Book Title: Jain Ratna Chintamani Part 1 and 2 Author(s): Nandlal B Devluk Publisher: Arihant Prakashan Catalog link: https://jainqq.org/explore/005132/1 JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLYPage #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaiol. 28&aa ciMtAmAha jAd saMgraha sAthe bhAga-1-2. 1 2 kaparA TO CO. - D rA, tArI zae was wala haPile BESC ( AcAryazrI vijayalabdhisUri mahArAja = @ chaMdalAla.bI devaluka @ laice Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational bhagavAna RSabhadevanA jIvana prasaMgenI citrAvalImAM garbhadhAraNa pahelA mAtA marUdevA cauda svanA jue che--be kinArA para bhagavAnanA pUrva janmanI kathA che. vacce bhagavAnanA janmanuM ane chele bhagavAnanA rAjyAbhiSekanuM -prajAzikSaNanuM Alekhana che. ( zeTha ANa dajI kalyANajInI peDhInA saujanyathI ). Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ munizrI pramodasAgaranI gaNipanyAsa padavInI yAdagIrImAM 5. pU. AcArya devazrI kaMcanasAgaramahArAja sAhebanI preraNAthI zrI zatruMjaya tIrtha rAjapatine vaMdu sadA bhAvathI Jain Education Intemational Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A - AjanI Sdhaka A A IN N/ pauliaR TRpon DID. 38 6 zrIahanamiuNA pAsa vihara saha jINa phUlIga ha[zrIM nama: Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ *%0 84* .. . 2 POIIA OPOIA AVAVAVAVA Jain Education Intemational Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ T sapAdaka :- zrI na' dalAla bI. deva yu ka zA va na ga 2 prakAzaka :- zrI a ri hu' ta ka aa na 2237-bI-1 | K pannAlaya , peTa kelenI pAchaLa, sarakITa hAusa pAse, vAghAvADI reDa, bhAvanagara 364 0 0 2 zrI pravi Na vi Te rI bhagatavADI, sTezana roDa, senagaDha 3 64 250 Forc Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina ratna ciMtAmaNi sa rva saM ga hu graMtha "TITIL T7lixini Trilleniuminsta :rantill (Alltimlillllllllinni , in Euro Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ akhila vizvanA ane samagra jIvasRSTinA 2hayeAnA jJAtA, rAganA tyAgI, carAcara prANImAtranA AnaMdadAtA ane samasta jagatanA pitAmaha, je e sava" guNa saMpanna hatA, vaDIle ane gurujanAne cogya Adara karanArA hatA, saunA dilane jItanArA ane caMdra jevI zitaLatA ApanArA hatAevA AmaprakAzanA svAmI ane dharma nAyaka je traNa leAkane mATe maMgalasvarUpa banyA, je saunA tAraka ane dhAraka rahA, evA trijaLanAyakane keATI ke TI. va'danA ! - A jinezvara bhagava'tAe prakhele dha ma sa deza ane tenI vizada vicAradhArAnA pravAhane zra'thanA e -bhAga dvArA prastuta karIe chIe, Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parama pUjya jAtavedAcArye deva zrImad vajaya lAbvendUomvarajI mArAja sAheba patrama gurubhakta : zrI caMdakAntabhAI e jAha taraphathI darzanAthe bheTa ( dhATakopTaravALA) Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratna ciMtAmaNi sasaMgraha sA (bhAga-1-2) ahaMntA bhagavanta IndramahitAH siddhAntra siddhisthita, AcAryA jina zAsanAnnatikarA : pUjyA upAdhyAyaka; zrI siddhAMta supAThakA munivarA ratnayArAdhakA, pacaite parameSThina pratidina'kuntu vAmaMgala' h Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [4] preraka :- pa. pU. A. vijayadhisUrIzvarajI ma. sA. OM mArgadarzIka H- pa. pU. A. zrI vijayasuryA casUrijInA vineya munizrI zilacadra vijayajI pu AvaraNucitrA :- zivakumAra paramAra ane yogeza ATa prakAzana :- navembara 1985 = ki`mata rUA. 200 (banne bhAga sAthe) graMthayeAjanAnA salAhakAra zreSThIvaryA zrI ramaNabhAI sI zAha, mukhaI zrI kapuracaMdabhAI vAraiyA, pAlItANA DaoN. bhAIlAlabhAI khAvIzI, pAlItANA zrI jayaMtabhAI ema zAha muMbaI zrI caMdulAlabhAI TI. zAha, muMbaI zrI sI. ena sa'ghavI "" zrI amaraca ema zAha, khIjApura (karNATaka) zrI manubhAI zeTha bhAvanagara zrI rAyacaMda maganalAla, muMbaI. zrI manubhAI jhaverI amadAvAda zrI kapIlabhAI kATaDIyA, hi'matanagara. pUjya aruNAbahena desAi vaDhavANa zrI zekharaca'dra jaina bhAvanagara zrI manubhAI vakhArIA hiMmatanagara Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pa. pU. AcArya bhagavaMta zrI vijayalabdhisUrIzvarajI mahArAjazrInI zubhAbhilASA jaina zAsana samyajJAnane mahAna khajAno che. jene zrI naMdalAlabhAI devalukane e vAta jaNAvI temanA dharmanuM maulika ane mahAna tattvajJAna duniyAbharanA vidvAne gaLe utarI. eTaluM ja nahi temane A kArya aMge AnaMda paMDitane kharekhara Azcarya ane AnandanA sAgaramAM DUbADI ane harSapUrvaka prayatna karavAno utsAha jAgyo. ane temaNe de tevuM che. te kArya AraMbha karyo. jaina dharmanA ane jaina tatvajJAnanA jANakAra evA aneka lekhakone temaNe samparka sAdhyo. ane jaina zAsana e eka virala ka95vRkSa che...e kaha5 jaina dharma sambandhI aneka prakAranA lekhone saMgraha thavA vRkSanA tattvaciMtana rUpI puSponI sugaMdha jagatabharanA mAna- lAgyA. nA aMtarane maheka maheka karI mUke tema che. paNa jarUrata A granthanuM nAma "zrI jaina ratna ciMtAmaNi" che e puSponI sugaMdhane vizvanA supAtra mAnavo sudhI ApavAmAM AvyuM che te khUba ja yathArtha che. kAraNa ke A pahoMcADavAnI ane AvI jarUrata upara mAruM mana hameza graMthamAM zrI jina zAsanarUpI sAgaramAMthI vINelA evA bhAra mUkyA karatuM. suMdara ratna ciMtAmaNIono saMgraha che ke je tattvaci eka meka ma; mArA mananI e vAtane jijJAsuone ati upayogI banI raheze tevI mane zraddhA che. jAheramAM rajU karavAne. bhAratIya vidyAbhavanamAM "vizvanI eTalA badhA viSayone A graMtharatnamAM saMgraha karavAmAM asmitA" nAmanA granthanA vimocanano prasaMga hato. Avyo che ke jaina dharma sambandhI jANavAnI IcchAvALA e samaye meM mArA pravacanamAM A vAta rajU karatAM puNyavAnane prAyaH bIjo koI graMtha jovAnI jarUra ja na jaNAvyuM ke bhAratIya amitAnA ujajavaLa itihAsamAM paDe. je koI paNa viSaya jANavo hoya te tamAma A jaina dharmane phALe kaMI nAna-nathI. jaina dharmanA graMthamAMthI maLI jAya. e anupama tattvajJAnane enA mahAna itihAsane vistRta A graMthanA adhyayana ane manana dvArA sahu koI paNe ane vyavasthita rIte rajU karanAro Ave ja eka mahAna puNyavAne AdhyAtmika vikAsane sAdhe; maLelA mAnavagrantha taiyAra karavAmAM Ave te jagatanA jaina ane jaina- jIvanane saphaLa ane sarasa banAve ane aMte paramapadanA tara-tamAma jijJAsu ane tatvapremI bhAI-bahenone jaina dhAmamAM sadA jaIne vase eja zubhAbhilASA. dharmanA maulika jJAnanI-ItihAsanI jANakArI thAya. ane e rIte jinazAsananA ujajavaLa tattvone vizada tA. 15-10-85 -vijaya labdhisUri phelAvo thAya. kamATIpurA muMbaI-8 Jain Education Intenational Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ja arI 'pa. pU. nA. bhagavaMta zrI vijayayadevasUrIzvarajI ma..nAM maMgala AzIrvAda nI jarAtanI asi DAya to bhAratIya naMdalAla devakuka koNa? e nA javAbamAM pahelI niyama emane prANa, arihadeva ane jemAM nara ne e?"bANakApavI hAre te mahAkAya nA narava e emanA zirachatra, bAreTa kuka 14 ma + : kavI kakSAe cani pahuMcI ! udAra manana. La bI Dakho A parI Aca tA bhAratIya saMskRti dilanA senA mitra banI jatA sadAnI. = nAgu ane gujarAtanI asmitAnA nArobhAra cAhaka ane parama premI. trI ' e chaLakhANa ApavI hoya te jame ane chatAM - gajarAtanA A sapUte vividha sAhitya hadayathI na pharanane varelA eka saujanyazIla A-mA. e paNa cirakALa sudhI emanuM saMbhAraNuM banI raze. bhAIzrI dulAda sama sabhya &dA 28 jhonanI januM jhaverAta che. hu, rana che devalukanuM A eka cirakALa upAsanA karI sacacAritra ane gujarAtanA eka niSThA- sudhI saMbhAraNuM banI raheze ArAdhanA karI haka che. vAna sapUta che. ema mUlya- ----- chatAM have tera: dastAvaka vAna saMdarbha graMtha dvArA bhAvanagarane camakAvyuM, nadharmanuM artha mAM ana dharmanA sAcA na bane. ahisA ha ya ane vAMrava vadhAryuM ane jJAnanA kSetre viziSTha pradAna karIne aparigrahanA upAsaka banI rahe, vItarAga bhagava I'dhelA pitAnA kuLane 6 pADyuM. mAge jhaDapathI AgaLa vadhI koI jame pUrNa kArya pAra A mATe kevA bhagIratha puruSArtha, kevI lagana, na mekSasukhanA bhokatA bane. mAnapAnanI kha. meTA dekhavAnI na ke vRti, namratA, rAAhitya maMdira vinayazIlatA ane samatA te jA, temane sAhajika rIte pAlItANA -vijayayadevasUri ja varelAM. 1pa-10-85 Jain Education Intemational Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anukama saMpAdakIya noMdha .. pa. pU. . vijayari - re, naMdalAla devaluka pU. A. vijaya he caMdrasAra , ho. 5. zrI pradyumnevijaya : !i ('pAnA naM. 65 thI 220 ) pAdakanI yAra 'tA malatIrtha darzana ... tIrthadAna ane zreya yAtrA pravAsa jaina tIrtho - maMdire pAnA naM. 304 zrI zatruMjaya mahAtIrtha ka 05 322 sthA thalI jUnAgaDha jAmanagara, kAlAvADa surendranagara vaDhavANa ziyANI rAmalI 32 5 zrI hastagarijI tIrtha zrI kadambagiri zrI tAladhvajagiri mahuvA dAThA taNunI lh 317 fyh 307 'l jesara 307 TA. nqyb bhAvanagara upalA kalIkuMDa pADA rAjakoTa ha10 n 38 fyny sihora yularbhara unA jAkAra dalavADI 310 y 31 2. 312 ( miTI 'bara nenI para bIdaDA prabhAsapATaNa verAvaLa 313 214 310 315 dvArakA baDe ja pArzvanAtha porabaMdara coravADa sAMdhaNa mATA lAbha sutharI kahArA 314 Jain Education Intemational Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sthaLa naliya turA gaDI #r jara bhacAu naku gAMdhIdhAma kaTArIya nA jainama.. zakhezvara paricaya che mAMyaNI mAnasara rA sa vIndrapura rIya... rI sIDana dra mudi sApa nyA 1 AoI baja bAla vaDanagara vara jhIjhuvADA dhArIja bhAna nAra kAvI zAlI vAgaDha jyAra jhagaDIyA pAnA na. 330 331 ' 330 331 332 .. 99 '' 333 339 340 15 341 ". 35 342 51 (bhAga 2 ) ' 342 [ 6 ] 344 348 '' 349 34 350 351 13 352 343 3192 352. 353 354 sthaLa bhaca surata tarADA kheDA naDIyAda kaDI zabApura pAlanapura pATaDI 'imatanagara mAsa... IDara viTA lakSmaNajI mujapura car 5'casAra uMjhA tAraMgAjI sira rAMdara tharAda bA... vAla cAvatI DAlI bo rAdhanapura gAma mahesANA gAya gAMbhu bhIlaDI jI bherAla mena amadAvAda gAMdhInagara. rAmasanya pAnA na. 354 355 pa 35 33 363 ( bhAga 2 ) para 360 357 318 ', ' ,, 367 pa 35; 33 ( bhAga. 2 ) para 30 361 363 364 365 ,, 365 366 '' ( bhAga 2 ) 51 336 Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sthaLa harIpAsa nAgakaNI moTA pozInAthajI pArALI khADelI vaDAdarA dAda jesalamera bIkAnera 5 mega amarasAgara tathA ziyA nAkADA kAparADA kAcI-cAkaraNa dharAdhI ( metA ) rANakapura mUchALA mahAvIra nADAla mAherAva varANA kAraTAi nAM bA loDhAnA dIpAcha tA. kheDA sugiri jodhapura cArI sirADhI piMDavAi mAyAmA 'bArIya Abu-delavADA pAnA na 367 368 51 (bhAga 2 | 37 374 375 . 39 37 377 .. 379 39 399 377 . 378 ', 318 dw ,, 378 391 " 380 [9] sthaLa: suvatI acalagaDha jIrAvAlA sAcAra varamANa phAlanA surI sAdaDI karADa pAnAtha udepura rI cittoDagaDha nAgezvara narisa pAnAca kulabu bhAMDakA rAjagaDha dhAne mAhana kheDA IdAra cANo agAzI amIjharA pA, nAya bhArAja kIsIkA AmatharA kiravalI A deraNA velera navarA vIravADA darA krAntarA mAnavA sA dhanArI phAlI pAnI na 3:0 381 . 383 '' * 382. 38. 383 384 383 383 382 383 398 21 362 384 ', .. 13 38) 33 .. 4] 19 :::::: 38 Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [8] pAnA ne, pAnA naM. vAsa! 38 394 bIlada6 sAgodIyA rIgaNeda maMdasora tAlanapura khAcareDa bhIma cAmRDerI pithala. nIrapura sAtepura dhamanera varlDa miDI 39. 188 pAlaDI bhaMDAre bhaTa bhAreluM dhavala' karNa bADamera, jesaluM. jhAlera 3 ghasAI apaDa nAgadA rAjanagara bAda punAlI DuMgarapura sebalIyA AvalIjha takSazIlA sicAlakeTa khAnakA DogarA rAmanagara bherA lAhora piDadAM khAna varalI pAvI, ka delara kAlAbA | 37 pAlI bhInamAla. vIrapura, banuM mulatAne muMDalA lamaNI khaDola gaze makSI ujajaina pAvara kahApura. muMbana derAsarA 38 Jain Education Intemational Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAnA naM. ( bhAga. 2) 36 pAnA naM. bhAga. 2 41 sthaLe sAMgalI bIjApura janera nAsIka ahemadanagara tArA karADa amalanera madrAsa sItAnavAsava bejavADA guDIvADA tenAlI haidrAbAda auraMgAbAda AkelA gvAliyara kAMpilapura AgrA dilhI kAnapura gIraDI bihArazarIpha paTaNI bhAgalapura caMpApurI nAthanagara kaTagolA mahImApura kumAraDI orIssA udayagiri sthaLa bherAtIrtha kAMgaDA phaijhAbAda bhelapura bhadenI mathurA zaurIpura banAsakAzI ratnapurI caMdrapurI siMhapurI RjuvAluko madhuvana sametazikhara pArasanAtha hIla DuMDalapura-nAlaMdA guNuyAjI pAvApurI rAjagRhI vaibhAragiri hastinApura lakhanau ayodhyA aSTApadajI alhAbAda kauzAMbI maMdAragiri bAlucara ajImagaMja kSatrIyakuMDa-laDhavADa kAkaDI kalakattA Jain Education Intemational lan Intermational For Private & Personal use only Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina darzana ane tattvajJAna zrI jhaverIlAla kaThArI 401 prA. bAbulAla trilokacaMda paramAra 413 jaina darzanamAM dravyacarcA prAstavikatatvavijJAna-paryAyavAcI zabdo -tatvamImAMsA : vAstavikatAnI vyAkhyA : sat ane astitva-satanuM svarUpa -satnA lakSaNo.-dravya, guNa ane paryAya : dhruvatva ane parivartanazIla -vividhatAmAM tAdAsya.- dravyanI saMkhyA -SaDU dravyo : (dravyanuM tAttvika vagIkaraNa) pudgalanA prakAre : paramANu ane skadhajaina paramANu ane tAdAbhya temaja parivartana tarIke vAstavikatAnA jaina siddhAMta vacce saMbaMdha-pudgala ane asmiA (jIva) - zarIranA prakAre. jaina darzana ane vizvaracanA kAkAza-alakAkAza-alakAkAza jaina darzanamAM tatvacarcA: nava tattva jaina darzanamAM karmavAdanuM prAbalya -jainettara dazananI dama aMge mAnyatA -jaina darzanamAM karmavAdanuM prAbalya zramaNa darzana e ja jaina darzana- saMdha-AcAra jaina darzananA pAyAnA siddhAnto ane pramANa mImAMsA jana darzanamAM nyAyazAstra pramANu-naya-nikSepa. jana darzanamAM AtmAnuM svarUpa ane Atmopalabdhine mArga AtmAnuM svarUpa-vividha dharmomAM jaina darzanamAM AtmAnuM svarUpaAtmapalabdhi e ja kharuM kartavyaAtmAnI svabhAva dazA ane vibhAvadazA -Amopalabdhine mAga--zAstrokta prA. kRSNa prakAza va. derAsarI 419 vimalakumAra mohanalAla dhAmI 422 zrI prA. nAnakabhAI kAmadAra 428 -zrI a. de. zAstrI 432 zrI prA. nAnakabhAI kAmadAra 439 -munizrI satyendravijayajI ma. 446 Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vimalakumAra mohanalAla dhAmI 454 jaina gana mArga-svaramaNatA dhyAna yoga-tripadI ane tene artha-samakitanA bheda-nasvArtha sUtra ane mokSamArga -paMcasUtra ane zuddha dharma-saMvara ane nirjarA -svaramaNatA eTale zuM ?-svaramaNatAne vidhi -dhyAna ane yoga vize keTalIka bhrAMtio svaramaNatA yoganuM phaLa-svaramaNatA zuM vastu che ? -vaijJAnika siddhio upasaMhAra jaina darzanamAM samyagadarzana.. samyagujJAna-samyadyAritryanuM svarUpa -samyagdarzana-samyagujJAna-samyaka caritra -kevaLa jJAnanI dizA prati.... -dharma : cetana manuSyanuM sarvagrAhI vijJAna -catanyatattvanI utkrAnti paraka dhAraNuM : -sthAdvAda arthAta sApekSa siddhAntaH jaina darzana : eka ciMtana- -ajIva dravya-dharmAstikAya-adharmAstikAya-AkAzAstikAya -kAla dravya - nava tatva paccakakhANa pro. Do. jayezakumAra zAha 461 Do. haragoviMda e. nAyaka 465 zrI lakSamIcaMdra "saroja 469 Do. ramaNalAla cI. zAha 476 niyANa DaoN. ramaNalAla cI. zAha 478 DaoN. ramaNalAla cI. zAha 483 saMlekhanA Do. ramaNalAla cI. zAha 487 kumArI utpalA kAMtilAla modI 493 zrI. pU. A. zrI vijaya kalApUrNasUrijI mahArAja 496 nihunavavAda jina darzanamAM pratikramaNanI mahattA jana daSTie dhyAna-vicAra -zubha-dhyAnanI anivAryatA jaina darzanamAM dhyAna skAra ane gAyatrImaMtra-jana daSTibiMdu karmImAMsA (bhinna bhinna darzanenI daSTiekarmanuM rUpa ) zrI kapilabhAI koTaDiyA 502 le. Do. nArAyaNa ma. kaMsArA 509 zrI ratIlAla choTAlAla purohita 512 Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ka ane sarvajJatAnA jaina siddhAMtA -karmAMnA prakAro ke mULa prakRtie ' prazamarati 'mAM nava tattva navatattvonI sakSipta vyAkhyA ajIva tatva ane bhAva-lAka puruSa kAusagga tattvanuM naitika vagI karaNa : nava tattvA tAttvika--naitika-vI karaNA vacce saMbaMdha nava tattvA : tattvanuM naitika vargIkaraNa --puNya (1) puNya-pApa: sukha-duHkhanAM upAdana kArA -pApa madha : Azrava Asrava-baMdha-svara -nirjarA-meAkSa lezyA ( jIvanI mAnasika dazAnuM manAvaijJAnika vizleSaNa ) lezyAnuM sAmAnya lakSaNu-lezyAnA bheda-prabheda -dravya lephyA :-bhAva lezmA : kRSNa lephsA :-nIlalezyA : kApAta lezyA :-pItalezyA :-padmalezyA HzukalalesyA -zaMkA jIva svarUpa--eka parAmanA vaijJAnika dRSTibiMdu -dArzanika mAnyatA--daSTibhedanuM kAraNa -sAkSAtkArI-puruSonA mULa upadeza : bleka heAla ( tamaskAya ) (jainadarzana ane vijJAnanI dRSTie ) syAdvAda-saptabhaMgI naya--nayavAda ( vizvane jainadarzananI mahAna dena ) [ 12 ] -prAstAvika-syAdvAda ane anekAMtavAda zabdonI samajUtI -syAdvAda ke anekAMtavAda-saptabhaLI naya -sakalAdeza ane vikalAdeza :-JakalAdeza-vikalAdeza --nayanA prakAza-nagamanaya-khIju` arthaghaTana-saMgrahanaya -vyavahAra tA-RjusUtranaya-zabdaya-samabhiDhanaya -ava bhUtanaya-nayAbhAsa zrI jhaverIlAlabhAI kAThArI 517 pU. panyAsa zrI bhadraguptavijayajI gaNivara parapa zrI ramaNalAla cI. zAha 544 zrI jhaverIlAla vi. kAhArI 550 bra. vidyullatA hIrAcaMda zAha ( seAlApura ) 555 Do. nArAyaNa ma. ka'sArA 558 zrI pannAlAla 2. zAha 563 zrI jhaverIlAla vi. kAThArI 567 Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 13] Do. pannAlAla jaina sAhityAcArya, sAgara 575 nayacakra -bhUtArtha ane abhUtArtha -nanA bheda-prabheda -nagamanayanA bheda-anekAMta darzana : saptabhaMgI anekAnta-dazananuM pratikalitarUpa zrI tasvArthAdhigama sUtra : TUMka paricaya pU. A. zrI vijayarAjendrasUri (DahelAvALA )nA ziSya muni zrI satyendravijayajI mahArAjazrI pa79 - tattvArthAdhigama sUtra mULane paricaya - tane upanyAsakrama-to jANavAne hetu - A sUtranuM udagamasthAna-graMthanI viziSTatAo - cha prakAre bAhya ane cha prakAre atyaMtara tapa jina gaNita ane tenI mahattA "tIrthakara devonI" keza (-vALa) mImAMsA munizrI samazekharajI ma.nA ziSya munizrI ratnazekharasAgara 585 pa. pU. AcAryadevazrI yazavasUrizvarajI ma. sAhitya maMdira, pAlitANuM 592 -- zuM tIrthakara devane chadmasthAvasthA ane kevalI avasthAmAM vALa hoya kharA ? avasthita-atizayanI AsapAsa zrI jinendra vaNI 597 samIcIna sAdhanA - yathArtha vyaktitva :- samIcIna nyAya-ratnatraya - samanvaya nIti - jJAnI tathA ajJAnI : - sadviveka - puNyanI kathaMcita heyatA : - sAmAyika cAritra Atma svAtaMtrya preraka karma siddhAMta ArthikA 105 zrI AdimatIjI pa. pU. 108 AcAryazrI zivasAgarajI mahArAjanA zikhyA - kama svarUpa-jainetara bhAratIya dazanenA pariprekSyamAM - jaina darzanamAM karma svarUpa - amUrta para mUrtanA prabhAva kevI rIte ? - karmanA bheda-karma baMdhanAM kAraNu-baMdhanAbheda - prakRtibaMdhanA bheda-karmonI sthiti-karmone anubhAga - karmanI vividha avasthAo : guNasthAna ane prakRtiomAM karaNaH samacaprabaddha pramANa karma ane mULa karma pravRtiomAM vibhAjana kama - mULa karma prakRtimAM ghAtI - adhAtIrUpa vibhAjanaH Adhunika sAmyavAda ane karma siddhAMta Jain Education Intemational Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina darzana kathita karmAvijJAna jaina dharmamAM navakAra mahAmatrane virATa mahimA zrI jinAgama ane jaina sAhitya Agametara jaina sAhitya jaina Agama sAhityanuM svarUpa jaina sAhitya, samRddhi ane kalAvaibhava AgamA vize matabhedya-digabaranA AgamA - upAMga sAhitya - cheda sUtrA - vyavahAra--dazAzruta skaMdha-pAMcakalpasUtra - mahAnirItha sUtra : dasa prakIrNa ke - cUlikA AgamAnuM vyAkhyA sAhitya [ 14 ] - niyukti sAhitya--bhASya sAhitya - cUrNi sAhitya - TIkA sAhitya Agametara jaina sAhityanA mukhya graMtha ratna.... jaina kathA sAhitya svarUpa--eka daSTipAta.... jaina sAhityamAM buddhicAturyanA kathA ghaTake - paDakAra jhIlatI kathA--sata - chaLa sAme praticchaLa-chaLa sAme praticchaLa : tarka jALa : - adekhAIthI prerita ALa : jaina dharmanA saMzodhanamAM prAkRta bhASAnuM mahattva jaina dharma ane saMskRta bhASA......... jaina zAstragraMthAnI racanAmAM amAgadhI bhASAnuM yogadAna rAsAnuM svarUpa -- jaina rAsA para parA - jaina rAse| sAhityamAM proAdhita jIvanadha jaina sAhityamAM adbhuta evuM stAtra sAhitya.... jaina stAtranuM svarUpa -- stAtrakAvyamAM AtmAbhivyaktistAtramAM ArAdhyanA svarUpane mahimA - sneAtramAM dAnikatA stAtramAM cAcanAbhAva-stAtra pAThanu phaLa jaina sAhityanA pramukha stAtrA jaina rAseA sAhitya.... zrI khumaca'da kezavalAla pArekha 615 zrI ramaNalAla bI. pArekha-khabhAta ( zrI navakAra ArAdhanA bhuvana ) 620 zrI kapUraca'da raNacheADadAsa vAyA 626 zrI kaiAkilAbena si. bhaTTa 630 " itihAsa manISI" OMnA jyeAtiprasAda jaina 649 DaeNA prahUlAda ga paTela 655 zrI pannAlAla rasikalAla zAha 662 zrI kaiAkilAbahena sI. bhaTTa 645 zrI avadhanArAyaNa tripAThI 668 zrI zIvalAla nemacaMdra zAha 673 zrI keAkilAbahena sI. bhaTTa 677 zrI DaoN. maNIbhAI I. prajApati 684 zrI DaoN. maNIbhAI I. prajApati 695 Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [15] madhyakAlIna gujarAtI sAhityamAM jenenuM anekhuM pradAna.... zrI jayaMtibhAI ke ThArI 702 sAhitya vArasAnuM jatana ane saMvardhana vizALa dRSTinI jJAne pAsanA-sAhityanI vipulatAgujarAtI bhASA sAhityano prAraMbha - jaina kavigaNa jaina sAhityanA viSayo-sAhityika guNavattAjaina phAgu sAhitya... zrI DaoN janArdana pAThaka 712 jena kAvyo-eka darzana. munizrI vAtsalyadIpa 715 prA narasiMhayuganA prAcIna jaina kavio zrI bipinacaMdra 2. trivedI 718 prAcIna gujarAtI pUrve apabhraMza sAhityamAM jaina kavione phALAdasamI sadI-agiyAramI sadI-bAramI sadI-vikramanI teramI sadI- prAcIna gujarAtIne prArabha H vikramanI teramI sadI ane jena kaviovikramanI caudamI sadI-vikramanI paMdaramI sadI-jaina kavio vikramanI soLamI sadIpATaNanA jagavikhyAta jJAnabhaMDAro zrI prA. amRtabhAI upAdhyAya 735 jaina mUrti vidhAnanA pariprekSamAM jana tIrthakaranuM kalAvidhAna zrI prA. subhASabhAI brahmabhaTTa 738 jena citrakalAne aitihAsika paricaya zrI thomasabhAI paramAra 743 bhitticitro-laghucitrazrI RSabhanAthanA jIvanane AlekhatuM 17mI sadInuM eka jaina paddhacitra zrI DaoN. svarNakamala ane DaoN. mudrIkAbahena jAnI 75ra surata ane naMdIzvara dvIpa pU. AcAryazrI kaMcanasAgara. ma. sA. 761 jaina sthApatyakalA Do. bhAgacaMdra jena-bhAskara 764 mathurA stupa-jaina guphAo-jainamaMdirapUrvabhArata-pazcima bhArata-madhyabhArata uttarabhArata-dakSiNabhAratazilpa sthApatyanA vividha aMgemAM jaina zilpanI lAkSaNikatAo zrI hariprasAda somapurA 773 rANakapuranA jaina maMdire AkAzane tilaka kare che- maMdironI nagarI pAlitANa-zilpa sthApatyanI paraMparAprAcIna graMtha-maMdiranA aMgaupAMga-taraNa-khaMbha- gavAkSa-ghUmaTa-jagata-maMDovara-zikharajaina kalAne vyApa zrI nAnAlAla vasA 786. dhruvatArakasamAM zrAvaka kavio munizrI vAtsalyadIpa 793 Jain Education Intemational Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [16] ApaNe jina vArasa zrI nalinAkSa paMDayA 796 vividha jaina maMdira-guphA maMdira-virATa pratimAo jJAnabhaMDArezipa samRddhi ane vAratulA zrI naMdalAla cu. semapurA 804 prAsAda utpatti-jinaprasAda AyatananAdijinendra prasAda lakSaNanAma-aSTa prarihArya parikara viSe zivapArvatI saMvAdagujarAtanA prAcIna jina purAvaze zrI narotama palANa 809 jaina dharma ane jyotiSa vijJAna zrI pU. A zrI vijayalabdhisUri ma.sA 811 132 caMdra ane 132 sUryanI vigata nava prahe-vagere jaina hastapratAnuM svarUpa De. navinacaMdra AcArya 815 lIMbaDI hastalikhita jenabhaMDAra pU. A. vijayajinendrasuri ma. sA 818 madhyayuganI bhAratIya citrakalA ane teno gujarAtamAM jaina hastapratomAM paripAka zrI kheDIdAsabhAI paramAra 820 ratnAkara paccIzI munizrI dAnavijayajI ma. sA 824 hemacaMdrAcArya ane temanI racanAo zrI mohanabhAI vI. meghANI 829 jIvana ane kArya-pATaNamAM AgamanasAhityopAsanA-siddhahemazabdAnuzAsana dezI nAmamAlA : abhidhAna ciMtAmaNi vagere kAzekAvyAnuzAsana, chaMdanuzAsana drayAzraya (saMskRta) kayAzraya ( prAkRti ) anya sAhitya kavi yazovijayajInuM pradAna prA. hAsitabhAI buca 833 nyAyAvatAra-siddhasenane eka "batrIsI' graMtha zrI rasezabhAI jamInadAra 839 vidhipakSa ( aMcala) gacchanA samAcAra graMtho ane vidhirAsa gaNivaryathI kalAprabhasAgarajI ma. sA 841 sAMvatsara vicAra-caupavi vicAraaticAravicAra-SipavAsa-ta5 adhikAra AlecanA vicAra-caravalA muhapati vicAra sattarabhedI pUjA vicAra-utarAsaMga vicAra-paracuraNuM vicAre pAkhI pUnama vicAra bhaktAmara stotra : samIkSAtmaka sarvekSaNa Da rUdradeva tripAThI 847 stutionI AvazyakatA-stotranI paribhASAstotranA prakAro-mahAprabhAvika rastA Jain Education Intemational Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [17] jaina dharma ane sto-bhaktAmara stotra stotra racanAne hetu-bhaktAmara stotranA padyo ! samasyA putio ane TIkA-TIkAo-kathA sAhitya RddhimaMtra ane anya vaiziSTra-hastalikhita prati ane sacitra prati mahAprabhAvika uvasaggahara stotra : eka adhyayana , zrI dhIrajalAla TokarazI zAha 852 jaina darzana ane saMta tirUvalluvara zrI nemacaMda ema. gAlA 856 prAcIna tamila sAhitya-prabhAvaka jaina sAdhavIebhaktakavi saMta-kabIra ane tirUvaluvarakuLa-kuLane prathama vibhAga dharma - satya-tapa saMyama-aparigraha-mAnavIya puruSArtha jaina dharma ane sAhityamAM asAMpradAyikatA De. harizabhAI zukala 865 bhAga-2 vidhividhAnanA rekhAMkano A. vijayayazodevasUrijI mahArAjazrI prerita (pAnA naM. 9 thI 12 sudhI) jaina tIrtho-maMdira-zilpa darzana prathama bhAganuM anusaMdhAna 33 ArAdhanAnAM pracalita zabda . ' saMkalana 53 aitihAsika paraMparA jaina zramaNa darzananI prAcInatA pro. haMsAbahena ena. hiMDoca 57 jaina darzana : vizvanuM eka che ane prAcInattama darzana zrI hemaMtabhAI je. zAha 64 jainadarzananI prAcInatA hajAra varSanA jana ItihAsane mitAkSarI paricaya : (hakIkatanA hema-hastAkSara ) zrI guNavata a. zAha 68 saM. 1001 thI 110 - saM. 111 thI 1200saM. 1201 thI 1300-vastupALa-tejapALa yugasaM. 1302 thI 1400-saM. 1401 thI 1500saM. 1501 thI 1600-saM. 1601 thI 1700 saM. 1701 thI 18 01-saM. 1801 thI 1900 saM. 1901 thI 2000bhagavAna pArzvanAthanI etihAsikatA pro. azokabhAI esa. zAha 75 bhagavAna mahAvIranI atihAsikatA ane puna:jAgaraNa zrI mULazaMkara prA. bhaTTa 80 nAmAbhidhAna-janmasthAna-pUrva bhavegraMthAlekha- AcArAMgasUtra-bhagavatIsUtra je TA 3 Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jJAtRdhama kathAsUtra-niyukti sAhityaAvazyaka niyukti-prAkRta jaina sAhityasaMskRta jaina sAhitya-Adhunika sAhityaapabhraMza tema rAjasthAnI-sakSipta jIvanarekhApunaHjAgaraNa bhagavAna mahAvIranI amRtavANI ane jainadharmanI vartamAna sthiti bhAratIya saMskRti ane jaina adhyayana bhAratIya saMskRtimAM jainadharma'nuM pradAna sAhityika kSetre jainadhama nuM pradAna-kalAnA kSetre jaina manuM pradAna dArzanikakSetre jainadhama nuM pradAna bhAratIya saMskRtinA be pravAho ( zramaNa sa`skRtinI sAthe tulanA ) zramaNu saMskRtinI viziSTatA brahma jemAM kendrasthAne che te paraparA brAhmaNa paraMparA che zramaNa para parAnA kendramAM raheluM tattva 'sama ' che. brAhmaNa-zramaNu sauMskRtinI sAmAjika daSTinI tulanA-- sAdhya daSTie brAhmaNa-zramaNa tulanAjIvanA svarUpa-madha-meAkSanI dRSTie tulanA IzvaratattvanI dRSTie tulanAekabIjA upara prabhAva ane samanvaya [ 18 ] 'samarAcca kathA 'nuM itihAsa nirUpaNamAM yogadAna jenAmAM jJAnapaMcamInuM mahattva jJAnabhaMDa.re. vidyAkendro banyA-vihAra ane cAturmAsanI prathAnuM jJAnavikAsamAM yogadAnanimita sAhityanI vividhatA-samarAIccakaDAnA paricaya-samarAIccakahAnA kartA-upalabdha sAmagrI graMthanuM baMdhAraNa kathAne kendravatI' vicAradharmakathA ke kathA sAhitya-samakAlIna bhArata vizenI jANakArI-rAjapadaprayA-rAjavyavahArarAjyavahIvaTa-jainadharmImAM punarjanmanuM prabhAvakalakSaNa-dhArmi ka vidhio-anya dharmo dharmAMnA anya lakSaNA--samAjajIvanacalaNane pracAra-saMdha mAM viSa prayogaramatagamata-nAmakaraNa-pazupa khI LakUla vizeupasa'9. 2 Do. kumArapALa desAI 85 zrI bhAgIlAla ja. sAMDesarA 88 ku. varSA aLava'tarAya jAnI 93 Do. rAmamUrti tripAThI 98 DaoN. mukunda koTecA 101 zrI rasezabhAI jamInadAra 105 Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI ramezabhAI jamInadAra 110 pU. A. zrI vijayasadaguNasUrijI ma. 114 pra. janArdanabhAI dave 122 pra. esa. vI. jAnI 127 [19] siddha sena ane mallavAdI saMkSipta caritra ane samaya nirNaya zrI zatruMjayanuM aitihAsika avalokana paMcamaArAnA bAkInA cAra uddhAra-samarAzA osavAlane paMdarame udAra-karmA zAhane soLamo uddhArazrI tejapALa sonIne uddhAra-A girirAjanI keTalIka viziSTatAo-Adhunika zatruMjayano ItihAsa-mAhitI. khAtAe Apela vigatavaidika ane janadharmanI sAdhanAo bhagavAna mahAvIrakAlIna dhArmika sthiti prAstavika-I. sa. pUrvenI chaThThI sadI- mahAvIrakAlIna anya saMpradAya - dhArmika krAMtinuM sthaLa - jainadharmanI prAcInatA - mahAvIra jainadharmanA sthApaka hatA ? jainadharmane pracAra ane prasAra - - jaina dharmAvalaMbI lokenuM dhArmika jIvana- jainadharmanuM tattvajJAna - syAdvAda anekAMtavAda - sAmAnya lekone dharma - jaina, bauddha ane vaidika dharmane pArasparika saMbaMdha bhagavAna mahAvIrakAlIna rAjakIya sthiti ane rAjyataMtra rAjakIya paristhiti - rAjyataMtra , gaNAdhyakSa - kAryavAhaka samiti - kendrIya samiti - nyAya sabhAbhagavAna mahAvIrakAlIna sAmAjika sthiti sAmAjika saMgaThana-kSatriya-brAhmaNa-vaizyazudro-tiraskRta jAtio-mizra jAtigulAmI prathA-jIvananA tabakakA-kuTuMba jIvanalagna-AhArapINA-paheraveza ane AbhUSaNerAcaracIluM ane vAsaNo-utsavo, ramati ane AnaMda pramodasadInuM saravaiyuM : gata sikAnI jaina dharmanI pravRttio Do. mahezacaMdra paMDyA 137 Do. 2. ga. parIkha 145 -DaoN. kumArapALa desAI-151 prakIrNa munizrI kIrticandravijayajI (baMdhu tripuTI)-166 parvAdhirAja paryuSaNa mArA mananI vAta-parvAdhirAjanuM AgamanaAtmAne dharma-jaina tIrtho-jainazAstro Jain Education Intemational Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [20] --jena AcAro-parvo ane utsaparyuSaNa parva-parvanI ujavaNI-dharma ane AdhyAtma-AdhyAtmanuM vijJAna-AtmAne oLakho-AdhyAtma sAdhanA-Ajane mAnavI eka sadbhAgya-pAMca dharma rtavya-amArI pravartanasAdhArmika vAtsalya-dhyAna ApavAnI jarUrakSamApanA-aThThamatapa-caya paripATI parama pavitra kalpasUtra-jaina AgamasUtra-kalpasUtra kalpasUtranA kartA-lakhAyuM ane chapAyuMjarmanImAM chapAyuM-jAhera vAcana-zrI mahAvIra janma vAcana aneka janamanI sAdhanA-AtmA ja paramAtmA- tIrthakara keNa bane ?-tIrthakaranI prApti cauda svapna dazana-te kALe te samayebhagavAna mahAvIranuM jIvana-bAlyakALa-cauvanavaya- tyAganA mAge-sAdhanA-kaivalya prApti-vizvopakAra sahuno dharma-aMtima vAta-jaina dharmanI prAcInatAjIvananuM cakra-eka sadbhAgya-jaina kolagaNanA - covIza tIrthakaro-ItihAsanA ajavALe-sAtamo divasa sAMvatsarika kSamApanA-dharmanI divALI-AtmanirIkSaNa vizvapremanuM parva-khame ane khamA-upasaMhAra sl* : kacchamAM jina dharma mahAna kriddhAkara zrI pArzvacaMdrasUrizvara jainazAsana eka ratnAkara-kriye ddhAraka zuddhikaraNanIprakriyA-asAmAnya pratibhA-zuddhinA mArge punaHsthApana AdhyAmika zaurya-leke pakAraka vyaktitva-amara vArase AgavuM ApaNa-aMtarmukha ArAdhanA-svargagamana jaina saMpradAya paraMparAmAM sthAnakavAsInuM anudAna ane abhyadaya zrImad rAjacaMdra ane temanuM AtmaciMtana jenA patrakAratva : eka jhalaka jenapatrakAratvanuM paroDha-gujarAtI jenapatrosaumAM sau prathama-vikAsanA traNa tabakkAprathama tabakako-bhItarI svarUpa-pae pADelI paraMparAo-patrAnI kula asara-patronuM vyaktigata pradAnajena hitarachunuM pradAna-jaina sAptAhika-patranI anya patro para asara-bAkInA tabakkA gujarAtI jaina patrane kALAnukrama-gujarAtI jaina patrone akArAdhikrama zrI gulAbabhAI deDhiyA 181 munizrI bhuvanacaMdra ma 185 sAvIzrI muktiprabhAjI 189 'Do. cinubhAI nAyaka 15 zrI guNavaMta a. zAha 19 Jain Education Intemational ducation Intermational Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pU. zrI vijayapadrasUri 210 -212 je. sI. aDhIyA 213 Do. prahUlAda paTela 220 Do. bhAIlAlabhAI bAvIzI 228 [21] gaNadharone preraka paricaya bAMdhavalabelaDI vastupAlatejapAlanI sakhAvatanA sonerI AMkaDA dAnadharmanuM svarUpa ane ArAdhanAne mahimA gharmanI daSTie mAnavanuM caMdra para UtarANa caMdra uparanA UtarANane prathama paDakArapRthvI ane caMdra vaccenA aMtaramAMja matabhedacaMdrayAtrAne prasthApita vaijJAnika satyane paraspara virAdha-avakAza yAtrIonA paraspara virodhI maMtavya-caMdra upara mAnavInA utarANunI bhavya jAherAtanI bhItaramAM zuM che? jenA pratIkane pagale pagale jainadharma ane vyavahAramAM ArogyadaSTi jainadharmanI daSTie ahiMsAnuM mahatva ahiMsAnI upAdeyatA-jinabhASita ahiMsAahiMsAnA be prakAra-rAtrIbhojana niSedha mAMsAhAra niSedha yajJAdimAM thatI hiMsAne niSedha-parahita pravRttirUpa ahiMsA-3pasaMhAravividha gaccha ane prabhAvaka pUrvAcAryo pAcaMdragaccha paricayaacalagacchane prAcIna ItihAsazrI jana zvetAmbara mUrtipUjaka tapAgacchanA pravartamAna AcArya bhagavatenI samudAyavAra nAmAvalI tapAgaccha ane pUrvAcAryo.......pAnA. naM. 349 jaina zreSThIvaryo-dAnavIre jhAkamajhala vijJAnanI jhAMkhI zrI naTavaralAla esa zAha 231 ku. uSA paramAnaMda zeTha 237 saMkalana 241 254 munizrI hemacaMdrasAgarajI 345 Jain Education Intemational Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAvApurI nirvANa kalyANakabhUmi (bihAra) he mahAvI2! tava caraNacaMbita dhULane paNa lAkha lAkha vaMdanA masarsa jamanAdAsa mArArajI enDa ku. muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational SIDE ELEVATION OF SHREE SHANKHESWAR PARASNWANATH JAIN TEMPLE BHAYANDER CDIST THANA) scale o+ 0 2 666 42. chAza, TITILA it For Private & Personal use only A ME IA, nAnA nAnA nA. FALI MALTAAMAAL kara ART B A- - zrI zaMkhezvara pArzvanAtha bhave mUrti jena derAsara-bhAyaMdara (ve) muMbaI zrI zAntInAtha jaina derAsara peDhI drasTa-muMbaInA saujanyathI Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ devasUrIzvarajI ma. sA. nA AjJAvati' pU. sAdhvIjI kamalAthIjI ma. tathA pUjya sA. nehalattAzrIjI ma. nI preraNAthI eka sadagRhasthanA saujanyathI. pa. pUjya AcArya deva loDhaNa pArzvanAtha - DabhAI [ zilpamAM paNa bhagavAna pArzvanAthanI vilakSaNatA AgavI tarI Ave che. mahArASTranA zIrapuramAM, bhadrAvatI bhAMDakamAM, sikandAbAdanI bAjumAM alIramAM prasiddha phulapAkajI tIrthamAM, tAmIlanADumAM guDIvADA sTezana pAse ane e ja pradezamAM eka myujhIyamamAM ane ema aneka sthaLe adha padmAsanavALI tathA kAtsaga mudrAmAM eka ja tIrthakaranI ATalI moTI saMkhyAmAM pratimA bIjA koI tIrthakaranI jANamAM nathI Jain Education Intemational Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [WZorg .' Wish you happy new year zrIgeTamAyayja.. 4844 rannA SjevapamAM nUrajUarSanI . jauMattI pramANe EZ 22hR2... 2) kUMjA zubhAchIvaTa....6 LEHEHAE -samatIsamA-sAdAI ane saMtoSane - jIvanamAvavA prayanta karI. harujacaMdrasUniTa saMyojaka... SnI spesyaleTasTa ... Te8.270kTa, muni anaMtacaMa || 28.ratnacaMda bAlabhAI naTaa (tinizci). vijayajI ma.sa| C)nalInakutararatacaMEURnANAvaTI)aMkurane # 79DhaOM goTIphuradurastha se 1-2 yogaeNTTA. jArTa.lita 8NA... Jain Education Intemational Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ S thaI. purovacana (saMpAdaka-prakAzakanuM nivedana) devaguru vaMdanA Adima pRthavInAtha-mAdima niSparigraham / Adima' tIrtha nAtha ca, RSabhasvAmina stumaH / / vizALa saMsArasamudramAM taravAnI hoDInAM nAma traNa cheH dharma, saMskAra ane sAhitya. jiMdagIne je zreSThatvathI bharavI hoya to A traNamAMthI ekeya vinA cAlatuM nathI. saMskRtinI viziSTa paraMparAmAM jaina dharme je mahAna AdAna pradAna karyuM che temAMthI samasta mAnavajIvana niraMtara bAhya ane Abhyantara daSTie nirAmaya thatuM rahyuM che. saurASTranI A puNyabhUmi upara je tIrthaMkara paramAtmA AdinAthanAM prathama pagalAM maMDAyAM te kALamAM ka95ne suddhAM keIne paNa nahIM hoya ke Aje vavAtuM dharmabIja virATa vRkSa banIne asaMkhya keTakaTi varSo sudhI vizALa janagaNane madhuratA ane zItaLatA ApyA karaze. ema lAge che ke AryAvartanI A puNyabhUmi upara asaMkhya varSo pahelAM pagalAM pADanArA vaMdanIya mahApuruSonetIrthakara bhagavaMtone, A bhUmine ane pAvana paLane zraddhAbhAvathI prAraMbhika vaMdana-praNAma karavA ja joIe. tIrthakaronAM ni!! mA ,- - * S Jain Education Intemational cation International Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 26 sukhAraviMdamAMthI samaye samaye je kalyANakArI madhura vANI pragaTa thaI e bhavya vAgdhArA je je AtmAoe potAnA hRdayakamaLamAM bhAvapUrvaka jhIlI e badhA puNyAtmAonA uddhAra thaI gayA. vizvabharamAM anaMtakALamAM anaMta jIvA taryA che; muktipadane pAmyA che, e tamAma jIvAe jagatanuM kAI ne kAI svarUpe kalyANa karavAnuM hoya te rIte zubha prayAsA karyA ja che. temAMthI keTalAnAM nAma sa'bhArazu? saurASTranI je bhUmi upara mane peAtAne saMskAranA ekaDA chUTavA maLyA e ja bhUmimAMthI A graMtha-prakAzana taiyAra thaI ne bahAra AvI rahyu che. kalAdirA, devamaMdiro ke tIrthaM dhAme mAnavInA aMtastalanI bhItara jema bhAvanAnA prakAzanI saritA vahAve che, tema e mahApuruSAnu smaraNa karatAM haiyAmAM uccatama bhAvanAnA mahAsAgara UchaLe che. mArA mananI mie vyakta karavAnA UbhA thayelA A suvarNa -prasaMge mArI jAtane dhanya gaNI vItarAgadevAne paMcAMga praNipAta karuM chuM; jAgRta zAsanadevatAone vaMdana karuM chuM. ane zAsanadevI zrI padmAvatI devIjI ane anya devIone paNa stavI, dhyAna dharI temanI vizeSa sahAyatA icchuM chuM. amArA kuLadevI tarIke padmAvatI devIjIe amArA para apAra kRpA varasAvI che. guruvaryanA maMgala AzIrvAda jainaraciMtAmaNi saMdarbha sAhityanI amArI prakAzana-pravRttine cheka prAra bhathI ja maMgala. AzIrvAda dvArA bhAre mATu' baLa ane preraNA ApanArA jinazAsananA A gaganama`DaLamAM tejasvI prakAzapuMjathI camakatA saMyamI tAralAo - jinazAsananA mahAna prabhAvaka, ameAgha upadezaka, tattvajJAnanA ajoDa sAkSara, bahad muMbaI ne jinAMdarAthI maMDita karanAra, yudivAkara svanAmadhanya parama pUjya AcArya devazrI vijayadharmasUrIzvarajI mahArAja sAheba, sAhityakalAratna ane sAdhu bhagavateAnI prathama harALamAM birAjamAna parama pUjya AcArya zrI vijaya-yazeAdevasUrIzvarajI mahArAja sAheba ane pU. A. zrI jayAnasUrijI ma. sA. jemanu A AyeAjanane satata mArgadarzana maLatu rahyu che. zAstravizArada kaviratna pUjya AcAryazrI vijayaamRta sUrizvarajI, pUjya AcArya zrI vijayadharma dhuraMdhara sUrIzvarajI, pAlitANA jaMbudrIpa yAjanAnA saphaLa AyAjaka - Agama vizArada panyAsa pravara gurudevazrI abhayasAgarajI mahArAja sAheba ane temanA vinaya gaNivarya zrI azeAkasAgarajI mahArAja pUjya AcAya zrI deza nasAgarasUrijInA vineya panyAsa pravara zrI nityeAdayasAgarajI, paMjAba kesarI A.zrI vijayavallabhasUrIzvarajI ma.sA. nA samudAyanA ane paramAra kSatriyanA sauthI prathama AcArya pravara zrI IndradIna sUrIzvarajI ma. sA. tathA temanA vineya munizrI jagatacandra vijayajI mahArAjazrI, rASTrIya stare bhAre meATI lokacAhanA prApta karanAra AcArya zrI padmasAgara sUrIzvarajI tathA pU. A. zrI kalyANasAgarajI ma. sA., pU. nemisUrI samudAyanA A. zrI sUryadayasUrijI tathA temanA vineya sunizrI zIlacandravijayajI jemaNe A graMthanI meATAbhAganI lekha sAmagrI joi - tapAsI ceAgya DhAravaNI ApI che. uparAMta pUjya AcArya zrI guNasAgarasUrijInA vineya munizrI kalAprabhasAgarajI uparAMta pArzvacaMdragacchanA munizrI bhuvanacaMdra ma.sA. uparAMta chellA dasakAmAM muMbaI ne ghelu karanAra baMdhu tripuTI tathA munizrI vAtsalyadIpa mahArAjazrI tathA pU. A. zrI hemaca'drasUrijI tathA panyAsathI pradyumnavijyajI ma. sA. pUjya munirAjazrI dAnavijayajI mahArAja ane khIjA asaMkhya sAdhubhagavAnA A AyeAjanane AzIrvAda sAMpaDayA che. Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 27 _ dharmabhUmine preraka prabhAva AnaMdavimalasUrijI, sattaramI zatAbdImAM jagadaguru zrI tapasvI hIravijayasUrijI, tathA A. zrI vijayadevasUrijI, sataramI-aDhAramI sadImAM jyotirdhara upAdhyAya zrI yazevijayajI tathA kriodvAraka, zrI satyavijayajI panyAsa vagere ane vikramanI vIsamI sadImAM jaina zAsananI sarvatomukhI prabhAvanA karanAra pUjya zrI nemisUrijI mahArAja tathA jinazAsananI AdhArazilA samAna Agamane uddhAra karanAra Agama dvA2ka pU. AnandasAgarasUri ma. thayA evI A puNyabhUminuM rUpa kAMIka anekhuM ja joyuM. ane kone preraNA ApatA jaina prajAne paropakArI svabhAva ane sahiSNutA paNa joyAM. mAnavInA vyaktitvanuM darzana tenA vatana parathI ja thAya ' are trevIsa tIrthaMkara paNa jyAM AvI gayA e che. dareka mahAna vyaktinI sAthe tenI janmabhUmi ke karmabhUminuM nAma avazya joDAyeluM hoya che. tema dareka bhUminI lokottara parama tAraka tIrthanAM zraddhAsabhara hRdaye je subhAgI AgavI khAsiyata ke viziSTatA paNa hoya che. dareka bhUminA jIva jIvanamAM eka vAra ja darzana kare che te avazya divya vAtAvaraNano prabhAva te bhUmi para vihAra karatA jIvamAtra darzana pAme che, ane jenA vaMdana-smaraNa mAtrathI apAra karmanirjarA thAya che, te tIrthAdhirAjezvara mahAtIrtha zatruMjaya para paDe che. guru vasiSThanA AzramamAM vAgha ane siMha sAthe je haraNa ane sasalAM besI zakatAM hoya te te, te bhUminA mahAgiri-pAlitANuM, jyAM bhagavAna RSabhadeva prabhu navANuM pUrvavAra AvyA hatA, jyAMthI anaMtA munioe mokSanI preraka prabhAvane ja AbhArI gaNAya ne! prApti karI; anaMta AtmAoe jyAMthI ukta jIvananI preraNa iaaN saudaya ane sarasvatIna AbAda saDana prApta karI anaMtanI yAtrAe prayANa karyuM. thayuM che; je bhUminI godamAM janma levA devatAo paNa irache saurASTranI A e ja bhUmi che, jyAM arihaMtadeva che. je bhUminI saMskRtinA pAyAmAM bhaktirasa ane mAdhurya bhagavAna mahAvIrasvAmInI hayAtImAM ja temanA vaDIla baMdhu bharyA bharyA che, je bhUminA haMphALA kheALAmAM seMkaDo jinezvara zrI naMdIvardhane nirmANa karelI kahevAya che te bhavya pratimAjInI biMbanA pavitra paramANu prasaryA che, jyAMnA zAsana-prabhAvaka pratiSThA mahuvAmAM karAyela, ratnoe jagatanA cokamAM eka anupama saurabha prasarAvI che, zatruMjaya tIrthoddhAraka zrI jAvaDazA paNa mahuvAnA e tapobhUminA prabhAva to juo ! jayAM Adarza dharma nararatna hatA. zrI siddhagirijI, zrI giranArajI ane zrI gurUoe AdhyAtmikatAnI divya tane deza ane duni prabhAsa-pATaNa e traNeya tIrthadhAmamAM savA-karoDa sonayAnI yAmAM prasarAvI-relAvIne zAsananA gauravane ujALavAmAM kiMmatanAM traNa rane uchAmaNImAM besIne tIrthamALa paheravAno bhArobhAra yazabhAgI banyA, jIvamAtrane jyAMthI unnata jIva- agamAla lahAvo lenAra zreSThIratna jagaDuzA paNuM mahuvAnanI aneka navI ja kSitije nIrakhavA maLI, jyAM eka- saurASTranA ja netA putra hatA. ekathI caDiyAtA kalApremI, dharmapremI, prajAvatsala rAjavIo thayA; jyAM dharma, saMskAra ane sarasvatInuM saMmilana thayuM, tIrthonA prAMgaNa samuM saurASTranuM aitihAsika zahera e saurASTra-gujarAtanI tIrthabhUminAM AMkha bharI-bharIne jevAM AjanuM junAgaDha, jyAM bALabrahmacArI, bAvIzamAM tIrthakara game tevAM hajAro jinamaMdiro A baDabhAgI bhUmine ja paramAtmA zrI neminAthanAM dIkSA, kevaLajJAna ane mokSa ema pratApa samajavo ne? A patitapAvana zramaNa paraMparAmAM traNa kalyANaka thayAM ane Aje paNa eka e davani sadIe sadIe viziSTa pratibhAonA prakAzapuMja relAyA. satata saMbhaLAya che ke AgAmI vIzInA cAvArI tathi karo punita ane prAtaHramaNIya AmA e janma dhAraNa karI giranAra upara ja mokSa pAmavAnA che. zAstromAM pravelA aMtima zAhe pahoMcavA jyAM jyAM kaThina tapazcaryA karI hoya evI parama pAvaka pavitra bhUmine ApaNe A dharmabhUminuM eDajas te juo! parama pUjya zrI tIrthasvarUpa jANIe-samajIe. prabhAvaka evI A bhUmi para AtmArAmajI mahArAjanI preraNAthI cikAge mAM bharAyela vizva dharma pariSadamAM ane yuropanA anya dezomAM jainadharmanI AchaDatI najara karIe. mahattA prasthApita karanAra barasTara vIracaMda rAghavajI gAMdhI be hajAra varSa pahelAM siddha nAgArjuna, jemane AkAza. paNa A saurASTra-bhUminuM ja nararatna hatA. kadambagiri, jyAM gAminI vidyA hastagata hatI, e pAlitANAnA jaMgalamAM gata vIzInA kadamba gaNadhara siddhi padane pAmyo; hastIgI, ja vihAra karatA hatA. soLamI sadImAM parama pUjya zrI jyAM bharata mahArAjAno hAthI svargagati pAmyA; morabI Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 28 pAsenuM vavANiyA, jyAM zrImad rAjacaMdra jevI tejasvI pratibhAnuM prAgaTatha thayuM. AjanuM vallabhIpura, je matraka rAjAonA samayamAM gujarAtanI rAjadhAnI gaNAtu. tyAM vikrama sa'vata 510mAM jaina siddhAMta graMtho ane AgamA pustakArUDha zrI devadi kSamAzramaNa Adi sthavirAnI je aitihAsika pariSada maLelI te A puNyabhUminA pratApe ja. ghoghAnA navakhaMDa pArzvanAtha, unAnA amIjarA pArzvanAtha ane delavADAnA ciMtAmaNi pArzvanAthanI camatkArika ghaTanAAe je bhUminI dharma jyeAtane divela pUru pADyu che; jaina sAhityanAM pRSTho para nAMdhAyelI dhanADhaya jainAnI yazeAgAthA jyAM kaDarAyelI che, te sajjanamaMtrInI janmabhUmi gaNAtuM Ajanu vaMthaLI (vanasthalI), zrAvikArana javalabAInI ugra tapazcaryAe sAthe saMkaLAyeluM Ajanu` mAMgaroLa; ArAdhanA ane jinabhaktie jinazAsanane bhAre meATI yazakalagI caDAvI che te saurASTranu dha purI Ajanu dhamadhamatuM surendranagara, jyAMnA ArAdhya evA dAzanika keMddIpyamAna jinamadirAe jainadhama nI tejajikaraNAvalInuM surekha citra khaDuM karI dIdhuM che. te purANI nagarI va mAnapurI... Ajanu vaDhavANu. ardha siddhagirisamAna jinamadirA jenA khALe rahI janasamUhane AkaSI rahyA che. tevu zahera jAmanagara riddhi-siddhinAM smRticihnA jevAM gujarAtanA saMkhyAbaMdha derAsarA Aja paNa jaina-jainetarAne aharnizapaNe preraNA ane bhaktirasanAM pIyUSa pAI rahyAM che, je A bhUminA ja prabhAva mAnaveA rahyo ne ? ghaNI umadA chApa mUkI gayA che. jaina gurukuLa hAIskUlamAM mArA abhyAsakALa daramiyAna e vakhatanA gurukuLanA Adarza gRhapati ane saMniSTha samAjasevaka zrI phUlacaMda haricaMda dozIe mArI jIvanagaNita mAMDaNImAM dila daI ne vividha raMgeA pUryAM. mArA jIvanaghaDataramAM emanA ghaNA upakArA rahyA che, jenI noMdha levI ja joI e. vatananA dhArmika pravAhe ane sAMskRtika vaheNAe paNa mArI suSupta zaktione jAgRta karI che, je mArA jIvana sAphalyamAM pariNamI. AtmAnI malinatAne dheAI nAkhanArI taraNatAraNa A dharAne lAkha lAkha va`danA. samaNAnA sAkSAtkAra thayA Ja FOR jainaraciMtAmaNi daza-bAra varSanI kumaLI vayathI ja mArA dharma parAyaNu pitAzrI sAthe seAhAmaNA zatru MjayanI asaMkhya vAra pradakSiNA karI haze. e vakhate girirAjanAM pagathiyAM caDatAM caDatAM-- prAcIna-arvAcIna madirAnI nagarI pAlitANA mAru janmasthAna. A pavitra bhUminAM annajaLathI A zarIra pASAyu. paNa e jIvana-uchera saMgha ane kALI garIbI vacce thayA. gharamAM anAjanA dANeA na heAya teA paNa ekAMtarA divase be-pAMca sAdhu-bAvAone bhAjana karAvavA nimitta ghera teDI lAvavAnI mArA pitAzrIne manamAM eka gajabanI dhUna hatI. mArA dharma parAyaNa mAtuzrI pAchalA bAraNethI gharanAM ThAmavAsaNa vecIne paNa AMgaNe AvelA atithione premabhAvathI bhAjananArI karAvatAM. e preraNAdAyI prasa`geA amArAM kumaLAM mana upara vimalAcalagiri, siddhAcalagiri bheTayA re dhanya bhAgya hamArA... evAM bhAvavAhI stavaneAnA mArA kAne satata athaDAtA rahetA madhura svarAe mArI jijJAsavRtti sateja karI. jinadizamAM rAgarAgiNIthI bhaNAvAtI bhAvavAhI pUjA joI. bhaktirasathI chalAchala UjavAtA aThThAI mahAtsaveA, zAMtisnAtra jevI pUjAe ane bhavya a'garacanAo najare nihALI. ujamaNAM upadhAnA ane cha'rI pALatA sahyA joyAM. kalAkA sudhI pratibhAzALI jaina munivaryamAM hRdayaspazI vyAkhyAnA tema ja AtmAne aMtaramukha manAvI Urdhvagamana karAve evA zAsananA vividha prasaMga pravAhe joI ne hRdayamadiramAM dharmAM puruSArthanA aneka bhAvAllAsa jAgatA hatA. zatruMjaya tIrthaMtu eka eka pagathiyuM ane tenA spa mAtrathI kaIka AtmAo bhaktibhInA khanI mAdhikhIjanI sanmukha dazAne pAmI gayA che. evA A mahimAvaMta tInI bharapUra aMjanazalAkAthI ajita thayelI jinezvara bhagavaMtAnI prAcIna camatkArika mUrti AnAM darzana ane sevApUjAnA satatapaNe lAbha maLatA rahyo. aneka prakAMDa paMDitAnAM haiyAnI mIThI hUM', sahavAsa ane saparkanI gAMTha baMdhANI. e vakhate mArA manamadiramAM eka suMdara svapnuM... AkAra laI rahyuM hatu. A prAcInatama tI nA zaMkhalAbaddha itihAsa, A dharmAMnI ujjavaLa yaze|gAthA ane daivI prabhAva pAtharacamatkArika ghaTanAenu... sa'kalana karI yathAyeAgya samaye prakAzana karavAnI paNa eka jha MkhanA sevI hatI. e vakhate Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 29 e ka95nAnA taraMgovALuM eka svapna ja hatuM; paNa cAra 1980mAM muMbaI mukAme bhAratIya vidyAbhavanamAM dAyakAnI majala pachI Aja e sonerI svapnAno sAkSAtkAra jyotiSAcArya zrI vijayalabdhisUrIzvarajI mahArAja thato joI ne mArA svargastha pUjya pitAzrIne paNa manomana sAhebanI preraka nizrAmAM yojAyelA chelA prakAzana-samAroha vaMdI lauM chuM jemanuM jIvana vairAgya pradhAna hatuM, zrAvakanA prasaMge keTalAka jaina agraNIoe potAnAM suMdara vaktavyo AcAradharmanuM jemaNe akSarazaH pAlana karyuM hatuM. daramiyAna karelA sUcana anvaye prerAIne jaina zAsananAM vaheNe ane jainadharmanI mazAlane vistRta phalaka upara navA saMskAra ane sujhe mAtra abhyAsathI prApta thatAM nathI; ja ravarUpe, navI ja kSitija dorIne, eka navI ja keDI te to saMtAnone vArasAmAM mA-bApa taraphathI ja maLatAM hoya kaMDAravAno (A graMthanuM saMpAdanakArya karavAne ) avasara che. vAMcana, manana ane vastRtvane gaLathuthImAMthI maLelA A maLyo che ane varSo pahelAMnuM mAruM svapna sAkAra banI saMskAravAraso, ane je vArasAnuM amAre mana bhAre moTuM rahyuM che tyAre anahada AnaMda anubhavuM chuM. AcArya vijaya gaurava hatuM ane che. lAdhasUrizvara mahArAja sAhebanI preraNA ane sahAyathI ja janma bAroTa (brahamabhaTTa) paNa dhame jena AcAravicAra. A graMthanirmANanuM Ayojana thayuM che. eka jainetarane hAthe jainadharma paratvenI akhUTa dilacapI ane amArI ananya A graMthanuM saMpAdana thaI rahyuM che te jANIne Apa saune AsthAne laIne AvA eka mahAna pavitra ane dhArmika paNa AnaMda thaze ja. prakAzananuM saMpAdana karavAnuM virATa Ayojana-je mArI pAvanakArI ane mahA maMgalakArI evA che je prasaMganuM zakti bahAranuM gaNAya. chatAM paramapUjya AcArya bhagavaMtA, A graMthamAM avalokana karavAmAM AvyuM che tene vivekI jaina zreSThIvaryo ane sAkSaronA sahaganI apekSAe A vAMcaka anumodita karIne AtmakalyANa sAdhe evI zubha kAma hAthamAM lIdhuM. saunI saddabhAvanA ane premalAgaNInuM bhAvanAthI karelA A sAhasane sau koI AvakAra Apaze A pariNAma Apa saunAM caraNakamaLamAM sAdara rajU karuM chuM. ja evI AzA rAkhuM chuM. bAroTe sarasvatI-zAradAnA putro gaNAyA che. vaDavAonA kalA-saMskAra, sAhityanAM amIsiMcana ane vahAlabharyA A sAragarbhita sAhasa pAchaLanI eka bIjI paNa nema kuTuMbanA sathavArAe ja Aje mane UjaLA karI batAvyo. ane rahelI che. jenetara dRSTie paNa jaina darzana kevuM che, jainetaro keIka devI zaktie ja A Ayojana siddhi thaI zakayuM che. A dharmane kayA daSTikoNathI jue che ane anya dharmonI - haLamAM jaina dharmazAsana kayAM UbhuM che e paNa darzAvavAno abhyAsakALa pachI ekAda dAyakA sudhI bhAvanagara A eka namra prayAsa rahyo che. jilAnA sakriya rAjakAraNamAM kAma karyuM. bhAvanagara jillA jana saMskRtinA utthAnakAryamAM je je ciraMjIvI koMgresanA yuvaka-saMgaThaka ane taLAjA tAlukA kesanA maMtrI mUlyana yazaravI phALo naMdhAya che tevA sarvagrAhI citrane tarIkenI kAmagIrI daramiyAna 1956 thI 1964 sudhI akha yathAgya rIte prakAzita karavAnI zubha bhAvanAthI prerAIne bArI pratinidhitvano bahoLo anubhava maLe. patrakAritAnA A prakAzananI haraNaphALa bharI che. janoe potAnA UjaLA kSetramAM to mAruM mana haMmezAM hiloLe caDatuM. samAja vArasAne kevI suMdara rIte dIpAvyA che, e ApaNe A graMthanAM jIvananA saLagatA savAlone vAcA ApavA haMmezAM navacetanA pAnAMo uparathI joI zakIzuM. anukuLatA haze te mahattvanA prApta karyAnI anubhUti thatI. bAkI rahelA viSayone have pachInA AyojanamAM AvarI laIzuM. e arasAmAM bhAveNAnA prajAvatsala mahArAja puNyazloka zrI kRSNakumArasiMhajInA adhyakSasthAne sAMskRtika pravRttionAM maMDANa karyA. jillAnAM yuvaka-yuvatIone ciraMjIva saMsmaraNo yAtrA-pravAso karAvyAM, rAjya-kakSAnI grISma-zibironuM ane saMcAlana karyuM ane e dvArA ghaNe janasaMparka sadhAya. dharmasaMskArano vAraso 1964mAM rAjakAraNane sadaMtara tyAga karyo tyAM sudhImAM sArAnarasA aneka anubhavanuM bhAthuM maLI cUkayuM hatuM. svargastha marabI zrI baLavaMtabhAI mahetAnI aMgata jaina zAsananA itihAsanuM jyAre avalokana karIe salAhathI 1964thI 1980 sudhInA samayamAM gaeNjheTiyara chIe tyAre jarUra pratIti thAya che ke jinezvara bhagavAna kakSAnA vividha mAhitI pracura evA amitA graMthazreNInA punita pagalAMthI pAvana banelI AryAvartanI A bhUmi upara ( bhAvanagarathI mAMDIne vizvanA vyApane AvarI letA ) aneka zItala ane sumadhura prasaMgenA amRtajharaNuM satata ATha saMdarbha graMthonuM yazasvI saMpAdana karyuM, je graMtha vahyA karyA che. aneka dharmasaMpradAye atre udaya pAmyA ane gujarAtanA graMthabhaMDAronAM AbhUSaNa jevA banI rahyA. pAMgaryA, sadavicAra ane sukRtya dvArA mukti meLavIne Jain Education Intemational Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 0 jenaratnaciMtAmaNi Aryadeza ane AryakuLane sArthaka karanArI saMta keTInI aneka vibhUtio potAnA jJAnatejanA jhabakArathI jaina zAsanane anokhI pratibhA ApI gaI che. tapazcaryA ane sAdhanAnI suvAsathI maghamaghatA aneka sAdhu bhagavaMtoe vividha pAsAMonuM tattvAnveSaNa jagatanA cekamAM jana saMskRtinuM bhAre moTuM gaurava vadhAryuM che. dharmabhAvanAne baLavattara banAvanArA paribaLA ane pratibhAoe A ahiMsA-pradhAna maMgala dharmanA sabaLa savane saundaryamaMDita karyuM che. vartamAnakALamAM paNa A jaina dharma patAkA ane yazakalagI samAM eka eka Ayojana aMge evA keTalAye vyavahArakuzaLa zreSThIonA pAsA upara racAyelI ImArata jagatane sukhazAMti bakSanArI saMparka mAM AvavAnuM banyuM che, jemane AMgaNe sadAkALa banI raheze. e bhAvArthane samajAvavA kalamane TAMkaNe mIThAM amRtajaLa ane amRtasamA Atithyane mANavAno zabdanA phalaka upara ame jaina sarvasaMgraha graMthane kaMDAravAno, lahAvo maLyo che. AlekhavAno namra prayAsa karyo che. ghara-AMgaNe ame Apane jainadharmanA vividha ezvaryonI, dharmaguruoe prabodhelA saMskAra ane saMskRti e kAMI mAtra vANIvilAsa nathI; jJAnanI vikAsayAtrAnI, mAnavajIvananAM atala rahasthAnI paNa eka preraka baLa che. puNyanI anaMtI rAzi jyAre ekaThI carcA karatA vibhAgavAra viSayanuM atre Alekhana thayuM che. thAya che tyAre ja janama jevA dharma maLe che. jaina AgamagraMthanI vANI ane ItihAsanA sImAcihna jevI paraMparAe saMskAra-vArasAnI A divya jyotane sadAya bhUtakALanI bhavya nizAnIone prakAzapuMja A graMthamAM jhaLahaLatI rAkhI vizvanA prAMgaNamAM pragaTAvI-prasarAvI che. Apa joI zakaze. atyaMta vyApaka ane samanvayazIla A dharma-saMskAranAM e ciraMtana zAzvata mUlya janone dainika maMgala darzananAM vividha pAsAMone sAkSaronI kalame kiyAkAMDamAM ane vyavahAramAM Aje paNa sArA pramANamAM AlekhAyela ane sAdhanAthI mahekatI pagadaMDIno, Ave, sacavAI rahyAM che; kAraNa, e mUlya tattvanA daDha pAyA upara Apane paricaya karAvIe. racAyelAM che. prasaMge prasaMge ciMtakoe AvAM zAzvata mUlyone zAstronI maryAdAmAM rahIne janatA samakSa Adhunika svarUpe rajU karyA karavA joIe ane temAMthI ja muktimArga upara doDavAnI kaI dhanya paLe, puNyapaLa ApaNane prApta gharmaniSThAnI pratIti thAya tevI prArthanA che. prasaMgopAta ujavAtA jana parvo janasamAjane ghaNuM ghaNuM kahI jAya che. jaina gRhastha kALI garIbImAM jIvata haze te paNa tenI huM chuM ! zramaNa-saMskRti-saMdarbha : dharma mATenI prabaLa tamannA ane dilanI amIrAte amane viziSTa Ayojana ghaNI vakhata AzcaryamAM garakAva karI dIdhA che. jaina samAja sAthenA te amAro doDheka hajAra varSano saMbaMdha; eTale jainonI AgavI paraMparA ane praNAlikAothI ame paricita hAI e ja. jaina darzanano A eka graMthamaNi-prAcIna-arvAcIna sarvagrAhI citrane samAvI leta, jaina darzananA seMkaDo amArAM kAryakSetromAM ame joyuM che - AtmAno sAce pramANabhUta graMcane sArabhAga eka ja graMthamAM samAvavAnA AdhyAtmika zAzvata AnaMda jina dharmaguruo pAsethI AzayathI mAhitI ke jJAnakoza je ja; paNa AdhyAtmika vizeSa maLyo. badhA ja dharmono suMdara samanvaya atre jovA cetanAne AvirbhAva jemAMthI vizeSa sAMpaDe, mAnava maLe. jIvanasAphalya mATe manamaMdiramAM samatAnuM amRta jIvananA parama layanuM dRSTibiMdu jemAMthI maLI rahe, A ghaLAvuM ja joIe evo dRDha vizvAsa ahIMthI ja prApta graMtha eka eka jaina parivAranuM mahAmUluM AbhUSaNa banI thaye. mAnavamAMthI mahAmAnava banavAnI ucatama bhUmikA rahe tevA zubhAzayathI A dharmagraMthanuM Ayojana tajajJonA atrethI ja sAMpaDI. navI ja cetanA ane skUrti atrethI ja sahayogathI hAtha dharyuM che. AvA prayAso dvArA paramAtmA prApta thayo. ApaNane megha jevA udAra ane girirAja jevA unnata AtmazlAghA nahIM, bhUtakALane vAgoLavA mATe nahIM banavAnuM sAmarthya arpe tevI prArthanA che. paNa AvA dhArmika prakAzananA AyojanathI zAsananA Jain Education Intemational cation International Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha praznone samajavA, saraLatA khAtara A abhyAsa sau koI ne upakAraka banI rahe tevI zraddhA sAthe A puruSArthane jaina prajA mUlavaze evI prArthanA. nira'tara vahI rahelI mAnavajIvananI vaNujhAranA vikAsapaMthe dhArmika vArasAnAM je je amRtabandhue ahI' tahIM paDathAM che. tene zeAdhIne atre mUkavAne bhaktibhAvanA sAthenA A namra prayAsa che. samRddha jaina samAje AvAM AyeAjanAne vakhatAvakhata protsAhita karI AyeAjakAne AzA ane utsAhathI bharI daI zAzvata mUlyAne graMthastha karAvavAM ja joI e evI amArI namra prArthanA che. ane tA ja jainAnI gauravazALI tavArIkhanA krama jaLavAI raheze, cha jainAnI prAcIna samRddhi bhAratabhUmi e devavadyapuruSAnA vihArathI pavitra anelI bhUmi che. bhAratamAM ane bhArata bahAra jainAnu eka eka tIrthaM, eka eka ma`dira, eka eka upAzraya e jainAnA prAcIna mUlyavAna graMtha svarUpa che. AjanAM vidyamAna madirA e prAcIna vaibhavanA prabaLa purAvA che. sakAe pahelAMnA e virATa citra upara dRSTi karI ane e jAjaramAna kALanI bhavyatA tA jue! magadhamAM, bihAramAM, baMgALamAM, utkalamAM jainadharmanA sAnerI sUrya eka samaye tenI carama sImAe paheAMgyeA hateA. jaina saMskRtinI eka kALe bhAre meATI melabAlA hatI. tI kara bhagavaMtAnAM kalyANakA pUrNAMmAMthI vizeSa sAMpaDe che. te pachI uttara ane pazcima tarapha A pravAha vaLyA. gujarAte te potAnI bhakti ane birAdarIne kAraNe itihAsanAM pAnAM ThIka ThIka pramANamAM rAkathAM che. saMkhyAbaMdha prAcIna smArakAe teA gUra bhUmine kIrti kaLaza caDAvI dIdhA che. prAcIna-arvAcIna madirAmAMnI mUrti enA avalaMbana dvArA aneka dharma premIe samyakRtvanI zuddhi karIne jinezvara bhagavAe kahelA cAritradharmanI prApti karIne peAtAnA AtmAnA utkarSa sAdhe che. AvA e prAcIna vaibhava samA madirA jainAnA mUlyavAna khajAnA che. AveA, evA prAcIna khAnA prati ApaNe dRSTi karIe. bharUcanI pacatIthI mAM Avelu gAMdhAra jyAM eka vakhata ceArAzI baMdaranA vAvaTA pharakatA hatA jyAM jaina zrAvakAnI dAma dAma samRddhi hatI; jyAM jainAe aneka prAcIna mUrtie karAvyAnA ullekhA maLe che. 31 prAcIna khabhAta, jyAM pUjyapAdazrI abhayadevasUrijIe eka stotra racIne pragaTaprabhAvI sthabhana pArzvanAthanI mUrti pragaTa karI; jyAMnA aneka camatkArA Aje paNa leAkamukhe sabhaLAya che. vartamAna samayamAM jaina-jainetarAnu` bhAre moTu AkaSaNa anela prabhAvazALI tIrthadhAma zaMkhezvarajI tIthe te eka itihAsa sarajyA che. tenA jAgRta adhiSThAyaka devatAee batAvelA aneka camakArAthI A prAcIna nagarInA mahimA anekagaNA vadhI gayA che. caDatI-paDatInA aneka pravAhe| A purANA tIthaeN joI lIdhA che. evA ja prabhAvazALI mahimA prAcIna bheAMyaNI tInA paNa che. A bAju hemacaMdrAcAya jInu pATaNa-tenA jJAnasAgara jevA mUlyavAna graMthabhaDArA ja jainAnA prAcIna vaibhavanI sAkSI pUre che. jagadaguru gaNAtA hIravijayajInuM janmasthAna pAlanapura jue ke pATaNa pAsenuM cArUpa tItha jue ke vIra vanarAja ane bhUta-zIlaguNasurijInA preraka prasaMgeAnA sa'smaraNeA tAjA karAvatuM raLiyAmaNu paMcAsara jue e badhI prAcInatAthI vAkepha banI paradezIo paNa maMtramugdha banyA che. prAcIna ratanAvalImAM eka vakhata 700 zrAvakAnAM ghara hatAM, te Ajanu rAMteja, hajAreka varSa uparanu prAcIna ramaNIya tItha gaNAya che. padaramAM sakAnI uttara gujarAtanI prAcIna nagarI mahesANA-jyAM Aje hajAreka jeTalA zrAvakAnA ghA che. pravartamAna AcAya zrI kailAsasurIzvarajInA saupadezathI UbhA thayelA gaganacU khI devAlayamAM AcAya zrIsImaMdharasvAmInI vizALakAya pratimAnAM darzIna jIvamAtrane meAkSagAmI banAve che. kaDI-kalAla vacce AveluM serisA ( seAmapura )nuM maMdira ke upariyAjInAM madirAnI jinamUrti AnI prAcInatA yAtrikeAnu` khAsa dhyAna kheMce che. A dharma pravAha pahADAnA peTALamAM paNa paDeAMcIne yuge sudhInuM sabhAraNu karI ApyuM che. jenA adhiSThAyaka devatA A kaLiyugamAM prabhAvavatA manAyA che, e be hajAra varSa pahelAMnu mUchALA mahAvIranu' prAcIna madira, jenI dareka varNanAM srIpuruSA mAnatA kare che. prAcIna vabhavanI parAkASThA samAna paoNMdaramI sadInuM samRddha rANakapura paNa yAda karI, jyAM eka samaye mAtra zrAvakonAM ja traNa hajAra ghara hatAM. jinamadirA ane prAcIna imAratAnI vizALatA te nihALeA! cAlIsathI pacAsa phUTa evA 1444 thAMbhalAe zu sUcave che? tyAM pAMcasAthI vadhAre varSothI aDIkhama Ubhelu' rAyaNavRkSa ane tenI chAyAmAM RSabhadevanAM punita pagalAM sohAmaNA zatruMjayanuM smaraNu karAve che. tyAMnA mULanAyakajI sanmukhanAM kalAyukta tArA AbunI yAdagIrI tAjI kare che. e ja rIte mATI :mAravADamAM pAlI jodhapura Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 32 janaratnaciMtAmaNi ane eziyA jagaprasiddha che. pAlInuM navalakhA pArzvanAthanuM pAvanakArI kalyANaka bhUmio dazanIya maMdira eka vAra jovA jevuM che. | teramA saikAnuM samRddha gaNAtuM gaDhamaMDera je jodhapurathI chaeka mAIla upara AveluM che. tyAM kahevAya che ke bhagavAna mahAvIra prabhunA nirvANakALa pachI lagabhaga sittera varSe AcAryazrI ratnaprabhasUri padhAryA tyAre upaladeva paramAra je eziyAno narapati jainadharmane bodha pAmyo. tenI sAthe traNa lAkha corAzI hajAra mANasee jainadharma aMgIkAra karyo; jeo savAla jainenA nAme prakhyAta thayAM. jainanA purANA khajAnAne keAI sImAbaMdhana rahyAM nathI. madharamAM jesalamIranI prAcInatAne chatI karatA tyAMnA graMthabhaMDAro ane bhavya jinAlayo ghaNuM saMketa sUcavI jaina dharmanI jhaLahaLatI jyota jyAM jyAM pahoMcI che jAya che. ane tIrthakaronAM smRticihanothI je je bhUmi pAvana banI che, Ave, evI pAvanakArI kalyANaka bhUmine ApaNe AsthAbharI vaMdanA karIe. jainatIrthabhUmio AtmAne ArAdhanAne mArge AgaLa vadhAranArAM zAMtidhAme ane AtmakalyANanAM jIvaMta smArako che. jainazAsana ane jaina saMskRtine baLavattara banAvavAmAM A bhUmioe agra bhAga bhajavyo che. jenonI eka eka tIrthabhUmi bhAvI peDhIne preraNAgraMtha kahI zakAya. ajameranuM vivaraNa karatAM TeDarasAheba lakhe che ke "jaina arihatenA ke zramaNa bhagavaMtonI padarajathI pavitra zilpIoe mAtra aDhI divasanI aMdara kaI maMtrazaktithI banelI bhUminI sparzanA karavI e paNa jIvatarano eka maMdiranuM nirmANa karyuM hoya ema lAge che.' citoDano kIrtilahAvo gaNAya che. puNyanuM bhAthuM jenI pAse hoya te ja sthaMbha kalAbhaktine apUva bhAva rajU kare che. citoDagaDhanI lAbha lai zake. zRMgAracaMvarI ane satyAvIza devaLAnI prAcInatA jinazAsananI etihAsika mUDI che. lakhanaunA prAcIna jinabiMba ane tyAMnuM vizALa myujhiyama joIe ke kItinI dhajA pharakAvatuM acalagaDha joIe ke delavADA-kuMbhArIA ane ArAsaNanA maMdiro joIe; A badhAM prAcIna smAraka ane avazeSoe saMzodhake mATe puSkaLa bhAthuM pUruM pADayuM che. kauzaMbI je padmaprabha svAmInI janmabhUmi gaNAya che. temanAM dIkSA-kevaLajJAnanI paNa A ja kalyANakabhUmi gaNAya jaina-jainataronuM AkarSaNa baneluM kesariyAjI tIrthadhAma che. dhavalazeTha paNa ahIMnA ja hatA. bhagavAna mahAvIrane : ja udarapurathI dakSiNamAM dhUlaiva nAmanA nAnakaDA kabAmA aDadanA bAkaLA vahorAvanAra caMdanabALAne prasaMga paNa A AveluM che. ahIM prabhunA aMga upara puSkaLa pramANamAM kesara ja bhUmi sAthe saMkaLAyelo che. mRgAvatIne kevaLajJAna paNa caDatuM hovAthI te kesariyAjInA nAme oLakhAya che. te ya che. ahIM ja thayuM. mahAnirgatha anAthImuni ane prasiddha bhAratamAM jaina uparAMta anya rAjyonA zaiva ane vaiSNave che, na levA dhiyAkaraNI kAtyAyananI A jabhUmi che. paNa A tIrthanI yAtrAe Ave che. vikramanI caudamI sadImAM baneluM A maMdira ane tenI virATakAya pratimA prAcIna bhagavAna dharmanAthanA vyavana, janma, dIkSA ane kevaLasamRddhinI sAkSI pUre che. ApaNI buddhi kAma na kare tevAM jJAna ema cAra kalyANakA jyAM thayAM che te ratnapurI AgrAnAM prAcIna ciyAla jaina saMskRtine Taca upara laI kharekhara 2maNIya che. janArAM smRticina che. adhyAH jene itihAsa raghukuLa sAthe saMkaLAyela che. Jain Education Intemational Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 33 zrI RSabhadeva prabhunI janmabhUmi, dIkSA ane kevaLajJAna paNa nagaramAM ja jamyAM hatAM. buddhinA bhaMDAra samA abhayakumAre ahIM ja thayuM. zrI abhinaMdana mahArAja, zrI sumatinAtha dIkSA A ja bhUmimAM lIdhI hatI. prasannacaMdra rAjarSine paNa ane zrI anaMtanAtha mahArAjanAM paNa ahIM ja cAra cAra A nagaramAMthI ja kevalyanI siddhi prApta thaI hatI, evI kalyANaka thayAM. rAjA harizcaMdra paNa A nagarInA ja hatA. A bhUminI AsapAsanAM tIrtho vipulagiri, ratnagiri, bhagavAna mahAvIre potAnI caraNarajathI pAvana karI che sara udayagiri, suvarNagiri vagere maMdiro hRdayasparzI che. te ayodhyAthI AgaLa jatAM sAvaOI je saMbhavanAthajInAM bhagavAna mahAvIranuM janmasthaLa kSatriyakuMDa, jyAM cAra kalyANakanI bhUmi gaNAya che. bhagavAnanAM cyavana, janma, dIkSA thayAM e kalyANabhUmithI pUrvanI mehaka nagarI gaNAtuM kAzI-banArasa, jyAM prabhu AgaLa vadhIne AvIe caMpApurImAM, jyAM vAsupUjya prabhunAM pAMca kalyANaka thayAM. sudarzana zeTha paNa ahIMnA ja hatA. pArzvanAtha ane supArzvanAthajInAM cAra cAra kalyANaka thayAM. kAmadeva zrAvaka, kumAranaMdI suvarNakAra vagerenI A janmaprAcIna khaMDero ane TIMbAothI gherAyeluM caMdrapurI jyAM caMdraprabhaprabhunAM cAra kalyANako thayAM. ItihAsamAM paMkAeluM murzidAbAda jyAM eka samaye jaina itihAsane samRddha karanAra pATalIputra (AjanuM vaibhavanI choLo UDatI, jyAMnA hajAro zrImatanI havelI paTaNa), jenI sAthe sthAlabhadrajInI kathA saMkaLAyelI che. upara keTivajanA vAvaTA pharakatA hatA. jagatazeThe tyAM umAsvAti vAcaka, jenAcArya bhadrabAha, Arya mahAgiri, baMdhAvelA eka anupama maMdiramAM hIrA, pannA ane Arya sahasti ane vajasvAmInA pAdavihAra vaDe pavitra nIlamanI pratimAo zobhatI hatI. banelI paTaNAnI bhUmi, jyAM corAzI jeTalI vAra zALAe gIraDI, juvAlikA ane madhubana thaI sametazikharajInA hatI. vAlIo, maMtrazAstrIo ane kalAvidonuM mathaka pahADa taraka animeSa najara karIe; jyAM vIsa tIrthaMkarI gaNAtuM hatuM. ane kaMIka munivaro muktipadane pAmyA che-je bhUminA aNu janakarAjAne tyAM mahAsatI sItAjIe je bhUmimAM janma aNumAM gaNadharo, munipaMga, tapasvIo siddhapadane pAmyA dhAraNa karyo, namirAjanA vairAgyanI devatAo e je bhUmimAM che. chele pArzvanAtha bhagavAna ane temane ziSyavRMda ahIM ja kasoTI karI, te mithilA jyAM 19mA tIrthaMkara zrI malInAtha nirvANa pAmela hovAthI Akho ye pahADa emanA ja prAtaH prabhunAM janma, dIkSA ane kevaLajJAna thayAM. AThamA gaNadhara maraNIya nAmanI aMkAyA che. AvI badhI ja pAvanakArI paNa ahIMnA ja hatA. bhUmine vaMdana karI dhanyatA anubhavAya che. - bihAramAM guNiyAjI, kaMDalapura, rAjagRhI vagere darzanIya jevI rIte gujarAta-mahArASTramAM ane rAjasthAnamAM sthaLa AmAne parama AnadanI ucca bhUmikA para laI tAmbara jainAnI vadhu saMkhyA che. tevI ja rIte madhya pradeza, jAya che. kevaLajJAna pachI bhagavAna mahAvIranAM punita pagalAM bihAra, dilahI vagere uttaranA pradezomAM dagambara jainonI jyAM maMDAyA ane devoe ekatrita thaIne emanuM jyAM bahumatI che, ane tIrtho paNa khUba prAsaddha che. samavasaraNa karyuM te mahAvIra prabhunI nirvANabhUmi pAvA madhya pradezanA devagaDhano saMpUrNa pahADa ja jANe jaina purIjIne ApaNuM mastaka namI paDe che. ahIM bhagavAne mUrtiono banelo che. mAtra devagaDha ja evI jagyA che, 14 nA agiyAra gaNadharone prabodhyA hatA. gaNadharoe dvAdazAMgInI para bhAratIya ane jarmana vidvAnoe zedhakArya karI pI. racanA paNa ahIM ja karI, uttarAdhyayana sUtranAM adhyayana eca. DI. nI padavI prApta karI che. tevI ja rIte pApopaNa bhagavAnanA zrImukhethI ahIM ja uccArAyAM hatAM ane rAjImAM koNArkanA sUryamaMdiranI zailInA mukhya maMdira sahita che ke bhagavAnanA dehane jyAM agnisaMskAra karavAmAM Avyo eka ja cogAnamAM botera gaganacuMbI maMdiro suryamaMdira te jaLamaMdira paNa naMdanavana samuM bhAse che. jeTalAM ja prAcIna che. ane gvAliyara pAse senAgiri kaDalapura tIrthabhUmi jyAM sattAsaMpanna kriyAkAMDI parvata para vizALa 78 zikharabaMdha maMdiro ullekhanIya che. brAhmaNane vAsa hatuM, jyAMthI traNa brAhmaNa saMtAna idrabhUti, khajurAhonAM jaina maMdiro paNa prAcInatA ane zilInI dRSTie agnibhUti ne vAsubhUti je pAchaLathI mahAvIrasvAmInA ziSya mahattvapUrNa che. A uparAMta madhya pradezanA AhArajI, dhUna, banyA ane gaNadharane nAme oLakhAyA - pUjAyA. siddhavarakuTa, kuMDalapura jevAM aneka tIrtho vaMdanIya che. jainadharma rAjA zreNikanI rAjadhAnI e ja AjanuM hAstanApura mahAbhAratakAlIna prAcIna ane prasiddha nagarI rAjagRhI; jyAM vIsamAM tIrthakara zrI munivratasvAmInAM cAra tIrthakara zrI zAMtinAtha, zrI kuMthunAtha ane zrI araharanAthajInI kalyANaka thayAM. aMtima kevaLI zrI jaMbusvAmI, dhannA cAra kalyANakabhUmi rahI che ane te tIrthasthAna tarIke prasiddha zAlibhadra, meghakumAra ane sulamAM zrAvikA vagere A che. AvI ja rIte dakSiNamAM zravaNabelagoDA, dharmasthaLa, kuMthala aba mahAramAM vinita navA niyukata che, ane tI Jain Education Intemational Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 34 giri, rAmatIrtha, haLekhIDa vagerenAM jinamadirA prakhyAta puNya-pAvaka tIrthadhAmA che. tAtparya ke uttarathI dakSiNa ane pUrvathI pazcima samagra bhAratamAM tIthaMkarAnI ane sAdhusAdhvIonI vihArabhUmine lIdhe sthApita A maMdirA ArAdhyadaSTie aitihAsika ei tathA kalA-zilpa ema badhI ja rIte dazanIya-vaMdanIya che. have avaleAkana karIe. jaina sAhitya tarapha upAdhyAya AgamAmAM zuM che? jUnAgama e agaNitakALathI vikaselI vItarAgavANI che. AgamasAhitya uparanAM vivecanAmAM pU. TIkArkAra abhayadevasUrijI, pa. pU. AgamAhAraka zrI sAgarAna sUrijI ane sunizrI puNyavijayajI jevA AcArya bhagavaMtAe mahattvanuM pradAna kareluM che. jaina AgamagraMthAne dvAdazAMgavANI paNa kahe che ane tene viSayAnurUpa cAra ceAgamAM arthAt cAra bhAgAmAM vahecavAmAM AvelA che; jemAM dravyAnuyAga, gaNitAnuyAga, caraNakaraNAnuyeAga, dha kathAnuyAga jevAM nAmeA apAyelAM che. vizvanA samasta prakAranA padArthAnAM varNanAnA samAveza A graMthAmAM maLe che. jaina AgamagraMthAnA viSayA upara prAcIna jaina AcAryAe khUba ja UMDI ane sUkSma vivecanA karI che. AgamAmAM vizvavyavasthA, leAkaalAkanI sthiti, Urdhva, ardhA ane tirachAleAkanuM svarUpa; padArtho, dravyA, tenA guNadharmo, AtmA, saMsAra, cAra gati, kabaMdha, meAkSa, meAkSanA upAyA, sAdhanAmA, javAnI bhinna bhinna kakSA, ravanAM vimAnAnAM varNana, narakanAM duHkhAnAM varNana, jyAtiSacakra sakha`dhI, bhUMgALa, khageALa, tarka, nyAya, sAtatyeA, saptabha'gI anekAntavAda, maMtrataMtra, jyAtiSavidyAe, jaDIbuTTIo, auSadhA, cUrNa vagerenA camatkAra, mahimAonAM varNanA, vagere ghaNuM ghaNuM nirUpaNa thayela hatuM. vizvanu kAI rahasya, kAI paNa prakAranAM varNanA karavAnuM bAkI rahetu' nathI. A che AgamasaMgraha. prabhAva, mUlyavAna graMthA ApaNI mukhya bhASAe ardhamAgadhI sa`skRta, prAkRta, apabhraMza, jUnI gujarAtI, marAThI, tamILa, kannaDa vageremAM jainAnuM vipula vaividhyasabhara sAhitya graMthastha thayelu che. jainaraciMtAmaNi jaina darzananA baMdhana ane muktine varNavatA zatAdhika graMthA che, e badhA graMthAmAM parama AdaraNIya graMthe| AcArAMga, bhagavatI sUtra, uttarAdhyayana ane tattvArthAdhigama sUtra prathA ati mahattvanA che. A tattvArthAdhigama sUtra tA jetAmbara, digambara ubhayane mAnya che. digambara granthAmAM 'khaMDAgama' jemAM mahAdhavalAnA ullekha che te sauthI mahattvapUrNa kamasiddhAMtanA graMtha racAyA che. yAgazAstranA uttama ullekha 'jJAnANuva' graMthamAM maLe che. tattvArtha sUtra uparanI akala'kadevanI vivecanA rAjavArtika nAme vizadatama vivecanA che. ane bhagavatIsUtra, tileApapannatti vagere graMthA paNa ullekhanIya che. vartamAna yugamAM pUjya sahujAna'dajI mahArAje lakhelI TIkAe paNa kAMIka vadhu adhikRta ane pAnIya gaNAya che. uparAMta daku nAcAryajInAM 84 AgamAmAM mukhyataH niyamasAra, poMcAstikAya, samayasAra ane pravacanasAra jevA graMthA mUlyavAna gaNAyA che. zrI hemacadrAcAryajIe navA zAsrAlaMkAra, jinavarAdinAM navAM caritro paNa racyAM. A tamAma graMthA ApaNA dharmapathane dIvAdAMDI rUpa banI rahyA che. aMbAI AcArAMga-uttarAdhyayana ane kalpasUtra bhagavAna RSabhadevathI pArzvanAtha sudhInA trevIza tIrthaM karAe aivicchinnapaNe cAlI AvatI tAraka praNAlikAne bhagavAna mahAvIranA nirvANukALa pachI temanA upadezathI ja pramANabhUta je vAcanA taiyAra karavAmAM AvI ane temAM valabhI vAcanA chevaTanI vAcanA banI rahI. AcArAMgasUtramAM zrAvaka, zrAvikA, sAdhu ane sAdhvIe caturvidha saMghanA pratyeka sabhye pALavAnAM vratA ane niyamA, khAsa karIne ahiMsA, asteya, aparigraha brahmaca vagerenu temAM surekha nirUpaNu karavAmAM Avyu' che. uttarAdhyayana sUtramAM zarIra, jIvatattvA, tenAM karmo, karmAnA vipAka ane nirvANuprAptinA upAyAnu nirUpaNa karavAmAM AvyuM che. kalpasUtra graMthamAM zrI mahAvIrasvAmI pramukha tIrthaMkaronAM paMcakalyANakA ane temanI jIvanakathAnuM madhura ane AkarSIka zailImAM nirUpaNa karavAmAM AvyuM che. Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 35 yadevasUrijI mahArAjazrI jemaNe bhagavAna mahAvIranA raMgIna citrasaMpuTanI umadA bheTa ApaNane ApI, uparAMta maMtra yaMtra vidyAne kSetre kaMIka navuM AgavuM saMzodhana paNa citrakalAno vikAsa karyuM. sva mahopAdhyAya zrImadda yazovijayajIracita 21 graMthonuM saMzodhana, saMpAdana ane prakAzana karAvI mahattama sevA karanAra A AcAryazrI ApaNuM saunI vaMdanAnA jarUra adhikArI banyA che. kahevAya che ke lalitakaLAomAM sauthI prathama citrakalAno janma thayo. mAdhyamanI dRSTie bhale citrakalA saMgIta ane kAvya karatAM kaniSTha adhikAra dharAvatI hoya; paNa enI sarjanazakti ane kalpanAzIlatA citrakalAne badhI ja AnaMda ane saubhAgyavALuM lalitakaLAomAM sauthI AgaLa mUke che. bhAva ja de rakAranAra paddhatisA jevA hatAM ane jainoe hastapratonA khajAnA sAcavI jANyA che e bAbatamAM jANItA lekhaka zrI nAnAlAla vasAe eka naMdhamAM yathArtha rIte lakhyuM che ke jaina sAhityane vyApa moTo che. dhArmika zAstra, vArtAo, kAvyo, vyAkaraNa, zabdakoza, ItihAsa, paurANika kathAo, bhAtagIte, gAthAo, nATaka, bhUtakALamAM jenagraMthanI pothIo suMdara citrakalAthI bhaMgAra sAhitya, bhALe, vedAnta vagerenI samIkSAo, suzobhita karavAmAM AvatI hatI. e suvidita che ke maurya- vyAkaraNa, gaNita pustako, tattvajJAna, svapnonuM arthaghaTana, kALanA mahelamAM suMdara citro aMkita hatAM. ajantAnA mAnasazAstra, jaMtuvidyA, jIvavidyA, jyotiSa, vaidika, vanaguphAmaMDapamAM mATI, chANa ke bhUsA jevA padArthano lepa karIne spatizAstra, hIrAnI parakha, ghoDA uchera, dariyA pAranA tenA para koI suMdara paddhatithI taiyAra thayelA raMganI madadathI hIpanI kathAo vagere. aneka prakAranAM suMdara citro rajU karavAmAM AvyAM che. samaya jatAM citrakalAnA aneka saMpradAyone AraMbha thayo. temAM bhAratIya saMzodhako mATe eka khUba AnaMdanI vAta che dakSiNa zilI, rAjaputAnA zailI, pahADI zailI, mogala zailI che ke chellAM doDha hajAra varasanA pratyeka dAyakAnuM sAhitya vagere ullekhanIya che. jenoe A kaLAne dharmasthAno dvArA jaina bhaMDAromAM che. e kAI samaya nathI jyAre vidvAna sAruM evuM uttejana ApyuM che. sAdhuoe kaMI ne kaMI sarjana na karyuM hoya. vidvAno bhASAne kramika vikAsa joI zakaze. zabdonA artho, temAM thatA pheraphAro, sarjananuM sAmAjika joma vagereno talasparzI abhyAsa thaI zakaze. jagatane kaI bhASAne A vArSika ItihAsa anyatra nahIM maLe. jana samAje sAhityane uttejana ApavA banatuM badhuM karyuM lalitakaLAne kSetre bhAratamAM jenonuM AgavuM pradAna rahyuM che. pAThazALAo banAvI. dareka sAdhune saMskRta zIkhavAnI che. prema ane bhaktiyukta rAjasthAnI citrakalA anupama ane vyavasthA karI. pustako kharIdyAM tema ja lahiyAo pAse cittAkarSaka che. citronI paripATInA vikAsa ane viziSTa taiyAra karAvyA. te mATe zAhI sahitanuM lekhaka upakaraNe tAo sAthe cheka adyatana citrazalIe paNa gajabane vikAsa nirmANa karyA. pustakAlayo banAvyAM. vidvAnonuM bahumAna karyo che. kaLAne kSetre janonI AgavI deNa che. jainAcAryonuM karyA karyuM. pAritrajyA cAlu hoya tyAreya abhyAsanA graMtha paNa A kSetre viziSTa pradAna noMdhAyuM che. chipanA kSetre nUtana maLe evI vyavasthA karI. zabdakoza, vyAkaraNa vagerene lAbha ka95nAthI abhUtapUrva zipa -mUrti onuM kalAtmaka ane anya vidvAnone maLe, mATe kAzamIrathI madurAI sudhInAM bhavya sarjana karanAra, dharma ane kalAne adbhuta samanvaya maMdirone e graMthanI hastaprate mekalI. vidyAvyAsa rAjAone sAdhI AMtararASTrIya khyAti meLavanAra pU. A. zrI vijaya- paNa e graMtha bheTa mokalyA. sAdhuone abhyAsamAM madada Jain Education Intemational Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi progya vidyAmaMdira, gAya to juo ! vADa orIenTala divALI pachI navA varSamAM prathama pAMDa thAya mATe bIjA dharmonA asaMkhya graMtha meLavI bhaMDAromAM mahArAja (muDavidhi) zravaNa belagolA uparAMta vArANasI 2khAyA. bhaMDAree vidvAno tiyAra karavAmAM moTo bhAga ane jayapuranA graMthAgAro vizeSa ullekhanIya che. bhajavyo. asaMkhya sAdhuoe, eMzI eMzI varasanI vaya aprakAzita evAM pustakonI paNa hastaprate lAkhonI sudhI, abhyAsa ane sAhitya sarjana karyuM. saMkhyAmAM ApaNe tyAM vidyamAna che. hastapratonI sArI evI saMkhyA dakSiNa bhAratamAM tAMjoramAM, trivendrama, mahIsUra tathA madrAsa annAmalAI pAse sArA pramANamAM sacavAyela che. tirUpatinI saMskRta yunivarsiTI pAse paNa have saMgraha thavA jJAnagaMgotrI samA graMthabhaMDAro lAgyA che. mahArASTramAM pUnAnI bhAMDArakara orIenTala InsTITayuTa pAse paNa sAro evo saMgraha che. Dekkana kaoNleja pAse paNa che. AjanA vikasatA vijJAnayugamAM ApaNA dharmazraddhA muMbaImAM mAdhavabAga pAsenI lAlabAga jaina pAThazALA TakAvI rAkhavA ApaNA pUrvajoe ApaNu mATe mArgadarzaka pAsa paNa ThIka saMgraha che. suratamAM zrI kamajI munina banatA evA upadezanA seMkaDo graMtha racelA che je Aja jJAnabha'Dora ane jene AnaMda pustakAlaya, DAImAM manizrI sadhI mAja che. evA vipula graMthabhaMDArone sAcavI vadhAre ja khuvijayajInA bhaMDAra, chANImAM mUnizrI puNyavijayajInA samRddha banAvavA joIe. A pAyAno marma samajI jainAe be meTA bha'DArI, vaDodarAmAM prApya vidyAmaMdira, gAyakajJAna para kevI bhaktibharI daSTi keLavI che te te juo ! vADa orIenTala graMthamALA ane hasAvijayajInA jJAna divALI pachI navA varSamAM prathama pAMcamane jano jJAnapaMcamI bhaMDArAmAM sAro evo saMgraha che. tarIke Ujave che, jJAnanI pUjA thAya che, grathanAM pradarzana khaMbhAtamAM zrI zAntinAthajIno bhaMDAra tathA zrI vijayajAya che ane A jJAnane AzAtanAthI bacAvavA jenA khUba nemisurijIne jJAnabhaMDAra, amadAvAdamAM DelAnA bhaMDAramAM, ja kALajI le che. jJAnaparatve A che janone zraddhAbhAva. pAlaDImAM jene prAcya vidyAmaMdiramAM, gujarAta vidyAsabhA janadharmanA lAkho-karoDo graMthamAMnA ghaNuM haju paNa vagere pAse vipula pramANamAM hastapratane saMgraha jovA aprakaTa sthitimAM prAcIna tADapatro para suMdara maroDadAra maLaze. karacha- keyaDAmAM paNa saMgraha maLaze. nAhaTAne akSaroe vividha zAhImAM hastalikhita rUpamAM graMthAgAramAM bikAnera saMgraha tathA udepuranA jaina graMthabhaMDAro ullekhanIya che. paDyA che. keTalAka graMtha ane TIkAe alabatta, A dazananA mahAprabhAvazALI AcArya bhagavaMto dvArA pragaTa rAjasthAnamAM jodhapuranA mahArAjAne saMgraha paNa suMdara paNa thayAM che. chatAM pATaNamAM, suratamAM, rAjasthAnamAM, bhAva- che. uttaramAM vArANasI pAse sarasvatIbhavana ane vArANasI nagaranI zrI yazovijayajI graMthamALA ane AtmAnaMda saMskRta yunivarsiTI, nAgarI pracAriNI sabhA, bihAramAM sabhAnA graMthAgAramAM, amadAvAdanA . je. vidyAbhavanamAM, nAlaMdA ane darabhaMgAmAM paNa sArA pramANamAM hastapratono lAlabhAI dalapatabhAI saMzodhana kendramAM, zeThazrI kasturabhAI saMgraha che. uparAMta paTaNA yunivarsiTI pAse paNa che. lAlabhAI jevA zrAvakavanA aMgata bhaMDAromAM ane anyatra baMgALamAM kalakattA yunivarsiTI pAse paNa ThIka pramANa che. jaLavAyelA nAnabhaMDAro cunIlAla gAMdhI vidyAbhavana, DAhI- nadiyA ane zAMtiniketanamAM paNuM sAro evo saMgraha che. lakamI lAIbrerI, eziyATika sosAyaTI, bhAratIya vidyAbhavana, paMjAbamAM hoziyArapuramAM, lAhoramAM paMjAba yunivamahAvIra jainavidyAlaya vagerenA graMthabhaMDAromAM badhI maLIne siTI pAse, kAzmIramAM ane jamunA jJAnabhaMDAromAM vIsa lAkha jeTadhI hastaprato hovAno pUrato saMbhava che. hastapratono sAro evo saMgraha che. pAlitANunA Agama maMdira, sAhityamaMdira ane vIrabAI jaina pAThazALAmAM paNa alabhya graMtha che. vaDodarA, khabhAta, lIMbaDI, DabhoI, IDara, vIramagAma, jAmanagara vagerenA graMthabhaMDArone vizeSa samRddha karavA ja joI e. A bhaMDAro zilpa-sthApatya kalA vaibhava AtmAnAM sAcAM vizrAmasthAno che, jJAnAmRtanuM pAna karAvanArI para che. ES jana zAstrabhaMDAromAM digambara saMpradAyanA jJAnabhaMDAro paNa ullekhanIya che. temAM udayapuranA bhaTTArakajI yazakIti jaina dazane kalAkArone paNa ahaMta samAzraya ApIne jana graMthabhaMDAra temaja dakSiNa bhAratanA bhaTTAraka cArukIrtijI ghaNuM moTuM pAyAnuM kAma karyuM che. pAlitANA zatruMjaya tIrtha Jain Education Intemational Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 37 tenAthI vI ita dharatInA tamAma stra ane taLeTImAM Aja sudhImAM je adabhuta jinAlaya racAyAM madhya bhAratanI keTalIka jIvaMta sthApatyakalA jenonI tenAthI devI sRSTinuM svarga dharatInA premamAM paDIne pRthvI prAcIna jAhojalAlInI madhura yAda tAjI kare che. bihAranI para UtarI AvyuM hoya ema lAge che. keTalIka imAratomAM ApaNane bhavyatA, suMdaratA ane nakazI kAmanuM subhaga milana jovA maLe che. ka95nAmAM na Ave jaina dharmanA suprasiddha graMtha "kalapasUtramAM paNa tIrtha" e rIte prAcIna jinamaMdironI kalAkArIgarIe jainetaromAM karoe prathama dharmadezanA ApI hoya tevA sabhAmaMDapanAM ' paNa bhAre moTuM AkarSaNa UbhuM karIne AsthA, zraddhA varNana jovA maLe che. pAlitANA uparAMta pAvApurIjI, janmAvI che. raivataka parvata paranAM tIrtho, kesariyAjI, tAladhvaja, mahuDI ane anya sthAnonAM jinAlayonA paththaromAM UtarI hastalekhananI kaLAne paNa jainAcAryo ane zreSThIoe AvelAM ajara-amara kAvyA che. paripAlita karela che. sadIo vahI jAya chatAM jenAM rekhAMkane ne rUparaMga jarA paNuM jhAMkhAM na paDe, hastapratonAM pRSTha somapurA zi9pIoe maMdironI sRSTi khaDI karavAmAM baTakI na jAya, evI A kalAsamRddhi che. AnuvAMzika rIte bahu moTuM pradAna kareluM che. svanAmadhanya zrI prabhAzaMkarabhAI tathA haribhAI temaja anya tajue chellAM keTalAMye varSothI zatruMjayAdi tIrthonA paTa paNa bhAratanAM 35. raMga ane sajAvaTamAM dila daIne kAma karyuM che. evA ja suMdara banAvavAmAM Ave che. jJAnapaMcamInA divase racAtI raMgoLIo paNa tIrthakara bhagavaMtanA jIvanadakSiNa bhAratamAM karNATakanI bhagavAna bAhubalInI prasaMgane ane mahA prabhAvazALI strI-purUnA pAvaka virATakAya pratimA tenI rIte eka adbhuta sRSTi che. tenI prasaMgone UDIne AMkhe vaLage evI rUparaMgamAM prastuta kare vizALatA, dedIpyamAna racanA ane chatAM saundaryasabharatA che. gujarAtanA svapna dRSTA kIrtivijayI vastupAla tejapAla ApaNane mastaka namAvavA prere che. bihAra, uttara pradeza ane gujarAtanI suzrI anupamAM devInAM dharma ane kalAane gujarAtamAM prApta thayelA kAMsyakalAnA asaMkhya bhAvanAthI maMDita zilpa-smArako Aje paNa bhArata bharanA namUnAo, devagaDhanuM saMgrahAlaya, kalAsthApatyanI jhAMkhI, jana yAtrALuo ane paradezIoe AkarSaNarUpa banela che. khaMDagiri ane udayagirinI guphAo, prAcIna bAMdhaNInuM karaDAnuM bAvana jinAlayanuM maMdira, pAvaranI bAra phUTa A jaina tIrthadhAme mAtra zi95-sthApatyanA suMdara UMcI bhavya mUrti, kAca ane mInAkAmanI kaLAmAM ajoDa para khAo ja na jharUkhAo ja nathI, paNa AtmakalyANanAM jIvaMta smArake gaNAtA kAnapuranA mINakArI bhavya jineprAsAda, kalAmaya che. A kalAmaMdira kevaLa gaganacuMbI imAratA nathI paNa havelIothI zobhatAM jesalameranAM zi95 saundaryo, vizALa AmAne nirmaLa ane AtmAne nirmaLa ane unnata banAvavAnuM suvyavasthita nagarI gaNAtA lodravAnAM jinamaMdiranI zi95kaLA, Ayojana che. A AsthAjana pAchaLa janAnI zraddhAbhaktie bhAvanagaranI paMcatIrthamAM AveluM varatejanuM zrI saMbhava- ajoDa kAma karyuM che. bhAvI peDhIne mATe puSkaLa bhAthuM pUra nAthajInuM kalApUrNa maMdira, suratamAM AveluM caudamAM sakInuM pADayuM che. kASThakaLAkArIgarIthI zobhatuM bhavya maMdira, jene eka namUne laMDananA myujhiyamamAM Aje paNa mojUda che. ajameranI digambara jana nasiyA, jayapuranA AmeranA prajAvatsala rAjavIo kilAnAM jana maMdiro ane ghoghAnA jaina maMdiramAM ane janadharma birAjamAna sahasaMkUTa pratimA zilpakaLAmAM ullekhanIya che, benamUna che ane jagamazahura che. dakSiNa gujarAtamAM bharUca pAse AveluM jhagaDiyAjInuM saMgemaramaranA keTakillAvALuM vizALa jinamaMdira zilpakaLAthI khIcokhIca DhaMkAyeluM janadharma kevaLa sAdhuone ja dharma nahoto, enA najare paDe che. sAsuvahunI spardhAmAMthI nirmANa thayela kAvInA bI pamAMthI nirmANa thayela kAvInA siddhAnta cokakasa bhUmikA upara racAyelA hatA. caMdragupta manohara jinamaMdiro paNa zilpakaLAne addabhUta khajAno che. moye svIkArela janadharma rAjasabhAo sudhI vistarele hato. janadharma gujarAtano rAjadharma gaNAto. gujarAtanA dakSiNanAM maMdiranAM zi95 ApaNI prAcIna kalA- takhta upara takhtanazIna banIne jyAre vIra vanarAje janapaddhatinA dyotaka che. e maMdiranAM ketarakAma nakazIkAma dharmane rAjadharma banAvyA tyAre lATa, saurASTra ane joIne anero AnaMdolAsa sAthe haiyuM nAcI UThe che. gujarAtanI eka karoDanI prajAmAMthI aradho karADa mAnano Abu-delavADAnAM jinamaMdiromAMnI utkRSTa kalAnAM darzana e dharma banavAnuM mahAbhAgya jainadharmane prApta thaI cUkayuM hatuM. jIvanano eka lahAvo samajIne dhanyatA anubhavAya che. zivapUjaka selaMkI rAjAe paNa rAjadharma tarIke sekAe Jain Education Intemational Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 38 jenaratnaciMtAmaNi sudhI jainadharmanI sAdhanA karatA rahyA. mahArAjA kumArapALanA nirmANakALamAM sAro evo rasa lIdho hato eTaluM ja nahi samayamAM te e jainadharma-zAsananI jAherajalAlI parAkASThAe paNa dharma ane rAjyazAsana vacceno samanvaya sAdhyo. pahoMcI hatI. mahArAjA kumArapALe tAraMgAnA DuMgara upara navamI sadI pahelAne itihAsa tapAsatAM khyAla Ave padharAvelI paMcANu IMcanI vizALa pratimA ane diva baMdara che ke giritIrtha jyAM bhojarAjAe saMskRta vidyApITha sthApI uparanuM navalakhA pArzvanAthanuM maMdira rAjavIonI jina- hatI; jyAM eka samaye 300 jinamaMdiro jhaLAMhaLAM thatAM bhakti vadhata udAharAga ane e vakhatanA saha . hatAM, tyAMnA dharmapremI maMtrIzvaro pethaDazA ane jhAMjhaNazAnuM janadharmamAM je apratima yogadAna hatuM te amara raheze. kALanuM pratibiMba pADe che. kahevAya che ke kumArapALe caudaso kahevAya che ke vastupAla teraso tera ane pethaDazAhe coryAzI cummAlIza maMdira baMdhAvyA. jinamaMdira baMdhAvyAthANAnuM munisuvrata svAmInuM derAsara varSo pahelAMnuM kuMbhArANAnA maMtrI dharaNazAe batrIza varSanI uMmare prAcIna maMdira che. navapadajInA ananya upAsaka zrIpALa brahmacaryanuM vrata aMgIkAra karI rANakapura (dharaNuvihAra)mAM mahArAjA ane mayaNAsuMdarInI jIvanasmRti A tIrtha sAthe nalinIgulama vimAna jevA caumukhajInA bhavya maMdiranI saMkaLAyelI che. Akha-delavADAnAM jaina derAsaro upara karakatI 1946mAM pratiSThA karAvelI. ema kahevAyuM che ke bhArata dhajAo kevaLa jinazAsananA madhyakAlIna yuganA prabhAvanI nI bharamAM AnA jevuM bIjuM ekeya maMdira nathI jaNAtuM. smRtine ja mAtra jAgRta nathI karatI, baTuke e kALamAM jaina vastupAle vaDodarAnA pArzvanAtha jinAlayano karAvelo zAsane sarjelA prajAvatsala rAjavIonI prakAzavaMtI gaurava- jIrNoddhAra cirasmaraNIya raheze. udayana maMtrIe khaMbhAtamAM gAthAne paNa tAjI kare che ane kALanA mAnava-audAryanI udayanavasahI nAmanuM banAvarAveluM jinamaMdira Aje paNa saune cittAkarSaka lAge che. jhAMkhI karAve che. siddharAjanA maMtrI sajajana zreSThIe giranAra (revatagiri) para saMvata 1885mAM karAvela jIrNodvAra jinabhaktinuM preraka udAharaNa che. dharmapremI maMtrIzvara DuMgarapuranA rAjA semadAsanA maMtrI osavAla sAdarAe acalagaDhamAM karelI jinabhakti prazaMsApAtra banI gaI che. nAhaDamaMtrIe kAraTAjI ane jodhapura pAsenA sAMcAramAM baMdhAvelA jinamaMdiro tenI jinabhaktine prabaLa purA jainadharmazAsane eka samaye 'nagarazeTha" nAme eka navI che. madhya pradezanA mAMDavagaDhanA gyAsuddIna bAdazAhanA keDInuM nirmANa karyuM ane "pradhAna" nAmanI eka bIjI saMgrAmanI maMtrIe chUTe hAthe laphamIno dhodha varasAvI mAgasI, mAMDavagaDha dhAra, maMdasaura vagere sthaLoe sattara suMdara keDInuM paNa sarjana karyuM. prajAdhama banelo jaina dharma jeTalAM vizALa jinamaMdironuM nirmANa karAvIne ItihAsa A kaDIo dvArA pharI rAjataMtra sudhI potAne avAja sara che. pahoMcADI zakato hato. gujarAtanA mahA-amAtya zAntanuM, Abhu, muMjAla ke udayana mahetA, abaDa pethaDa, jhAMjhaNuzA vagere svayaMbaLe ucca darajajo pahoMcyA hatA. dharmabIja rAjA-prajA vaccenI A kaDIo kevI AzIrvAdarUpa hatI te joIe. rANA pratApa jyAre aravallInI girikaMdarAmAM bhaTakatA hatA tyAre jinazAnanI preraNuM pAmI vaphAdAra jana maMtrIzvara bhAmAzAe mahArANA pratApane caraNe lAkho jaina zabda koI saMkucita saMpradAyane darzAvato nathI. senAmahoronI bheTa dharI dIdhI hatI. janadharmanA eka parama A zabda ja (jaya) dhAtu parathI Avela che. vizva vijayanI A bhAratavarSamAM to kadI kaI e eSaNa sevI anuyAyInI samayasUcakatAe mevADanI dharatI upara bhagave dharA upara bhagavA nathI. vizvavijayanI parisImAe pahoMcavA mathanArAo jhaMDo pharakato thayo. viradhavalanA maMtrI tejapALe ane potAnI indriyo ke aMtaHkaraNa para vijaya na meLavI zake mAMDavagaDhanA pethaDazAhe darbhAvatI-DabhAInAM jinamaMdironA to kALanI UMDI gartAmAM evI rAkhanI DhagalIe nIce Jain Education Intemational cation International Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa saMgrahagraMtha daTAI jAya che ke temanAM nAma ane kAma koI Aje ke kayAreya yAda paNa karatAM nathI. bhAratavarSanA bhagavAna AdinAtha ane anya parama prabhAvaka tIya kara bhagavadAe samAM mAnavajAtinA parama kalyANanuM mArgadarzana karatAM karatAM jJAna, darzIna ane cinI anavatA pAnAnI avara ja siddha karIne. AMtarika rIte AtmAnA vilakSaNa vikAsa sAdhIne vAne paNa vanIyaghu caru sthAna zI rIte pAmI zakAya te pAnAnA jIvanakavana dvArA darzAvI Apyu. jIvanamAM dharmane mahattva ApavAthI ja sAcI zAMti prApta karI zakAya che. 00 A darzana eTale zuM? ' darA'na ' zabdano artha thAya che tevAnI kriyA athavA nihALavA maLatu dRzya. darzana eTale vizALa arthAMmAM anubhava. mA anubhavo to moTA bhAge zarIra arthAta indriyA sAthe sa`kaLAyelA hAya che. dazana e muktiyAtrAnI sIDI che. mumukSue mATe dana sa`prathama anivAya cIja banI rahe che. dezana' zabdane vyApaka artha " tattvajJAna ' paNa karI zakAya. jenA dvArA vastunu. satyabhUta tAttvika svarUpa jANI zakAya te darzana che. koMki jevA samajjAnA prayatnanA pariNAma prApta thayela mAga ke ciMtana eTale 6 na darzana jIvanamAM krAMti lAve che. dAnathI jIvananI khAkhI paddhati badalAI jAya che. darzanathI jInanI eka eka paLa navapallavita banI jAya che. eTaluM ja niha paNa mA darzananA mULamAM jijJAsA paDelI che. huM koNa che? kAMthI AvyA. dRzyamAna jagatanuM sAcuM svarUpa zuM che ? tenI utpatti kayAMthI thaI? tenA sa ka kA che? ApaNu kavya zuM? suMdara sAdhanAmA karyA manamAM upasthita thatA AvA aneka praznonA javAba maLe che nathI. darzana satyane samajavAnI eka navI ja viSTa Ape che. jainadharmamAM A zabdanuM viziSTa sthAna rahyuM che. jainadarzanamAM samyaka darzananI viziSTa mahattA che. samyaka darzana eTale vastune thayA AtmasvarUpamAM jevA-samajavAnI STi. mokSamArga nI triranAmAM tenu prathama ane vizeSa sthAna ra che. pratyeka vastu e jagata hoya ke jIva saune vaijJAnika paddhatie taTasthabhAve nIrakhavAnI kaLA eTale samyak darzana, je mAnavIne sava prathama AtmajAgRti, saraLatA, mAthAM vagere sA janmAve che ane pachI jagatanA bhAdya padArthone nIrakhavAnI dRSTi utpanna kare che. A uparAMta jaina darzana jagata, jIva, Izvara, mukti vagere pratye viziSTa mAnyatA vALa na che. 77 2 vizvanu maMgala dana aparAdheA sAMbhaLavA, khaNakhAda karavA saunu dila jhaTa icche che, paNa jaina darzane prema, ahiMsA, muditA ane karuNAnA ApelA catudhi amRtasarAvaramAM DUbakI mAranArane ja parama zAMti ane parama sukhanA lAbha maLe tema kahyu che. aparAdhA bacAvavA beja moTAmAM moTuM magala dazana che. eTale ja jaina dazananA anuyAyIo jagatanA badhA jIvone khamAve che. A vItarAgadarzana ja vizvanuM maMgala karaze evI amArI parama zraddhA che. 39 jaina darzanamAM manovaijJAnika vicAradhArA Adhunika manovijJAnanA AcAryA kahe che ke mananA pUrA stara che. jAgRta mana to samudramAM tA mAlanI himazilAnA pA bhAga dekhAya-peANA bhAga tA dekhAya ja nahi-tevu che. ardhajAgRta, jAgRta, avacana evA evA manano ane rastAnAM sagAdhanA atyAre cAle che. zramaN bhagavAna mahAvIranA paTTa gaNadhara gautama prabhu mahAvIramAM eDa. Akti sevatA hatA ke temanA upadezathI ghaNA jIvA kathAnA mArge ArUDha thayA. paNa gautama gaNadharane pAtAne kevaLajJAna thayuM nahI. bhagavAna mahAvIra temanA mananI A maryAdA jANutA hatA, tethI pAne dharAtA zarIranA kALadharma AvI rahetA jANI gautamane dara mAkake che, bhaga vAnanA nirvANunA samAcAra sAMbhaLIne prAraMbhamAM nA gautama gaNadhara AkuLavyAkuLa banI jAya che; paNa cADI ja kSatrAmAM kevaLajJAnanA jhaLahaLatA prakAza temanA aMtaramanane ajavALI rahe che. A pracalita kathA zu` bhagavAna mahAvIranuM asAdhAraNu manovaijJAnika UMDANu nathI batAvatI ra Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 jainaratnaciMtAmaNi bhikhujIvanamAM te prathama pratrajyA lIdhI hoya te vaMdana athavA vedAntadarzana, A vaidika darzana che. bauddhomAM paNa karavA yogya, chatAM gRhasthajIvananI potAnI mahattAne smarIne zUnyavAdI cuMgAcAra ane kSaNika vijJAnavAdI vaibhAvika pitAnAthI nAnA chatAM dIkSAdharmamAM vahelA pravezelA zramaNa- bauddhonI dArzanika zAkhAonA aneka graMtha che. pazcimamAM jIvana gALanArane praNAma karavAmAM acakAtA potAnA bhAI paNa kaMTa, opanahara, spinA, legalanA darzanagraMtha bAhubalIne mAnarUpI hAthI parathI UtaravA kahetI bahenonI pracalita che. pracalita nakathA paNa kevA kevA UMcA mane vaijJAnika bhAva A darzana-vADamayamAM jaina darzananuM eka AgavuM sthAna pragaTa kare che ! che. cheka bhagavAna RSabhadevathI prasthApita thayela jaina darzanane carama tIrthakara kSamAzramaNa bhagavAna mahAvIre pUrNa vikasita, gahanagaMbhIra garimA arpaNa karI. Atmadarzana sarvoparI jaina darzana bhAratIya darzanamAM viziSTa bhAta pADanAruM darzana che. temAM saMsAranI kalpanA jIva ane cha dravyonI carcA, nava tatva ane IzvaranI carcAnI sAthe siddhAMtika rUpe tene anekAntavAda ane syAdvAda viziSTa sthAna dharAve che. Ama manejagatanuM darzana paNa darzana che. paNa zAstroe bhAratIya vaidika darzanamAM saMsAra janme che; tene pralaya A darzanane paNa ucatama darzana batAvyuM nathI. iMdriyothI thAya che ane punaH janme che. pratyeka jIva Izvarane aMza UMcuM che mana, manathI sUthama che buddhi, buddhithI ye sUkSama che che, ane IzvaramAM maLe che. Izvara avatAra le che tevI AmAM. A AtmAno anubhava ja darzanazAstronA pradhAna mAnyatAo che; jyAre jaina darzana mAne che ke saMsArano viSaya che. keAI niyaMtA, racayitA ke saMhAraka nathI. te anaMta che. vizvanA manana ane ciMtanane kSetre AcAranuM darzana * chAba tene saMpUrNa kSaya thatuM nathI. utpAda, vyaya ane dhrauvyanA AcArAMgasUtramAM suMdara rIte upalabdha thAya che. uttarAdhyayana siddhAMta pramANe e racAya che ane kSaya thAya che, tevI ja sUtramAM A madarzananuM benamUna pathapradazana te jagatanI rIte bhagavAnane avatAra thato nathI, paraMtu karmonA baMdha jainetara prajAne paNa dulabha ane preraNAdAyI banI rahyuM che. ane mekSathI mANasa gati prApta kare che ane karmono kahevAyuM che ke AtmAnA asaMkhya pradeze rahelA anaMtAnaMta saMpUrNa kSaya karI siddha ke mokSapada prApta kare che. evI guNe khIla tyAre mAnavajIvananA udayAcale sAcA soya subhaga paLA paNuM ApaNA jIvanamAM jhaDapathI Ave. jana thayo gaNAya, darzananA sauthI mahatvanA siddhAMta anekAntavAda ane syA dvAdane vizvabharamAM kaI joTo jaDe tema nathI. bhagavAna mahAvIrane Adeza spaSTa che ke vIrapuruSa durjaya saMgrAmamAM lAkho ddhAone jIte che; paNa pitAnA AtmA para vijaya meLavo e ja sarvoparI vijaya che. je AmAnA virATa svarUpane oLakhe che teNe badhuM ja jANI UMcAmAM UMcI vicAraNA lIdhuM che. samatAthI zramaNa, brahmacarya thI brAhmaNa, jJAnathI muni ane AcArane samanvaya ane tapathI tapasvI thAya thavAya che. AyuSyana, vivekapUrvaka cAle, bolo to pApakarmanuM baMdhana thaze nahIM, eja parama dharma gaNAya che. samyagadarzana jJAnacAritrANi mokSamArga ( tavAmarahama)-jana darzanamAM mAtra vicAravAnI ke jJAnanI ja vAta karavAmAM AvI nathI; paNa jANeluM jIvanamAM utAraduniyAnAM darzane vAnI mahattA arthAt cAritryanI mahattAne svIkAra thayela che. cAritrya te vyAvahArika jJAnanI pragapaddhati che ane teno sUphamatama vicAra karavAmAM Avela che. zrAvaka ane sAdhunI zreNIo cAriyika dRSTie judI gautamanuM nyAyadarzana, kaNAdanuM vazeSika darzana, pata- judI hoI tenA pAlananI maryAdA paNa zreNI pramANe che. jalinuM yogadarzana, kapilanuM sAMkhyadarzana, jaiminInuM pUrva zrAvaka niyamonuM AMzika pAlana karI zake che tethI te mImAMsA-darzana ane bAdarAyaNanuM uttaramImAMsA darzana aNuvratI kahevAya che, jyAre sAdhue saMpUrNa pAlana ka Jain Education Intemational tion International Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha karavAnuM hoya che mATe te mahAvratI kahevAya che. ane A sarvathA nAza thAya tyAre. tethI ja te tIrthaMkara paramAtmA cAritrayapAlanamAM paNa svecchAe, prasannacitta pAlana karavAnI vagere jJAnane DhAMkanArAM jJAnAvaraNa karmavAdaLo haThAvavA mATe uccatama bhAvanA rahelI che, ane A niyama uttarottara bhavya ane bhagIratha puruSArtha kare che; sukhamaya evA gRhamAnavamAM ahiMsA, karUNa, paropakAra vagere bhAvanA vAsane tyAga karI, saMyamane svIkAra karI, tIvra tapa ane janmAve che. kaThora tyAga dvArA nispRha bhAvanI parAkASThAnAM zikharo sara jaina darzanamAM tethI udAratA ane samadazitA che. karI sarva saMgarahita bane che. utkRSTa koTinA anAsakta ahiMsAnI jevI sUphamatama vicAraNuM jaina darzanamAM che tevI bhAvamAM AvatAM mohakarmane sarvathA nAza kare che. tyArabAda vizvamAM kyAMya nathI. AcArazuddhinI jevI UMDI vicAraNA jJAna vagerene rokanArAM karmanAM vAdaLe khasI jatAM teonAM AcArAMgasUtramAM che, tevI anyatra kayAM che ? zuM jamavuM? AtmAmAM jAjavalyamAna, atyaMta tejasvI kevaLajJAnarUpI kema jamavuM? kema besavuM? kema bolavuM? kema vaMdanA sUrya prakAzita thaI jAya che. tethI evA AtmasvarUpastha karavI ? AhArapANI vahAravA jatAM paNa koI jaLacara, puNyazALI AtmAo paramAtmA banI jAya che, ane vAyucara ke vanaspati-jagatanA keIpaNa nAnAmAM nAnA vizvanAM sarva dravyo, sarva kSetro, sarvakALa ane sarva jIvanI hiMsA na thaI jAya, kaI rakhe ne dubhAya, koIno bhAvomAM jANakAra banI jAya che. aparAdha na thaI jAya evI cIvaTa jaina darzane kevI rIte vItarAga paramAtmA zramaNa bhagavAna mahAvIra I. sa. rAkhI che ! mAtra sAdhu-sAdhvIo ja dharmAcAra seve, gRha- pUrve 557mAM sarvajJa banyA. tyArabAda jIvana ekAnta ne chUTachATa-evuM ahIM nathI. caturvidha saMghanA cAre hitane mATe dharmopadeza Apyo. tethI temaNe kahelAM to vibhAge mATe mAtra vicAranI cokkasa maryAdAo nahIM, satya ane sva-parane ekAMte hitakArI ja hoya che. hai. paNa rojabarojanA jIvananA AcAranA ye cakkasa nIti- jayezakamAra zAhano kevaLajJAnanI dizA pratine A niyame A darzananA graMthamAM che. mAtra jIvahiMsA ke graMthamAMno lekha ghaNo ja suMdara ane ciMtana mAgI le tevo karuNAnI betraNa vicArasaraNI ja A darzanamAM nathI, paraMtu che. sukha ane duHkha e mananuM ja kAraNa che; paNa jeNe mana zuddha vijJAnika koTinA tarka ane yuktanI sarANe caDAvIne jItyuM tene sukhaduHkha asara na kare ane te ja kevaLajJAna. parakhelAM satyAnveSaNanI gahana mImAMsA jaina darzane ApI che. vicAramAM syAdvAda, uracAramAM saptabhaMgI. AcAramAM AjJAdhInatA e jinazAsananI apratima dena che. jaina kone kahIzuM? kevaLajJAna zuM che? jaina eTale koI jAti nathI. tIrthakaro dvArA prIta paMthanA anuyAyI eTale jaina. jina eTale jItanAra. jeNe paMcendriyo upara vijaya prApta karIne saMyamanI siddhi prApta "kevaLa' zabda AtmAnA arthamAM che; paNa anaMta karI che, jeNe Atmapradezane saMpUrNa eALakhyA che e jena che. jJAna, anaMta darzana, ane anaMta cAritranI upalabdhi temAM aMtanihita che. aneka janmanA karmavipAkane zAMtithI, carama tIrthakara devAdhideva bhagavAna mahAvIre AtmasamajapUrvaka bhegavI laI tIvra tapazcaryA ane aneka upa- darzananA pAyA rUpe pAMca mahAvratanA samyapha paripAlana sargone sahana karIne carama janmamAM kevaLajJAnanI prApti mATe vAraMvAra bhArapUrvaka AjJA karI che. A aNuvate thAya che. pALanArA, mahAvate paLe paLe jIvanamAM jhIlanArA jaina che, indrio ane mana upara vijaya meLavI saMyamabharyuM jIvana sAmAnya jIvonuM jJAna to ati maryAdita che. devomAM jIvanArA jaina che. pratipaLe sAvadhAna rahI potAnA cittamAM Indra vagerene avadhijJAna hoya che; jyAre kevaLajJAna te rahelA kAma, krodha, lobha Adi AMtarazatruo para piMjaya kadaDo chavAmAMthI bhAgye ja aneka janmo pachI AtmAne meiLave che e jaina che. je pitAnA karma vipAkane harSa ke sparzelAM karmo, saMzayo, vAsanAone paramANuonAM jALAM zAka vinA bhogavatAM jogavatAM, khapAvatAM khapAvatAM navAM bhedIna, kameM khapAvIne, navAM karmo na thAya ema kevaLajJAna karmabaMdhane UbhAM na kare ane samyapha jJAna, samyapha darzana paryata tIvra puruSArtha karavAmAM Ave che. ane samyapha cAritryanI ArAdhanA dvArA karma pudaMgalane jIva jJAna nirAvaraNa bane kayAre ? rAgadveSa ane mohana tarapha jatA rokIne te dvArA nirjarA ane chevaTe temAM Jain Education Intemational ucation Intermational For Private & Personal use only Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi anaMta dazana, anaMta jJAna ane anaMta cAritryanI saMprApti dvArA mokSapadane pAme te jaina che. je kevaLajJAnanI prAptinA mArga upara pahoMcIne AtmAnA vAstavika virATa svarUpane nIrakhIne temAM ja ramamANa rahe che te jaina che. zAsana" zuM? konuM? jaina tIrthaka kSatrio hatA. gaNadharo ane jainadhamI pa ra evA keTalAye rAjavIe jenetara hatA. A paNa mahAna eka zabda che "zAsana." -- dhAtu parathI zAsana, AcAryo siddhasena divAkara, zrImad haribhadrasUrijI Adi hIrabhadrasUrijI Adi zAsaka, zista vagere zabdo AvyA che. pRthvI para samaye brAhaNavaMzanA hatA. metArajamuna anya vaMzanA hatA. samaye padhAratA pAMca prakAranA ahaMnta, siddho, AcAryo, vartamAna paraMparAnA pa. pU. zrI cAritryavijayajI buMdela- upAdhyAya ane sAdhujane, je potAnA jIvanamAM anubhavelAM khaMDanA brAhmaNa hatA. mahArAjA kumArapALa kSatriya hatA. pAramArthika, trividha tApa maTADanAra, bhavAbdhizoSaka vacano, pUjya zrI caudapUvI svayaMbhavasUrijI anya kuLamAM jagyA AjJA e uccAratA hoya che, te vizALa artha mAM zAsana che. hatA. evA hajAro jainetaree svayaM preraNAthI jaina dharma aMgIkAra karelo jotAM e vastunI AgaNane pratIti thAya ja che ke jaina darzanamAM vyaktinA mUlyAMkanane AdhAra tenAM nA | paMcaparameSTinI dezanA : zAsana jAti, kuLa ke uMmara upara nathI, paraMtu tenA jJAna, darzana ane cAritryanA vikAsa para avalaMbe che. tethI ja ApaNe kahaze ke jene zAstroe prabodhelA cakkasa siddhAMtane jemaNe jIvanamAM pacAvyA che e ja jana che. keTalIka yogya uparyukta pAMca-te paMcaparameSThi. temanI dezanA te temanuM javAbadArIo saMbaMdhamAM. are ! sAdhu bhagavaMtone paNa zAsana. A koI samrATo ke rAjavIonAM zAsana nathI, paNa jemaNe kamakodhAdi AMtarazatruo para vijaya meLavIne svayaM ahI vayamAM ke kevaLa saMyama-paryAyamAM dRDha hoya tene ja UbhI karela A mazista vaDe zarIra, vANI, mana ane buddhinAM cogya nathI gaNAtA paNa je jinapravacana varNita guNa tejomaya AtmasaMyama vaDe je mokSanirvANune paMtha joye, meLavavAmAM tathA keLavavAmAM jhaDapI ane viziSTa praIta kare jAye, anubhave te mAge sarve mumukSuone laI javA te ja mahAna javAbadArIo mATe cAya gaNAya che. ane mATe je dezanA ApI; A parama maMgalakArI, parama e che jinazAsananI khUbI. hitakArI AjJA jIvamAtra mATenAM zAsana che. ahIM dhamanuM zAsana che. dhAraNa karavAmAM Ave te dhama-evI nadharma dAnanI nahIM paNa guNanI pUjA karanAro dharmanI vyAkhyA pramANe triranI ArAdhanA vaDe potAnuM maMgala dharma che. A guNaciMtana ja paMcaparane sAcI, zAsana pAna karIne, parama pa paherIne je dharmAjJAo bhAvArI vaMdanA che. paMcaparamedinA gunA ciMtana vakhate javAnA kalyANa mATe besAya che te zAsana che. AvA A paNa bhAvathI ravayaM paMcaparameSTha banIne sAcA rena sarvocca zAsanane deve paNa mAthe caDAve che, to pachI pRthvI banIe chIe. na rAtrI bhojana kara nathI. jenA paranA cukavatIno to hisAba ja kayAM ? A zAsananI atyakSyanuM bhakSaNa karatA nathI. jena ramapiyanuM pAna karato rakSA karavA mATe devo ane devIo paNa satata tatpara hoya nathI, ane jenA jIvanamAM pratipadA sukha ra ne duHkha pratyenA che. peTale zAsanadevatAe A mArganuM paritrANuM karyA kare che. samabhAvano sUryodaya khIlelA che, e ja jena tarIkenuM gaurava laI zake tema che. vItarAga paramAtmAnA zAsanane suga ApaNA jIvanamAM prApta thavA e paNa puNyanI nizAnI che. * ahaMnta' vicAra TUMkamAM, jinezvara bhagavaMtanI AjJAne anusare ene ja ApaNe sAcA jaina kahIzuM. jagatanA dareka prANImAtra jaina dharma apanAvI zake che. pachI te virATa hoya ke vAmana. ahaMnta" zabda kadAca jaina darzanane saraca zabda che. ane tethI ja janadharmanI jayoti virATa svarUpe sadAya aha eTale prAyogya banavuM' athavA arienA hattA jhaLahaLatI raheze. banavuM eTale ke AMtarazatruo para tyAga, varAgya ane Jain Education Intemational Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 8 3 - - ) tapazcaryAnA baLe vijaya meLavo. A sAmrAjaya sarvoparI vavAnuM parama lakSya che. che. A ahaM te saMpUrNa bhUmaMDaLamAM ja nahIM, paNa samagra lokemAM vaMdanIya, pUjanIya che ane temanI AjJAo anulaMghanIya hoya che. aha"tapada e jIvamAtrane koTi keTi janma pachI abhIsita paramapada che. A ahaMtapade karmane aTala siddhAMta samArUDha thayelA jinezvaro ApaNuM sau mATe mArgadarzaka dIvAstaMbha che. bhavAbdhimAM aneka mehavAsanAonAM vici. taraMgo vacce zuM pUchuM thaI rahelI jIvana-naukAomAM beThelA ja kAmakodhanAM timiMgalothI bhayagrasta hoya che. A tarapha vizvanA badhA ja ciMtaka ane darzanakArAe karmavAdane vAgha je kALa, A bAju karAla saMsAraNa temAM agatyatA ApI che. saMsAramAM prAkRtana karmo jJAna, darzana AyuSyanA UMDA kRpamAM rahelA cha kSaNika sukhonA ane cArivyathI aTakAvI zakAya che. karmaphaLa e jIvAtmA madhubiMduono svAda levAmAM evA mazagUla che ke parama sAthe chAyA rUpe rahe che. karma ane karmaphaLano abheda saMbaMdha puruSArthane prApta karavAmAM pramAda seve che. AvA saMsArI che. saMsArI jIvathI karmarUpI mela dUra thaI jAya to Ama janane mATe A aha"to dIvAdAMDIrUpa che. tava zuddha banI jAya. ane te ja jIvanasAkSAtkAra gaNAya. zrI ratilAla sI. purohite temanA kama mImAMsA uparanA A graMthamAMnA lekhamAM suMdara chaNAvaTa karI che. AcArAMga sUtramAM paNa karmakSaya mATenA spaSTa mArga batAvyo che, VAL MA karmasattA-jagatanI sarvoparI sattA karma ane punarjanma vacce avibhAjya saMbaMdha che. karo ane tevuM bhego. janmojanmanI A sAMkaLa cAlI ja Ave che. Ama karma-sAhityamAM khUbI to juo! karma karanArane enuM phaLa e karma ja Ape che. mAtra manuSya ja nahIM paNa jaina darzananA aneka mahimAvaMta zabdomAM "karma' zabda che saMsArane samagra jIvo potAnA karmane mATe svataMtra che. mahattva che. karmanA siddhAMtane vedako ane boddho paNa mAne che; paNa jenadharmamAM kama ne mahArAjA jevuM sthAna jaina darzana karmanA aTala siddhAMtonuM gaurava khUba ja dharAve che, karma vaDe je pAle ubhAM thAya che. tenA vaDe ja bulaMda avAje saMbhaLAve che. koIne duHkha ApIne. dardI anaMta jJAna, anaMta darzana ane anaMta cAritryane potAne ApIne tame sukhI zI rIte thaI zake? bAvaLa vAvIe sahaja dharma hovA chatAM teno anubhava thato nathI. pudagale ane AzA AmraphaLanI rAkhIe. e zI rIte bane? karmo che te paramANu samAna; paNa tenI aparihAryatA AmAnA ja bhavabaMdhananuM kAraNa che. karmoe rAma ane kRSNane paNa 2varUpanuM AvaraNa karIne rahe che. A pugalo moTAmAM moTuM chokyA nathI. tIrthakara thatA pahelAM badhAM ja karmo anAyAse baMdhana che. kama keIne mApha karato nathI. karmanAM pariNAma bhegavI ja levAM paDe che. karmo kadI, kyAreya koIne choDavAnAM caMDakAziyAne paNa daSTiviSasarpa banAve che. bhagavAna mahAvIre nathI. A graMthamAMnA karmanA siddhAMta vizenA le jijJAsupUrvajanmamAM garama sIsuM kAnamAM reDeluM tethI ja chellA one jarUra upayogI thaze. dareka darzanakAre karmavAdane janmamAM temanA kAnamAM paNa bAvaLanI zULa bheMkAyelI. karma svIkAryo che paNa tenI sarvottama sattAno svIkAra bhAratIya gozAlakane paNa bhegavavAM paDyAM che. karma Indrane paNa darzanamAM mAtra jaina darzane karela che; mATe karmavAdanuM sthAna bhogavavAM paDyAM che. arihaMtone paNa karmo bhogavavAM paDyAM vizeSa che. jena dArzanika mata che ke navAM karmo na bAMdhavAM, hoya to ApaNe pAmara jIvAnuM zuM gajuM? baMdhAyelAM hoya tene bhati, tapazcaryA da puruSArtha vaDe toDavAM. AvA puruSArtho ja mokSa tarapha laI jAya che. A karmabaMdhanane barAbara samajI levA joIe. jenadarzanamAM che anaMta che. A jIvasRSTi uparAMta jIva karma paNa jaina darzana pramANe pudgonuM ja sUma rUpa che. vibhAga paNa che. jaDa tattvanA vibhAga paNa che. pudaMgala athavA sArAnarasAM karmo karavAnI sAthe ja tenA paramANu jIvane jaDa tattva aMtima vizleSaNamAM paramANu che. A paramANu vaLagatA rahe che. A pudagalathI mukta thavuM e ja mahAna di-aMta-rahita nitya che. uddeza che. karma-pugalathI Atmapati DhaMkAI jAya che. karmo khapAvavAthI ane tapazcaryA karavAthI jIva mukata thAya che, karmanAM pudgalathI Akhare mukta thavuM anivArya che. ane pudagale chuTI jatAM potAnI aMdara ja anaMta jJAna, karma-pudagalAthI Atmajyati DhaMkAya che. eTale ja jena anaMta darzana, anaMta cAritryano anubhava thAya che. jIva darzanamAM karmane rAjA kahe che. karmabaMdhanamAMthI mukti meLa- ane ajIvamAM karma-pudgalane kAraNe saMbaMdha utpanna thAya che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 44 jIva ane paramANuenI Agata gatine ' Ava' kahe che ane jIva tema ja kamanA sacAgane ava' kahe che. samyak jJAna thavAthI ka*-puddagalanu jIva taraphe javuM' baMdha thAya che. navIna kama utpanna nahI thavAne savara kahe che. dhIre dhIre karmA-paramANue jIvathI chUTA thavA mAMDe tene 'nirjarA ' kahe che. nirjarA saMvaranuM pariNAma che. AgaLa jaNAvyuM tema ka-pudgalathI mukti thatAM ja muktAvasthA anubhavAya che. je karmAthI jIvanA svarUpanuM jJAna DhaMkAI jAya che te pApa che ane je kama mukti tarapha laI jAya che te puNya che. jainadharmamAM tenI khUba ja mahattA che. temAM pAMca mahAtratA, cAra zikSAtratA ane traNa guNavratA che. Ama khAra tratAnI carcA karavAmAM AvI che. A khAra tratAmAM prathama pAMca mahatratA khUba jANItAM che. temAM paNa ahiMsAvrata jainadharmInA pAyA ke mULa siddhAMta banI gayA che. dravyahi'sA ja nahI paNa bhAvahiMsAne paNa hiMsA gaNIne pAparUpa gaNavAmAM Avela che. vratAnA pAlanamAM koI paNa avasthAmAM ke koI paNa sa'jogAmAM kAI paNa chUTachATane sthAna nathI-ane te kharI rIte teA jIvana jIvavAnI kaLA zIkhave che. prakAranI maNI daDhamULa tattvAne pAye grIsa ane rAmanI sauMskRti sauMdaya ane ati vilAsanA raMgarAgamAM khAvAI gaI; jyAre bhAratanI AdhyAtmika saMskRti vicArapUrvaka prayeAjAelI keTalIka dRDhamULa AdhArazilAA para racAyelI hatI eTale TakI rahI. ApaNI A sarakRti rAgane badale tyAgapradhAna rahI che. svAdhyAya, tapazcaryA, saMyama, uddAtta cAritrya, AcAraniSThA vagerene kAraNe Aja sudhI tenI sAme AvelAM aneka praYAbhanA ane bhayane khALI zakAya che. DaoN. sAMkaLiyA temanA eka lekhamAM lakhe che ke ijipta, mesepAmiyA, perU ane meksikAnI arvAcIna saMskRti alabatta eka yA bIjA kAraNe jIvaMta haze teA paNa tenA AdhyAtmika jIvanadAra tUTI gayA che; jyAre bhAratanA AdhyAtmika jIvanadora vartamAna sAthe jaLavAI rahyo che. A che ApaNuM javalaMta jamA pAsuM. A graMthamAM zrI jheDa. vI. keAThArIe tattvanuM naitika vagI karaNa ane nava tattvA sArI rIte samajAvyAM che. temaNe samajAvyuM che ke tattvajJAna ane nItizAstra vacce avibhAjya jainaratnaciMtAmaNi saMbaMdha che. tevI ja rIte dravyanA tAttvika vargIkaraNa ane tattvanA naitika vagI karaNa vacce gADha saMbaMdha che. nava tattvA sauMsAra ane tenAM kAraNa tema ja meAkSa ane tenAM kAraNa sa bAdhita che. sukhaduHkhanuM mukhya kAraNa vyaktinuM mana arthAt svayaM vyakti che. meAkSa eTle sava karmanA kSaya, kanA kSaya thAya pachI ja AtmA tenA mULa svarUpe jyeAtiya citsvarUpe prakAzamAna thAya. prajAnI dharmazraddhA : adhyAtmapriyatA ahIM sAmAnya akiMcana mANase paNa paralAka, punarjanma, zAstra, gurubhakti, tIrthATana, vrata, upAsanA ane AtmA-paramAtmA saMbadhI vicArothI ciraparicita ane sa`vid zraddhAnA baLavALA rahyA che. bhISaNa garIbInA kAramA divaseAmAM paNa hasatA mAMe jIvana jIvavAnI eka kaLA badhAMne lIdhe ApaNane jarUra maLI che. ane game tyAre saraLa jIvanapaddhatinAM darzana thayAM che. sahiSNutAnI tIvra lAgaNI zradvA peAtAnA cAkkasa abhiprAyA, lAgaNIo ke mahAvA chatAM anyanA mata paNa sAMbhaLavA joIe. anya abhiprAyA, sa`pradAyA, sAdhue paNa AdaraNIya che. anyamAM paN aMze satyanuM dana hoI zake. AvI tIvra lAgaNI bhAratIya samAjamAM rahI che. jaina darzanamAM anekAntavAda yAne syAdvAda A prakAranI sahiSNutAnA suMdara namUnA che. daherAsara : zabdavicAra madirane ahI. daherAsarajI kahe che. tenA mULamAM 'devAzraya 'zabda che. deva zabda ahI. koI svargAdikamAM vasanAra amuka cAkkasa jAti ke varga mATe prayeAjAyela nathI. dhruva zabdanI vyutpatti cAra kriyA parathI darzAvI che. dravyanu ke jJAnanuM atizaya dAna kare te deva. jenu jIvana prakAzamaya hAya te deva. je bIjAnA jIvanamAM prakAza Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava saMgrahagraMtha relAve te deva. ane ghu nAmanA lokamAM vase te deva. A paNa vyAkhyA sAMbhaLavAmAM AvI che. maMdira mATe zabda vaparAya che devaLa. te devaLomAM Izvara arthAt zreSThatama devaLa te devaLezvara, temAMthI devezvara thatAM thatAM derAsara ke daherAsara zabda vyutpanna thayo. pUjA zA mATe? AvA de-jinezvaronI pratimAo samakSa jaIne siddhahema'mAM "deva zabda temanI pAse stotro bhaNIne, dUdha vaDe yA jala vaDe pratimA. eno abhiSeka karatAM karatAM pitAnA mananI vRttione saMsAramAMthI vALI A jinezvara bhagavaMte sAthe tenuM saMdhAna karavuM ane te bhagavatenA guNa ane mahimAnuM kalikAlasarvajJa zrI hemacaMdrAcAryajIe "siddhahema' araNa karatA karatA smaraNa karatAM karatAM "mAre paNa e ja mArge javuM che, nAmanA vyAkaraNagraMthamAM "deva" zabdane samajAvatAM lakhyuM 1. evo sadAgraha sevavo. AMgI racatI vakhate sugaMdhI dravyanuM che ke potAnAM samyapha jJAna, samyapha darzana ane samyaka che vilepana karatAM karatAM bhAvanAonI sugaMdha mArAmAMthI cAritryathI je pote eTaluM jhaLahaLatuM jIvana jIve ane ane prANImAtra para relAya, ratnAbhUSaNothI zrI jinezvaronAM de paNa jene namaskAra kare te deva anyatra AcAryazrI biMbane alaMkRta karatAM mArA jIvanamAM devI saguNAnAM, pharI eka vAra lakhe che ke zAMtipUrvaka ane alaukika jJAna, kerI ne ane cA jJAna, darzana ane cAritryanAM, zAsanasevAnAM, sAdhu-sAdhvI dharyathI je devI, mAnuSI ane bhautika ApadAo-upasargone bhagava ra bhagavaMtonI sevAnAM aNamela ratna pragaTI UThe evI sahe, amAnA sahaja svarUpamAM akhaMDa rame ane jagatanA bhAvanA karavAnI che. jIvamAtrane potAnA AtmArUpe bhAvIne sakala kaleza pitAnA zrI jinezvara bhagavaMtonI pratimAo paNa alaukika, karmonA vipAka che ema mAnIne pote bhagavI sava divya, AtmAnaMdathI paripUrNa, AtmAnA ojasUthI jhaLabhUtamAtranAM sukha mATe prayatna kare ane saunuM kalyANa bhAve haLatI ane padmAsane ke kAussagga sthitimAM virAjela te dena deva che. hoya che. tenuM dhyAna karatAM karatAM mAre paNa A paramArcapade pahoMcavuM che. te mATe AvatIkAlano bharose na karatAM AjathI ja huM saMpUrNa prayatna karIza; evA saMka9pa daherAsaromAM pUjA karavA jatAM zrAvaka-zrAvikA kare tevo vicAra A "daherAsara' zabdamAM rahelo che. WA A rathApanAcAryajI zuM che? janadharmamAM pUjA-- arcanAne mahimA e ane zarIrane jagavaMtonI sevAnA cAritryanAMza AtmArUpe bhAla nA vipaka jenI sanmukha zramaNubhagavaMte, zramaNopAsako samyagadarzana jema dazana-vaMdana karatAM pApa TaLe ane vAMchita phaLanI ane jJAnacAritryanI upAsanA kare che temAM Avela "yajJo prApti thAya tema pUjA-arcanA karatAM siddhi ane samRddhinA prAye dakSiNArvata zaMkhamAMthI banAvavAmAM Ave che. ane gaMja khaDakAya. jema ciMtAmaNi ratna vagere jaDa hovA chatAM tenI prANapratiSThA vizaSTha AcArya bhagavaMto sUrimaMtra vidhipUrvakanI pUjAthI phaLa maLe che tema sAkSAt ka9pavRkSa AdinI ArAdhanA dvArA kare che. temAM paMcaparameSThI sthApanA samAM jinezvara bhagavaMtenI mUrtinI pUjA karatAM nAgaketunI karavAmAM Ave che, gurutatvanI sthApanA karavAmAM Ave che ke jema jIva mokSagAmI paNa banI zake che. je cIja jainamunibhagatanA pravacana mIThIkA upara temaja upAzrayamAM avazya jovA maLe che-darzana thAya che. AvA jinezvara bhagavaMtonI sevApUjA puNyAnubaMdhI puNya jainadharmanA vividha aMgone uMDANathI samajavA ghaNI badhI baMdhAve che. jyAM sudhI AtmA mekSamAM na jAya tyAM sudhI tamannA ane tAlAvelI hovI jarUrI bane che. puNyanA udayathI dharma ArAdhanApUrvaka sukhanI sAmagrI maLyA Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAja kare che. ane aMte meAkSanI sAmagrI prApta karI meAkSamAM jvAya che. jinezvara bhagavAnI agapUjA-adhyapUjA ane bhAvanAtrikanuM anusa'dhAna ApaNA AtmAne ujamALa banAve che. pUjA-arcanAnA mahimA viziSTa rIte gavAyeA che. A pratikramaNa zuM che? prAyazcitta karavAnA aneka prakAra paikI sauthI zreSTha prakAra be kAIpaNa DAya teA pratikamaNanA che. pApavimocananI A eka apUrva ane pavitra kriyA che. Atmazuddhi mATenu' ati mahattvanuM anuSThAna che. A kriyA savAra-sAMja be vakhata karavAmAM Ave che. A kriyA upAzrayamAM ke gharamAM thaI zake che. A kriyA gRhasthAne rAjanA paherelA cAlu kapaDAthI nathI karAtI. A mATe jaMgala, pezAba gayA vinAnA navA . athavA ceAmAM kapaDAM paheravAnA hoya che. tenI sAthe besavA mATe jamIna upara pAtharavAnuM garama kApaDanuM Asana, mukha pAse rAkhavAnI 'muhapatti ' ane caravalA A traNa sAdhananI anivAya jarUra paDe che jene upakaraNA kahevAya che, te uparAMta sthApanAjI sthApavA mATe pustakAdi ane sApaDA A enI jarUra paDe che. pratikramaNa A zabdamAM ' prati' ane 'kramaNu' prati eTale pAchuM ane kamaNu eTale cAlavuM, haThavuM, AvavuM, pAchA AvavuM, pramAda vagere doSone vaza thaI ne svasthAnamAMthI prasthAnamAM gayelA AtmAne pAhe peAtAnA svasthAnamAM lAvavAnI je kriyA tenu' nAma pratikramaNa, sAmAyikamAM ghare yA upAzrayamAM pavitra sthAne samaya eTale AtmAnA zuddha svarUpanuM ciMtana-manana karatAM karatAM nakkI karela samayamaryAdA sudhI AtmAmAM sthira thavAnI sAdhanA karavI e sAmAyika. sAmAyikamAM samaya ( AtmA ) sAthe (zIrAdinA dharmA choDIne) joDAvu', AtmasvarUpa bhAvanA karavI. A kriyAmAM sAdhanA alaga alaga che; paNa pariNAma athavA phaLa ke pratyeAjana AtmA prati gati kare che. A sAmAyika pratidina ane khAsa tithie karavAthI azubha nivRttipUrvaka AtmAbhimukhatA vadhe che. pratikramaNa jaina sAdhanAnA prANa gaNAya che. sakalpathI paNu khAtuM ahita na thAya tevu bane tA ja pratikramaNu karyu. sAthaka gaNAya. padyAvatI jainaraciMtAmaNa jainadharma nA speAtrothI cetanAne AvirbhAva dareka dharmamAM hoya che tema jainadharmImAM paNa stA che. A OAtre asAdhAraNa zaktisAmarthyavALAM ane aneka puruSArthya-manoratha pUrNa kare tevAM che; paNa stAtrAnA anu gAMbhIya jo samajAya teA strI-putra, dhana, rAjya ke kejiyAmAM vijaya meLavavA ke kArAgAramAMthI aMdhanamukta thavA jevA kSullaka prayeAge! karavAnuM kahI mana ja na thAya. A graMthamAM zrI maNibhAI I. prajApatie steAtrA, tenA kartA, kartAnA bhAva, tenI jaina saskRti paranI asara vagere samajAvyu che. hajAro varSathI saMgrahAyelA vipula bhaDAranA sadupayeAga karavA joIe. Aje phakta pustakAlayAmAM ratAtrAnAM jUnAM ane navAM prakAzaneAnI pratA vidhivat gADhavI tenuM tattvaSTithI gujarAtI bhASAntara karI nAnI pustikA A banAvAya te ghera ghera jinAlaya bane. zrI dhIrajalAlabhAI TAkarazI zAha sa'pAti mahA prabhAvaka uvasaggahara* snAtranA paricaya ApatA lekha matrasAdhaka mATe ghaNe ja upayegI gaNAya. sa'pAdake mAtra bhaktinA stotrAnA itihAsa ane mahattva darzAvI sa MteSa mAnyA nathI. jene je rasa hAya te dhyAnamaya anI te te matranI yama-niyamathI siddhi meLavI zake. pArzvanAtha prabhunAM maMtrA, yaMtra ane ane stAtrA ghaNAM che. jijJAsu jIvanabhara abhyAsa kare te paNa khUTe nahIM. rastAtrAthI parama kalyANu sAdhavuM hitAvaha kalyANamaMdira ane bhaktAmara stAtrA vAstavamAM te parama puruSArtha nI prAptimAM sahAyaka che. A stotromAMthI taMtrathAmAM hoya che tevA, khAsa karIne bhaktAmara AtranI dareka gAthA parathI vividha AkAranAM yaMtrA, A yaMtrAmAM bIjamaMtro paNa mUkavAmAM Ave che; ane judAM judAM pUjAdravyothI tenI upAsanA phevI kevI rIte, kayA kacA laukika lAbha mATe karavI te darzAvatAM pustaka paNa prakAzita thayAM che. A prakAranA divya sAmarthyavALAM stA sAdhAraNa laukika kAmanAonI paripUti karatAM ja hAya che, ane Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha koIpaNa dharmamAM prAraMbhe bhakti sakAma ja hoya che. citta- zuM Azcarya ! zuddha thayA pachI ja sAdhaka jJAnano udaya thatAM koI kAmanA saMvatasarIne divase zrAvake samagra veravirodhane manamAMthI vinA, mAtra potAnA ISTa paranA premane lIdhe AvAM kADhI nAkhI, cittanI zuddhi karIne sAMvatsarika pratikamaNa stotronA pATha kare che. Ama sakAma pragamAMthI niSkAma karatI vakhate mana-vacana-kAyAnA trikaraNage sarva jIvone bhaktimArgamAM javAya che. bhaktAmara stotranA divya bhAve AvI sAmAnya kAmanAonA saMpAdanamAM nathI. bhaktAmara khamAvatA hoya che. avidhi, avajJA, avinaya thayA hoya to zuddha aMtaHkaraNa sAthe aparAdhanI kSamA mAMgavAmAM Ave tAtra e prANavAna zabdonA puNyapuMja che. janezvara che. A kSamApanAne mahimA anekagaNo che. A divasomAM bhagavatonI ratuti karavAmAM AvI hoya tevA stotromAM zAsana-prabhAvanAnAM anumodanIya evAM aneka dharmAnukAno bhaktAmaranuM sthAna ajoDa che. jainonA badhA ja phirakAone karatA rahIne amUlakha jena zAsananA jaya jayakAra mAnya ane sAkSaroe paNa khUba ja prazaMsA karI che, tenA bolAvAya che. para para TIkA, bhANa, pAdapUrti, samazlokI, anuvA vivaraNa vagere puSkaLa racanAo thaI che. karmanI beDIo teDavAmAM jIvanamAM kSamApanAnI A ArAdhanA jema jema vadhatI AvA stotra baLavAna sAdhana banI rahe che. jaze tema tema bIjI ArAdhanAmAM jarUra ekAgra banI javAze. A prayoga karavA jevA kharA. micchAmi dukakaDama 0 jAnI adabhUta ArAdhanA TR : ja sadara vidhAna che." takamamAM ja mana tapanA acintanA parvamAM unnata ane khAsa karIne jaina darzana paMcAritakAya jIvo sAthe AtmAnuM saMdhAna jaina dharmamAM jJAnapUrvaka tyAga pratiSThita che, jethI jainA mAM karavAnuM pharamAve che, ane tethI A jIvomAMthI kAyA- vividha prakAranAM tapanuM bahu ja suMdara vidhAna che. jJAnI namasA-karmaNa karIne kRtakArita, anudita je kAMI doSa, puruSoe tapane acinanIya prabhAva ane mahimA kahyo che. aparAdho thaI gayA hoya tenuM dainaMdina pratikamaNamAM ja mAnavajIvananI sAcI sArthakatA te sakAma nirAvALA prAyazcitta kare che ane khAsa karIne paryuSaNanA mahApunita tapazaraNamAM ja rahelI che. upadhAna, varatapa, aThThAI, mAsaparvamAM unnata amArAdhanA karIne chellA sAMvatsarika prati- kSamaNa vagere nAnAmoTAM ta5 Tyvanane sArthaka karanArAM patinuM kamaNamAM A badhA nAnAmoTA doSonI kSamA mAgavAnI thayAM che. AjJA pharamAve che. paMdara upavAsa, AyaMbila, vAsa sthAna tapa vardhamAna jaina darzanamAM ahiMsAnI eTalI to rAkrama vicAraNA AyaMbilatapa jemAM vadhatAM pariNAma hoya che te kupanAM karAyelI che ke gamanAgamanamAM bIja, lIlotarI, zevALa, paramAM paNa tyAga karavAnA hoya che, eTale ke upavAsa phuga, karoLiyAnA jhALAM, e kendriya, dvIndriya, caturendriya karavo paDe che, jemAM eka AyaMbila ane pAraNe upavAsa, ane paMcenidraya jIvone bhaya batAvavA, sthAnethI haThAvavA, che AyaMbila ane pAraNe upavAsa... A pramANe eka se pagataLe cAMpavA, ekameka sAthe athaDAvavA, dhULa nIce AyaMbila ane pAraNe upavAsa karavAmAM Ave che. A ane aparAdhane ethatinA pramANe akhaMDa karavAmAM Ave te sADA cauda varSa pUrNa mArgamAM bAdhaka gaNIne janmajamAtaranAM kAraNarUpa banatA thAya che. mAMDavI aneka prakAranI ArAdhanA, tapazcaryA ane A sAtasakama done pahelethI ja samA prAdhA laIne subhagyanA je samanvaya sadhAya to jIvanamAM cAre taraphathI ahIM ja khapAvI devA ane navA UbhA na thAya te mATe sukhasAhyabIno bhaMDAra chalakAI jAya che emAM lagI che A jIvane kSamApanApUrvaka vaMdI levA jaina darzana A ha mata nathI. rAkhe che. | nAnAM cha sAthenA vyavahAramAM ce AvI pratipaLa jAgRti sevavA Adeza ApanAra ane darzana manuSyanI manuSya pratyenA vANI-vartana-vyavahArane vizuddha rAkhavA ane doSa parimArjita karavA kriyAzIla rahevAnuM sUcave emAM Jain Education Intemational Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaranaciMtAmaNi aMjanazalAkA ane yAdagAra pratiSThA mahotsavo sAgarane pAra kara. jene zraddhA-vizvAsa sAthe potAnA nAnAmeTA dareka AyojanamAM vAsakSepanI prakriyAne sAruM evuM mahattva ApatA rahyA che; jyAre digambara sampradAyamAM vAsakSepane rivAja nathI. Tir prabhAvanA prANapratiSThA cyavana kalyANa sAthe saMbaMdhita che. ane aMjanavidhi e kevaLajJAna kalyANukarUpa che. jo ke mokSamAMthI pratiSThita tIrthakara bhagavaMtano AtmA atre Avato nathI; paNu bhagavaMtanA AtmAnI sAthe potAnA AtmAne abheda upacAra guNa dvArA karIne je pratimA karavAmAM Ave che temAM sthApanA karavAmAM Ave che. AvA abheda upacArane AhAya jJAna kahevAmAM Ave che, ane te dareka vyAyadarzanakArane mAnya che. A prANapratiSThA mULa pAMca divasanI hoya che paNa anya vidhividhAnone lIdhe nava agara agiyAra divasa sudhI karavAmAM Ave che. temAM bhagavAnanA garbhadhAraNuthI mokSa sudhInAM pAMca kalyANaka UjavavAmAM Ave che ane pratimAne sUrimaMtra dvArA pratiSThita karavAmAM Ave che. arthAt bhadrAsane virAjita karavAmAM Ave. AvA mahotsava dvArA bhavya jIvonI dazanazuddhi thAya che. AvA pratiSThAnA divase mAM anukaMpAdAna, ucita dAna Adi karavAmAM Ave che. A kALamAM kadambagiri ane AgamamaMdiranI pratiSThAne jarUra yAdagAra gaNAvI zakAya. anyatra paNa AvA yAdagAra mahotsava UjavAyA che. svayaMne lAbha te bhAva ane te dvArA anyane lAbha te prabhAvanA. jaina dharmamAM "prabhAvanA" eka ati pracalita zabda che. prabhAva paDe tevuM kAma prabhAvanA kahevAya che. dharmaprabhAvanA eTale dharma tarapha lokonuM AkarSaNa vadhe te kArya prakAra, A dharmabhAvanA ATha rIte thAya che. uttamajJAna, uttamavidyA, uttamakalA, uttama vaktA, uttamatapa, mahAna sattA ane ati dhana vaDe prabhAvaka kAryo thAya che. A AThamAMthI keIpaNa eka prakAre dharmabhAvanA karanAra vyakti prAbhAvika puruSa kahevAya che. che. jana darzanamAM ahiMsA, anekAMta, aparigraha Lii -RSS aneka manISIoe jainadharmanI mukta kaMThe prazaMsA karI che. kAraNa uparokta traNa bAbatanI vAta ane tenI sUkama be traNa vAsakSepano mahimA vivecanA evI suMdara rIte karAyela che ke Aje nahIM paNa bhaviSya taTastha dRSTithI jonAra koIpaNa mAnava A darzanathI mugdha thayA vinA raheze nahi. A apUrva tripuTIne kAraNe paradezanA aneka ciMtako jainadharmanA custa anuyAyIo banyA che. jainAcAryoe to ahiMsAnI mahattAnAM gIte jainadharmanA zvetAMbara jainasaMdhamAM eka evI praNAlikA bharapeTe gAyAM che. eTaluM ja nahi paNa te ahiMsAne che ke jyAre jene potAnA AtmAnI unnati mATe kaMIpaNa jIvanamAM AcarI batAvI che. ahiMsAnuM amUlakha mAhAtamya prakAranuM uttama anuSThAna zarU kare che te pUrve tyAgI-vairAgI samajAvatAM kahevAyuM che ke A ahiMsA zabdamAMthI ja jagatanI evA pitAnA guruvaryo pAse potAnA mastaka upara vAsakSepa sarva suMdara bhAvanAo janma lya che. ahiMsA para ja nakhAve che. vAsa eTale jemAM sugaMdhI dravya rahyA che teno AkhI duniyAnuM maMDANa thayuM che... prema AmAMthI ja janme. kSepa karo. A dravya jema sugaMdha prasarAve tema huM A vidhavAtsalya paNa AmAMthI ja jAge... ane vizvoddhAranI anuSThAna dvArA mArA AtmAmAM guNorUpI sugaMdhane dhAraNa suMdara vicAradhArA paNa AmAMthI ja uddabhave. e hakIkata spaSTa che ke kaSAyonuM zamana karyA vagara ane guru vAsakSepa kare che tyAra pachI "nithAraga pAragAhaha Idriyadamana karyA vinA ahiMsA jIvanamAM AvatI nathI. e pramANe kahe che. eTale ke bhavya jIva! tuM A saMsAra- parigrahanI tIvra lAlasA hiMsAne nimaMtre che eTale mamatAne Jain Education Intemational Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha badale samatAno bhAva dilamAM pragaTe te ja jIvanamAM cAturmAsa karyA, jyAM munisuvrata svAmInAM cAra kalyANako ahiMsAnuM pratiSThAna thAya. thayAM e puNyavAna bhUmi rAjagRhI sAthe saMkaLAyela amara nAma : metAryamuni, zAlibhadrajI, dhanyazeTha, meghakumAra, dharma ane vyavahArane suMdara naMdiSeNa, ajunamALI, kayavanta zeTha, jaMbusvAmI, sayaMbhava sUrijI, puNi zrAvaka vagere. aneka jJAnI puruSoe mAnava samanvaya jIvananA utkarSa mATe aneka bhUmikAo sarajI ApI. navA jaina banAvanAra tarIke amara nAmanA meLavI A dharmanuM eka zreSTha pAsuM e rahyuM che ke je AtmAne gayA che. zrI svayaMprabhasUrijI, zrI ratnaprabhasUrijI, hemacaMdrAvyavahAra sphaTika je zuddha hoya te ja A dharma karI zake cAryajI, zrI jinadattasUrijI, zrI vardhamAnasUrijI vagere ane je AtmA A dharmamAM ramamANa rahe teno ja vyavahAra AcArya bhagavaMte uparAMta rAjapUtAnAmAM rAjapUtone jainazuddha rahI zake. dharma ane vyavahAra anyonya ekabIjanA tvanI dIkSA ApI rAjapUtone dharmaparAyaNa banAvavAmAM zrI pUraka rahyA che. jinezvarasUrijIe mahattvanuM bhAre moTuM kAma karyuM che. jeno pitAnA iSTadeva pAse prArthanA karatAM mAgaNI kare madhya pradezanI aitihAsika nagarI ujajaina, jenI sAthe che ke he bhagavaMta! mane bhavana nirveda prApta thAo. bhava- , saMkaLAyelAM zubha nAme zrIpALa rAjA, rAjA saMprati, nirveda eTale sAMsArika sukha pratyenuM udAsInapaNuM'. A pachI bhAvanA bhAve che ke mane mArgAnusArIpaNuM prApta thAo. rAjA vikramAditya, AcAryazrI mAnatuMgasUrijI, kavi jene bhavanirveda nathI ene mArgAnusArIpaNuM AvI na zake. dhana pAla ane zobhana muni, avaMtikumAra ane siddhasena divAkaranAM amara nAmanuM Aje paNa ghera ghera smaraNa thAya mArgAnusArIpaNAmAM pAMtrIza guNo dhare che. temAM prathama guNa nyAyasaMpanna vibhava:" che eTale ke nyAyanItipUrvaka ja che. trIjI zatAbdImAM vIrasena ane nAkorasena A baMne bhAI nAM nAme nAkeDA tIrtha sAthe saMkaLAyelAM che. dareka vastu grahaNa karavI. dharma ane vyavahAra anyonya amadAvAdanAM jaina maMdira sAthe jenI smRti sacavAyelI che anuviddha che. te zeTha haThIsiMga ane anya maMdiromAM harakuMvara zeThANInAM nAma amara banI gayAM che eTaluM ja nahi, e deNagI ane e dilanI amIrAta bhAvi peDhIo mATe preraNAstrota banI ne bhakti ane mukti ApanArAM gayAM che. prAtaHsmaraNIya nAmo DIGIT flIERaa ArAdhako ane yugamUrti paMDito jaina darzanamAM AtmAnI bhakti vadhAranArAM keTalAka pavitra nAme prasiddha che, jemanA jIvananI eka eka pravRtti AdaraNIya hatI. A AtmAoe ajoDa bhakti karIne pitAnA ane paranA AtmAnI unnati arthe seMkaDo saMkaTa jaina darzana ane sAhityamAM samaye samaye asaMkhya sahana karIne satyamAgane prakAza pAtharyo. bhAratavarSanA gagana- sAkSarInuM je yuga sAkSaronuM je yogadAna sAMpaDayuM temAM karmayogI ane yogamaMDaLamAM camakatA tAralAo peThe jhaLahaLI rahelA mahAna jainA niSTa AcAryazrI buddhisAgara jemaNe 108 graMtho lakhyA, cAryazrI hemacaMdrAcAryasUrijI mahArAjA, zreNika mahArAjA, zAstravizArada jainAcArya vijayadharmasUrijI, AgamoddhAraka aMbaDa parizrAvaka sulasA, jayaMti zrAvikA, vastiga, tejiMga, AcAryazrI sAgarAnaMdasUrijI, AgamagraMthanA saMpAdaka ane luNaMga, AzA zAha, tArAcaMda ane bhAmAzA, zrI bharatezvara, saMzodhaka pU. zrI puNyavijayajI AgamavizArada pU. paM. bAhubali, abhayakumAra, DhaMDhaNakumAra, zriyaka, atimuktakumAra abhayasAgarajI ma. karachanI bhUmi upara rahIne munizrI jaMbU vijayajI? pUjya zrI amarendrAvajayajI ane 5. nAcaMdrasthUlibhadrajI Adi brAhmI, suMdarI, RphamaNI, damayaMtI, zrI sItAjI, zrI aMjanA mRgAvatI, candanabALA Adi ApaNI jIe puSkaLa pramANamAM sAhityasarjana karyuM che. tattvajJAnavaMdanAnA adhikArIo che. kSetre paMDita prabhudAsa pArekha prAkRta bhASAne kSetre paMDita haragoviMdadAsa vagere puruSoe jaina sAhityane samRddha karyuM zreNika abhayakumArathI pratiSThita banelI magadhanI eka che. uparAMta digambara jaina vidvAna munizrI zAMtisAgarajI, vakhatanI rAjadhAnI rAjagRhI, jyAM prabhu mahAvIre cauda dezabhUSaNa mahArAja, sahajAnaMda vaNa, AcArya vidyAsAgara Jain Education Intemational Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 50 ane elAcAya paDitavaya zrI pukharAjajI, paMDita zrI chabIladAsabhAI, khUbacadabhAI vidyAna jI zAsronI vyAkhyA ane vivecanAe prastuta karI rahyA che. vidvAnAmAM 5. devakInaMdana, pa. makhanalAla, geApAladAsa kharaiyA, pa phUlaca'da siddhAMtazALI, paM. kailAzacaMda, paM. e. ena. upAdhye vagerenAM nAma ullekhanIya che. pAlitANAnI zrI vardhamAna jaina Agama maMdira sasthA dvArA ane bIjI rIte vipula sAhitya pragaTa karanAra pUjya AcAryazrI kauMcanasAgarajI mahArAja je zilpa, citrakalAne kSetre ghaNuM ja UMDuM jJAna dharAve che. temaNe pragaTa karelA " zrI zatruMjaya girirAja darzana ane zilpa sthApatya kaLAmAM zrI zatru'jaya ' uparanA graMtha ghaNA ja bhAvavAhI ane rasaprada che. jemaNe 85 pAhuDAnI racanA karI che e jaina jagatanA mahAna digabara jainAcArya kundendasvAmI temanI keTalIka gAthAomAM spaSTa kare che ke saMpUrNa aparigraha e ja mAkSamAga che. digaMbara sa pradAya mAne che ke nagnatA vagara ane pUrNa cAritrya dhAraNa karyA vagara mukti sa bhava nathI. pATalIputramAM je agiyAra aga sa`kalita karavAmAM AvyAM tene A saMpradAya svIkAra karatA nathI; kevalI bhagavAnanA kavalAhAra mAnatA nathI; strI, zUdra ane gRhasthaveSamAM muktimAM mAnatA nathI. munie mATe mAtra kamaDaLa ane mArapIcha sivAya cauda upakaraNAne mAnatA nathI. tIrthaMkara mallInAtha strI-svarUpe nathI. bharata cakravatI e peAtAnA bhavanamAM ja kevaLajJAna prApta karyu" tema svIkArya nathI. zUdrane ghera muninA AhAra varjya gaNe che. bhagavAna mahAvIranA garbha parivartana, temanA lagna, kanyA, jamAI vagere asvIkArya che. marudevIe hAthI para beThAM beThAM mukti " rAjamahelAnAM bhavya sukhAnA bhAktA zAlibhadrajInA vismayajanaka tyAganI vAta yAda Ave che ke paga lUchavA mATe jenA mahelamAM ratnakabalanA upayAga thatA hatA, AjanI vaparAyela vastue bIje divase vAsI banI jatI hatI evA e mahA bhAgyavAna zAlibhadrajI pAse paNa jina-prApta karI teneA svIkAra nathI. geAcarI mATe sAdhue aneka gharamAM bhikSATana mATe javAnu paNa mAnya nathI. pAyAnA bheda sivAya mULa siddhAMtAmAM khAsa phera nathI, A vANInuM suMdara maneAhara saoNMgIta pahoMcI cUkayuM ane e sukeAmaLa zAlibhadre sasAranI kSaNabha"gura mAyAnA paLanA ce vilaMba vinA tyAga karyAM tenA pAyAmAM jinazAsananI uccatama preraNA dharabAyelI hatI. lakSmInI cheALeA vacce nahAtA mAnavI paNa vaibhavanA dAsa banavAne baThThale vaibhavane peAtAnA dAsa banAvI zakatA hatA. khatrIsa khatrIsa rUpavatI cauvanAonA svAmI acAnaka ja rAjamahelAnAM daivI sukhAne taNakhalAnI jema cheADIne nirjana vananI aTapaTI vATa pakaDatA hatA. jinavANInA preraka prabhAva jaina tavArIkhanAM sAnerI pRSTho para najara nAkhatAM acalagacchanA eka yuvAna jaina munizrI haribhadrasAgara mahArAja ( jJAnateja ) eka noMdhamAM lakhe cheH itihAsanI keDI upara sthUlibhadra svAmIjInAM kadame kevI bhAta pADI gayAM che! emanA tyAga kevaLa emanA jIvana sAthe ja saMbaMdhita na hatA; e tyAgamAM tA jinazAsananI kaseATI hatI, cauvanapradIpta saunAM bha'DAra samI vArAMganA kAzAnA adamya AkarSaNa sAme taruNa sthUlabhadranA hRyanA dhabakAra gajaba rIte TakarAyA ane pachaDATa khAvAne badale ke pachaDATa devAne badale pachaDATa khAnArane ja emaNe UMcakI sIdhI. dhanya dhanya sthUlibhadrajI tamane..... vilAsanI dAsI jainaraciMtAmaNi jinazAsananI dAsI banI gaI. vAsanAne pagataLe kacaDI unnata mastake AgaLa vadhatA munivarya zrI sthUlibhadrasvAmInA kadame kadame vIrAMganA kAzA paNa dhI banIne pApA pakhALavA utsuka banela ' A che jinavANInA prabhAva ane pratApa. diga Mbara saMpradAyanuM sAhitya ane keTalIka mAnyatA jainadharmanA cAra pAyArUpa siddhAMta utpAdAdimilakSaNa, pariNAmavAda, anekAdRSTi, syAdvAdabhASA tathA AtmadravyanI svataMtra sattA-A cAra che, jenA ullekha 'ne para parAemAM che. prathama zatAbdImAM thayelA kundakundrAcAyanA samayasAra, pravacanasAra ane paMcAstikAya khUba ja prasiddhi pAmyA che. dazamI zatAbdImAM nemicadra siddhAMta cakravatI AcAya ghaNuM badhuM saMkalanakArya karI gayA. geAmmaTasAra, labdhisAra, kSapaNusAra vagere graMthA temanI racanAe che. darzana ane nyAyazAstramAM svAmI samantabhadra ane siddhasenAcAya nI racanAo pazu ullekhanIya che. svAmI akala'kadeve jaina nyAya upara adhikRta graMthA ramyA jenA vistAra ane vivecana AcAya ane tIya, vAdirAja ane prabhAdre karyAM. jainAcAryae nyAyadarzana uparAMta, Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 51 A zAkhA raka F kI che , jas. - - ga, jotiSa, gaNita, Ayurveda vyAkaraNa, chaMda, rAjanIti bhUtakALanI kurabAnInI kArakirdInA avazeSarU5 girirAja vagere viSayo para abhyAsapUrNa graMtha lakhyA. upara khoDiyAranA sthAnaka pAchaLa bhATagALo Aje paNa A saiddhAMtika graMtho uparAMta digaMbara sAhityamAM, purANa prasiddha che ane anya smRticihano Aje paNa A tIrtha sAhityamAM AdivaMzapurANa, harivaMzapurANa, padmacaritra jevAM upara mojUda che. tIrtharakSAnI utkRSTa sevA badala jaina samAje ulekhanIya purANuM che. A purANomAM 63 zalAkA puruSanAM bAroTAne mAna sanmAna ApyAM ane anya rIte kadara karI. caritronuM varNana che. jaina mahAbhArata, jaina rAmAyaNa khUba samaya badalAto rahyo tema navI prathAo amalamAM AvatI ja ulekhanIya che. kathAsAhitya khUba vipula che, jemAM gaI. chelle 1960mAM navA mahattvanA pheraphAra sAthe navI prathA ArAdhanA, kathAkeza, puNyAzrava vagere mukhya che, je AcArya zeTha ANaMdajI kalyANajInI peDhIe prasthApita karI jene bAroTa keme saharSa svIkAra karyo. Aje paNa jeno ane harijeNe racyAM che. apabhraMza ane saMskRtamAM paNa vipula sarjAyuM che, je tADapatro para lakhAyuM tenI hajAro hastaprato bAroTonA saMbaMdho mIThAzabharyA rahyA che. Aje graMthAlayamAM mejuda che. A uparAMta lokabhASAmAM tathA prAntIya bhASAmAM - khAsa karIne kanaDa ane tamiLamAM digaMbara sAhityanI asaMkhya racanAo jovA maLe che. bhAvanagara yuni.mAM jena caeNranI digaMbara samAjanA ananya netA samAjazAha zAMtiprasAde tAtI jarUra temanAM udAra mananA patnI ramAdevInI preraNAthI bhAratIya jJAnapIThanI racanA paNa karI che. A jJAnapIThanA Azraye cAlatI prakAzanasaMsthAo dvArA Aja sudhImAM seMkaDo bhAvanagara zahera ane jillAmAM jaina derAsaro, jaina prakAzane prasiddha thaI cUkyAM che. saMzAdhana, anuvAda, nava- zAzvabhaMDAro vipula pramANamAM che, jemAM keTalAMka maMdira ane nirmANa, vivecana, kathA, kAvya, nATaka Adi aneka kSetranA matio prAgaitihAsika kALamAM paNa che. zAstro atyaMta prAcIna sAkSarone AmaMtrI vizALa sAhityanuM sarjana thatuM rahyuM che. hastalipimAM vividha viSayo upara prakAza pAtharanAra che. zAhujInI sUjhabUjhanuM A pariNAma che. pAlitANAnAM vizvaprasiddha jana maMdiro, tAladhvaja, kadaMbagiri, depalA-jesara, gheghA-bhAvanagara, senagaDha, mahuvA, samAja ane bAroTonAM TANA, varala, devagANA, sihAra vagerenAM maMdiro ArAdhya sAthe etihAsika ane darzanIya che. savizeSa bhAvanagaranI balidAna yazovijayajI lAIbrerI, AtmAnaMda sabhAno graMthabhaMDAra ullekhanIya che. ahIMnuM vallabhIpura nagara etihAsika ghAma gaNAya che, jyAM varSo sudhI jana dharmAvalaMbI zAsakoe jema sukha, samRddhi ke saMpatti kAyama TakatAM nathI tema rAjyanI dhurA saMbhALI che. prathama jana saMgIta 2500 varSa mAnavInA tyAga, bhAga ane balidAnathI UbhI thayelI pahelAM ahIM valabhIpuramAM maLI hatI. vipula jana sAhityakIrti kerI imArata kadI nAza pAmatI ja nathI. pAlitANAnA sAmagrIthI sabhara A zahera ane jile bhArata ane jaina bAroTonI zahAdatane ujajavaLa itihAsa jainazAsananI dharma saMbaMdhe navI ja dRSTi ApI zake tema che. paisA ApanAro tavArIkhamAM suvarNa akSare aMkita thayelo che. dhanika varga paNa ahIM che. bhAvanagara yunivarsiTI jaina cera bAroTa (brahmabhaTTa) kema pote zUrI, ekavacanI ane - mATe satvare yogya kAMIka karaze evI eka AzA samAjano vaphAdAra hAI dharma-nIti khAtara potAnA jAna paNa jokhamamAM * eka moTo samUha sevI rahyo che. mUkyA che ane mUke che. bAroTo sarasvatInA putro gaNAyA che. anya tamAma kAmo A kemane pavitra ane pUjanIya mAnatI hatI. A bAroTanuM udgamasthAna rAjasthAna gaNAyuM AkAra laI rahela che. itihAsaprasiddha caMda bAroTathI mAMDIne aneka virala valabha smArakanA vibhUtio samAjane bheTa maLI che. mukhyatve A koma khetI ane jainatIrthonI sArasaMbhALa karatA, sevApUjA karI jIvana viziSTa Ayojanane nirvAha calAvatA. samaya palaTAto gayo. yAtrikonI avara AvakAra javara vadhatI gaI. muslima rAjakALa daramiyAna zatruMjaya tIrthanI rakSA mATe bAroTae je AtmabalidAna ApyAM che te itihAsamAM haMmeza mATe amara rahI gayAM. bATAnI parama upakArI, Adyapreraka, navayugasRSTA, paramapUjya e * saMbaMdhe ? A zahera hatI. gata 25 Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ para jainaratnaciMtAmaNi zikSaNa avata rahe tevuM nathIe potAnuM 1983 ema AvakArIe New na samaye sAla kalAma A bhAvanAthI AcArya zrI vijayavallabhasUrIzvarajI mahArAje jinamaMdira, jaina samAjane zikSita, saMskArI ane mokSalakSI banAvavA zikSaNa saMsthAo ane vidyAmaMdiranI sthApanA mATe preraNuM vize guja rAtamAM navasArIthI thoDe dUra tapavananI sthApanA ApI te sadAya jIvaMta rahe tevuM gadAna Apela che. thayelI che. dharma saMmizrita vyavahArika A parabane prAraMbha mAnavamAtranA kalyANa ane utkarSa mATe teozrIe potAnuM 1983 julAImAM thaye- saMskAradhAmanI A mahattvAkAMkSI jIvana samarpita karyuM hatuM. samAjahitanAM kALa, bhAva ane cejanAne paNa ame AvakArIe chIe. kSetra anusAra yugavIra AcAryazrIe mahattvapUrNa nirNaya laI dharma ane samAjanI yazapatAkA laherAvI che. trIsa varSa pUrve dharma ane samAjano samutkarSa irachanAra vIravratadhArInA a jaina zvetAmbara konpharansane devalokagamana samaye AcAryabhagavaMtanI yazagAthA amara rAkhavA eka bhavya vividhalakSI kalAtmaka smAraka UbhuM karavAnI saga javAbadArI, gurubhakti ane guruRNamuktinI nirmaLa bhAvanAthI prerAI A pravRtti kAryAnvita karavAnuM kArya paMjAbanI zrI AtmAnaMda jaina mahAsabhAe ullAsathI chApUrvaDa svIkArI jaina samAjanI dhArmika, sAmAjika ane rASTrIya sevA RNa cUkavavAnI apUrva taka lIdhI che. karatI saMsthA je sArAye janasamAjanuM pratinidhitva dharAvatI saMgaThita saMsthA che, jaina saMskRtinA rakSaNa mATe, jena dharmanI | uttara bhAratanuM eka advitIya darzanIya sthaLa banavA prabhAvanA mATe ane navayuganA mAnasane samajI navAjUnA sAthe yugavIra AcAryazrInA lokapakAraka jIvanane anurUpa pravAho vacce sAMkaLarUpa banI rahela saMsthA jyAM zreSThIzrI jaina dharmadarzananA abhyAsa ane saMzodhana kendra, prAkRta- gulAbacaMdajI zraddhAthI zarU karIne zrI dIpacaMdabhAI gADI saMskRta vidyApITha, bhAratIya dharmadarzana aMge tulanAtmaka sudhInA pramukhanI adhyakSatA nIce nAmI-anAmI aneka abhyAsakendra, jaina ane samakAlIna sthApatyanuM kalA saMgrahA- kAryakaroe bhAre puruSArtha karI konpharansane pitAnuM eka laya, yoga ane dhyAnanuM sAdhanA kendra, janaupayogI sAhitya- AgavuM vyaktitava bakSya che. e vaTavRkSa banela A saMsthAnA nirmANa ane prakAzana, purAtana sAhityanI surakSA, prAkRtika hAlanA sUtradhAroe A AyeAjanane eka yA bIjI rIte cikitsA para saMzodhana, mahilA upayogI pravRttio, vaidakIya haMpha ane baLa ApyA che. khAsa karIne pramukhazrI gADI rAhata vagere aneka kAryavAhInuM akhila bhAratIya stare A sAheba, maMtrI zrI jayaMtibhAI zAha ane chellA be dAyakAthI sthaLa mahattvanuM kendra banaze. vaMdanIya sAdhu-sAdhvIjI mahArAjenA mane madadarUpa banI rahelA zrI nagInadAsa vAvaDIkaranI aMgata svAdhyAya ane viziSTa abhyAsa mATe suvidhA raheze. lAgaNInI A prasaMge jarUra neMdha levI ja joIe. ekaMdare valabhasmAraka yuvA peDhInI AkAMkSAonuM sAcuM pratIka banI raheze. A sarve pravRttio tabakkAvAra hAtha dharAze. Ajakane abhinaMdana. jainAcArya zrImada vijayaIndra tajajJone sahaga dinnasUrizvarajI ma. sA. nA AzIrvAdathI A yejanAno ane tA. 27-7-7nnA roja bhUmipUjana sAthe zubhAraMbha thayo. aNuravIkAra sAheba ne ApyA chepAna eka yA bIjA eka viziSTa vAsAkasabAmA jago, paMDita, viza? kRtidhAmanuM gauravavaMtA tajajJo, paMDita, vizArade ane sAkSaronI pota potAnA vardhamAna kSetranI varSonI sAdhanAnA paripAkarUpe A graMtha saunA sahi. sarjana : tapovana yArA sahakArathI pragaTa thaI zakyo che. jenadarzananA saMdarbhamAM jaina-jainettara lekhakonI je kAMI prasAdI A graMthamAM pIrasa vAmAM AvI che e saghaLI mAhitI abhyAsuone jarUra mAnavajIvananA vikAsano pAyo sAmAjika utkarSa che. upayogI banI raheze. badalAyelA samAjanA paribaLo sAme samAjane sthira, maja- samAjane sthira, meja- . atre pragaTa thayelA saghaLA lekhanA lekhakonI zubherachAbUta ane pragatizIla banAvavo haze te bALakone vyavahArika bharI utkaTa lAgaNI badala e saunA ame atyaMta RNI sAthe dhArmika zikSaNa saMskAra ApavA ja paDaze. tAjetaramAM taramAM chIe- Avo ja sahayoga bhaviSyamAM paNa maLato raheze . A bhAvanA ane puruSArthanI phalazrutinuM suMdara Ayojana tevI AzA che tavana saMskAradhAmamAM AkAra laI rahyuM che. A AyojananI salAhakAra kamiTinA sabhyo uparAMta pUjya zrI caMdrazekharavijayajI ma. sA. nI zubha preraNAthI muMbaI jena sezyalagrupanA agraNIo zrI ramaNabhAI sI. Jain Education Intermational Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 5; na zAsana paNa sAMdhapAtra che. Arthika sazathI zAha ane zrI pannAlAla 2. zAha tathA amadAvAdathI Do. madhyapradeza, bihAra, baMgAla, kaccha vagerenA jana tIrthonA kumArapALa desAI rAja keTathI zrI vimalakumAra dhAmI ane phoTogrAphasanI vyavasthA karAvI ApI ane A kAmanI bhAvanagaranA zrI janArdanabhAI dave- A mitro snehIonuM temaNe suMdara kadara karI. evo ja zubherachA ane sahayogane mArgadarzana TheTha sudhI amane maLatu rahyuM che. dha vahAvyA che jabUdvIpa janAnA prayojaka pa. pU. zrI abhayasAgarajI mahArAjazrI temanA vinayazrI azokasAgarajI bahada muMbaInA jaina samAjano bhAre mATe prema ane Adara meLavanAra AjIvana dhArmika zikSaNakAro zrI cimana ane munizrI hemacaMdravijayajI mahArAjazrI je amArA bhAI pAlitANukara tathA vasaMtabhAInA prema ane vAtsalya hameza mATenA preraNAsthAna banyA che. bhulAya tevA nathI-sAthe jaina zvetAMbara konpharansanA kAryAlaya- nAcAryo ane munivarya uparAMta zrAvaka-zreSThIvaryoe maMtrI zrI nagInadAsa vAvaDIkaranI haDapha hamezAM maLatI rahI che. paNuM hayAno umaLakAthI amane ghaNuM ja baLa ApyuM che - jaina zAsananA TocanA agraN zrI dIpacaMdabhAI esa. A AyojanamAM dila daIne satata sevA ApanAra panIra gADInuM pradAna paNa noMdhapAtra che. uparAMta muMbaI-pArlAthI sAbarakAMThA jillAnI jaina pAThazALAone guMjatI karanAra zrI caMdrakAMtabhAI amRtalAla dozIno Arthika sahayoga hiMmatanagaranA sevAbhAvI yuvAna kAryakara bhAIzrI manaharabhAI uparAMta jana sAhitya vikAsa maMDaLa-pArlA-muMbaI pAsethI vakhArIA jemaNe temanI anekavidha pravRttiomAMthI samaya A graMthamAM upayogamAM levA moTA bhAganA lesa amane phALavIne A kAmane khUba ja madada karI che ane eTale ja apAvyA. jaina sAhitya vikAsa maMDaLa-pArlA-muMbaInA A kAmanI saphaLatAno keTaloka yaza temane phALe jAya che. ame khUba ja trahaNI chIe. dharma ane vyavahArano saMdara samanvaya karanAra pAdaralI (rAjasthAna)nuM dhArmika kuTuMbakumAra ejansIjha vALA-muMbaI e keTalAka chApakAmamAM karelI sahAya badala temanA paNa ame RNI chIe. samApana ane AbhAradarzana jainettaroe paNa evI ja amIrAtanA darzana karAvyA. sAgara jevA udAra dilathI ane amArA paranI eka aMgata lAgaNIthI prerAIne suMdara sahayoga Apyo che A graMtha pragaTa karavAno pa. pU. A. vijayalabdhi semapurA zreSThIoe. bhAratanA keTalAMka khyAtanAma jaina sUrijI mahArAja sAheba ane temanA vinaya manizrI maMdiranA plAnIMganuM kAma jemanI AMtarasUjhathI thayuM che. zilaguNavijayajIne zarUthI ja khUba ja umaMga hato. tethI te che naMdalAla sI. semapurA ane amadAvAdanA zrI ja A kAma jhaDapathI thaI zakaryuM che. caMdrakAntabhAI bI. somapurA: A banne zreSThIoe zi95 sthApatyanA ane bIjI keTalAMka saMkhyAbaMdha plekasa amane pAlitANA ane suratanA AgamamaMdira sAthe gADha rIte pUrA pADIne amArA upara ghaNuM maTe upakAra karyo che. saMkaLAyelA pa. pU. A. vijayakaMcana sAgarasUri mahArAja citrakAra zrI zivakumAra paramArane paNa yAda karavA ja jemaNe A kAmane sArI madada karI che. A AyojanamAM plasano upayoga karavA madada karanAra saMsthAo ane vyaktionA paNa ame khUba ja jana zreSThIoe tIrtha pheTo saujanya ane graMthanI AgotarA grAhaka pejanAmAM madada karI che e saunA ame RNI chIe-khAsa karIne zeTha ANaMdajI kalyANajInI peDhI khUba ja RNI chIe. AyojanamAM nAmI-anAmI seMkaDo amadAvAda, jaina AtmAnaMda sabhA-muMbaI, zrI yazovijaya dharmazraddhALuoe zubhecchA vyakta karI che tenuM ja A jaina graMthamALA-bhAvanagara, zrI jainadharma prasAraka sabhA pariNAma che. bhAvanagara, jaina jarnala (jaina bhavana) kalakattA, AgamaddhAraka graMthamALA-kamaDavaMja, janasAhitya vikAsamaMDaLa graMthanA chApakAma mATe satata ciMtA ane cIvaTa pArlA-muMbaI, zrI acalagaracha samudAyanA gaNivarya zrI kalA rAkhanAra Ara. Ara. zeThanI kuM. vALA zrI bharatabhAI zeTha prabhasAgarajI, zrImavijayanemisUri samudAyanA AcAryazrI tathA pramANe karAnA menejarazrI jugaladAsa mahetAnA UMDA saddaguNasUrijI mahArAjazrI, jinasaMdezanA saMcAlako sahAnubhUtithI ja ame haLavA banI zakyA chIe-temanA sva. zrI guNavaMta a. zAha ane IndIrAbena jI. zAha paNa AbhArI chIe. ane bhAvanagaranA zrI ema. jI. zeTha (dharmalAbhavALA); sAdhanA presa, dharmalAbha presa-bhAvanagaranA paNa ame A uparAMta jAmanagarathI AcAryadevazrI vijaya jinendra- RNI chIe. muMbaInA Adarza pepara mArTavALA sAvalA sUrijI mahArAjazrI jemaNe paNa kapanA bahArano sahayoga parivAre paNa A kAmane ghaNI madada karI che je badala temanA ane madada ane madada karI che. khAsa karIne rAjasthAna, RNuM chIe. Jain Education Intemational Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAlisA vividha S - - s > In e jJAna varadIpa pragaTAvIe ( prastAvanA ) pUjya A. zrI vijayadevasUrizvarajI ma.nA paTTa, A. vijayahemacaMdrasUri mili[ riyarUpe janagaNamananI dhAra karato rahyo che ? . eTaluM ; ' ; mo p D) So. gADI jADI . r). "N! . . :) . rara . , . . . . Ta 18 !! \ \ / 3 tripagathA bhAgIrathInI jema jene pravAha yugonA yugothI jJAna-darzanacAriyarUpe janagaNamananA gADha gADhatama mAlinyane pakhAlI tene vizuddha, suvizuddha banAvavAnuM puNya kArya ekadhAru karato rahyo che, aneka AkramaNa ane jhaMjhAvAto vacce paNa jeNe potAnuM astitva TakAvI rAkhyuM che, eTaluM ja nahIM paNa je aneka zAkhA-prazAkhArUpe sadAya vistarato rahyo che e zrI jaina dharma vizva samastamAM parama zAMtinuM eka mAtra sAdhana che. jenA uMDANa ane vistAra upara najara nAkhatAM AkAza ane sAgara paNa ghaNuM ghaNuM nAnA bhAse, jenI sarvAgazuddha nirmaLatAnI AgaLa candranI cAMdanI paNa sAva phikkI lAge, jenI prabhAvaka tejasvitAnI AgaLa jhaLahaLato sUrya paNa jhAMkho jhAMkho lAge, ane vaLI jenI UMcAIne avalokatAM pele lAkha jajane mahattaga me paNa vAmA dIse e jainadharmanI sarva pravRtti sanIvahitAya sadAya pravartatI rahI che. pravAhanI dRSTie e anAdi che. A avasarpiNI kAlanI dRSTie prathama tIrtha pati bhagavAna RSabhadevathI tenI zarUAta thaI che, ane vartamAna zAsananI daSTie paramAtamAM mahAvIradeve ene pravartAvela che. sAgaranA kinAre jaIne chabachabiyAM karanAro jema sAgaranI gahanatA ke tenI bahumUlya ratnagarbhatAne pichANI zakato nathI, e ja rIte upara uparathI A dharmanA svarUpane jenAro enA vAstavika sarvAtizAyI svarUpane pAmI zakato nathI. ane jyAM sudhI e svarUpane na pAme tyAM sudhI tenA pratye avihaDa rAga ke je comalajIThanA raMga je hoya te janmI zakato nathI. nyAya vizArada upA. yazovijayajI mahArAje A aMge kevuM kahyuM che: "prabhu tuja zAsana ati bhaluM, jaga nahIM keI tama sarakhuM re; tima tima rAga vadhe ghaNe, jima jima jugati zuM parakhuM re." ranane pArakhavA mATe jema jhaverInI buddhi joIe tema A dharmanA rahasyane yathArtha paNe pAmavA mATe tevI sUphamaSTi hovI jarUrI che, ) : ka U0wnly Jain Education Intemational ucation Intermational Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 5!! che te ja phaLa tenA adhikArI paramatAraka tIrthakara devoe tIrthakaranA bhavathI trIje bhave sudIrghakAla paryata te te parama meghAvI pUrva purUe AgasavijIva kara zAsana rasI" e lokottara bhAvanApUrvaka mane buddhimAM dhArI rAkhyA kAMI nA sUne upakAra karelI vIza sthAnakatapanI ArAdhanAnA ge tIrthaMkara nAma- na ja gaNAya. Ama thaI zakavAnuM kAraNa e hatuM ke karmane nikAcita baMdha karI jagatanA sarvajIvanuM kalyANa bhagavAnanI pATa upara pUrepUrI cakAsaNI karIne tevA karanAruM A mahAna zAsana sthApyuM che. enAthI lezamAtra sugya puruSone ja sthApana karavAmAM AvyA hatA. potAnA paNa keInuM ahita thavAnI zakyatA nathI. uttarAdhikArI banAvavAnA kAryamAM te te padadhArI puruSoe raha, saMbaMdha ke mamatAne vacamAM lAvyA sivAya kevaLa jaina dharmanI ciraMjIvitAnuM kAraNa cogyatAne ja agrasthAna ApyuM hatuM. e gyatA dharmo ane saMpradAyano to A jagatamAM kyAM to pichANIne jeone e pada upara sthApana karyA teoe che? gaNyA gaNAya nahI eTalA saMpradAye te te para paNa je koI bhAga ApavA paDe te ApIne bAvata jAtanI te dvArA pravartAvavAmAM AvyA che. emAMthI keTalAka to pravartakanI nI kurabAnI karIne paNa A zAsananI ujajavaLa paraMparAne hayAtImAM to keTalAka thoDA samaya bAda nAmazeSa thaI gayA, jALavI rAkhI che, jema ke bhagavAna mahAvIranI pATe je keTalAka che to te tenI saccAInA abhAve AmAthI AnA paMcama gaNadhara surghamasvAmI ma. AvyA, temanI pATe prabhavadilamAM sthAna pAmI zakyA nathI. dharmano artha che AdhyA- svAmI mahArAja AvyA. bhagavAnanA nirvANane eka varSa tmika utkarSa, jenAthI AtmA anAdikAlathI vaLagelI paNa pUrA thayA na hatA te samayanI A vAta che. pramabahirmukhatAne tyAgI antarmukhatA tarapha vaLe, viSaya vAsa svAmI mahArAje potAnA pa upara kene sthApana karavA nAnI mehakajALane toDI nisaga suMdara virAgyavRtti tarapha tene mATe pahelA gaNamAM ne pachI saMghamAM upaga mUka vaLe te ja vAstavika dharma che. vaLI jenAthI viSayakaSAyamAM paNa tevo sugya puruSa temanA dhyAnamAM na AvatA temaNe aTavAyelo AtmA temAMthI bahAra nIkaLI satya, ahiMsA pada paradarzanamAM upayoga mUkyo. e upayogathI yajJa karAvI ane aparigrahanA mArge Agekaca kare te ja dhama. zabha. 2halA zaSya bhava bhaTTa temanI najaramAM AvyA, gura AdezathI niSThAthI prAraMbhAyela siddhAMtaniSTha dharma ja cira jIva ane be munie yajJamaMDapa AgaLa AvIne bese cheche. bAkI te vyakitaniSTha dharmo ke saMpradAyo comAsAnA are daSTimAM , samayanI nadIonI jema gheDA ghaNu samaya sudhI potAnA taravuM na jJAyate !" ninAdathI vAtAvaraNane gajavI sadAyane mATe adRzya thaI jAya che. enA mATe dharma zabdano prayoga karavo ke kema ekavAra, be vAra, traNa vAra A ja vAkayane munio e eka savAla ja che. gaNagaNAve che. e sAMbhaLI zaabhava bhaTTanuM mana vicAranA vamaLamAM caDe che. A jaina munio bole che te zuM haze ? apUrva zruta vArasAnI prApti A munio asatya te kadi bele ja nahIM teo je ema kahe che ke - kAleka prakAzaka kevaLajJAna dvArA jagatanA samasta bhAvone hAthamAM rahelA nirmala nIranI jema nihALanArA kharekhara duHkhanI vAta che ke tattva jaNAtuM nathI." te caramatIrthapati zramaNa bhagavAna mahAvIra deve devanirmita tatva haze zuM ? parama tatvajijJAsA haiyAmAM upana thaI. samavasaraNumAM birAjIne vANInA pAMtrIza guNayukta je pUche che purohitane. kaho pUjya ! tatva zuM che? purohita dezanA pravAha vahevarAvyA, bIja buddhinA ghaNI labdhinI kahe che, "tattva che. A yajJa ane tenI maMgala kriyA. nidhAna gaNadhara bhagavaMte e buddhirUpI vastramAM e pravAhane enAthI vaLI bIju tattva zuM hoI zake ?" eTalA uttarathI jhIlIne sUtrarUpe guMthyo te ja Agama siddhAMtarUpe ApaNuM zamI jAya tevI temanI jijJAsA na hatI. temaNe to hAthamAM Avyo che. A aNamola zrutakhajAno nirbheLapaNe Agraha karyo, Agraha to karyo ja sAthe bhaya paNa batADyohAthamAM Ave enA karatAM vartamAna kALanA jInuM vadhu sIdhI rIte kahI dezo to ThIka che nahIMtara A talavAra bIju zuM sadbhAgya hoI zake ? tamArI sagI nahIM thAya." bhaya pAmelA purohite yajJasthaMbhanI nIce rAkhelI zrI zAMtinAtha bhagavAnanI prazamarasa nimagna bhagavAna mahAvIranA nirvANa pachI 980 varSa sudhI te alokika pratimA batAvI. jotAM ja manane moralo nAcI kaMpakaMTha ja A vANIno vyavahAra pravartI rahyo. adhyayana- UThayo. jayAM tAlAvelI lAge pachI vilaMba kevo? e to adhyApana badhuM meDhADha ja cAlatuM. te samayanA samartha upathI sIdhA prabhavasvAmI mahArAja pAse. teonI vedhaka zratadhara purUSa pUjya zrI devardhigaNi kSamA zramaNa mahArAje vANIthI mithyAtva te badhuM ja sAthe saMsArane meha paNa. valabhIpura nAmanA nagaramAM 500 AcArya mahArAjone bhege gayA. banI gayA mokSamArganA pravAsI aNagAra. A karI Agamone pustakArUDha karyA. eTala 980 varSa jevA zaabhava bhaTTa e ja ApaNuM cauda pUrvadhara, pitAnA ninAthI nIcenI nidhi dharma ja mahilA Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi saMsArI putra manakamunine cha mAsanA dIkSA paryAyamAM pamADa- tarIkenI emanI vijagatamAM khyAti hatI. mahAkavi kAlina vAnI bhAvanAthI, dazavaikAlika sUtranI racanA karanAra caturtha dAsa, paMDitarAja jagannAtha ane zrI harSanI racanAne yAda paghara zrI zaabhavasUri mahArAja. karAve tevA vidvattApUrNa camatkArika prAsAdika graMtho banAvyA. temAMthI keTalAka grantha te karAla kAlanA khapparamAM homAI gayA, paNa je bAkI rahyA che te paNa kAMI kama te nathI ja. zakALanaMdana : kaumudImitrANaMda, satya harizcandra, nirbhaya bhImavyAyoga zrI sthUlabhadra mahArAjanA nAmathI te koNa ajANyA rAghavAyudaya yAdavanyudaya ane kumAra vihAra zataka vagere haze? jemaNe kozA gaNikAnI manohara citrazALAmAM comAsu racanAo joI Aja paNa vidvAne potAnA mastakane DolAve rahIne hAvabhAva karanArI tenA tarapha aMzamAtra paNa rAgavALA che. temanI upadeza zakti paNa Azcaryajanaka hatI. zrI na banatAM tene pratibaMdha ApI zrAvikA banAvI brahmacaryanI hemacandrAcAryanA kALadhamathI vyathita ane zokAtura thayelA sAdhanAnA sarvocca zikharane sara karyuM. jemanuM nAma 84 zrI kumArapALa mahArAjane sAMtvana ApI svastha banAvavAnuM covIzI sudhI amara rahevAnuM manAya che. tevA sthUlabhadra kAma emanI vairAgyarasajharatI vANIe karyuM hatuM. paramahaMta mahArAja mATe paNa juone kevuM banyuM ? hatA te mahA- kumArapALa mahArAjanA mRtyu bAda gAdI upara AvelA ajayameghAvI, nepALa dezamAM mahAprANa dhyAna dharI rahelA cauda pAla rAjAe AcArya rAmacandrasUri mahArAja AgaLa pUrvadhara bhadrabAhu mahArAja pAse vAcanA levA gayelA ghaNu pitAnA gurupade sthApavAno prastAva rajU karyo. zarata e ja muniomAM teo eka ja TakyA. bAkInA to thoDA thoDA hatI ke pote jaina nahIM paNa zaivadharmane himAyatI thAya. divasanA aMtare thAkI gayA. roja sAta sAta vAcanA pitAnA graMthomAM jyAM jyAM jaina tIrthakaronA nAma Ave laIne temaNe daza pUrva pUrNa karyA. paNa tyAM eka apUrva tyAM mahAdeva ane viSNunA nAma mUkavA. banAva banyA. temane vaMdana karavA AvelI pitAnI bahena jo Ama karo te rAjA kumArapALa hemacandrAcAryane je sAvIo yakSa-cakSAdinnA vagerene potAnI vidyAno paraco mAna ApatA hatA tenAthI savAyuM mAna tamane ApIza ane je batAvavA siMhanuM rUpa vikavyuM. bhAI munine badale siMhane e maMjura na hoya to svIkAro A dhagadhagatI kaDAIne- jotAM bahena sAvIo bha pAmI guru mahArAjane vAta karI. jANI gurunuM mana khinna thayuM. eka bAju seja te bIjI bAju bhUlI. paNa teo kyAM gAMjyA jAya tevA hatA. paMcaparameSThIone yAda karI jhaMpalAvI pharI vandana karavA mekalyA. tyAre sthUlabhadra mahArAja dIdhuM e dhagadhagatI telanI kaDAImAM. sarvatra hAhAkAra macI hatA. vandana karI sAvIjI svasthAne gayA. vAcanAnA samaye gaye. traNe draSanA dAvAnala upara kSamAnA bAre megha varasyAM. teo vAcanA levA gayA te gurue kahyuM, "thAnAyAmava" vAcanA mATe tame lAyaka nathI. potAnI bhUla A dharmanA tane nirAgra buddhithI jANavAno je mATe manamAM duHkha thayuM. saMghe guru mahArAjane vinavyA., yA. prayAsa kare che te jema jema emAM UMDe Utarato jAya tema emanI vinaMtIthI guru mahArAje bAkInA cAra pUrva kevaLa tema koI agamya to e te sundara baMdha thAya che zabdathI bhaNAvyA. ke jANe te AnaMdanI agocara duniyAmAM mahAlavA lAge che. jemaNe rAga dveSAdi Antara zatrusamUhane jItyA che, evA sAgara samA jaina AgamomAMthI dravyAnuga, gaNitAnuM tIrthakaroe jagatanA kalyANa mATe A dharma prarUpe che. vega, caraNakaraNanuga, ane dharmakathAnuga ema cAra je AtmA mana, vacana, kAyAthI emAM lIna bane che, te anugAne vibhakta karavAnuM puNyakArya karanAra zrI Ayara. sahelAIthI saMsAra samudra pAra karI jAya che. kSitasUri mahArAje potAnA nAnA bhAI Aryaphazumitra hovA chatAM yogyatAne lakSamAM laI durbalikA puSpamitra jena dharmanA be majabUta pAyA : mahArAjane pitAnA pada upara sthApana karyA. eka sAhitya ane bIjA tIrtho. A be jainadharmanA vaLI jainAcArya siddhAnta rakSAnI khAtara evA saMye- majabUta pAyA che. tenA upara ja Aja paNa jainadharmanI gemAM potAnI jAtanuM balidAna detA paNa acakAyA nathI. imArata aDIkhama rIte TakI rahI che. jenA jeTale sAhityane evA aneka dRSTAnatAthI jaina itihAsa bha2pU2 che. kalikAla samRddha vAraso koInI paNa pAse nathI. saMskRta-prAkRta-apasarvajJa zrI hemacaMdrAcArya mahArAjanA ziSya A. rAmacaMdra- aMza gujarAtI ke hindI ke bIjI kaMI prAtIya bhASAmAM sUri mahArAja je e mahA vidvAna ane kavi hatA. zrI vyAkaraNa, kAvya koza, chaMda, alaMkAra, darzana, tarka, nyAtaSa, siddharAja siMha jemane kavikarAramalla evuM birUda ApyuM zipa, Ayurveda, bhUgoLa ke khagoLa vagere vividha viSayonuM hatuM. e prabandhAnI racanA karI hovAthI prabandha zata kartA gadya, padya ke caMpU eTaluM badhuM maulika sAhitya racAyuM che tema kaI a ne agocara dunika jItyA che, eka PEN, 12 Jain Education Intemational Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha pa7 ke tenI tulanA jainetara bhAratIya sAhitya ke pazcimAtya e bhavya bhUtakALane punaH sajIvana karavA ApaNe sau sAhitya karI zake tema nathI. kaTibaddha banIe. Aje paNa haja evA keTalAka jJAnabhaMDAro che ke sAhitya ane mUrtine ananya saMbaMdha che. AgamAdi jene haju kaI e joyA nathI. keTalAka evA che ke jene sAhityamAM je AtmA karma AdinuM svarUpa, anAdi prakAzita karyA nathI. tema chatAM je prakAzita che te paNa kALathI tene saMbaMdha ane e saMbaMdha toDavA - sevavA eTalA vipula pramANamAM che ke tenAthI jainAcAryo ane yogya AcAra vicAranuM nirUpaNa karavAmAM AvyuM che tene munionI vidvatA, athAka sAhitya sevA, vilakSaNa kavitva ja niSkarSa che paramAtmAnI pratimA. sAdhaka AmAM sAdhyane ane prakhara pAMDityano paricaya thayA vagara raheto nathI. lakSyamAM rAkhI sAdhanA karato karato ja dazAne siddha kare che, vidyAnA viSayamAM dharma ke saMpradAyanI bhAvanAne teoe te ja che bhagavAnanI mUrti. eTale jinamUrtinI pramANutAmAM kadi sthAna ApyuM nathI, ene purAvo e che ke keTalAka Agama ane AgamanI pramANutAmAM jinamUrti kAraNa bane jainettara grantho upara jainAcAryoe TIkA racI che. che. A tIrtho ane maMdiro e to jinazAsananA kIrti dava je ke vijayadhvaja che. ati amUlya A zi95samRddhie jainapAtaMjala yoga darzana uparanI upA. yazovijayajI dharmanI pratiSThAne sarvocca zikhare pahoMcADI che. Arthika mahArAjanI TIkA prazaMsApAtra banI che. gAyatrI maMtra upara rIte to enuM mUlya kaI rIte AMkI zakAya ema ja nathI. upAdhyAya zubhatilaka mahArAje suMdara vivaraNa karyuM che. lAkho ane karoDonI lAgatathI taiyAra thayA hoya tevA rAmAyaNa, mahAbhArata ane keTalAka purANanI prAcInamAM eka nahIM paNa saMkhyAbaMdha maMdire Ajeya mojUda che. prAcIna hastaprato jaina bhaMDAromAMthI upalabdha thayAnuM jANavA tIrthAdhirAja zrI zatruMjaya uparanI e maMdironI zreNI jene maLe che. mahAkavi kAlidAsanA "raghuvaMza" kAvya upara eka jotAM AmA bhAva vibhora banI nAcavA mAMDe. pUrva puruSanI be nahIM paNa ghaNuM jainAcAryoe TIkA racI che. jesalamera, bhakti - niSThA - udAratAne vicAratA mana-mastaka teonA khaMbhAta, chANa, lIMbaDI, amadAvAda, pATaNa, vaDodarA, caraNomAM jhUkI paDe, upAdhyAyajI mahArAje siddha girIjInI surata vagere sthAnanA prAcIna jJAnabhaMDAro, jainAcAryonI stavanamAM- virala sAhityasevA ane jaina gRhasthAnI udAra mRtabhaktinA Adarza dRSTAntarUpa che. AmAMne keTalAka jJAnakhajAne agni, "ujajavalajina gRhamaMDalI pANI, udhaI ane mUrkhatAne bhega banI lupta thaI gayA. tihA dIpe uttegA, kahevAya che ke musalamAna bAdazAha jyAre hiMdustAna mAnuM hima giri vibhrame AI aMbara gaMgA" - vimalAcala. upara caDI Avyo tyAre rAjasthAnanA jesalamera Ada pradezamAM tyAMnA bhaMDAromAMthI hastalikhita graMtha kADhI kADhIne - A rIte himAlaya parvatanA bhramathI AvelI AkAzacUlAmAM nAkhI tenAthI rasoI pakAvI tenI AkhI senAe gaMgA sAthe jene sarakhAvI che. jema maMdironA nagara tarIke cha mahinA sudhI khAdhuM hatuM. jagajAhera che. vaLI poravADa jJAtinA bhUSaNa dharaNazAhe - kalpanA karavI muzkela che ke temAM ApaNI keTalI ane baMdhAveluM rolekyadIpaka nalinI guma dharaNuvihAra nAmanuM mahAmaMdira ane Abu-delavADAnA vimaLazAmaMtrI, vastupAla kevI amUlya jJAnasaMpattine nAza thayo haze ! tejapAle baMdhAvelA jagamazahUra maMdiro jonAra koNa evo keIpaNa vidyA prakAra jevAM ke kAvya, keza, chanda haze ke jene jainadharmanI sarvAtizAyI zreSThatA, prAcInatA jyotiSa, alaMkAra, vyAkaraNa, taka, darzana, Ayurveda, ane lokottara samRddhizAlitA upara lezamAtra zaMkA karavAnuM nATaka, anyakti vageremAM jainAcArya UMcAmAM UMcu malika mana thAya. A maMdiromAM zilpIoe pASANumAM paNa je sarjana karyo sivAya rahyA nathI. ethI ja bhAratIya zilpa UtAryA che, je kalA kArIgarI ane kotaraNI karI sAhityamAM ja nahIM paNa vizva sAhityamAMye jainadarzana che tenA varNana mATe samaya, zabdo ane kAgaLapena nAkA kharAnuM sthAna dharAve che. Ama ApaNuM bhUtakALa bhaNI mayAba puravAra thAya che. dharma vaLavuddhi : 1 prAsaMtavyA" najara karatAM enI bhavyatA joIne kharekhara ApaNI chAtI dharmamAM vyApArika buddhi na rAkhavI. e zAstra vacanane te gajagaja phUle che. jyAre vartamAna paristhitine avalokIe zrAvakee jANI nahIM paNa jIvI batAvyuM hatuM. tevA udAra chIe tyAre ApaNuM zera lehI baLI jAya che. bahu lAMbA zrImaMta gRhastha rUpiyA, cAMDhI ke sonAmahore to zuM paNa bhUtakALane nahi paNa najIkanA bhUtakALane keTalI badhI ratnonA DhagalA karatA khacakAyA nathI. te tenI sAmI jhaDapathI ApaNe bhUlatA jaI e chIe, e ghaNuM zocanIya bAjue kArIgaroe zilpakalAnA nirmANamAM pitAnA manache. arthavihIna bAhya pravRttine rasa ApaNI buddhizakti buddhi ane zarIrane nicovI devAmAM kamInA rAkhI nathI. ane sarjanazaktine bharakhI jAya che. emAMthI pAchA vaLI kevaLa prANa puravAnA ja bAkI hoya tevA te zipa che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi fli 'kSaNe kSaNe yannavatAmupaiti eka moTI saMsthA aneka vidvAnonA sahayogathI je tadeva rupa' ramaNIyatAyAH' kArya karI zake tevuM kArya bhAIzrI devake khAlI khisse pratikSaNe je nityanUtana bhAse che te ramaNIya. ramaNIya karIne jagatane e batAvI ApyuM che niSThApUrvaka prayatna tAnA A lakSaNanI Abu, delavADA, rANapura ane khajUrA aMte saphaLa thayA vagara raheto nathI. "jena ratnaciMtAmaNi- honA addabhuta, benamUna zi9pe jonArane pratIti thayA vagara sa sarvasaMgraha" e nAmano vizALakAya graMtha jainadarzananA nathI rahetI. zarakAlIna AkAzamaMDaLamAM comera vikharAyelA anekavidha viSayonuM sacoTa jJAna meLavavA mATe eka tavaNI meghakhaMDonI jema bhAratabharamAM TheraThera patharAyelA bhomiyAnI garaja sAre tevo che. jaina dharmanA viSayonA A tIrtha maMdiro bhAvikajananI bhakti bhAvanAne prabala jJAna mATe ene paNa kahevo hoya to paNa kahI zakAya. banAvavA pUrvaka saMsAranA trividha saMtApane zamAve che. dapa NamAM jema sava vastunuM pratibiMba dekhAya che tema A jinazAsanamAM thayelA te te paramapakArI mahApuruSoe graMthamAM jaina dharmanA vividha viSayonuM suspaSTa darzana thAya niNata karelI jinamaMdira, jinabiMba, jinAgama, sAdhu, che. A graMthane sthiratApUrvaka vAMcIne manana karanArane jainasAdhvI, sAdhaka ane zrAvikA A sAta kSetronI sugya dharma pratye ahobhAva jAgyA sivAya raheze nahIM. graMthanA vyavasthAnA kAraNe ja A jinamaMdiro varSo pahelAnA hovA kadane zobhe tevA moTA ane abhyAsapUrNa lekho emAM ApyA che. jethI vAMcanArane ekI sAthe aneka graMthono chatAM Aje paNa devavimAna jevAM zobhI rahyA che. nicoDa sahelAIthI prApta thaI jAya. prastuta graMtha vize AtmavAda, karmavAda, nayavAda, saptabhaMgI, dhyAnayoga, mA nI pI ja che ahI che e rasa legyA, tamaskAya, kAussaga, paccakakhANu, saMlekhanA, jAge te hajAro kAma paDatA mUkI, are ! khAvAnuM suddhAM nahi saddhAM niyANuM, nihantavAda, tavajJAna, navatatva, Agama ane jaina paNa mUkI daI te pravRttimAM maMDI paDe che. na jove rAta ke sAhityano paricaya, jainAcAryo, jainagraMtha, jainatIrtho ane na jo divasa, na jeve sukha ke na je lakha. na jeve hastapratAno paricaya, tIrthakaronI keza samIkSA, stuti, gAma ke na jove paragAma, e to dhUNI dhakhAvIne besI jAya gAdanA paricaya, rANa ana sa sAhitya AvA AvA sAhityanI sAdhanAmAM. e sAhityarasane jyAre soga bahu saMkhyaka viSaya para je te vidvAna puruSonA abhyAsamaLI jAya che sUjha, samaja ane khaMtane, tyAre to tenA pUNe mananIya lekhethI, aneka tIrthasthAnonA tathA pratimAupara kharekhara cAra cAMda lAgI jAya che. sAhitya sarjana enA manohara citrothI zobhatA A graMtha sAce ja jainasaMzodhana ane prakAzananuM kAma ghaNI dhIraja mAgI le che. ghaTanA AbhUSaNa samAna che. samayanI saMkIrNatA ane dhULadhAyAnA jevI niSphaLatAothI viMTaLAyelI dhIraja chevaTa aneka-vidha kAryavyastatAnA kAraNe AvA mahAgraMthane sudhI je rAkhe te ja tenI siddhino AsvAda mANI anurUpa mana mAne tevI pratyeka lekhenI TUMkI paNa samIkSA zake. bAkI bIjA badhA to beThAM beThAM vA khAtA ja rahe. pUrvakanI prastAvanA lakhI zakAI nathI tenA ekarArapUrvaka eka pachI eka vadhune vadhu pramANavALI asmitAo pragaTa A lakhANamAM chadmasthatva sulabha kSati badala tajajJonI kSa mAM karIne gujarAtI sAhitya jagatamAM eka saphaLa prakAzaka yAcI prastAvanA pUrNa karuM chuM. tarIke ane sAthosAtha saMgrAhaka tarIke puravAra thayelA -pU. A, vijayadevasUrizvara bhAIzrI naMdalAla devalukane jainadharma ane tenA sAhitya pratye jAgelo Adara dAda mAMgI le tevo che. potAnA 5. vijaya hemacaMdrasUri haiyAmAM rahelo e Adara bIjA ghaNAMnA haiyAmAM paNa prati saM-2041 phalita thAya e bhAvanAmAMthI A vizALakAya graMtharatnano bhA. 1, 6 thI prAdurbhAva thaye che. AvAM kAma kevAM kaparAM temaja mAthA- tA. 5-10-1985 phaTavALAM hoya che te to emAM je paDyA hoya te ja jANI . mU. jaina upAzraya, zake. bAkI moTAbhAganA loko to taiyAra thayelAM e operA sesAyaTI, kAryamAM kaI khAmI che e ja zodhavAnI vRttivALA hoya pAlaDI, che. teono te guNa teone ja mubAraka ho. amadAvAda-7 Jain Education Intemational Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMzodhaka-saMpAdakanI AcArasaMhitA dIkarI: ' ' pU. AcArya mahArAjazrI vijaya hemacaMdrasUrijInA ziSya DIWIe -paM. zrI pradyumnavijayajI gaNi. harakeI kSetramAM niraMtara saMzodhana ane saMvardhana ( Research and Development ) thavuM joIe e AjanA satata vikasatA vizvanA pragativAdI mAnasano avAja che, vicAra che--kaho ke mAMga che. e mAnasa to yatra-tatra-sarvatra pratyeka zAkhA, varga ane vastumAM aviratapaNe saMzodhana-saMvardhananA avakAzane zodhato rahe che, ane te meLavIne temAM yathAzakya zodhana-vardhana karato rahe che. udAharaNa tarIke hastalekhanakaLAne anavarata saMkarasaMskAra-pariSkRta karate mANasa AjanI bhalabhalAne herata pamADe tevI vidhavidha parimANo ane pariNAme nipajAvatI mudraNakaLA sudhI pahoMcADe che. ane chatAM te ATalethI aTakato nathI; hajI paNa tene vadhu ne vadhu apAyAsI ane cirakALa sthAyI banAvavA mathe che - jhaMkhe che. vacce vacce vaLI te tenAM pariNAmonI cakAsaNI karatAM karatAM tenA caturabhrapaNe sAdhaka-bAdhakapaNAne, upakArakatAneanupakArakatAne te cakAse che-tapAse che ane temAM yathAghaTita parivartana karatA rahe che. AvA saMzodhanasaMvardhana kSetravistAra kalpanAtIta thayo che. mokSathI laI mAkhI sudhInA viSayo upara masamoTA thIsisa (Thesis ) -mahAnibaMdha lakhAyA, lakhAtA ja rahe che. A saMzodhanane nAda vizvabharamAM guMjavA lAgyo. mAnavasarjita tamAma AviSkAre A ja rItinItithI raMgAyA. kazuMya enAthI vaNasparyu na rahyuM. tenI ja asaramAM prAcIna zAstro, saMskRta-prAkRta bhASAmAM racAyelA graMthomAM paNa saMzodhana thavA lAgyuM. AgavI saMzodhana-saMpAdana paddhatithI saMzodhita-saMpAdita thaI aneka graMtho pragaTa thavA lAgyA...ane pachI te saMzodhanakaLA ane saMpAdanakaLAnuM paNa eka zAstra racAI gayuM. prazna e thayo ke zAstromAM zuM saMzodhana karavAnuM che ? 'AMES/ANSA e zAstronuM nirmANa karanAra RSipuMganA kathanamAM zuM IN BILITIgun IDLITTL/IIII!Im azuddha ke adhUruM che ke tenuM saMzodhana karavAnuM rahe? paNa vAta zAstranA mULa padArthane saMzodhita karavAnI nathI paNa e purANa-prAcIna graMtho je rIte lahiyA dvArA lakhAyA, te lekhanapaddhati-lipi dvArA, lahiyAnI khAmInA kAraNe nA nA - dva vALa mahAra Jain Education Intemational Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi pisI gayelI khAmIo, visaMgatio, UNapa, adhUrapane joIe. vadhIne 9 hoya te paNa 1119 thAya. ane te '28 zodhIne dura karavAnuM kAma karavAnuM che ane tenuM saMzodhana karatAM te vahelI ja kahevAya) mAM lakhAyelI tADa. pithImAM kartAnA mULa Azayane skuTa karI, vAcaka samajI zake, ghaNA zuddha ane suMdara pATho maLe che, je pithI Aje teonA abhipreta arthane a-kSata rIte vAcaka jANI zake ApaNI sAme che. A pothI athavA e kuLanI pothI tevI sthitimAM graMthane mUko enuM nAma saMzodhana. je temane maLI hota to temane jarUra koIka saMtoSa thAta. A saMzodhananI vAta pahelAM joIe. pachI tenA chele chaso varSa pUrve vi. saM. 1443mAM thayelI joDiyA bhAI saMpAdananI vAta vicArIzuM. bahakrippanikA'mAM je lagabhaga 35 jeTalA graMtha mATe nArita lakhyuM che te paikInA 15 jeTalA mahattvanA graMthe ApaNane sAce ja, A zAstrasaMzAdhananuM kAma khUba duSkara che. maLyA che, ane temAMthI be-traNane bAda karatAM bIjA graMtha arthAta pramukha ja sajajatA mAgI le tevuM che. akhUTa dhIraja, sArI rIte saMzodhita-saMpAdita thaIne prakAzita paNa thayA che. satyane pUrNa pakSapAta, graMthakAra pratye apAra bahumAna, A badhuM hRdayanI bhUmikAmAM joI e; tyAre buddhinI bhUmikAmAM,. dUranA bhaMDArAnI bhALa meLavI zakIe chIe ane niraMtara zAstravyAsaMga, anekavidha viSayonuM jJAna ane keI 1 badhA pratAnuM zuddha saMzAdhana karIne zuddha 1 paNa eka viSayanuM talAvagrAhI jJAna joIe. anyathA A zakIe tema chIe. kAyane pUrNa nyAya na ApI zakAya. zabda-varNana bheda thAya- badalAya te tenA AdhAre thato artha paNa badalAya. tethI asaMgatatA jame. tethI sUtranajIkanA bhUtakALamAM je saMzodhana mATe jarUrI sAmagrInI zabda zuddha hoya to ja artha zuddha pAmI zakAya. ane te athavA atikaSTa prApyatA hatI te Aje nathI. ubhaya zuddha hoya te satyapUta paraMparAnuM sarjana thaI zake. sAdhanonI to bharamAra khaDI thaI gaI che; paNa tene samagra viniyoga-upayoga e kAma ja agatyanuM che. bAkI eka A sUtragata poThane zuddha karavAmAM na AvyA hoya to apekSAe to A yugane sAdhanAne yuga kahIe to temAM kevA-kavA arthabheda thAya che, tenAM thoDAMka udAharaNa joIe. ka aAgatuM nathI lAgatuM. vaijJAnika zeAdhanA yugamAM jaina AgamagraMtho pakI eka "payanA" prakIrNaka graMtha cAMtri sAdhananI upa-nI paja (By-products ) rUpe tamAma che. temAM eka caMdAvijayapayanne che. te payane Aja Abate upayogamAM levAya tevAM nitanavAM sAdhane Aja sudhI prakAzita pannA saMgrahamAM traNathI vadhAre vakhata chapAye sevA-sAMbhaLavA maLe che. sAdhanAnI A kevI khUbI, ke che. artha sAthe alaga guTakAre paNa prakAzita thayA che. temAM maLI che ke jesalameramAM keTale dUra, chatAM ApaNe ATale dUra dazamI gAthAne mULa pATha tathA artha A pramANe ApavAmAM te pratanA akSaro maulika (original) pratanI jema ahIM AvyA che. : rahyAM mAIkro-phi9ma rIDara dvArA vAMcI zakIe chIe. vaLI vijA vihoI bALiyA gahiyA puriseSa bhAgajijeNa. eka apekSAe ema paNa kahevAya ke vartamAnakALanA sukuLa bAliyA vita asarisapuri pai pattA che 10 che zratajJAna premInuM puNya paNa prabaLa che. zrI zIlAMkasUrijI mahArAje vikramanA dazamA zatakamAM jayAre zrI AcArAMgasUtra atha : vinayodi guNothI yukta puNyazALI puraSa vaDe grahaNa upara TIkA racI tyAre temanI sAme gUof saMmata pAThavALI karAyelI vidyA paNa baLavatI (prabhAvaka) bane che. sutraprata hatI nahIM' - e cUrNa kArasaMmata sUtrapAThavALI jema uttama kuLamAM janmelI bAlA-putrI, asAdhAraNa prata ApaNane maLe che. cUrNikAra saMmata pATha maLyA che. puruSane patirUpe pAmIne mahAna bane che. [ dA.ta. navAMgI TIkAkAra zrI abhayadevasUrIzvarajI mahArAje mAyaNa ane zrIpALa] . 10 | pR. 9 (vi. saM. zrI bhagavatIjI sUtranI TIkA vi. saM. 1128mAM racI 2038 mAM prakAzita AvRtti) tyAre temanI sAme zrIbhagavatIjI sUtra mULanI je prati A gAthAnI AgaLanI navamI gAthA ane AnA hatI tethI temane saMtoSa na hatA. je sUtra maLyuM tenI ja pachInI agyAramI gAthA-baMnemAM duvinItatA dUra karavAne arthasaMgati teoe syAdvAdazailIthI karI AthI. anyathA upadeza Apyo che. enI vacce A gAthA che; eTale teoe je zrIbhagavatIsUtra upara TIkA lakhe che te varSanI sAmAnya rIte A gAthAne paNa viSaya duvinItatA ja varSamAM eTale ke vi. saM. 111-(cothA nivAravAnA hoya te samajAya tevuM che. ane e rIte tene tArapatrane bhAga khaMDita thavAthI mane nathI artha vicAratAM A pATha ane tenA A arthathI prastuta paNa ekaDAthI zUnya sudhInA koIpaNuM aMka haze - hAvI prakaraNanI artha-saMgati sadhAtI nathI. ve hanavamI, na ca TIkA saMvAdI apyAdaza samupalabdhaH 1. bhivaMte vaNa bhedeDatha sta6bhede ca kriyAbhadA mudrita-patra 336. a ta6 bhidAyAmabhIkhAtha-nAnatha% nizcitama | Jain Education Intemational Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savasaMgrahagraMtha agiyAramI gAthAnA ane anarUpa arthanI saMgati mATe arthanI dRSTie sarvathA asaMgata puravAra thAya che. gAthA. zaddha pAkanI gaveSaNA-eja karavI paDe che ane e khoja- artha A pramANe che : paththara vaDe haNAyele kataro paththara zAdhanA pariNAme kula nava pratomAMthI mAtra eka prAcI tarapha doDe che ane bANathI haNAyelA siMha , bApunI tADapatrIya pratamAM zuddha, prakaraNasaMgata pATha maLyA. e zuddha utpattine-tenI dizAne-tenA phekanArane zodhe che. pATha ane teno artha joIe te pahelAM A ja gAthA, ahI U e zuM che te na samajAvAthI A garabaDa sAmAnya pheraphAra sAthe anya graMthamAMthI uddhata karIne thaI che. A U te saMskRtamAM je tu avyaya, nizcaya saMgaraMgasAlAmAM (mukti, pR. 127 upara) A pramANe arthamAM Ave che te che. prAkRta haravanuM dIrgha apekSA Ave che: pramANe karavAnuM svAbhAvika che. kiMca AvAM te ghaNuM udAharaNa TAMkI zakAya; paNa kahevAno vijAvi hoDU baliyA gahiyA pariseNa viNavateNa! Azaya eTalo ja che ke prAcIna zAstragraMthanA zuddha sukula pasUyA kulabAliyava para paI pattA me 1616 che arthasaMgata pAThavALA saMzodhana-saMpAdana - mudramAM keTalI A gAthAmAM pahelA caraNamAM je baliyA pATha che te ja badhI sajajatA apekSita che. saMzodhana kSetra e kezavihIna asaMgatinuM mULa kAraNa che. have prAcIna tADapatrIya pothInA vipravanitAnuM kSetra nathI. pAThavALI gAthA joIe: nA mUla li te kizcit e A kSetramAM kAma vijAvi hoI viliyA gahiyA puriseNaSbhAgadhijajeNa karanArane mudrAlekha hovo joIe, saMzodhananI AcArasukulakulabAliyA viva asarisapurisaM paI pattA 10 saMhitAne A AdyAkSara che. jaina zramaNaparaMparAnI caMdravijayapatno mokSamArganI jIvAdorI eTale zAstro-AgamagraMtha, Ahata thI dharmano AdhAra A AgamagraMtho che. A Agamane zrata artha : vidyA paNa apuNyazALI puruSa vaDe grahaNa karAyelI dhama chatI lajijata thAya che. (viliyA vIDitA=brIDA kahevAya che. AgAme zrutithI, karNopakarNa ziSya paraMparAmAM lajajA) jevI rIte (upamA Ape che) sukulamAM UtaratAM - sacavAtAM - jIvatAM; paNa pachI kALaprabhAve jIvanI dhAraNa- avadhAraNuzaktinI kamazaH kSINatA, bauddhika hAsathI janmelI bALA-kanyA asaduza-asamAna ( hInAcAra e AgamagraMthane kamane aneka vimAsaNa hovA chatAM, hIna guNavAna puruSane pati tarIke pAmIne lajijata mArganuM astitva TakAvI rAkhavA, lakhavAnuM munAsiba bane che tema. || 10 | manAyuM. zarUmAM tADapatra para, pachI kAgaLa upara lekhana zarU viliyAnA sthAne lipiSathI-lekhakaSathI valiyA thayuM, cAhyuM, vikasyuM. anekanA hAthe lakhAyuM. vidvAnoe ane valiyAthI koI cokkasa artha bAdha na thavAyA 1 balA paNa lakhyuM ane abhaNe e paNuM lakhyuM. abhaNAnA karatAM Byama e nyAye baliyA. Ama A balayA pATha ghaNu vinonA hAthe lakhAyeya kALathI pracalita thaI gaye jaNAya che. lAgyAM. zrIsaMghanA kAje vizALa saMgraharUpe saMka-aike aneka eve eka bIja udAharaNa: I sibhAsiyAImAM 15mAM bhaMDAro lakhAyA, lahiyAnI eka paraMparA sarjAI senAnI adhyayanamAM ra4mI gAthA A pramANe Ave che : zAhIthI ane rUperI zAhIthI paNuM lakhAyuM. sacitra paMthIo patthareha kI pattharamabhidhAvatA lakhAI. A lahiyAmAM caubhaMgI paDe che : migArI U sara pampa sarupatti vimaggaI che 24 che 1. bhASA viSayanuM jJAna ane akSara suMdara, 2. bhASA-viSayanuM jJAna ane akSara asuMdara. A ja gAthA zrI dharmadAsa gaNa vicita visa 3. bhASA-viSayanuM ajJAna ane akSara suMdara. mAlAmAM 109mI gAthA rUpe (bIjA caraNumAM "pastha2 Dakaku 4. bhASA-viSayanuM ajJAna ane akSara asuMdara mira 7I" e rItanA pheraphAra vALI ) Ave che. pAThazuddhinI daSTie trIjA caraNane vicAra karavAno che. 'migArI U lakhanAra bhASA, viSayathI pUrNa ajJAta hoya ane sara pappa A pAThamAM U akSarane prasiddha jarmana vidvAne "yAza pustake daSTa tAdaza likhita mayA" e saranI sAthe mukayo ane artha karavAmAM evI te kilaSTa Adarzane sAkAra karatA yathA sthita lakhe to te sAruM ja kalpanA karI ke te vAMcatAM ApaNane hasavuM ja Ave. emaNe paNa te gharanuM DahApaNa DALe ane kAMIka umere athavA A paMktine evo artha karyo ke "siMha Ukhara bhUmine kAMIka ghaTADe, asAvadhatAthI, sarakhesarakhA zabdo AvavAthI pAmIne sarovara u5ttine zodhe che ane uvahasamAlAmAM paMktio paDI jAya te graMtha azuddha ane azraya banI U ne migArI padanI sAthe joDI dIdhuM che ne saMskRta jAya. keTalAka vaphAdAra lahiyA evA paNa hoya che ke je chAyAmAM paMcamI vibhaktino prayoga darzAvyA che je mULa pratamAM jyAM zAhInAM DabakAM hoya tyAM pote evA Jain Education Intemational Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi ja AkAranAM DapakA pADe. mULa pratamAM koI akSara boTe bahoLo zAstravyAsaMga, je viSayano graMtha hoya te viSayane lakhAI javAthI cekI nAkhyA hoya te nakala karanAra avikala bodha, vyAkaraNa - chaMda kAvya - alaMkAragraMthanuM lahiye akkala vAparyA vagara e akSarane evI rIte lakhIne parizIlana, je viSayano graMtha hAtha para hoya te viSayanA pachI tenI jema ja cekI nAMkhe. AvuM badhu A kSetramAM pUrvApara prAcIna arvAcIna pravAhone samyapha paricaya - kAma karanArane jovA, jANavA maLe che. ane khAsa karIne pratamAM je akSara lakhyo hoya tenI pUrNa prAmANika vaphAdArI, bhavabhIrutA, zAstrakAra maharSipratye ghaNA bhaMDAra muslimakALamAM nAza pAmyA. ghaNuM bhaMDAro rAjyanI saMkAntimAM-UthalapAthalamAM nAza pAmyA. keTalAka apAra bahumAna, vagere nitAMta Avazyaka gaNAya. bhaMDAra tenA rakSaka gaNAtA vahIvaTadAranI upekSAthI, bedara- pachI Ave tenI saMzodhana - saMpAdana paddhatinI vAta. kArIthI, UdhaI, uMdara, jIvAta, pANIthI nAza pAmyA, raphedaphe je graMthanuM saMzodhana - saMpAdana karavuM hoya te graMthanI thayA, chinnabhinna thayA. ghaNuM mahattvanA graMtho ke jenAM nAma bane teTalI prAcIna - prAcInatara pothI, tADapatranI maLatI maLe che paNa te graMthe Aje maLatA nathI. pUjyapAda ma. zrI hoya to tene prathama pasaMdagI. te uparAMta pachInA kALanI yazovijayajI to hamaNAM thaI gayA.(vi. saM. 1743 svargavAsa) paNa eka-be prata meLavavA prayatna karavo joIe. prathamadarza chatAM teozrInA prathA pUrA-pUNa maLatA nathI. teozrInA maLe te vadhu sAra. dA. ta. graMthanI racanA bAramAM sikAmAM lakhelo eka graMtha paNa-are ! eka pAnuM paNa pUruM navuM thaI hoya te kartAnA kALanI najIkamAM najIkanI prata meLavavI. maLe te kevo romAMca thAya ! hA, te AvI sthitimAM pachI bIjI prate paNa alaga alaga sikAmAM lakhAyelI koIe graMtha prakAzita karavo hoya te zuM karavuM joIe? prAcIna pratithI bhinna kuLanI hoya to te paNa rAkhavI e praznanA uttaramAM kAMIka AvuM vicArI zakAya? joIe. pote je pratane pasaMda karI mULa prata tarIke sAmAnya rIte tame kaI mudrita graMthaI vAMco cho. ko svIkArI hoya tenA pATha karatAM judA pATha (arthamAM kyAMka paMktie tame aTakyA. artha-saMgati thatI nathI. tamane ema phuTatA- vizadatA hoya tevA pATha) je e pothI Ape te lAge che ke A pAThathI ahI arthabodha samya gunathI thato. te anya kuLanI kahevAya. graMtha para TIkA - cUrNi, viSamasthaLaahIM mULa prakaraNane saMgata, baMdha bese tevo keIka pATha TipaNu, viSamapadaparyAya hoya to tenI paNa prata bhegI hovo joIe? evI zraddhAthI tame kaI prAcIna hasta karavI. temAMthI TIkAkArasaMmata - cUrNikAra saMmata pAThavALI likhita prata pAse jAva cho. to prAyaH tamane temAMthI ana che ane tenAthI bhinna pAThavALI pothI sAthe rAkhavI joIe. susaMgata pATha athavA A paMktine samajavAmAM sahAyaka A badhAMmAM je zuddha, ekadama zuddha hoya tenI presathAya tevo kaI akSara tamane maLI jaze. ane e maLatAM kepInI daSTie nakala karavI joIe. e nakala taiyAra thaI AjubAjAnuM badhuM barAbara saMgata thaI jaze. kAraNa ke jAya te pachI acAnya pratanA pAThe noMdhavA joIe. pAThAMtaro upara joyuM tema lahiyA vagere dvArA ane agAunA noMdhavAmAM paNa je pATha prathama najare ja azuddha jaNAya te saMpAdakanI anavadhAnatAthI ke lipiSathI thayelI kSatinA na noMdhavA joIe. evA pAThabheda levAne koI artha nathI; kAraNe azuddha pATha pracalita thaI gayo hoya che. paNa kAMI arthadaSTie bheda hoya, vaNa-paryAyarUpa padano bheda hoya to te pATha noMdhavA joIe. tevA doSane dUra karavA je kAMI karavuM paDe tenuM nAma saMzAdhana. A pramANe pAThabheda levAI jAya te pachI mahattvanuM kArya Ave che pAThanirNayanuM. A kAma bahu sajajatA mAMge che. A Avazyaka evuM saMzodhana kevI rIte karavuM joIe ka pATha mULamAM levo ane kayA pATha nIce le te kArya e muddo agatyano che. zAstra zuddha karIe chIe tevA ApasUjhathI karavAnuM hoya che. kyAreka evuM paNa bane ke khyAlamAM, te kAryamAM apekSita kSamatAnA abhAve, zAstra TIkAkArasaMmata na hoya, prAcInapathI sivAyanI pothIe bodhanA abhAve. zAstranA pAThane zuddha karavAnI vAta te Apyo hoya te paNa pATha khUba upAgI hoya te mULamAM dara rahI, pratyuta je zuddha pATha hoya te azuddha thaI gayAnAM te laIne tenA aMgenI spaSTatA nIcenI TippaNImAM ApI udAharaNa ochAM nathI. tethI zAstra saMzodhakanI sajajatA, zakAya. A zakAya. kSamatA ane adhikAra e ghaNuM moTI javAbadArI che. jete mANasa e kAma na karI zake, jene-tene e kAma na jyAM je pAThanI sAtheno pATha maLato na hoya ane tenI sAMpAya. jeNe-teNe A kAma karavuM na joIe. * ame UNapa jaNAtI hoya to te pATha corasa kIsamAM ApI saMzAdhana karIe chIe" evI vAta karI gaurava levuM te zakAya paNa mULamAM sAmela na karAya. kAma saheluM che, paNa vAstavamAM A kArya karavAnI kSamatA TippaNe paNa saMpAdananuM eka suMdara aMga che. mULa *saMpAdana karavI te ghaNuM kaparuM kAma che. AvA kAma mATe pAThanAM samarthaka ane tulanAtmaka TippaNothI graMthanuM gaurava Jain Education Intemational Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha vadhe che. sAthe graMthanI garimA paNa vadhe che jethI vAcakane IndorathI prakAzita thatA hindI mAsika 'tItha'kara 'nA vyApaka baMdha thAya che. AvAM TipaNe mATe bahoLuM jJAna saMpAdaka zrI nemicaMdajI jaina paNa Adaza saMpAdaka che. jarUrI che. aneka zAstronuM avagAhana-avalokana karyuM hoya emaNe praznottarInI eka navI ja zilI evI vikasAvI che te ja A banI zake. ke jenAthI khyAla Ave ke prazno pUchavA te paNa eka kaLA pachI pariziSTo taiyAra karavAnuM kArya. je TippaNa che. prazna pUchavAmAM paNa kevI khUbI hoI zake ane te dvArA ApyAM te viSaya vistArathI, anya graMthamAM vAcanabhede uttarAdAtA pAsethI kevI rIte tenA manamAM nihita padArthane maLatuM hoya te te A saMdarbha pariziSTamAM ApI kaDhAvI zakAya. zakAya. mULa gAthAne akArAdi kama, udhUta gAthAne saMdarbhagraMtha ( Reference Book )nA saMpAdanamAM akArAdi kama ane sthaLanideza, vizeSa nAma ane zuM parizrama hoya che tenuM uttama udAharaNa 'jaina gUjara graMthakAra-graMthanAmanI saci-A rIte pariziSTa hoya che. kavio' ane ' jaina sAhityane rAkSipta ItihAsa e pachI prastAvanA paNa bahu mahatvanuM aMga hoya che. che. sAkSara zrI mohanalAla dalIcaMda desAIe enA saMpAdananAM je athAka parizrama karyo che teno khyAla te e A rIte eka graMtha sAMgopAMga saMzodhita-saMpAdita graMtha jovAthI ja Ave. eka dhULadhoyAnI rIte temaNe A thAya che. badhuM kAma karyuM che ane tenuM zodhI kADhayuM che. evAM kAmonI je yAdI karIne temAM nAma AvI zake tenA jevuM saMzodhanane jeDiyo bhAI che saMpAdana. kAma A "jaina ratnaciMtAmaNi" graMthanA saMpAdananuM che. ahIM saMpAdana zabda sAmayika patro ane saMgrahAtmaka A saMpAdananI eka AgavI kathA che. zrI naMdalAla devaluke graMthanA saMpAdana saMdarbhe vAparyo che. pitAnI e ApavItI lakhI che e samabhAvathI vAMcIe vidvAne mATe jema kahevAya che ke vidvAnevijA te ja tene sAco khyAla Ave. nAti vidrajajana parizramamAM tevI ja vAta A eka a-jaina zubherachaka saMpAdake ekale hAthe-ekalapaMDe saMpAdakanI che. e vAta vicAratAM Adarza saMpAdaka che ane khAlI gaja ( kAI mAtabara saMsthAnA upakrama-Azraya zathI e nathI ke tenA sarakhA ja vinA ) A "jaina ratnaciMtAmaNi" mahAkAya graMthanuM te Adarane pAtra che. sAce ja, saMpAdakane ghaNIvAra ghaNI saMpAdana karyuM che. kaparI kSaNeno sAmano karavo paDe che. keIne nArAja na lekhaka pAsethI-ane temAM paNa te te viSayanA yogya karavA ane badhAMne rAjI karavAM e keTaluM kaparuM che ! vaLI adhikArI lekhaka pAsethI lekho lakhAvavA, kaDhAvavA, maMgAe badhA je lekha AvyA hoya tene "sarakhA karavAmAM vavA e eka jAtanI bairyanI kaseTI che, tapasyA ja che. keTalo parizrama paDe che ! e lekhamAM vADhakApa karavI paDe, temAMthI teo pAra UtaryA che, uttIrNa thayA che. keTalA mArke e lekhane maThAravA paDe. mULa lekhamAM evI kApakUpa karIne te to vAcako ja nakkI kare. teno punarjanma thAya ke tenA pitA ja te lekhane oLakhI gohilavADanI asmitA' pachI uttarottara eka pachI na zake. kayAreka kyAreka to berahama thaIne AkheAkhA ra, zikharo sara karatAM karatAM tene vizvanI nA ? pAnA para lAla krosa cItara paDe. sudhInA ATha saMdarbhagraMtha saMpAdita karyA che. te pachInuM A A saMpAdanakArya mATe paNa khUba moTI sajajatA teonuM A ziramora samuM zikhara che. e paNa teoe joIe. jo e dhAre to saMpAdana karatAM karatAM lekhaka sara karyuM che. ApaNuM saunA dhanyavAdanA teo adhikArI pAsethI tenuM "uttama" je hoya te upajAvI zake. eka che. hajI paNa AvAM saMpAdana-cayano thavAM joIe. AvA zipInI jema. lekhakamAM je nakAma, binajarUrI, bAdhaka saMdarbhagraMthA thAya che tethI gujarAtI sAhitya samRddha bane hoya te dUra karIne tene eka sarjaka tarIke bahAra lAve che. ekasAthe-eka sthAne anekavidha viSayeAnuM anekavidha lAvI zake. gujarAtanA prasiddha mAsika "kumAra"nA saMpAdaka lekhakene hAthe lakhAyeluM mAhitIprada lakhANa vAcakane maLe bacubhAI rAvate A kArya karI batAvyuM hatuM. "kumAra"mAM te vAcaka mATe ane temAM paNa jijJAsu vAcaka mATe keTaluM pitAnI kRti Ave to lekhakane porasa caDhe. pitAnI badhuM AnaMdaprada che. kavitA, vArtA ke lekha "kumAra"mAM chapAya tenuM lekhakane mana zrI naMdalAla devaluka dvArA hajI paNa vadhu samRddha " saMdarbha gaurava rahetuM. saMpAdananI AcArasaMhitAnA yogya pAlanathI graMtho maLe tevI AzA-apekSA rAkhIe ane A graMthane ja A pariNAma sAMpaDe. ane e mATe puSkaLa parizrama hRdayanA UMDA umaLakAthI AvakArIne svAgata karIeH karavo paDato, Adaza cokasAI rAkhavI paDatI. potAnI ja kumAra mAtAnA cogya javAbama hadayanAtha." kavitA, vAhananI ane e mATe sI Jain Education Intemational Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ eka stutya prayAsa : aMguli nirdeza pU. AcArya zrI kalyANasAgarasUrizvarajI ma. - ziSyALu munizrI zivasAgarajI ma. vizvanA leTaphorma upara Aje aneka mata, saMpradAya, paMtha, mAnyatAo ane vividha vicAradhArAo astitva dharAve che. kAMIka navuM jANavA, samajavA ane vicAravAnI anAdikAlIna AtmAnI eka Adata che. jJAna ane temAM paNa vaicArika jJAnanuM kSetra eTaluM agAdha che ke mAnavamana tenA taLiyA sudhI nahIM pahoMce tyAM sudhI teno taravarATa cAlu ja raheze...Avo ja uSmAbharyo taravarATa eka yuvAna haiyAne jAgyA ane temAMthI je ciMtana, maMthana, deDadhAma, pravAsayAtrA, saMzodhana ane paribhramaNa thayuM tenA paripAkarUpe vAcakonA karakamaLamAM A eka samRddha - daLadAra nibaMdha saMgraha hAthamAM Avyo. jainAcAryAnI deNa AryonuM ekanuM eka parama AtyaMtika dhyeya che mokSa prApti. mokSaprAptinuM mULabhUta kAraNu paramapitAmahathI AdIzvara jinendra paramAtmata paramoccattame batAvela tavarUpa dharma...dharmanA prANasamAM paraspara avibAdhaka che. cAra puruSArthamaya batAvela parama ahiMsaka Arya saMskRti. saMsAranuM koI evuM kSetra nahIM ? hoya jemAM jainAcAryoe talasparzI sahaja praveza nahi karyo hoya! pachI te dhama, rAjakAraNa, saMdhi, saMskAra, $ vyAkaraNa, sAhitya, tarka ke vizvanuM koI paNa kSetra hoya temAM sarvakSetre uparyukta vyAkhyAvALA jainAcAryonuM re ciMtana sadAne mATe alaukika ane ajoDa hoya che. uparyukta aneka ciMtana kSetranuM saMkalana eka ja graMthamAM karavuM e sarvathA azakya to nathI ja paNa jeTaluM saraLa mAnIe teTaluM saraLa paNa nathI! paNa jJAnapipAsu yuvAna hadaya bhAI devake A kSetramAM hAma bhIDIne yAdagAra kahI zakAya e daLadAra saMgraha ApaNane Apyo. jagatanA darzanamAM, sAhitya ke tatvajJAnamAM jainadarzananuM sthAna sadAsavaMdA mekhare ane AgavuM ja re rahyuM che. tenuM kAraNa che gaLathUthImAMthI sahajabhAve maLatuM raheluM zrI sarvajJabhagavAna zrI jinendra paramAtmA prarupita temaja zrI gaNadhara mahArAjA saMdarbhita paramatattvanuM jJAna..A jJAnanI Adhunika viddhadu pariSada 5 mukta kaMThe prazaMsA kare che. nI chaNAvaTa eTalathI cAya, tarka laga, navatatva rasvataMtra abhuta saMpatti jaina maharSionI chaNAvaTa eTalI vizada ane abhata rahI che ke tame koI paNa viSaya tyA pachI temAM AgamonI TIkA lyo ke vivecana , nyAya, tarka, dravyAnuyega, gaNitAnuyega, caraNukaraNanuga, kathAnuyoga, darzana, jJAna, cAritra, pramANu, naya, SaDadravya saptabhaMgI, navatatva, lAkasthiti, Avazyaka kriyA ItyAdi mukhya viSayanA vizALa svarUpadarzanane AvarI laI saraLa ane prasanna rocaka zailIpUrvaka sAhityasAmagrInA rasathALa pIrasAyA che. e badhAmAMthI thoDI thoDI vAnagI UMcakI aneka vaMdanIya zramaNubhagavaMta ane sAkSarono sahayoga meLavI bhAI devake A graMtha prakAzana karela che. jenuM adhyayana sau koIne sulabha ane te A Ayojanano Azaya che. saMgrahamAM annata mahAtAraka zrI jinAjJAthI viparIta kAMI lakhAyuM hoya to tadartha "micchAmI dukkaDama ' (vistRta nedhamAMthI TUMkAvIne) ja lIpUrvaka Jain Education Intemational Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // OM hrIM zrI sahastraphaNA pArzvanAthAya namaH / / vagatama chabIkApasaenayAbhamA- majanmApalI- wrs maavijymendrruupibhiH|| prakAzaka : pArasamala premacaMda : 270, rupaudaya nivAsa, sAyana isTa, bambaI-400 022. Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ " iI che . . ! ! zrI rANakapurajI mahAtIrtha | | 3 Je Education of Private & Petser jalg Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ucation International zrI muLanAyaka zrI mahAvIra svAmI (pa. pU. AcArya vijayaMjitendrasUrIzvarajI ma. sA.nI preraNAthI) zrI ha puSpAmRta jaina graMthamAlAnA saujanyathI -delibr.org Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * 2 SS SSRF ' che ! R I. (DaaN kara SEK RAR AS A hA, 07ii nI kuLa jaLathaka rA ra Ara zrI bhadrezvara tIrtha (pa. pU. AcArya vijaya jinendrasUrIzvarajI ma. sA.nI preraNuthI ) zrI harSa pupamRta jaina graMthamAlAnA saujanyathI Jain Jcation Iniemational meliborg Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jut| zrI bhadrezvara mahAtIrtha E ducation interna Fur Private & Personal Use Only www.al Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ oo000000000 ra ad. e Cooooooooo dogodiod 4ERTAAS.. .:..: zrI namaskAra mahAmantraH / ||nnmaa arihNtaannN|| IUmA siddhaannN|| || mo AyariyANA II UNamA uvajjhAyANA || molAe savvasAhUNaM // eso paMcaNamukkAro, svvpaavppnnaasnnaa| maMgalANaMca savvesiH paDhama havai maMgalA ROGALAGAZA ENATRVAD E cittazuddhi ane A mazAMtinuM pradhAna ane anupama sAdhana aci' tya prabhAvazALI zrI namaskAra mahAmaMtra zraSTithI khubacaMda ratanacaMda jorAjI (muMbaI) parivAranA saujanyathI Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ che G(C (gore taratavaralA pAve ITTER CUSTOM ST tIrthAdhIrAja zrI zatruMjaya :- zrI nAnakacaMda rAkhavaca'da pATaNavALAnA parivAre hI. zrI surezabhAI, urmibahena tathA poke, paAI e ane vizAla parivAranA saujoyuthI It " T trizalA nadana jAyA mAMgu tamArI mAyo zrI raMjanabahena caMdulAla lakamIcaMda zAha parivAranA saujanya Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 09/06/2eXY00002 ? phI che AAAAA VAASASA ECRET ICCGS Deeeeee T . che 000oCIood che ! (:000000OOOLe' 666S 2i : 37. zatruMjaya parathI pAlItANAnuM vihaga dezya zrImati vijyAbahena bAlacaMda premacaMda pArekha (pATaDIvALA ) hAla muMbaInA saujanyathI Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Joy jinabhaktinuM javalaMta udAharaNa zrI zatruMjaya upara meAtIzA TuMka eka dhaniSTha parivAranA saujanyathI DINER DOO kakakakakaka Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 0i602600060.00 NI/ ji HTTINlI R ' TE Deeeeee oooooooooo! haood dest (c)(c)6) S ja 2 22Z taarkraakkaak) HAAAN zrI zatruMjaya mahAtIrtha para birAjamAna zrI aDhabUda dAdAjInA divya pratimA - (gaNivarya zrI kalAprabhasAgarajInI preraNAthI ) " Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ MPEG zrI vardhamAna jaina Agama maMdira-pAlItANA huM varabena jamanAdAsa jhaverI ( jAmanagaravALA ) hAla muMbaInA saujanyathI CCISO OOOO 0000 AARAAN Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ wiva thaiDara ooooooo0260 .:- soda2a046 IrAna Ya'a'o a A'D'AGO Relee sano caca zrI kesariyAjI prAsAdanu' sAIDa darzana kesariyAnagara-pAlItANA zeTha zrI prAgajIbhAI jhaveracaMda ( sihAravALA ) parivAra hAla-muMbaInA saujanyathI film/ Jain E jastage=llieilletinystling Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ha) ((r) (@DEO 0 0 0(c)(c)(c)(c)(f) ka) [11]AY I[L[B05 8 0 0 | zrI saMbhavanAthajI jaina derAsarajI amarelI mu. nA. bhagavaMta zrI saMbhavanAthajI tadible amarelI - amaravalInA prAcIna jaina derAsarajI - zrI saMbhavanAthajI. jaina derAsarajInAM gaganacuMbI zikharanu nayanaramya dRzya. amarelI jaina saMghanA saujanyathI Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ IIII | Gooooooooooooo hide jodio gheTI jaina derAsara zrI munisuvratasvAmi jinaprAsAda Tharad Thache liMerdees's saka] gheTIvALA sva. mahetA dAmodaradAsa devacaMdanA parivAranA saujanyathI huM : talakacaMda dAmodaradAsa tathA caMcaLabena talakacaMda RTIii lo Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bha'DArIyA-mULanAyakazrI pArzvanAtha bhagavAna kA E bhaMDArIyA-jaina derAsara ( pAlItANA pAse ) rava. zrI mahetA devacaMda haThIcada ( bhaMDArIyAvALA ) parivAranA saujanyathI huM : navanItalAla devacada mahetA Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 AU 42 International *** # ene huM a bhAvala patnIna bhadrAvaLa derAsara Revatures 2015 For 12A zrI prabhudAsa mohanalAla gAMdhI tathA parivAranA saujanyathI VAY D666666 Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ VOORS 56 paramakRpALu zrI pArzvanAtha bhagavAna-taNasA AOA IN REARE ARAYANAN SOUS COOOOOO, A 00000 (OOOOO 00000 000.00 ooOOO DERNA UOMOVER 50 SRRRR. OGGGGGG) OSTATO FOTO TATOTT tasAvALA zrI jIvarAja mAI jerAjabhAI kanADI A parivAranA saujanyathI 66666676 323232232 Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ R Jain tAladhvajagiri-taLAjAnA jaina maMdiza (ji. bhAvanagara ) sva. zrI ratilAla becaradAsa dudANAvALA (hAla muMbaI )nA parivAranA saujanyathI huM : zrI vijayabhAI Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ MADEI 00 Jath Education Intem lh40 17 "nIyaka zrI mahAvIrasvAmI (Ji . zrI jesara tapAgacchIya mUrtipUjaka vizA zrImALI (jaina mahAjana saranA saujanyathI jesara jaina derAsaranA bahAranA bhAga zrI jesara jaina sevA samAja-mu`baInA saujanyathI ch azAka bradharsa-muMbaI For Prive onal Use Only 1RBOCH 33 2 Da www.jain Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Ge 2000 22022 %60000000606 pUjaya munizrI mahAbalavijayajI tathA pU. zrI pUjyapAlavijayajInA upadezathI mULanAyakazrI vAsupUjya svAmI A prAcIna ane alaukika pratimA che. derAsaranI pratiSThA 2038nA vaizAkha sudI 13nA thayela. ROMER a'd' cada Board Fores ache je chaDOI 0 0 ke gAdhakaDA jaina derAsarA gAdhakaDAvALA zeThazrI rAmacaMda velacada tathA bAvacaMda rAmacaMda (hAla mubaI) parivAranA saujanyathI | ha : rAmacaMda velacaMda, mAtuzrI ujamabAI rAmacaMda; khAvaca'da rAmacaMda, manasukhalAla rAmacaMda, dhIrajalAla rAmacaMda, rasikalAla bAvacaMda, navInacaMdra bAvacaMda, praviNakumAra manasukhalAla Jain Education Intemational For Private Personal use only .. . Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dihora derAsara ( taLAjA tAluko ) [[][][J ] ] dihAravALA sva. tArAbahena vallabhadAsa jIvaNalAla zAha hAla muMbaI parivAranA saujanyathI ; ha : bharatakumAra, jAvaMtarAya, dIlIpakumAra tnIdhekaDI lIka - here tha6 za'khezvara pArzvanAtha bhagavAnane gAdInazIna karavAne kahA zrI bAvacaMda rAmacaMdanA suputrAe lIdhela thI rAmacaMda velacaMda tathA bAvacaMda rAmacaMda (muMbaI) parivAranA sojAya Jallation memaha Forwacza Fase Ury wwwjang Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ G R 000000OOOOOOOOOOOOOOOOOOOpel aarraav v Roceesa d'accal Bhinjai Gadh zrI amIjharA zrI vAsupUjya svAmI bhagavAna-surendranagara jaina jhavetAmbara mUrti pUjaka tapagaccha( ANaMdajI kalyANajInI peDhI) surendranagaranA saujanyathI Jain Education Intemational For private & Personal use my Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zeTha ANaMdajI kalyANajanI peDhI-lIkhaDInA saujanyathI T nUtanaderAsara-lIkhaDI mULanAyaka zAntinAtha bhagavAna meATA derAsarajInA mULanAyaka zrI bahujIna svAmI lIbaDI derAsaramAM piravAra taraphathI padharAvela pratimAjI meAMghIbahena sAkaracaMdra pitAmbara parivAra - manasukhalAla sAkaracaMda ( lI'baDIvALA ) hAla mubaInA saujanyathI For Private & Tarsonar One Ony Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (c) 02/ 06) - Si A 039 " re che. AAYARAAS0 bhagavAna caMdraprabhujIprabhAsapATaNa JOJOooooIo prabhAsapATaNavALA sva. maganalAla jeThAbhAInA smaraNArthe ha : pAnakAra maganalAla tathA kuTuMbIjaneDanA saujanyathI crescase Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ T - Mihe bAvIsamAM tirthakara zrI nemInAtha prabhu mokSakalyANaka zrI giranAra tirthakSetra 699 GeoGe) rv Y? S / (c)(c)(c)(c)(c)(c)e (c) che ja mAM tiratha, do vaDA,zatruMjaca. giranAra, eka gaDha RSabha samIsaryA eka gaDha nema kumA2, soraTha dezamAM saMca,nacaTaco gaDha gi2nAra zetruMjI nAhyo nahi, tasa eLe gayo avatAra InDIyana raTIla kerporezana-muMbaInA saujanyathI G666) hAtha che ?' OichaOGGIGG @ i i i deg deg deg chuM ke jaMIka ja 8i%20% 20%68) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 99099200000 che. STD - ra ta 1 zrI ciMtAmaNi pArzvanAtha-verAvaLa WA COSOCO 0 thI Ol/666666 9 6969 \ \\\\ \\ |ii {}}} || +1-8 + ' tArA mA sara verAvaLavALA hAla mubaI zrI premajI bhImajI tathA kaMkubahena premajI bhImajInA saujanyathI oooole Jain Education Intemational Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lAla / / / AHAHAHAR kalIkuMDa pArzvanAtha-dhoLakA COOL P) / News OOOOO Y s TET PER. GiGGGGGGG) fee muka rava. zrI paMDita tribhovanadAsa amaracaMda sAta tathA sva. | aMjavALIbahena tribhovanadAsa parivAra ha : 2maNIkalAla sAta-muMbaInA saujanyathI OiO]IGGGG 2i i I aa che ja * amarelIvALA zrI vRjalAla tArAcaMda mahetA ( hAla mubaI ) jiI IjI parivAranA saujanyathI ha : rajanIkAnta vRjalAla mahetA 6666666666 %i20&%20%20% 88) C CTV TV''' Jain Education Intemational Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ QOQOUp0vQUghaTaSothaI 558a" oooooADTabe vyvmaarr ooooooooo Rossodio jaina derAsara kalIkuMDa-LakA vakIla umedacaMda becaradAsa parivAranA saujanyathI Aceda a faca lI Jain Education Intemational For Private & Personal use only W ong Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ja) cha 0oyANA tIre A009 (za) (@a), zrI manasukha khImaca'da pArekha parivAranA saujanyathI /ya) ziyANI tIrthanama jillA 2) (c) VAN S SITTITUT zrI jagajIvana zIvalAla zAha parivAranA saujanyathI Jain Education Intemational Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10200 200 2 00000000000099999999999999 - - - zrI AdinAthe bhagavAnaspharaseAla (tA. prAMtija4i. karakola 20 DOOOOOO . 406000000 . kA harasela nivAsI zeTha zrI vADIlAla nagInadAsa parivAranA saujanyathI ha : caMpAbahena vADIlAla suputra manaharalAla, dhIrajalAla, hasamukhalAla, narezakumAra putravadhuo-vimaLAbahena, kusumabahena, aruNAbahena, anitAbahena, vagere Yogal Race Email che ke ja zrI Adadhara bhagavAna raNAsaNa ( ji. sAbara kAMThA) zrI rAkaralAla maganalAla zAha parivAranA saujanyathI sam mutationem Forate PEUSE Uy wwwday og Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahAvIrasvAmI kheDabrahmA zrI DAhyAlAla kezavalAla zAha parivAranA saujanyathI Nei Rong call Airte AMBARRIA SHRI Amn): Janimamanna ------------- ----------- mun...---- bha-AdIzvaradAdA nI nirvANabhUmi zrI. aSTApadajI zAha pitAmbaradAsa jhaveracaMda ( cATIlAvALA ! parivAranA saujanyathI huM : kezavalAla pitAmbaradAsa THIS IS Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ | GR 0 Jie 104 & 940154 zrI Adezvara bhagavAna jaina maMdira raNAsaNa-prAMtija-jI. sAbArakAMThA zrI caMdanabena zaMkaralAla zAhanA saujanyathI hu : manaharalAla tathA jasava'tarAya nA nes l D.CCCCC Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / /S tik i cha763 YS, ,, che ja vaDanagara navuM derAsara tasvIrakAra hai. eca Ara gauNanI. Eii oblobble GGGGGGGG) 0 0 0 4 ra ra kI (GOOG (6 0 0 0 0 deg deg deg) ig'ebs bzibzibi Si66666666 kag CS / UCCC' S C Jain Education Intemational Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ chayo ) / 6i0660 \_SSE 7i rijha rUpAla jaina derAsara-rUpAla-hiMmatanagara zeThazrI vRjalAla maganalAla zAha tathA pAvaMtIbahena zAhanA saujanyathI huM : suputra zrI popaTabhAI tathA vimaLAbahena popaTalAla che VYA SAYA [15ejhaNS uTTF), CCCCCS dha 0i66650) (667 zAntinAtha bhagavAnarUAla-hiMmatanagara zrI popaTalAla vRjalAla zAhuM marivAra saujanyathI A vimaLAbahena paipiTalAla, putrI nira jana bahena, mineza, mInTa che, darajI tathA sva. dIpezAjI 59 Pra' gAgAgA gAgAgA, Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kevI zrI abhinaMdana svAmI-karabarIyA BAHO AH YAAGAMI , *o thI 22 C00000 EYYYYYY YYYYYY) (c) A - 5s 5 LES 00000 boooool * * = " (OGG.COG) 9: sva. ratilAla amathAlAlanA smaraNArthe zrI saMgama kansTrakazananA saujanyathI ha : zrI zazikAntabhAI, zrImati maMjulAbahena, pareza, cirAga ane nIrAbahena, #ka zrIpAla bIlDarsa-bhAyanpharanA saujanyathI ha : suzilabhAI ''( Jain Education Intemational Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hiMmatanagaranA bajAramAM zrI ca'draprabhu dviga'bara ma`diramAM birAjela jInabi'ba bhagavata Adizvara bhagavAna-gaDhADA-hiMmatanagara zrI amRtalAla padamazI mahetAnA suputrA Do. ca'pakabhAI mahetA, zrI hasamukhabhAI, zrI praviNabhAI, zrI vijayabhAI, zrImati kamaLAbena, e mahetAnA saujanyathI No ula Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ # 5(ba) = W YOYON [600 009 ( mana ma zrI Adezvara bhagavAna jA jA huM , TET 2 / zrI mahAvIra svAmI zrI hiMmatanagara vetAmbara mUrtipUjaka jaina saMgha hiMmatanagara ( ji. sAbarakAMThA )nA saujanyathI Jain Education Intemational FORMY Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain B zrI sImA~dhara svAmI jina madira-mahesANA samyag draSTi AtmAnI bhAvazuddhi mATe A pratikRti vilepArale nivAsI zeTha zrI sva. maNIlAla suMdarajInA suputrA taraphathI peAtAnA pitAnI tathA sva. mAtuzrI kamalAbahenanI smRti nimitta jItendra ma. kApaDiyAH jagadIza ma. kApaDiyA candrakAnta ma. kApaDiyA vagere. Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haH kAntibhAI, choTAbhAI, khAbubhAI, cinubhAI. dozI rIkhavacaMda tribhAvanadAsa (vAva nivAsI )nA saujanyathI gADI pArzvanAtha bhagavAna vAva (ji. khanAsakAMThA ) (1aDk) fare 1e1 'hai || saujanyathI mANasA nivAsI sva. lIlAvatIbena nAthAlAla vahAlacaMda parivAranA huM :- zrI ratibhAI, zrI hasamukhabhAI, zrImatI damaya`tIbena, zrImatI caMdrAbena Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 zrI sphuliMga pArzvanAtha--vijApura tI pUjya AcArya bhagavata zrImada manaharasAgarasUrizvarajI ma. sA. nI preraNAthI eka sadagRhasthanA saujanyathI www.ammenbrary.org Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ DELOGN $666666666 Education International nemInAtha bhagavAnanuM derAsara moTA pozInA ji sAtraraka sva. ratilAla mAnajIbhAInA parivAranA saujanyathI alles $1400UIG DDDDDDDDDD Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 / 6 66666 zAha Wao WAYA & Me Baj 220002 ) SSC(SSC che (1) . ' ' oooooooool oooooooooot bhAlatIrthanemInAtha bhagavAna zrI ramaNIkalAla ema saMghavI gujarAta kalotha sTArsa-vikolI -muMbaInA | saujanyathI bhAlatIrthanivAsI sva. saMghavI manajIbhAI maganalAla saha parivAranA saujanyathI ha : ramaNIkalAla ema saMghavI vikolI T Jain Education Intemational For Private & Personal use my Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ MGORI 166660 ajItanAtha bhagavAna vAva (ji. banAsakAMThA ) zrI vAva jaina ve. mU. sapanA saujanyathI huM - pramukha zrI kAvihAsabhAI kakalabhAI zeDa AAAA HAGIONI 0000 AAAAAA 338 Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ra vIra Det mnvaahN abboooooo POO o junuM derAsara-kuvALA-ji. banAsakAMThA jai* Sod 1w% mULanAyakazrI jIrAvAlA pArzvanAtha bhagavAna 19 ? ane zrI saMbhavanAtha bhagavAna 31" aMdAje 150 varSa junuM - e tead As feel che ke A nUtana derAsara-kuvALA mULanAyakazrI zAMtinAtha bhagavAna # pratiSThA karAvanAra dezI bhegIlAla chaganalAla saparivAranA saujanyathI ha : zazIkAntabhAI kuvALA nivAsI zeThazrI bhurAlAla caMdrabhANu zAha parivAranA saujanyathI suputra zrI rasikalAla, zrI vasaMtalAla, zrI bharatabhAI, zrI nayanabhAI 0 0 0 Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jetaDA jaina derAsara-jetaDA zrI jetaDA jaina saMdha-jetaDA (ji, banAsakAMThA )nA saujanyathI A. vijayalabdhisUri ma. nI preraNAthI jetaDA jaina derAsara-mULanAyaka zrI mahAvIrasvAmI Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ XOOOOQOOOTOQROOK CELAL ADA D'ADA SYA'A'A's [ upara | jAmanagaramAM pUjya dAdAzrI kalyANasAgarasUrIzvara. ma. sA. nI. preraNAthI zrI vadhu mAna padmasiMha zAha kArita bhavya jinAlayanI mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAna ( nIce bhavya jinAlaya ) - pUjya gaNivarya zrI kalAprabhasAgarajInI preraNAthI Jain Education Intemational For Private & Personal use only wwwjainenblatiyog Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (c)20 on : 99999999 jotA jenuM nakazI kAma, AMkhe jaya TharI balihArI te gAmanI leAka kahe te sutharI eca. rasikalAla enDa kAM. mubaMInA saujanyathI VAATA i najarane jakaDI rAkhatI A putaLIye ane nakazI kAma karacha-sutharInA derAsaranI chatI kare che bhavyatA tamAma. zrI TAkarazI lAlajI kApaDIyAnA parivAra-haidrAbAdanA sojavaNI Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9chayeeS ra W AXA N/AYS: AYANA ERE ETO WCCCCCC O@JOB 00:06:O) 660S06) acalagacchAdhirAja pa pU. dAdAzrI kalyANasAgarasUrijInI preraNAthI jAmanagaramAM zrI rAyazIH zAha kArita utta'gakAya bhavya jinAlaya ane zrI caumukhajI bhagavAna mULanAyaka zrI sa'bhavanAtha svAmI. - (gaNivarya zrI kalAprabhasAgarajInI preraNAthI ) R || J) [G[ S [ ; Jain Education intematonan Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ T CTRI /7/7/L ALTYAA KAA GA GANI Do [ GOOUNT COO)0002 oooo G;- - - (ra ))). p. che ke, (GGGGGGG) . 0 che (OoGGGGGG cha cha 0 0 0 7 3 ( (4444 ukAI IjAI | Adipura - kacchanuM gauravavaMtu zrI bhadrezvara (vasaI) prAcIna jaina tIrtha nIce-pUjaya RzrAdAzrI gautamasAgarajI ma. sA petAnA prathama ziSya ane bhazvara tIrthoddhArakI CS668TheThahasiMhAnubhAve sAthe (- gaNivarya zrI kalAprabhasAgarajInI preraNAthI ) 6202020%20%) ' ' CCES Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ C.ORG 0200000 s , -- g'i: - ,,dev is N 1512 cels 2, | i VXAS ase ms Deeeeee COCOGS zhiqo 46 i 4. S024 = > 3 Poojojoooooode i s | ; * * III UTILEGITIGES bhadrezvara tIrthanA mukhya jinAlayanA mULanAyaka zrI mahAvIra deva | (gaNivarya zrI kalAprabhasAgarajInI preraNAthI ) sas, samegre, TOOTSUSEUM Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kadar ADARA kacchanI prAcIna jAheAjalAlI teAjue - kacchanA sutharI nagaranA jaina madiramAM pravezadvArathI mAMDI zikhara lagInA eka eka bhAga adbhuta kalA khajAnA gaNAyA che te bhavya jinAlayanuM -sutharInuM dRzya sva prabhAkuMvara prANalAla vArAnA smaraNArthe huM : nirmAMLAbena tathA temanA putrA, putrIo ane putra vadhu vagerenA saujanyathI ahoot! dial Use Only UUUUE WAA Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Ja Jain Education international ART zAsananAyaka caramatIrthaMpatti zrI mahAvIra prabhu ( jamI-kaccha) zrI rAjendrabhAI jhaverI (ATAkalIna phIlTasa Japha nDiyA lI. ) subaInA saujanyathI nijasAnI siddhine varI harakha pragaTa karatAM candraprabhasvAmI ( nalIyA-kaccha ) zikSamUrti zrI mAvajIbhAI dAmajIbhAI zAha tathA zrImati amRtabena mAvajIbhAI zAhanA saujanyathI ha : zrI jayaMtabhAI ema zAha 0 www.painelibrary.org Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pacIsa sIAnI pele pArathI jaMgane pAvana karatAM zAmaLIyA pArzvanAtha --- ( tarA-kaccha ) mANasAvALA hAla muM.I zrI ratilAla nagInadAsa zAhanA parivAranA sanyatha 6] nakazIbharyA kAryathI bharyuM bharyuM" bahu zikharI, bahu gukhajI jinAlaye (terA-kaccha ) zrI je sI cAhanA saujanyathI Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2009 Gre v mriNtmNdiNcNddi dooooookie FE " 0i0 ri mAnavahaiyAne nirmaLa banAvI dhamadhajAne gaganaspazI" banAvatu. zrI manapharA ( karachanuM) bhavya zikharabaMdha jinaprAsAda manaphpharA yuvakamaMDaLa (muMbaI)nAM saujanyathI hie see a deed is] che bharAvadAra ane suvizALa - zikharathI zAbhatuM ramaNIya jinAlaya-lAkaDIyA (karacha ) - zrI bacubhAI pI dozI-mIlana enTara prAIjha-muMbaInA saujanyathI FOR PW Personal use only Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [TL) 0013 (9) koThArA nagaranAM addabhuta jinAlayanA mUla nAyakazrI zAMtinAtha prabhu (koThArA gaccha ) zrI bApAlAla e jhATA parivAra-muMbaInA saujanyathI ziTE 1 LYY) vizALatA bhavyatA ane sundaratAnA tribheTe ubhA rahI janagaNane AkarSatu virala jinAlaya ( nalIyA-kaccha ) bharatakumAra Indrasena-muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational www.janabelyong Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ NONS 5 Jain Education Intemational PILLS H vizvanAtha prabha sAta zatAbdhi jeTalA prAcIna ane Adhi-vyAdhi-upAdhinI bhIDane sahelAIthI bhAMjanArA dAdAzrI bhIDabhajana pArzvanAtha- (675 varSa jUnI pratimA ) mAMDavI-kaccha zrI meghajI thAbhaNabhAI parivAranA saujanyathI huM : maNIlAla vIracaMdabhAI-mu`baI l GS www.janelibrary.org Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 vijee / / / / / HA HA HA HAHAHA AA NA MAKAH AA GAAN GOOGS, va) 200 , 66 lopbobb [GGGGGGGG) jIvaMtasvAmI ( bAmanavADA ) - mAravADa zrI tArAcaMda mahetA cerITI TrasTa-muMbaInA saujanyathI GGGGG.) ja I I I ISiT CS6666666 26 & 0 INSTS Jain Education Intemational Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 nANA-DhIyANA-nAndIyA, jIvatasvAmI vAdIyA... T nadIyA ( rAjasthAna ) zrI DAyAlAla nAnacaMda zAha ( mu`baI) parivAranA saujanyathI Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AYNAXAA HR == = _/ GOOUkTa haOOOOO Eii che hatyu'DImaMDana-mahAvIra svAmI rAtA mahAvIra ( rAjasthAna-) - eka anAmI vyaktinA saujanyathI GGGGGGGG) je cha cha ja OiTOOGG6 6 0 0 0 deg deg deg deg) che 4 nA kAkA Di uMIM chedI1 daMDI 6 6666666hI shaatN Jain Education Intemational Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ VOODID doo - 200000 ka 4 - (6 Ya'a' ANA'A' nANI (rAjasthAna) zrImati hemakurabena jAdavajI zAha-muMbaInA saujanyathI ha : mahipatabhAI Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ LJ00 0 0 0 0 0 0 0 jesalameranI jIvatI jAhojalAlInAM pratIkasamAM utta"ga jinAlaye - ' jesalamera jesa'galAla amulakhabhAI anaDA parivAranA saujanyathI Refill I sadIo purANA sAdaDInagaranuM bahuzikharI bhavya jinAlaya zrI naTavaralAla cunIlAla bhaNazAlI parivAranA saujanyathI O D O 0 0 0 0 EliAnA Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Yoad anand mahAvIrasvAmI (sAcAra ) (mAravADamAM jedhapuranA dakSiNabhAganuM prAcIna tIrtha ke With Best Comp?inments from :Raitan private limited-son|h(r)y 38 E Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1] JYA GUJJU] ] bhavya ImAratathI epatu' jinAlayanuM bharAvadAra zikhara - cittoDagaDha | InTaranezanala egenAIjhasa -muMbaI 10 nA(saujanyathI | | pratApagaDhamAM gaurava bharyuM gumAna dharAvatuM gumAnajInuM bhavya jinamadira | pratApagaDha ( ji. citoDagaDha-rAjasthAna ) inDasTrIyala lAIma korporezana ha : harSadarAya popaTalAla pArekha (cunAvALA ) parivAra-bhAvanagaranA saujanyathI www.m ong Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bra VXX jak S15 is COCCCS prAcInatAne paDakAratA parikarathI opatA dAdAzrI AdinAtha - udayapura | rajisthAna zrI vADIlAla mehanalAla zAha ane temanA parivAra (muMbaI)nA saujanyathI Jain Education Intemational Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1/ GATA MATA YANARRA DaoNa>> parvatIya pradezamAM suramya adAmAM suzobhita jinAlaya - sesalI zrI umedabhAI bI dezI-muMbaInA saujanyathI. ha che, GGG (GGGGGGG) (6 0 2 i che ? " ji8 &88&/ 4 44 de che InDi DOST/ C - ghaTaDIonA sumadhura raNakAra daI garabAnA sAja sajI be TelI zikharIe Bii vacce sevADI gAmanA bhavya jinAlayanu utta'ga-kalAtmaka zikhara 666666SS Daho _zrI zirISabhAI maNIlAla zAhamuMbaInA roja-mathI Galatan Fulwat arasSE UNY wwwasta yolg Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 66 6 %A00260609 TIka jari IIMA 696969 3 . VANS ja karI WOOCOCT DOGOD sAdaDI gAmanAM mukhya jinAlayamAM mUlanAyaka tarIke birAjamAna mahA camatkArIprabhu pArzvanAthajI. sva. zrI gulAbacaMda lAlacaMda tathA jayAbahena gulAbacaMda dozInA smaraNArthe parivAranA saujanyathI che. , di ONGOIche.01667000) UVUVUTITE zreNIbaddha zikharIe. vacce AgavI adAmAM ubhelAM zikharathI susajaja nANAtIrthanu' suramya jinAlaya. - zAMtilAla mI zAharA muDainA samayathI ooOOOOOO ramavAnA Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ MERGEI JOINT COMBON PGSDI rAjasthAnanuM' AgavuM' AkaSa~Nu kendra ane vAdaLIo sAthe vAtA karatuM cakramALI uttatra jinAlaya - kAparaDAjI (rAjasthAna) zrI hiMmatabhAI je dozI-mubaI parivAranA saujanyathI AAAAAA Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . DooOOS anggwonaakhN dolonoG8&disadGoodb6d 2000000000 CM ol nI jicee/e/e6''&t&k&l zrI zAMtinAtha bhagavAna-sevADI kelI ke InDasTrIyala enajInIyarsa-muMbaInA saujanyathI Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ja(r)i (8) chaID 00 0.00(c) TO 8 0 0 0 parvatanI ramaNIya talATIe cauda cauda maMdironI zreNImAM ubhelA vizALa jinAlayanuM uttama zikhara sirohI zrI dharamacaMdajI meTAjI ezavAla parivAranA saujanyathI suputrA sukarAja, gulAbacaMda, chaganalAla, prakAzakumAra, ramezakumAra, suputrI-premalattA. parvatanI talATImAM ramya zAbhA pAtharatuM suramya jinAlayanADAlA. gAMdhI bAvacaMda jAdavajIbhAI parivAranA saujanyathI NSS Jain Education Intemational FOR Paca Pesma SONY Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ amIjharAdha na tha DAka meM zrerIThuM jiM, saMkoThA . ' . : : : maam GGRC sloops enA e ja zeThazrI maMgaladAsa kALIdAsa-parivAranA saujanyathIhuM : hemalatAbena maMgaladAsa, vijaya, a9pA, lInA, pritI YO SA'' rAdhanapura jaina maMdira hamaNAM ja 125 varSa pUrA thayAM. zrI rasikalAla mULacaMda mahetA-hAla muMbaI sahaparivAranA saujanyathI 12 gAmaDA nA kAkarApADA gAmaDAvALA mAravA , Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina derAsara-kheDA i110 ) zrI kAntilAla bhagavAnadAsa satvaDIyA-muMbaInA saujanyathI ' jaina madira-zerIsA zAha vADIlAla devacaMdanA parivAranA saujanyathI ( sva. zrI bAbulAla vADIlAlanI A tIrtha para nI. anya zraddhA nimitta) hu : vimaLAbena bAbulAla tathA paMkajakumAra bAbulAla. / COM Jain Education Intemational For private & Personal use my Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 266Y 5 bhaveAbhava tuma caraNAnI sevA hu' tA mAMgu chuM. devAdhidevA AERO sthaMbhana pArzvanAtha * kezavalAla bulAkhIdAsa parivAranA saujanyathI karaturabhAI e zropha parivAranA saujanyathI ha : zrI ramaNabhAI dalasukhabhAI zropha D666666 Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7/7/9/7/ GAR. HU ' ) ''' i 025 - - - - cha0000 e# dha che che ja TET mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAna boDelI, tIrtha pa. pU. AcArya vijaya IDInasUrIzvarajI mahArAjazrInA sadaupadezathI | paramAra kSatriya jaina dharma pracAraka sabhAnA saujanyathI [GGGGGG.) thai che che ! ( 0 0 0 0 deg deg T4 iMuM 8Aja) hiM haiAI che uMtIjAd) %AhiE) 6i666685616o. 'C ' taUS (T (T (K (1) ESS Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ec 026266901Laoo., s PrIka E vikI (lo hoDiDRE cha) thI) EV56 ciMtAmaNi pArzvanAtha-dAhoda nagInadAsa gIradharalAla zAhuM parivAranA saujanyathI ha ha sImane gIradharalAla tathA zAdhanabhAI WASYANO VAASA FREE dhI GS TO, '' Deeeeee DCCCCC STOLTZ P.P.See Golder 0,000.00 / 6 mULanAyakazrI AdinAtha bhagavAna kAvItIrthamAM sAsujI jinAlayamAM saMprati mahArAjAe bharAvela che zrI rAmadevajI mahArAjanI jaina peDhI-kAvInA saujanyathI . ra kAnA mAvA, Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6666666 [][][]]] padmaprabhanAmAsANa da sAgaragaccha jaina derAsara (ji. amadAvAda ) sva. zrI rAyacaMdabhAI ravacaMdamAI tathA sva. chabalabenanA zreyArthe ha : zrI kAntibhAI tathA zrImati tArAlakSmIbenanA parivAranA sAjanyathI kAntilAla bhagavAnadAsa sAvaDIyA-mu`baInA saujanyathI CL gAMdhAra derAsara bhagavAna pArzvanAtha Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ PRO o ooooooooooooooole potem ke maMgAyatI pADI haavaak on Gooooooooooo S sheeto for karama zrImati pannAlAla zAha (pATaNavALA ) hAla mubaI-parivAranA saujanyathI YA A SYA'DA nie feese's 6661 6 ka . zrI zaMkhezvara pArzvanAtha-gAMdhInagara zrImati jasadabena vIracaMdabhAI zAhanA parivAranA saujanya, sAmAjIka nItAna, tu jaya hRkSA, sAtata, tApa dvi che Jain Education Intemaliona For private & Parsonal use only www.ainelibrary.org Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [11] [L) d)J 9909 ciMtAmaNi pArzvanAtha-kapaDavaMja jasava'tarAya nagInadAsa zAha mehuI parivAranA saujanyathI Cre/ C Coog TO Dii . zrI abhinaMdana svAmI-lAdarA zezrI bAbulAla harage viMdadAsa leArAvALAnA saujanyathI Jain Education Intemational Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( DODORO ' , OOTDOO rI PYAREERYUB6) hiee - Reed feel bhInnamAla (rAjasthAna)nAM acalagarachIya jinAlayanAM mULanAyaka zrI zAMtinAthaprabhu zrI jIrAvali viAdhanAthatIrtha ( rAjasthAna )nAM pragaTa prabhAvI junA mULa nAyakazrI jIravaTila pArzvanAthamame | (gaNivarya zrI kalAprabhasAgaranI preraNAthI) Jain Education Intemational FOR P ENONTON Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sahastraphaNA pArzvanAtha rANakakera, mana jarnala kalakattAnA saujanyathI ja bApA 2 oka AkAzane aDIne u melA rANaka paranA jaina madirA-na jarna la kalakattAnA saujanyathI viTI gAmaDA gA, Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (9chaye Spyoo) 5 AGESSAYS VISESSA SASA ECT) DXCCCCCC SOLT I hao'OOMotocross goooooooooo Rii ja darara rarakAranA pesavAnI bhUla gAdI para hasamukhA cahere birAjamAna 1620 varSa prAcIna zrI pArzvanAtha prabhu pesavA | Deepak Nitrite Ltd. nA saujanyathI gAmaDAgA, Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bove Maga! PARARA! ESTAC sirAhI (rAjasthAna )nuM ardhazatru jayatulya zrI aMcalagacchIya jinama'dira ane mULanAyakazrI AdIzvara bhagavAna(gaNivarya zrI kalAprabhasAgaranI preraNAthI ) TOREROESE 2010 alk DAAR hmmmmm Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Ochayee D OGS con VAYSAYA SASA d cotha thazea>> jI. WCCCCC SOL &@loachao:000 ) mAMDavagaDhanA rAjI, nAme deva supAsa rikhava kahe jina samaratAM, pAMce mananI Aza e aitihAsika kSetra. mAMDavagaDhanu' suramya jinAlaya dInaba'dhu sADI eperIyama-muMbaInA saujanyathI 8,0:00 .0:0:0 0096 ! I janarala praveza dvArathI mAMDI ziSmara sudhInA bhavya darzananuM dAna karavuM* kejaranuM jinAlaya zrI mehattalAla sI saha-muMbaInA saujanyUthI z'a gasak`ans" jI re karate van ducation nemalona For private & Personal use only Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ che . / / / / / TAHA RAHHH i rIeb/E SCOOOOO ra '.' (c)(c)(c)(c)(c)E . 00000 ka GGGGGGGG ava'tinAtha dAdAnA daherAsaranuM' so daya' bhaya ' pravezadvAra zrI sArAbhAI lakSmIcaMda jhaverI parivAra ( muMbaI nA saujanyathI Ocha) OOOOOO 4i kapa) 666666666ii Jain Education Intemational Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ JOROSOODOOOOOOOOOO /G0 06fioooooooooooo QoSD RE: sasktik AABEITASAAP kalyANa madira mahAratotranA mUla zrota samAM zrI avati pArzvanAtha bhagavAna - ujajaina zrI choTAlAla bhAicaMdra vArA ( muMbaI ) parivAranA saujanyathI + 0 0 0 Jan Eucalion Intemalina For private & Personal use only Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 Lche !!! ! ! ! ! ma'DAra nagaranAM mUlanAyaka atiprAcIna pArzvanAtha bhagavAna hIrAcaMda pitAmbaraddhAsanA parivAranA saujanyathI * * * * * DaLIonI zreNIthI tamArA bhagavad bhaktimAM nRtya mata putaLIonI zreNIthI maDita jinAlaya- (mIrapura-hamIragaDha ) mAM zrI DAhyAlAla TI. zAha (orIenTala mazIna Tulsa kuAM muMbaInA saujathI karatA rilIjha Jain Education Intemational For private & Personal use my pAnugAvAgaTayAM Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A 2016ffilities of Robooooook sapo 2002t0 Oooooooooo == DOO jiI 86660000000 60000 / 37A'A' Ecco cac1 mahArAjA zrIpALa ane mayaNAnI gauravagAthA gAtAM zrI ujajaina nagaranAM ke. drIbhUta jinAlayanA jinezvaradeva zrI kezarIyAdAdA caMdarayA parivAranA saujanyathI 1. pAvAga Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ khIjApuranuM vizALa jinAlaya zAha TreDa-mu`baI-9 nA saujanyathI InDora zaheranA madhyakandramAM umelA survizAla ane ati ramaNIya dAdA AdinAthanA bhavya jinAlayanAM kalAtmaka pravezadana zrI jayaMtabhAI ema zAha-mu'bainA saujanyathI www.jainullbrary.org Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 90922:02 e > - 0 666 666 pI. YASAA ASS OXCOCOGS kors 00000000008 000 kAraNInA advitIya namUnA samAna mAtra be thAMbhalAnuM addabhuta dRzya ( ke dvArA kaccha ) savANI vADIlAla nathubhAI parivAranA saujanyathI ha : savANI TrAnsapATa prA. lI. Jain Education Intematonal FOw cza personalmuseum Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ T 4) to < > 17/0 7/ 7/7/ 1 AAVAA RAVAN AA GAY / zAka . -- EST P - ORT ja GGGGGGS jaina derAsara, bhuja ( kaccha ) AkAzane AMbavA jANe hAtha uMcu karIne ubhelu ut*ga jinAlaya. zrI dIpacaMdabhAI esa gADInA parivAranA saujanyathI cha9.6GGo i che ke ha ha ha ha Na GSSSBchehaTha 20/0%20%20%28%) Jan Education Intemational For private & Personal use only www.ainelibrary.org Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 ho dI zrIpAla gAmama I mULanAyaka mahAvIra svAmI-DIsAka trileAkInAtha devAdhideva vartamAna zAsananAyaka zrI mahAvIra prabhu. e mAnekacaMda etAlA-madrAsanA saujanyathI jIhA Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 CCCG GEET SC) COOOOO = *,'-', '' S ho 69) 00000 FILTE MP3 - che). 6000 , blade GGGGGGGGG) i che i kai che AkAza sAthe vAto karatu' zikhara ( mirapura-hamIragaDha ) jANe joyA ja karIe evI addabhUta sundaratAthI ubhareluM bhavya'jinAlayanuM bhavya zikhara. 0000 zrI dIpacaMdabhAI esa. gADI parivAranA saujanyathI 8i 6 1 1 6 1I tha || GiSSSSSSSSThI 2i2000000000 POST ) sanational OSTOSO www.c ong Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rrvaa maavaaN Board 6200 Rolando | mArI Gieeees et deal Tata India A00 karo mULanAyaka nAgezvara pArzvanAtha ( rAjasthAna ) tevIsamAM tIrthakara zrI pArtha prabhunuM' A behuba bhAna karAvatAM ane sarvatomukhI pratibhAsaMpanna zrI nAgezvara pAzva prabhu zrI ratilAla jeThAlAle satano samaraNArthI parivAranA saujanyathI ha : dhIrajabena, kAntibhAI, jitendrabhAI, pradIpabhAI, harizabhAI vagere. che 9 data . ' 0 0 Fuace a red USE UNY www dayrog Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CULTS 990907] bhavatAraka bhagavAna mahAvIrane koTI koTI vaMdanA zrI talakacaMda dhanajI mahetA ( majevaDIvALA )nA parivAranA saujanyathI | ha : rasikalAla talakacaMda mahetA-vile pArlA-mubaI-pa7 N VAVAYAYAYAYA EXIntenA 300, samUha zikharInuM darzana (bhIlaDIyAjI tIrtha) zikharIenI bhIDa vacce ane vRkSenI ghaTA vacce ramaNIya lAgatu' bhIlaDIyAjInuM bhavya jinabhavana. zrI dhIpubahena jIvarAja nAgaradAsa mahetA-mubaI sahaparivAranA saujanyathI huM : mIlanakumAra rajanIkAnta mahetA wwwalibayong Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Role ole ole 2006220220 Geeto aammaahaa CO ODO000 uoetes are added] VAIB SloA66 chI mULanAyaka mahAvIra svAmI ( aArI tIrtha ) zrI Do. cimanalAla nemacaMda zropha (muMbaI) parivAranA saujanyathI che ( 0 0 Jan Education Intematonal For private & Personal use only Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ UI 0 0 ! ! ! ! ( zikharanuM dRzya ( ajArI tIrtha ) pa. pU. zrI dAnavijaya mahArAjazrInI prera guAthIzrI ramaNalAla chaganalAla koThArI parivAranA sAjanyathI 2) ( 9/17 s/ ka jaina derAsara-luNAvA vAdaLA sAthe gauravathI spardhAmAM ubhelu jinAlayanuM utuMga zikhara. sva. zrI cunilAla nAraNadAsa verAnA ramaraNArthe bA e naTabeTa ejansI-202 nAgadevI sTrITa muMbaI-3 nA jayathI Jain Educadonnteadona TOIVO Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Ine, na Gra WYSYNC VANNASSA jatAM has / \iN) GiASTE PCCCCCC ne, 7,000 0i'' 'chelat (c)OY (c)(c)) mULanAyaka pArzvanAtha : (400 varSa jUnA-beDA) cAra cAra sadI purANu vilakSaNa lakSaNAthI samanvita dAdA pArzva prabhunuM alaukIka darzana, zrI dIpacaMdabhAI esa. gADI parivAranA saujanyathI LISTEN (Iots #food Jain Education Intemational Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hogar mULanAyaka zAMtinAtha prabhu--mApA. vilakSaNa-parikara-tAraNathI zaiAbhAyamAna mUlanAyaka dAdAzrI zAMtinAtha prabhu nIce addabhUta cAvIzI. zrI dIpacaMdabhAI esa. gADI nA parivAranA saujanyathI YOV JACIGLI 322 Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ `wwwww 5 Jain Educ gregarI mULanAyaka vimalanAthajI--khAlI azAkavRkSa taLe smerAyamAna mudrAmAM birAjamAna mULanAyaka prabhu zrI vimalanAtha svAmI-khAlI zrI dIpacaMdabhAI esa gADI parivAranA saujanyathI Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ T E %, 'hAjIe @ vi ED ON jo ja . - i/ 7/7/9/ / llu Utilili) / A R ' [ O(S)) nA SIES che. 00 (9) - che t 1 le ) - SCOOOO che. ka kahe cha | / Sep RSS - sahastraphaNA pArzvanAtha ( hRdaya para ) nAgarAja dharaNendranI ha ra ha jAra phaNA eAna chatra-bhAmaDala vacce daidipyamAna adAe birAjelA dAdA-pArzvanAthajI ( udayapura ) zrI dIpacaMdabhAI esa gADI pArevAranA saujanyathI [GGGGGG) che paNa i ha ha ha che. ( I 8 8 8 8 ThAra 4 I I ra huM rahI TET 1 ' ' kio/ 'C'''' ' AiGO 3D karo A . 2002). ........ Ture & Personal Use Only Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ OOOOOOOOOOO Ooooter haoppo620 aNdNgaa DOOROOOOOOOOOOOOOOOOO adddddd vISi: viElee ee edits: 6] D'A'AHVA'A'DA mULanAyaka savinA pArzvanAtha ( savinA-ji. udaya pura ) zI prAcIna itihAsanAM AbhUSaNa sarIkhA zrI savinA pArzvanAthe.. * caturabhAI amIcaMda dozI TImANAvALA- ( hAla mubaI )nA sauthathI : ena sUryakAnta enDa ku. dANApITha-bhAvanagaranA saujanyathI . Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Door in\ Yo Yo ) GLS ggS ggS ( zrI mahAvIra svAmI lAyajA ( kaccha ) acalagacchIya pU. munivarya zrI haribhadrasAgarajI ma. sA. nA saddaupadezathI zA mArArajI devajI, zA ladhAbhAI devajI tathA kAnti lAla ladhAbhAI merAu karachavAlA samarivAranA saujanyathI haE ) ;)) Gi 4 miTe nI nivAsI zrI choTAlAla kezavajI mahetA parivAranA saujanyathI ha : zrI ela. sI. mahetA-bhAvanagara pratiSThA mahA suda-13 vi. saM'. 2037 zrI munisuvrata svAmi bhagavAna zAstrInagara derAsara-bhAvanagara jI - - rAjanI ne e ja da Education interim Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Roooooooooo 22022022bs, Toil ra Joooo dites ed seideal mULanAyaka AdinAtha ( dipAla zAha kile kAMkelI ) dipAlazAha killAnA mUlanAyaka dAdA AdinAtha prabhu zrI cinubhAI harilAla zAha ( gheAdhAvALA ) hAla mubaI parivAranA saujanyathI Jain E Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( @ii. [ ] [ !) 0 0 0 0 ] Grena derAsara ( kezarIyAjI ) kezarIyAnAthanAM jyAM besaNA che. mesasa nAnAlAla lAla muMbaInA saujanyathI (C) S we - 9 - ". jaina derAsara ( sAMDherAva), dhumaTI, gubaja sAmaraNa ane zikharanA cAra prakArane chatuM karatuM' bhavya jinAlaya. zrI caMdunamalajI bhIkhamala jI saMghavI parivAranA saujanyathI , Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 Jain Educa CAND mULanAyaka ciMtAmaNI pArzvanAtha 1100 varSa (vijovA ) agiyArase varSathI bhavyajanAnAM cittanI cintAne cUra cUra karanArA zrI cintAmaNI pArzvanAtha * zrI bacubhAI je TAlIA ( muMbaI ) parivAranA saujanyathI * zrI rAyacaMda enDa sansa-mu`baInA saujanyathI Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A SALAAR sTa # GcQO000 (e S rakAra mULanAyaka bhIDabhaMjana pArzvanAtha ( umedapura) bhava-bhavanI bhIDane bhujanArA zrI bhIDabhajana pArzvanAtha. zrI dIpacaMdabhAI esa gADI parivAranA saujanyathI OiOJOLOGGK60 GGGG.COGG 0 2 8 i che ? ' 6666666666 Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (9chayees zapa che PATASAWAYAM) (RT US TE. thAya che.) SOL 0:0000:00:06:0) (10677696% OYOYO (O ) (OYOY mULanAyaka mahAvIra svAmI (jAlAra). jalAranI jAhojalAlInA mUlota ajImatIrtha pati zrI mahAvIra prabhutva (AlAra ) zrI dIpacaMdabhAI esa gADI" parivAranA saujanyathI detI ko ) da) Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ s/ NARIA HARAU zA (IIT IS . 0666 mAM ja jo 2 - 2)) , mULanAyaka nAkoDA pArzvanAtha (nADAlA ) potAnA rimatamAtrathI kroDAjanAnAM kAne pUranArA zrI nAkeADA pArzvanAtha. zrI dIpacaMdabhAI esa gADI parivAranA saujanyathI (c)i(c)(c)(c)(c)(c)(c) (GGGGGGG) 90 0 0 6666666 80002060 '' '''''''' ' PDii Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ oboos22b praammaa ETA'A'a Yashoche recetea'd'occa nakazIkAmanu' dRzya nADIlA ) te jhukerAsarane A prakabhAga ja kevI kAtaraNI-kalAnA khAnA | che ? - ( nADIlA), sva. zrI De. kIrtilAla ema bhaNazAlInA rama2NAthe temanA parivAranA saujanyathI ha : pRpAbahena bhaNazAlI Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mULanAyaka zrI Adizvara bhagavAna (karamadI tIrtha) zrI zatruMjaya mahAgirinI Abehuba racanA jyAM bhavyatA prasArI rahI | che. te karamadItIrthanA mUlanAyaka marU devAna'dana zrI AdinAtha prabhu. zrI maNuilAla mohanalAlaFrekha parivAranA saujanyathI 2)240) PR S R sIrasa ( ji. bharatapura ) jena vetAmbara tIrtha mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI tIrtha jirNoddhAra-A. ke. peDhI-amadAvAda ) prakAzacaMdra vimaLabhAI zAha ( vija puravALA )nA saujayuthI ( ST bIjI Education interational Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ TOODEXOQOQOOOOOQRA Goooooook DOOOOOOOO000 T . i 0 1 YA'DA free eeee ee the h] mULanAyaka citAmaNi pArzvanAtha - ( jesalamera ) itihAsanagarI jesalameranAM jazane jALavI rAkhanArA mUlanAyaka | prabhu zrI. ciMtAmaNI pArzvanAtha ( jesalamera ) sa'ghavI amIcaMdajI mAtAjInA parivAra hu : rakamIcaMda amIcaMdajI - zrImati ha'AkhAI rakabIca'da amIcaMda cAMderAI (rAjasthAna ) hAla mubaInA saujanyathI Jain Education Intemational For private & Personal use only wwwmbayong Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 ) )))) jesalameranI ajoDa kalAkArIgarInA suMdara namUnA [CLI) 90 99 9T zrI praviNabhAI pI. zAha ( mIDala seyara prA. lI. ) sukhaInA saujanyathI ) *" OF jaina derAsara-va2kANA zAha InDasTrAyala TreDarsa-mu'baInA saujanyathI Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . jI hatI 1 2 WAYYYA DIKSSChuM hala is : i of Post SES. 0666969696 jena derAsara ( amara sAgara tIrtha ) / amaralokana devAnuM jayAM dila TharI jAya evI khubasuratI pAtharatu' | bhavya jinAlayanuM pravezadvAra ( amarasAgara tIthala ) dara bhAvanagara nivAsI maMchAbena bAbubhAI jhaverI, zrI bAbubhAI mULacaMda jhaverI, 'baInA saujanyathI : rUmI plAsTIka-muMbaInA saujanyathI T ' ' . Jain En Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ OSAA BARA lidhaati li ke ti, cacao D mULanAyaka zrI kuMthunAtha bhagavAna gAgAlAva ( ji. nAgAra.) gAgalAva gAma ne ajavALanArA mita mudrA sthita mUlanAyaka zrI kuMthunAtharavAmI. #dAThAnivAsI dezI amIca'da jAduva jI parivAranA saujanyathI * amIta jhavelasa - muMbaInA saujanyathI. Go za OiOOGGGGGG e thai * jAI che I I 85) SSUES ('C'C' S Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7eiY0D U/ WASAN VASARASA PCCCCCC DO 6i. 000000006) goolgogo good te ja che ? ne mULanAyaka phalavRddhi pArzvanAtha (bAvaDI ) prazasta parikara nI parikamAthI zobhatAM ane phaLane vadhArI denArA zrI | phalavRddhi pArzvanAtha ( bAvaDI ) lAThIyA 24ra menyuphekacarI"ga kuAM muMbaInA saujanyathI. Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [B3E01 00000 666 SAADAAD AkAlI jinamaMdira (rAjasthAna ) zAzvata mAsika kAryAlaya - thANAnA saujanyathI huM : je ke sa`ghavI - saMpAdaka 0000 CLOTOS aa APARARS Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 99090 vaTavA paNa99 ra0ra = = . ! Booo62002b PRIL 000 AAAAAAA%Ao ROCEEA caca21 YY QUO - mULanAyaka ciMtAmaNI pArzvanAtha ( gAMgaNItIrtha ) gAMgaNInA gauravanI 'gAtrI samA zrI ci'tAmaNI pArzvanAtha. By Courtesy - SONNET ENterprise - Bombay-4 By Courtesy - Earthfield products - Bombay-1 Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Education Intemational jaina derAsara pagalI (rAjasthAna ) pAlItANA tAlukAnA samaDhIyALA nivAsI gAMdhI jagajIvana gAviMdajI tathA jekurabena jagajIvanuM ane parivAranA saujanyathI jaina derAsara-phAlanA bipInacaMdra kAntilAla jhaverI ane temanA parivAranA saujanyathI Aa 1120050 Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kahI de che ro 200622022061 cheva80000000000 pNdNdNdNdNdNdNdNdNdNddi This is the one lidetles startikell ati prAcIna pU* ca dhAtunA zrI, Adezvara bhagavAna ( zrI gAMgANItIrtha - rAjasthAna ) zrI siddhArtha javAharalAla jharI, jhaverIbAra-yu'baI-ra nA saujanyathI 1 . Jain Education Interational www.n yong Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAThazALA pAsenuM jaina maMdira-mAMDavagaDha ( jI-dhAra ) * gAMdhI mAnacaMda vIracaMda dAThAvALAnA saujanyathI ha : jayatilAla gAMdhI * dAthI zAMtilAla gIradharalAla kaiMpalAvALAnA saujanyathI mULanAyaka zrI amIjharA pArzvanAtha - amIjharAtItha jharamara jharamara amI jharAvatAM sadAya smuramukhI zrI amIjharA pArzvanAtha prabhu. divALIbena kakaladAsabhAI pArekhanA suputrA zrI vADIlAlabhAI, zrI 'dulAlabhAI, zrI kAntibhAI, zrI mahendrabhAI, zrI praviNabhAI, zrI kanubhAInA saujanyathI Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ TE (c)(c)(c)(c)(c)(c)e WAYA VYASAS daF G . 0 2 m&> WCCCCC 8 2 (jIjI ologo16:00:06:O) (0,0:019059:0:00:0:008 ejI. zrIpAprabhUsvAmilakha.sa.20 | mULanAyaka padmaprabhusavAmI-lakSamaNI tIrtha pA prabhu prANathI pyArA, utAre ka ma nI dhArA lakSamaNIjInA lADakavAyAnAthe zrI padmaprabhusvAmI. zrI ratilAla mohanalAla zeTha parivAranA saujanyathI. T "" " Jain E Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ URBOEI 00 666 5668 mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAna - khAra phUTa ubhA -- bhopAvara khAra phUTanI uMcAImAM ubhelA rANI rUkSamaNInAM ISTadeva ane bhavya bhApAvara tIthanA mUlanAyaka zrI zAMtinAtha prabhu, zrI khubacaMda ratanacaMda bherAjI (muMbaI) parivAranA saujanyI AAAA MA YAR CA 10000 mlHmvt vbtttttt Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (9chareeiY0000/ 3) GjI lo 4 WANAO VYAXASSASA jika WCTCC Cos 6:03O10:066650) [666666 mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI - rAjagaDha 2AjagaDhanA rokta samAna zrI mahAvIra svAmI prabhu, veNIlAla ekasaparTa hAusa grA. lI. muMbaInA saujanyathI E G SA WUNSTANCA Jain Education Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( TAN HARAKA AANA YAXAN ARY banAyA svAmI R GOOOOO SOOOO hAI OGGCGC.CG) e i i che , mULanAyaka zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha - makSI ati prAcIna makSIjI tIrthanAM sUlanAyaka mahAcamakArI - . pavana tha ma gava ni , " ! * OM OM OM OM IMDAI | 9 va. zAha kulacaMda khurA laca'da mahuvAvALA parivAranA saujanyathI ha : praviNucaMdra phulacaMda zAha, kAntilAla ujamazI zAha ( pAlana puravALA ) hAla muMbaInA sIja-yuthI 666666888 6 7 8i2526206206) Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Drathage old vaavaatt hrraav uideo devajIra feechn't Sikidos] mULanAyaka alokika pArzvanAtha ( hAsomapurA tIrtha) alArkIka prabhAva prasarAvanArA mahAprabhAvika zrI alaukika pArzvanAthe - hAsAmapurA 4 zrI nAnacaMda juThAbhAI dozI parivAranA saujanyathI ka zrI kezavalAla dalapatabhAI jhaverI-parivAranA saujanya thI. CT , Jain Education Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SHSHSHSHSHA PdvaTa mULanAyaka zrI RSabhadeva-rAyapura ( madhya pradeza ) rAyapuramAM rAjAzAhI ane kalAtmaka chatrI vacce birAjelAM zrI RSabhanAtha prabhu mu. sI mAtuzrI nAnI bahena parAtamadAsa mArakhIyA parivAranA saujanyathI huM : bhIkhAlAla pI. merakhIyA. ta khIja pura jaina derAsaranI ramaNIyatA, bagasarA Ayura karNATakanA alioh intematon Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ aavN. GAR toolonospectiGR mULa nAyakazrI, ciMtAmAi pAnAtha joghapura - mahArAjA kumArapALa vakhatanA 100 vadhu chay nA vava varSathI pratiSThA thaI che. 25%esha sele=6&'&'& $7466] kAntAbena vRjalAla-hite dra-minAkSI-jAgRti ane rekhAM zrI vRjalAla ratilAla zAha dudhavALA ( pIthalapuravALA ) hAla muMbaInA saujanyathI Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samUha derAsara (madhuvana-sameta zikhara ) zrI popaTalAla seAmacaMda mahetAnA piravAranA saujanyathI pAnanA pArthiva dehe jyAM chellA zvAsa mUkavo te pAvanabhUmi para nirmita prA jalama dira-pAvApurI jarnala (jaina bhavana ) kalakattAnA saujanyathI Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ v d esa esIyAjI VESNANAS neleblad es oooooooo, ooooooooooo : | zrI kezavalAla dalapatabhAI jhaverInA parivAranA saujanyathI 8 : 2 24 44 444) ama k`alak`is, Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ S 19001 mULanAyaka zrI pArzvanAtha bhadrAvatI tItha (mahArASTra ) sadAne mATe zubhaMkara bhavyA ne mATe bhadra kara zrI bhadrAvatI pArzvanAtha prabhu-bhadrAvatI (mahArASTra) zrI kamalezabhAI bI zAha (pAlaDI) seAnagaDha hAla mubaInA saujanyathI ID001 mHmmt. Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'ka WYXAN VYSYA SASA AGE OSCOGS ( 2)) hae E.. SS Oi06570 ( 60 mUUAna yika zrI va | supanya bha thAvAna - ( bhAgalapura } bhAgalapura jinAlayanA vamUlanAyaka zrI vAsupUjya svAmI kheravA ( jananA ) surendranagaranA vatanI hAla muMbaI zrI cinubhAI chaganalAla zAha tathA savitAbahena-parivAranA saujanyathI Jain Educale Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ I ! / 0/ AYAAN mo 0000, ko - Izaha . SCOO 000 gsss g : - Sii che) ja che , GiGGG.77,.) 6 7 = cha cha cha che mULanAyaka zrI vAsupUjaya svAmI ( cu' pApurI ) | * rastutinI. pelI kaDI ... * vAsupUjya 'pAnagara siyA eja ca' pA parIno vya jinAlayanA mahArAjAdhirAja mULanAyaka zrI vAsupUjya svAmI caMpA cerITebala TrasTa-muMbaInA saujanyathI GOOGG i i che deg deg deg deg) ( va va181818189 Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ POOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOoooteQIRO kaIOoOOT kAMgaDA tIrtha AGGGGGGGGGIkI * * fociedade GAZA RA& Baahadhaka G2 zrI vetA burajena kAMgaDA tIrthayAtrA sa'dha. | hAziyArapura |"jA m nA saujanyathI (pR. rA. vi. I-TUdInari jI ma. sA. nI preraNAthI ) Jain Educa Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pa. pU. A vijaya IndrajInasUri jI ma. sA. nI preraNAthI mULanAyaka bhagavAna zrI guDDAvIra svAmI h1> YYoo 999999999999 karI mahAvIra jena vetAmbara ma to zrI A mAnadana sabhA-jamuM tuvInA saujanyathI Page #213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ BABYCb64 Jain Educat obe mULanAyaka zrI Ari bhagavAna 5] pU. A. zrI padmasAgarasUrijI mahArAjazrInA upadezathI bAbu amIcaMda pannAlAla Azrvira jaina Tempala cerITebala TrasTa-muMbaI-6 nA saujanyathI not t - Page #214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI sahastraphaNA pArzvanAtha Tempala ane sAdhAraNa phaMDa-zrI mATuMgA gaccha, l]@k-01ae 14s t-?? $ = je helper al? : ka,b zrI zitalanAtha svAmi dAdara jaina maMdira A. vijayakIrti caMdrasUrijI ma. sA. nI preraNAthI tapagacchIya Atmakamala labdhisUrizvarajI jJAna maMdira TrasTa-dAdara baInA saujanyathI sahastraphaNA pArzvanAtha-mATuMgA ( muMbaI ) Page #215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (9chayochaGees PIGWA00260609 ' 66 6 ', ka8 WYNNSAND VASNA SASA naminAtha jaina maMdira, kamAThIpurA-muMbaI WYSUCCESS DO o/GOO.G:6:6676600) 00.00 Tod 0666 pa. pU. A. vijaya zrI labdhisUrijI ma. sA. nI preraNAthI zrI naminAtha karana maMdira -peDhI--kamATIpurA ( muMbaI nA saujanyathI [US : : Jain Edi Page #216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ cha zrI vAsupUjya svAmi bhagavAna mulunDa (west ) jaina derAsara 7/ 7/ 7/ 7/ / AAAAAAA CAM delati - -- -', TEJ | (OGGGGGG) 9 0 0 2 i che i che sva. zrI maNIlAla catrabhuja gAMdhI parivAranA saujanyathI haH temanA suputro l,shgsh (6 che i I ha ha ha che. ka Ii che* * 8858 iI Ijajo 7. 666666SSThAThI julA CCC DOOT 5 ) Page #217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 Jain vividha vastuothI taiyAra thayela svastikAnuM AgavuM pradarzIna. jaina dharmamAM AvA praznanAnI khAsa viziSTatA hAya che, * dozI -du bhadAsa nAraNadAsa parivAranA saujanyatha huM : dhIrajalAla DI dozI * ratanacaMda jorAjI parivAranA saujanyathI hu : mukhacaMda ratanaca lo DGGGGGG Page #218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ COMI agAsItIrthanA mULanAyaka bhagavAna (mahArASTra ) 7 zrI agAsI jaina tItha enDa cerITIjha TrasTanA saujanyathI huM DaoN. nagInabhAI pI. zAha muMbaInA saujanyathI F00 6666666666 Miclab 222232233D ADANANA Bogdoc Page #219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ YOG & Yaad 635 FRANE zrI abhinadanasvAmi (mULanAyaka ) sAyana derAsarajI-muMbaI 22% zrI zvetAmbara mUrtipUjaka jaina sadha-sAyana-muMbaI 22 nA saujanyathI Page #220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ \) ) ) ) zrI saMbhavanAtha jaina derAsara-darzana epArTamenTa zaMkara leIna-kAMdIvalI mubaI vArA parazotama suracaMdanA parivAranA saujanyathI laives dhamanAtha bhagavAna-uparanA bhAgamAM cembura-muMbaI raMbhAbahena prANu jIvana rAmacaMda dozI mubaI-22 nA saujanyathI Page #221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ apo 20220 DD AGST GR I cembara jaina derAsara sanmukhadazana - cembara - muMbaI che ke , , , 2017/donkare OCEAENA ca ceea zrI RSabhadevajI na Tempala ane sAdhAraNa khAtA TrasTa-muMbaInA saujanyathI. , - (c) (c) karI che Jain E Page #222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ MILLET 182 jJAna-darzana-cAritryanA sAthenArUpa ujamaNAnuM dRzya bahasayAvANAsAlama yA pAvAparama samAgama yA mihAna mAyAmayA siddhAraNaM hi timirasAda vidA tgddshmaanaa|||||| nAhIyapariyAyatagadamAyaNa kA hamAmchArasagAva gAvA samikA s||shtkaali samAritamativinA bhadrabAhusvAmIH sAnAnI sahIthI hAthe lakhelu" kalpasUtra dhrAgadhrA nAsI zrI dhIrajalAla mAhanalAla zAha tathA zrImati tArAbahena dhIrajalAla zAha ane parivAranA saujanyathI Page #223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (9chayochaore/e6Y000028 8 chAta OG T SNAYNAY) luhAracAla ghara derAsara-muMbaI XXS XSA WCCCCCC I che.yOooooooo $ mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAna varSa 75 su ke mAtIca'da gIradhara kA paDIyAe A ghara derAsaranI sthApanA karI $: A derAsaramAM mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAna zrI adidhara bhagavAna , | zrI munisuvrata svAmI bhagavAna vagere bIrAjamAna che. $'; bahoLI saMkhyAmAM dazanAthI enI Avana jAvana che. sva. zrI cunilAla mULacaMda parivAranA saujanyathI | ha : rasikalAla mULacaMda PSa paNTS T Jain Education Internet Page #224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pachI MC VOVOXO hild R) YAN ARALI StAWS/E) // zrI zAnionAtha jaina derAsara devacaMda nA2 malADa pUrva muMbaI6/ ooooo 7 eyes GI (E) - thaI . zrI zAMtinAtha jaina derAsara peDhI TrasTa (muMbaI)nA saujanyathA (GAS) (6 0 0 0 0 0 0 0 0 4i OM OM OM 61InI ja88 888 GiSS(666668che eeeeeeeeee Page #225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 chaOOGOer 0200 ) rUpe, Ika ne kyAMka S zrI geAvAlIo Tenka jaina derAsara trimUti - mULanAyaka zrI sa'khezvara pArzvanAtha bhagavAna XX&A 220002 CCCCCC loocha0:00:061) 0 0060666c SAS zrA gAvAlIyA Tenka jaina saMgha muMbaInA saujanyathI Page #226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20.0000 A7//7/7/7/ ARAY TAVARAM ghATake paru navu rojI leIna jaina derAsara GEC 000 'jura SOOO OO000 zrI ghATakopara jena ve. mUrti. tapagaccha sa dha navaroja leIna - ghATakopara (muMbaI)nA saujanyathI (GGGGGGG) (c)(c)(c)(c)(c)(c)(c) zaza za Na | / jI hA ghA = 1 shgaa 5 8 OM OM OMA ThATha 6i66666666 Page #227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ D2CQQQpx jaOCOS rii che , - I[ ! 0260666 2002_022ThuM wnd 066600 prabhu zrI zAMtinAtha bhagavAna devacaMdranagara, malADa, muMbaI zrI zAMtinAtha jaina derAsara peDhI ! sTa malADanA saujanyathI vitaeelersGreet.dka] prabhu zrI AdIzvara bhagavAna ThAkura dvA2, muMbaI zrI zAtinAtha jaina derAsara peDhI TrasTanA saujanyathI Page #228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [1]\JAY 99999999999 zrI ghelAbhAI karamacaMda derAsara- vile pAralA muMbaI zrI ghelAbhAI karamacaMda jaina seneToriyama TrasTanA saujanyathI che. 8 caMdra prabhu svAmI bhagavAna-prArthanA samAja-muMbaI zrI javAhara motIlAla zAhanA saujanyathI Page #229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ |||| maavaaN And ooo Songs LOSODE BIA'A's sYoshka che - - - Geets selected jaina dharmanI prAcIna saMskRtinA pratIkasvarUpa malADa (vesTa)nA | bhavya jinAlayanA 2'gamaMDapanuM AgavuM dRzya saMghavI devakaraNa muLajIbhAI jaina derAsara peDhI-muMbaInA saujanyathI Jain E Page #230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ TALL mULanAyaka zrI ciMtAmaNa dhanAtha bhagavAna zrI pArzvanAtha che. mana sadha esTeTa ghATakopara (veTa saMbaI 86 nA saujanyathI na lakSmIjI satyamAM nivAsI zrI kAntilAla nyAlacaMda kAhArI parivAranA saujanya Page #231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ NAS e che che. zrI muMbaI jhaverIbanara, na. phu ustAdanA ghara derAsaranA mULanAyaka zrI mahAvIrasvAmI bhagavAna AYANAYAD 83/85A jaE" karI zake ? / on 6,6:400:0:00606:00 folGISIOcha960Sep diod zrI nagInadAsa phulacaMda ustAda-mahAvIra svAmI jInAlaya TrasTanA saujanyathI welowate ma Page #232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ S 01091 abhinadanaravAmi--mULanAyaka sAyana derAsarajI-mu ba. zrI phatecaMda kesarIcaMda zAha-jaina sAsAyaTI-sAyana-muMbaI-22nA saujanyathI 200 CIDAD D 10000 kakahukakara] Page #233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 Jain Education zrI nANAvaTI jaina derAsara--pArlA mu khaI -4-4-4-4 Repr morjhina mAchalAla vAgharI maMda vAmana mAtA de zrI ratilAla maNIlAla nANAvaTI parivAranA saujanyathI kI Page #234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / / KATA KATA / CART pU. A. vijaya labdhisUrijI ma. sA. nA upadezathI #COO) 02 che . zrI ciMtAmaNi pArzvanAtha-bhAMDupa ( mubaI ) zrI jaina zvetAmbara mUrti pUjaka tapagaccha saMdha-bhAMDupa muMbaInA saujanyathI (c)(c)(c)(c)(c)(c)(c)che OGGCGCGG 7 i I 0 0 ( " 444 I InDI 6i666666666 E ('C 'S NEW CIT'('C: Page #235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SOISODOX) Y oseo gootha OOOOODDog T]\ \\ jAi - maavaamaa 26206254 ooook &d=100 06662 == 2000000 ACCE&coccal bhadrAvatI tIrtha jaina derAsara (mahArASTra ) navInacaMdra ratanacaMda enDa kAM. muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational Page #236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ thImAM derAsara bara jaina maMdira khArIvalI zrI vardhamAna InDasTrIjha-su khaInA saujanyathI Use Only >> Y Page #237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 200441/4't Jain Educa 6 zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha bhagavAna zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha jaina rAsara TrasTa 210 kikA sTrITa muMbaI-ranA saujanyathI For Private & Pond Page #238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SHSHSHSHSHAvvr )) )) ) ) V . VON (10) zrI vardhamAna bhakti jaina ArAdhanA bhavana-mULanAyaka zrI | saMkhezvara pArzvanAtha bhagavAna kAMdIvalI (vesTa) zrI vardhamAna bhakti vetAmbara mUti pUjaka IrAnI vADI | jaina saMdha ( kAMdIvalI) muMbaInA saujanyathI zAMtinAtha bhagavAna be rIvalI ( iTa ), chie cha rasa ke nivAsI yo ti@ mAM cha ho divonAkI Page #239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Ochayee soora che 2 zrI AdIzvara bhagavAna-bhAyakhalA-muMbaI YASASASAS6 didi uGJ/ WCCCCCS ( haoi.07ha che;4/4 Soojo 6:00:06:0) muMbaI-bhAyakhalA uparanuM A bhavya jinAlaya jaina ratna zreSThIvarya zrI zeTha motIzAhanI udAra bhaktinuM pratIka che. zrI nAgaradAsa kAnajI zAha parivAra-mubaInA saujanyathI " . " , " , " , Jain Education Page #240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anoni `pmhmmt 1000 zrI ciMtAmaNi pArzvanAtha 140001 zAhapeAra-suratamAM AvelA caudamA sakAnA kASTamaya kaLAkArIgarIthI ze|bhatA bhavya jinamadirAmAMnu A eka che. zrI khImacaMda chaganalAla zAhanA smaraNArthe temanA suputrAnA saujanyathI 1332 82 AAAAAA Page #241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ chaO 0990929 2018, - vI rIte - 2 kapa 9 ' C | lI lA : ' zrI aMtarIkSa pArzvanAthajI WANAO SASSASSA C ( 9 ) lIlA Ti di' S) . P ja chaDISO 96 ) 9909UCrore) 0 0 0 0 0 0 0 mahArASTranA AkelIthI 4 mAIla dUra zirapura gAmamAM pragaTa prabhAvI ane prabhAvapUNa zrI aMtarIkSa pArzvanAthajInI bhavya pratimA sva. zrI ravarUpacaMda nemacaMda zrophanA maraNArthe temanA parivAranA saujanyathI makara HATAN Page #242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / / / /S MARA MA AN ARA. HA AN HA GARI 7 ) GLOO 000 thai (c)6 ' ka ke Rcha zrI AdIzvara bhagavAna-kula pAkajI dakSiNa haidrAbAdathI 43 mAIla dUra Alera sTezanathI 4 mAIla dUra kulapAka gAmanA adabhuta jinAlayanA zrI RSabhadeva (mANikaya svAmi ) | zyAma varNanA che. * zrI bAlacaMdabhAI ke verA parivAranA saujanyathI * zrI saMjIva TreDasa-muMbaInA saujanyathI ha : vasanajI lakhamazI , 26) (c)(c)(c)che 0. 0 (4444 zAka 820020&%20& ) Jain Education Intemational Page #243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ road std 195 #C zrI cArUpa pArzvanAthajI-cArUpa (pATaNa pAse ) zrI pratApabhAI bhAgIlAlabhAI tathA parivAranA saujanyathI im Page #244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pacAsarA pA nAthajI pATaNa Hall baravALA ra0. zrI popaTalAla bhIkhAza parivAranA saujanyathI pAnasaranA uttara gujarAta) sva. vaidya bhAgIlAla nagInadAsa zAhanA pAravAra jhA Ayurvedika phrAma sInA saujanyathI Page #245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ muMbaI vAlakezvara rIja roDa upara AvelA zrI AdIzvara jana TempalamAM pahelA majale sthApita karelA viziSTa prakAranA devadevIonA kalAtmaka zipa - kRtione paricaya zilpanA Ayojaka : zilpa sthApatyanA UMDA ane mArmika abhyAsI paramapUjya sAhityakalAratna AcAryazrI yazodevasUrijI ma. DanAra : mUrti ArTisTa-kuzaLa zipakAra zrI gaNeza nArAyaNa gaMgAkisa-jayapura noMdha : ahI raju thatA zipe seMkaDo varasathI cAlI AvatI paraMparA ane paddhatithI cheDA enAkhA prakAranuM che, abhUtapUrva che ane ajoDa paNa che. parama pUjya AcAryadevazrI yazodevara- svabhAve ja cala cala cAlavAvALA nabI. kalanAkSetra, ane sAhityanA kSetra samAjane kaMIka ne kaMIka navuM ApavuM e vicAravA i! pAvAthI mUkti ziH pakSetra temaNe abhinava-navA zilpo taiyAra karAvI zipIe-kalAkAra mATe ane janasaMdha mATe eka viziSTa pradAna karyuM che. ahIM ApelA tamAma zipa uparathI, lagabhaga tenA jevI che. muMbaI ane dezamAM aneka sthaLe mUrtio padharAvavAmAM AvI che. sAta mUrtione Acho paricaya (1) bhagavatI zrI padmAvatInuM benamUna zipa tamAma darzanAthI' mATe acUka menaTa baneluM, bhavya, AkarSaka zi65 sArAe dezamAM devI mUrti tarIke suvikhyAta baneluM zilpa che. parikara sAthenI devI mUrti na saMghamAM pahelI ja vAra taiyAra thaI che. bIje kyAMya AvI jeDa nathI eTaluM ja nahi paNa ana devI zipamAM paNa AvI parikaravAnI mUrti bhAgye ja haze. A mUrti jeTalI ja mATI mUrti e dezamAM Dajhaneka besI gaI che. ane nAnI moTI ja bIjI lagabhaga 200 thI vadhu mUrta e esI gaI che, nadharmanA itihAsamAM devI mRta zakti pratye AvI meTI zraddhA javale ja jovA maLe che. ane sAcuM kahuM to pahelI ja vAra A ghaTanA banI haze. vAlakezvaramAM bhagavatIjInI sthApanA thayA pachI tenasaMghamAM zrI padmAvatI ane prabhAva asAdhAraNa rIte vistaryo che. ane lAge che ke A prabhAva vistAravavAmAM pUjaya AcArya devanA phALA sarvocca rada che. A kALanA prabhAvaka mA bhagavatIjIe nimitta rUpanI kapa varSa mATe mana ne nimitta banAvyA che, ema kahIe te khATuM nathI. dinapratidina A bAhya ane Abhyansara 1 | va vistarato jAya che. - pUjya munijanI I-chA pRthvI ane jala jyAM saMsthA . e tyAM birAjamAna karavAno saMketa, pahADa ane dariyA A baMne tavanA joDANavALA vAlakezvaranA -La epha 1 re pAra paDyA eTale vAlakezvaramAM mAnA prabhAva kaI viziSTa rIte viratArane pAmyA che. - A mUrtimAM bIjI eka navInatA e che ke AmAM : namaH pArzvanAthAya vizvaciMtAmaNIyate !" A catyavaMdananA prathama kalAkanuM avataraNa karavAmAM AvyuM che. eTale mAnA mAthe pArzvanAthajI ane ApaNI DAbI bAjue parikaranI UbhI paTTImAM dharaNendra ane jamaNI bAjue verATathA sthApita karelA che. Avu buddhipUrvakanuM avataraNa kyAMya jovA nahIM maLe. janatA paNa AnAthI ajANa che, Aje pahelI ja vAra ahIM ulekha thAya che. najare jovAthI khAtrI thaze. (2) bhagavAna mahAvIra jinavIza. A paNa eka navIna Dhaba karAvAyelI covIzI che. derImAM pahoLA ochI hovAthI UMcAI pramANe pahoLAI thaI zakI nathI te sivAya badhu ja zika viziSTa ane anokhI rIte taiyAra thayuM che. (3) vinahara pArzvanAthanuM zipa paNa viziSTa AjananuM sarjana che. mULa to A AkhI AkRti 15 iMcanA dhAtu zi95mAM 2010mAM munie taiyAra karAvI hatI. eka suaovana eka ja mUrtimAM pUjanIya badhI bAbatonA lAbha maLe, snAtra vakhate judA siddhaca ne aSTamaMgala na maLe to paNa A eka ja mUrti thI anAtra bhaNAvAya, evI mUrti banAvI ApavAnI Agraha bharI vinaMti pUjya munizrI yazovijayajI mahArAjane AjathI 30 varSa para karI, tenA javAbarUpe A zilpa taiyAra thayuM. A zipanI 50 thI vadhu mUrti banI haze paNa ArasamAM ekeya banI nahotI. dhAtuzilpanI AkRtimAM thoDo pheraphAra karI vAlakezvaramAM a! ArasApa kaMDAravAmAM AvyuM che. AmAM nIce mujabanAM citro kaMDAravAmAM AvyA che, 1. mULanAyaka tarIke 27 phaNAnA pArzvanAtha. bAjumAM phaNAmAMthI nIkaLatA dharaNendra padmAvatI. te pachI rivAja Page #246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mujabanu parikara, vacce zAstrokta RNuchatra. te pachI uparanA bhAge aSTamahApratiSThA, te vatula pUruM thayA pachI daza digapAleAnu vartula ane te pachI uparanA bhAgamAM chelle jenI ArAdhanAthI tItha kara nAmaka baMdhAya che te vIza sthAnakanA vIza po. vacamAM navapadajI, siddhacakra A pramANe mUrti-AkRtienI uparanA bhAge goThavala che, have mati'nI nIcenA bhAge pikaranI gADI, te pachI navagaDAnI navamUrti A. te pachInI parImAM vacce bebI tenI bane bAe amagalanI AkRtio. ane A paDInA banne cheDe sarasvatI, dhamI, mAbhidra, ghaTAkaNuM bAdi deva devIo ane sAva che. nIce Abu, TApada, viMnAra, zatrujaya, sametazikhara A pAMcatI mUkavAmAM cyavyA che. A zilpa uparathI thoDA vadhArA sAthe bIjI cArapAMca mUrtie anya dezamAM padharAvAmAM AvI che. (4-5) A mane vaza pAmanA guptAnA samayamAM karavAmAM AvatA zepanI che. e vakhate samagra mastaka vALanA ( mAtrakA kAranuMjAba bharI dAma thAtu za khAnA vA pazkira banAvAnI prathA khAsa na hanI. paNa A cAmAM mAthA mANe cAnI kayA hatI. A cAra mato pAlagharamAM che. (6) A suvatInI pUrva sarasvatImAM prANInA vAhana tarIke mara ane hama bandane sthAna ApavAmAM che. jo ke munijIe haMsa ja mUkavA kahyuM hatuM. paga kALagara bhUlathI bIjA dharmamAM mera mUkavAnI prathA ane evI mUrti karavAcI vadhavA eka mAtra mUkayu che. tu munie mUrti bAgyA bAda navA hasa banAvI tyAM kAta karyAM che. Ama sarasvatI be vAhanavALI banI che. mutijInA abhyAsa mujaba zikSatranthamAM sarasvatIjIne avasthA bhede be vAhanavALI paNa batAvI che. e draSTie be vAhana mukAyAM che e Tu paNa nathI. cU 1. savanI sAme bIjI kaI mAsa mukAya tevI vAta hatI te kapanA maMdiramAM bIjI ma bakA-tha!!! mAnastha hatI ja. chevaTe savatInA sAme vadhInA je moDA ane lakSmIccha pavarAvyA che. 3thIjInI mUrtinI sthApanA saMpUrNa paNe jaina zAstrokta che ane mata bena che. ApaNA AcArya bhagavatI sUrimaMtramAM hamezAM lagIjInI pUjA ane jApa huM varSo nA AvyA che. mugA besana varSa mahAlakSmI 4 jatA hatA. paraMtu bo mATe kaparA thI karI le keTalAka noko te dasa barIthI bokaDo kyo che A pramANe navA sipAnA Acho pazrciya che. noMdha - kramazaH chApavAnI agavaDanA kAraNe na, 6 ane naM. 7 e citro ahI chApyAM che. A paricaya bAda racI che. AyAma bIcha likhata prATa thayelI utsava patrikA ane pustikAnA AdhAre Apyo che. -sapAdaka zrI sarasvatI zrutadevI jaina zilpanA niyama mujaba viziSTa prakAre taiyAra evI zrI bhagavatI sarasvatI zrutadevI zrI kamI bI jaina cipa mujaba viziSTa prakAre taiyAra enI zrI samIrathInI mUrti zrI dAmodaradAsa karazanadAsa zAhanA saujanyathI Page #247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI mahAvIrasvAmI jinacovIzI A tasvIra navIna paddhatie mArabalamAM banAvelI jinacAvIzInI che. mULanAyaka bhagavAna zrI mahAvIra svAmIjI che. ane emAM pharatA 23 tIrthakarone sthApita karavAmAM AvyA che. zrImati puSpAbahena ratilAla chaganalAla gAMdhI (muMbaI) parivAranA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ f ma ya ra ma ma ma ma ma ma mArA jajAnA manamAM netA tarata ja kamAla karI. jA tArI kamI na nA kAma karavA jatAM kAmara, 1 kathAkAra thI jovo e bhagavatI zrI padmAvatI devI viziSTa prakAranA sa'yajana sAthenI kalAmaya ane ati AkarSaka, bhavya ane prasanna vadana mAtAjInI bhavya mUrti " erIsTo-erokela "nA saujanyathI Jain Education Intemational Page #249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI vidanaharapArzvanAtha aneka vizeSatAothI zobhatI saparikara sAthenI bhavya mUrti * zrI pArzvapadmAvatI TrasTa-pAlItANAnA saujanyathI 3 zAha mULacaMda kulacaMdanA smaraNArthe huM : zA harilAla mULacaMda parivAranA saujanyathI Jain Education Intemational Page #250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ke ka ka -damaka che ka ka ke Twiki/Fant LjanA gAmamA rAta if a mA tat kAla nA tema mAnava - pApa kema che ? ke kAkA nI 2 (1) zrI RSabhadeva tathA (2) zrI caMdrAnana svAmIjI (3) zrI vAriNu tathA (4) zrI vardhamAna svAmIjI zrI jIvatalAla pratApazIbhAInA parivAranA saujanyathI zrI depalA RSabha jaina mitramaMDaLa muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational Page #251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hA thA jagayA bAda kAma karIne sTAra, rA ya kAma na ka pap para mArI jAna che ema na nA raNa sa nA zrI sarasvatI it + pa. pU. sAdhvIjI ravindra prabhAzrIjI me. je oe zrI siddhagiri00 mAM vividha prakAranI adabhUta tapasyA karI te tu panI anumAna the ane # a, sau jazava'tIbena zAntilAla zeTha jeoe pAlItANAmAM sa'. 20 4 mAM cAturmAsa karyuM tyAre vivija prakAranA temanA tapanI anumodanAthe zeTha zAntilAla kALIdAsanA saujanyathI koH saM. 2041 mAM pAlItANAmAM cAturmAsa daramyAna vividha tapa karanArA zeTha zrI zAMtilAla kALIdAsanI bhAvabharI vaMdanA zeTha bradharsanA saujanyathI ha : zrI dinezabhAI Jain Education Intemational Page #252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI lakSmIjI. zrI koTa tapagaccha mUrti pUjaka zvetAmbara jaina sa`gha muMbaInA saujanyathI Page #253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 9AADSHAHA:AASAASASAS ASASAADAAN ASASAASASSASASAAAAAAAAAASSSS ( W) ) ) )) ) ) ))) ))) ) )) ) ) )) ) ) ) ) ) ))Sara) ( : jana arajI karavI sasa sa ja sa va rSanI eka vAra tela 4) & A (pa )() (R) cha dhAtumUtione paricaya ) 0 0 . 2 ) ) ) ) ) ) ) sese sesese sesese sesese sesese sese sesese sesese sesese sesese karI sArA che. eka ja che je mArA # zira ra ka ( 9> ja che. je A ) ) ) kaikkkkY ) ) ) f) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) te ) ) ) che ke ) le. AcArya vijaya yazodevasUri pAlItANA sAla hatI vi. sa. 2010nI. eka puNyavAna AtmAe mane kahyuM ke "vIza sthAnaka tapanI ujavaNI : 88mATe eka dhAtunI pratimA karAvavI che paNa e pratimAmAM siddhacakra, aSTamaMgala je thaI zake to eka ja pratimAthI snAtra bhaNAvI zakAya. A5 kalAnA ane zi95nA rasiyA cho to ATaluM na karAvI Ape. " nAnakaDA no saMketa thayo ane pachI te kalpanAzakti kAme lAgI gaI ane emAMthI naM. (1) vALI mUrtinuM sarjana thayuM. A sarjanane 30 varasa thayAM. A mUrtimAM meM zuM zuM vizeSatAo batAvI che ? to pahelI vizeSatA nAnakaDI pAMca iMcanI pArzvanAthajInI pratimA upara 1008 phaNae banAvarAvI, bhAratamAM prAyaH pahelI ja A pAzvanAthanI nAnI mUrti haze ke jemAM sahastraphaNAvALA hoya. (2) gADhI upara kamaLa banAvarAvyuM. (3) bhagavAnanI baMne bAjue dharaNendra padmAvatI karAvyA. (4) mUti pharatuM parikara banyuM. (5) mUrtinI uparanA bhAganA traNa valayamAM pahelAmAM aSTamaMgala, (6) bIjAmAM vIzasthAnakanA vIza citro ane (7) chele daza digRpAla ane A traNa valayanA kendramAM traNanI upara vAvaraca (8) navapadajI siddhacakra. ATha vizeSatAo uparanA bhAgamAM. have mUrtinI palAMThI nIce parikaranI gAdI (9) te pachI aSTa prAtihAryo (10) te pachI navagraho (11) te pachI TheTha nIcenI paTTI upara Abu, aSTApa, zatruMjaya Adi pAMca tIrthonA embesa citro ane AkhI mUrtine opa Ape te mATe baMne bAjue Idro gaThavyA che. 2. 2 thI 6 naMbaramAM vividha prakAranA dhAtunA padmAvatIjI che. dhAtunA padmAvatI pahelI ja vAra banAvyA che. emAM mArA hastakanI tragu mUti e khAsa che. sahuthI moTI dhAtumUrtinuM zi95 benamUna che. ghaNA varasanI IcchA A mUrti thatAM pUrI thaI che. kadAca seMkaDo varasamAM A za95 paheluM ja banyuM haze. padmAvatIjInA pUjana mATe temanI mUtie have saralatAthI jaina saMghane malyA karaze. (4)()) alkailkll )) ) or) (f)()nI norna)) DM) *)na) ) Jain Education Intemational wwwjainelibrary.org Page #254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI ciMtAmaNi pArzvanAthajInI saparikara ane vividha prakAranI AkRtio sAthenI dhAtumUti * mAtuzrI ratanabAI cheDA TrasTa-muMbaInA saujanyathI ha: zrI ke. sI. iMDA. Jain Education Intemational Page #255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A kAlanI mahA prabhAvikA bhagavatI zrI padmAvatIjInuM dhAtuza95. ( uMcAI 11 iMca) pahoLAI 5 / ke zrI mATuMgA jaina zvetAmbara mUrti pUjaka tapagaccha saMdha muMbaI-19nA saujanyathI ke zrI vile pAralA vetAmbara mUrti pUjaka jaina saMdha enDa cerITIjha muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational Page #256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI padmAvatIjInI dhAtumUti uMcAI 4 IMca bhagavatI zrI padmAvatIjInI dhAtubhUti (uMcAI kamAna sAthe 10 5 iMca, pahoLAI-7 iMca) bhagavatI zrI padmAvatI jI uMcAI 4 iMca mInI pArzvanAtha-padmAvatIjI sAIjha 1 iMca # maTukAvALA zeThazrI dIpacaMda kALIdAsa zAha tathA zrImati dIpacaMdabhAInA saujanyathI # jhaveracaMda bhurAbhAI jhaverI-muMbaInA saujanyathI 8: zAMtilAla lIlAcaMda gudaravAlA (muMbaI)nA saujanyathI che; vI. narabherAma enDa ku. muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ muMbaI-rIvalI dAlatanaJara jinAlayanA mULanAyaka zrI zakhezvara pArzvanAtha bhagavAna zrI zakhezvara pArzvanAtha jaina derAsaranI peDhI dolatanagara-borIvalI ( isTa ) muMbaInA saujanyathI.... hoooo A Page #258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parama pUjya jaina zAsana zaNagAra AcArya mahArAja thI ' vi jayacaMdrodayasUrizvarajI mahArAja sAheba pUjya sAdhvI zrI padmAzrIjI ma. sA. tathA pUjaya sAdhvI zrI pramodazrIjI ma. sA.nA praziSyA sAdhvI zrI piyuSaprajJAzrIjI ma. sA.nA saddaupadezathI jina zAsana rasika mahAnubhAvo taraphathI .... Jain Education Intemational Page #259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parama pUjya zAsana prabhAvaka AcArya mahArAja zrI vijayajayaca MdrasUrizvarajI mahArAja sAheba 50 4 FEM pUjya sAdhvI zrI praviNAzrIjI ma. sA. nA ziSyA sAdhvI zrI tatvayazAzrIjI ma. sA.nA sadRupadezathI dharmapremI parivAra taraphathI .... Page #260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI Ama, vallabha, samudrasUrIzvarajI mahArAja sAhebanA paTTadhara, paramAra kSatriddhAraka, jina zAsananA parama prabhAvaka, vartamAna gacchAdhipati pa. pU. AcArya deva zrI vijaya dinnasUrIzvarajI mahArAja sAheba gggggggggggggggggggggggg vizALa bhavya lalATanA svAmI, mahApurUSecita prabhAvI vyaktitvavALA divya prakAzapuMjathI ugatA sUrya jevA, parama pUjya AcArya zrImad vijaya IndradInnasUrIzvarajI ma. sA.ne janma vikrama saMvata 1980 kArtika vada 9nA roja vaDodarAnA sAlapurA gAmamAM thaye. yugadaSTA paMjAbakesarI pa. pU. vijayavallabhasUrIzvarajI ma. sA. sukhada sAnidhya emanI antarnihita saumyatA, paramArtha prema ane cAritryanI garimAne bamaNu karanArU siddha thayuM. emaNe mAnava mAtrane udAratA ane sahiSNutAne saMdeza pahoMcADyo. 50,000 thI paNa vadhu jainettara paramAra kSatriyAne dhAmadhUmathI jaina dharma aMgIkAra karAve eTaluM ja nahI paNa temAMthI keTalAka te jaina muni paNa banI gayAM. jaina dharmanI A abhUtapUrva ghaTanA ja e bAbatanI sAbitI che, ke emanA tejasvI pravacane keTalA prabhAvazALI ane bhaTakatA-mArga bhUlelAne samAge vALanArA banI zakyA che. emanA caraNukamaLa gujarAta, mahArASTra, rAjasthAna, paMjAba, harIyANA, uttarapradeza, madhyapradeza, jammu, kAzmIra, ema je je sthaLe e paDe che tyAM tyAM dikSA mahesa, ajana zalAkA pratiSThAo; upadhAna tape, yAtrA saMghe ema aneka dhArmika kAryakramanI dhUma mace che. sAdhu samAjamAM agragaNya, paramAra kSatriyoddhAraka, gacchAdhipati, pa. pU. A. zrImad IndrannisUrIzvarajI ma. sA.nI dinacaryA, pravacana, zailI, vANI, madhura vyavahAra vagere zrI sakala saMgha mATe zraddhAspada ane gauravaprada che. ka zrI paramAra kSatriya jaina sevA samAja-vaDodarAnA saujanyathI Jain Education Intemational Page #261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ O zrI zrAMsanAtha bhagavAna ( zeTha amRtalAla kALIdAsa dozI ghara derAsara, vilepAralA-mu'baI ) * By CURTESY AMRITLAL CHEMAUX LTD '' Page #262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAlItANA-kesariyAjInagaranA jina prAsAdanA mULanAyaka zrI kesariyAnotha AdIzvara bhagavAna zrI sakhezvara pArzvanAtha jaina derAsaranI peDhI kesarIyAnagara talATI roDapAlItANAnA saujanyathI Page #263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI zAmalA pArzvanAtha muMbaI-vAlakezvara-rIjaroDa uparanA zrI AdIzvara jaina TempalamAM pahelA majale birAjamAna zrI pArzvanAtha bhagavAnanI prabhAvaka mUrti zrI jayaMtilAla hIrAlAla zAha-muMbaI parivAranA saujanyathI Jain Education Intemational Page #264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saurASTramAM sAvarakuMDalAmAM jUnA derAsaranA mULanAyaka zrI dhamanAthasvAmI sAvarakuMDalAmAM dharmanAtha maMdira mAM raMgamaMDapanuM manohara drazya sAvarakuMDalAvALA hAla muMbaI zeThazrI mahAsukhabhAI lakSmIcaMda zeTha tathA zrImati padmAbahena mahAsukhabhAI parivAranA saujanyathI Jain Education Intemational Page #265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mULanAyakazrI zAMtinAtha bhagavAna-meDI upara jaina maMdira-sAvarakuMDalA zrI zAMtinAtha derAsaramAM zrI munisuvratasvAmI trIje mALe sAvarakuMDalA nezaati T konuM che jinAlayanI bahAranI gelerIne bhAga sAvarakuMDalA jaina maMdira zrI kAtilAla lakSmIcaMda zeTha parivAra ( sAvarakuMDalAvALA ) hAla mubaInA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saurASTramAM surendranagada jillAmAM dhrAMgadhrAnA moTA derAsarajI tarIke oLakhAtA zrI ajItanAthajI derAsaranA mULanAyakazrI ajItanAtha bhagavAna dhrAMgadhrAmAM nAnA derAsarajI tarIke oLakhAtA zrI saMbhavanAtha derAsaramAM bAjunA raMgamaMDapamAMnA mULanAyaka bhagavAna zrI vAsupUjya svAmI dhrAMgadhrAvALA hAla mubaI zrI nagInadAsa eca zAha parivAranA saujanyathI Jain Education Intemational Page #267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI sUrimaMtrane moTA paTa (saMpUrNa) - mekara * * * * * - ka = = jaina dharma zAsanamAM vartamAna vizvanA rAjA samAna paMca parameSThI bhagavaMtamAM jeo tRtIyarathAne birAje che te zrI AcArya bhagavaMtone ja jenI ArAdhanA karavAne adhikArI gaNAvAyA che te sUrimaMtra paTa 14 zeTha talakacaMda svarUpacaMda zAha TrasTa-muMbaInA saujanyathI guda zeTha jhaveracaMda pratApacaMda zrI supArzvanAtha jaina saMgha upAzraya muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational Page #268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vizvanA vividha prAcInattama dhamasthAnomAMnuM eka pratika- jaina jainettara samAjane ghaNe moTo samudAya jenI upAsanA ArAdhanA karI Aje paNa dhanyatA anubhave che te pragaTa prabhAvaka zrI ghaMTAkarNa mahAvIradeva (mahuDI-uttara gujarAta) * zrI mohanalAla becaradAsa mahetA (muMbaI) parivAranA saujanyathI : zrI rasikalAlabhAI koThArI-devAMga kansTrakazana kuAM. (muMbaI) parivAranA saujanyathI * zrI malukacaMda sAkaracaMda bhaNazAlIno parivAra-muMbaI | ha : zrI ratilAlabhAI bhaNazAlInA saujanyathI * zrI sI. ena saMghavI parivAranA saujanyathI 2 zrI manubhAI ema zeTha muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational [221] |||||||||||||| www kalA darzana jina prAsAdonA sanmukhanunA, zilpAnA manAhara dazyA, jinezvaradevAnI virATakAya pratimAe, madirAnAM seAhAmaNA praveza dvArA, prAcIna purAvazeSA, citrazailI, citrapaTA, vAstukalAnA vaibhava, preraNAdAI arvAcIna dharmasthAnakA, kalAkArIgarIthI ze|bhatA devamadirAnA vividha aMgeAnA vaMdanadarzInathI dharma paratyenI ApaNI zraddhA bhaktimAM vadhArA thAya che. AveA ApaNe joI e zilpa sthApatyanA utkRSTa namUnAo. Page #270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ | 222] zrI zatruddha gAja upara (saM. 2062 ) nUtana jina prAsAdanA mULanAyaka bhagavAnazrI RSabhadeva (ze. A. ka. nA saujanyathI ) Page #271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ JIT [** # ] mo jo ka 1 zrI zatruMjya girirAja upara navA AdIpanA derAsaranA pAchalA bhAga ( zeTha. A. ka. nA saujanyathI ) Page #272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ #Q! [224 ] *T}}} zrI zatruMjaya girirAja upara dAdAnA derAsaranA dakSiNa taraphanA daravAjAnuM tAraNa ( zeTha. A, ka. nA saujanyathI ) Page #273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 31313114 // [225] zrI za*trujya girirAja upara kumArapALanA maMdiranA eka bhAga (zeTha A. ka. nA saujanyathI ) Page #274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 22 + ] che. AthI zrI zatruMjya girirAja upara mahAvasahI zreyAMsajinanuM caturvizati jinAlaya (zeTha A. ka. nA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 227] 1. keda kA kAkI 0 ke ja che ' vyche . A zrI zatrujya girirAja upara kharatara vasahInA raMgamaMDapanA keraNIdAra staMbha (zeTha A, ka. nA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 228] all/ E (zeTha. A. ka. nA saujanyathI ) devamaMdironI nagarI tIrthAdhirAja zrI zatru jya Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [229 ] giniMrAja zAtruMjaya uparano pInobhUmiyo, pAlItANA zrI girirAja uparanA mA ane tene pharatA kADha (zeTha A. ka. nA saujanyathI ) q *l[ p* tuTa e rana mUtrivedI pati #KILL TOPI Page #278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [230] zrI zatru jya girirAja upara bhulavaNIne eka taraphano dekhAva (zeTha A. ka. nA saujanyathI ) devamaMdirethI zobhAyamAna tIrthAdhirAja zrI zatrujya (zeTha. A. ka. nA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 231] zrI zatru jya girirAja upara chIpAvasahInuM derAsara (zeTha. A. ka. nA saujanyathI ) jyAM devAdhideva zrI AdIzvaranA besaNA che te garavo girivara zrI zatruMjaya (zeTha. A. ke. nA saujanyathI ) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhagavAna RSabhadevanA pUrvajanma saMbaMdhanA saMkhyAbaMdha prAcIna citromAMne eka utkRSTa namUno (zeTha A. ke. nA saujanyathI ) prAcIna samayamAM vizALakAya mahAla ane zeThanI suMdara havelIomAM AlekhAyelA bhItticitromAMnI eka jhalaka. (AgameddhAraka graMthamALA-kapaDavaMjanA saujanyathI ) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 233] kuMbhArIyAjI tIrthamAM zrI neminAtha bhagavAnanA divAla uparanuM kotaraNIvALuM kAma | ( bloka zrI yazavijaya graMthamALA bhAvanagaranA saujanyathI ) vAta karI ArasanI chatamAM AlekhelA zrI neminAtha bhagavAnanA jIvananI ghaTanAno citAra ApatuM dRzya - kuMbhArIyAjI ( bloka -- yazavijaya graMthamALAnA saujanyathI ) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 234 ] ArAsaNa tIrthamAM neminAtha bhagavAnanA maMdiranI divAla uparanuM manorama zi95. ( kuMbhArIyAjI ) ( ileka-zrI yazovijaya graMthamALA-bhAvanagaranA saujanyathI ) kuMbhArIyAnA maMdiranI ArasanI chatamAM AlekhAyelA suzobhane ( bleka-zrI yazovijaya jaina graMthamALAnA saujanyathI ) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 235 ] | che ji . . . . . kuMbhArIyAjI tIrthamAM maMdiramAMnI ArasanI chatamAM AlekhAyelAM suzobhane ( bleka-zrI yazovijaya graMthamALA - bhAvanagaranA saujanyathI ) kuMbhArIyAjInA manohara maMdiranuM manoraMjana dRzya (bleka-zrI yazovijaya graMthamALA - bhAvanagaranA saujanyathI ) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 23 6 ] kuMbhArIyAjI tIrthamAM zivAlayanI bahAranI divAla uparanu manohara zi95. ( bloka-zrI yazovijaya graMthamALA-bhAvanagaranA saujanyathI ) kuMbhArIyAjI tIrthamAM ArasanuM manahara kAratoraNa ( bloka-zrI yazovijaya graMthamALAnA saujanyathI ) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 237] saMpUrNa maMdirane khyAla ApatI derImAM bhagavAnanImunimagna mUrti sAme deva devIonI bhAvanAbharI bhaktinuM dazya-rANapukAra (bleka-zrI yazovijaya jaina graMthamALAnA saujanyathI ) staMbhanI jADAI, temAMnI suMdara kotaraNI, cakrInI hAra mALA, haMsaMthara vagerethI akita staMbhane ekabhAga-rANakapura (leka-zrI yazavijaya graMthamALAnA saujanyathI ) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 238 ] dharavihAranI bahAranI bhIMtamAM vacce kareluM zilpa-nRtyanA thADA prakAro darzAvatI devAMganAe mukhya devI samakSa nRtya karatI devI ane tenI sAme utsuka vadane jotA haMsatharanuM dRzya (rANakapura ) (blAkasa-zrI yazeAvijaya graMthamALA-bhAvanagaranA saujanyathI) Page #287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 239 ] varakANA- zrI pArzvanAtha jinAlayanA mULa prAsAdanu uttaraMgatuMga manAhara zikhara. 1 dharaNavihArane bhavyatA a`tA eka sarakhA kaLAmaya staMbheAnI hAramALAnu eka dRzya -rANakapura paMcatIthI (blAsa-zrI thaze vijaya prathamALAnA saujanyathI ) Page #288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 240] dharaNuvihAranI mULa prasAdanuM gaganacuMbI bhavya zikhara ( rANakapura ) ( bleka-zrI yu. vi. jaina graMthamALA bhAvanagaranA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ | [241] kinAre zrI pAzvanAtha jinAlayanA apUrva koraNIthI bharyA zikharane madhyabhAga (rANakapura) (bleka-zrI yazovijaya graMthamALA-bhAvanagaranA saujanyathI) Jain Education Intemational Page #290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 242 ] koI svargIya gamane potAnA nRtya ane mRdaMga dvArA tAla ApatI eka natikA (rANakapura ) (loka-zrI yazovijaya graMthamALA-bhAvanagaranA saujanyathI) dharaNuvihAramAM AvelI eka keraNIbharI jALInuM rekhAMkane (bleka-zrI yazovijaya graMthamALA bhAvanagaranA saujanyathI) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [243 ] kahaEE I CERDE zrI nemInAtha jInAlayanI bhIMtamAM karelA devIonA nartana prakAro (rANakapura ) (loka-zrI yazovijaya graMthamALAnA saujanyathI) devAMganA svarUpa darzana-chasarA (kaccha) (ena sI. sepurAnA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 244] - zrI dharaNavihAra prAsAda-sanmukhadazana rANakapura (leka zrI yazovijaya graMthamALAnA saujanyathI ) dharaNuvihAranI bhavyatAne khyAla ApatuM pAchaLanI DuMgaramALA sAthenuM vihaMgama dRzya (blaka zrI yazovijya graMthamALAnA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [245] mahI karI zakatA hoya che Si MOJ (20 jaya paM. A A humalo karI - jIruM 1 (1). OITOTO HIMATUALE citramAM khIcokhIca keraNI ane pUtaLIonA aMbArathI bharapUra dharaNuvihArane meghanAdamaMDapa tathA staMbhe najare paDe che. (loka-zrI yazovijaya jaina graMthamALA bhAvanagaranA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 246 ] vimaLavasahInA raMgamaMDapa uparano eka bhAga (abu ) (blaka zrI yazovijaya jaina graMthamALA-bhAvanagarathI saujanyathI ) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #295 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 247 ] jaina madadakartAnI mUrti dhADevAra. (mAththu ) (bleAka zrI yaze|vijaya jaina graMthamALA-bhAvanagaranA saujanyathI ) (Akhu sTa Page #296 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 244 tejapALa ane anupamAdevI-( Abu.) (bleka. zrI yazavijya jaina graMthamALA-bhAvanagaranA saujanyathI) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #297 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [249 ] vimaLavasahInA pIlaranA eka bhAganuM dazya (Abu ) (bleka zrI yazovijya jaina graMthamALA-bhAvanagaranA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #298 -------------------------------------------------------------------------- ________________ acalagaDhamAM caturmukha prasAdanA be mALa (bleAka zrI yazeAvijaya graMthamALAnA saujanyathI varakANA zrI pArzvanAtha jinAlayanA uttarIya khalAnakanA uparanA mALanA vistAra (bleAka zrI yazeAvijaya jaina graMthamALA-bhAvanagaranA saujanyathI) Page #299 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zaMkhezvara mahAtIrthanA mahAmaMdiranuM bhavya zikhara | (blaka zrI yazovijya jaina graMthamALAnA saujanyathI) zaMkhezvara mahAtIrthamAM sabhAmaMDapanA ghumaTanuM manohara lAlaka ArasanA ghumaTanI aMdara vividha pUtaLIo ane jhINI kotaraNIvALuM lolaka (bloka zrI yazovijyajI jaina graMthamALAnA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #300 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zaMkhezvara mahAtIrthamAM jamaNI bAjunI derImAnuM maMgaladarzana (blaka zrI yaze vijaya jena graMthamALAnA saujanyathI ) zaMkhezvara mahAtIrthamAM devavimAna jevI maMdiranI manohara zikharAvali (bleka zrI yazovijaya jaina graMthamALAnA saujanyathI) Jain Education Intemational Page #301 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zikharAnA samudrane umiMtaraMga ( zakhezvara mahAtIrtha ) ( bleka zrI yazovijaya jana graMthamALAnA saujanyathI ) adikapAla-vimalavasahI-Abu ( bleka zrI jainajarnala-kalakattAnA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #302 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 254 ] IlerA staMbhadarzana (ena. sI. sepurAnA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #303 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 255] kalAkRti-mAu bu kalAkRti-mAu'TaAbu uparanA banne bloka - jainajana la - ( janabhavana ) kalakattAnA saujanyathI) Page #304 -------------------------------------------------------------------------- ________________ E sthaLa : mathurA myujhIyama samaya / isunI 1 lI 3jI sadInI prattimA vigata : mathurAnA kaTakAlI TIlAnA bAnukAmamAMthI prApta bhagavAna mahAvIranI pratimAnI tasvIra bleka jainajanaza ( jainabhavana ) kalakattAnA saujanyathI trizalAnA jAcA-vijiSNuda cAkhIzamAM jinarAyane va'kIe - sthaLa : devagaDha samaya : isunI 6-7 mI sadI jainajana la = ( jainabhavana) kalakattAnA saujanyathI Page #305 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 257 ] sthaLa : pAvApurI samaya : IsunI 13-14mI sadInA pratimAjI vigata : bhagavAna mahAvIranA 2500mAM nirvANa kalyANaka prasaMge pAvApurI tIrthamAM pratiSThita pratimAjI jaina jarnala (jaina bhavana) kalakattAnA saujanyathI Jain Education Intemational Page #306 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [258 ] sthaLa : caMdanagAma ( rAjasthAna ) jayapura pAse samaya H IsunI 1 mI sadInI pratimA vigata : zvetAmbarI pallIvAlAe sthApita prasiddha mahAvIrajI tIrthanA prabhujInI tasvIra jainajanaka (jainabhavana ) kalakattAnA saujanyathI Page #307 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [2 59 ] sthaLa : vaibhAragiri (rAjagRha) samaya : IsunI 10 mI sadI vigata : mAtA trizalA devI sAthe bhagavAna mahAvIranA prAya : eka mAtra pratimAjI jainajarnala (jenabhavana) kalakattAnA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #308 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [26.] jainajanI ( jainabhavana ) kalakattAnA saujanyathI sthaLa : vaDodarA myujhIyama samaya 1 IsunI 7-8 mI sadInI dhAtu pratimAM vigata : jIvantasvAmI' nAme vikhyAta mugaTa dhArI, kAryAtsarga mudrAdhArI vilakSaNa pratimAnI tasvIra. Page #309 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 261 ] sthaLa : lachavADa samaya : IsunI 11-12mI sadI jainajarnala (jaina bhavana) kalakattAnA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #310 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mathurAnA kakAlI TIlAmAMthI prApta bhagavAna mahAvIranI prartimA 34 [ re re ] 0 samaya H IsunI 3-4 thI sadI jainajanala (jainabhavana kalakattAnA saujanyathI Page #311 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 263 ]. 999999999998dada zrI padmAvatI devI (nAlaMdA sthApatyane AdhAre ) (jaina sAhitya vikAsa maMDaLa-pArlA muMbaInA saujanyathI) Jain Education Intemational Page #312 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [264] saMvata 2035mAM sudhArelI derIo sahitanI jaya taLeTInuM dazya. pAlItANA (AgameddhAraka graMthamALA-kapaDavaMjanA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #313 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 65] zrI zatruMjaya girirAja upara bhulavANImAM, eka ghumaTanI apUrva kotaraNI ( AgamAddhAraka graMthamALA-kapaDavaMjanA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #314 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 266 ] vi. saM. 1780 mAM citarAvela zrI girirAjana paTa. (AgameddhAraka graMthamALA-kapaDavaMjanA saujanyathI Jain Education Intemational Page #315 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [359 ] Guo Man Shan Tu " Lan Li " zeTha zAMtidAsane saMvata 1668 nA paMcatIthIna kapaDAnA paTamAMnA zatrujaya rirAjanA paTa (Lull&LRDao A LOL-5464 well Aloyed 30 ) Jain Education Intemational Page #316 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [268 ] zrI zatruMjaya upara sAkarazAnI TUMkano eka bhAga (AgameddhAraka graMthamALA-kapaDavaMjanA saujanyathI). Jain Education Intemational Page #317 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * -- ******* [ 269 ] zrI zatruMjaya girirAja upara sImadhara svAminA derAsaranA eka khuNeA. ( AgamAddhAraka graMthamALA-kapaDavaMjanA saujanyathI ) Page #318 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 270] 9 ka ka ka ENT zrI zatruMjaya girirAja upara sImaMdhara svAminA derAsaranuM zikha 2. (AgameddhAraka graMthamALA-kapaDavaMjanA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #319 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 271] zrI zatruMjaya upara caumukhajInA maMdiranI bahAranI kAtaratI. ( AgamAhAraka graMthamALA-kapaDavaMjanA saujanyathI ) Page #320 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [272 ] = = = = = = = = simaMdharasvAminA derAsarane pAchaLanA bhAga. zatruMjaya uparanI A zi95 samRddhi joIne pazIe Azcarya mugdha banI jAya che. ( gameddhAraka graMthamALA-kapaDavaMjanA saujanyathI Jain Education Intemational Page #321 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 273 ] saM. 2032 nI pratiSThAvALI navI TukanA mULa nAyakajInA maMdiranuM zikhara. zatruMjaya uparanA A zikharo AkAza sAthe vAta karatA najare paDe che. (AgameddhAraka graMthamALA-bhAvanagaranA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #322 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 274 ] meAtIzAhanuM daherAsara (zatruMjaya uparanA AvA bhavya jinAlayAe nAnI gaurava gAthAne yazakalagI caDAvI che } (AgamAhAraka mALA kapaDavaMjanA saujanyathI Page #323 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 275 ] zrI girirAja upara kumArapALanA derAsaramAM, eka bIjI, cauda svapna vagere. zilpIoe kaMDArelI A adbhuta kalAe jagata pravAsIone acaMbAmAM mUkI dIdhA che. (AgaddhAraka graMthamALA-kapaDavaMjanA saujanyathI) Jain Education Intemational Page #324 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [26] zrI zatruMjaya upara sAsuvahunA gokhA naM. 1 (AgamAhAraka graMthamALA-kapaDavajanA saujanyathI ) Page #325 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 277] kalAtmaka marikara darzana gaNezanArAyaNanA saujanyathI Jain Education Intemational Page #326 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 278 ] HT) UTT zrI padmAvatI parikara darzana ena sI. somparanA saujanyathI Jain Education Intemational Page #327 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 279 ] SE zrI sarasvatI vI (brITIza myujhIyama citra parathI ) (blAka : jaina sAhitya vikAsa maDaLa pArlI-muMbaInA saujanyathI ) Page #328 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAussagIyAjI-pi DavADo ( jaina sAhitya vikAsa ma`DaLa muMbaInA saujanyathI ) [ra . ] rANakapura paMca tImAM zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM sahastraphaNA zilpa, A zilpamAM kamaThanA upasarga ane dharaNendra nAga nAgaNIo sAthe paraspara gUMthAIne bhagavAnane eka hajAra 1. karmAethI chatra dhAraNa karyuM' che tenuM Abehuba zipa, (5. vi. jaina madhyamALAnA saujanyathI ) Page #329 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [281 | na hIti staMbha-citeDa. ena. sI. so purAnA saujanyathI Jain Education Intemational Page #330 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 2 2] bhagavAna zrI mahAvIra paramAtmAnA janmakalyANathI nirvANukalyANaka sudhInA pAMca citrapaTTA citrakAra : zrI sumanta zAha "TREA kAmamAM kirI mArga prApti ane cyavana kalyANaka janma kalyANaka ane mahotsava ( zrI javAharanagara jaina dhe mUrtipUjaka saMgha javAharanagara:goregAma-muMbaI 62 nA saujanyathI. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #331 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [23] : HT? gharavAsa ana dIkSA kalyANaka kaSNusahana ane kevaLajJAne Jain Education Intemational Page #332 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haie} A pAMca citrA madhyakAlIna jana citra rIlInA che. citrakAra zrI sumanta zAhe A pazu citriAmAM nayasAranA bhavathI bhagavAnanA nivaNa sudhInA jIvana prasaMge gU'cyA che. A citra paTaa!kAre banAvela hAI divAlo upara dazanIya banaze. Icchaka saMsthAoe citrakArane saMparka sAdhavA. (bleka ema. jI. zeDanA saujanyathI ) zrI RSabha deva zAsana adhiSThAyikA zrI cakezvarI devI ( AgamAddhAraka graMthamALAnA saujanyathI ) tIrtha sthApanA ane nirvANa kalyANuka zrI zatruMjaya upara zrI nazvara dvIpanI. Trakano AgaLanA dekhAva. (AgamAddhAraka graMthamALAnA saujanyathI ) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #333 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAusagnamAM jina pratimAnuM maMgala darzana saM. 1160ne yazAnAganI bhAryAnA nAmavALA tirtha"karanI pratimAnA parIkaranA nicenA bhAga-eka dRzya ( agiddhAraka graMthamALAnA saujanyathI ) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #334 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAmactI maLI hatI, ja8 : zilpa sthApatyamAM A prakAranA tAraNa hoya ke raMgamaMDapanA staMbhe hoya, prAsAdA hoya ke pratimA hoya, guphAma'diro hoya ke devAMganAonA nRtyaprakAro hoya, jainakalAmAM vaividhyatAnA jarUra dRzana thAya che. kalAnA zAlIgata vikAsamAM jaina dharmanI vilakSaNatAenuM yazasvI pradAna noMdhavuM ja joIe. ( gameddhAraka graMthamALA-kapaDavaMjanA saujanyathI). Jain Education Intemational Page #335 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 2 ka ] thaLa : RjuvAlikA samaca : prAcIna vigata : bhagavAna mahAvIranI kevaLajJAna bhUmi * dharmalAbha"nA saujanyathI Jain Education Intemational Page #336 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 288 ] ApA rAma zrI mahAvIra jIvanadAnanI eka jhalaka {{{{{ } ${16 samaya : prAcIna : sirasA baMdarAvara sthaLa : kSatriyakuMDa Susses th vigata : bhagavAna mahAvIranuM janmasthAna bhagavAnanA nirdoSa bALapaNanA cogAna gAtA jinAlayanA bahAranA bhAganI nIra. ma dharma lAbha nA saujanyanI Page #337 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maMtrazAstra mahAna mULa bIjaka, jenuM sthAna sarvazAstramAM upalabdha che. jenI oLakhavidhi 'hI"kAra' nAmathI thAya che. Page #338 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [29] mo . upa-ra-kI--2 vijayA yA jarI vikA yatpamAjiraNa cisahi sTa 2STha 8 24rara7) 28|| chiziziro 8/2chAMda|i| TiDiEO $$1 ra - - - 1 1 G , arrot RTI jaina zAsana mahAna yaMtra- paMcaparameSThi yaMtra jenuM sthAna sarva maMtra ziromaNI zrI namaskAra mahAmaMtranA pAMca padamAM upalabdha che. Jain Education Intemational Page #339 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 digaNa zrI RSimaMDala yantram samAna ANDRAARARARAS [3] rAti adhinama DOWRY 81 gAyanama [21] 13 16 ke --13 APR 2) | Her Debug 14-D mp33 20 athama ajita rAma pati viyaa yuddha siddhabhyo namaH + GWARZ " dudhAya namaH jila 36 reprint 00000 vidhAya namaH iiringkingnnnnnn maMtra, vizeSajJa upAdhyAyapachi aAja yati rAjasthAna 2) 12 pakSati 110 pAvanAH 10 ad zrI RSimaDala mahApUjana yaMtra eTale jinezvara bhagavata sahita sarva sabhyaSTi dhruva devaAnI bhAvapUrvakanI bhakti anA Page #340 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [22] RAinmravidhimArajanana 2200-300011vmeshn| MmornmnipavikAragamaNamukkarakamivAvamAmAtra kamAnInajAvitrA parisarArAmakikaraNapa3anArodA 14nIramAyAvirodhanAnimiSAparAyaphAmA rapungmamAlinabA0 ranmAmamA mAni ukAsekarAjavipara zivinimAjAAekajanAkamanAmanAjagIbAjIjavaNe gAtomamilizijahilAhanihidivasAcyA parAbhavAlAnujagI jAUNalera-DijAhamAu0manakAmaazakadAvi mAlamatrAcI pUraNabhitrakAlAzayukanarAmayapajijIArapArAlA NamAkAjIvijanetIsarAyarabajamaznara zapiMjarA sIkalAnimakara bAharI hirarAjInAmIkamIkA viSayamA magikArAtmakamIjanitimamamamamajAkA nAnakajamina awayAmAjAnatatpunipahiranamataNI erijAla amarohararikAmAzA bhAgAlAma namahinAkArijAjanAyaka jIvita-sAmasumimAmAdramaThinanAVR parana5 PanayaPAniyavAsAyazyiyAgAdiyAnidhayazAsAyapiyAdAtmavAtaramayAgAdAlikAmAnAvaramayAmagaThANAmiya nAmAvadAdAdamAvasyAvAmayammAyakvAkSAdamamapadamaviramAkramAmadhAnAMgAgAgavArakampimanAyA bhAgAmAtA - mAyAhAtisavirAmakANAegANyAkaraNaNaghyAvamisamAdhAvAkhAmiviNAyaMmizAlibAgasitavamitvavazalAmAsanA rAmavahAuyAhAmAmAgatogAmAraNyAvasipieNyAmasvivaktavyanisAmavataMsahayAyavimudAyagatAmA ekappA nadadAgAgAnAsAmAuNavivarAsAThIcAyariyakSikAmAsAgavAvamAdhAnaksayasasammamahazIpathAhAtakampazyayAkAma kamAvAsyaNagaDAsArayatinidhaNAvAravArAmavaradaaadeojarAhAmAparAparaNasvaramatadAnATyAvATatAdAca ggaamaamutaadaadyaaemgvtaapaativyvhaarlaassyaami| dabA bAgunamavatAmAkalyA mAnaba zrIvAtrA 'nadurabAranivAsInImAmavAdhiyAnavanavikAbIji nadharmAvazamananayAgarassumanAnaukadilAmItrA yApikA jinamanAnpAmAzrAzugarAnAyuevApadadiSTAdikAramitA zyAgamayaraivanajIrApajpabudiAdiyA vAyAvinavyayamaphanAzanajanmAnaIvanabamAmAvavanaya sayAmavinayAkAlatAmAkanAukAmasatanAnihAyAjama mAsanasanAdavavavIrAjJAninanana bhinalinAsanakasaMghAdikesadArAvinAyaspakarmAdAnAdhinanAzma muInopayumAtrAmanakAmanAmA nijakarakamamAninavanirikomidAnA:manakAnanisaMyuktAzramadA' bakanAyakAnadIsamuhanimanakhakamalAnAnathAvarAyadezAne upavidhinAyapizAmaMdhanAepavitrAborakSiA kSiNyatimadopAdhyAyIpamahAnaganividhyapakAnAjavyAMgalibhikhApinAzrAmA Agama sAhityamAM prAcIna hastapratonA pAnA ghATa 52 (muMbaI) dhapura (2104sthAna) "mana"sauganyathA Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #341 -------------------------------------------------------------------------- ________________ madhya pradeza ane rAjasthAnamAM maLI AvatI AvI zilpakRttio ane prAcIna avazeSe! AjanA arvAcIna yugane pUrvanA e jaina itihAsanI jAheAjalAlInI jhAMkhI karAve che. jaina ja la kalakattAnA saujanyathI Page #342 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 294 ] haThIbhAInuM kalAtmaka jaina derAsara-amadAvAda IrAnI prAcIna guphA advitIya pratimAjI-pATaNa (dharmalAbhanA saujanyathI ) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #343 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 295] samavasaraNa maMdira-pAvApurI (jaina sAhityavikAsa maMDaLa-pArlA-muMbaInA saujanyathI), Jain Education Intemational Page #344 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 29 maMgala bhAvanAnuM virATa darzana karAvanAra, dharmasaMskRti ane dharmazraddhAnA bhaktikAvya mUrtimaMta karanAra, zilpakaLAnI saudarya sugaMdha prasarAvatI rANakapuranI A manahara kalAkRtie vizvamAM nAmanA apAvI che. (bleka-zrI nemacaMda gAlAnA saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #345 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vasa thIma pahmAvatyenamAM - tirANa maccha2da no macacha2dAnI mAyAsTora CorabhAvanagara bhavyaguNa bhagavatI devIzrI padamAvatI | vizvamAM bhArata ja eka evo deza che jyAM mA zaktinuM prAbalya pravarte che. zaktipUjanI A atyaMta prAcIna paraMparA akhalita ane amApa che, jaina ane jainettaramAM bhAvathI pUjatI banArasamAM AvelI, vevIzAmAM tIrthakara zrI pArzvanAtha bhagavAnanI ja mRta zAsanarakSakA devI zrI padamAvatInI uparokta dedipyamAna mUrtinA maMgaladarzanathI sau koI vanyatA anubhave che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #346 -------------------------------------------------------------------------- ________________ cArUpamaMDana pArzvanAtha [jemanI pUjA bhaktithI AvinAzI ane akSaya sukha-mokSa prApta thAya che te pArzvanAtha prabhunA hajAreka derAsaramAM prabhujInI pratimAo keTaleka sthaLe ati purANukAlIna che te ghaNA sthaLe arvAcIna paNa che. eka hajarane ATha nAmadhArI zrI pArzvanAthaprabhune keTI keTI vaMdanA ] Jain Education Intemational Page #347 -------------------------------------------------------------------------- ________________ puruSAdAnIya pArzvanAtha [bezamAM tIdhAra bI pArkanAthanI eka atizika puruSa tarIke noMdha levAmAM AvI che. zrI pArkanAya prabhunA prabhAva akSaukika hatA emanA nAma mAtrathI ja dhAnAM manavAMchita pUrNa thatAM eTale te puruSAdAnIya ( pUrrisAdANI ) kaDaiyAyA puruSAdAnIya eTale nAma levA gAyaka yogya pavitra puruSa ] maNika Page #348 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ane dara, kapha 2 thaI che ) thI kAma gIta gad Eaa javAM ama0o pAka kadI na ra . A | zI rAtre bAra vA pU. dAdAzrI kalyANasAgarasUri dvArA pratiSThita vizALanAtha svAmInI bhavya pratimA mULanAyaka bhagavAna (paTaNA-bihAra). gaNivaryazrI kalAprabhasAgarajInI preraNAthI Jain Education Intemational Page #349 -------------------------------------------------------------------------- ________________ giravara darzana biralA pAve / annata bhavanA karma khapAye // GRPadmata AZER OPPRETA GT dat zrI zAkuMjaya mahAtIrtha ** pAlItANA ** prakAzakaH pArasamala premacaMda 270, sAina IsTa, bambaI 400022. ******* GGGGGGES 43 // DDDDDDD ad ekekuM DagaluM bhare guMjA sAhamA joh| RSabha kahe bhava) karmakhataha TAG DIGI ise AzAtanAse bacAvo varanA chapAvanAra jimevAra nahIM / Page #350 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational Page #351 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina tIrthasthAno-maMdiro ane zilpadarzana ha ks @ lan 25 ka - mahAprabhAvazAlI-tIrthAdhirAja zrI zatruMjaya bhAratanA tIrtha sthAne-derAsaro-maMdiro e bhAratanI saMskRtinuM eka umadA preraNAbaLa rahyuM che. janajagatanI prAcIna ajoDa jAhojalAlI ane apUrva AtmavaibhavanI pratIti Aje A bhavya tIrthasthAna karAvI rahyA che. eka eka tIrtha ane maMdiranI pAchaLa rahela bhavya preraNAtmaka itihAsanuM ApaNe jo avalokanasmaraNa karIe ane e preraNAne jIvanamAM pacAvIe to jIvana dhanya banI jAya. tIrthayAtrAne manuSyajanmanuM eka viziSTharUpa mAnavAmAM AvyuM che. pUjA, dayA, dAna, tIrthayAtrA, japa, tapa, kRtArAdhanA ane paropakAra e manuSyajanmanA ATha phaLa che. arthAt tIrthayAtrAnI rajathI prANIo karmorUpI rajathI mukta thAya che, tIrthomAM bhamavAthI A bhavamAM bhamavuM paDatuM nathI. tIrthamAM dravyano vyaya karavAthI prANIo sthira saMpadAvALA thAya che ane prabhune pUjavAthI teo paNa pUjanika thAya che. Jain Education Interational Page #352 -------------------------------------------------------------------------- ________________ e) : - huM prAthamika kakSA nA kAkA : ra. ka za sa na na S. : Sar DUvaka ==Asa jhALa; - ---- - =dika ka= naka i Ikama mA == == - - - - - somapurA zilpIoe jainamaMdironI racanA paddhatimAM kareluM addabhuta kAma bhAratIya zilpa sthApatyanA itihAsamAM amara banI raheze. Jain Education Intemational Page #353 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 303 rika - rajaka jam RT TL - A emarika | E T para na pa karavA tA. ka - dr ~) tIrthayAtrA e jIvananuM viziSTa aMga che. tIrthayAtrA karavAthI jJAnamAM vRddhi thAya che. daSTi vizALa bane che. cAritrya nirmalatAne dhAraNa kare che, tathA jIvanamAM udAratA, paramArtha, paropakArAyaNatA, svAzraya ane khaDatalatA keLavAya che. samUhayAtrA karatA ekabIjAne saMparka thAya che. sukhaduHkhanA sahabhAgI thavAya che. jIvanatkarSanA sAdhanomAM sahabhAgI thavAya che. zubha saMskAronI hitakAraka vira mATe prazaMzA niva levaDadevaDa karAya che. tema ja AraMbhAdika aneka pApo karIne meLavelA dravyane 1n 395 bhakti, sevA vagere kAryomAM sadupayoga thatA tenI saphaLatA prApta karAya che. | tIrthayAtrAne A mahimA jotA ema kahevuM sarvathA ucita lAge che ke janma-jarA mRtyurUpa A bhava samudrane tIrthayAtrA vaDe pAra karI zakAya che. tethI ja "tIrthayAtrA"ne ATaluM mahattva ApavAmAM AvyuM che. tIrthayAtrA aMge ATaluM vivecana karyA bAda have samagra bhAratanA dharma, saMskRti ane kalAnA kSetre viziSTa sthAna dharAvanArA jainatIrthono ApaNe kramazaH paricaya karavA sAnaMda AgaLa vadhIe. [ tIrthasthAna ane maMdiranA A vibhAganI mAhitI muMbaIthI pragaTa thatAM ghoghArI jainadarzananA aMkamAM zrI cimanalAla ema. zAhe saMpAdita karelI neMdhane AdhAre tathA kAntilAla lAlacaMda zAhe saMkalita karela ane rAvapurA janayuvaka maMDaLa, vaDodarAmAM prakAzita karela "jana tIthI paricaya ne AdhAre, uparAMta bhAratanA tamAma gAmonA jaina derAsarono itihAsa, muMbaI jaina saMghane gauravaMto itihAsa tathA bhAIzrI nagInadAsa je. zAha vAvaDakare ApelI mAhitIne AdhAre saMkalana thayela che jenI vAMcakoe nedha levA vinaMtI. - saMpAdaka] ACCED ME ka. mA . :59 665555555555565666.00:00:00:00:00:5.00:49000SC001,20996 00:00:00:00.07 0.0.0.00:2'6000000000000000000000000000000000000 Jain Education Intemational Page #354 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 304 jenaratnaciMtAmaNi che. bIjA be nUtana jinAlaye paNa hamaNAM banelAM che te paNa dazanIya che. girirAja paranuM zrI Adizvara bha.nuM mukhya jinAlaya samagra yAtrAnA AkarSaNanuM madhyabiMdu che. A bhavya jinAlayamAM zrI Adizvara bha.nI padmAsanastha 2.16 miTaranI tejasvI pratimA bhAvikomAM AhalAda utpanna kare che. te kalApremInA citta harI le che. pAlitANA gAmathI lagabhaga 5 ki. mi. nA aMtare A girirAja Avela che. parvata paranuM caDhANa lagabhaga cAra ki. mi. che. A tIrthamAM kArtika pUrNimA, phAgaNa suda-13 ( cha gAunI pradakSiNa), cetrI pUnama, akSaya tRtiyA ane aSADhI caudazanA moTA meLA bharAya che. dezabharamAMthI lAkho bhAvike ahIM yAtrAthe Ave che. ahIM UtaravA mATe 100 jeTalI vizALa dharmazALAo che. jemAM tamAma prakAranI suvidhAo che. jamavA mATe traNathI cAra bhajanazALAo cAle che. zrI zatruMjya mahAtIrtha zetrujA samo tIratha nahIM, RSabha samo nahIM deva; gautama sarIkhA guru nahIM, vaLI vaLI vaMdu teha ! anaMta yugothI aneka AtmAone tAranArA A zAzvatA. tIrthane jotAM konuM haiyuM nAcI na UThe ? samagra AryAvartanA zaNagAra svarUpa A tIrthane saghaLA tIrthomAM zreSTha mAnavAmAM AvyuM che. jenA kAMkare kAMkare anaMta AtmAo siddhipadane pAmyA che ane je bhUminI tasue tasu jamIna ati pavitrattama gaNAya che evA A mahAna tIrthamAM yugAdi jinezvara zrI RSabhadeva bhagavAne navANuM pUrva paryanta vicarIne dharmanI ghoSa gajAvyA che. RSabhadeva svAmInA prathama gaNadhara zrI puMDarika svAmI pAMca karoDa muni sAthe ahIM citrI pUnamanA divase nirvANapadane pAmyA che. vartamAna covIzInA zrI neminAtha bha. sivAya badhA ja tIrtha. karenA pAdasparzathI A bhUmi vibhUSita banI cUkI che. jaina sAhityamAM A tIrthano mahimA viSe aneka addabhuta ulalekhe, daMtakathAo ane varNane upalabdha che. A avasarpiNukALamAM A tIrthanA soLa uddhAra thayA che. 16mo uddhAra cittoDanA zrI karamAzAha vi. saM. 1587mAM karAvyAnA ullekha maLe che. ItihAsa prasiddha zeTha jAvaDazA, kumArapALa, vastupALa-tejapALa, maMtrI putra bAheDa, pethaDazAha vagere mahAnubhAvoe A tIrthanI yAtrA karIne ahIM ghaNuM dharmakAryo karyA che. A tIrthamAM sUraja kuMDamAM snAna karavAthI kUkaDo thayelA zrI caMdarAjAe pharI asala svarUpa meLavyuM hatuM. ahIM naMdipeNa munie ajita zAMtistavana gAvAthI chIpAvazI TUMkamAM sAmasAme AvelI ajitanAtha prabhunI ane zAMtinAtha bha.nI derIo bAjubAjumAM thaI gaI hatI. jagaprasiddha motIzA zeThe ahIM sIsAnI pATo ane sAkaranA kothaLA bharI daI azakya gaNI zakAya evI khAI pUrI ane nalinI guma vimAnanA AkAranI motIzAnI TUMka banAvI che. prAkRtika sauMdaryathI zobhita A tIrtha saurASTranA alaMkArarUpa gaNAya che. tenI pAchaLa cokIdAra samAna kadambagirinI girimALA che. enA vAmabhAge bhADe DuMgara che. jamaNA hAthe pavitra zetrujI nadI ane tAladhvajagiri che. tenI taLeTImAM pAlitANuM nagara che. yAtrikothI maghamaghI rahelI A nagarI ane parvatane dekhAva atizaya suMdara lAge che. relave tathA basa vyavahArathI gujarAtanA lagabhaga sadhaLA zahera sAthe joDAyelA A zaheramAM jainonI kendra vasati che. relave sTezana ane basa sTezanathI dharmazALA para AvavA TAMgA ( ghoDAgADI)nI vyavasthA che. tIrthane vahIvaTa zeTha ANaMdajI kalyANajInI peDhInA nAmathI thAya che. gAmamAM zeTha A. ke. peDhI saMcAlita zrI Adizvara bhInuM, zrI goDIjI pArzvanAtha bhInuM ane gorajInA DelAmAM zrI zAMtinAtha bhAnuM derAsara darzanIya che. zrI zetruMjI Dema pAlitANuthI 8 ki. mi. nA aMtara zetruMjI nadInA kinAre prAkRtika sauMdaryanI hAramALAomAM Avela A tIrthamAM AvatA ja alaukika AnaMdanI AbhA prApta thAya che. tIrthanA vizALa gaganacuMbI jinAlayamAM zrI zatruMjaya pArzvanAtha bha.nI kALA ArasapahANanI padmAsanastha bhavya pratimA daSTigocara thatA mastaka ApoApa namI paDe che. tIrthamAM dharmazALA tathA bhejanazALAnI vyavasthA che. ahIM zetruMjI nadI upara eka vizALa kAyI jaLAzaya banAvavAmAM Avela che je "Shetrunjee Danm" tarIke hAla prasiddha che. A DemamAMthI nahera dvArA siMcAI mATe tema ja pIvA mATe pAlitANuM zaherane pANI pUruM pADavAmAM Ave che. tIrthane vahIvaTa zeDa jinadAsa dharmadAsanI peDhInA nAmathI thAya che. pAlitANAthI ahIM AvavA mATe basa tathA TAMgAnI vyavasthA che. 108 jeTalA pAvana nAma dharAvatA A tIrthamAM navaka dazanIya che. A parvatanI pAchaLanI bAjue nIce UtaratA "gheTInI pAga" Ave che. tyAM zrI Adizvara bha.nI caraNapAdukAnI derI dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #355 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 375 zrI hastagirijI tIrtha pAlitANAthI 20 ki.mi.nA aMtare zetruMjI nadInA uttara taTa para AvelI eka TekarI para A tIrtha AveluM che. A tIrthane zatruMjaya tIrthanI eka Taka mAnavAmAM Ave che. prathama tIrthakara zrI Adizvara bha.nI anekavAranI pAdasparzanAthI A bhUmi vibhuSita banelI che. TekarI para zrI Adizvara bha.nI prAcIna caraNapAdukAnI daherI darzanIya che. ema kahevAya che ke zrI Adizvara bha.nA jayeSTha putra zrI bharata cakravatI A bhUmi para mokSapadane pAmyA che. zrI bharata cakravatIne hAthI anazana karIne ahIM svarge sidhAvyuM hatuM tethI A parvatanuM nAma hastagiri paDayuM che. aneka mahAtmAonI caraNarajathI A tIrtha punita banela che. zrI zatruMjaya girirAjanI 12 gAunI pradakSiNAmAM A tIrtha Ave che. ahIM A parvata para hAla pU. A. zrI. vijaya mAnatuMgasUrIzvarajI mahArAja sAhebanI preraNAthI 72 devakulIkAyukta aSTakoNAkRtivALuM eka alaukika, advitiya jina maMdiranuM nirmANa pUrajhaDape thaI rahyuM che. ahIM dharmazALA tathA bhojanazALAnI vyavasthA che. A tIrthamAM AvavA mATe pAlitANAthI basa athavA TeksI mAraphata jALiyA (amarAjI) AvavuM paDe. jALiyAthI A pahADanuM caDhANa aDhI ki. mi. jeTaluM che. parvata para javA mATe have saDaka taiyAra thayela che tethI TeksI, kAra vi. upara jaI zake che. sargika vAtAvaraNathI bharapUra ane parama zAMtinA dhAma samA zetrujI kAMThAnA A tIrthanI ekavAra avazya sparzanA karavA jevI che. zrI kadambagiri pAlitANAthI 22 ki.mi.nA aMtare Avela A tIrtha zrI zatruMjaya tIrthanI eka Traka gaNAya che. ahIM gaI covIzInA bIja tIrthakara zrI nirvANa prabhunA gaNadhara zrI kadambamuni eka karoDa munivaro sAthe mokSapadane pAmyA hatA. tethI A parvatanuM nAma kadambagiri paDayuM che. zrI nAbha gaNadhara bhagavaMta pAsethI A girivarane mahimA jANI zrI bharata mahArAjAe ahIM zrI mahAvIra prabhunuM eka bhavya derAsara baMdhAvyuM hatuM. A sthaLane pUNya pAvana tIrtha zrI zatruMjayanA paMcatIrthamAM sthAna prApta che. girirAjanI bAra gAunI yAtrAmAM paNa A tIrthane gaNavAmAM Ave che. kadambagiri parvata para zrI Adizvara bhaTanuM bhavya jinAlaya che. A jinAlayamAM zrI Adizvara bha.nI padamAsanastha, tavaNuM be miTaranI tejomaya pratimAnA darzana karatA bhAvike kRtArtha bane che. A jinAlaya uparAMta zrI neminAtha bha. tathA zrI sImaMdharasvAmInA bhavya jinAlaya sAthe kula ATha derAsaro girirAjanI zabhAmAM vadhAre karI rahyA che. pahADa upara AgaLa jatA be derIo Ave che. jemAM nirvANI prabhu tathA kadamba gaNadharanI prAcIna caraNapAdukA che. kadabagara gAmamAM zrI mahAvIra svAmInuM derAsara che. parvata parathI pAchaLanA rastethI AvatA vAvaDI bhaMDAra avAya che. jyAM aMjanazalAkA nahi thayelI asaMkhya pratimAo rAkhavAmAM AvelI che. temaja ahIM eka bhavya derAsara darzanIya che. A pahADa paranuM prAkRtika dazya atyaMta manohara lAge che. samagra tIrtha nirmala zAMti ane alaukika AlAda ApanAra che. pUjaya zAsanasamrATa A. zrI vijayanemisUrijI mahArAjanA sadupadezathI A tIrthano uddhAra thayela che. tIrthane vahIvaTa zrI jinadAsa dharmadAsanI peDhInA nAmathI cAle che. dharmazALA tathA bhejanazALAnI vyavasthA che. yAtrA karIne AvanArA yAtrikone bhAtu apAya che. DoLInI vyavasthA paNa che. ahIM AvavA mATe pAlitANAthI basa tathA TekSInI pUratI sagavaDa che. * 1 . ka. E . Jain Education Intemational Page #356 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi je paNa zahera che. 13 mAlaNa nadInA tIre vase canI paMca tIthIna zrI tAladhvajagiri pAlitANuthI 38 ki.mi.nA aMtare taLAjA nAmanA gAmamAM TekarI para A tIrtha AveluM che. A tIrthane pUrvakALamAM zatrujaya girirAjanI Traka mAnavAmAM AvatI hatI. Aje paNa A tIrthane zrI zatruMjayanI paMca tIthanuM eka tIrtha sthaLa mAnavAmAM Ave che. taLAjA gAmathI eka pharloga dUra tAladhvajagiri pahADa Avela che. caDhAva bahu saraLa ane ardho ki.mi. jeTalo che. parvatanI UMcAI 320 phITa che. girirAja caDhavA mATe pAkA pagathiyA bAMdhelA che. girirAja upara traNa bhavya jinAlaya che. sau prathama zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha bha.nuM jinAlaya daSTigocara thAya che, tyAMthI cheDe upara jatA sAcAdeva tarIke prasiddhi pAmelA zrI sumatinAtha bha.nI mULa Traka Ave che. 79 se.mI.nI zyAmavarNa, padamAsanastha, sAcAdeva sumatInAtha prabhunI pratimA atyaMta tejasvI ane mahimAvaMta jaNAya che. A pratimA saMpratikALanI gaNAya che. ahIM dIvAnI akhaMDa jayota rahe che, temAM meza kALIne badale kezaravaNI bane che. sauthI uparanI TrakamAM zrI mahAvIra svAmI bhInuM bhavya maMdira Ave che. temAM caumukha pratimAnA darzana karatA AtmA AnaMdavibhora bane che. mahuvA naisargika sauMdaryanA dhAmasamuM ane saurASTranA kAzmIra tarIke. prasiddhi pAmeluM mahuvA mAlaNa nadInA tIre vasela eka ramaNIya zahera che, eTaluM ja nahIM paraMtu saurASTranA dakSiNa kinArAnA sAgarakAMThAnuM eka agatyanuM baMdara che. mahuvA ghaNuM prAcIna nagara che. prAcIna nAma "madhupurI" ke "madhumatI" hevAnA zAstrIya ulekha maLe che. daza pUrvadhara labdhisaMpana bhagavAnazrI vajIsvAmI mahArAjanA pAdasparzathI A bhUmi pavitra thayelI che. khuda trizalAnaMdana naMdIvardhana rAjAe zrI mahAvIra prabhunI hayAtImAM bharAvela ane tethI ja jIvitasvAmI tarIke prasiddha thayela zAsanapati zrI vardhamAna svAmInA gaganacuMbI AlIzAna jinamaMdirathI A nagara zobhI rahyuM che. zrI zatruMjaya tIrthanA 14mAM uddhAramAM anargala lakSmIne sadavya karanAra zreSThivarya jAvaDazAha ane paramahaMta gurjarezvara kumArapALa mahArAjAnI sAme uchAmaNImAM savA karoDa sonaiyAnA caDhAvAthI tIrthamALa paherI savA karoDanI kiMmatanA maNiratnathI vibhUSita hAranuM paramAtmAnA kaMThamAM AropaNa karanAra dharmavIra jagaDuzAha jevA nararatnanA janmathI A bhUmi dhanya banI che. pU. zAsanasamrATa AcAryazrI vijaya nemisUrizvarajI mahArAja, pU. zAstravizArada AcAryazrI vijaya dharmasUrIzvarajI mahArAja ane pU. A. zrI dazanasUrizvarajI mahArAjano janma paNa A nagaramAM thayo hato. amerikAmAM janadharmane jayajayakAra karAvanAra berisTara zrI vIracaMda rAdhavajI gAMdhI, jAdugara nathubhAI macchIcaMda ane dAnavIra zeThazrI kasaLacaMda kamaLazI A nagaranA na22 hatA. zaheramAM zrI jIvitasvAmInuM bhavya jinAlaya che. jinAlayamAM 91 se.mI.nI tavaNa, padmAsanastha zrI mahAvIra prabhunI bhavya pratimAnA darzana karatA AtmA AnaMdavibhora bane che. A jinAlayanI pAse ja sva. A. zrI nemisUrijI ma.nA janma sthaLe nemi-pArdha vihAranuM bhavya jinAlaya darzanIya che. gAma bahAra zrI yazavRddhi jaina bAlAzrama pAse zrI zAMtinAtha bhAnuM derAsara dazakamAM alAda janmAve che. mahuvAnA bAga-bagIcA ane dariyAkAMThe khAsa jovAlAyaka che. lAkaDAnA ramakaDAM mATe A zahera prakhyAta che. A tIrthamAM dharmazALA tathA bhejanazALAnI sagavaDatA che. samudra kinAre Avela A zaheranuM prAkRtika dazya khUba ja manoramya che. jayAM juo tyAM nALiyerInA jhuMDe, AsopAlavanI ghaTAo ane anya vRkSonI hAramALAo jANe malayagirinI yAda apAve che. tIrthane vahIvaTa sthAnika jana saMdha kare che. ahIMthI pAlitANA 65 ki.mi. ane bhAvanagara 70 ki.mi.nA aMtare Avela che. A tIrtha ati prAcIna manAya che. zrI RSabhadeva bha.nA putra zrI bharata cakravatI ahIM yAtrAthe padhAryA tyAre ahIMyA eka suMdara maMdira baMdhAvyuM hatuM. I. sa. 640mAM cInI yAtrika hyuyena saMge paNa pitAnI noMdhapothImAM A tIrthanuM varNana lakheluM che. vartamAna maMdira 12mI sadImAM mahArAjA kumArapALe baMdhAvyuM hevAnA ulekha maLe che. ahIMne chelle uddhAra saM. 1872 mAM vaizAkha suda-13nA divase karavAmAM Avyo che. A parvatanA pAchaLanA bhAgamAM ebhala maMDapa tarIke oLakhAtI guphA uparAMta anya guphAo pAchaLa romAMcaka ItihAsa chupAyeluM che. taLAjA gAma relave tathA basa mAge gujarAtanA moTA bhAganA zahera sAthe joDAyela che. tIrthamAM dharmazALA tathA bhojanazALAnI sagavaDa che. dharmazALAthI tAladhvaja parvatanuM caDhANa 600 mITaranuM che, paraMtu caDhANu khAsa muzkela nathI. dharmazALA sudhI pAke rastA che. kAra tathA basa dharmazALA sudhI jaI zake che. tIrthano vahIvaTa zrI tAlavaja jaina zvetAmbara tIrtha kamiTInA nAmathI thAya che. gAmamAM zrI malinAtha bhInuM jinAlaya ane relave sTezana pAse zrI tAladhvaja vidyAthInI gRhamAM zrI zAMtinAtha bha.nuM derAsara darzanIya che. Jain Education Intemational Page #357 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 307 dIThI. A tIrtha taLAjAthI 20 ki.mi.nA aMtare ane pAlitANAthI 55 ki. mi. nA aMtare Avela che. A nAnakaDI chatAM ramaNIya gAmamAM soLamA tIrthaMkara zrI zAMtinAtha bhagavAnanA jinAlayamAM cAMdInI kaTArIethI kAcanI kalAkArIgarI dvArA suMdara citrapaTa daherAsaranA pratyeka bhAgamAM aMkita karavAmAM AvyA che. mULanAyaka zrI zAMtinAtha prabhunI tejasvI pratimAM najare paDatA AtmA AnaMdavibhora bane che. jinAlayamAM bIjA aneka suMdara jinabiMbanA darzana karatA alaukika AnaMdanI AbhA prApta thAya che. kAcanI AvI adbhuta kalAkArIgarIvALuM nAnakaDuM chatAM nayanaramya jinAlaya bhAvikonA hRdayamAM AlAda bharI de che, te kalApremIne apUrva AnaMda Ape che. ahIM UtaravA mATe dharmazALAnI temaja jamavA mATe bhojanAlayanI vyavasthA che. A tIrthane vahIvaTa sthAnika jaina saMdha kare che. bhAvanagarathI 50 ki. mi. ane mahuvAthI 35 ki. mi. nA aMtare Avela A tIrthanI spazana karavA jevI che. taNasA - (zrI pArzvanAtha bhagavAna): taNasA gAma bhAvanagarathI mahuvA roDa upara trIza ki.mi. dUra AveluM senTaranuM gAma che. bhAvanagara, taLAjA, ghedhA ane pAlitANA tIrthanI madhyamAM roDa ane satata vAhanavyavahAranI suvidhAthI saMkaLAyeluM che. taNasA gAmamAM mahAprabhAvika zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM jaina derAsara Avela che. pAlitANA zrI zetrujya girirAja upara mULanAyaka AdIzvara bhagavAnanA raMga maMDapamAM jamaNI taraphanAM gokhalamAM saMvata 1922nI sAlamAM zrI pArzvanAtha bhagavAnanI pratimAne aMjana zalAkA karI birAjamAna karela hatA, tyAra bAda taNasA mukAme saMvata 1843nA mahAsudI bIjanA divase prakhara vikhyAta ati munizrI dalIcaMdajI mahArAja sAhebe pratiSThA karAvI mULanAyaka tarIke birAjamAna karela che. A bhagavAna sAthe zrI padmaprabhuzrI suvidhInAtha, zrI saMbhavanAtha, zrI zreyAMsanAtha, zrI vimalanAtha ane zrI zAmaLA pArzvanAtha bhagavAnane parivAra birAjamAna che. saMvata 1992nI sAlamAM pU. mitravijayajI mahArAja sAhebanA upadezathI A daherAsarajIne jIrNodhdhAra thayela hatA. tyArabAda saM 2011nI sAlamAM zAsaka samrATa 5 pU. zrI darzana surizvarajI mahArAja sAhebanI zubha nizrAmAM dhvajadaMDa pratiSThA thayela che. A derAsaramAM zrI zAmaLA pArzvanAtha bhagavAnane amI jhare che. temaja akhaMDa dipakanI jayota lAla kezaravaraNI thAya che. te darzanano lAbha levA vinaMtI che. A maMdiranA vikAsamAM kanADiyA parivArano dhaNe ja bahumUlya phALo rahyo che. jesara pAlItANu pAsenuM jesara gAmanuM jaina derAsara mahattvanuM sthaLa che. A gAmanA zrI becaradAsa rAmajIbhAI, jecaMdabhAI rAghavajI, zrI juThA nemA, temaja zrI tribhavana kALAnI sUcanAthI 1977mAM khaMbhAtathI pratimAjI lAvavAmAM AvyA ane eka varSa derAsaramAM paNa rAkhIne 1978mAM jeTha suda pAMcamanA roja para pUjya AcArya bhagavaMta zrI dazanasUrizvarajI ma. sA. ne sAnidhyamAM mahuvAvALA zeThazrI kasaLacaMda kamaLazI taraphathI pratiSThA karAvavAmAM AvI. tyAre gAma dhumADo baMdha karAvela. A derAsaranuM caNatara kAma 1964thI zarU karI 1978 sudhImAM zikharabaMdhI pUrNa karAvela. kahevAya che ke ahIM jyAre zrI pradhAna vijayajI ma. sA. vidyamAna hatA tyAre viroka varSa pahelAM dareka pratimAjIemAMthI amI jharyA hatA. ahIM 500 jenonI vastI che ane kAyamI vardhamAna tapa raDuM zarU che. bhAIo tathA bahenanA alaga alaga upAzrayo che. atrenA derAsaramAM mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI sahita bIjA 13 pratimAjIo maLI kula 14 pratimAo che. kAmadAra amaracaMdabhAI pAnAcaMdabhAIe sakhata parizrama laI ahIM upAzraye taiyAra karAvyA. ApaNu jena bhAIoe svayaM zramadAnathI pAyAmAM paththara vagere nAkhI jAtamahenatathI derAsara taiyAra karavAmAM phALo Apela che. ddhuire ttreeeeeeeQ TE jo darata s ke mAsa Jain Education Intemational Page #358 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 308 jenaratnaciMtAmaNi depalA, Bir [ A bhavya gaganacuMbI jinAlayanI pratiSThA mahA suda 13nA thaI che.] birAje che. dareka daherAsare darzanIya che. jesaranI bAjumAMja depalA gAmamAM 92 varSanuM ati prAcIna zrI AdinAtha bhagavaMtanuM jinAlaya che. 2039mAM A derAsarane paNa sadIthI jaina samAjanI sevA bajAvanAra suprasiddha jIrNoddhAra karAvavAmAM Avyo hato, jemAM aDhI lAkhane kharca sAptAhika "jaina" atrethI prasiddha thAya che. zrI AmAnaMda janasabhA, thayA. A maMdirane utkRSTa ane anupama banAvavAmAM depalAnA zrI jana dhamaprasAraka sabhA, zrI yazovijayajI jaina graMthamALA zrI dalIcaMda nAnacaMda, zrI bAvacaMda gulAbacaMda, zrI gIradhara jevI khyAtanAma saMsthAo atre AvelI che. khuzAla, zrI chaganalAla harakhacaMda, zrI lalubhAI umedacaMda, zrI bhAvanagara zahera jillAnuM vaDuM mathaka che. relave, basa ane vIracaMda jAdavajI, zrI rAyacaMda nAnacaMda vagerenA parivAroe havAI raste rAjyanA aneka zahere sAthe joDAyeluM che. masUri grupane pUjya ratna suMdara ma. sA. tathA padmasuMdara ma. ahIM gAMdhI smRti, borataLAva, takhatezvara maMdira, pIlasA. nA upadeza ane preraNAthI sakriya rasa lIdhe. gArDana, navuM baMdara vagere jovAlAyaka sthaLonI mulAkAta levA zrI vIracaMda jAdAjInA parivAre davajAdaMDane lAbha lIdho. jevI che. jagataguru vetAMbara hIrasUri tapagaccha saMdha taraphathI 41 000 ahIM relave sTezana pAse suvidhAyukta be jaina dharmazALAo rUA. sahAya maLela ane derAsaranuM kArya pUrNa thayela. ahIM che. tyAMthI thoDA aMtare sutAravADAnA nAke zrI vArasAnI jana upAya paNa che. bhojanazALA AvelI che. jemAM jainAcAranA pAlana saha sAtvika bhajananI suMdara vyavasthA che. pAlitANA yAtrAthe AvanAra jinAlayanI 90mI varSagAMTha saM. 2039ne vaizAkha vada 6 guruvAra, tA. 2-6-83nA roja zrI hastagiri tirthI dvAraka bhAvikoe A zaheranI mulAkAta levA jevI che. pU. A. zrI vijayamAnatuMga sUrizvarajI ma. tathA pU. paM. zrI valabhIpura ravipravijayajI ma. sA. AdinI zubhanizrAmAM zrI bhaktAmara pUjana tathA aDhAra aniSeka sAthe traNa divasano mahotsava rAkhavAmAM saurASTranA dhoLA jaMkazanathI 16 ki. mi. nA aMtare A tIrtha Avela che. A nagarInuM prAcIna nAma milapura hatuM. A AvyA hatA. nagarI maurya vaMzanA rAjAonI rAjadhAnI hatI. jana graMthomAM bhAvanagara ullekha che ke, maryavaMzanA rAjA dharmAdityanA putra zilAdityanA samayamAM A nagaranI jAhojalAlI vismaya pamADe tevI hatI. e saurASTranA zaNagArasamu A prAcIna zahera vi. saM. 1779mAM samaye ahIM 84 jina maMdira jaina zAsanane vijayadevaja pharakAvI zrI bhAvasiMha bApue vasAvela. keLavaNI ane kalAnA kSetre haraNaphALa rahyA hatA. dvAdazAranayacakravAtanA kayA prakAMDa tAkika vidvAna bharanArA A zahere rASTranA caraNe aneka vidvAne, saMtA, kalokAre jainAcAryazrI malivAdI sUrine (saM. 48 AsapAsa) tathA ane niSThAvAna kArya karenI neTa dharI che. 'zaMtrujaya mAha"nA kartA zrI dhanezvarasUri (saM. 477 - saurASTranA sAgarakAMThAnA eka mahattvanA baMdara tarIke A AsapAsa) ahIMnA maurya vaMzanA rAjA zilAditye pitAnI zaheramAM chellA traNa dAyakAmAM atyaMta jhaDapI vikAsa thayo che. rAjasabhAmAM jAhera satkAra karyo hato. ane A jainAcAryanI bhAvanagara zaheranI zobhAmAM abhivRddhi karatA aneka jinAlaya preraNAthI A rAjAe jaina dharma aMgIkAra karyo hato. atre che. temAM mukhyatve zaheranA madhya vistAramAM darabAragaDha. vi. saM. 510mAM zrI devadhi gaNi kSamAzramaNa tema ja bIjA pAse moTA derAsara tarIke oLakhAtA jinAlayamAM zrI Adizvara pa00 AcAryoe ahIMyA zrI saMdhane ekatra karI jana Agamone bhagavAna mULa nAyaka tarIke birAje che. vorA bajAranA jinAlayamAM prathamavAra pustaka ArUDha karyA hatA. vi. saM. 58 4mAM ahIMnA zrI goDIjI pArzvanAtha, karacaliyA parAmAM zrI pArzvanAtha bhagavAna, mauryavaMzI rAjA dhruvasenane putra yuvAna vaye mRtyu pAmatA te samaye vaDavAmAM zrI caMdraprabhasvAmI, kRSNanagaramAM zrI mahAvIra svAmI, atre birAjamAna cothA kAlakAcA rAjAne upadeza ApI saradAranagaramAM zrI munisuvratasvAmI, kALAnALA pAse Avela putrazokathI mukta karAvyo hato. A rAjAe potAnA putranA dAdAvADI (dAdAsAheba) mAM zrI mahAvIra svAmI, taLAjA roDa amAnA zreyAthe aneka jinAlaya baMdhAvyA hovAno ullekha upara Avela zrI mahAvIra jaina vidyAlayamAM zrI vAsupUjayasvAmI, '' maLe che. kahevAya che ke zrI zatruMjaya girirAjanI prAcIna taLeTI relave sTezana pAse gulAbavADI jaina dharmazALAmAM zrI pArzvanAtha ahIM hatI. zatruMjya mAhAsyanI racanA AcArya zrI dhanezvarasUrijI bhagavAna tatha zAstrInagara nUtana jinAlayemAM zrI sumatinAtha bhagavAna dvArA ahIyA karavAmAM AvI hatI. vizeSAvazyaka bhAyagraMthanI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #359 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha paNa racanA ahIM thaI hatI. vi. sa. 740 AsapAsa hyu ena saMga nAmanA cInI cAtrI bhAratanI yAtrAe AvyA tyAre A nagaranI jAheAjalAlI madhyAne hatI. ahIM ane dhAdhanA dharma tA. mAM aneka pati praSTie hatA tevA ullekho tenI noMdhapothImAM maLyA che. vi. saM. 826mAM ArakhAe ane vi. saM. 845mAM gurjarapati hammIra caDAI karI A nagarIneA dhvaMsa karyAM te samaye ahI thI aneka prAcIna pratimAo devapattana ane zrInagara laI javAmAM AvI hatI. navuM nagara tyAra pachI kAre vasyuM tenI koI hakIkta jANavA maLatI nathI. A zaheranA madhya bhAgamAM zrI Adizvara prabhunuM madhya jinAlaya che. mULanAyaka zrI Adizvara prabhunI 1 se. minI zvetavaNI, padmAsanastha pratimAnA darzana karatA AtmA prasanna ane che. mA kinAmanA nIcenA bhAgamAM daidhiSThi kSamA anya temaja 10 mAcAryonI pratimAo che, je dAnIya che. A ja madiMranA prAMgaNamAM zAsana samrATa sAcA zrI vizva miridharajI mahArAjanu guru maMdira paNa dasanIya che. gAmamAM bIjA eka zrI pAdanAtha bhagavAnanA prAcIna maMdiranI parAnA karavA jevI che. ---- . ya A tI pAtrinANA amadAvAda AIve para Avela che. pAlitANA atrethI 50 ki. mi.nA aMtare che. ahIM UtaravA mATe suvidhAyukta dharmazALA che. A prAcIna nIcenI dhAtrA bhAvikAe karavA jevI che. COLON ghelA bhAvanagarathI 21 ki.mI. nA a'tare AvelA A prAcIna tInI sparzanA karatAM alaukika AnaMdanI AbhA prApta thAya che. 309 prAcInakALamAM jainonI kendra vasati dharAtA rAhera AbAdIbha vizALa nagara lekhAta', zaheranuM bhAdaravAra vANijyanuM moTuM mathaka hatuM. vakAnI mATI te ghoghAno vara ! ka e suprasiddha jUnI kahevata pazu A sthAnanI mAbAdI ne prAcItAnI sAkSI pUre che. mAre A nagara RNa thayeluM che. zaheranA purAvA vaibhava ane nika naSTa thayA che, tema chatAM nAnI prAcIna jAheAjalAlInA pratIka samA vizALa jinamaMdirA, dharmacALAo ane upAzrayo mA che. tI sthAnAmAM kIleAmITara aMtara : [ zrI somacaMda DI. zAhe pAlItANAe " tIrthAnA yAtrA prA' nAmanI pustikAmAM pragaTa karela vigate AdhAre temanA saupathI yAtrA aMtaranI mArtinI bA pramAve che. ] nA prakSAmAM zaheranA madhya vistAramAM zrI navakha pArzvanAtha bha'nuM bhavya gaganacUMbI nimaoNMdira A zaheranI zAbhAmAM abhivRddhi karI rahyuM che. mULanAyakazrI pArzvanAtha prabhunI pratimA prAcIna samayamAM bA (bhAvanagara) gAmanA eka AmAMthI maLe AvelI. pAlItANAthI dhaMdhukA 110, dhakAthI dhoLakA che, dhoLakAthI (gAMdhInagara thaI vijApura 109, vijApurathI AgalADa 12, AgalADathI mahuDI 25, mahuDIthI visanagara zraI gAmamAM pa8, vAlamathI vaDanagara thaI nArA 6, tAra'gAthI siddhapura thaI metrANu 7pa, metrANuthI cArUpa 22, cArUpathI pATaNa 14, pATaNuMthI hAjara 33, samI thaI supara 4, zapeparathI rIja, kabAI, cAmA thaI mahesANA 135, madrezA thI bhAvaNI thaI pAnasara 8, pAnasarathI zarImAM 18, zerIsAthI sarakheja bAvaLA thaI pAlInANA 241, # Page #360 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 310 janaratnaciMtAmaNa vi.saM. 116 8mAM AcAryazrI mahendrasUrizvarajI ma. nA zubha haste A pratimAnI aMjanazalAkA karyA ane A zaheranA hIrU zeTha dvArA A pUNyakAryamAM anaMgala lakSmIne sadvyaya karyAnA ullekha maLe che. ' kahevAya che ke musalamAnonA rAjyakALa daramiyAna temanA sipAhIo dvArA A maMdira tathA pratimAnuM khaMDana karavAmAM AvyuM hatuM. tenA nava TukaDA karI kUvAmAM nAkhavAmAM AvyA hatA. A nagaranA eka zrAvakane svapna Avela ke te TukaDA meLavI nava divasa lApazImAM rAkhavAthI pratimA hatI tevI banI jaze. te pramANe teNe A pratimAnA TukaDA meLavI lApazImAM rAkhela; paraMtu utAvaLamAM nava divasane badale ATha divase khelatA te pratimA jevI hatI tevI te banI gaI, paraMtu nava jagyAe tenA nizAna kAyama rahI gayA te Aje paNa jovA maLe che. A divasathI ukta pratimA " zrI navakhaMDA pArzvanAtha' tarIke prasiddhi pAmI. 81 se.mi. nI padmAsana, zyAmavaNI A pratimA atyaMta tejasvI jaNAya che. ahIM dIvAnI akhaMDa jyota rahe che. A maMdiranI pAse zrI neminAtha bha. nA maMdiramAM bhUgarbhamAMthI prApta thayela aneka pratimAo che. najIkamAM ja samavasaraNa maMdiramAM dhAtunuM seLamI sadInA AraMbhanuM suMdara samavasaraNa che. mukhya maMdiranI bAjumAM zrI suvidhinAtha bha. tathA zrI zAMtinAtha bha. nA darzanIya devAyo che. gAmanI uttare AvelA zrI caMdraprabhusvAmInI maMdiranI bAMdhaNu kumArapALa rAjAnA samayanI hovAnuM kahevAya che. gAmanI dakSiNa bAjue zrI rAvalA pArzvanAtha bhaTa nuM suMdara jinAlaya che. A prAcIna gAmanI pharate koTa bAMdhelo che. ahIM zrI dalIcaMda yatinI gAdI che. gAdIne varSo thayA paNa dhULa lAgI nathI. gAdInI jagyA camatkArika gaNAya che. ahIM ghaNAM varSo pUrve svayaM kAlIkA mAtAjI pragaTa thayelA tenuM maMdira bhAvanagaranA divAna gagA ojhAe baMdhAvyuM hatuM te Aje paNa mojUda che. gehIla vaMzanA Adi puruSa me khaDAjI gohIlanI samAdhi ahIM che. ahIM prAcIna pustakane bhaMDAra hatA. temAM keTalIka prAcIna hastaprata udhaI vi. lAgavAthI naSTa thavA pAmI che, te paNa Aje A jJAnabhaMDAramAM suvarNAkSare lakhelI keTalIka hastaprata ane anya hastapratAno sAro saMgraha che. bhAvanagarathI ahIM AvavA mATe basa tathA TeksInI sagavaDa maLe che. pAkI saDaka che. gAmanA maMdire sudhI TesI, kAra vagere jaI zake che. ahIM UtaravA mATe dharmazALA tathA jamavA mATe be janazALA che. ahIM AvanAra yAtrikone bhAtuM ApavAne paNa prabaMdha che. tIrthane vahIvaTa zeTha kALA mIThAnA nAmathI sthAnika jana saMdha kare che. A prAcIna tIrthanI yAtrAne lahAvo levA jevo che. zihora, pAlitANA pAse zihera jaMkazana che. zaheramAM zrI supArzvanAtha bhagavAnanuM suMdara maMdira che. dharmazALA 5Na che. jaina bhojanazALA paNa che. sTezana upara derAsara che. ziheranA paMDA, trAMbA-pittaLanA vAsaNe tathA tamAku vakhaNuya che. dvArikA bAvIsamA tIrthakara zrI neminAthajInI jAna ahIMthI gaI hatI. ahIMthI ja raivatAcalanA udyAnamAM jaI temaNe dIkSA lIdhI hatI. dvArikAnuM hAlanuM vaiSNava maMdira "jagata devAlaya " raNachoDajInuM maMdira jainamaMdira heya tema jaNAya che. vi. saM. 1200 pachI dvArikA vaiSNava tIrtha* thayuM tema kahevAya che. maMdiranI dIvAla para jaina tIrthakara zrI neminAthajInI jananA suMdara citro che. dvArikAmAM neminAtha bhagavAna ghaNIvAra padhAryA hatA. madhyakAlIna samayamAM dvArakA jainapurI gaNAtuM. ahIM ghaNAM jaina maMdira hatA. "jagata devAlaya 'nI kArIgarI jaina kArIgarIne namUne che, tevo mi. bela sAhebane abhiprAya che. zAstrI revAzaMkara meghajI delavADAkara noMdha le che ke-traNa hajAra varSa upara A maMdira jaina lokee karAvyuM che. temAM zrI pArzvanAthanI mUrti hatI je hAla nagaramAM che. mUrtinA caraNamAM lakhyuM che ke A mUrti "jagata devAlaya mAM sthApanA karI hatI. rAjakoTathI okhA jatI TrenamAM dvArakA javAya che. dvArakAthI 20 mAIla okhA baMdara che. UnA UnA, pUnA ne gaDha jUnA"-e kahevata mujaba UnA zahera prAcIna che. pahelA unnatapura nAmathI ItihAsamAM eALakhAtA A zaheramAM eka ja kampAunDamAM pAMca bhavya jinAlayo AvelA che. temAM zrI AdinAtha bhagavaMta, zrI saMbhavanAtha bhagavata, zrI amIjharA pArzvanAtha, zrI neminAtha bhagavaMta ane zrI zAMtinAtha bhagavaMta mULanAyaka tarIke birAje che. zrI AdinAtha bhagavaMtanI pratimA saMprati mahArAjAe bharAvela che. ahIM zrI amIjharA pArzvanAthanA biMbamAMthI ghaNI vakhata amIjharatAM dekhAya che. koI koI vakhate ahIM moTI sapheda mUchavALo vRddha sa5 bhagavAna para phaNa dharAvate daSTigocara thAya che. Jain Education Intemational Page #361 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 311 ajAharA akabara bAdazAhane pratibodha karanArA jagataguru zrI hIravijayasUrijI mahArAjanI svargavAsanI A bhUmi para teozrInA agnisaMskAranI jagyAe baMdhAyela derIo, stUpa ane upavana samI aneka AmravRkSanI ghaTAo hRdayane AlAda pamADe che. ahIM zrI hIravijayasUrijI ma.ne upAzraya che ane temAM zrI hIravijyasUri, zrI vijayasenasUri ane zrI vijaya devasUri ma.nI ArasanI mUtie devakulikAmAM virAjamAna che. ahIMthI dIva baMdara mAtra 12 ki. mI. ne aMtare che. esa. TI. base ane khAnagI vAhane athavA khADImAMthI heDI dvArA loko dIva baMdara yAtrAe jAya che. UnA zaherathI mAtra cAra ki. mI.nA aMtare Avela A ati prAcIna tIrthamAM AvatA haiyAmAM akathya AnaMda UbharAya che. A tIrthamAM birAjamAna mULanAyaka zrI ajAharA pArzvanAtha prabhunI pratimA soLa lAkha varSa pahelAMnA ati prAcIna ane manahara che. ahIMnA rAjavI ajayapALanA keDhine prabhujInA huvaNa jaLathI naSTa karavAne vRttAMta A pratimA sAthe saMkaLAyelo che. 46 se. mI.nI padmAsanastha zrI ajAharA pArzvanAtha prabhunI pratimA veLu (retI) nI banAvela che. tenA upara lAla lepa karavAmAM Avyo che. pratimAjInA mastaka upara pAzvaprabhunA laMchanarU5 ghaNuM sarSonI pheze zobhI rahI che. A pratimAjInA darzana karatA hRdayamAM alaukika bhAva jAge che. gAmanA pAdaramAM deDha Adi bhayaMkara rogone dUra karanAra ane jenA pAMdaDAM karamAtA nathI tevA ajayapALanA vRkSe che. eka samaye A ajayapura (ajaharA) nagaranI moTA zahera tarIke ane jenenI vasatinA kendra tarIke bhAre khyAti hatI. hAla ahIM eka paNa jainanuM ghara nathI. mahuvAthI rAjulA thaI lagabhaga aDhI kalAke A zaheramAM pahoMcI zakAya. ahIMthI mahuvA 85 ki. mI. ane pAlitANA 150 ki. mI.nA aMtare Avela che. UnA relve sTezana che. janonI vasati sArI che. ahIM dharmazALA che. bhejanazALAnI sagavaDatA nathI. suprasiddha ajAharA tIrtha ahIMthI mAtra cAra ki. mI. nA aMtare Avela che. zrI goDIjI jaina derAsara - pAyadhunI - muMbaI vAta che : karI ? ' kAkA : ' ** *mahinA narta ra ma AiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiIujpaIIIIIIIII THIII tA - - - - - nAradama.pAMpA Jain Education Intemational Page #362 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 312 jenaratnaciMtAmaNi vADA relve sTezana Avela che. sTezanathI rikSAnI sagavaDa maLe che. basa sTezana paNa gAmanI madhyamAM che. maMdira sudhI kAra ane rikSA jaI zake che. basa sAMkaDA rastAnA kAraNe jaI zakatI nathI tethI gAma bahAra rAkhavI paDe che. UnA-ajAharAnI yAtrAe AvatA dareka yAtrAthIoe A tIrthanI sparzana karavA jevI che. patra vyavahAra : zrI ajAharA pArzvanAtha paMcatIthI jana kArakhAnA peDhI, mukAma : delavADA posTa ophisa : delavADA pIna keDa naMbara : 362530 tAluko : UnA jillo : jUnAgaDha rAjyaH gujarAta, tArara : delavADA Teliphona : pI. sI. e. delavADA, dIvA 14mI sadImAM thayela upAdhyAya zrI vinayapravijayajIe racela tIrthamALAmAM A tIrthanuM varNana maLe che. ahIM gAmamAM ghaNAM sthaLoe khedakAma karatA keTalIka prAcIna pratimAo maLI AvI che. jamInamAMthI maLI AvelI kAusagIyA mUrtio para saM. 1323 jeTha suda-AThamane guruvAranA roja zrI udayaprabhasUrijInA paTTAlaMkAra zrI mahendrasUrizvarajI dvArA pratiSThita karyAne ulekha maLI Avela che. ahIM maLI AvelA eka ghaMTa para zrI mannArA ghaNArthanAtha saM. 20 rU4 zAha rAyacaMdra caMdra -kotareluM che. A badhAthI A tIrthanI prAcInatAne khyAla Ave zake che. A tIrthamAM ghaNI camatkArika ghaTanAo banatI rahI che. kyAreka kyAreka A tIrthanA adhiSThAyaka dharaNendradeva sapa svarUpe pragaTa thaI prabhunI sAme vyAnAvasthAmAM tallIna thaI jAya che. te addabhuta dasya jevAne alAda dhaNAM bhAgyazALIone maLe che. ahIM rahevA mATe vizALa suvidhAyukta dhama zALA tathA bhejanazALAnI suMdara vyavasthA che. ahIMthI najIkanuM relve sTezana UnA pAMca kI. mI. ane delavADA aDhI ki. mI. nA aMtare che. jyAMthI A tIrthamAM AvavA mATe TAMgAnI tathA basanI sagavaDatA maLe che. UnA tathA delavADAne raste kAco tema chatAM basa tathA kAra cheka tIrthanA jinAlaya sudhI jaI zake che. eka vakhata A tIrthamAM AvyA pachI tene choDavAnuM mana na thAya tevuM alaukika vAtAvaraNa ahIM pravarte che. A tIrthanI yAtrAne lahAve levA jevo che. delavADA UnAthI pAMca ki. mI. ane ajAharAthI aDhI ki. mI.nA aMtare Avela A tIrthasthAna dhANuM ja purANuM jaNAya che. prAcInakALamAM devalapura tarIke oLakhAtA AjanA delavADA gAmamAM zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha prabhunuM nAnakaDuM dhAbAbaMdhI prAcIna jinAlaya che. mULa nAmaka zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha prabhunI 38 se. mI. nI padamAsanastha, taveNI, tejasvI, pratimAne jotA ja mastaka ApoApa namI paDe che. A jinAlaya kyAre ane koNe baMdhAvyuM tene itihAsa hAla maLatuM nathI paraMtu derAsaranA eka zilAlekha uparathI eTaluM jANavA maLe che ke A derAsarane chele jirNodvAra saM 1784mAM zeThANI kasturabAInA haste karAvavAmAM Avyo hato. ahIM pahelA jenonI sArI evI vasati hovAnA ulekho maLe che. hAlamAM eka paNa jaina gharanI vasati nathI. A tIrtha ajAharAnI paMcatIthInuM eka tIrtha gaNAya che. tIrthane vahIvaTa UnA jaina saMdha kare che. ahIM UtaravA mATe jinAlayanI bAjumAM ja oraDIo bAMdhelI che. gAmathI eka ki. mI. nA aMtare dela- unAthI agiyAra ki. mI. ane delavADAthI cha ki. mI. aMtare A prAcIna tIrtha Avela che. cAre bAju dariye ane vacce dIva TApu che. A nagaranuM naisagika saudarya manane lobhAvanAruM che. dIvanI gaganacuMbI ImAratA ane vizALa rAjamArgo joIne maMtramugdha banI javAya che. dIvamAM pravezavA mATe eka bhavya pravezadvAra che. A tIrthamAM traNa bhavya jinAla nagaranI zobhAmAM abhivRddhi karI rahyA che. temAM mukhya jinAlayamAM zrI navalakhA pArzvanAthanI pIttavaNI padamAsanastha 76 se. mI. nI tejasvI pratimAne jotA ja manamAM ane bhaktibhAva jAge che. bIjA be jinAlayamAM anukrame zrI neminAtha bhagavAna ane zrI zAMtinAtha bhagavAne mULa nAyaka tarIke birAje che. A traNe jinAlayo prAcIna samRddhinA avazeSasamAM che. maMdire bajAranI madhyamAM AvelA che ane badhA ghUmaTabaMdhI paddhatio racAyela che. A tIrtha dhaNuM prAcIna che. tenA ghaNAM purAvA maLe che. ApaNA bahata ka5tramAM dIva baMdarane ulekha che. caudamAM saikAmAM thayela upAdhyAya vinayaprabha vijayajI A tIrthanI yAtrAe AvyAnA ullekho maLe che. zrI kumArapALa mahArAjAe ahIM zrI Adizvara bhagavAnanuM bhavya maMdira baMdhAvyAnI vigato maLe che. vi. saM. 16 50mAM zrI hIravijayasUrijI zatrujya tIrthanI yAtrA karI ahIMyA cAturmAsa mATe padhAryA hatA tyAre ahIM jenI vasati sArA pramANamAM hatI. ahIMnA zreSThiryoe prabhune mugaTa-hAra ane AMgI nava-nava lAkhanA banAvyA hatA tethI prabhunuM nAma zrI navapalava pArzvanAtha tarIke pracalita banyuM haze tema manAya che. bhArata sarakAre sane 1960mAM lazkarI pagaluM bharI A TApune kabaje laI porTugIjha zAsanane aMta ANyA bAda dIva baMdaranA vikAsa mATe ThIka ThIka kAryavAhI thaI rahI che. dIva ajAhAra tIrthanI paMcatIthInuM eka tIrtha gaNAya che. vartamAnamAM Jain Education Intemational Jain Education Interational Page #363 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sasa paga tha ahIM rainAno pati nathI. navapannaba pApa nAtha jinAcanA prAMgaNamAM eka nAnakaDI dharma zA che. A tIrthanA vahIvaTa zrI UnA jaina sa Mdha kare che. ahIM AvavA mATe UnAthI be rastA che : UnAthI dhAdhalA AvI, davAthI kaDImAM dIva AvI zakAya. A uparAMta UnAthI sIdhA dIvanI khADI para budhAyela pula parathI TekSI ke basamAM dIva AvI zakAya. prabhAsapATaNa vairAvaLathI mAtra ki. mI.nA aMtare Avela aneka aitihAsika ghaTanAothI vikhyAta khetara mA chInI pAtrA karavAno vananA eka anerA laDAya che. asala A sthaLa caMdraprabhAsa tInA nAme vikhyAta hatuM. tyArabAda A zaheranuM nAma devapattana hatuM. kALakrame seAmanAtha 9 pAra tarIke pApu ane hAlamAM tramAsapAra" tarIke A zahera bhALakhAya che. zrI zatruMjya mAhAtmyamAM bharata rAvata e tIryAdhirAja zrI rAjya girirAjanI pazcime AvelA cothAnamAM bhAvi tIra zrI prabhusvAmInA divya prasAda banAvyo ane temAM ratnamaya pratimA padharAvyAnA ullekho je paNa vidyamAna che. AkhA ullekhathI be siddha thAya che ke A tIrthaM vartamAna avasarpiNImAM Adya dharma pravaka zrI Adizvara bhagavAnanA samayanu che. jaga prasiddha jaga zAhe A tIrthanI cAtrAe AvatA prabhunA caraNa kamalamAM kreDa-kroDanI kI'matanA 2nA bheTa ApelAM che. 313 ahIM rAheranI madhyamAM (1) pramAnI ma. (2 ) zrI AdizvarajI ma. (3) zrI ajitanAtha bha. (4) zrI suvidhinAtha bha. ( 5 ) zrI zAMtinAya . (6) zrI sarvisanAya bha. (7) zrI pAnAya bha. ( 8 ) zrI ci'tAmaNI pAnAya ba CCFC0000 000000000 1000000000 bhAratIya saMskRttinA vajradhArIsamA jaina maMdarAnI A sthApatyakalAe bhAre mATu gaurava apAvyu che, Page #364 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 314 jenaratnaciMtAmaNi. che. hAla zrAvakanI vasti khAsa nathI. gAma bahAra saDaka che. harakhabhuvana nAmanI jaina seneTarI che, je verAvaLanA zeTha mANekacaMda harakhacaMdanI baMdhAvela che, verAvaLa (9) zrI mahAvIra svAmI bha. nA nave jinamaMdirane jhUmakho devavimAnanI jhAMkhI karAve che. jemAM pAMca lAkhanA kharce taiyAra thayela zrI caMdraprabhasvAmInA bhavya jinendra prasAdanI pratiSThA saM. 2008nA mahA suda-6ne pU. AcArya zrI caMdrasAgarasUrijI ma. nA varada haste thaI che. jinAlayamAM nava gabhArAthI suzobhita vizALa sabhAmaMDapa bhAvikomAM alAda jagAve che, te kalApremIne AkarSe che. tIrthapati zrI caMdraprabhasvAmInI 115 se. mI. nI bhavya zvetavarNa, padamAsanastha, prabhAvaka pratimAnA darzana karatA AnaMdavibhora banI javAya che. kumArapALa mahArAjAe baMdhAvela aSTApadajI maMdira paNa ahIM mejUda che. mukhya jinAlaya pAse cakezvarI mAtAnI nAnakaDI daherI darzanIya che. pAse ja DokariyA pArzvanAthajI che. jeonA hAthamAM eka kerI TelI jaNAya che. A pratimA prAcIna ane camatkArika gaNAya che. A pratimAnA hAthamAMthI roja eka kerI nIkaLatI. ahIM bAramA saikAnA sabhAmaMDapa, zilAlekho ane bhoMyarAM vidyamAna che. gAmamAM koThArImAM zrI neminAtha bha. nA maMdiramAM caMdraprabhasvAmI sahita 9 pratimA che. ahIMnI moTA bhAganI pratimAo saMpratikALanI ane enAthI paNa vadhAre prAcIna hovAnuM kahevAya che. ahIM zrI caMdraprabhasvAmIjInA derAsaranI nIce bhoMyarAmAM tAmrapatra para viziSTa rIte aMkita karela AgamamaMdira darzanIya che. sarasvatI nadInA taTa para vasela A nagaranuM dRzya manahara lAge che. ahIM somanAthanA sAgara kinAre AkAza sAthe vAta karatuM somanAtha mahAdevanuM vizALa devAlaya zilpa-sthApatyanA benamUna namUnA samuM che. biMdu purANamAM prabhAsapATaNanA varNana sAthe tenA mahimAnI vAta Ave che. ahI ApaNA maMdiranA prAMgaNamAM ja dharmazALA tathA upAzrayanA vizALa makAne che. ahIM bhejanAlayanI sagavaDa nathI. paraMtu agAu peDhI para jaNAvavAmAM Ave te bhejananI vyavasthA thaI zake che. jina maMdira sudhI kAra, gheDAgADI vagere jaI zake che. sAMkaDA rastAnA kAraNe basa jaI zakatI nathI. A prAcIna tIrthanI ekavAra avazya yAtrA karavA jevI che. prabhAsapATaNa tIrthathI mAtra sAta ki. mI.nA aMtare AvelA A prAcIna nagara ane saurASTranA suprasiddha baMdaramAM AvatA AtmA prasannatA anubhave che. traNa prAcIna bhavya jinamaMdirathI A nagaranI zobhA vadhI rahI che. temAM (1) mAyalAkoTamAM zrI sumatinAtha bhagavaMtanuM (2) bahArakoTamAM zrI ciMtAmaNI pArzvanAthanuM ane (3) zrI mahAvIra svAmInuM nayanaramya jinAlaya jotAM ja AnaMdavibhora banI javAya che. verAvaLanA itihAsamAM dhyAna kheMcanArI hakIkta te e che sakala siddhAMtane pustakArUDha karanAra bhagavAna zrI devaddhigaNi kSamAzramaNane ja-mathI A bhUmi vibhuSita banI che. A zaheranuM prAcIna nAma "velAkula' hatuM, ahIM dareka kSetre jainonuM prabhutva che. bahAragAma vasatA jene paNa ahIM udAra sakhAvata kare che. zaheranI vasati 80,000 AsapAsanI che. temAM derAvAsInA 400 ane sthAnakavAsInA 350 dhara che. ahIMnuM dhIkhatuM baMdara vyApAranuM jabaruM mathaka che. ahIM UtaravA mATe zrI jaina zvetAmbara mUrtipUjaka tapAgaccha saMdhanI eka dharmazALA zaheranI madhyamAM Avela che. dharmazALA sudhI basa ke kAra jaI zake che. pAkiMganI vyavasthA che. jenI sAthe hinduonuM paNa A zahera pavitra sthaLa manAya che. zrIkRSNanA aMtima prasaMge sAthe A nagara saMkaLAyela che. zaheranI chevADe AvelA gItA maMdira tema ja hiraNa. kapilA ane sarasvatI nadInA triveNI saMgamanuM sthAna ahIM darzanIya che. A tIrthanI spazanA karavAne lahAvo levA jevo che. mAMgaroLa verAvaLathI 60 ki. mI. ane jUnAgaDhathI 72 ki. mI.nA aMtare Avela mAMgaroLa zahera aneka romAMcaka ghaTanAe dharAve che. A nagara prAcInakALamAM 'maMgalapura' tarIke oLakhAtuM hatuM. ahIM zrI navapallava pArzvanAtha prabhunuM bhavya derAsara che. mULanAyaka zrI navapalave pArzvanAtha prabhunI pratimAM bhavya ane tejasvI che. cokamAM be upAzraya che. derAsaramAM zrI sametazikharajI, giranArajI, zatruMjaya Adi pAMca tIrthonI suMdara raMgaberaMgI racanAo che je darzanIya ane AkarSaka che. gAma bahAra vADImAM zrI supArzvanAtha bhagavAnanuM manohara derAsara, vizALa dharmazALA ane eka che. sthAna ramaNIya che. ravADa saurASTrane nAghera pradeza bahu ja phaLadrupa gaNAya che. coravADa e nAgherane madhya bhAga che. enI comera pAna, keLAM, nAriyeLI, papaiyA, kerI AdinI saMkhyAbaMdha vADIe ApaNane jovA maLe che. gAmamAM cAre bAju koTa che, keTanI aMdara madhya bhAgamAM jaina maMdira che. maMdira nAnuM paNa prAcIna che. mULa nAyaka zrI pArzvanAtha bhagavAna che. derAsaranI bAju mAM upAzraya tathA dharmazALA Jain Education Intemational Page #365 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 315 114 upavAsanI ugratama tapazcaryA dvArA jaina zAsananI jayapatAkA gaganamAM pharakAvanAra zrAvikAratna javalabAI A gAmanuM gaurava hatA. traNeka varSa pahelA pU. A. zrI vijayapratAparijI ma. sAheba pAlitANAthI charI pAlita saMdha sAthe atre padhAratA, atre kALadharma pAmela hatA. temanI agnisaMskAranI jagyA ahIM vaMDInA derAsarajInA kampAunDamAM ja che. tyAM temanI caraNa pAdukAnI nAnakaDI chatAM nayanaramya daherI taiyAra karavAmAM AvI che. baDeja pArzvanAtha mAMgaroLathI porabaMdara jatAM vacce 45 ki. mI. nA aMtare baDeja gAma Ave che. saDakathI eka kI. mI. nA aMtare gAma che. basa jaI zake che. gAmanI madhyamAM pArzvanAtha bhagavAnanuM prAcIna jinamaMdira che. mULanAyaka pArzvanAtha prabhunI pratimA ati tejasvI ane manane haranArI jaNAya che. pratimA saMpratikALanI manAya che. jaMgalamAM maMgala samuM A jinacaitya jirNoddhAra mAMgI rahyuM che. A derAsarano jirNoddhAra karAvavAnI khAsa AvazyakatA che. gAmamAM jainenI vasati nathI. derAsarane vahIvaTa porabaMdarane jainasaMgha kare che. porabaMdara ane mAMgaroLanA jainasaMghe prativarSa samUhamAM ahIM yAtrAe Ave che. A prAcIna tIrthanI yAtrAne lAbha levA jevo che. porabaMdara mAMgaroLathI 70 ki. mI. nA aMtare Avela A zaheramAM pahoMcatA haiyAmAM akathya AnaMdane anubhava thAya che. porabaMdara e rASTrapitA mahAtmA gAMdhInI janmabhUmi che. ahIM temanA jIvana-kavananI jhAMkhI karAvatuM kIrtimaMdira che. A zaheramAM traNa suMdara jinAlaya che. temAM (1) zrI zAMtinAtha bhagavaMtanuM (2) zrI vAsupUjayasvAmInuM ane (3) zrI kalyANI pArzvanAthanuM derAsara AkarSaka ane darzanIya che. UtaravA mATe porabaMdara vIsA zrImALI jainavaNika jJAtinI dharmazALA che. ahIM bhejanazALA paNa zrI saMdha calAve che. ahIMnA jovAlAyaka sthaLomAM kItimaMdira, sudAmA maMdira, bhArata maMdira, myujhiyama vagere che. porabaMdara saurASTranuM eka sAruM evuM bAramAsI baMdara che. zaheranI vasati 80 hajAranI AsapAsa che. temAM ApaNuM derAvAsI jenenA 350 ghara che. verAvaLathI porabaMdara AvatA mAgamAM caravADa, zAradAgrAma, holIDe kempasa jevA kudaratI sauMdaryadhAmanI mulAkAta levA jevI che. vaMthalI jUnAgaDhathI 32 ki.mI. nA aMtare Avela A purANa zaheranI sparzanA karavA jevI che. prAcInakALamAM "vAmanasthalI ' ke "devalI" tarIke oLakhAtuM A nagara jaina dharmanA kendra tarIke prabhAsapATaNa sAthe sIdhI spardhA karatuM hatuM. ahIMnA dhanADhaca jenonI yazogAthA jaina sAhityanA pRSTha upara beMdhAyelI che. siddharAja jayasiMhanA maMtrI ane soraThanA daDanAyaka sajajana maMtrInI A janmabhUmi che. hAla vaMthalImAM be bhavya jinaprasAda prAcInatAnA pratIkarUpe zobhI rahyA che. eka zrI padamaprabhasvAmInuM ane bIju zrI zItalanAtha bhagavaMtanuM jinAlaya vaMthalInA prAcIna itihAsamAM ApaNane kheMcI jAya che. ane mULa nAyakanI pratimAo pUrve ahIM khodakAma thatAM jamInamAMthI maLI AvelA che. A pratimAo saMprati mahArAjA ke tethI paNa agAunI hoya tema temanI divya tejomaya AkRti uparathI jaNAya che. darzana karatA kalAka sudhI e pratimAjI pAsethI khasavAnuM mana thatuM nathI. daherAsarane vahIvaTa zrI vaMthalI jaina saMdha kare che. upAzraya, dharma, zALA tathA pAThazALAnA suMdara makAna che. yAtrikone ahIM bhAtu apAya che. derAsara sudhI kAra jaI zake che. basane gAma bahAra UbhI rAkhavI paDe che. A prAcIna tIrthanI yAtrA karI kRtArtha thavA jevuM che. jUnAgaDha jagamAM tIratha da vaDA, zatruMjaya giranAra; eka gaDha RSabha samosaryA, eka gaDha nemikumAra. soraThanI sahAmaNI ane zauyavaMtI dharAnA zarachatrarUpa zrI giranArajI tIrthanI zItala chAyAmAM A prAcIna gAma vaseluM - - - . Inlali FRE ||||| IlIIIFrel| IIIIIIIII) |gbjpull IiTI/ Jain Education Intemational Page #366 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 316 jainaratnaciMtAmaNi che. svaccha rAjamArgo ane rastAnI baMne bAju UMcA UMcA makAne zaheranI prAcIna bAMdhaNIne khyAla Ape che. zrI giranArajI tIrthane zrI raivatagiri tIrtha tarIke paNa oLakhavAmAM Ave che. samudranI sapATIthI 3000 phUTanI UMcAIe AvelA A girirAjanI bhavyatA joi rUvATAM khaDA thaI jAya che. zatruMjayanI pAMcamI Traka tarIke prasiddha A pavitra girirAja upara A avasarpiNI kALamAM thayela bAlabrahmacArI bAvIzamAM tIrthakara zrI neminAtha bhagavaMtanA dIkSA, kevalajJAna ane mokSa ema traNa kalyANaka thayA che. tema ja AgAmI covIzInA covIze tIrthakaro. A girirAja para mekSa pAmavAnA che tevo praghoSa saMbhaLAya che. zrI giranAra parvata para caDhatA sarva prathama zrI neminAtha bhagavAnanI TUka Ave che. temAM 140 se. mi. nI zrI neminAtha prabhunI zyAmavarNI, lepyamayI, padamAsanastha bhavya pratimAne jotA mana prasannatA anubhave che. pratimA ati prAcIna che. A TrakanA mULa gabhArAne pharatI bhamatI che. bhamatImAM 84 derIo che. bhamatImAM ane raMgamaMDapamAM ghaNAM darzanIya pratimA jIo che. gabhArAnI sAme 145ra gaNadharanI prAcIna be vibhAgamAM vahecAyelI pAdukAo che. pazcima dizAmAM naMdIzvara pine ArasapaTTo tathA padmAvatIjI che. uttara dizAmAM sametazikhare siddha thayela vIza jina bhagavaMtone Arasapaddo che. pUrva dizAmAM zrI siddhAlajIne suMdara, kalAtmaka paTa che ane dakSiNa dizAmAM zrI mahAvIra svAmI bhagavaMtanI zyAmavaNI pratimA tathA bAjumAM lepa karAyela siMha lAMchanavALA zyAma pratimAjI ke je rathanemi hovAnuM kahevAya che te darzanIya che. prathama TrakamAM zrI neminAtha bha. nI Traka uparAMta jagamAlajInuM maMdira, meraka vasInI Traka, saMgrAma senInI Traka, kumArapAlanI Traka, zrI caMdraprabhujInI TUka, vastupAla tejapAlanI TUka, gumAstAnI TUka, saMprati mahArAjanI Traka Adi aneka jinamaMdire ati bhavya ane darzanIya che. A tIrthanI adhiSThAtrI zrI aMbikAdevInI Traka paNa darzanIya che. zrI neminAtha prabhunA dIkSA ane kevaLajJAna ka9yANa ke jyAM thayA che te bhUmi sahasAmravane (sahasAvana) darzanIya che. hAla tyAM pU. A. zrI hImAMzusUrijI ma. nA sadupadezathI eka bhavya bAvana jinAlayanuM nirmANa kArya pUra jhaDapathI thaI rahyuM che. A parvata para Avela rAmatInI guphA ane covIza jinanA pagalAM paNa che. eka digambara jaina maMdira tema ja hinduonA ghaNuM dharmasthAnake ahIM AvelA che. giranAra parvata uparanI Trakone krama A pramANe che: (1) pahelI Traka zrI neminAtha bha. nI (2) bIjI Traka zrI aMbAjInI (3) trIjI Traka dhaDa zikhara (4) cothI Traka odhaDa zikhara AgaLa 400 phITa nIce UtaratA tyAM eka moTI zyAma zilAmAM zrI neminAtha prabhunI pratimAjI ane bIjI zilAmAM pagalAM che. (5) thI TrekathI nIce UtarI pAMcamI Trake avAya che. A rasto ati kaThIna che. ahIM zrI neminAtha bha. nA zrI varadatta gaNadharanA pagalAM che. zrI neminAtha bha. ahIM A sthaLe nirvANa pAmyA che. A pAMcamI TrekathI AgaLa jatAM chaThThI ane sAtamI TUke Ave che. tyAM javAno. mAga ghaNe vikaTa ane pradeza ati bhayaMkara che. sAhasika mANase tyAM jaI zake che. jUnAgaDha zaheramAM uparakoTa pAse zrI mahAvIra svAmInuM ane jagamAla cokamAM gorajInA DelA pAse Avela zrI Adizvara, bhAnuM derAsara darzanIya che. ahIM UtaravA mATe uparakoTa pAse zrI bAbunI jaina dharmazALA ane zrI hemAbhAInI dharmazALA AvelI che. temAM tamAma suvidhAo maLe che. tIrthane vahIvaTa zeTha devacaMda lamIcaMdanA nAmathI zeTha ANaMdajI kalyANajI amadAvAda kare che. zaheranA jovAlAyaka sthaLamAM uparakeTane kiTale, samrATa azoka zilAlekha, narasiMha mahetAno core, dAmodara kuMDa, AyanA mahela, viliMgDana Dema, myujhiyama, sakakarabAga (prANI saMgrahAlaya) vagere gaNI zakAya. jUnAgaDha saurASTranuM moTuM zahera ane jillAnuM mathaka che. relave ane basa vyavahArathI gujarAtanA moTA bhAganA zahere sAthe joDAyela che. relave sTezana ane esa. TI. sTezanathI dharmazALA deDha ki. mI.nA aMtare che. dharmazALA sudhI kAra tathA basa jaI zake che. dharmazALAthI taLeTI sAta ki. mI.nA aMtare che ane tyAM javA rikSA-gheDAgADI tema ja siTI basa sarvisa maLe che. taLeTIthI giranAra parvatanuM caDhANa zarU thAya che. taLeTImAM eka suMdara jinamaMdira tathA UtaravA mATe dharmazALA 5Na che. ahIM yAtrikone bhAtuM paNa apAya che. taLeTImAM bhojanazALAnI vyavasthA hovAthI yAtrA karanAra yAtrikone jamavAnI sArI suvidhA maLe che. tIrthane vahIvaTa karanAra zrI devacaMda lamIcaMdanI peDhI gAmamAM zrI bAbunI dharmazALAmAM pahelA bhejanazALA calAvatI hatI. koI kAraNosara A bhejanazALA baMdha karI devAI che tethI yAtrikone jamavA mATe bhAre muzkelI paDe che. tIrthanI vahIvaTI peDhI gAmanI A bhejanazALA vahelI take zarU kare tevI apekSA che. * Jain Education Intemational ducation Intermational Page #367 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaya samagadha zrI amIjharA vAsupUjaya svAmIne nama : surendranagara zrI amIjharA vAsupUravAnI prAsAda lekhaka : zAha bApAlAla manasukhalAla ma`trI zrI. mU. pU. ta. dha surendranagara thI eka so varSa uparAMtanA rasamAM jyAre bhAratamAM koTIrA saltanatanI hukumata hatI tyAre kAThiyAvADamAM jhArAvADa prAMtamAM jUnA vaDhavANamAMpanI sthApanA sapata 1930 mAM thaI tyAre zrAvakonA gaNyAgAMThacA jUja ghara hatAM. moTAbhAganA lAkA vyApAra maye sAvaeN vaDhavANa zaherathI maLatAM ane sAMre pAchAM jyAM. je khUja zrAvAnA dhara hatAM temaNe dana-pUjana ane bhakti mATe ghara derAsarajI karAvelu hatu. tyArabAda saMvata 1938nA mahAsudI 14 budhavAra tA-1-2-1882nA vaDhavANu sIvIla sTezananA zrAvaka dhAraNa dharmAdAnA menejara roDa ThAkarI DAyAbhAi tathA vArA kapura trIkama tathA vakIla mulacaMdra caturabhAI tathA vakIla kalAla mulaca mIsTara eNnDarasananI kaMpanI pAsethI ploTa ta. 28 nI kula jamIna vAra 9803,1000-00 aMke eka hAra rokaDA ApIne avAka vaicA dastAveja nathI vecANa rAkhela te jamIna te zrAvakAe jhAlAvADa prAMtanA maherabAna DepyuTI AsIsTaMTa peAlITIkala ejanTa sAhebanI kArTa mAM potAnA nAma uparathI kADhI ka 2005 MAAAAA sadarahu jamIna plATa na. 29 kula vAra 968. zrAvaka leAkAnA madirakhAtAnA nAma upara TrAnsaphara karavA arajI ApatAM A. . ejanTa jhAlAvADe tA.18-5-1882 nA rAja maMjUra karela che, jamIna upara sabata 1942mAM nimadira bAMdhavAnI rarUAta thaI. savata 1942 nA pAtra rkiTa rAnivAranA rAja vaDhavANu rAhera nivAsI nagara hArI DAyAbhAIe derAsarajInu khAtamu ka" hatuM. rAsaranuM bAMdhakAma vIla muda caturabhAie tathA vA yAya kula bekanaSThAthI ka hatuM. jUnA vaDhavANa kAMpamAM gAmanI madhyamAM vizALa jamInanA pleTamAM unA ane haga evA vikharI, . ziyALA bhabdha jinaprAsAda taiyAra thaI jatAM saMvata 1946mAM parama pUjya mulya cha mAhArAjazrInA (bI muktivika virAnA) ziSyaratna parama pUjya munirAjazrI cAbhavRviMgajI mahArAja - sAhebanI zaniSThAmAM vaDhavANa zahera nivAsI zAha skubA pAnacaMde vaDhavANu kaeNmpamAM ( hAlanA surendranagaramAM ) AvI potAnA nAmathI kAtarI kADhI deza paradeza mAkalI pratiSThA mahotsava bhAre mAMDabara ane utsAhapUrvaka unmyA hatA. pratiSThAnA zubha avasare aneka gAmanI TALI AvI hatI. dasa-bAra uttara mANasAnI janamedanI ekatrita thaI hatI. Jian Kang W! AAAAAAAAAA ACIN handboar #H mahApITha kharaziyA-kubAnA aza AvA sthApatya kalAkSetre seAmapurA zilpIee dila daI ne gajabanuM kAma karyuM" che. 317 As honor Page #368 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 318 mULanAmaka bAramAM tIrthapati zrI vAsupujya svAmI bhagavata Adi jinapatimAjI parama pUjya munirAja zrI thAbhaNuvijayajI mahArAjazrInA varad haste saMvata 1946nA zrAvaNa vadi 1 zukravAra tA. 1-8-1890nA rAja savAranA 9 kalAka 27 miniTa 17 cekaDe A jJAthI ane sAthI pratiSThita karavAmAM bhAgyA hatA. pratiSThita karavAmAM Avaidya pratimA ane pratiSTha karanAra bAparA, vIenI nAmAvalI A pramANe cheH 1. mULanAyaka zrI vAsupUjya svAmI bhagavaMta rUA. 1201/nI khAlIthI roDa va vAlae pratiSThita karyAM hatAM. A pratimAjI garavA gIranAra tApathI lAvavAmAM AvyA che. 2. jamaNI bAjunA gabhArAmAM zrI suvidhinAthasvAmI za. 41nI bolIthI vIsa mukhyatve bhAIe pratiSThita karyAM. hatAM. A pratimAne prabhAsapATaNa nIcethI lAvavAmAM AvyA che. 3. DAbIbAjunA bhAgamAM zrI zAntinAtha svAmI 2.60/nI khAlIthI rA mAMga bArue pratiSThita karyA hatAM. pratimAjI staMbhanatI-khaMbhAta baMdarathI lAvavAmAM AvyA che. 4. mULanAyaka bhagavAnanI jamaNI bAju zrI vAsupUjya svAmI za. 175nI khAlIthI rA nezI kalyAe pratiSThita karyA hatAM. pa. mULanAyaka bhagavAnanI DAbI bAju zrI bhadeva svAmI ke za. 175nI khAlIthI roDa jagajjana sacade pratiSThita karyAM hatAM. rAju zrI rAma nAtha vacce pratiSThita 6. zrI zAntinA svAmInI bhI svAmI che. 151nI bolIthI roDa suvai karyAM hatAM. 7. zrI zAntinAya svAmInI DAbI chAju zrI pAnAtha svAmI 4. 2514nI bhAlIthI roDa nathubhAI caMde pratikti karyAM hatAM. 8. zrI suvidhinAtha svAmInI jamaNI tarapha zrI kAusaggIyA pratimA rU. 51 nI bolIthI rasa mAthuM dAnabhAIe pratiSThita karyA hatAM. 9. zrI suvidhinAtha svAmInI DAbI tarapha zrI kAusagISA pratimA rUA. 25 nI khAlIthI varkIMla mulacaM canubhAIe pratiSThita karyA hatAM. 10. zrI mULanAyaka bhagavaMtanA gabhArAnA zikhara upara IMDuM rU. 25nI khAlIthI muTha suMdarajI AdhavajIe caDAvela hatuM. 11. zrI mULanAyaka bhagavaMtanA gabhArAnA zikhara upara dhvA rU. 11 nA khelIthI e mAnasatra vacce caDAvI hatI. pratiSThA bAda akalpanIya rIte zrI saMdhanI akhAdI vadhatI jainaraciMtAmAMNa gai, sAthe sAthe zahera paNa samudra te bAbA thayuM... gayuM.. dIziSTa doDAthI pUjoe vizALa jamIna karDa rAkhI hatI jethI judAM judAM prakAranA dharmAtamAM viksAvavAmAM mAre anukULatA sAMpaDI, nima'diranA nirmANa pachI saMvata 1949 mAM upAzraya dhArA. saMvata 1952mAM baheneA mATene upAzraya nirmANa thayA. AjubAjunA zaherA ane gAmaDAmAMthI zrAvaka kuTuMbe AvIne vasavA lAgyA. bALAno pAmika prANI, dhAmika zikSaNa ane dhArmika AcArA-sa MskArI mATe pAThazALAnI AvazyakatA jaNAvA lAgatA savaMta 1954mAM parama pUjya munirAjathI muktivijyajI gaNarabI ( mukhya cha mahArAja nA nAmAbhidhAna sAthe * zrI gaNamuktiyAjI jaina pAThazALA * ghara karavAmAM AvI. abata 1967-68mAM bhojanazALA banAvavAmAM AvI ane te ja arasAmAM dha zALA paNa banI. saMvata 1971mAM vakIla mulacaMda caturabhAI jJAnama"diranI sthApanA thaI. Aje A jJAnamadiramAM tADapatra para pistAlIsa mAgama pati ane mukti pistAlIsa Agama prAcInapaMcAgI suvaNa akSarI ane ropyurI AgamAMtha ane kalpasUtreA hajArA pratA-prathA, rAsAe-pustakA suvyavasthita rIte sacavAI rahyAM che. krame krame saMdhanI jarUrIAta mujaba ghaNAM nAnA moTA makAna banyA. athava 1946nI pratiSThA bAda prakhya muni bhagavanAnA dhAmA bhAgamana ane sthiratAthI zrI saMdhamAM aMteka prakAranI dhArmika jAti AvI. zrAvakagaNanI sakhyA vadhI, pujA karanArAonI bhIDa vadhatI cAlI. A joI zrI vAya svAmI prAsAda pharatA gaDha hatA te teADIne trevIsa devakalikAo ane pUjA bhaTTAvavA mATenA vizALa gamaDapa nirmANa karavAno zrI samaiM sakalpa karyAM. savata 2073mAM zrAddana zrIyuta deza nAmanA baste khAtavividha karavAmAM AvI hatI. zilpazAstranA jJAtA kAbela zilpIe dvArA zAsana-samrATazrI vijayanemisUridharaLa mahArAna. pa. pU. mAcA'ya zrI viSa udayasUridharajI mahArAja sAraMga tathA pa. pU. AcA ravI vinadanasUrizvara" mahArAja sAhebanI salAha sUcanA mujabba nirmANu kArya AgaLa vadhatuM rahyuM. zrI saMdhanA parama bhAgyodaye subata. 2004mAM mAM mahAtmAonu cAtumAsa surendranagaramAM dha trailIsa pakakrikAyukta cArjIsa jinAlayanuM nirmANakA takhAtrInI niAM harita gati thavA pAmyuM, devakulikAo mATe jina pratimAjInA, vividhaprakAranA tIrthAnA padanAM eDa rA apAI gayAM. sAthe sAthe devakulikAnA-tIrtha pAnA paNa AdezA apAvA lAgyAM ane janazalAkA-pratiSThAnI vinaMtI karAI. saMvata 2006nI sAlanuM cArtumAsa zAsana samrATa zrInA pU. A. zrI vipadarA nAmijI ma. sA. pu. mA. zrI vijya kayu sUrijI ma. sA, pU. A. zrI vijayananasUrijI ma. sA. mAdinuM nakkI thayuM ane anarAlAko-pratiSThA karAvavAtai nirmudha thayA. saMvata 2006nI bAvA mAsamAM janarAkA Page #369 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa"grahamAMtha pratiSThA mahotsava racAyA ane zrAvaNuvida 1 semavAra tA. 28-9-1950nA rAja trevIza devakulikAe tathA raMgamaMDapamAM jinapratimAjInI aMjanazalAkA sahita sthira pratiSThA ane ca pratiSThA hArI bhAIbahetAnI hAjarImAM Abuna utsA ane amApa mAnapUrvaka te mahAtmAonA varad haste karAvavAmAM AvI hatI. saMvata 1946nA zrAvaNa vada 1 zukravAra tA. 1-8-1890nA zubhadIne khAramA tI pati zrI vAsupUjayasvAmI bhagavaMta Adi jinabiMbonI pratiSThA thayA bAda varaso sudhI derAsaramAM rAtre nirava zAntimAM skrinsa nATAra'ba thatAM hatAM. jenI zANI mU pU. sAdhvIjI mahArAja sAhebA ane te vakhatanA cAkiyAtA pUratAM hatAM. zALAnA kulA ane zaheranI AbAdI ane samRddhi camatkAranA pratyakSa purAvA mAda che te uparAMta savatta 2034mAM paramapUjya munirAja zrI dAnavijayajI mahArAja sAhebanA cAturmAsa daramiyAna zrI vAsupUjyasvAmIprAsAdanI 88mI varSagAMThanI UjavaNI prasaMge zrAvaNa vada 1 - jinama'nA zikharo - dhumaya dIvAlo gabArAmAMthI ane jinaprarnimAjhanA atra uparathI amI jharyA hatAM. je satata cha kalAka sudhI cAlu rahyAM hatAM. hArI jainA ane jainetA bhAvI pratyakSa rIte amIjharA ane karAvavAM nihALyAM tAM. ane potapotAnA sAdhanamAM mAM dhare laI gayAM tAM. tyAthI zrI majhA rAjyasvAmI bhagavata tarIke ghoSita thayA ane jaina-jainetarAmAM prazrvina thayAM. saMvata 2*35-2038-200mAM paNa amIjharaNAnA pAsA nihALavAno saubhAgya prApta thayAM che. zrI sadhanI zirA vadhatI cAle tema zrI sarve aneka zAzanaprabhAvanAnA sukAryo karavAne yaza prApta karyAM. saMvata 20nI sAlamAM 5. pu. . va vijaya caraparacha ma tathA pa. pU. A. daiva vijayanaMdanasurizvarajI ma.sA.nI zubhanizrAmAM navamahAtmAonI gaNipadavI thaI. saMvata 2013 nI sAlamAM 5. pU. panyAsa krAntivijana gazcikarI ane pa. pU. munirAjazrIrAja vijayajI ma. sA. (hAla pa. pU. A. devazrI vijayarAjatilakasUrizvarajI ma. sA. nI 100 maLInA pAraNA Gall! 319 mahotsava ujavAyo. vana 2015mAM 5. pu. AcAya e vi premasuriyAi ma.sA.nI nizrAmAM dasa mahAtmAonI pdhApadI thaI. savata 2020nI sAlamAM pa. pu. AcAya va zrImad vi'' kasturasurizvarajI ma. sAdhanA kharada hasta pa. pu. paramaprabhavipacha . sA. tathA pa. pU. candvodaya vidha ma.sA.nI AcAya padavI thaI te paikI paramapujya AcAdeva zrI mad vijaya candrodayasUriparajI mahArAja prerita zrI sidhdhAcalajI tIrSa 18 tIrthaMkarA nanu nirmANAkAya aMjanazalAkA ane pratiSThA hajI hamaNAM ja zAsana prabhAvanA pUrvaka sampanna thayA. zrI saMdhanI puNyarAzi vadhavAmAM aneka prasa MgA prApta thayAM che, jevAM ke upadhAna tapavahana. 1. saMvata 2001mAM pU. A. zrI viSTha vAyarrArajI ma.sA.nI nizrAmAM 410 bhAIbahenAe upadhAna tapavahana karyAM. zeTha traMbakalAla chaganalAle upadhAnatapa vahana karAvavAno lAbha lIdhA hatA. 2. saMvata 2023nI sAlamAM pU bAja zrI devendra sAgarasUrizvarajI ma.sA. nI niSThAmAM zrI upadhAnatapa vahana karAvavAmAM Avela jemAM 295 bhAIbahena e lAbha lIdhA hatA. upadhAnatapa karAvavAnA lAbha vakIla umedacaMda gerakArI lIdhA hatA. 3. saMvata 2071mAM pU. dhruvanAgarajI gaNivarazrInI nizrAmAM 330 bhAIbenAe upadhAnatapa vahana karela. upadhAnatapa karAvavAnA lAbha zAha dalIcaMda maganalAla kAMDhavAlAe lIdheA hatA. 4. saMvata 2033mAM pU. A. zrI devendra sAgarasurizvarajI ma.sA. nI nizrAmAM 137 bhAIkhenAe zrI upadhAnatapa vahana karela. sa`vata 2036mAM munirAjazrI dAnavijayajI ma. nI nizrAmAM kApa bhAIbahenoe upadhAnatapa na karaza zAi trIbhovanadAsa rAdhavajIbhAI nabuvAlAge. yAbha lIvA hatA. chArI pALatAM zrI suparathI tIyAAo karI pAra carAzinI karma karI che. 1. savata 2009mAM pa. pU. va zrI vimAnanu tra sadhirajI ma. sA. nI nizrAmAM trI siddhAcalajI mahAtIrthaMnA 2. saMvata 2034mAM 5. pU. A. zrI vijayadha kura para rIdharajI ma. sA. nI nizrAmAM zrI zazvarajInI nA 3. saMskRta 2035 pUrvamuniyAthI dAnavijayajI ma. sA.nI nizrAmAM zrI zabamarajI nAnA. 4. saMvata 2014mAM pU. panyAsa zrI pramodacaMdra vipaNa ma. sA.nI nizrAmAM zrI siddhAvadya mahAtIrthanA tapa, tyAga ane tItIkSAmAM zrI sadhanA dharAmAM Page #370 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 320 uttarAttara vRddhi thatI AvI che. aMdAje 75 thI 80 zrAvaka zrAvikAoe prathA aMgIkAra karI che. svaparanuM kyANa sAdhI rahyAM che. zrAvaka kulA jema AjubAjunA zaherA ane gAmaDAAmAMthI AvI atre vasavATa karavA lAgyAM tethI zrI vAsu pUjya svAnI prAsAda vistRta karavA jarUra paDatAM nUtana trevIza devakulikAonuM nimaNu karavAmAM. mAdhyuM tevI ja rIte zrAvakulo zaheranA traNa dizAmAM dakSiNa dizA tarapha bhogAvA nadI AvelI che. ) dUra dUra vasavATa karavA lAgyAM. A zrAvakA bahAvaMta ane jina bhaktinA raziyA jatAM. temanI mAgaNI dhyAnamAM laI zrIsaMghe zaheranI pUrva dizA, zaheranI uttaradizA ane zaheranA pazcimadizAmAM jinamaMdiza nirmANa karyAM. savaMta 2026 nA ja sudi 3 ane ' sudi 4nA roja anukrame zra sarvodaya mAsAyaTI, makhya uttaradizA tarapha zrI dhunAtha svAmI bhagavata sthAdi 11 jinapratimAnI pratiSThA ane pUrviza ttarathI zrI biMda. sAyaTI vAgye zrI mahAvIrasvAmI bhAgavata ahiM 11 jinapratimAnI pratiSThA pa. pU. mA. jaiva vi rAmacaMdra sUrizvarajI ma. sA,nA varad haste karAvavAmAM AvI-pazcima dizA tarapha zrI saradAra sAsAyaTI madhye zrI candraprabhasvAmI bhagavata Adi dha jinabiMbanI maniSA nA zrI dhAnya svAmI prAsAde trevIza. devalikA majUra jinabiMbAnI pratiSThA pa. pU. A. deve zrI hemasAgarasUrizvarajI ma.sA. nA varad haste saMvata 2035 nA phAgaNa sudi 2 ane sudi 3 nA rAja karAvavAmAM AvI hatI. AvA jinabhaktinA vikramA thAya che tema khArAdhanAnA paNa khapI hoya che eTale dharmasthAnA nirmANanI zreNi maMDANI. saMvata 2015mAM zrI saMdhanA bhUtapUrva pramukha zrIyuta "zavalAla dhArasIbhAInA bArADI dAnathI zArka karAvanAra dhArasIbhAI vardhamAnakhAtu ' ane ' zrImatI ca McaLabena kezavalAla Aya khila bhavana nirmANa thayAM. gata 2038mAM " zrImatI sumatibena rasikalAla rAyabAya atithi nu nirmANa thayuM. saMvatamAM - sva sAdhvIjI maNIzrIjI-2 janazrIjI-ramaNIkazrIjI zrAvikA upAca ' nAma saraNa thayuM. tevI ja upAzrayanI vIgAne " zrImatI rabhAkhana ratilAla zA zrAvikA upAzraya " tathA " zrImatI jhavarIbena cunIlAla zrAvikAupAzraya' nAma sa`skaraNa karavAmAM AvyuM, temaja * zrImatI zubhadrAbena umeda 6 vAla arnikApauSadhazALA ane vakIla cunIlAla catrabhuja jaina pADazALAbha vana 'nAma sa`skaraNa thayAM. uttara tara4 zrI punAma svAmI prAsAde gAya jevAkAla vIrabAI jaina bhArAdhanA bhuvana ane zrImatI sAkhena jeThAlAla jaina pAThazALA bhavana ' paNa saMdhahastaka nirmANa pAmyA. tevI ja rIte pUrva dizAmAM zrI maDhAvIrasvAmi prAsAde zrI pUrvavibhAga kamITI nimita " zAi jyAya trIbhovanadAsa jALavAmA jainaraciMtAmaNa jaina upAzraya ' nimaNu thayA. pazcima tarapha zrI saradAra sAsAyaTI taraphathI caMdraprabhasvAmI prAsAde ArAdhanA bhavana ane pAThazALA bhavana nirmANanI pojanAo vicAraNAmAM che. : zrI vAstyasvAmIprAsAdanI patniAne eka so varSa najIkamAM ja pUrNa thavAmAM mApe che. 10 varSanAM gALAmAM ekastaranI kiMmatathI lIdhelI 968vAra jamIna Aje lAkhAnI kiMmatanI thavA napU ke lAkhonI kiMmatanA cAra jinama dizA nirmANa thaI cukayA che. zonI kiMmatanA dharmocananA vikasyAM che. zrI sapanI bAbAdInA mULarUpa bhADAnI vadhu mAnA makAnonI kiMmata lAkho rUpiyAnI thavA jAya che. dasa prAvakanA parathI rArU thayelA zrI sadha 100 dharanI saMkhyA dharAve che. ekahAra zrAvaka Dho dana jJAna - cAritryarUpa natrayInI khArAdhanA karI rahela che. zrI sadhanI A gauravagAthA yAvana cakra divAkarau jalata raca e ja zubhAbhilASA zrI zAMtinAthajI jaina derAsarajI - ziyANI jaina dharmImAM je jina devAlayeA che temAM saMprati mahArAje nizcita karela devA tenI pUrvitA ane pAccananA mATe huM ane bastupALa tejapALanA devAya tenI kalAkArIgarI mATe ) prakhyAta che, je paikI lIbaDIdhI 17 ki. mI. dUra Avela riAyANI gAmamAM saMprati mahArAjanA samayanuM Azare 2000 varSathI vadhu prAcInatA dharAvatuM jainatIrtha AveluM che. AkhA surendranagara jillAmAM A eka ja ananya ane apUrva prAcIna tIrtha che. A prAcIna devAlayane prathama jirNodhdhAra saMvata 1076 I. sa. 1020 mAM zeTha zrI juThAbhAI mAdhavajIe karAvela. tyArabAda A daherAsara mA A javAthI derAsaranA nIceno mULabhAga jaeNmanA temaja rAkhI saM 2010nA mAgazara zuda 5 nA zubha muhutaeN divAkara pU. pAda mAcA bagavata pu' zrImad vijya dharmasUrizvara mahArAja tathA-pU AcAvI vijya pratAparizvarajI mahArAja ane khIta AsAma bhagavA temaja pUchyuM mUrti mahArAjo ane sAdhvIdhya mahArAjanA sAnnidhyamAM jirNodrAra thayela che. tyArathI A tIrthanI tathA gAmanI uttarottara pragati thatI rahI che. prAcIna tIrthaMsama jinAlaya amarelI : ( saurASTra ) 'skAra - zikSaNadhAma amarelI : amaravAlImAM dhoya dharma sAthe jainadharmanA anuyAyI timAM che. jaina madizamAM prAcIna zrI sababanAyaka jaina maMdira che. sAeka vRSa agAu pratiSThita jinAlpanAM jinabi bInI punaH prati sa. 202nA hai. . 1nA divase karavAmAM AvI che. Page #371 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 321 bAramA saikAthI prAcIna hoya ema jaina graMthe parathI pratIti thAya che. A gAmamAM kavi sAdhAraNa apara nAma zrI siddhasenasUrijIe saM. 1123mAM vilAsa thaI kahA nAmanA prAkRtamAM graMtha racyo hato. te pachI lagabhaga 1145nA arasAmAM zrI prathavIsUrinA ziSya zrI devacaMdrasUrijI A gAmamAM vidyamAna hatA, tyAre temaNe sAhiNI nAmanI zrAvakanA svapnanuM phaLa kahyuM hatuM. e phaLa anusAra caMgadevane janma vi. saM. 1145nA kArtika-15nA divase thayo hato. e ja bALaka zrI devacaMdrasUri pAse dIkSA laI kalikAla sarvajJa zrI hemacaMdrasUri nAme khyAta jinAlayanI aMdara mukhya jinamaMdiramAM mU. nA. bhagavaMta zrI saMbhavanAthajI ane sAme AvelA nUtana jinamaMdiramAM mUnA bhagavaMta zrI zAMtinAthajI che. anya vizALa jinabiMba parivAra che. jinAlayanI bAjue ane sAme be vizALa upAzraya che, jene pUjanIya sAdhu-sAdhvIjI bhagavaMtonA nivAsa, dainika, dhArmika anuSThAnAdi tathA dharmakriyAo karavA temaja vyAkhyAna mATe vaparAza thAya che. jainanI vasatimAM visA osavALa, vIsA zrImALI, paTaNI, sthAnakavAsI, dazAzrImALI vagere zraddhALu sukhI loko che. jinAlayanA saMcAlana temaja sAdharmika bhakti ane sAdhusAdhvI vaiyAvaccanI vyavasthA mATe sthAvara milakatonuM nirmANa dIrdhadaSTipUrvaka sva. vakIla zrI suMdarajI DAyAbhAI, vageree karela che. jinAlayanI AsapAsa ane bajAramAM TrasTanI mAlikInI sAdhAraNa dravyakhAtAmAMthI saMpAdita karela milakata AvelI che. temAMthI sAdhAraNa dravya ane devadravya upArjita thAya che. te dravya je te khAtAmAM ja custa rIte vaparAya che. tethI Aje saMcAlanamAM khAdha nathI. ahIMthI vIseka mumukSu AtmAo pravajyA aMgIkAra karI mekSamArge viharI rahyA che te zrI saMdha mATe gauravaprada che. (saMkalana : rasikabhAI e. zAha) dhoLakA Aje dhoLakAnA nAme oLakhAtA gAmanuM prAcIna nAma dhavalakapura hatuM. bAramA sakA lagabhagamAM e vasyuM hoya evo avatara pramANethI siddha thAya che. lokavAyakA evI che ke mahAbhAratanuM virATanagara e ja AjanuM dhoLakA. enA purAvArUpe pAMDavonA keTalAka sthaLa paNa lokoe zodhI kADhayA che. paraMtu ene itihAsano kaze saMcAra maLyA nathI. bAramA saikAthI laIne caudamA-paMdaramA saikA sudhImAM A nagaramAM banelI etihAsika ghaTanAothI ahIM jainenI bhAre jAherajalAlI hatI ema jaNAI Ave che. zrI abhayadevasUri jemaNe nava aMge para vi. re. 1120 thI 1129mAM TIkAo racI hatI teo dhoLakAmAM padhAryA hatA. A hakIkatathI jaNAya che ke ahIM zrAvakonI vasati sArA pramANamAM hovI joIe. tema ja jaina maMdire paNa hevA joIe. A nagaramAM AvelA zrI dharmadeva, A bALakanA pratApI lakSaNe joIne tene saM. 1141mAM dIkSA ApI hatI. paNa dhaMdhukA dhaMdhukA keTaluM prAcIna haze e jANI zakAyuM nathI. paraMtu jaina maMdironI racanA paddhatimAM zipa, suzobhanoe parama pratiSThA UbhI karI che. Jain Education Intemational ducation Intomational Page #372 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 322 jenaratnaciMtAmaNa thayA; jemaNe aneka viSayanA graMtha lakhI bhAratIya saMskRta - prAkRta sAhityamAM viziSTa phALe ApI nAmanA meLavI che. zrI hemacaMdrasUrinA janma samaye caMDI mATenuM caitya vidyamAna hatuM. e prAcIna maMdiramAM koI cevAna Aje vidyamAna nathI. Aje ahIM jenonA adhara vidyamAna che. be upAzraya che ane eka upAzrayamAM alaga oraDAmAM ghara-derAsara che. temAM AdizvaranI mRti che. zrI hemacaMdrAcAryanI ArasanI mUrti paNa che. sAvarakuMDalA nAvalI nadInA kinAre vasela saurASTranA A zaheramAM pravezatA ja jANe aitihAsika nagaramAM AvyA hoya tema lAge che. zaheranI madhyamAM zrI dharmanAtha svAmInuM bhavya gaganacuMbI jinamaMdira nagaranI zobhAmAM abhivRddhi karI rahyuM che. ahIM ApaNu . mU. jenA 350 gharanI vasati che. zaheranI chevADe Avela zrI jaina vidyAthI gRhamAM zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM nAnakaDuM chatAM nayanaramya jinAlaya darzanIya che. ItihAsa prasiddha jogIdAsa khumANanuM A gAma Aje paNa e ja khumArIthI UbheluM jaNAya che. AjhAdI pachInA chellA be dAyakAmAM A zaherane jhaDapI vikAsa thayo che. vikasatA jatA dhaMdhA ane udyogothI A zaheranI ronaka badalAI rahI che. vihArane mArga hAI sAdhu-sAdhvIjI mahArAjane sA re lAbha maLe che. boTAda amadAvAda-bhAvanagara relave mArga para AveluM A zahera jainenI kendra vasati dharAve che. ahIM gAmanI madhyamAM yugAdi jinezvara zrI RSabhadeva svAmInuM bhavya jinAlaya zobhI rahyuM che. parAnI sosAyaTImAM zrI mahAvIra svAmInuM ramaNIya jinAlaya dazanIya che. sva. A. zrI vijaya lAvaNyasUrijI mahArAja tathA sva. A. zrI vijayanaMdanasUrijI ma. A nagaranA rane hatA. gujarAtanA kavizrI dAmodara khuzAladAsa boTAdakarane jama paNa A bhUmimAM thayo hato. svaccha rAjamArgo ane rastA paranA UMcA makAne zaheranI bhavyatAne khyAla Ape che. tAlukAnuM mathaka che. Trena tathA basa mAge rAjyanA moTA bhAganA zahero sAthe joDAyeluM che. vepAra-dhaMdhA sArA che. vihArane mAga he I pU. sAdhu-sAdhvIjI ma. ne lAbha ahIM maLato rahe che. dharmazALA tathA bhojanazALAnI vyavasthA che. pArzvanAtha bhagavAnanA derAsaramAM pravezatA ja bhAviko Aloda anubhave che. A jinAlaya ati prAcIna jaNAya che. saM. 1174nA maLI AvelA eka zilAlekha parathI A zahera keTaluM prAcIna che tanuM saMzodhana karavA jevuM che. bIjA be jinAlayo zrI zAMtinAthasvAmInuM tathA zrI Adizvara bhagavAnanuM mAMDavI vistAramAM Avela che. dhoLI paLanA nAke Avela zrI zItalanAtha bhagavAnanuM derAsara paNa darzanIya che. dasamA saikAmAM thaI gayelA vinayaprabha upAdhyAya racita "tIrthayAtrA stavana" mAM "nayari vaDhavANi risahasa tirthaMkarA nA ulekhathI A zaheranI prAcInatAne khyAla Ave che. gAma bahAra bhogAvA nadInA kinAre eka derI che. jemAM bhagavAna mahAvIrane upadrava karanAra zUlapANi yakSanI sthApanA karelI che. ItihAsa prasiddha rA'kheMgAranI patnI rANakadevI ahIM satI thaI hatI te jagyA para eka maMdira bAMdhavAmAM AvyuM che. pUrve ahIM thayela marakInA upadrava vakhate potAnI jAtanI paravA karyA vinA mahAregamAMthI lokone ugAranAra zahIda zrI metIbhAI darajInuM smaraNa A zaheramAM pravezatA ja thaI Ave che. prAcIna kALanA namUnArUpa mAdhAvAva ane rAjAne mahela jovAlAyaka che. ahIM jenenI lagabhaga 3,000nI vasati che. ahIMthI pAMca ki. mI. nA aMtare Avela surendranagara zaheramAM zrI vAsupUjya svAmInuM bhavya derAsara darzanIya che. A uparAMta jorAvaranagara, ratanaparanA nUtana jina maMdire darzanIya che. najIkanA ziyANI gAmamAM saMprati mahArAjanA samayanuM aitihAsika prAcIna jinamaMdira darzanIya che. rAjakoTa saurASTranuM agragaNya zahera che. zaheranuM bhAtIgaLa jIvana ane mArga paranA bahumALI makAne cittane AkarSe che. ahIM mAMDavI cekamAM derAzerImAM Avela zrI supArzvanAthasvAmInuM bhavya jinAlaya jatA AnaMdavibhora banI javAya che. derAsarajInA prAMgaNamAM ja dharmazALA, pauSadhazALA, AyaMbilazALA ityAdinA makAne che. sadara bajAramAM Avela suMdara zikharabaMdhI goDI, pArzvanAtha bhagavAnanuM derAsara ane jyubIlI bAga pAse zeTha choTubhAI paTTaNInuM zrI munisuvratasvAmInuM ghara derAsara darzanIya che. A uparAMta anya nava jeTalA derAsare darzanIya che. AjhAdI pachI A zaherane ghaNe vikAsa thayo che. udyogothI dhamadhamatuM A zahera jillAnuM mathaka che. relave, basa ane havAI mArge dezanA ghaNA bhAge sAthe joDAyeluM che. vaDhavANa jhAlAvADa vistAranA kendra samuM A zahera prAcIna samayamAM vardhamAnapura' tarIke oLakhAtuM. ahIM cAra bhavya derAsare dazanIya che. upAzraye, pAThazALA, jJAnabhaMDAre ane dharmazALAnA paNa vizALa makAna che. lAkhumALamAM Avela zrI zAmaLA jAmanagara purAtattvanI dRSTie jAmanagarane itihAsa bahu purANe nathI, Jain Education Intemational Page #373 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha paraMtu nagaranI sauMdarya pUrNa bAMdhaNImAM je maneAhara kalAtmaka zailI dRSTi gAcara thaI rahI che te ja A nagaranuM viziSTa AkarSaNa che. tIrthodhirAja zrI zatruMjyanI prAcIna TrakanI cAla pattA zaheranA madhya bhAgamAM AvelA mahIMnA bhavya ane kalAtmaka jinAlayae A nagarane javAnA cAtrAdhAma tarIkenI prisiddha mapAvI che. nagaranI sthApanA sAthe ja jinAlayenA pratihAsano Arama thAya che. saM. 1596nA zrAvaNu zukra 7 nA divase Ama zrI rAvaLe A nagaranI sthApanA karIne A zaherane navAnagara nAma ApyuM tyArathI jainA A nagaranA vikAsamAM mahattvatA phALA ApatA AvyA che. ahIM cauda bhavya jinAlayeA che te paikI cha jinAlaya tA 400 varSa pUrvenA che ane bAkInA 75 varSa pahelAnA jaNAya che. A jinAlayeAmAM zrI zAMtinAthasvAmInuM maMdira bhavya gama DapabAjI' tema ja zrI manAya bhagavAnanu cArIvALu vizALa derAsara darzanIya che. temaja zrI Adizvara bhagavAnanuM, zrI vAsupUjyavAmInuM, zrI ajitanAya bhagavAnanu, zrI munisabatasvAmAMnuM vagere devAsA bhAvikAmAM AvalAda jagAve che ane kalApremIne AkarSe che. ahIM jenAnI 3pa AsapAsanI vata kAca che. udyogadhAmAM jainonuM prabhutva che. ahIM taiyabAga, mInTena Azrama, zAMtibhuvana, phUlabAInA DelA vagere upAzrayA tathA nAnama diA AvelA che. zrI saMdha taraphathI Ayakhila khAtuM tathA bhojanazALA paNa cAle che. amanagaranA jaina mazimAM ya vitavAra ha jAmanagaranI madhyamAM zrI kalyANajInA maMdira pAse mAma bhADInI bAjumAM zrI mAmA mAnI jaina dharmazALA ( kulabAInI prazALA ! Ave che. bahAragAmathI AvatA mAtraLu mATe agavaDavALa dhamazALA che. dharmazALAnI sAthe ja strI upAzraya Avela che. jyAM pU. sAdhvIjI mahArAja sAheba birAje che tathA jJAnabhaDAra che. dharmazALAnI bahAra bAjumAM ja devabAga upAya Avela che, jyAM zeTha pArAva dhArazIbhAI jaina bhojanazALA cAle che tathA AinabAI jaina khAtu cALe che. tyAM dararoja sArA pramANamAM bhAibaranA tapa kare che. kAjumAM pAya zrI nI nAzrama che. pahele majale vyAkhyAna hola che. khIje majale zrI AnaMdajJAna maMdira che. jemAM hastalikhitapratA, tADa patra, mAgama cAnA pAnA, dhArmika pustakAro mArA bhaDAya che. tathA Agama puruSa vagere chabI tathA citrakAma jovA lAyaka che. tyAthI DelI kaLIne raste nIkaLatA - Avela pattA, 'binna bila 323: (1) zrI amIjharA gADI pAnAnuM ta ja camakArI dhara derAsara che. tyAMthI dAna karI rastA upara AvatAM na cAra bhanya derAsarA najare paDe che. traNa - kara) A derAsara roDa maLejI nathI mane badhAvela che. zilAlekha mULa gabhArA pAse dIvAlamAM che. A derAsare nahAvAnI tathA pUjA karavA mATenI badhI sagavaDa che. derAsaramAM jatA DAbI bAjubI, cakarI mAtAjI birAja che. tyAMthI dharatImAM javAM kI cuMdaprabhusvAmInuM sara che, jyAM vizALa smRtina darzana kiM mane AnaMda anubhave che. bAju mAM zrI Adizvara dAdAnA pagalAnI derI che. bAjumAM khAsa camacArI zrI neminAtha prabhunI derI che. A derI sADA cArasA varasa jUnuM jAmanagaranu prathama devamaMdira che. bAjumAM merI upara jatAM A caprama svAmInuM zikharabaMdha derAsara che. gabhArAmAM pharatI derIAnA darzana karatAM zrI bAjInA derAsaranI yAda mApe che. meDI upara bAjumAM zrI pArzvanAthajI tathA zrI dharmAMnAthajInA derAsaranA darzana karI nIce AvatAM zrI pArzvanAtha prabhunA darzIta thAya che. ahIM pUja mATe kesara, caMdana vagerenI sagavaDa che. tyAMthI AgaLa dAdAnA mULa gamArAmAM jAya che. devAdhideva prathama tIdhara zrI AdizvaradAdAnI vizALa mUrti zreNI ja alaukika che. bAjumAM zrI vAstu pUjaya svAmI tathA zrI mahAaura svAmInI vizALa mUrti dAdAnA darzana karatAM ja zrI rAtrujaya birAjamAna dAdA yAda Ave. che. ma`DapamAM kAcanI mInAkArI tathA ArIsA jaDela che. che. tathA jhamarA TAMgelA che. dIvAlAmAM ArasamAM zatrujya, giranAra, AjIjI, aSTApadajI vagere tI paTA ane bhagavAnanA upasaganA dazyo kAtarelA che. mukhya maMDapa upara derAsaramAM samavasaraNamAM caumukhajI che. jemAM mULa nAyaka zrI sumatinAtha bhagavAna birAje che. A derAsaramAM cAMdInA ratha, pAlakhI, vizAla agnicANA tathA zAntisnAtra mahAtsava vagere prasaMgeAmAM jarUrI tamAma sagavaDA che. (3) zrI zAMtinAthanuM derAsara ! huM badhamAna zAhanuM derAsara ) A dhvajA daMDa sahnita bAvana jinAdhavALuM vizALa derAsara che. matimAM vacce. comukha derAsarA che, meDI para paNa comA derAsara che. derAsaranA vizALa DapamAM zrIpAla rAjAnA rAsanu bahu na samanavatAM ArasanA pA . tathA zrI rAkhuM, triranArajI vagere tI paTA ArasamAM kAtarelA che. maMDapanI upara vizALa ghUmaTa che. gabhArAnI bahAranI bAjue pAnjhIna zilAlekha kAcamAM maDhela che. (4) zrI rAyasiMha zAnuM dAsara bAjumAM Avela che. mArIvALu derAsara kahevAya che. maMdiranuM pravezadvAra tenA tenA vizALatAno khyAla Ave che. praveza karatAM ja zrI mahAvIrasvAmAM tathA pamAdhaprabhunA dAna karI sAme zrI bhAbhA pA nAmanI vizALa adbhuta mUrtinA darzana thAya che. dIvAlamAM Page #374 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 324 jainaratnaciMtAmaNi, tejI 4i ,6, f _ w = , 320, 4 e T ------- - kaka ka 222222 1 1,55,55, FAI 4. 6:2275 , My 6 Kt makara saMka ITITIILIIIIIIIIIIIIII) jaina maMdiramAMnI zilpa ane citrazailI bhUtakALanI jIvanasamRddhine paricaya karAve che. Jain Education Intemational Page #375 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 325 ArasamAM vizALa tIrtha paTe katarela che. bAjumAM zrI nemInAthajI, 9. ahIM mULanAyaka zrI Adizvara bhagavAna birAje che. zrI pArzvanAtha bhagavAnanA maMdira che, tathA nAnI derIonI lAina maMDapamAM kAcanA arIsAmAM tIrthapo tathA devadevIonuM zilpa che. vaLI pU. AtmArAmajI mahArAjanI gurupratimA che. zrI neminAtha ane anya dasya citra mInAkArI kAma jovAlAyaka che. paMcezvaranA bhagavAnanA lagnanI corInA cAra vizALa sthaMbha Avela che, jenA TAvara pAse jatAM vaMDAnA derAsara Ave che. parathI A cerIvALu derAsara kahevAya che. mULanAyaka zrI nemInAthajI 10. rastA upara zrI karachInI dharmazALAmAM meTuM ghara birAje che, bAjumAM zrI caumukhazrInA darzana karatAM vizALa derAsara che. zrI ajItanAtha prabhu mULanAyaka che. mUrti e jotAM zrI sidadhAcalatIrtha vAraMvAra yAda Ave che. caumukhajImAM zrI saMbhavanAthaprabhu birAje che, caumukhajInA 11. ahIM muLanAyaka zrI Adizvara bhagavAna che. mULanAyaka maMDapanI bahAra cAre bAju zilpamAM hindu dharmanA aneka deva | sAme maMDa5mAM gokhalAmAM derAsara baMdhAvanAra zeTha zeThANInI devIe tenA Ayudho sAthe kaMDArela che. A derAsaranA vizALa mUrtio che. bahAra zrI gautama svAmInI tathA zrI kalyANasAgara dhUmaTa-bAMdhaNI ane zilpakaLA jovA lAyaka che. sUrijInI gurumati che. 12. zrI munI sutrata svAmInuM derAsara che. bAjumAM zrI 5. aMdaranA bhAgamAM jatAM zrI sahastraphaNA pArzvanAtha prabhunA darzana thAya che. tathA maMDapamAM zrI sumatinAtha prabhunI jita surizvarajInA pagalAM tathA gurumUrtio che. tathA jakSanI derI che. alaukika sphaTika ratnanI addabhuta camatkArika mUti che. ahIM pharatImAM dhvajAdaMDa sahita zikharabaMdha bAvana derIo Avela 13. "zrI pipaTalAla dhArasIbhAI jaina vidyArthI bhuvana" che. jemAM jinezvara bhagavAnanA darzana thAya che. vacce maMDapanI derAsara javAya che. ahIM mULanAyaka zrI zAntinAtha prabhu che. ahIM chatamAM adbhuta kotaraNuM jovAlAyaka che. pharatI bAvana derInA kotarela zatruMjaya girine paTa jovA lAyaka che. bahAranI bAju darzana karI mULa gabhArAmAM javAya che. jyAM mULanAyaka zrI zrI AnaMda sAgara surizvarajI guru maMdira che. zAntinAtha prabhunA darzana thAya che. maMDapamAMthI bahAra nIkaLatAM 14. gAmamAM zAkamArakITa pAse tAka phaLImAM koThArInuM zrI kuMthunAtha bhagavAnanA darzana thAya che. ghara derAsara Avela che. jyAM mULanAyaka zrI zAntinAtha prabhu 6. ahIM zrI vAsupUjya svAmInuM derAsara che. lAla bAga- birAje che. mAMthI bahAra nIkaLatAM sAmenI galImAM "zrI vizA zrImALI 15. divIjaya pleTa zerI naM. 45mAM zrI vimalanAtha tapagaccha jJAti strI upAzraya" Avela che. ahIM zrI maNibhadrajInuM prabhunuM bhavya derAsara che. AgaLa paththaranA vizALa moTA hAthI nAnakaDa' suMdara maMdira che. A upAzrayamAM pUjya sAdhvIjI mahArAja jovA maLe che. maMDa5mAM dareka tIrthanA paTa tathA zrI sakalatIrthane sAheba birAje che. AlekhapaTa vagere jovA lAyaka che. meDI upara derAsaramAM mULanAyaka 7. zrI neminAthajInuM derAsara Ave che. bhagavAna zrI neminAtha zrI caMdraprabhujI birAje che. jInI syAma mUrti ghaNuM ja prAcIna ane camatkArika che. 16. zrI hIrAlAla vRjalAla poravADanuM ghara derAsara che. prabhujInI pAchaLa pachavAIomAM ArasanI raMgaberaMgI kaTakI pUrI ahIM samavasaraNamAM zrI AdinAtha prabhujI birAje che. suMdara jayapurI mInAkArI citrakAma karela che. bahAra maMDa5mAM zrI neminAtha bhagavAnanuM jIvana savistAra ArasamAM kotarela che. 17. dharmazALAnI sAme zrI digaMbara jaina maMdira Avela bahAranI bAju zrI vAsupUjya svAmI vagere bhagavaMte birAjamAna che. mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAna birAje che. tathA nava derIo che. zrI simadhara svAmI birAje che. meDI upara pratimAjI che. badhA ArasanA pratimAjI ghaNuM suMdara che. A derAsaramAM bhagavAnanA 8. zrI dharmanAtha derAsara Avela che. mULanAyaka zrI dharma upasarga vagerenA citro zrI simaMdhara svAmI, zrI kuMdakuMdAcAryajI, nAthajInA darzana karI meDI upara jatAM zrI goDI pArzvanAtha zrI kAnajI svAmI vagerenA citro jovAlAyaka che. derAsarane vagere bhagavaMtanA darzana thAya che. mULa gabhArA pAse kSetrapAlanI cokamAM eka vizALa sthAnakavAsI jaina upAzraya che. darI che. maMDapamAM deva devIonA vividha rIte rajU karatAM prabhubhaktinA zi95, nakazIkAma ane prAcIna citrapaTa jovAlAyaka kAlAvADanuM nutana jinamaMdira che. bAjumAM kharataragaccha upAzraya Avela che. dAdAsAhebanA kAlAvADa (jAmanagara) gAmamAM rUA. ATheka lAkhanA kharce pagalAMnI derI che. tAlukA skUla sAme zrI zAMtibhuvana jaina upAzraya" bhavya derAsara ane upAzrayanuM navanirmANa thatAM pU. A. zrI Avela che. ahIM zrI mANibhadravIranI mUrtinuM suMdara maMdira che. vijayavinayacaMdrasUrijI ma. AdInI zubha nizrAmAM tA. 23 je 43 Jain Education Intemational Page #376 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 326 jainaratnaciMtAmaNi thI 26 phebruArI 1984 sudhI pratiSThA mahotsava ulAsathI jAya. mULanAyaka zrI neminAthajInI pratimAjIne pratiSThAne lAbha zrI rajanIkAnta mohanalAla kasturacaMda parivAre, zrI RSabhadevanI pratiSThAne lAbha A derAsaranA praNetA zrI manasukhalAla dhanajIbhAI vorA parivAra tathA zrI ratilAla dhanajIbhAI vorAe ane zrI zaMkhezvara pArzvanAtha prabhunI pratiSThAne lAbha zrI kezavalAla ladhubhAI parivAre lIdho hato. ATheka varSa pahelA pUjya AcArya zrI kailAsasAgara surijIe eka prasaMge kAlAvADamAM derAsara upAzraya banAvavA zrI manasukhalAla dhanajIbhAI vorAne preraNuM karI, zrI manasukhabhAIe potAnA vatana kAlAvADamAM derAsara-upAzraya banAvavA mATenI preraNuM jhIlI laI, A mATe temaNe ghInI bAdhA lIdhI. kAlAvADanA derAsara mATe jAmanagara saMdha, copATI jaina saMdha, zrI sudAna jaina saMdha - AphrikA vigere saMgha taraphathI moTI rakama jinabhakti mATe maLela che. zrI dIpacaMdabhAI gADI vigere muMbaI saMdhanA bhAI-baheno kAlAvADa padhAryA tyAre 101 kaLaza mAthe laI kumArI bALAoe 3 bahu mAna karela ane te prasaMge cAreka hajAra mAnava medanI UmaTI hatI. mahatsavanI pUrNAhutinI sAMje sanmAna samAraMbhanuM Ayojana zrI dIpacaMdabhAI gADInA pramukha sthAne rAkhavAmAM Avela. derAsara- upAzrayanA praNetA zrI manasukhabhAI vorAnuM paNuM bahumAna karI temanI niHsvArtha sevAone vadhAvavAmAM AvI hatI. ziyALe soraTha bhalo, unALe gujarAta; comAse vAgaDa bhalo, kacchaDo bAre mAsa! saurASTrane jaina tIrthone paricaya karyA bAda have ApaNe kacchanA jaina tIrthone paricaya karavA AgaLa vadhIzuM. kaccha pradeza eTale zakti ane zAryane, bhakti ane bhAvanAne, tyAga ane svArpaNano pradeza. yugothI aneka AMdhIo, tophAne sAme himAlaya zA aDaga UbhelA A khamIravaMtA pradezane caraNasparza karavA jevo che. kacchanuM bhAtIgaLa jIvana ane Atithya, kacchI bolInI mIThAza ane bhAvanA mANavA jevI kharI. ahIM nAnA nAnA gAmamAM paNa vizALa devavimAna jevA jinamaMdire che, upAzraya ane pAThazALAo che. A uparathI kacachanA lokonI (madA dhArmika vRttine joI zakAya che. A aMge have vizeSa Ti5Na na karatA ApaNe kacchanA e jaina tIrthone paricaya karavA sAnaMda AgaLa vadhIe. bhadrezvara kacchamAM gAMdhIdhAmathI 33 ki. mI. nA aMtare Avela A vizALa tIrthamAM pravezatA haiyAmAM AnaMdanI helI caDhe che. A vizALa tIrthamAM pravezanA cAra * tIrthanuM prAcIna nAma bhadrAvatI hatuM. vikramanI pahelA lagabhaga pAMca sadI pUrve ane carama tIrthaMkara zrI mahAvIra paramAtmAnA nirvANa pachI tevIsamAM varSe A nagarInA dhanADha zrAvaka devacaM? L$: @ A kAII jaina zilpasthApatyamAM teraNa Jain Education Intemational Page #377 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha bhUmizodhana karI A tIrthanuM zilAropaNa karyu hatu. ane zrI mahAIra nirvANuM pachI 15 thI" zrI kapila kavalI munie arI zrI pAzvanAtha prabhunI manAra pratimA pratiti karAvI hatI. A pratiSThA mahotsava paNa bharAvatI nagarInA ananya daMpattI i maeNTa-vikhyA ghaNInuM Ajanma brahmacarya vrata ziDhimAM maLyu ane A puNya prasaMge teoe zrI bhAgavatI pravajyA paNa aMgIkAra karI hovAnA itihAsa meAbUda che. * aMjArathI mAtra 35 ki. mi.nA a Mtare Avela A prAcIna tIthane vastI tIya tarIke paNa oLakhavAmAM Ave che. jUnAkALamAM ahIM bhadrAvatI nAmanI samRddha ane vizALa nagarI hatI. A nagarInA baMdara upara dararAjanA seMkaDA vahANA lAMgaratA ane vepAradhadhA dhamAkAra cAlatA. loko sukhI ane samRddha hatA. A tInA paccIsaso varSanA pratiAsamAM keTalIya caDatIpaDatI AvI. teramA saikAmAM thaI gayela mahAna dAnavIra roDa jagaDuzAhe bhadrAvatI nagarI karatA killo badhAvI A maMdiranA jirNAhAra karI devavimAna jevuM gaganacU`khI vizALa jinAlaya badhAvela. badrAvatInagarInA pUrva nArA thayela tyAre jUnA mULanAyaka zrI pArzvanAtha prabhunI pratimAM eka mAtrAnA prathamAM gayela. tenI pArgethI te prattimAM meLavIne hAlanA maMdiranI pAchaLa devavikomAM ( derI na". 25 ) padharAvavAmAM AvI che. A vana saMpratirA, roja janma rAi, A jagatacarlRi mAdi dvArA nava kAra thayA che. ahIMnA mAna zreSThi jaga sAthe sa. 13-14-15mAM dezamAM jyAre bhayaMkara duSkALa paDela tyAre potAnA tamAma anna bhaMDArA khullA mUkIne prajAne duSkALamAMthI ugAravAnuM mahAna kArya karyuM hatuM tethI ja temane 'duSkALa bha'jaka' nu biruda apAyela, eka kavie duSkALa pAse sAcuM ja kahevaDAvyuM che ke-- " jagaDu jIvatA mela, panarAtera paDe nahi." ahIMnI bhUmimAM tae aDhaLaka dravya paragyAnA pramANa itikAsamAM kApelA che. kaccha pradeza ane temAMya sAgarikanArAnI bhaIzvara paranI jatI. pachI dharatIkaMpanA vistAra che. eTale A prAcIna tI upara dharattIka panA aneka jJAo thavAthI pattikAsa prasid mahAna bhadrAvatI nagarI ane enuM suvikhyAta mahAbaMdara nAza pAmyA chatAM zAsanadevanA mahAna camatkArI prabhAvathI emAM eka ja bhadrezvara mahAtIrthaM dharatIkaMpanA AdhAtAthI vAra vAra chaThThuM thavA tAM svagaya namadira Aje sAMgopAMga kheDU' che. nAnA maMdiranI racanA bhakta che. ahIM vALa cArasa phUTanA vizALa cogAnamAM bAvana darIthI A kalAtmaka maMdira zobhI rahyuM che. cArebAju vizALa dharmazALAo che. madiranI UMcAI 38 phUTa che. mULa madiranA vizALa raMga maMDapamAM 218 327 sthaMbho che, prarvarAdvAra suMdara kArIgarIvALu' che. maMdiramAM zAya maMDapamAM dIvAla upara gAtI ane bIna dhI Arasapada para ane kAca para zrI naminAtha prabhunI jAna, prabhuno varavADA, zra mahAvIra svAmI, zrI RSabhadevasvAmI, zrI pArzvanAtha bha, zrI zAMtinAtha bha. vi. nA vana kAko hiM prasagA kalAmaya rIte kaDakAravA ane cItarelA che. ahIM jinAlayamAM mULanAyaka zrI mahAvIrasvAmAM bhagavAnanI 1 se. mI.nI taNI pAnasya pratimAnA darzana karatA bhAvikA AhalAda anubhave che. jUnA mULanAyaka zrI zAmaLA pAnA mAnI prakriyA niAlayanI kuratI bhramatImAM pacIsanI daherImAM che. pratimA dhaNI tejasvI ane mahimAvaMta jaNAya che. tenA para dRSTi paDatA ja AnaMdivabhora banI javAya che. A tIrthanuM havAmAna mAtherAna-pa'caganI jevuM bAlA, zItaLa ane nigI che. unALAmAM paNa ahIMnuM vAtAvaraNa ane tAjagIbharyuM rahe che. ahI hamezAM bapore pUjA ane rAtre bhAvanA bese che. rAtre bhAvanAmAM eka yuvAna saMgItakAra khUba sAru gADe che. derAsaranA mukhya pUjArI mAratI magaLa dIvAnI InI khAlI viziSTa rIte khAvApIvaDAvI sau daine maMtramudha kare che, ahIM yAtrikAnI sagavaDa mATe suvidhAbharI dha zALAo che. jamavA mATe bhojanazALAnI suMdara sagavaDa che, 'hiMnA prAMgaNumAM ja esa. TI. sTenDa che. ahIMnA prAcIna smArakramAM gaDurAnA mahela, kuMdAvALa vagere jobAlAyaka che. ahIthI mundrA 30 ki. mI. ane bhUja 80 ki. mI.nA aMtare che. kacchanA A bhAvya tInI eka vakhata yAtrA karavAnA lahAvA levA jevA che. mundrA mundrArta kacchanuM perIsa kahevAmAM Ave che. tAlukAnuM mathaka . gAmanI vRtti paMdara staranI che. pacAsathI vadhAre jenAnA dhara che. cAra sudara jinAlayo (1) zrI mahAvIrasvAmInuM (2) zrI zAMtinAtha bhAnu (3) ciMtAmaNI pArzvanAtha bha.nu ane (4) zrI mItrA pArkanAthanuM upAya no pAdazAhonA makAnA che. nagaranu pravezadrAra A gAmanI prAcInatAneA khyAla Ape che. bhujapura nAnakaDA chatAM nayanAramya A gAmamAM madhya bhAgamAM zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha bha. nA bhavya jinAlayane jotA ja haiyuM akathya AnaMda anubhave che. gAma nAnakaDuM che paraMtu zrI saMdhanA mANasAnA prema ane Atithya mAtrAnA AnaMdamAM badhAro kare che. jinAlayanA mAMcAmAM zrI Adipura nI navI prattimA darzanIya che. Page #378 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 328 jenaratnaciMtAmaNi moTI khAkharA kacchanI paMcatIthInA A gAmamAM zrI Adizvara bhagavAnanuM ramaNIya jinAlaya AveluM che. AvA nAnA gAmamAM AvuM vizALa maMdira joIne bhaktibhAvathI mastaka namI paDe che. gAmanI vasatine moTAbhAga bahAragAma rahe che tema chatAM hAla gAmanI vasati sArI che. zAsanane udyota karI hyA che. bIdaDA ahIM gAmanA cokamAM zrI Adizvara bhagavAnanuM bhavya derAsara darzanIya che. ahIMnA zrImaMta jenee sArA makAne bAMdhyAM che. gAmanI bAMdhaNI jotAM gAmanI prAcInatA jaNAI Ave che. kacchanI paMcatIrthanA A tIrthanI sparzanA karavA jevI che. mAMDavI kacachanuM prAcIna baMdara che. tAlukAnuM mathaka che. ahIM vANiyAphaLImAM zrI mahAvIra svAmInuM, pATalA bajAramAMthI zrI dharmanAsvAmInuM tathA zrI zItalanAtha bha.nuM, AMbA bajAramAM zrI nAnI khAkharA ahIM gAmanI madhyamAM zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha bhagavAnanuM manoramya jinAlaya daSTigocara thatA AnaMdavibhora banI javAya che. kacchanA nAnakaDA gAmamAM paNa AvA suMdara jinAlaye jaina Aii 23 DOD ke - * . ' Aje to : A 2 ja . ka rana 5 jaina maMdiranI chatamAM AvA suMdara citro AtmAne bhAvavibhora banAve che. Jain Education Intemational Page #379 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 32 8 zrI lAyajA tIrtha racalagacchIya zrI mahAvIra svAmI jinAlayanI ujavala tavArIkha zAMtinAtha bhInuM, baMdara upara zrI ajitanAtha bha.nuM ane gAma bahAra dAdAvADImAM zrI pArzvanAtha bhInuM derAsara darzanIya che. ahIM Avela zrI meghajI sojapAla jaina AzramanI mulAkAta levA jevI che. AzramanI vizALatA, suMdara pravezadvAra ane kalAtmaka nayanaramya jinamaMdira jotAM AMkha Thare che. derAsarajImAM zrI zAMtinAtha bha.nI tejasvI pratimA jotA ja haiyAmAM AnaMda UchaLe che. A AzramamAM 300 jeTalA vRddha-azaktabhAI-bahene lAbha laI rahyA che. kaze ja cArja lIdhA vinA kacchanA vatanI hoya tevA jaina vRddha bhAI-bahenone ahIM dAkhala karavAmAM Ave che. temanI jamavAnI, rahevAnI pratyeka vyavasthA jatA prabhAvita thavAya che. yuga palaTAyo che. tyAre A prakAranA kAryane haju vadhu protsAhana ApavAnI jarUra che. samAja mATe A saMsthA suMdara kAma karI rahI che. ahIM AvanAra yAtrika varganI UtaravAnI-jamavAnI dareka vyavasthA A AzramanA saMcAlako karI Ape che. vyavasthA mATe agAu patravyavahAra karavo jarUrI che. mAMDavI zaheramAM esa.TI. reDa upara zrI jaina gurjara vaNika jJAti nI suMdara dharmazALA AvelI che. ahIM jaina mitramaMDaLa taraphathI jaina bhojanazALA cAle che. mAMDavI zaheramAM AvatA ja kacchanI saMskRtinA bhAtIgaLa darzana thAya che. ahIM 400 jeTalA jaina kuTuMbo vase che. dareka kSetramAM jenuM ahIM prabhutva che. kacchanI purANI saMskRtine nihALavA A nagaranI avazya mulAkAta levI joIe. DumarA prAcIna gAma che. gAmanI madhyamAM 100 varSa jUnuM bhavya zikharabaMdhI jinamaMdira zobhI rahyuM che. jinAlayamAM zrI caMdraprabhusvAmInI tejomaya pratimAnA darzana karatA AnaMda anubhavAya che. gAmanI vasati 1200 gharanI che. temAM jainonA 70 dhara che. dharmazALA tathA upAzrayanI sagavaDatA che. sAMdhaNu sAMdhaNa jevA nAnakaDA gAmamAM saM. 1910nI sAlamAM zeTha mAMDaNa tejazI dvArA baMdhAyela vizALa zikharabaMdhI derAsaramAM pravezatA ja haiyAmAM alaukika AnaMdanI AbhA patharAya che. A jinAlayamAM zrI zAMtinAtha bhagavAnanI prabhAvaka pratimA AgaLathI khasavAnuM mana thatuM nathI. eka derAsaramAM navakanI racanA darzanIya che. jinAlayanI vizALatA jotA ja e samayamAM A maMdiranA nirmANa pAchaLa aDhaLaka nANu vaparAyo haze tema lAge che. ahIM eka prAcIna jJAna bhaMDAra paNa che. gAmamAM jainonA vIseka ghara che. karacha dezanA mAMDavI tAlukAnuM A lAyajA gAma jUnA jamAnAnuM vyavasthita madhyama gAma che. ahIM vIra saMvata 196 6nI sAlamAM vizALa jinAlaya bAMdhavAnI zubha zarUAta thai. vizALa kalA kArIgarIyukta be mALanA paMcazikharI jinAlayamAM acalagacchAdhizvara pukaleka pU. A. bha. zrI jinendra sAgara surizvarajI mahArAjAnI nizrAma-pAvana haste trilokanAtha devAdhidevazrI mahAvIrasvAmI Adi jinabiMbanI mahAsuda 11 nA dhAmadhUmathI pratiSThA thayela. A vizALa-uga-tIrtha tucakalAkArIgarI-yukta dazanIya jinAlaya baMdhAvanAra rAjamAnya udAradila zreSThI varya zrI ravajI sejapAla, zrIsukAyA Adi zrAvake hatA. tyAranA samayamAM A mahAna jinAlaya bAMdhavA pAchaLa rU. 1, lAkha jeTale khacce thayela. A tIrthamAM uparanA bhAgamAM eka zrI pArzvanAtha bhagavAna zrI saMprati mahArAjAnA samayanA prAcIna che. uparanA bhAgamAM ArasapahANane vizALa anupama samavasaraNa darzanIya che. A tIrthamAM vizALa acalagaccha upAzraya, dharmazALA, jJAnabhaMDAra, peDhI, mahAjana vADI, AyaMbila khAtu, bhojanazALA, davAkhAnuM, hAIskUla, jaina jJAnazALA vigere tamAma sagavaDe vyavasthita ane suMdara che. tIrthamAM dararoja rAtre kAyamI bhAvanA paNa dAMDiyA rAsAdi yukta bhaNAvavAmAM Ave che. tIrtha mAMDavI naliyA hAIve roDa upara (mAMDavIthI 15 ki. mi.) Avela haiiI lagabhaga 31 jeTalI baso Ava jAva kare che. gAmamAM jUne darabAragaDha paNa che. anya piSTa oNphisakabutaro-basasTenDajUnI mahAjanavADI vi. sagavaDa paNa che. tIrthamAM dara varSe acalagacchIya sAdhu-sAdhvIjIonA cAturmAsa paNa thAya che. be varSa pUrve pU. munivaryazrI haribhadra sAgarajI ma. sA. ThA.3nuM cAturmAsa thayela. ahIMthI kaccha abaDAsAnI vikhyAta sutharI, naliyA, terA, jakhau koThArA, sAMdhANunI paMcatIthI bAjumAM ja che sutharI kacha traNa pradezomAM vahecAyelo che. kaMThI, abaDAsA ane vAgaDa. temAM sutharI abaDAsAmAM gaNAya che. kacchamAM abaDAsA tAluke jenonI daSTie mahattvane che, kema ke A tAlukAmAM AvelA bIjA gAmamAM je ke jaina maMdire che chatAM sutharI, koThArA, jakhau, naliyA ane tenA A pAMca gAma tIrtharUpe manAya che. A paMcatIrthamAM paNa sutharI tIrtha mukhya che. A tIrthane mahimA jAgatI jota je lokomAM prasiddha che. mULa nAyaka bhagavAnanI pratimA " dhRtaka lela pArzvanAtha" nAme Jain Education Intemational en Intermational Page #380 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 33 0 jainaratnaciMtAmaNi oLakhAya che temAM ja A tIrthanuM rahasya chupAyuM che. tIrthane ItihAsa e che ke pUrve uddezI nAmanA zrAvakane mArgamAM eka garIba mANasa maLe. jenA piTalAmAM jaina mUrti hatI te uddezIe kharIdI lIdhI ane ghare AvI khAdya padArthanA bhaMDAriyAmAM mUkI. bIje divase e bhaMDAriyuM khelatA acAnaka khAdya-padArthothI bharapUra banI gayeluM jovAyuM. ethI teNe tyAM rahetA yatizrIne vAta karI ane teozrIne mArgadarzana mujaba jinamaMdira banAvI ukta pratimA temAM pratiSThita karAvI. pratiSThA saM. 1895nA vaizAkha suda 8 nA thaI hatI. A pratiSThA vakhate je saMdha vAtsalya thayuM tyAre je vAsaNamAM ghI rAkhavAmAM AvyuM hatuM te khUba vaparAyA chatAM te vAsaNa ghIthI bhareluM ja rahyuM. A AzcaryakArI ghaTanAthI hAjara rahelA bhaktajane prabhAvita thaIne "dhrutakalela pArzvanAtha kahevA lAgyA ane tyArathI ukta pratimAnuM nAma " dhRtakalela pArzvanAtha prasiddhine pAmyuM. zikharabaMdhI jinAlayamAM "dhRtakalala pArzvanAtha bhagavAnanI vetavarNa, padmAsanastha 30 se. mI. nI alaukika pratimAnA darzana karatA bhAviko anerI prasannatA anubhave che. jinAlayanI aMdaranuM kalAmaya citrakAma cittane harI le che. maMdiranI bAMdhaNI ane nIcethI laIne zikhara sudhI karavAmAM AvelA A sonerI bhurA raMganuM kAma abhuta lAge che. jinAlayanA pravezadvAranI jamaNI bAjue cakezvarIdevI ane DAbI bAjue mahAkAlIdevInI ArasanI mUrtio darzanIya che. A tIrthamAM vetAmbara mUrtipUjaka jenA 100 AsapAsa 'dharo che. dharmazALA tathA bhojanazALAnI sArI sagavaDatA che. jJAna bhaMDAra temaja jaina zALAnA makAna paNa che. ahIMthI koThArA 11 ki. mI, mAMDavI 82 ki.mI. ane bhUja 86 ki. mI. nA aMtare Avela che. koThArAthI sutharI AvavA mATe kAco raste che. paraMtu kAra tathA basa cheka derAsara sudhI AvI zake che. che. sAthesAtha jinAlayamAM thayela kAcanuM kalAtmaka kAma paNa cittAkarSaka che. maMdiranA zikhara saMyojanamAM, raMga maMDapamAM ane tAramAM utkIrNa zilpakalA khUba ja AkarSaka lAge che. dUrathI ja A vizALa maMdiranA bAra zikhara para laherAtI dhajAo yAtrikonA manane mugdha banAve che. A gaganacuMbI jinamaMdira zeTha narazI kezavajI nAyaka, zeTha velajI mAlu tathA zeTha zivajI neNazIe traNe mahAnubhAvoe 16 lAkha kerInA khace baMdhAvI saM. 1818nA mahA suda 13nA pU. A. zrI ratnasAgara sUrijI mahArAjanA varada haste pratiSThA karAvyAnA ulalekha maLe che. gAmanI vasatI 3500nI che temAM jainanA hapa dhare che. dharmazALAnI sagavaDa che. mAMDavI baMdarathI pa0 ki. mI. nA aMtare Avela kacchanA A AkAzane AMbavA mathatA bhavya tIrthanI sparzanA karavA jevI che. geDI kaccha-vAgaDamAM geDI gAma dhaNuM prAcIna che. kRSNakALanI virATa nagarIthI leke oLakhe che. paraMtu e hakIkatane itihAsane AdhAra nathI. ahIM cAlIsa jainonI vastI, 1 upAzraya ane jainamaMdira jIvasthAmAM che. AgAsIbaMdha zikharayukta A maMdirane meTI para zALa che. AgaLanA bhAgamAM cAra derIo zikhara yukta che. temAM pavAsaNa vidyamAna che. maMdirane vacalo ghUmaTa 16 staMbhonA AdhAre banAvela che. gRhasabhAmAM ArasapahANanAM biMbA prAcIna kALanA che, vacce mULanAyaka zrI mahAvIra prabhunI mUrti 3 phITa UMcI che. mUrtinA nAka, kAna, hAtha khaMDita thatAM cUnAthI joDIne lepa karAvelo che. mULanAyakanI eka ja bAjue zrI AdizvaranI mUrti che. tenA upara 153ne lekha che. bIjI bAjue sumatinAtha bhagavAna che. maMdira mAlA zAhe baMdhAveluM che. - jakhI sutharIthI 40 kilomITaranA aMtare Avela A tIrthanI spanA karavA jevI che. ahIM eka vizALa varaMDAmAM bhavya nava jinamaMdire bhAvikonA AkarSaNanuM kendra che. dUrathI jotA jANe zatruMjayanI koI Traka na hoya tevuM raLiyAmaNuM dazya lAge che. A nava derAsaro ratna-TrakanA nAmathI suprasiddha che. AmAMnuM mukhya maMdiraH (1) zeTha jIvarAja ratanazIe saM. 1905mAM baMdhAvI potAnA pitAnA nAmathI "ratnaka'nuM nAma Apela che. A mukhya jinAlayamAM zrI mahAvIra svAmI bha. mULanAyaka tarIke birAje che. temanI pamAnastha, tavaNI 84 se. mI. nI tejasvI pratimAnA koThArA bhUjathI 80 ki. mI. nA aMtare Avela kacchanA A bhavya tIrthane sparzatA bhAvike ane AnaMda anubhave che. gAmanA madhyabhAge Avela bajAramAM jANe eka moTo pahADa khaDe karyo hoya evI ghaTTa bAMdhaNInuM jaina maMdira AkhAye kacchamAM vizALatA ane bhavyatAmAM ajoDa che. maMdiranI laMbAI pahoLAI 7846 4 phITanI che ane UMcAI 74 phITanI che. A advitIya jinAlayamAM zrI zAMtinAtha bhagavAnanI padamAsanastha, vetavaNI 90 se. mI. nI tejasvI pratimAnA darzana karatA bhAviko bhAvavibhora bane che. AkhuMye maMdira suMdara kotaraNuthI yukta che. vaLI maMdiranuM raMgakAma tathA citrakAma paNa darzanIya Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #381 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 331 darzana karatA bhAvavibhora banI javAya che. mukhya maMdira ane tenI uparanA vIsa zikharonA kaLaza dhajAo sUryanA tejathI jhaLAhaLA thaI rahyA hoya tema dUrathI dekhAya che. A maMdiranI vizALatA ane UMcAI kharekhara addabhuta che. bAkInA ATha derAsaramAM (2) zrI suvidhinAtha, (6) zrI AdinAtha,(4) zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha, (5) zrI goDI pArzvanAtha, (6) zrI jIrAvalA pArzvanAtha, (7) zrI zAMtinAtha svAmI, (8) zrI caMdrAprabhasvAmI mULanAyaka tarIke birAje che. A tIrtha abaDAsAnI paMcatIrthamAM hovAnA kAraNe vizeSa mahattva dharAve che. ahIMthI bhUja 108 kilomITara, terA 28 kilomITara ane naliyA 15 ki. mI.nA aMtare che. gAmanA basa sTenDathI maMdira lagabhaga 400 miTara dUra che. basa tathA kAra maMdira sudhI jaI zake che. bhojanazALA tathA dharmazALAnI sArI vyavasthA che. naliyA bha. nuM che. A maMdiramAM mULanAyaka prabhunI pratimA 68 se. mI nI vetavarNa, padamAnastha birAje che. maMdiranI bhavyatA ane kalA sauMdarya romAMcaka che. nava zikharanI dhajAothI zobhatuM A maMdira devavimAnanuM dazya khaDuM kare che. A jinAlaya saM. 1915mAM zeTha hIrajI DosAbhAI tathA zeTha pAsavIra. rAyamala nAmanA zreSThIvaryAe baMdhAvela che. A bane zeThiyAonI prazasti raMgamaMDapanI bhIMtamAM kotarelI che. bIju jinamaMdira zrI zAmaLiyAjI pArzvanAtha bhInuM che. A maMdiranA raMmaMDapamAM thayela kAcanuM suMdara citrakAma cittAkarSa che. zrI zAmaLiyA pArzvanAtha prabhunI pratimAne jotA ja temanI pAsethI khasavAnuM mana thatuM nathI. A maMdira lagabhaga traNaso varSa pahelAM gorajI hIrAcaMda tArAcaMde baMdhAvyAnuM kahevAya che. - ahIM dharmazALA tathA bhojanazALAnI suMdara suvidhA che. jina maMdira sudhI basa ke kAra jaI zake che. terAthI mAtra 18 ki.mI.nA aMtare Avela zeThazrI narazInAthAnA A gAmamAM AvatA alaukika AnaMda anubhavAya che. gAmanI madhyamAM soLa zikhare ane cauda raMgamaMDapathI zaNagArAyeluM vizALa ane bhavya jinamaMdira gAmanI zobhA vadhArI rahyuM che. mULa nAyaka zrI caMdraprabhasvAmInI 75 se. mI. nI alaukika vetavarNa, padamAsanastha pratimAnA darzana karatA AmA ane ullAsa anubhave che. saM 1893mAM A bhavya maMdira zeTha narazI nAthA dvArA baMdhAyela che. | mukhya maMdiranI bAjumAM zeTha bhAramala tejazIe saM. 1910mAM zrI zAMtinAtha bha.nuM ane zeTha harabhama narazI nAthAe saM. 1918 mAM zrIaTapadanuM ajoDa derAsara baMdhAveluM che. traNe jinAlayanA gabhAra alaga che; paraMtu maMdira eka ja gaNAya che. maMdiranI AgaLa eka vizALa coka che. maMdira baMdhAvanAra zeTha narazI nAthA ane temanA dharmapatnInI ArasapahANanI pratimAo maMdiramAM mUkelI che. abaDAsA tAlukAnA A gAmanI kula vasati 11,000nI che. temAM ApaNA 125 ghara che. ahIMnA 300 sapAsa ApaNuM jaina kuTuMba, bahAragAma vase che. ahIMthI najIkanuM relave sTezana bhUja 97 kilomITaranA aMtare che. tIrtha maMdira sudhI basa tathA kAra jaI zake che. dharmazALA tathA bhejanazALAnI vyavasthA che. | terA jakhauthI 30 ki.mI. ane naliyAthI 18 ki.mI. nA aMtare Avela terA tIrthanI sparzana karavA jevI che. ahIM be bhavya jinamaMdire che te paikI prathama jinAlaya zrI jIrAvalA pArzvanAtha kaccha jillAnuM mukhya ane samRddha A zahera prAcIna ane aitihAsika che. saM 1605mAM kacchanA rAva kheMgArajIe A zahera 5000 phITa UMcA bhujiyA kilA para vasAveluM. jayAM bhujaMganuM eka suMdara ITAlIyana DhabanI bAMdhaNIvALuM maMdira che eTale ja e bhUja kahevAyuM haze ! A zahera jUnuM ane itihAsa prasiddha heI ahIM dhaNa jovAlAyaka sthaLo paNa AvelA che. temAM bulaMda TAvara, hamIrasa taLAva, kamala, rAjavaMzI chataraDI, lAkhA phulANInI kotaraNuM ane cAMdInuM nakazIkAma, purANuM kaccha saMgrahasthAna, Tapakezvara mAtA, baLezvara maMdira, rUdra mAtAnuM maMdira, vijayasAgara Dema, AkAzavANI kendra ityAdi sthaLone samAveza thAya che. vaLI bhUja lazkarI chAvaNInuM paNa mathaka che tethI A zaheranuM mahattva vadhyuM che. A zaheramAM traNa bhavya derAsare AvelA che temAM (1) zrI zAtinAtha bha. (2) zrI pArzvanAtha bha. ane (3) zrI Adizvara bha. nuM che. gAma bahAra dAdAvADImAM zrI sumatinAtha bha. nuM ramaNIya jinAlaya che. dAdAvADI pAsethI zrI vIsA osavAla jaina gurjara jJAtinI eka suvidhAyukata dharmazALA che. moTA samUhamAM AvatA yAtrikoe sthAnika saMgha upara agAu lakhavAthI teonI jamavAnI vyavasthA gAmanI mahAjanavADImAM thaI zake che. kacchane bhAtIgaLa jIvananI pratIti karAvatA A zaheranI mulAkAta levA jevI. aMjAra kacchanuM aitihAsika zahera che. 35000nI vasati dharAvatA A zaheramAM jenenA 300 ghara che. ahIM traNa suMdara jinAlaya Jain Education Intemational ucation Intermational Page #382 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 332 jainanaciMtAmaNi levA jevI che. kaTArIyA nagaranI zobhA vadhArI rahyA che. mocIbajAramAM tapAgacchIya derAsaramAM zrI vAsupUjya svAmI, zAkabajAramAM kharataragacchIya jinAlayamAM zrI zAMtinAtha bhaane gaMgAbajAramAM aMcalagarachIyA derAsaramAM zrI supArzvanAtha bha. birAje che. yugaprabhAvaka zrI jInadattasuridAdAnI pagalAMnI derI gAmanI bahAra Avela che. suprasiddha jesalatoralanI aitihAsika samAdhinI jagyA ahIM che. tethI aMjAranuM mahattva vizeSa rahe che. A uparAMta ahIM ajayapALanuM sthAnaka, mAdhavarAya mohanarAyanA maMdire, aMbAjI-bahucarAjInA maMdire paNa darzanIya che. aMjAranA prakhyAta sUDI-cappa yAtrimAM AkarSaNarUpa che. "vAgaDanA daravAjA' tarIke oLakhAtA kacchanA A purANu zaheranI mulAkAta levA jevI che. bhacAu saurASTramAMthI kaccha tarapha jatA morabIthI mALiyA mUkyA bAda bhacAu zahera pahoMcatA kacchanuM nAnuM raNa Ave che. raNanI khADI upara "sUrajabArI' ne pula bAMdhela che. sarahada ahIM najIka hoI pAkA hAIve reDa bAMdhelA che. jethI vAhanone bAre mAsa javAAvavAmAM koI takalIpha paDatI nathI. bhacAune "kacchanuM nAku" athavA pravezadvAra kahe che. tAlukAnuM mathaka che. jainenA 100 ghara che. gAmanI kula vasati 13000nI che. gAma bahAra vizALa dharmazALA che. gAmamAM (1) zrI ajItanAtha bha. (2) zrI saMbhavanAtha bha. ane (3) zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha bha. nA traNa suMdara jinAlayonA darzana karatA paramAnaMda prApta thAya che. gAMdhIdhAma AjhAdI pachI baMdhAyela A zaherane mULa hetu siMdhamAMthI Avela nirvAsitone vasAvavAne hatA. nagara yejanA ITAlIyana ane amerikana tajajJoe banAvela che. paheALA svaccha rAjamArgo ane eka ja sarakhA makAne zaherane anokhuM rUpa Ape che. ahIM jainonI paNa sArI evI vasati che. eka nAnakaDuM chatAM manoramya jinamaMdira paNa che. jemAM zrI pArzvanAtha prabhu birAje che. A zahera rAjyanA badhA ja bhAgomAM relave tathA basa-vyavahArathI joDAyuM che. suprasiddha tIrtha bhadrezvarajI jatA mArgamAM A zahera Ave che. kacchanA gArava samA A abhinava nagaranI mulAkAta bhacAuthI 30 ki. mI. nA aMtare Avela A prAcIna gAmamAM zrI mahAvIra svAmInuM bhavya maMdira darzanIya che. A gAma viSe evI kokti che ke pUrve eka ramaNIe tenA patine mAranAra duzmanane zodhI tene kaTArI mArI badale lIdhA hatA. A ghaTanAthI A gAmanuM nAma kaTArIyA prasiddha thayAnuM kahevAya che. e pahelA prAcInakALamAM A gAma eka vizALa nagara haze tevA ulalekha maLe che. eka samaye ahIM jagaDuzAne mahele hatA ema kahevAya che. paraMtu prAcInakALanI e vizALa nagarI Aje te eka nAnA gAmaDAmAM rUpAMtara pAmI che. | mULa derAsarane jIrNoddhAra AcArya zrI vijayasenasUrizvarajI mahArAjanI preraNAthI saM. 1978mAM zeTha vardhamAna ANaMdajIe karAvyo che. sattaramA saikAnI mULa nAyaka zrI mahAvIra svAmInI tejasvI pratimAnA darzana karatA AtmA bhAvavibhora bane che. ahIM "zrI vardhamAna jaina borDi"ga" nAmanI saMsthA bALakanA dhArmika ane vyavahArika zikSaNanuM suMdara kArya karI rahela che. zrI manapharA daherAsarajI kacchamAM Avela manapharA jaina derAsarane pAye 1964mAM nAkhavAmAM Avyo ane maMdira pUrNa thaye saM. 1966mAM seLamAM tIrthakara bhagavAna zrI zAMtinAtha prabhujInI camatkArI prAcIna pratimAjI padharAvavAmAM AvI. A jUnAM derAsaramAM pahelA mALe derAsara ane nIce upAzraya hatA. samayanA vaheNa sAthe jirNodhdhAranI jarUra jaNAtA pa. pU. A bhagavaMta zrI vijaya devendrasUrizvarajI ma.sA.nI zubha preraNAthI nUtana jinAlayanuM saM. 2021mAM nirmANa thayuM ane 2023mAM pa. pU. A. zrI vijaya devendrasUrizvarajI ma. sA. tathA hAlanA adhyAtmayogI pa. pU. A. vijayakalApUrNa surizvarajI ma. sA.nA haste nUtana jinAlayamAM jinabiMbonI pratiSThA thaI. Jain Education Intemational Page #383 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 333 karachanA jaina saMskRtithI sabhara prAcIna-arvAcIna jinAlayanI TUMka nedha "zrI Ayaratna" (P. H. B.) 3 godharAthI amane maLI che te ame rajU thAya che. -saMpAdaka . kramAMka gAma bhadrezvara mahAtIrtha baMdhAvanAra (para, jinAlaya) zrAvaka devacaMda zeTha aMcalagaccha jaina saMgha zeTha zrI narazI nAthA, aMcalagarachIya ha sutharI mahAtIrtha naliyA ka A jamI mahAtIrtha zeThazrI jIvarAja ratanazI aMcalagarachIya ka ha ha terA mahAtIrtha 2 ke hIrajIDosA, pAsavIra rAyamala yati zrI hIrAcaMda nAnacaMda aMcalagaccha jaina saMgha 2 K & mULanAyaka mahAvIrasvAmI zAmaLiyA pArtha dhatakalAla pAzva caMdraprabhusvAmI zAMtinAtha prabhu jIrAvalA pAzva aSTApada jinAlaya mahAvIra svAmI mahAvIra svAmI suvidhinAtha prabhu RSabhadeva svAmI jIrAvalA pArzvanAtha padmaprabha svAmI jIrAvalA pAzva zAmaLiyA pAzva saMbhavanAtha ajitanAtha vAsupUjya svAmI zAMtinAtha bhagavaMta AdinAtha prabhu pArzvanAtha prabhu dharmanAtha bhagavaMta mahAvIra svAmI zAMtinAtha prabhu mahAvIra svAmI jIrAvalA pArzvanAtha geDI pArzvanAtha mahAvIra svAmI RSabhadeva prabhu ciMtAmaNi pArtha zAMtinAtha saMbhavanAtha mahAvIra svAmI zAMtinAtha mahAvIra svAmI. jatanAtha ke ThAra mahAtIrtha 8 8 8 & R zeThazrI velajI mAlu , kezavajI nAyaka ,, zIvajI neNazI aMcalagaccha jaina saMgha sAMdhANa mahAtIrtha 8 8 mADaNa tejazI parivAra aMcalagaccha jaina saMgha 8 8 8 8 kaTArIyA mahAtIrtha bhuja (zahera) tIrtha zeTha vardhamAna ANaMdajI rAvazrI bhAramala aMcalagaracha saMgha kharataragaccha , zrIsaMgha 8 8 8 je mAMDavI (zahera) tIrtha che ke aMcalagaccha saMgha tapagaracha ThAkarazI verazI pAsu, Jain Education Intemational Page #384 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi 334 kramAMka gAma mAMDavI (zahera) tIrtha baMdhAvanAra zrIsaMgha 37 jaina Azrama tIrtha moTAlAyajA tIrtha bhujapura meghajI sejapAla aMcalagaccha saMgha aMcalagaccha jaina saMgha zeTha cAMpazI bhImazI aMcalagaccha jaina saMgha bIdaDA gAdharA aMjAra zrIsaMgha 53 muMdrA , aMcalagaccha jaina saMgha zrIsaMgha mUlanAyaka dharmanAtha bhIDabhaMjanapArzva pArzvanAtha vAsupUjya svAmI zAMtinAtha mahAvIra svAmI mahAvIra svAmI ciMtAmaNi pArtha muchALA mahAvIra Adezvara prabhu mahAvIra svAmI neminAtha pArzvanAtha kesariA AdinAtha sumatinAtha supArzvanAtha zAMtinAtha vAsupUjya svAmI zItalanAtha ciMtAmaNi pAzva mahAvIra svAmI manamohana pArzva zaMkhezvara pAzva caMdraprabha svAmI AdinAtha caMdraprabha ravAmI geDI pArzvanAtha AdinAtha prabhu ajitanAtha pArzvanAtha zAMtinAtha RSabhadeva nemanAtha caMdraprabha svAmI RSabhadeva jI. pAzvanAtha mahAvIra svAmI ajitanAtha zAMtinAtha goDI pArzva zAMtinAtha nAnacaMda goviMdajI zrIsaMgha aMcalagaccha jana saMgha gAMdhIdhAma , DumarA gaDhasIsA , parajAu tIrtha rApara (gaDha), jasApara vAMku varADI sAMdhava sAMyarA siMdhoDI lAlA vADApaddhara ArikhANuM roNapura sujhApura viMjhANu devapura (gaDha) keTaDA (rehA) vardhamAna jetazI mAtuzrI vAlabAI cAMpazI zeThazra kezavajI nAyaka bhAramala ratanazI aMcalagaracha saMgha kAnajI bhAramala vazanajI trikamajI aMcalagaccha saMgha khImarAja ladhA nAgazI vaNadha TAkarazI zAmajI kuMvarajI zAmajI vardhamAna goviMdajI aMcalagaccha jana saMgha Jain Education Intemational Page #385 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 335 kramAMka gama mathALA baMdhAvanAra aMcalagaccha jaina saMgha 79 nareDI mUlanAyaka sahastraphaNa pArtha caMdraprabha svAmI ajitanAtha neminAtha kuMthunAtha AdinAtha caMdraprabha svAmI Adezvara prabhu kuMthunAtha ajitanAtha vAsupUjya svAmI sumatinAtha zAMtinAtha saNosarA khArUA keTalI rAyadhaNajhAra cI asara nArANapura nAgrecA meTI vareDI unaDoTha moTI jAya makaDI vaDha laTheDI bAMDhIyA cAMgaDAI bAMbhaDAI mA para khADI bhIMsarA bAyaThA deDhIyA sAbharAI hAlApura relaDIyA maMjhala nAnA rataDIyA meTA rataDIyA hamalA maMjala zeraDI 100 101 102 103 104 105 anaMtanAtha ajitanAtha vAsupUjya svAmI caMdraprabha svAmI suvidhinAtha mahAvIra svAmI AdinAtha vAsupUjya svAmI zItalanAtha AdinAtha sumatinAtha vAsupUjya svAmI AdinAtha ciMtAmaNi pArtha 106 107 108 DANuM 109 caMdraprabha svAmI 110 111 112 113 114 115 116 117 118 rAyaNa nAMgalapura , jaina vidyApITha merAu che, jemAM vidyApITha navAvAsa keDAya zAMtinAtha vAsupUjya svAmI sahastraphaNu pArzva zAMtinAtha anaMtanAtha mahAvIra svAmI AdinAtha (72, jinAlaya) sumatinAtha guNanagara talavANA Jain Education Intemational Page #386 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 336 janaratnaciMtAmaNi baMdhAvanAra aMcalagaccha jaina saMgha kamAMka 119 120 121 122 123 124 125 gAma moTA AsaMbIyA nAnA AsaMbIyA vAMDha (gajapurI) rAmANIyA kAMDAgarA pharAdI nAnI khAkhara moTI khAkhara dezalapura tuMbaDI mUlanAyaka supArzvanAtha AdinAtha kuMthunAtha caMdraprabha svAmI zAMtinAtha pAyacalagaccha saMgha 126 127 128 aMcalagaccha jaina saMgha 129 130 131 punaDI cunaDI 132 133 134 135 patrI navInAra kuMdaroDI kapAyA 136 luNI 137 138 139 140 141 vaDAlA guMdAlA gearasAmAM TunDA nAnA bhADIyA bAroI chasarA tragaDI nakhatrANA AdhoI 142 pArzvanAtha. AdinAtha ajitanAtha neminAtha suvidhinAtha pArzvanAtha ajitanAtha caMdraprabha svAmI zAMtinAtha jIrAvalA pArzvanAtha ciMtAmaNi zAMtinAtha AdinAtha saMbhavanAtha caMdraprabha svAmI zAtinAtha ajitanAtha zAMtinAtha munisuvrata svAmI saMbhavanAtha supArzvanAtha vAsupUjya svAmI ajitanAtha mahAvIra svAmI ajitanAtha saMbhavanAtha ciMtAmaNi pArtha saMbhavanAtha ajitanAtha zAMtinAtha mahAvIra svAmI pArzvanAtha ajitanAtha mahAvIra svAmI zAMtinAtha zrIsaMgha 143 144 145 146 147 148 149 bhacAu 150 151 152 153 154 155 vadha sAmakhIyAlI lAkaDIyA citroDa gAgodara palAMsavA moTI cIraI moTA AMgIyA 156 157 158 159 Jain Education Intemational Page #387 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa saMgrahagraMtha kAMka 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 gAma vithANa Adesara geDI kIDIyAnagara galapAdara gurIyALI gI cArIonI prAgapara phategaDha dudhaI bAjA DaMgArA jagI sA bhuvaDa bhakuDIyA bhImAsara mAkhA mAnakuvA mAdhApara sukhapara sAmA manaphrA rApara zikArapura zivalakhA bhaDavI valADIA vijapAsara bAda'gI dharmarakA ghaNIthara A mUlanAyaka RSabhadeva svAmI AdinAtha mahAvIra svAmI zAMtinAya AdinAtha zAMtinAtha zItalanAtha pAnAtha zAMtinAtha padmaprabha svAmI RSabhadeva prabhu zAMtinAtha 'dupama svAmI zAMtinAtha ajitanAtha RSabhadeva pArzvanAtha cakraprabha svAmI supArzvanAtha . . . pAnAtha zakhezvara pA zAMtinAtha sa. pArzvanAtha zAMtinAya kuMthunAtha manAya pAnAtha zAMtinAtha vimalanAtha zAMtinAtha neminAtha badhAvanAra zrI va jaina sa 57 93 39 '' "" 33 ,, .. " 39 ,, '' 97 .. 37 59 '' . 337 Page #388 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 338 jenaratnaciMtAmaNi uttaragujarAtanA jainatIrthasthaLo nonakazo, 26 1 dhAnerA rIta che tharAda kasamajutI 6natIrthayAtrA zAM sthaLa mAma 2alAIna =aa pAkA 22tA - kAcA 2stA . tamArIyA DuMga2u52nAM tIze --- rAja pAlanapura saUAma bhIlaDIyA tA . diza* satalAsa pATaNathI aMtara ' tAraMgAjI - pApaka manana sidhdhapura 6 ip vaDanajhara pharahata "rAdhana vArA linakAra AgaloDa mo taiya5/, w (vIjapura poyaNa-bhIlaDI vAyANIe..62 3 bhIlaDI vAyA DIsA-74 0 yArepa, ka ma # # # # # # # # 1 metrANA . * * * * * * 32 vAta * * * * * * 55 maraMDI # * * * * * * * * by tAragAthI bhArIpa 59 zAyaravAmAhArIja mora uparIALA, 1 -13 bhAyANI *** * * * * * 5. poasara.* * * * * 115 saMrIsA.010 -120 s vAmaja. *** * * * * 120 rAMteja+++ + + + + 60 by mAtrAvAyAma, pI] >> manAvAyAyANA pas kamAI vAyA hArIja 4 1 phebroi vAyA agaramA 6 * gAMs, vAyA mAMTheza 5 rAdhanapura vAyAhArIja. 981 vaDagAma vAyA zaMkhe kamara 89 caMdramaurI vAyAsamAM, pachI paMcAsara vAyAsamI. 800 >> mAMDalavAsamI 10 " cANaramA.... .... 20 || muMjapura vAyA hArIja. 46 ke lorala vAvA sauraurI. ' khamANA pasaMda s mArAMja - dazvara layAna, re To no I R. pAnasa avy bhahkat El parI kahInara dA vIramagAma sarenanI (c) amadAvAda aMtara batAvelache chadya Iti 2vA pAmela phIyato te badalacokamaLa karI levA vikAMto che. mAran dhrAMgadhrA nAnA nAnA kAva zAMtiMlAlakozI zrI hemacaMdrAcArya jaina sabhA-pATaNa (u. gu.) nA saujanyathI Jain Education Intemational Page #389 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 338 saurASTra ane kacchanA ApaNe jaina tIrthasthaLonI bhAvayAtrA karyA bAda have ApaNe garavI gujarAtanA prAcIna-arvAcIna tIrthone paricaya karavA sAnaMda AgaLa vadhIe. bhAratavarSamAM gujarAta Aje dharma, saMskRti ane kaLAnI bAbatamAM pitAnuM viziSTa sthAna dharAve che. ati prAcIna kALathI A bhUmimAM jaina dharmane prasAra hatA evI ne jaina graMthamAMthI maLI AvI che. jenee ahIM pitAnI samagra zakti enA upAsanA maMdira pAchaLa relAvI daI gurjara bhUmine naMdanavana samI banAvI dIdhI che. keTalAMka sthaLo te dhaTA bharyA latA-maMDapa jevAM maMdironA jhUmakhAMnI sRSTithI emanA kaLA bhakti ane apUrva tyAganuM gaurava dhArI beThA che. nAnuM gAmaDuM paNa evA ekAda maMdiranI racanAthI nagaranI zobhA dAkhavI rahyuM hoI ema jaNAI Ave che. gujarAtamAM zatru jyanI prAcInatA, girinAranI uC/gatA, tAraMgAnI ejasvitA ane kuMbhAriyAjInI kaLAmayatAnI vizeSatAothI kalApremIonA hRdaya bhaktibhInA banI jAya che. A sivAya IDara, pAvAgaDha, tAladhvajagiri, kadambagirinI TekarI vagere pahADIonA zikharo jainene deva mahAlathI opatA tIrthadhAma banyA che. kahI zakAya ema che ke gujarAtanA lagabhaga badhA nAnA meTA pahADa para jenee pitAnI saMskRtine UrvagAmI gaurava vaja pharakato rAkhI vanya bhUmine saMskArI ujALI jaMgalamAM maMgalamaya samRddhi sajI dIdhI che. ATalI ochI noMdha lIdhA pachI have ApaNe gujarAtanA tIrtho ane nagaranA ramaNIya maMdira pradeza upara najara pheravIe. zaMkhezvara zaMkhezvara pAsajI pujIe, narabhavane lahAvo lIjIe, mana vAMchIta pUraNa suratarU, jaya rAmA suta alasarUM. zAzvatA zatruMjaya tIrtha pachI jenI mahattA arvAcIna kALamAM abhuta lekhavAmAM Ave che e zaMkhezvara tIrtha Aje alaukika ane camatkArI tIrtha gaNAya che. ahIM pragaTa, prabhAvI, adhiSThAyaka devothI sevita 23mA tIrthaMkara zrI pArzvanAtha prabhunI alaukika ane addabhuta pratimAnA darzana karatAM bhAvavibhora banI javAya che. A prAcIna pratimAne ItihAsa nevuM hajAra varSa jeTalo jUne hevAnuM kahevAya che. jaina graMthanA kathana mujaba gata utsarpiNI kALanA navamAM tIrthakara zrI dAmodara svAmInA bhakta aSADhI zrAvake cArUpa, staMbhapura ane zaMkhezvaramAM A pratimAo bharAvI hatI. keTaloka samaya ukata pratimA devalekamAM paNa pujAI che. mahAbhAratanA yuddhakALa daramiyAna A bhUmi para zrIkRSNa ane jarAsaMdha vacce bhayaMkara yuddha thayela. jarAsaMdhanI jarA nAmanI vidyAthI jyAre zrIkRSNanuM sainya bebhAna banyuM tyAre zrI arichanemi prabhunI sahAyathI zrIkRSNa zrI padamAvatIdevInuM aThThama tapa dvArA ArAdhana karI devalokamAM rahelI pelI pArzvanAtha bhagavAnanI camatkArI pratimA meLavI tenuM bhAvapUrvaka pUjana karI tene haveNa jaLathI pitAnA sainyane cetanavaMtu banAvI jarAsaMdha para vija meLavyuM. A vijayanI khuzAlImAM zrIkRSNa zaMkhane nAda karyo tethI A gAmanuM nAma zaMkhapura paDayuM. kALakrame zaMkhapura uparathI zaMkhezvara " nAma thayuM ane ukata pratimAnuM nAma "zaMkhezvara pArzvanAtha' kemAM prasiddhi pAmyuM. A tIrthane aitihAsa kALa vi. saM. 1155 thI zarU thayo gaNAya. kemake A tIrthane prathama jIrNoddhAra e kALamAM siddharAja jayasiMhanA maMtrI sajajana zeThe karAvyo. bIje jIrNoddhAra vi. saM. 1286 nI AsapAsa mahAmaMtrI vastupALa - tejapALe karAvyuM. trIje jIddhAra jhIMjhuvADAnA rANuM durjanazalya saM. 1302 nI AsapAsa karAvyo. e pachI caudamI sadImAM alAuddInanA dhADAothI A tIrthane saMpUrNa nAza thayo. zrIsaMghe mULa nAyakajInI pratimA agamacetI vAparIne jamInamAM bhaMDArI dIdhI. A prAcIna jinalayanA avazeSa hAlanA zaMkhezvara gAmanI bahAra hovAnuM jaNAya che. zaMkhezvarathI caMduranA rastA para lagabhaga doDha ki. mI. nA aMtare jatAM daTAI gayelA makAnanI TekarI jovAI che. jenuM zaMkhezvara gAma paNa e tarapha hatuM. A tIrthanuM hAlanuM gaganacuMbI vizALa jinAlaya vi. saM. 1760 AsapAsa banyuM hovAnuM ane tenI pratiSThA vijaya prabhasUrijI mahArAjanA varada haste thayAnA ullekha maLe che. kalikALamAM A tIrthanA aneka camatkAre sAMbhaLavA maLe che. aneka bhAvike ahIM aThThama tapanI ArAdhanA dvArA pitAnI karmamaLane khapAve che. tIrthamaMdiramAM zrI zaMkhezvara pArzvanAtha prabhunI 1.82 mITaranI zvetavaNuM padmAsanastha mahimAvaMta pratimAnA darzana karatAM mana jANe dharAtuM nathI. prabhu pAsethI khasavAnuM mana thatuM nathI evuM alaukika vAtAvaraNa ahIM pravarte che. gAmane cheDe basa sTezana pAse hamaNuM ja banelA vizALa Agama maMdiramAM carama tIrthapati zrI mahAvIra svAmInI tejomaya pratimA darzanIya che. Agama maMdiranA prAMgaNamAM ja vizALa dharma zALA ane upAzrayanA makAne che. ahIM bhojanazALAnI suMdara vyavasthA che. yAtrikone bhAtuM paNa apAya che. UtaravA-rahevA mATe cha eka jeTalI suvidhAyukata dharmazALAo che. Jain Education Intemational Education International Page #390 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 340 jainaratnaciMtAmaNi ahIMthI pAlitANA-bhAvanagara-surendranagara-amadAvAda vagere aneka nAnA moTA zaheramAM javA mATe esa. TI. basanI sArI vyavasthA che. bhAvikone AhalAda ApanAra ane kalApremIne mugdha banAve nAra A prAcIna tIrthanI spazana karI kRtArtha thavA jevuM che. upariyALA viramagAmathI pazcima dizAmAM 20 ki. mI. nA aMtare upariyALA tIrtha AveluM che. pazcima relavenI vIramagAma-khArAghoDA relave lAIna para jhuMDa pachI bIju ja upariyALA phalega sTezana che. upariyALA gAma prAcIna che. ahIM zrI Adizvara bhagavAnanuM eka zikharabaMdhI derAsara che, temAM mULanAyakajI vagere traNa tie pILA ArasanI ane eka mati zyAma ArasanI che. mutie manahara che. e cAre mUtio vi. saM. 1929mAM jamInamAMthI pragaTa thaI hatI, tyAra pachI derAsara karAvI temAM padharAvela che. aDhAramI zatAbdInI banelI tIrthamALAmAM upariyALAmAM derAsara hevAnuM lakhyuM che. eTale ukta pratimAo ahIMnA ja derAsaranI haze ema mAnI zakAya che. mULanAyaka zrI Adizvara bhagavAnanI 76 se. mI. nI mUrti alaukika ane camatkArika gaNAya che. ahIM akhaMDa jyota rahe che. A akhaMDa jyotanI meza kALIne badale kezaravaNa bane che te eka AzcayarUpa dhaTanA che. ahIMnA jinAlayamAM raMga-beraMgI kAcanuM kalAtmaka kAma ghaNuM ja AkarSaka ane darzanIya che. tIrthane vahIvaTa zeTha ANaMdajI kalyANajInI peDhI kare che. dharmazALA tathA bhojanazALAnI suMdara vyavasthA che. bhojanazALAmAM jamavA mATe khurazI-Tebala, nhAvA-dhavA mATe garama pANIne prabaMdha che. ahIMnA havApANI tAjagIbharyA ane taMdurasta heI cAra-ATha divasa avastha rahevA lAyaka A tIrtha che. yaNI surAsura narAdhIza, mayuranava vArida! karmabhulane hasti, malaM mahilAmabhiprama : cuMvAla pradeza tarIke oLakhAtA vistAramAM AvelA A suprasiddha tIrthamAM AvavA mATe vIramagAmathI relave mAraphata kaTosaNuDa sTezana UtaravuM paDe. kaTosaNuDathI bahucarAjI jatI TrenamAM bhoyaNI sTezana Ave che. sTezanathI eka ki. mI. ne aMtare jaMgalamAM maMgala samuM A tIrtha Avela che. A tIrthanI prasiddhine itihAsa e che ke A gAmanA eka ja ma ka ma - * mArI /itul 1to potAkA'illi / 11 PM Rs. . f I mama ke mane che @ @ che. tIrthasthAnomAM kIlomITara aMtara pAlitANAthI junAgaDha : kI. mI. aMtara pAlitANAthI zrI zatruMjaya Dema 8, DemathI taLAjA 30, taLAjAthI dAThA 20, dAThAthI mahuvA 32, mahuvAthI unA 101, unAthI ajAharA 8, ajAharAthI delavADA 6, delavADAthI prabhAsapATaNa 92, prabhAsapATaNathI verAvaLa 7, verAvaLathI mAMgaroLa 60, mAMgaroLathI baLeja 45, baLejathI parabaMdara 25, porabaMdarathI vaMthalI 80, verAvaLathI vaMthalI 40 ] vaMthalIthI junAgaDha 32, junAgaDhathI pAlitANuM 219 kula kI. mI. 755. [ semacaMda DI. zAhanA saujanyathI ] 198O. OFON , , kama mA te mA : 520.ATTA httings pAka. marIna nezana, Jain Education Intemational Page #391 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sasa prAtha kuvA paTezanA khetaramAMnA eka vaDa aa khAtAM. 1930 vaizAkha dApa nAzaja zrI mallinAtha bhagavAna ane be kAsIyA mUrti ema traNa pratimA pragaTa thaI hatI e pachI zrI saMdhe ahIM amathA paranuM khetara vecAna laine A kRti ane emAM padharAvI ane saM. 1943 nA mahA suda-10 nA mULanAyaka zrI mallinAtha ja. gArdinI dhAmadhUmapUmaka pratiMA karavAmAM AvI hatI. a A tI aMge kahevAya che ke A sthaLa eka samaye padamAvatI nagarI tarIke prasiddha hatu.. ahI khetI ane taLAvAmAMthI maLI AvelI mUrtio ane khaMDita avazeSonI kalAkRtithI pratIti thAya che ke e sthaLa dhaNu prAcIna haze ane e samaye A nagara asaMkhya jaina madirAthI samRddha haze. A tInA mULanAyaka zrI mallinAtha bhagavAnanI zvetavaNI, padmAsanastha 14 se. mI. nI bakhya tejomaya pattimAne jotA ja manamAM Anada bharAya che. A pratimA samArI hovAnu manAya che. ahI rahevA mATe sadara dha zALA tathA bhojanazALAnI sArI svasyA che. A tIrtha zAMtinA dhAma samu che. naitrika vAtAvaraNamAM AveluM che. zaheranA trasta dhamAlIyA jIvanathI thAkelAone cAracha divasa ahIM gALavA jevA che. ahIM AvavA mATe amadAvAda, kaDI, kaleAla, viramagAma tathA za'khezvarathI esa. TI. basanI sArI vyavasthA che. A mahimAvata tInI spanA karI pAvana thavA jevuM che. pAnasara prAkRtika saudaryathI lacI paDatA A tIrthaMsthAmAM AvanA sau koI praznana banI jAya va nimaLe ane A lAi ahIMnuM vAtAvaraNa che. pAsanara relave sTezanathI mAtra ardhA ki. mI. nA aMtare amadAvAda-mahesANA dhorI mArga para Avela A tInI parAnAnA Anada levA jevA che. ahI' ja*galamAM ma`gala samu sAta gabhArA ane zikharAthI traNa phakta vizALa gaganacuMbI jinamaMdira AkrizAna kampAunDamAM zAbhI rahyuM che. mULanAyaka zrI mahAvIrasvAmI bha nI 81 se, mI. nI zvetavaNI, padamAsanastha bhavya pratimA darzanAthIomAM anerA bhAva pragaTAve che. A maMdira dhALavAnA hatAsa evA che. A mULanAyaka zrI mahAvIrasvAmI bha. nI pratimA A gAmanA rAvala jasA tejAnA gharamAMthI saM. 1966nA zrAvaNa suda-ranA pragaTa thaI hatI. tene pAnasara gAmanA derAsaramAM padharAvyA pachI ghaNA yAtrALue ahIM darzAnArthe AvavA lAgyA, tethI sa. 1974nA vaizAkha * 45 341 suda-huM nA ahIM relave sTezana pAse eka vizALa derAsara bAMdhavAmAM mALyu. ane A pratimArta mULanAyaka tarIke padharAvI pratiSThA karavAmAM AvI. sa 1991nA mahInA eka TekarAne khAnA pAMca pratimA nIkaLI. tene paNa jinAlacamAM pratiSThita karavAmAM AvI. pAnasara gAmamAM paNa zrI. dhamanAyAmInuM prAcIna jinAya darzanIya che. noMdha sthaLa pAse ja rave sTezana che. ka maMdiranA prAMgaNa sudhI basa ane kAra AvI zake che. rahevA mATe vizALa dharmazALA ane jamavA mATe bhAjana zALAnI vyavasthA che. A AhalAdaka ane nayanaramya tInA darzana karI pAvana thavA jevu che. serisA kalelathI ADa kilomITaranA aMtare amadAvAda mahesANA bhAga para Avela AA prAcIna tA pahelA sAnApura nAmathI suprasiddha hatuM, A tInuM zerIsA nAma krama pApu e sahaiM . 1562mAM kavivara zrI kALagya samaye racela merIsA tIya vanamAM mAdhyuM che ke ' e navaNa pArTI vivara jANI, khAla gayA taga visarI; aMtara evaDe serI sAMkaDI, nayarI kaha tI serIsAkaDI.' A padyamAM kaDInI pAse AvelA serIsAne dhvani sucita thAya che. je nagaranI sAMkaDI zerImAM A jinAlaya AveluM hatu temAM bhagavAnane abhiSeka karAvatA e sAMkaDI zerImAM khare pANI phelAI gayuM ane tethI lAdha be sthaLane merIsA nAme kahevA lAgyA hatA. A tIrthanI sthApanA khAramAM saikAmAM nAge nA zrI variSThanA varada haste thaI hatI. tImAM maLI AvelA eka khaMDita parikara para aMkita lekhathI jANavA maLe che ke teramI sadImAM mahAmaMtrI vastupALa-tejapALe potAnA bhAI mAladeva tathA temanA putra puninAM premAdhe' A nImamAM nimanAya bhagavAnanI pratimA pratiti karAvI hatI. A nAsA bAkakAma karatA maLI AvelA avarodha staMbho, mUrti e vagere parathI A tIrthanI prAcInatAnA khyAla AvI zake che. sALamAM saikA sudhI A tInuM maMdira vidyamAna AvAnA ullekhA maLe che. e pachI varkanA kAI prasAe tyAMnA thANe badhIja mAM A jamInamAM bArI dIdhI hatI ane tyAra pachI tIrtha naSTa thayuM haze ema manAya che. A tIrthanuM nutana zikharabadhI bhavya jinAlaya amadAbAdanA dhdhiva sArAbhAI jhavAbhAIe baMdhAvela che ane zAsanasamrATa AcAryazrI vijayanemisUrijI mahArAjanA varada haste saM. 2002nA vaizAkha suda-1nA pratiSThA karAvI hatI. mULanAyaka Page #392 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 342 jainaratnaciMtAmaNi zrI pArzvanAtha bhagavAnanI 165 se.mI.nI zyAmavaNI padmAsanastha pratimA bhAvikonA dilane DolAve che. maMdiranI AsapAsa cAre tarapha dharmazALA banAvI kampAunDa vALI lIdhuM che. maMdiranI vizALatA ane bhavyatA jotA A tIrthamAM AvanAra dArzanike AnaMda pAme che. dharmazALA tathA jamavA mATe bhojanazALAnI suvidhA che. para paNa jaina maMdiranA avazeSe dekhAya che. jemAM zrI ajitanAtha bhagavAnanI 106 se.mI.nI vetavaNI pratimA kAtsarga mudrAmAM che. kahevAya che ke AcArya zrI buddhisAgarasUrijI mahArAja A sthaLe dhyAna dharatA hatA. maha DI gujarAtanA pIlavAI reDathI pAMca kilomITaranA aMtare ane vijApurathI agnikhUNe Azare 10 ki. mI.nA aMtare A prAcIna tIrtha AveluM che. A tIrthanuM prAcIna nAma "madhumatI' hatuM ema kahevAya che. be hajAra varSathI paNa vadhu prAcIna A tIrthanuM saMskRta nAma khaDAtayana' hatuM. A khaDAyatana nagaramAMthI ja khaDAyata brAhmaNe ane khaDAyatA vaNikanI utpati thayelI che. A tIrthanI prAcInatAnI sAbitI ApatA khaMDiyere, vAdhAonI vacce dekhAtA makAnanA pAyA ane TheTha uMcANa para dekhAtI killebaMdhI vagere Aje paNa najare caDe che. ahIMthI keTalIka prAcIna jaina mUrtio maLI AvI che te I.sa.nA pahelA sukAnI hovAnuM manAya che. ahIMyA saMkhyAbaMdha jaina maMdire ane zrAvakonA ghara vaselA A tIrthanuM ghumaTabaMdhI nUtana maMdira vi. saM. 1974mAM baMdhAyela che. mULanAyaka zrI padmaprabhusvAmInI 53 se. mI. nI pratimAne AcAryazrI buddhisAgarasUrijI ma. sAhebanA varada haste punaH pratiSThita karavAmAM AvI che. bAvana vIramAM trIsamAM vIra ane cothA guNasthAnavALA deva tarIke zrI ghaMTAkarNa mahAvIranI vi. saM. 1980mAM AcArya zrI buddhisAgarasUrijI mahArAje ahIM sthApanA karAvI che. ahIMyA haMmezA hajAronI saMkhyAmAM bhAviko zraddhAbhaktithI AvIne potAnI mane kAmanA pUrNa kare che. ahIM A tIrthamAM ghaMTAkarNa mahAvIranA dhaNuM camatkAro prasidhdha che. A mukhya maMdiranI pAse 24 devakulikAo, ghaMTAkarNa mahAvIranuM bhavya maMdira tathA AcArya budhisAgarasUrijI guramaMdira paNa darzanIya che. A tIrthathI doDha kilomITara dUra sAbaramatI nadIne kinAre TekarI para koTayArkanA maMdiramAM aneka kalApUrNa pratimAo tathA avazeSo daSTigocara thAya che. temAM paMcadhAtunI banAvelI jaTAyukta reDiyama netravALI kalAtmaka zrI zAMtinAtha prabhunI 130 se. mI.nI pratimA khUba ja tejomaya ane manoramya che. jene kesarIyAjI bhagavAna paNa kahe che. A maMdiranI pAse eka bIjI TekarI pATaNa jainAcArya zrI zIlaguNasUrijI mahArAjanA sadupadezathI gurja. rezvara vanarAja cAvaDAe vi.saM. 802nA vaizAkha suda 3ne semavAranA A zahera vasAvyuM che. aNahIlapura tarIke vikhyAta baneluM A zahera eka vakhatanA gujarAtanI rAjadhAnInA zahera tarIke prasiddha hatuM. | gujarAtane A mahArAjyanI sthApanAmAM ane tene uttarottara vikAsa karavAmAM rAjavIonI sAthe jainAcAryo, maMtrIo ane zreSThione phALo mahatvano che. vanarAja cAvaDAthI laI solaMkI ane te pachI vAghelA sAraMgadeva sudhI (rU. 802 thI saM. 1353) nA kALamAM rAjakArabhArInuM maMDaLa khAsa karIne jainadhamI hoI rAjavIo paNa jaina dharmanI asara taLe AvyA hatA. jainAcAryo ahiMsA, vyasanatyAga ane maMdira nirmANa dvArA prajA jIvananA saMskAra ghaDI rahyA hatA ane vidyAmAnya kRtiothI jaina bhaMDArane samRdhdha banAvI rahyA hatA. samaye samaye rAjavIo pitAnI vidvatAthI pratibodha karI teo dhArI asara nipajAvatA hatA. jainagraMthanI prazastionI aneka dhamAM pATaNa viSe noMdhAyuM che ke jainAcAryothI pratibodha pAmI vanarAja, mULarAja, sidharAja ane kumArapALa jevA saMskArIpriya nRpatioe pATaNamAM vanarAja vihAra, muLarAja vasahikA, rAmavihAra, tribhuvana vihAra jevA vizALa ane bhavya citya baMdhAvyA hatA. A sivAya paNa A nagaramAM seMkaDo maMdira banyA hatA. gurjarezvara sidhdharAja jayasiMha ane paramAhata kumArapALa mahArAjAnA samayamAM pATaNamAM suvarNayuga prarvatate hatA. kalikAla sarvajJa AcAryazrI hemacaMdrAcArya, zrI abhayadevasUrijI, zrImalayagiri, zrI yazacaMdra, zrI somaprabhAcArya, prajJAcakSu rAjakavi zrIpAla vagere vidvAnethI pATaNa vidyAnuM kendra banI gayuM hatuM. mahAmaMtrI vimalanA pagale pagale maMtrIzvara muMjAla, udayana, zAMtu mahetA, AMbaDa, vAhaDa vagere jena maMtrIoe gujarAtane gauravazvaja AgaLa vadhAryo hate. kALakrame vi.saM. 1353thI vi.saM. 1356nA samaya daramiyAna alAuddInanA senApatinA hAthe A nagarane nAza zarU thaze. aneka maMdire naSTa thayA. jAherajalAlI bharyA nagaranuM patana thayuM. paM. kalyANavijayajI dvArA karAyelA saMzodhana mujaba vi.saM. 1 370nI AsapAsa pharI navuM pATaNa vasyuM ane ahIM aneka maMdironA nirmANa thayA. Aje ahIM 55 mahelAmAM 84 moTA maMdira Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #393 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAya tathA 134 derAsarAthI zAbhatuM A nagara vartamAnamAM ' jaina nagara ' tarIke khyAti pAmyuM che. ahIM nagaranI madhyamAM Avela gaganacUkhI, bhavya pacAsarA pAkanAthanA jinAlayamAM mULanAyaka zrI pAkanAtha prabhunI pratimAM ati prAcIna che. raja paranI vanarAja cAvae A pratimA pratiSThita karI devAnA ullekho maLe che. havA mITaranI zrI paMcAsaro pAnAthanI caitavaNI padmAsanastha pratimAnA darzana karatA bhAviko Anadhivanera bane che. ahI' pATaNanu` relave sTezana mukhya madirathI 3 ki.mI.nA attare ane basa sTarAnathI be ki.mI.nA aMtare khAdheluM che. paMcAsarA pArkanAthanA jinAlaya sudhI bhaMsAra-ramI AvI ka che. ahIMthI mahezANA 3 ki.mI. sidhdhapura 19 ki.mI. ane cApa 8 ki.mI.nA aMtare AvelA che. 343 ahI. yAtrikAne utaravA mATe aSTApadajInI dharma zALA, ghaTAvALAnI dharmazALA, mAnavAla uttamacaMdanI dharmazALA tathA bloka sIsTamanI saMpUrNa suvidhAyukta eka adyatana dharmazALA bane che. bhojanazALAnI paNa sArI vyavasthA che. jaina mirAnI A kalAkRti bhutakALanI jAheAjalAlI taka ApaNune DhAkIyu karAve che. Page #394 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 344 jenaratanaciMtAmaNi A uparAMta zrI hemacaMdrAcArya jaina sabhA-pATaNa taraphathI prakAzita thayela pATaNa tIrtha darzanamAMthI pATaNanA maMdiro aMgenI mAhitI temanA saujanyathI atre pragaTa karIe chIe - pATaNanA maMdire mukhya bIjA m lh lh piLa tathA zrI muLanAyakajI mahollo derAsara derAsaro 1 paMcAsarA 1 zrI paMcAsarA pArzvanAtha 2 ekAvana derIo 3 zrI goDI pArzvanAtha 4 , zIlaguNasUri 5 , hemacaMdrAcArya 6 vanarAja tathA AzAka 1 zrI pArzvanAtha tathA zrI caumukhajI 1 ,, ciMtAmaNi pArzvanAtha 2 , zAMtinAthajI 1 ,, mahAvIra svAmI 2 , dharmanAthajI 3 , supArzvanAthajI 1 zrI navakhaMDA pArzvanAthajI 1 , hIrasUri (hIravihAra) gurumaMdira zrI zIlaguNasUrinA ziSya devacaMdrajI vi. AcAryo A. vallabhasUrijI, pra. zrI kAnti. vijayajI, zrI haMsavijayajI ma. be sTaphikanI pratimA eka zrAvaka zrAvikAnI mUrti. 2 aSTApadanI 1 zrI caMdraprabhujI 2 aSTApadajI dharmazALA 3 zrI pAMcamerU 4 zrI AdIzvarajI 5 zrI caMdraprabhu 6 zrI AdIzvara 7 zrI supArzvanAthajI (bheMyarAmAM) 8 AcAryo vi.nI mUrtio dAdAjI vi.nA stUpe. (nIce cokamAM). aMbikA mAtAnI pratimA 3 kaTAvALAnI 1 zrI dhaibhaNu pArzvanAthajI dharmazALA 4 kAkAne pADo 1 zrI kAkApArzvanAthajI 2 ,, abhinaMdana svAmI 5 khetarapALano pADo 1 zItalanAthajI 6 paDIbuMdIne pADe ,, zItalanAthajI Jain Education Intemational Page #395 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha # ji has fig piLa tathA mukhya bIja zrI muLanAyaka mahollo derAsara 7 DhaMDheravADo 1 zrI kalikuMDa pArzvanAtha 2 , mahAvIra 3 , zAmaLAjI 8 mAraphatIyA mahetAne 1 , munisuvrata svAmI pADa 2 , bhIDabhaMjana pArzvanAtha be sphaTikanI pratimA che. 9 vakhArano pADo 1 zrI zAMtinAthajI 2 , caMdraprabhujI eka munirAjanI mUrti 10 godaDano pATha covIzInA derAsaramAM 1 zrI AdinAthajI 2 zrI neminAthajI 3 zrI caMdraprabhujI 4 zrI caumukhajI 11 mahAlakSmIne pADo 1 zrI munisuvrata svAmI 2 sAvalavADa zrI AdIzvara 3 zrI mahAvIra svAmI, 12 golavADanI zerI 1 zrI caMpA pArzvanAtha 1 , goDI pArzvanAtha 13 nAraNujIno pADo 1 , rIkhavadevajI 14 dhAMdhala 1 , saMbhavanAthajI 15 kalAravADo 1 , zAMtinAthajI 16 trizerIyuM 1 , neminAthajI 2 zrI pArzvanAthajI 3 zrI mallinAthajI 1 zrI zAMtinAthajI 17 jana chAtrAlaya 1 , AdIzvara bhagavAna | (zrI jesaMgabhAI zeThanI vADI) 18 kaTakIyAvADa 1 , AdIzvarajI 19 dhIyAnopADo 1 ,, zAMtinAthajI 1 ,, koI pArzvanAthajI 20 vAgoLane pADo 1 , AdIzvarajI 21 paMcoTIno pADo 1 , RSabhadevajI 22 vasAvADA 1 zrI zAMtinAthajI 1 , AdIzvara bhagavAna eka sTaphiTanI ane eka paravALAnI pratimA 23 agvasIne pADe 1 zrI zAMtinAthajI zAMtinAthanI poLa be sphaTikanI pratimA, cakezvarI devInI suMdara mUti 24 khetaravasI 1 zrI zAmaLA pArzvanAthajI (bhoMyarAmAM) 2 zrI ajitanAthajI 3 zrI RSabhadevajI 4 zrI RSabhadevajI (zA. nathamala AnaMdajInuM derAsara) 1 zrI zAMtinAthajI 1 , mahAdeva pArzvanAthajI 1 , vimaLAnAthajI ( saMghavInA derAsaramAM) Jain Education Intemational Page #396 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 346 jenaratnaciMtAmaNi mukhya derAsara bIja derAsaro zrI muLanAyaka piLa tathA maholo 25 brAhmaNa vADo (siddhacakanI Li) 26 kanAsAno pADo 4 sphaTikanI pratimA che. dhAtunuM meTsa 27 lImaDIne pADo 28 bhAbhAno pADo 29 khajurIne pADo 30 vAsupUjyanI khaDakI 31 saMghavIne pADo 32 kasuMbIyA vADo 33 abajImahetAne pADo 34 baLIyA vADo 35 cekhAvaTIyAne pADe 36 ke zeThane pADo 37 nizALane pADo 38 lakhIAra vADo 1 zrI zAMtinAthajI sAta taraNuvALuM daherAsara 1 zrI zAMtinAthajI 1 , zItalanAthajI 1 ,, zAMtinAthajI 1 ,, pArzvanAthajI (bAbu panAlAlanuM) mavasaraNa che. kalAtmaka kASTapaTa che. 1 zrI zAMtinAthajI, eka sphaTika pratimA che. 1 , bhAbhA pArzvanAthajI ,, manamohana pArzvanAthajI 1 ) vAsupUjya svAmIjI 1 , vimalanAthajI ,, manamehana pArzvanAthajI [, zItalanAthajI , geDI pArzvanAthajI , zItalanAthajI 1 , AdIzvarajI 1 , ajitanAthajI 2 zrI dharmanAthajI 3 ,, zrI zAMtinAthajI , ajitanAthajI , sumatinAthajI 1 , sImaMdhara svAmI 1 ,, munivrata svAmI , manamehana pArzvanAthajI 1 , malinAthajI 1 , zAmaLA pArzvanAthajI , zAMtinAthajI , zaMkhezvara pArzvanAthajI , manamohana pArzvanAthajI , saMbhavanAthajI 1 , munisuvrata svAmI , neminAthajI, eka sphaTikanI pratimA ,, mahAvIra svAmI , zAMtinAthajI , AdIzvarajI 1 , mahAvIra svAmI 1 , sahastrakuTajI (nagarazeThanA maMdiramAM) 1 zrI TAMkalA pArzvanAthajI 2 zrI zAMtinAthajI 1 ,, RSabhadevajI 2 zrI bhaTevA pArzvanAthajI ghummaTamAM kASTanuM kotarakAma 39 malAtane pADo 40 jokhIvADo (zAmaLAjI). 41 phophaLIyAvADo 42 sonIvADo 43 maNIAtI pAMDe 44 DuM hetAne pADo 45 : darIyA vADo Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #397 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 347 muLanAyaka mukhya derAsara bIja derAsaro piALa tathA mahollo 46 taMboLI vADo 47 kapuramahetAne pADo tArA pADo ; ; 48 khejaDAno pADo 49 taraDA vADo 50 bheMsAta vADo 51 zAhavADo para zAhano pADo 53 jhaverIvADe 1 (vaDI pisALano pADo). 4 1 zrI mahAvIra svAmI 2 zrI supArzvanAthajI 1 ) AdIzvara bhagavAna, ghummaTamAM nema| rAjulanI jAnanuM dazya 1 , AdIzvara bhagavAna 1 , zAMtinAthajI 1 , zAMtinAthajI 2 zrI gautama svAmI 3 , caMdraprabhujI 1 zrI supArzva svAmI , zAmaLA pArzvanAthajI 1 ,, sphaTikanI pratimA che. , AdIzvarajI 2 , pArzvanAthajI traNa gurumUrti e 1 , nAraMgA pArzvanAthajI 2 , vAsupUjya svAmI , AdIzvarajI 4 ,, pArzvanAthajI 1 , vADIpArzvanAtha 2 , AdIzvarajI 1 , AdIzvarajI 2 , padmaprabhu 1 , gaNadhara pagalAM 2 zrI siddhAcalajI 3 , sahastrakuTa 4 , giranArajI 5 zrI sahastraphaNajI 6 zrI caumukhajI 7 ,, zAMtinAthajI 8 , merUzikharajI 1 ,, zAMtinAthajI 2 , bAvana derI 1 , RSabhadevajI zaMkhezvara pArzvanAtha 54 TAMgaDIA vAta che 54 TAMgaDIA vADo 55 khaDA beTaDIne pADe 1 56 bhAratI sosAyaTI bagavADA daravAjA bahAra pa7 AziSa sosAyaTI rAjamahela roDa sahastraphaNA pArzvanAtha Jain Education Intemational Page #398 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 348 cArUpa pATaNathI 10 ki. mI. nA aMtare cArUpa tIrtha Avela che. tInA mULanAyaka zrI zAmaLA pArzvanAtha bha.nI 1.20 se. mI.nI pAmavI, padmAsanastha noMmacI pratimAM dAnI che. ati prAcInakALamAM koverA nivAsI avADhI kAvI baNa mUrtie bhAvelI temAM eka mukhezvaramAM, bI khAddhamAM ane bI cArUpamAM sthApana karavAmAM AvI hatI. A e ja prAcIna pratimA hevAnA AkhyAyikA maLe che. A dIdhana prAcIntAnA aneka purAvA maLe che. bikamanI navamI rAdImAM nAgendragacchanA devendrasUri nA tAmAM pAnAtha prabhunA parrikara sthApita karAvyAnA ullekho che. vikramanI 13mI sadImAM nAgara nivAsI zreSThI devacaMdra ahI` zrI RSabhadevaprabhunuM nAvAMka nirmANa karAvyAnA ullekho che, vi. sa. 120mAM kArDiya pethaDazAhe A tAmAM zrI zAMtinAya bhanu madira badhAvyAne ullekha maLe che. Aje A maMdiramAMthI kAI maMdira meAjuda nathI. vi. sa. 1999mAM zrI jinaprabhasUri dvArA racAyela vividha tIrthaMkalpa temaja vikramanI caudamI sadImAM zrI tilakasUrijI dvArA racita anya paripATImAM A tIrthanA ullekhA maLe che. A badhAM uparathI A tIrthanI prAcInatAne khyAla AvI zake. vikramanI 18mI sadI pachI A tI astavyasta banI ". e pachI vikrama sa. 199mAM pathyanA zrI jaina saMpa A tIrthanI vyavasthA saMbhALIne ahIM bhavya gaganacuMbI jinAhyunuM nirmANa karI dhAmadhUmapUrvaka prabhujInI punaH pratiSThA karAvI, A tI mAM dhama zALA tathA bhAjatazALAnI suMdara vyavasthA che. A tIrtha sthAnathI cArUpa relave sTezana eka ki. mI. nA aMtara che. yAtrALuAte levA mATe rAve sTezana para Trena samaye peDhI taraphathI haMmezA baLadagADI Ave che. kAra tathA khasa dIya maMdiranA prAMrlR sudhI jaI zake che. cANuramA mahesANA - hArIja mArga para AvelA cANusmAtInI cAtrA paramAnaMdanI prApti karAve che. ahIM nagaranI madhyamAM zrI bhaTevA pAnAtha bhanuM bhavya gaganacuMbI zikharakha dhI prAcIna jinAlaya che. A tIrthanI sthApanA vikramanI 14mI sadImAM thaI haze tema nAya che. sakA pahelA iMDara pAsenA bhATura gAmanA koSThi kuhane A camatkArika pratimA jamInamAMthI maLI AvI hatI sAtha, suca bhAvanA dhare divase me vicaci vadhatI lI jethI tenI khUba ja vikhyAti thavA pAmI. A samRd jainaraniyaMtAmaNa zrAvaka pratye DaranA rAne ThAM thavAthI vadhu te pratimAnI mAgaNI karI paraMtu musAne pratimA na mApattA bhugarbhamAM kSita sthAne tArI dIdhI. AvI iDaranA rAe caDAI karI sUracanA carane khUDI paratu pratimA bhUgarbhamAM devAthI temane maLI zakI nahIM. vIsAzrImALI kuLanI vaMzAvalIthI jANI zakAya che ke zrI jayaMta zrAvake tarelIthI potAnA sasarAnA gAmamAM AvIne nivAsa karyAM hatA tyAre acala-gucchanA atizivamUrinA sAthI hI cAhAmAmAM eka sura maMdira pAvIne zrI bharavA pAnAdhanI prattimAnI vi. ra 1335mAM pratiSThA karAvI hatI. khIjo ullekha ema maLe che ke cANasmAnA viSacaDa bAbo khI maMdira bArbI A pratimAnI pratiSThA karAvI haze. bIjI hakIkata rUpe ema paNa mAnavAne kAraNa maLe che ke bhaTevA nAmanuM gAma mAravADanA pAlI pAse AveluM che. tyAMnA vatanIo ucALA bharIne A tarapha AvyA tyAre A mUrtine sAthe letA AvyA hoya ane A gAmamAM jinIya pArTI anu nAma bhaTevA pArzvanAtha rAkhyuM hoya. A tIrthanI prAcInatAnA prAMbA rUpe sALamAM nakAmAM zrI dalitaprabhaviSe ema pANa caitaya paripATImAM lakhyuM che ke cANasamaI te pUjatu, bhaTavu zrI pAsa re.. ' ahIM rahevA mATe relve sTezananI sAme ja suvidhAyukta dharmazALA che. bhAjanazALAnI vyavasthA nathI. tIma MdiranI prAMgaNuM sudhI kAra tathA basa jaI zake che. kambAI sAmAthI 16 ki. mI.no mAra prAcIna sthAi tAma Avela che. ahIM gAmanI madhyamAM zrI. manamAhana pArzvanAtha bhanu bhavya gaganacuMbI jaina maMdira che. vikramano agiyAramI sadImAM mAruM gAma vasela haze. navA ullekhA maLe che, paraMtu A jaina tIrthI kayAre astitvamAM AvyuM. tene nirNaya karavAnuM kaMI ja samAdhAna maLatuM nathI. sattaramAM sakAnI pATaNa catyapariparipATI" mAM kambAI tArthanA ullekha maLe che. jinAlayanI aMdara sa. 1638nI eka dhAtunI prattiyAmAM paNa kambAI gAmanA ullekha che. A uparathI A tIrtha sattaramAM sakAM karatA ye prAcIna heAvAnuM manAya che. A tIrthanA chellA jiAira sa, 2003mAM badhA che, A maMdira mULagabhAre, sabhAma`Dapa aMdaranI cAra darI Page #399 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 348 A tIrthamAM rahevA mATe dharmazALA che. bhojanazALAnI vyavasthA nathI. vAlama ane uparanA bhAgamAM cAra ghumaTa ane zikharayukta baneluM che. maMdiramAM sapheda Arasa bichAvelo che ane mULagabhArAmAM ane bahAra raMgaberaMgI kAcanuM kalAtmaka kAma darzanIya che. A tIrthamAM dharmazALA tathA bhojanazALAnI suvidhA che. yAtrikone bhAtu ApavAne paNa prabaMdha che. tIrtha maMdira sudhI basa tathA kAra AvI zake che. najIkanuM relave sTezana koI 1. ki. mI. dUra che. gAma nAnuM che paraMtu ahIMnA bhavya jinAlayathI. dIpI uThe che. vAmaja kalelathI 16 ki. mI.nA ane serIsA tIrthathI mAtra 6 ki. mI.nA aMtare A tIrtha Avela che. ahIM zikharabaMdhI jinAlayamAM mULanAyaka zrI AdIzvara prabhunI 1.07 mITaranI vetavaNI padmAsanastha pratimA prabhAvazALI jaNAya che. A tIrthane ItihAsa tapAsatAM jaNAya che ke A tIrtha soLamA saikAthI paNa vadhu purANu hoI zake. saM. 1562mAM kavivara lAvaNya samaye racela " AloyaNa vinati." nAmanI gujarAtI kAvya kRtimAM nIce pramANe zabdo che. savaMta panare bAsaThuM alavesara re, Adisara sAkhite; vAmajamAMhe vInavyo sImaMdhara re, devadarzana dAkhito." A paMktio uparathI jaNAya che ke soLamA saikAmAM ahIM zrI AdIzvara bha.nuM maMdira hatuM ane temAM zrI simadhara jinanI mUrti hatI. mULanAyaka prabhunI pratimA saMpratikALanI jaNAya che, paraMtu tIrthanI prAcInatAne aMdAja kADha muzkela che. kahevAya che ke eka samaye A nagara jainonA moTA tIrtha tarIke prasiddha hatuM.. ahIMthI serIsA tIrtha sudhInuM bhoMyaruM hatuM. Aje paNa A tIrthamAM Thera Thera aneka prAcIna khaMDeronA avazeSo daSTigocara thAya che te parathI tIrtha dhaNuM prAcIna hovAnuM mAnI zakAya che. A prAcIna tIrtha vIsanagarathI 10 ki. mI. ane uMjhAthI 11 ki. mI.nA aMtare Avela che. ahIM saMprati mahArAjAnA samayanuM 22 mA tIrthaMkara zrI neminAtha bhagavAnanuM jinAlaya che. mULanAyaka prabhunI 90 se. mI.nI zyAmavarNa, padmAsanastha, manoramya pratimA dazanIya che. A avasarpiNI kALanA 20mAM tIrthakara zrI munisuvratasvAmI bha.nA zAsanamAM temanA nirvANa bAda 222 varSe zrI aSADhI zrAvake traNa pratimAjIo bharAvela te paikInI eka pratimA ahIM birAjela zrI neminAtha bha.nI hovAnuM manAya che. pratimA para koI lekha nathI paraMtu pratimAnI kalAkRti parathI ja tenI prAcInatA siddha thAya che. gAmanI AjubAju aneka prAcIna avazeSo jovA maLe che tethI paNa A tIrtha prAcIna hovAnuM mAnavAne kAraNa maLe che. prativarSa vaizAkha suda-6 nA A tIrthanI varSagAMTha dhAmadhUmapUrvaka manAvavAmAM Ave che. A tIrthamAM dharmazALA tathA upAzrayanI suvidhA che. bhejanazALAmAM yAtrikone eka divasa phI jamADavAmAM Ave che. yAtrikone bhAtu ApavAno paNa prabaMdha che. gAmanA basa sTenDathI tIrtha maMdira sudhI kAra ke TekSI AvI zake che. galIo sAMkaDI hovAnA kAraNe basane gAma bahAra UbhI rAkhavI paDe che. A prAcIna tIrthanI spazana karavA jevI che. vaDanagara mahesANuM-tAraMgA relave lAIna para Avela vaDanagara gujarAtanuM prAcIna nagara hovAnuM manAya che. purANomAM paNa AnaMdapura, camatkArapura, madanapura vagere nAme A nagaranI prAcInatAne nirdeza kare che. jaina graMtha mujaba A nagaranuM prAcIna nAma AnaMdapura ke vRddhanagara hatuM. jenA kalpasUtra nAmanA pavitra Agama graMthanI zrAvake samakSa vAcanAne AraMbha A sthaLe thayo hate. e vAcanA kayA AcAye zarU karelI e viSe kathA graMtha ekamata nathI, paraMtu je rAjaya sAthe A ka95 vAcanAnI ghaTanA dharAve che enuM pramANa A leka pati pADe che vIrA trinADakazaradacIkata (993) | tva pUte dhruvasenabhUpata yumina mahe saMsadi ka9pavAcanAmADyAM tadAnandapura na kaH stute? " vi. saM. 1979nA mAgasara vadi-panA pATIdAra mahilAnA eka kaNabInA ghara pAse khodatA zrI AdIzvara bha.nI pratimAjI nIkaLI AvyA hatA. tene gAma bahAra eka dharmazALAmAM rAkhavAmAM AvyA hatA. e pachI nUtana jina maMdira baMdhAvIne saM. 20. 2nA vaizAkha sudI 3 ne zAsana samrATanA samartha AcArya zrI vijaya udayasUrIzvarajI mahArAjanA varad haste dhAmadhUmathI pratiSThA karAvavAmAM AvI hatI. Jain Education Intemational Page #400 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 350 AnaMdapuranA cI pavitra caitra varasena rAjanI samakSa vIra nirvANa sa. 3 bi. sa. 123)nA je matsavamAM ekaDI thayela rAjasabhAmAM 'kalpasUtra ' nI pahelIvaDelI vAcanA thaI te mAnavaranI ko puSa ti na kara paraMparA kahe che ke khubasena nA putranA marI ekaThI thayelI rokasabhAne sAMtvanA ApavA mATe e samayanA sama nAma zrI dharmadharane ' kapala' tyAMnI bhaLAvyuM hatu gurjaranA kumArapALe vaDanagaramAM sa. 128mAM abhya kilA dhAnyo che jenA daravAnA nArAnI zilpakalA nA Aje gujarAtanI prAcIna zilpakalAnA sarvottama namUnArUpa gaNAya che. A nagara vaDanagarA nAgarAnI utpattinuM sthAna manAya che. pUrve ahIM zrI siddAra giranI taLeTI levAnA paNa ullekho maLe che. na cA TekarA para vaseluM A nagara mATe na enA vakAlIna gauravanu bhAna karAve che. ahIM jaina maMdiranuM sthAna prasthAna che. ahIM bhAgya, vizALa ane uttaga zikharAbALA pAMca jinAla zaheranI zobhAmAM abhivRddhi karI rahyA che. te paikI zrI RSabhadevasvAmInuM temaja carama tI kara zrI mahAvIrasvAmInuM jinAlaya kherAluthI 12 ki.mI.nA aMtare Avela A nagaramAM mA zALAnI suvidhA che. bhojanazALAnI vyavasthA nathI. rAMteja kAlathI becarA jatI TrenamAM vacce kAgaja tI { Ana | Ave che. vahIva cAnA AdhAre A gAmasa. 90-250nA arasAmAM vaya ma lAge che. pUrva mAM gAma 'ratnAvalI " nAmanu mahAnagara hAvAnA ullekhA maLe che. ahI jainAnA 700 dharI hatA. 3 bhavya jina mA, pAyo, pauvALAthI zAMti A nagaranA e vakhate vakhate suvarNa kALa hatA. kALakrame paDatI AvatA caudamAM sakA sudhI kItinA zikharo sara karI rahelu A nagara bhAMgI paDayu. e pachI vikramanA sALA sakAnA A nagarane navesarathI vasAvavAmAM AvyuM. A nAnakaDo chatAM ramaNIya gAma perAveja khAnAnI purANI pratimAM kheLavI rahyuM che. bi. sa 195 sudhI ahIM jina madazana mAtra barIyo hatA paNa kaTAsaNunA eka zrAvaka bhAIne ahIM jamIna nIce maMdira haivAnu svapna banAM bhADAma karatA khAna jinAlayanuM maMdira jAnamAMthI maLI AvyuM ne mAthe prAcIna prabhAvathA kara nAnAya bhAnI sAthe pIkha 12 pratimAo maLI AvyA nathI jainaniyatANi ahI zrI sathe eka nagdha jinAlaya banAvI temAM sa. 1926mAM . niyAone padharAvI 5'. zrI. vi27 nA vasta dhAmadhUmathI mULanAyaka zrI neminAtha prabhujI sahu anya pratimAnI nidha karAvI. nIya pratiSThA naiminAtha prabhunI pratimA prati mahAroganA samayanI jAya che. pratimAnuM teja evu che ke bhAvikAne temanI pAsethI khasavAnuM mana manu nathI. ahIM vizALa cokamAM bAvana jinAlayanI zobhA apUrva che. ahIM cAcAne utaravA mATe dharmazALA che. vizvane bhAta zuM khAya che. A sAthamAM bhojanazALAnu makAna taiyAra thaI ra che ane e taiyAra thatAM mAiiAne jamavAnI suvidhA paNa maLaze. bhAyaNIthI 15 ki. mI.nA a Mtare AvelA A zAMta, ramaNIya tIrtha sthaLe AvanArane anerA AhlAda prApta thAya che. jIvanamAM ekavAra tA A tApanI spanA karavI joie. mAyA viramagAma-kalAla-becarAthI esa. TI basa mAraphate paNa A tIrthamAM AvI zakAya che. jhI'jhuvADA bhArAyothI 25 ki. mI. ane parivAthI 30 ki. mI.nA Avela mA prAcIna gAma pUrve jhIgapura ke ! "jhApura ! ke LakhAtu hatuM. kahevAya che ke siddharAja jacisa hatA janma rabArIne tyAM thayA hatA gAma vAvyuM hatu A gAmanA jaMgalamAM jhuMjhA nAmanA nathI siddharAje e rabArInA nAme A aMta thI rAjkIya viSe mAM gAma sImA uparanuM DhAbAthI tana surakSA thai siMharAje AvI gAma karatA vizALa ane majabUta killo baMdhAvyA hatA. jo ke A killA mAje jiSNu dazAmAM che. killAnA mukhya daravAjA upara 'mahu* uddala ' ATalA zabdo UtarelA che. e uparathI jaNAya che ke siddharAja jayasi'dhanI AjJAthI maMtrIzvara udayane A killo baMdhAvyA haze. sthApatyanI daSTie gujarAtamAM A killA namUnedAra gaNAya che. taramI sadImAM zapura tAinA prabhAvathI jenA dhruddha ga naSTa thayA hatA te dunazalya rAjA A gAmanA nareza hatA teNe muMbezvaranA jinAlayano jirNodvAra paNa karA hatA. ahI gAmanI madhyamAM be mALanuM kazuM gabharAyukta tha rAkharAvALuM vizALa ane bhavya maMdira mA rUpa che, khaMte mALamAM mULanAyaka zrI zAMtinApa prabhunI manohara mUrti daranI che. saM. 190panA mahA suda-5 nI A jinAlayanI pratiSThA thaI che. upAzraya tathA pazALAnA makAno che. jeneAnI sArI evI niya Page #401 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 35?. hArIja zaMkhezvarathI 25 ki.mI.nA aMtare Avela hArIja, prAcIna gAma che. saM. 1188mAM lakhAyela eka hastalikhita tADapatrIya pratamAM hArIja gAmano ullekha maLe che. "hArIja gaccha' nAmane jana sAdhuone A vibhAga A gAmanA nAma uparathI prasiddhi pAmyA hatA. tethI A gAma bAramI sadI karatA paNa vadhu purANuM che tema mAnI zakAya. teramA saikAmAM lakhAyela "purAtana prabaMdha saMgraha' graMthamAM " hArIje pArzvanAtha" e ullekha jovAmAM Ave che. tethI ahIM pUrve zrI pArzvanAtha bhInuM jinAlaya haze tema mAnavAne kAraNa maLe che. hAla jUnA hArIja gAmamAM be khaMDiyera derAsara UbhA che. hArIja gAmanI bahAra eka ki.mI.nA aMtare muMjaparanA rastAnI jamaNI tarapha "kevalAthalI" nAmano eka TI che. A TIbA upara ja thAMbhalAnA moTA pattharo ane bIjI keTalIka khaMDita mUtionA avazeSo che. A badhuM jotAM A gAmamAM prAcIna hovAnuM mAnI zakAya che. gAmanI madhyamAM nAnakaDuM mane ramya ghumaTabaMdhI jinAlaya che. jinAlayamAM mULanAyaka zrI neminAtha bhagavAna che. hArIja tAlukAnuM mathaka hoI jenonI sArI vasati dharAve che. gAmathI relave sTezana eka ki.mI.nA aMtare che. khaMbhAta prAcIna samayathI " graMbAvaTI " nagarInA nAme prasiddha pAmelA khaMbhAta zaherano ItihAsa aneka romaharSaka ghaTanAothI bharapUra che. eka kALe khaMbhAtanI baMdara tarIkenI nAmanA jagavikhyAta hatI. dhIkhatA vepArI baMdara tarIke khaMbhAtanA cAre dizAmAM kA vAgatA hatA. A nagaranA jaina zreSThIo dAnazarA hatA. dharma mATe teo sarvasva chAvara karavAnI vRtti dharAvatA hatA ane temanI AvI udAra manovRttinA phaLasvarUpa A zaherane advitIya ramaNIya svarUpa ApanAra 64 jinamaMdira e ekIonI udAratAnI gaurava gAyA gAtA Aje paNa UbhA che. sa. 12 pamAM kavivara zrI kaSabhAse lakhelA rAsAe khaMbhAtanuM nIce mujaba varNana karyuM che. sakala naga2ma jeya, bAvaTa. te adhika hoya, sakala deza taNe koNabhAra, gujajara deza nara paMDita sAra; pacara jinanA prasAda, vaMja tAraNa tihAM ghaMTanAda, pistAlIza tihAM pauSadhazALa, kare vakhANu muna vAcALa. uparanI paMkitaomAM khaMbhAtamAM te samaye je jojalAlI hatI tenA darzana thAya che. A prAcIna nagarImAM sthaMbhana pArzvanAtha bhagavAnane Aje paNa anero mahimA che. khAravADA vistAramAM Avela zrI sthabhana pArzvanAthanuM traNa zikharavALuM bhavya gaganacuMbI jinAlaya jotAM ja AnaMdavibhora banI javAya che. zrI sthaMbhana pArzvanAtha prabhunI 23 se. mI.nI nilamanI padmAsanastha pratimA jotAM ja tenI pAsethI khasavAnuM mana thatuM nathI. A pratimA ghaNA samaya sudhI adrazya rahyA bAda vi.sa. 1111mAM navAMgI vRttikAra zrI abhayadevamurijI mahArAje zeDI nadInA kinAre bhaktibhAva pUrvaka 'jayatihu aNa' stotranI racanA karatA adhiSThAyaka deva prasanna thayA hatA ane A alaukika pratimA te samaye aneka bhaktagaNo samakSa pragaTa thaI hatI. hAlanA maMdiranA eka zilAlekha uparathI jaNAya che ke saM. 11 65mAM maDhavaMzIya belA zreNInI dharmapatnI bAI bIdaDAo thaMbhana pArzvanAthanuM A jinAlaya baMdhAvyuM che. e pachI kALAntare A jinAlayanA aneka jirNodvAra thayA che. chelle jirNoddhAra vi. saM. 1988mAM thaye hato jenI pratikA zAsana samrATa aAcArya zrI vijayanemisUrIzvarajI mahArAjanA vara haste thaI hatI. kahevAya che ke A pratimAne havaNa jaLathI navAMgI TIkAkAra zrI abhayadevasUrijI mahArAjane dehu nIrogI thayo hato. kalikAla sarvajJa zrI hemacaMdrAcArye vi. saM. 1150 mAM ahIMyA dIkSA aMgIkAra karI hatI. te samaye ahIMyA aneka karoDopati zrAvakanA ghare hatA. teoe seMkaDo jinadira nirmANa karyA hatA. mahArAjA kumArapALanA maMnI zrI udayana mahetA paNa khaMbhAtanA ja hatA. jemaNe "udayanavarAhIM' nAmanuM eka bhavya jina cityanuM nirmANa karAvyuM hatuM. vi. saM. 1 277mAM ahIMnA daMDanAyaka vastupALe tADapatra para aneka graMtho lakhAvyA hatA. ahIMyA jagagurU vijayaharasUrIzvarajI, zrI somasuMdarasUrijI, zrI vijayasenasUrijI vagere prabhAvaka AcAryoe aneka jana maMdiranI pratiSTA karAvI hatI tathA aneka mahatvapUrNa graMthanI racanA karI hatI. sonI tejapALa, siMdhavI udayakaraNa, kuMvarajI gAMdhI, ri rAmajI vagere zAkAe ane maMdira baMdhAvyA hatA. ahIMnA dAnavIra zeTha vAjiyA, rAjiyA, zrIrAma ane parvata vagere zreNIoe dukALanA samaye aneka dAnakSetra tathA bhejanazALAo kholI hatI. kavivara zrI RSabhadAsajI ahIM janmyA hatA ane A bhUmi para ja temaNe aneka rAsamaMthAnI racanA karI ratI. ahIM mANekacokamAM zrI AdizvaranuM, jirAlApADAmAM zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha bhaganuM, mahAlakSmI mAtAnI poLamAM zrI mahAvIra svAmInuM, tAravADAmAM zrI zAMtinAtha bha.nuM cekasI paLamAM zrI zAMtinAtha bha.nuM tathA esa. TI. sTezana pAse Avela dahevANanagaramAM tAjetaramAM nirmANa thayela zrI mahAvIra svAmInuM ramaNIya kalAtmaka jinAlaya sahita aneka jina maMdire darzanIya Jain Education Intemational ucation Intermational Page #402 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3para che. ahIMnA mAkacakramAM zrI ciMtAmaNI pAnA bhAnA maMdiranA bhUgarbha mAMthI prApta thayelI keTalIka kalAtmaka pratimA napA avarodho mAruM paNa jovA maLe che, prAcIna kalAnA mAM bhavya darzana thAya che. ahIM vaDavA vistAramAM Avela zrImad rAjacaMdranA Azrama jovAlAyaka che. khaMbhAta zaherathI ruve sTezana iMdra ki. mI.nA aMtare che. ahIMthI vaDAdarA 80 ki. mI. ane mAtara 42 ki. mI.nA aMtare Avela che. ahI tAra vADAmAM bleka sIsTamanI adyatana dharmazALA tathA bhojanazALAnI vidhA che. ekavAra A tIrthanI cAtrA karavAnA lhAvA dareka jainAe avazya levA joIe. mAtara kheDAthI 10 ki.mI.nA aMtare Avela A tImAM AvatA manadiramAM mAnada ubharAya che. ahI gAmanI madhyamAM macAva sumatinAya dAdAna badhdha bAvana jinAlaya zALA radhu che. tIrapatti zrI sAcAva sonAya dAdAnuM bhavya bAlana jinAlaya rAkhI rahyuM che. tIrthapati zrI sAcAdeva sumatinAtha prabhunI 76 se. mI.nI zvetavaNI' padmAsanastha prattimAM camakArI manAya che. A krimAna pratimA kheDA jillAnA mahemadAvAda tAlukAmAM mahudhA gAmanI pAse Avela saha`ja gAmanI jamInamAMthI pragaTa thaI hatI jenI para vi.sa 1para3 vaizAkha suda tamane vivAranA divase zrI lakSmI sAgara sUriSTha ma.nA vasta pratiSThA karAvyAno lekha i che. A prabhAvaka pratimAne jyAre sa` 1833 nA zrAvaNa mAsamAM mAtara lAvavAmAM AvI rahI hatI tyAre kheDA pAse vAtraka ane rUDI nadInA saMgama pAse bhAre varasAdanA kAraNe pUra AvatAM prabhunA rathanI sAhe cAlatA bhAvikAe tyAM ja rAtavAso rahI jvAnu vicAyuM paraMtu ratha calAvanArane nadImAM pANIne badale retI dekhAtA badhA ja bhAvikAe zraddhA rAkhIne nadI pAra karI gayA. A camatkAra joIne badhAja taranArIoe prabhunA nAmanA jayajayakAra karyAM ane A tA sAdeva che tema kahyu ane tyArathI uta pratimA sAcAheba tarIke prasiddhine pAmI A pratimAne mAtara hAvI dhAmadhUmathI ahIMnA jUnA madiramAM padharAvavAmAM AvI. e pachI amadAvAdanA nagarazeTha khuzAlacaMda lakSmIcaMde . ahIM bhavya jinAlaya badhAvI ji.sa'. 1985nA jeTha suda-3 nA A prartimArga padharAvI bhavya pratiMA mahArAva karyAM hatA. A pratimAnA aneka camakArA thatA AvyA che. jemake rAtre maMdiramAM nATayAraba thayA, zatrunya tIrtha mAM aMjanazalAkA avasare rAga phelAvAno saMketa maLavA, adhiSThAyaka devanA kahyA mujaba pUjArIe na karavAthI tene mAratA anubhava thayo, pratimAnuM daivIzaktithI palaTAI javuM, prattimA para amI chAMTaNA thavA vagere aneka vRtAMtA prakhyAta che. sthApatyanI dRSTie prabhunA maMdira mATe keTalAka vAMdhA jaNAtA ane te aMge jainaciMtAmaNi lAmAM paNa mA phelAtA bA maMdirane nADI pADI tenu" navesarathI nirmANa karI sa` 2007nA vaizAkha sudi 5 nArAja pU. AcAya zrI vijayasUri mahArAjanA varada hasta dhAmadhUmapUrvaka pratiSThA karavAmAM AvI che. ahIM dha zALA tathA bhojanazALAnI suvidhA che. najIkanuM relve sTezana niDayAda ahIMthI mAtra 1.mI.nA aMtare che. tIka maMdira sudhI basa nA TekasIe AvI zake che. A tInI sparza'nAnA lAbha levA jevA che. patra vyavahAraH- zrI sAcAdeva sumatInAtha jaina tI peDhI. mukAma, mAra-pInakArDa nabara 38 13, 9, beDA rAjya gujarAta tAraghara-mAtara phIna-30 kAvI khaMbhAtanA akhAtamAM sagama pAmanI mahI nadInA kinAre Avela kAvI baMdara prAcIna jaina tIya tarIke suprasiddha che. t naisargika saunA mAMlAda nuM kA nI pUrva kaMkAvatI nAmathI khyAtanAma hatu. kAvInA dariyAkAMThe AkAza svaccha hAya ! paMdareka mAIlanA dariyAI paTa para sAme khaMbhAtanA spaSTa daSTigAcara thAya che. pahelA vahANa dvArA khaMbhAtathI kAvI AvatuM paraMtu dariyA jokhamI khanavAthI e mAtra hAi dha che. ahI" sAbanAM maMdiza tarIke oLakhAtA be vizALa jina diza che. temAM ekanuM nAma satta prAsAda' ane bIjAnuM nAma 'ratnatilaka prAsAda ' che. A tI mAM apa jina prAsAda tarIke oLakhAtu jina maMdira khaMbhAtanA zreSThI khaDuA gAMdhIe nirmANa karAvI saM. 1649mAM vijayasena sUrijI mahArAjanA varad haste pratiSThA karAvI hatI. khaA kaMThanI dharma patnInuM nAma vIrabAI hatu. eka vakhata hIrAbAI tathA vIrAbhAI kALI tIrthInI yAtrAe AvyA tyAre vIrAbAI UMcI hovAnA kAraNe ajita prAsAdanA dvAra para tenu mastaka aDakatu hoya ke nIsu" namavuM paDayuM hoya. tethI eNuM sastune haLave rahIne kahyu', bAIka, maMdiranuM' zikhara nA bahu la karAvyuM paNa bAraNe bahu namuM " che, vahunA vacanane TA samajIne sAsu hIrAbAIe rA mAryA pacha namane hoMza thaya nA piyarathI dravya mA mAya zikharAvALuM maMdira banAvI ane temAM khArAcu karAvo!" vahu nA A sAMbhaLIne samasamI gaI zuM e meha gaLI jAya tevI notI. evuM tA emeNu sAcuM karI dekhADavAnA niya lIdho. vIrAbAIe turata piyarathI dravya magAvI saM. 1950 mAM maMdiranuM khAtamuhurta karI pAMca varSamAM narniza prAda nAmanuM bhavya tratrana bI. nimandira nirmANu karAvyu. jenI pratiSTA sa, 155mAM zrI vijayasena rijI mahArAje karAvI. aa mo kAravuM ja A madiMza sAhunA nAmathI oLakhAyA. atyAre : Page #403 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 353 gaMdhAra ane maMdire emanI kIrtigAthA saMbhaLAvatA tenI utpattimAM kevI sAmAnya dhaTanAnuM phaLa sUcavI rahyA che. e viSe kavivara zrI dIpavijayajIe ulAsamaya preraNAbharI vANImAM upadeze che ke sAsuvahu vaccenA vivAde mAtra vikhavAda che. paNa A vAda ja dharyuM che je puNyanI mAga tarapha AMgaLI cIMdhe che. sAsuvahu vAda kare to AvA ja karaje. baMne maMdire zikharabaMdhI bAvana devakulikAvALA ane zilpa-sthApatyanA suMdara namUnArUpa che. "sarvajita prAsAda' ke je sAsunA maMdira tarIke prakhyAta che. temAM zrI AdIzvara bhagavAna mULanAyaka tarIke birAje che. jyAre ratnatilaka prasAda ke je vahune maMdira tarIke khyAtanAma che temAM zrI dharmanAtha bhagavAna mULanAyaka tarIke birAje che. ahIM pratyeka varSe peSa veda che temaja kArtika tathA citrI pUrNimAe moTA meLA bharAya che. A prasaMge ahIM hajAro bhAvika yAtrAthe Ave che. kAvI khUba ja ramaNIya tIrthasthaLa che. dariyAkAMThe Avela A tIrthasthaLanA havApANI mAtherAna ane paMcaganInI yAda Ape che. ahIMyA AvyA pachI A tIrthane cheDavAnuM mana thatuM nathI. ahIMthI vaDodarA 96 ki. mI. ane bharUca 80 ki. mI. nA aMtare Avela che. kAvI relave sTezana paNa che. vaDodarA ane bharUcathI jaMbusara thaIne esa.TI mArge A tIrthamAM avAya che. tIrtha maMdiranA prAMgaNa sudhI basa-TekSI AvI zake che. A tIrthamAM vizALa dharmazALA ane suMdara bhojanazALA che. yAtrikone bhAtu ApavAne paNa prabaMdha che. AtmAne anere. A dalAda arpanArA A tIrthanI yAtrA jIvanane ananya lahA gaNI zakAze. bharUcathI relave mArge AgaLa jatA pakhAjaNa sTezana Ave che. ahIMthI mAtra 13 ki. mI.nA aMtara prAcIna gaMdhAra tIrtha Avela che. eka kALe gaMdhAranI mahAbaMdara tarIke bhAre khyAti hatI. deza-paradezane mAla ahIMnA bajAramAM ThalavAte. vepAra-dhaMdhAnuM meTuM mathaka hatuM. ahIMnA dhana-kubere dAna zuratA mATe prakhyA! hatA. te samaye ahIMyA aneka jinamaMdire hatA. vikramanI sattaramI sadImAM jagazurU vijayahIrasUrijI mahArAja A tIrthamAM cAturmAsa rahyA hatA. ane ahI ja temane akabara bAdazAhanuM phattehapura sIkarI AvavA nimaMtraNa maLyuM hatuM. A gAme Aja sudhI koNa jANe keTalI caDhatI-paDatI joI . haze. I. sa. 769-70mAM siMdhane bAdazAha hAsabina amarU taghalakhIe A zahera para caDhAI karelI ane ahIMnA maMdirane nAza karyo hato. saM. 16 02mAM phiraMgIoe A zahera para chApe mAryo hato ane A nagarane kabaje karyuM hatuM. 18mAM saikAnAM prAraMbhamAM khaMbhAtanA cAMcIyAoe A zaherane luMTI lIdhuM hatuM eTaluM ja nahi bALI paNa nAkhyuM hatuM. A zaheranI prAcIna jAhojalAlInI pratIti karAvatA lagabhaga 3 mAIlanA parigha jeTalI jamInamAM ITa, paththaro ane makAnanA pAyA vagerenA avazeSo Aje paNa jovAya che. Aja te mAtra sAmAnya jhuMpaDIe sivAya AkhuM gAma verAna lAge che. kahevAya che ke A nagara upara akasmAta samudranA mojA pharI vaLatA A gAma ujajaDa banyuM hatuM. A tIrthamAM prAcInatAnI sAkha pUratA zrI amIjharA pArzvanAtha bha. ane zrI mahAvIra svAmI bha. nA be purANa bhavya maMdiro Aje paNa A nagaranI yazogAthA gAtA UbhA che. A maMdiramAM bIjI paNa aneka prAcIna pratimAo dazanIya che. A mUtiomAMthI zrI mahAvIra svAmInA parikara upara saM. 166 4 mahA sudi 10 nA vijayasenasUrijI mahArAje pratiSThA karAvyAne lekha che. A mUrtine lepa karavAmAM AvyA che chatAM A pratimA ane zrI amIjharA pArzvanAtha bhInI mUrti kharekhara prabhAvazALI che temAM zaMkA nathI. ahIMthI 18 ki. mI. nA aMtare daheja gAmamAM A tIrtha mAMthI laI javAmAM AvelI aneka prAcIna pratimAo darzanIya che. temAMya jagadaguru vijayahIrasUrijInI 30 se. mI.nI UbhI prAcIna pratimA prabhAvaka lAge che. vi. saM. 1664nA mahA sudi 10ne lekha A pratimA para aMkita thayelo che. bharUcathI 26 ki. mI. nA aMtare Avela A gaMdhAra tIrthamAM dharmazALA tathA bhajana zALAnI suvidhA che. eka vAra A prAcIna tIrthanI yAtrA karI kRtArtha thavA pArolI gujarAtamAM paMcamahAla jIllAmAM A tIrtha AvyuM che. A tIrtha najIkamAM suMdara vejalapura gAma che. ahIM zatruMjaya uparanA dAdAnA maMdiranA ghATanuM suMdara maMdira che. dharmazALA che. ahIMthI pArelI 6-7 gAu dUra che. vaDodarAthI godharA lAIna upara kharasAlIyA sTezana che. tyAMthI eka mAIla vejalapura che. - pArelI tIrthanI utpattinI kathA jANavA jevI che. keTalAka varSo pahelAM karaDa nadInI bhekhaDamAM suMdara pratimAjI nIkaLyA. vejalapura, chANI, vaDodarAne jaine ahIM AvyA. bhagavAnane gADAmAM besADavA. dareka gAmanA saMghe bhagavAnane pitAne tyAM laI javA irachatA hatA paNa thoDI ja vAramAM hAMkanAra vinA gADuM pAralI tarapha cAlyuM ane jayAM maMdira che tyAM UbhuM rahayuM. basa tyAMthI AgaLa cAle ja nahIM. badhA samajI gayA ke adhiSTAcaka devanI bhAvanA bhagavAnane ahIM birAjamAna karavAnI che. pachI suMdara pAMca-zikharI maMdira thayuM. pratimAjI camatkArI che. "socAdeva" tarIke jaina-jainetare mAne che. Jain Education Intemational Page #404 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaranaciMtAmaNi jhagaDiyA bharUcathI 32 ki. mI.nA aMtare Avela A tIrthanI ramaNIyatA naisa ika sa daya cittane AkarSe che. ahIM gAmanI madhyamAM sugAdi jinezvara zrI AdIzvara bhagavAnanuM . ne hura zikharabaMdhI jinAlaya jaina dharmanI vijayapatAkA uche: ma laherAvI rahyuM che. mu. nA eka dhI Adiva2 prabhunI 30 se. mI.nI padmAsanastha pratimA bAju mAM Avela lI bAdarA gAmanA khetaramAMthI maLI AvI hatI. tenA upara lekha jaNAtA nathI. pa! bhIMtamAM daTAyale hovAnuM kahevAmAM che. A mUrti pratimA vidhAnasazAstrIjInI daSTie bha ane viveka che. mULanAyakane jamaNe hAtha taraphathI ArasanI maDi: najIkanA rAnIpura gAmanA khetaramAMthI maLI AvI hatI. A mu nA hovA chatAM huMdaratArAM ochI Utare tevI nathI. pragaTa thayelI A mUtione kAraNe a! svI tIrUpa banyuM che. sa. 1924 mAM pAsa A mUtio pragaTa thaI hovAnuM kahevAya che. maMdira mAM verAtA jamaNA hAthe bhaNI gokhalAmAM padharAvela zrI cakezvarI devInI mUrti paNa uparyukata lIMbodarA gAmanA khetaramAMthI maLa a.vI hatI. tenA paranA lekha uparathI jaNAya che ke saM. 1 2002 mUrti zrI pRravIpAle karAvI hatI. maMdiranI bIjI muni e upara soLamAM sakAnA lekha vALI Avela che. jhagaDiyAthI lIMbodarA jatA rastAmAM paDelo kAToDe, avazeSa ane vistAra jenAM asalanA vakhatamAM A sthaLe koI prAcIna nagarI hevAne khyAla Ave che. A gAmanA nareza zrI gaMbhIrasiMhajIe A pratimA mATe eka bhavya maMdira nirmANa karAvI vi. saM. 1928nA mahA vada pane pratiSThA karAvI hatI ane e maMdirane vahIvaTa paNa teo e saMbhALyA hatA. saM. 1959mAM ahIMnA zrI saMghe rANu garbhasaMhajInA putra rASTra chatrasiMhajI pAsethI maMdirane vahIvaTa laI pharI jirNoddhAra karAvyuM che. ahIMthI narmadA nadI bahu dura nathI, kabIravaDa tathA zukalalotha paNa tIrthasthaLanI tadana nepha . jhagaDiyA relave sTezana che. aMkalezvarathI 6, pIpaLa, jata! na mAge A tIDamAM avAya che. bharUsyavaDodarAthI ahIM !' gerasa. TI. base vaLe che. A tIrtha dharma zALa! tannA ejanazALAnI rasaMga DaDhA che narmadA nadImAM moTA vahANe dUra dUrathI AvatA. vahANathI tAmrapa, siMhaladvIpa thaIne suvarNabhUmi (barmA), rAtA samudra, IjIpta ane IrAnanA akhAta ane bebIlona sudhI AyAta nikAsa vyApAra cAlatA. mahAmaMtrI vastupALa tejapALa bharUcanAM AvyA hatA. udayane saMbonI pratijJA pramANe temane to AMbaDa ane bA-De suMdara maMdira baMdhAvyuM hatuM. zrI hemacaMdrAcAryanA haste pratiSThA thI hatI. mahArAjA kumArapALe ahIM AratI utArI hatI. musalamAnI jamAnAmAM A madirane rU. da banAvI tene cinho Aje paNa dekhAya che. bhagavAna munisuvrata svAmI pratiSThAna thI vihAra karI eka divasamAM zuM che kAraNa bharUcanA karaMTa vanamAM rAjA chatazatru je pitAnA adhinuM balidAna ApavA tatapara thayA hatA tene pratibodha ApanA A hatA ane ane jIvane bacAvyo hatA. a anazana karI pAmI seMdhA leka harSi deva . ahIM keraTa vanamAM eka samaya mRtyu samaye munivaranAM mukhathI navakAramaMtra sAMbhaLI siMhaladezanA rAjA caMdraguptanI patnI caMdralekhAne sAta putro pachI sudaMranA nAmanI putrI jamI, tene jAtisama raNujJAna thavAthI koTa vinA cetyane ? ddhAra karAvyuM. bharUcamAM munisuvratasamInI pratimA jIvaMtasvAmI tarIke pUjAya che. A bhagukaccha-bharUca ghaNuM prAcIna nagara che. bharUcamAM nava suvarNa maMdire che. zrI yazodharA pArzvanAthanuM bhavya maMdira che. ahIM dharaNendra-padmAvatInI camakArI pratimA bharUca--bhaguka che I. sa. kave 100 mAM bhArata bhAratamAM vyApArI baMdara hatuM. na kacchamAM maga--2 dhyapradeza vyApArI kApaDa lAvatA AvatA, [ G Jain Education Intemational dain Education Intermational For Private & Personal use only Page #405 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 355 che. zrI munisuvrata svAmInA maMdiranA bhecarAmAM zrI sahastraphaNuM zrI bhIDabhaMjana pArzvanAthanuM gaNAya che. A maMdira bahuja vizALa pArzvanAthanI manahara pratimA che. zrI anaMtanAtha tathA zrI temaja bhoMyarAvALuM temaja mALa para derAsare che. mULanAyakanuM RSabhadevanA maMdiramAM eka ratnanI pratimAo che. zrI zAMtinAthajInA derAsara meTA derAsaranI DAbI bAju che. A pratimAjI prabhAvazALI be maMdiro che. temaja zrI mahAvIra svAmI ane ajItanAthajInA bhavya gaNAya che. saM. 1516 mAM kheDA zaheranI pazcima bAju nadI maMdira che. mukhya maMdira zrI munisuvrata svAmInuM maMdira zakunikA kinAre hariyALA gAma pAsenA vaDa nIcethI A prabhujI pragaTa thayA vihAra bahu ja suprasiddha che. upAse, pAThazALA vagerenI suMdara che. mahArAja zrI udayara-najI A zaheramAM AvIne rahyA hatA. vasthA che. bharUca TekarA upara vaseluM che. narmadA nadInA tIre jeonA prabhAvathI A jene jaina ba yA che. zahera mAM jainazALA na robhI rahyuM che. upAzraya tathA anya upAzraye che. AyaMbIlakhAtuM, pAzALA ane kanyAzALA temaja jaina lAyabrerI che. surata kheDAthI mahemadAvAda gAma pAMca mAIla dUra thAya che. gAmamAM surata te sonAnI murata gaNAya che. tApI nadIne kAMThe surata AvakenA rUpa dhare che. tyAMthI relave raste 11 mAIla dUra naDIyAda prasid zahera che. aMgreja lokoe suratamAM potAnI keDI nAkhI AveluM che. Aje te dareka jagyAe javA mATe basonI sagavaDa hatI. surata zaheramAM pacAseka jaina maMdiro tathA gRhamaMdire che, thaI che. eTale yAtrALuone dareka jagyAe avazya jAtrA karavA gopIpurAmAM zrI zAMtinAthajI tathA zrI anaMtanAthajanA be | vinaMtI che. maLI traNa maMdire che. navApurAmAM zAMtinAthajI, bhIDabhaMjana naDIyAda pArzvanAtha uparAMta judA judA tIrthakarone bIjA ghaNu maMdire che. zrI zAMtinAtha maMdira mAM ratnanI eka pratimA che. suratamAM naDIyAda mAtarathI 9 mAM le dura che tyAM naDIyAda saTezana zeTha devacaMda lAlabhAI pustaka hAra phaMDa Agodaya samiti, zrI amadAvAdathI aNada ja. 2stA bhAve che. ahIM traNa sAgarAnaMda surIzvarajI AnaMda pustaka bhaMDAra, zeTha nagInadAsa jaina derAsare tathA bAvanI vasatI sArI che. hAIskula, be kanyAzALAo, pAThazALAo vagere che. suratamAM mutarIyA pATIdAra bhAIo paNa jaina dharma pALe che. 2AmAM Agama'dhAraka AcArya zrI sIgarAnaMda sUrIzvarajInA upadezathI te keTalAka kuTuMbe derAsarane sArI rIte vahIvaTa kare che. ra4 tAmrapatra uparanuM Agama maMdira manahara darzanIya che. nUtana upATha thI saMva taraphathI lagabhaga rUA. 1 lAkha racI suratamAM jenI vastI sArA pramANamAM che. dhArmika zraddhA derAsaranI joDe devacakalAsa baMdhAvela che. ne cAturmAsa mATe bhAvanA sArI che. jhaverAtane dha janonA hastaka che. karInA mahArAja sAheba paNa padhAre che. atre svargastha rAThazrI hIracaMda kAma mATe surata suprasiddha che. bhAIcaMdane ( kanubhAI ) pAla goThavALAnuM ghara derAsara sAme Avela hovAthI atre AvanAra yAtrALuone vyavasthA teone ivAthI naroDA sArI rIte sagavaDa karI Ape che. hAlamAM tA zrI mahilA maMDaLa amadAvAda zaherathI uttara pUrvamAM 5 mAIla dUra nareDA zrI samaratabahena calAve che ne derAsarane vahIvara atrenA sthAnika gAma AveluM che. gAmamAM hAla te 200-250 gharo che. rahevAvALA kare che. amadAvAdanA vyApAranA kAraNe tathA vAhana-vyavahAranI sagavaDa temaja harahameza rAtre pAThazALA cAle che. temaja snAtramaMDaLa temaja jagyAnI hADamArI hovAthI ane vastI dhaNI ja vadhI rahI. paNu dara ravivAre utsAhapUrvaka bhaktibhAvathI bALakane snAtra pUjA che. gAmanI madhyamAM zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM ramaNIya jina bhaNAve che. te atre dareka yAtrALu bhAIone yAtrA karavA padhAravA maMdira che. pratimA bhavya che. upAzraya tathA dharma zALAo | vinaMtI che. hAlamAM TrasTI bhArata jaina sTArsavALA zAMtibhAI che. vizALa che. atre piSa mAgazara vadI 1 ne bhavya meLo bharAya che. kheDA vAmaja kalola thaI kaDI javAya che. kaMkamAM derAsara che. tyAMthI kheTakapura tarIke suprasiddha AjanuM kheDA pUrvakALamAM khUba 2 gAu karI che. gAmamAM zrAvakanI varasatI sArI che. cAra derAsara ja jAherajalAlIvALuM zahera hatuM. Aje relave vyavahArathI dUra che. hamaNAM meTA derAsarane na durNoddhAra thaI gayo che. traNa paDatAM vepAra vyavasAyamAM dura paDI gayuM lAge che. roTI, mevo upAse, dhArALA tathA AyaMbIla khAtuM gAmamAM che. gAma bahAra ane vAtraka raNe nadIe ne ahIM saMgama thA che. Aje jena beDiga che. tyAM nAnuM derAsara che, je pahelA kalolathI heDa A zaheramAM ApaNuM nava jina maMdira che. mukhya maMdira bhoyaNI sudhInI reDave hatI tyAre bhoyaNunA cAnA pazuo rAta ahIM Jain Education Intemational Page #406 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 356 jenaratnaciMtAmaNI vi.saM. 19karanA mahA sudI 2 zukravAranA rAtrinA samaye ahIM samAdhipUrvaka kALadharma pAmyA hatA. zahera bahAra teozrInA akinasaMskAranI bhUmi para pAdukA maMdira che. ahIMthI mAMDala javAya. mAMDalamAM 300 zrAvakenA dhare che. 7 upAzraya che. pAMjarApoLa, dharmazALA Adi sagavaDa che. kalela rahI savAre bhoMyaNI jatA hatA. gAma bahAra kapaDavaMja mANekabhAInI dharmazALA che. pAlanapura amadAvAdathI dilahI jatI mITarageja lAInanA mathaka upara AveluM gujarAtanuM bIju pravezadvAra gaNAtuM pAlanapura zahera jenenI vizALa vasatI dharAvatuM zahera che. megala samrATa akabara nareza pratibodhaka jagadagurU zrI vijayahIrasUrizvarajI mahArAjanI janmabhUmi e prahAdanapura-pAlanapura che. zaheranA mukhya maMdira zrI prajhAdanA pArzvanAthanA derAsaramAM zrI jagajIMdra surijInA kALamAM re ja 1 maNa sopArI ane eka maDo 32 maNa cokhA bhaMDAramAM AvatA hatA. A maMdira caMdrAvatInA paramAra dhArAvarSIya prahalAdana deve baMdhAvyuM hatuM. A nagara paNa temaNe vasAvyuM che. A derAsara A pallavIyA pArzvanAthanA derAsara tarIke prasiddha che. A traNa mALanuM che. A palavIyA pArzvanAthanI pratiSThA keraTegarachIyA A. zrI kaDakasUrijInA varada haste saM. 1274nA phAgaNa sudI pa nA thayAne ulekha maLe che. A maMdira bhavya, vizALa tathA ramaNIya che. A zaheramAM taduparAMta traNa suMdara derAsare che. A derAsare bhavya tathA darzanIya che. zaheramAM 5-6 pAzALAmAM boDi ga, lAIbrerI, tathA AyaMbIla khAtu, jJAna bhaMDAra Adi che. zahera bahAra dAdAvADI che. amadAvAdathI 16 mAIla para relvenuM jaMkazana sTezana kalola che. sTezanathI kalola gAmanuM derAsara eka mAIla lagabhaga che. sTezanathI ja vasatI zarU thAya che. kalolamAM zeTha manasukhabhAInA hastakanuM baMdhAveluM ciMtAmaNI pArzvanAthanuM nAnuM paNa suMdara derAsara che. dharmazALA paNa sArI che. zrAvakonI vastI lagabhaga 40-50 gharanI che. pahelAM ahIM sthAnakavAsIonI vastI hatI. paNa dinapratidina paricaya vadhato gayo temaja pUve pAda. sva. AcArya deva zrImad vijaya nemisurIzvarajI mahArAjazrInI zubha preraNAthI sthAnakavAsI bhAIo sahadharmanA saMgathI raMgAtA gayA. tyArabAda derAsara, upAzraya Adi dharmasthAne ahIM thayA. kalolathI zerIsA. tIrthanI yAtrAe javA ahIM meTara maLe che. zerIsA ahIMthI 2 gAu che kalolathI pazcima uttara bAju kaDI, bhecaNI, rAMteja, bahucarAjI, zaMkhalapura Adi tIrthasthaLe AvelAM che. vacce kaTosaNa Ave che. kalolathI pUrva-dakSiNa vIjApura taraphathI relave lAIna jAya che. A gAmanA upAzraye. jJAnazALA, gurUmaMdire aneka saMkhyA 1 Avela che. yAtrA karavA jevA A badhA gAma che. zaMkha para (kaThA naMbara-1174) ne ItihAsa. | (tA. cANasmA-jI. mahesANA ) becarAjI sTezanathI 1 mAila dUra zaMkhalapura nAme gAma che. zaMkhalapura nAmane zuddha karavAnA hetuthI keTalAka tene "zaMkhalapura paNa kahe che. paraMtu e bane nAma kharAM nathI. vastutaH lakhamaNa pATaDI vIramagAmathI lagabhaga 9 gAu dUra A zahera AveluM che. zrAvakanA lagabhaga 75 dhare che. bajAranI vacce UMcI bAMdhaNInuM jaina maMdira zobhI rahyuM che. traNa upAzrayo tathA pAThazALA, kanyAzALA Adi zikSaNa saMsthAo ahIM che. moTA derAsarajInI bAjumAM pU. pAda sakatAgama rahasya vedI svagIya AcAryadeva zrI vijayadAnasUrizvarajI mahArAjanuM samAdhi maMdira che. teozrI narry == Jain Education Intemational Page #407 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 3pa7 nAmanA rAjAe potAnA nAma uparathI A gAma vasAvyuM hovAthI tenuM kharuM nAma to "salakhaNupura' che. kavi zrI guNa vijayajIe saM. 1987mAM racelA "kacara vyavahArI rAsa'mAM e saMbaMdhe A pramANe ullekha karyo che : gAu panara pATaNathI dUri, salakhaNupura nauM sabala paDUra, nRpa lakhamaNi nivaAvyuM jeha, sehaI nagara salaka guNageha. te puramAM vyavahArI ghaNuM, gharamAM mAlataNI nahIM maNA, dAna daI devapUjA, sAte khetra sadA udharaI." ahIM caudamAM sakAthI laIne saLamAM sattaramAM saikA sudhI zrAvakanI vastI sArI hatI ane teo moTe bhAge saMpanna hatAM, ema e A varNanathI ane bIjo avAMtara pramANethI jaNAya che. caudamA sikAnA vinayaprabha upAdhyAye racelI "tIrthamALA ' mAM ghaNo ullekha hovAthI A nagaramAM pArzvanAtha ane zAMtinAthanAM be devaLa hatAM, ema spaSTa thAya che. ("jaina satyaprakAza" varSa : 17, aMka: 1) mAMDavagaDhanA maMtrI pethaDakumAre caudamA saikAmAM judA judA gAma-nagaramAM maLIne 84 jinamaMdira baMdhAvyAM, temAM salakhaNapuramAM paNa eka baMdhAvyuM hatuM. ema zrI munisuMdarasUriracita gurnAvalI thI jaNAve che. e maMdira uparyukta be maMdiro paikInuM haze ke bhinna e jANI zakAtuM nathI. ' 1849mAM junA khaMDerane khodIne iMTe kADhatAM temAMthI bhoyarUM nIkaLI AvyuM. A bhoMyarAmAM 150-200 jeTalI jainapratimAo, kAusagiyA, keTalAye parika, dIvIo, baMgaluchaNAM, orasiyA, sukhaDa ane maMdiranuM zikhara vagere puSkaLa vastuo maLI AvI hatI, emAMnA lagabhaga 200-300 naMga kadamagiri laI javAmAM AvyAM ane bIjI keTalIka vastuo bahAragAma ApI devAmAM AvI, A hakIkta ahIMnA prAcIna maMdirone purAvo Ape che. navA maMdirano pAyo nAMkhavAmAM AvyuM ane pratimA sthApanA karavA yogya derAsarane thoDo bhAga saM. 1876mAM taiyAra thayA. saM. 1905mAM jeTha vadI 8 ne divase e maMdiranI pratiSThA karavAmAM AvI. Aje ahIM traNa zikharavALuM bhoMyarAbaMdhI vizALa maMdira UbhuM che. mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAna birAjamAna che. mULa gabhAro, bhayarUM, ane bhamatInA 25 gokhalAomAM mUrtio birAjamAna che. e prAcIna sUtio paranA lekho tapAsavAmAM Ave to ahIMnAM prAcIna maMdire ane te samaye zrAvakonI vastI ane sthitinuM anumAna karavuM sahela bane. Aje ahIM zrAvakonAM 40 gharanI vastI che ane 2 upAzraya che. (saMgrAhaka : manubhAi DI. jhaverI,) TIMToI amadAvAdathI IDara thaIne pagaraste kesarIyAjI jatAM TITeI gAma Ave che. e. vI. relve lAInamAM meDAsAthI paNa TITeI javAya che. TIToImAM suMdara derAsara che. mULa nAyaka zrI mUharI pArzvanAtha bhagavAnanI prAcIna tathA prabhAvazALI pratimAjI che. A pratimA mahimAvaMta che. "jagaciMtAmaNuM nAM cityavaMdana sUtramAM mUharIpAsa dukaddarIyA maMDaNa padathI bhagavAnazrI gautama svAmIjIe \ uti " Prit che. kAraNa .' (no ITIALLY Jain Education Intemational Page #408 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 358 A mudurI pArzvanAtha bhagavAnanI stavanA karI che. A sthaLe pahelAM murI nagara hatuM, paNa musalamAna rAjaya hAlamAM muslImeAnA atyAcArathI A nagaranA dhvaMsa thatAM A pratimAjI TImAM padhArelA. gAmamAM AvavAnAM dharA che. upAzraya tathA jJAnabhaDAra paNa che. yAtrA karavA jevuM A sthAna che. lakSmaNajI madhya gujarAtathI pUrva dizAmAM mAlavAnI sarahada para tI AveluM che. AthI dharA thaine dAyaDa jatI relve lAInamAM alIrAjapurA javAya che. alI rAjapuranI najIkamAM A maNI tIrtha AveluM che. pUrvakALamAM A tI khuba ja prasiddha tathA mahiMdrAvata Rtu' hatu., mujapura hArIjathI zakhezvarajI jatAM rastAmAM cha gAu upara muMjapura gAma AveluM che. gAma prAcIna che. vi.sa. 1716 mAM muMjarAja A nagara vasAvyuM hatuM. gAmane pharatA majabUta killo che. hamIrasiMhanA samayamAM amadAvAdanA pAdazAha sAthe yuddha caMDI khelAyu.... vi.saM. 16 mA saikAmAM zrI meTIgA pArzvanAthanuM bhavya maMdira ahI" hatu. hAla be derAsaro che. emAM eka maMdira vizALa che mALanu che. zrAvakAnA 15-20 dharA che. upAzraya tathA dharmazALA che. caMdura zrI zAzvaranI uttaramAM 6 mAIza dUra kura gAma AveluM che. A sthaLa aitihAsika che. vanarAja cAvaDonI jama tathA bAlyakALanA samaya A khadhA pradezamAM ja vItelA. gujarAtanA matrIzvara tathA jainazAsananA mahAprabhAvaka zrI vastupAlane svargavAsa A sthaLa thayelo che, temaNe caDI jainamaMdira kha dhAnyu zveta'. pUrvakALamAM caoNnmAna purI tarIke A sthaLa prasiddha hatu. hAla caMdI vizALa ghummaTavALuM bhavya jaina maMdira che. mULanAyaka zrI caMdraprabhA svAmInI pratimAjI bhavya ramaNIya che. paMcAsara rAdhanapura rAjyamAM paMcAsara nAmanuM gAma che. enA sImADAne vIMdhatI rUpeNa nadI ADI paDI che. gAmamAM eka navuM jaina madira che. temAM mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAna che. traNa gabhArA mATe hu ghumA, gamaDapa ane cakranA be kumarA mAne pAMca ghummaTAvALuM vizALa ne bhavya maMdira che. gAmamAM mAtra eka junuM parI gayeluM eka derAsara che. A maMdiranI mUrti gIta navA madiramAM padharAvAmAM AvI che. pATaNanA saMsthApaka vanarAja cAvaDAnA pitA jayazikharInI rAjadhAnInuM A nagara jainaratnaciMtAmaNa hatu. anarAjanuM bAhya bahIM lIluM hatuM. zrI vijayasena sthi paMcAsaranA madirano jIrNoddhAra karAvyA hatA. vi.sa., 1891mAM jaisalamerathI bhAA gAnA gumAnada gAramala vagere pAMca putrAe rAtru pirinA adha kADhazo hatA. tyAre khIna tIrdhA sAthe temaNe 'cAkaranI paNa mAga karI hatI. mAM uMjhA paNa junuM... gAma che. bahI. nAnA 25 pAnI vastI che. traNa upAyo che. te paikI eka traNa majAno mATa ane suMdara che. jaina dharmazALA, jaina pAThazALA ane jaina lAyorI vagere che. ahIM traNa jaina maMdiro che. zrI thuMnAtha bhagavAnanuM virALa ane baccu prakriya nAnA bAramAM AveluM che. mULa maMdirane traNa zikharI che ne AsapAsa 25 devakulikAo che. jemAM eka eka pAyA pratimAM che. mULa gabhArAmAM mULanAyaka zrI dhunAtha bhagavAna che. ane banne bAjunA be jinAlayeAmAM zrI mahAvIra svAmAM bhagavAnanI ane zrI antinAtha prabhunI mUrti A bhirAjamAna che. eka ArasanI mUrti zrI gautamasvAmInI che. vIsAvAsamAM zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM riodhI jInAlaya che. temAM pASANunI 4 ane dhaNIjI 5 pratimAo che. siddhapura sarasvatI nadInA pazcima kAMThA upara jarA UMcANu bhAgamAM siddhapura zahera vaselu che. siddhapuranuM prAcIna nAma zrIsthala hAvAnuM manAya che. siMharAje ahI" " siMha vihAra' nAme uttatra 24. devI kulikAovALu' bhavya caitya nirmANu karyuM kAyAno ullekha jovA maLe che. te vakhate zrI neminASa bhagavAna, zra supAnAya bhagavAnanuM maMdira hatu. jemAM mULanAyakanI mUrti suMdara zyAmavI hatI. atyaMta dedIpyamAna jinAlaya bhoMyarAvALuM hatuM, jemAM traNa suMdara mUrtie mahAvIra svAmI bhagavAnanI hatI. Aje ahI 50 dharAnI vastI che. 2 upAzraya ane ra jinAlaya che. vijApura vijapura gAma kacAre vastu e hakIkta eka vistRtamaya vijApuranA prAcIna derAsaramAM je cAra zillA paTTa para lakhAyA hatA temAMnA be pA pahelAM dhADuM gAma ane te pachI sadhapura gAmamAM jinAlayamAM surakSita rAkhavAmAM AvyA. bhavADAmAM ghUmaTavALA zrI ciMtAmaNI pArkanAthanuM maMdira che. A madira badhA niMgamAM sauthI vizALa che. bhATavADAmAM zrI AdIzvara bhagavAnanu ghUmaTavALuM maMdira che. e ja kATamAM zrI vAsapUjya bhagavAnanuM maMdira vasAveluM che. zrI Rrie ane debadu vie jIvana sUri sAthe krodhAra ahI" karyA hatA. Page #409 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 359 1saMdha kADhelo tyAre te lamaNupura Avyo hato. saMdhamAM rA lAkha yAtrALuo hatA. zrI siddhAcalajInI yAtrA karI pAchA pharatAM A saMdhanI ahIMnA saMghe bhakti karI hatI. vi.nA saikAmAM ahIM 101 jaina maMdire hatA. ane zrAvakonA 200 ghare hatA. AvI samRddha jaina nagarIne vi.nA 15-17mAM saikAmAM nAza thA. hamaNAM 1900nI sAlamAM jamIna kheDatAM jamInamAMthI 11 suMdara pratimAjI pragaTa thayAM. maMdiramAM mULanAyaka zrI neminAtha tathA zrI mallinAtha prabhu che. bIjI derIomAM judA judA prabhujI virAjamAne che. sthAna suMdara tathA AhalAdaka che. A tIrthane vahIvaTa alIrAjapurano saMdha kare che. zerImAM zikharabaMdhI zrI goDI pArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira che. 5. desAI zerImAM zrI vimalanAtha bhagavAnanA ghara derAsaramAM 2 pASANunI ane 27 dhAtunI pratimAo che. 6. rAzIonI zerImAM zrI AbhinaMdana svAmInA ghara derAsaramAM 2 pASANanI ane 3 dhAtunI pratimAo che. 7. moTA derAsaranA vAsamAM zikharabaMdhI rAMdera suratathI pazcima bAju tApI nadI utarIne uttara bAju jatAM derAsara zahera Ave che. rAMdera suratathI 2 mAIla thAya. surata karatAMya A zahera prAcIna gaNAya che. daza jaina maMdire ahIM che. je bhavya manahara tathA prAcIna che. ahIMnA badhA derAsara prAcIna che. zrI neminAtha bhagavAnanuM vizALa maMdira che. muslIma kALamAM thatA atyAcArone kAraNe derAsaranI racanA bahArathI jonArane ajAyaba ane jhAMkhI jevI lAge tevA prakAranI che. rAMderathI 9 mAIla dUra corapADAmAM suMdara derAsara che. vahIvAva tathA kaThoramAM paNa derAsare suMdara che. tharAda DIsAthI 36 mAIla dUra tharAda nAme ati prAcIna gAma che. AnA prAcIna nAma thirapura thirAdi, tharAda, virA5da vagere hovAnuM jaNAya che. kahevAya che ke vi. saM. 101 thirapAla dharUe A gAma potAnA nAme vasAvyuM hatuM. thirapAla dharUnI bahena haraDue gherAlIbaDIne 75 phITa corasa medAnamAM 1444 stabhayukta bAvana jinAlaya maMdira baMdhAvyuM hatuM jene Aje patto nathI. A sthaLanI jamIna khodatAM jinamaMdiranA paththaro. ITA vagere nIkaLI Ave che ke jene Aje patto nathI. e te maMdira A sthAnamAM daTAyeluM hovuM joIe. vAva gAmamAM zrI ajitanAtha bhagavAnanI dhAtumaya pratimA muslIma AkramaNanA bhaya vakhate je ahIMthI mokalavAmAM AvelI te Aja maMdiranI havAne saMbhava che. e mUrtinI pratiSThA thirapura vasyA pachI vi. saM. 136nI zrAvaNI amAvAsyAne budhavAranA roja thaI hatI. hAla A mUrti vAvanA jinamaMdiramAM mojuda che. tenI UMcAI 31 IMca che. mUta ramaNUMca ane prabhAvaka che. che 1. aMbAlAzerImAM zikharabaMdhI zrI sumatinAtha bhagavAnanuM maMdira che. temAM dhAtunI 10 pratimAo che. 2. e ja zerImAM khIja ghara derAsara zrI vimalanAtha bhagavAnanuM che. 3. senAra AR VIRALIKA virAlikA zilpa sthApatyane uttama namUne Jain Education Intemational Page #410 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 36 0 jainaratnaciMtAmaNui zrI AdIzvara bhagavAnanuM maMdira che. mULanAyakanI bAjumAM marudevI mAtAnI mUrti birAjamAna che. 8. e ja vAsamAM zrI AdinAtha bhagavAnanA ghara derAsaramAM mULanAyakanI mUrti ramaNIya ane bhavya che. 9 e ja vAsamAM zrI AdinAtha bhagavAnanA ghara derAsaramAM pASANanI 6 ane dhAtunI 196 pratimAo che. 10. e ja vAsamAM zrI vAsupUjya svAmInuM ghara derAsara che. 11. zrI gorajInuM dhara derAsara che. A sivAya saMdhavI zerImAM ghara derAsara hatuM, jenuM khaMDiyera haju jovAya che. A jinAlayanI pAse DAbA hAthe jhamakAvI devInuM maMdira che. zrI vimalanAtha bhagavAnanI adhiSThAyikA devI che. jenuM asala nAma vijayAdevI che. zeThanI zerImAM rahetA zrAvaka uttamacaMdanA makAnanI eka alaga oraDImAM nAnI paNa prAcIna pratimAo che. saM. 1969mAM ahIMnA eka jeTha nAmanA oDa jAtinAM mANasane makAnane pAyA khodatAM jamInamAMthI zrI vAsupUjya bhagavAnanI pASANamayI 1 ane dhAtunI vIzI, paMcatIthI vagere maLIne 25 pratimAo maLI AvI hatI. A badhI mUrtio ahIMnA zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanA maMdiramAM padharAvavAmAM AvI che. vAva DIsAthI 30 gAu ane tharAdathI 5 gAunA aMtare vAva nAmanuM prAcIna gAma che. ahIM vetAMbara jainonAM 100 ghara vidyamAna che. 2 upAzraya ane 1 jaina dharmazALA che. ahIM traNa jaina maMdira che. (1) sauthI moTuM bajAramAM AveluM zikharabaMdhI jinAlaya zrI ajitanAtha bhagavAnanuM che. mULanAyakanI dhAtunI pratimA sA phUTa UMcI bhavya ane prAcIna che. thirapAla dharue saM. 101 mAM tharAda vasAvyuM ane saM. 136 mAM A pratimA bharAvIne pote baMdhAvelA tharAdanA maMdiramAM pratiSThita karI hatI. musalamAnonA humalA samaye A pratimAM tharAdathI ahIM lAvavAmAM AvI hatI. (2) gAma bahAra zikharabaMdhI derAsara zrI goDI pArzvanAtha bhagavAnanuM derAsara che. (3) trIju maMdira zrI RSabhadeva bhagavAnanuM che. caMdrAvatI khareDIthI dakSiNa dizAmAM cAra mAIla ane sAMtapurathI aDhI mAIla para caMdrAvatI gAma AveluM che. Abu paramAronI A rAjadhAnI hatI. mahAmaMtrI vimaLazAha ane vastupALa tejapALanA vakhatamAM A nagarInI jAherajalAlI apUrva hatI. hajAro zrAvakonA gharo ane 1800 jInamaMdira hevAno ullekha maLe che. alAudIna khIlajInA ane bIjA musalamAna bAdazAhanA humalAmAM caMdrAvatIne nAza tha. mahAmaMtrI vastupALanA laghubaMdhu tejapALanI patnI anupamAdevI, caMdrAvatInA poravADa gAMgAne putra dharaNIganI putrI hatI. Aje te caMdrAvatImAM khaMDiya ane kalAnA namUnArUpa madire tathA mUtionA avazeSo mAtra maLe che. ati prAcIna zrI Iladurga (IDaragaDha) tIrtha. IDara eka raLiyAmaNuM zahera che, gaDha upara zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM jInAlayavALuM tIrtha svarUpayAtrA karavAlAyaka bhavya zrI jinamaMdira che, prAcIna tIrthamALAomAM IlAduga (IDara) tIrthanuM nAma Ave che, zaherathI taLeTI eka kilomITara dUra che, bALA roA pagathIyA bAMdhelA hevAthI caDhAva sugama che, ardhA kalAkamAM gaDha upara caDhI zakAya che, gaDha upara daherAsara pAse prAcIna vAva tathA moTA bagIce che, pAchaLanA bhAgamAM guphAo che, AgaLanA bhAgamAM dharmazALA che, zeTha ANaMdajI maMgaLajInI peDhInA munImajI tathA mANaso vigere tyAM rahe che. yAtrALuone pUjA karavA mATenI badhI sagavaDa maLI rahe che. IDara zaheramAM vetAmbara jenonAM 150 dhara che. pAMca daherAsare che, traNa upAzraya che, hasta likhita prAcIna bhaMDAra che. tathA chApelA granthane bhaMDAra paNa che. yAtrALuone utaravA mATe navIna vizALa jaina dharmazALA che, adyatana badhI sagavaDo temAM rahelI che, te dharmazALAmAM ja kAyamI jaina bhojanazALA cAlu che. IDara nagaramAM yugAdideva zrI AdinAtha prabhunA jina maMdiramAM UMcA zikhara paranA rahelA dhvajadaMDane agrabhAge, pavananI UrmiothI calAyamAna thayelI patAkA lokone evo bodha karatI hoya ema lAge che ke "he vidvAne DAhyAo ! mArI peThe lakSmI caMcaLa che, mATe tene dAna karI ApI do. raNamala cokInuM daherAsara pU. AcArya zrI vijaya devasUrInA upadezathI IDaranA rAjA kayAmale raNamala cAkI nAmanA zikhara upara eka bhavya jina maMdira baMdhAvyuM hatuM je adyApi vidyamAna che, paraMtu keTalAka varSa pUrve temAMthI mUrtio upADI levAmAM AvI che, IDara gaDha upara zatruMjaya tathA giranAra tIrthonI sthApanA hatI AvI ja sthapanA vartamAna samayamAM rAjasthAna, nADalAI vigere gAme che, amIpuranA ozavALa kuLanA zreSThI sonI dhanarAjanA putra zreSTI Izvara ane patA e be bhAIoe kumAra Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #411 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarasa'prApa dha vihAra pAse savaMta 1537 mAM bAM bimbo sAthe IDaranA bhANArAjAnA durgA uparanA prAsAda karatAM UMcA prasAda karAvye hatA ane mardinI tarIbharIba2 racanA karI sata 1533mAM mULanAyaka zrI ajitanAtha bhagavAnanI pratiSThA pU. A. zrI unIsAgara surIzvarajI mahArAjanA hAthe karAvI. . iDara zahera mATe zAstrAmAM lApA, IlADuM vigere nAma ta ullekha che. seLamAM saikAmAM pu. mA. zrI sudhAnasurina lAi ziSya zailI. iDara gaDha caitya paripATI' mAM A zaheranu suMdara varNana ane gaDhanI taLeTImAM AvelI zrI jina madirAnA paNa sukha che. saMpatI mahArAjA vIra nirmANu 85 varSa thayA, temaNe iMDara gaDha upara zrI zAntinAtha bhagavAnanu jInAlaya baMdhAvyAne paNa ullekha che. eTale A tItha 2200 varSa jeTaluM prAcIna gaNAya, cApa zrI nitIe (jeo vi. saMvata 1210thI 1277 nI vacamAM thayA che ! potAnI banAvaisa tIthamALAmAM lakhela che. iDara gIrI upara cAluja rAja kumArapALe prathama kacara zrI AdinAtha bhagavattanI pratimA karAvI kArapALa tarI zatrujayAtAra rUpe mULanAyaka zrI sAva bhagavAnanI sthApanA karI. A maMdira 'rAyapAla vihAra ' nA nAme oLakhAtuM hatuM. IDaranA rAjA raNamalanA samaye ezavAla vaMzanA saMdhanA AgevAna zrI vastarAja nAmanA zreSThI hatA je kubera samAna lekhAtA hatA. temanA suputra goviMdazAhe dhaNuM ja dravya kharacIne parvata upara rahelA mahArAja kumArapALanA cha vidvAra prasAdanA sArI rIte uhAra karyA. vaDAlInuM tIrthaMsvarUpa madirAnu viha MgAvalokana vaDAlI-vartamAna vaDAlInA bhUtakAlIna prabhavamAM aTala' krikyu karyA pachI have eNnA vartamAna kALamAM paNa dhAka viAvalokana karI karyuM. atyAre vaDAlImAM cAra baitAMbara jinAlayo, maLye pauSadhazALAno, dharmazALA Adi dharmasthAnA vidyamAna che. zrI zAMtinAtha svAmI, zrI amIjharA pArzvanAtha, zrI AdinAtha ane zrI zAMtinAtha svAmInuM nUtana maoNMdira A jinAlayeA vaDAlInA tI. madirA jevA zobhI rahyA che. tIrthasvarUpa zrI zAMtinAtha jaina zvetAmbara jinAvara - cAvIsa devakulikAthI zobhatu LamAM zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM jinAlaya vAlIne eka tIya sthAnanI pratiSThA apAva evuM bhavya che. A maMdiranu nirmANu kAre thavuM? kAnA upade zathI thayuM? kAnA varada hAthe enA pratiSThAdi kAryo thayA ? A adhI niAsika mAhitI para pra manano prakAra pAcara, evA 361 sAdhanA 3 zilAlekho upalabdha nathI chatAM vi.sa 175 pUrva enuM astitva kalpI zakAya evA eka zilAlekha A ma`diranI bhamatImAM ja upalabdha che. zrI zAMtinAtha prabhunA maMdiranI bhamatImAM pAcana para sthApita kAI zrAvakanI eka zilpakRti che. emAM vi.saM 1275 nA vaizAkha suda ceAthanA zubha divase zAMtinAtha jinA rAane tabIbAra thayAnA ane pU. mAcAya zrI sAmasuMdara rI dharajI mahArAjanA zubha haste pratiSThA thayAnA lekha utkIrNa che. A lekha uparathI eTaluM to spaSTa jANI zakAya che zrI zAMtinAthaprabhunu A jinAlaya viMga, 125 pUrvanu ele ke lagabhaga paramAta zrI kumArapALa mahArAjAnA samaya pahelAnu hevu joIe. zAMtinAtha prabhunA A baccu jinAlayanI nUtana kAMdhAraH vyAkhyAna vAcaspati, vilakarITa, sAbara dezadhAraka pa. pU. svarjhana AcAryadeva zrImad vijya dhira zrIka zrIjanA zrI ya CHANTAL & SOMPA zilpamAM devAMganA Page #412 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 362. jainaratnaciMtAmaNi mahArAjanA sadupadezathI thatAM te samaye bahAragAmathI lAvIne padharAvela pratimAjIothI yukata cauda derIonI prANapratiSThA, dhvajAropaNudi saMvata 2011 nA phAgaNa suda 3nA maMgaladine mahatsava sahita thayela. pAla" nAmanA gAmathI prabhu pratimAo ame padharAvatAM bIjI cAra devakulIkAnI pratiSThA saMvata 2018mAM pU. parama tapasvI paM. pra zrI rAmavijaya gaNivaranI (hAla pU. A. zrI rAjatilaka sUrijI) nizrAmAM thayela. kheDabrahmAnI najIkamAM Avela " kalola" nAmanA gAmanI bhUmimAMthI nIkaLelI chavvIsa prabhu pratimAone saMvata 2024nA aSADha sudi 1 nA zubha dine dhAmadhUma sahita vaDAlImAM lAvavAmAM AvI. temAMthI kula 15 jinamUrtie A mukhya maMdiramAM padharAvAthI 24 tIrthapatinI saMkhyA mujaba kula 24 derIo thaI. saMvata 2028 ane 2031mAM pU.A. vijaya : kAra sUrizvarajI mahArAjanI nizrAmAM pratiSThA thaI. Ama 24 derIothI yukta A maMdira ghaNuM ja prAcIna che. mULanAyaka zrI zAMtinAtha prabhunI mRti atyaMta AnaMdajanaka ane AkarSaka che. pravezadvAramAM pesatAM ja prabhupratimAnA prabhAvazALI darzanathI manane saMtApa zAMta thAya che. zAMtinAtha bhagavAnanI jamaNI bAjumAM caramatIrthapati zrI mahAvIra svAmI tathA DAbI bAjumAM AdipurUSa zrI AdinAtha prabhu birAjamAna che, tathA traNa dhAtunI pratimAo che. DuMgarIna pattharamAMthI nirmita A banAva jinAlaya maMdiramAM zilpanI uttamottama kRtio mukta ane zilpAMkita thaI che. mukhya maMdira ane banAva jinAlaya vacce pradakSiNa daIe te vividha lAkSaNika mudrAothI aMkita nartakIonI zilpAkRtio AMkhamAM samAI gayA vinA nathI rahetI. lagabhaga bAramI sadI pUrvenuM A maMdira zilpa ane sthApatya kaLAne eka namUnA jevuM che. amIjharaNAM, nAgadevanAM darzana, nATAraMbha ane devatAI saMgItanuM zraNa ItyAdi aneka camakAro anubhavanArA vRdhe Aje mejuda che. A maMdiranI bahAra kSetrapAlanI mUti che, je camatkArika che. zrI pArzvanAtha prabhunI pratimAmAMthI asIma pramANamAM amI jharyA karatA hovAnA kAraNe enI amIjharA pArzvanAtha tarIke prasiddhi thaI hatI. pachI kaI AzAtana thavAthI amI jharavuM baMdha thayuM. A maMdirane jirNoddhAra saMvata 2010mAM thayo hato. traNa pratimAo sANaMda gAmathI lAvavAmAM Avela. tenI pratiSThA pU. paMnyAsaprarvara zrI praviNa vijaya gaNivaranI nizrAmAM thaI hatI. tathA kalela gAmanI nava jina mationI pratiSThA saMvata 2020 mAM thayela, atyAre A jinagRhamAM 11 devakulikAone jIrNoddhAra kArya cAlu che. zrI rIkhavadeva bhagavAnanuM jaina zvetAMbara jinAlaya vi. saMvata 1932mAM mULanAyaka zrI AdIzvara bhagavAnanI pratiSThA dhAmadhUmathI karavAmAM AvelI. A daherAsara bajAramAM AveluM che. kula 16 pratimAjIothI pratiSThita A maMdiramAM padmAvatIjI Adi devIonI mUtio, tIrthonA paTe, zilpayukta bArasAkha AdinI suMdara racanA che. zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM nUtana jaina zvetAmbara jInAlaya svadravyathI nimite zrI zAMtInAtha prabhunA A jinAlayanI pratiSThA vi. saM. 2035nA vaizAkha suda che thaI hatI. A nUtana jinAlayanA pratiSThAdi vidhine prasaMga zAsana siratAja parama zAsana prabhAvaka tapAgacchAdhipati parama pUjya AcArya deva zrImadda vijayarAmacaMdrasUrizvarajI mahArAjanI paTadhara parama pUjya AcArya deva zrImad vijayabhuvanasUrIzvarajI mahArAjanA ziSyaratna pU. munirAja zrI anaMdadhana vijaya mahArAjanI nizrAmAM dhAmadhUma pUrvaka ujavAyo hato. zrI vaDAlI nagare nUtana zAMtinAthajI jaina daherAsara A daherAsaramAM prabhujInI pratiSThA mATe nUtana pratimAo joIe te mATe muMbaI madhye AcAryadeva caMdrodaya sUrIjI mahArAja sAhebanA mArgadarzana nIce copATI mathe mULanAyaka zrI zAMtinAthajI 24 derIomAM kula 59 pASANunI pratimAo ane pAMca dhAtunI pratimA che. temAM be kAusaggIyA prabhujI che. ane eka pratimA carama tIrtharAjanA Adi gaNadhara zrI gautama svAmInI che. vizeSamAM cekImAM saMvata 1992 Alekhela zrI zatruMjaya Adi tIrthonA cAra suMdara paTa che. je maMdiranI prAcInatAne jaNAvavAmAM sahAyaka che. tyArabAda pravezadvAramAM jatAM zarUAtanA bhAgamAM ja jamaNI bAjue zAsana sevikA zrI cakrezvarI devI, zrI padmAvatIdevI tathA zrI sarasvatI devInI pratimA che. ane DAbI bAjue samakitI devazrI mANibhadra vIranI pratimA birAjamAna che. A maMdiranuM dRzya dUrathI manahara tathA devavimAna samAna che. zrI amIjharA pArzvanAtha jaina zvetAmbara daherAsara zilpa, sthApatya ane kalAnI dRSTie anekhuM kahI zakAya evuM A daherAsara vaDAlInA maya bajAramAM vizAla jagyA para pratiSThita che. maMdiranA mukhya praveza dvAramAM ja pUrA kadamAM hAthInI racanA che. pravezadvAranA bArasAkha uparanuM pASANa-zilpa Azare 1500 varSa pUrvenuM hoya tema jaNAya che. anupama pASANazilpa kRtiothI alaMkRta karelA 14 staMbha para racAyela raMgamaMDapa ane enI madhyamAM Avelo ghuMmaTa delavADAnA nakazI kAmanI yAda apAve evo che. Jain Education Intemational Education Intermational Page #413 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savasaMgrahagraMtha 363 tathA Adizvara bhagavAna temaja zaMkhezvara pArzvanAtha bhagavAna temaja anya pratimAjInI aMjana zalAkA paNa thaI te samaye dareka pratimAomAMthI amIjharaNA thayAM hatAM. AvI dhArmika kriyAo sahIta pratyeka vidhio yogya samaye ane zubha muhUrta munIzrI AnaMdadhana vijayajI mahArAja sAhebanA zubha AzIrvAdathI temaja temanI zubha nizrAmAM dareke dareka vidhio yojI hatI ane vaizAkha- suda 6 tA. 2-5-79 nA roja prabhujI muLanAyaka zrI zAMtinAthajI temaja anya pAMca pratimAjIonI pratiSThA zeTha zrI popaTalAla kodaralAla tathA temanA kuTuMbIjanee ghaNI ja dhAmadhumapUrvaka pratiSThita karI temaja bhagavAnanI prathama varSagAMTha nimitte zrI bahuda ahaMta mahApujana bhaNAveluM temaja temanI dhArmika bhAvanAo ghaNI ja ucca hevAthI te pachI be varSa bAda zrI padmAvatI mAtAjInI pratiSThA karI che. karanAranI saMkhyA nahivata thaI. zAsana devanI kRpAthI A jIllA ne AdivAsI vistAra vijayanagara mahAlanA abhApura gAme dhaNuM ja prAcIna, ramaNIya ane bhavya evA 51 IMca UMcA AdIzvara bhagavAna ane bIjA tenAthI saheja nAnA evA kula pAMca pratimAjI je atyaMta prAcIna che. tenI bhALa maLatAM lAvavAmAM AvyA ane upAdhyAya bhagavaMta zrI svayaMprabhu vijayajI nizrAmAM pratiSThA karI. zrI mahAvIra svAmIjIne prAsAde birAjamAna karatAM caMdra jema divase te divase soLe kaLAe khIle che te rIte A gAmanI ane jenI dina-pratidina caDhatI thaI ane Aje jenonI vastImAM lagabhaga 400 dhara jainenA thayA che. ane jaina koma unnatinA zikhare che. asala gAmamAM phakata be jInAlaya hatA tenA badale mahetakhurAnA kAcanA jInAlaya sAthe Aje pAMca jInAlayo che. Adezvara bhagavAnanI prAcIna pratimAjI je jInAlayamAM birAjamAna karyA te zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanuM jInAlaya prAcIna ane darzanIya che ane temAM mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanI 35 IMca UMcI alaukika, bhavya ramaNIya, evI kheDabrahmA kheDabrahmA gAmamAM be jaina daherAsara che, jemAM mULanAyaka zrI Adizvara bhagavAna tathA mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAna birAjamAna che. mULanAyaka prathama tirthaMkara zrI Adizvara bhagavAnanI mUrti sapheda Azare sADA traNa phuTa UMcAI dharAvatI bhavya mUrti che. A mUrti cothA ArAnI bahu ja prAcIna che. temaja mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanI mUrti gauvarNa Azare sADA traNa phuTanI UMcAI dharAvatI tejasvI ane bhavya che. je cothA ArAnI prAcIna che. zrI saMpatirAjA vakhatanI che. zrI mahAvIra svAmInA daherAsaramAM oraDIomAM zrI pArzvanAtha bhagavAnanI pheNavALI bAra IcanI mUrti prAcIna ane kALI che. A mUrtinI aMgaracanA thAya tyAre khUba ja suMdara lAge che. hiMmatanagara zahera sthita caMdraprabhujI maMdiranA jinabiMba gujarAta rAjayamAM aravallInA DuMgaronI hAramALA tathA jaMgalothI zobhatA evA sAbarakAMThA jIlAnuM Aje hiMmatanagara nAme oLakhAtA gAmanuM prAcIna nAma ahamadanagara apabhraMza amaranagara hatuM. A gAma paMdaramAM sakAmAM vasyuM hoya tevA avAMtara pramANethI siddha thAya che. A gAma vasyAnI eka yukita jaba sassA pe kuttA AyA taba bAdazAhane zahara basAyA " eTale sasaluM kutarAne sAmuM thaI gayeluM AvI zauryavALI bhUmi joI ahamadazAha bAdazAhe A zahera vasAveluM tevI lokavAyakA che. bhUtakALamAM A gAmamAM jainonI moTI vastI hatI paraMtu agamya kAraNovazAta divase divase vastI ochI thaI ane gAmamAM jenA gharanI saMkhyA phakta 10 ghara upara AvI gaI. zrI mahAvIra svAmI bhagavAnane prAcIna jInAlayamAM sevApuja HTT CT ) ] che; - zilpa sthApatyamAM thaMbhe Jain Education Intemational Page #414 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi prAcIna pratimAjI birAjamAna che. A jInAlaya amadAvAda baMdha jALIvALI jagyA che. jemAM zAstrabhaMDAra che ne khAse prAMtija thaI iDara jatA rAjya dhorI mArga nezanala hAIve naM. 8 samRddha che. maMdiranI AgaLa pazcima dizAnuM eka nAnuM bAraNuM : upara sabajela pAse rastAthI ghaNuM ja najIka AveluM che. jInA- che. ane pAchaLanA bhAgamAM jUnI dharmazALA che jemAM pahelA layanI bAMdhaNI prAcIna jovAlAyaka kotaraNIvALI che. maMdiramAM beDiga cAlatI hatI. A dharmazALAne aDIne samAjanI madadathI , ne parIkare, pabAsaNa, pravezadvAra pAsenA copadAra tathA thAMbhalA koTaDIyA talakacaMda mANekacaMda vADInuM nirmANa thayeluM che. tene vigerenI kataraNInuM zilpa addabhuta ane avarNAya che kalArasika ' vizALa coka che. vADI upara eka mALa che. tethI A dharmazALAne vidvAne A joIne kharekhara AnaMda anubhave che. jInAlayamAM zrI vardhamAna vihAranA nAmanI oLakhAya che. vADa ane ekane eka sphaTikanAM camatkArIka pratimAjI che jenI traNa traNa vakhata aneka sArA prasaMgoe dhaNA bhAIe upayoga kare che. dardIe , cerI thaI paraMtu sAmethI khabara Ave ke pratimAjI laI jAva mATe A jagyA khUba rAhatarUpa che. ane saMdhanA bhAIe jaI pratimAjI laI AvelA. savAre vahelA rAdhanapurAnAM jana cetyo. maMdiranuM mukhya pravezadvAra kholatAM aMdara prakAzane jhaLahaLATa ! prabhujIne gabhAre khule jemAM prakAzane jhagamagATa. AvA camatkAro gujarAtanA banAsakAMThA jillAmAM AveluM rAdhanapura zahera A kALamAM paNa thAya che. hiMmatanagara nivAsI zeTha zrI phatacaMda jaina dharmajInI vividha pravRttiothI dhamadhamatuM samRddha zahera che. motIcaMda kezarIyAjI cha'rI pALate saMdha saMvata 2011 nI sAlamAM A zaheramAM baMbAvALI zerImAM zrI sahastraphaNu pArzvanAtha laI gayela te samaye kezarIyAjIthI hiMmatanagara tarapha pAchA . bhagavAnanuM 3 gabhArAvALuM daherAsara che. bIju zrI zAmaLA vaLatAM rastAmAM abhApura mukAme saMghane paDAva thayele tyAM DuMga pArzvanAtha bhagavAnanuM bIju 3 gabhArAvALuM daherAsara che. gelAzeThanI ranI gALImAM gADha jaMgalomAM prAcIna jIrNa-zIrNa lAkha zerImAM bAvana jInAlayavALu zrI neminAtha bhagavAnanuM bhavya maMdiramAM birAjamAna ane hAla hiMmatanagare birAjamAna mULa daherAsara che. A daherAsarane jIrNoddhAra tathA punaH pratiSThA vi. saM. nAyaka devAdhideva zrI Adezvara bhagavAna tathA bIjA cAra biMbake 2036mAM thayela che. akhIdezInI poLa zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha jene aparaMpAra mahimA che te hiMmatanagara lAvavA mATenI preraNA bhagavAnanI dhAtunI pratimA tathA parikara sahita dhAbAvALuM daherAsara parama pUjya AcArya bhagavaMta zrImad vijayadhama sUrIzvarajI che. pratimA camatkArIka che. tathA parikara khUbaja suMdara che. ciMtAmaNI | ma. sAhebe ApelI ane te lAvavA mATe yaza hiMmatanagara nI zerImAM traNa zikharavALuM bAvana jInAlaye sahitanuM bhavya nivAsI zrI hemacaMda bhAIcaMda vakhArIyAnA suputro tathA saMdhavI daherAsara che. mULanAyaka zrI ciMtAmaNI pArzvanAthanI camatkArIka pratimA phatecaMda metIcaMda vakhArIyA parivArane phALe jAya che. ane pratiSThA khUba ja bhavya che, bhayarAzerImAM zikharabaMdhI traNa gabhArAMvALuM karAvavA mATe sakriya phALo zrIyuta vADIlAla dIpacaMda hiMmatanagara ajItanAtha bhagavAnanuM bhavya daherAsara che. uparAMta traNa zikharo ke nivAsIe Apela. ane 3 gabhArAvALuM zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanuM daherAsara che. A daherAsaranA bhoMyarAmAM zrI Adezvara bhagavAnanI bhavya pratimA digaMbara jaina maMdira - hiMmatanagara che. bhAnI poLamAM zrI dharmanAtha bhagavAnanuM caumukhI bhavya daherAsara che. zikharabaMdhI zrI zItalanAtha bhagavAnanuM daherAsara che. zrI sAbarakAMThA jillAnA pATanagara hiMmatanagaramAM hAla traNa zAMtinAtha bhagavAnanuM bhavya daherAsara 3 majalAnuM che. rAdhanapuranAM digaMbara jaina maMdiro che. eka mahAvIra nagaramAM che. bIju tenI paccIza daherAsaromAM A sauthI purAtana daherAsara che. temAM najIka sosAyaTI nagaramAM zrI zAMtinAthanuM maMdira che. ne trIju che zilAlekha parathI jaNAya che. bhaNazALI zerImAM zrI vimalanAtha bharabajAramAM je jUnA maMdira tarIke oLakhAya che. A maMdiramAM bhagavAnanuM ghumaTabaMdhI daherAsara che. taMbolI zerImAM zrI mahAvIra - mULanAyaka zrI devAdhideva 1008 caMdraprabhujI birAjamAna che tethI svAmI bhagavAnanA daherAsaranI bhamatImAM ja zrI sImaMdhara svAmI - tene caMdraprabhujI maMdira paNa kahe che. A maMdiranuM nirmANa bhagavAnanuM zikharabaMdhI daherAsara che. kaDiyAvAsamAM zrI vAsupujya 'kayAre thayela tene koI ulalekha prApta nathI paNa tenI racanA, svAmInuM eka gabhArAvALuM zikharabaMdhI daherAsara che. vorAvAsamAM sthApatya, kataraNa, kamAne, ghumaTa vagere jatAM te heje 500 zrI manamehana pArzvanAthanuM zikharabaMdhI daherAsara che. pAMjarApoLamAM varSa karatAM vadhu prAcIna che tema spaSTa jaNAya che. mULanAyakanI rAdhanapuranuM moTAmAM moTuM ane samagra ArasapahANanuM zrI Adezvara manohara pratimA che. bAjumAM ne gokhalAomAM gaNanApAtra kadanA bhagavAnanuM daherAsara che. bhagavAna zrI AdezvarajInI bhavya pratimA tIrthakaronA biMba che. keTalAka upara pratiSThA saMbaMdha kaI birAjamAna che. bhamatImAM zrI ajItanAtha bhagavAnathI laIne zrI mAhitI nathI. traNa meTA pittaLanA biMbe paNa che. te nAnI mahAvIra svAmI bhagavAna sudhInI 23 pratimAo kramasara gokhalAmAM pratimAo paNa che. A maMdiranI AgaLa zAhIsabhA mATenI padharAvela che. zrI siddhAcalajI tathA zrI giranArajInA ArasanA Jain Education Intemational Page #415 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa saMgrahagra tha be paTa paNa che. upara zikharamAM 3 ArasanI tathA 21 dhAtunI nAnI moTI pratimA paNa che. zAMtinAthanI khaDakImAM dhAkhA badhI 4 gabharAvALu zrI zAMtinAya bhagavAnanu kahezara che, tenA bhoMyarAMmAM zrI dhAnAya bhagavAna birAjamAna che. desAIvAsamAM kamaLazIbhAInA vaDavA zrI surajamalabhAI tathA gulAbacadabhAIe pAtAnA nyAyapArjita kalpI zrI kalyANu pAnAtha bhagavAnanuM bhavya derAsara baMdhAvela che. A daherAsaramAM pArzvanAtha bhagavAnanA dazabhava naMdIzvara dvIpa tathA paMca kalyANakanI bhavya citramaya racanA karela che. vaLI vi.sa. 1960-61 mAM IlAcIkumAranI Abehuba racanA tathA daherAsaranuM raMgakAma temaja bahAranA dekhAva tathA aMdaranuM samasta mInAkArI tathA kAcana kAma zeTha kamaLazIbhAIe karAvyuM. AkhuM daherAsara citramaya ane raLiyAmaNuM che. khajurIrarImAM zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM ghumarakhadhI nAnuM daherAsarache tenA zikharamAM traNa pratimAjI che. dheAkhIyAzerI mAM zrI sa MbhavanAtha bhagavAnanuM derAsara che. tenI bhramatImAM 22 pratimA gokhalAmAM birAjamAna che. kaDavAmatInI zerImAM kALA gaccha tarI zrI dhira bhagavAnanuM 3 gabharAvaLa kaherAsara khAMdhavAmAM Avela che. zrI kuMthunAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI daherAsara che. parAMmAM gADIjInI zerImAM zrI gADI pArzvanAtha bhagavAnanu ghuTIvALu daherAsara che. bhamatI banAvI che paNa temAM pratimAjI nathI. zrI dharma nAya bhagavAnanuM bhamatI arthanuM daherAsara che. parAmAM zrI dhunAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI herAsara che. bhAlATa daravAjA bahAra zrI gADI pArzvanAtha bhagavAnanI pAdukA derI ke je varakhaDInuM daherAsara nAme oLakhAya che. A sthaLa aAkArIka AAya che. ane tethI ghaNAM la mahI darzanArthe Ave che. A saherAtA vahIvaTanarsanI A karI rahela che. (1) zrI navaghada khurAlada huM sAgarA nI khetI (2) zra geDIdAsa DAsAcaMda ( vijayagaccha )nI peDhI taduparAMta acaLagaccha, kaDavAgaccha, kharataragaccha, vagere gacchA paNa kare che. pAThazALA dhama zALA, bhojanazALA tathA A khADAra pAMrApoLano vahIvaTa paNa alaga alaga sasthA karI rahela che. vIramagAma vIramagAmamAM 400 dhara jeneAnA che. cha bhavya jIta madirA che. ha upAzrayA che. zrI vijayasurI jaina pustakAlaya, jaina pAThazALA, jharvarI jaina saMskRta prAta pAzALA, vizALa jaina dharmazALA, pAMjarApoLa vagere jovAjAmAM che. A khAkhAnuM, narALA che. gujarAta-saurASTranuM nAka vIramagAma gNAya che. mInala taLAva mATuM te prasiddha che. saurASTranu moTuM jakzana che. A uparAMta mI, mujapura, je 48 365 caMdura, hArIja, vaDagAma, mAMDala, dasADI, pATaDI, pa cAsara vageremAM nAnA moTAM derAsarA che. mahesANA tAraMgA, pATaNa, dilhI, amadAvAda relve lAInanuM mukhya karAna mahesANA che. mahesANAmAM satra pAMca moTA ane pAMca nAnA mA dasa maMdiza che. dhArmika zikSakane taiyAra karavA mATe ahI" tuI vIdhI zrI parAvizva jaina pAThazALA tathA zrI zreyaskara maphaLa, saMskRta-prAkRta pAzALA suMdara kA kare che. temaja sa. 2028mAM nUtana bhagye jina maMdira zrIma'dhara svAmI bhagavAnanuM maMdira sTezanathI kAM mArkela dUra bAMdhavAmAM AveluM che. ane tenI pratti AcArya bhagavAna zrI kulAsAgara mahArAja sAhebe karAvI che. A madira atre AvanAra bhAgyazALIAne jovA tathA darzIta karavAlAyaka che. mArA gujarAtanA prAcIna tIrtha sthAnamAM mADherAnuM nAma ullekhanIya che. gAma vAra eka suMdara jinamaMdira che. jo kamadiranu Diyara ja ubhuM che chatAM jaina maMdiranA parathI maLe che. trI vyAparinanI dIkSA ane gAya ii ja thayAno ullekha che. meDherA meDha viSNukAnI utpattinu sthAna che. meDha viSNukAe ghaNAM maMdiza 'dhAvyA che. kalikAlasarva zrI humAyA paNa moDhe hatA. vasaMtavilAsa makAvyanA kartA mahAkavi zra bAlacaMdrajI paN mADha hatA. pAcchunA pacAsarA pArzvanAthanA maMdiramAM aAka mabInI sa 1nI sAlanI mUrti ke ne paNa mADha hatA. hAla zrI bhIDabhaMjana pArzvanAthajInuM madira che. gAMbhu gAMbhu paNa prAcIna zahera che. gAMbhu pATaNa vasyA pahelAnuM gaNAya che. ahIM 826mAM zrI pArzvanAtha gaNIe zrAddha, pratikramaNa vRtti racI hatI. 1571mAM bI bara riMga lakhAyuM hatuM. zrI zIla'kAcArya zrI AcArAMgasUtranI TIkA A ga bhUtA-gAMbhumAM samApta karI hatI. ahI' suMdara camatkArI zrI gaMbhIrA pArzvanAthanI pratimA che. madira che. mALanuM prAcIna che. pratimA prabhAvika jAya che. kahevAya che ke ahIM pUjArIne prabhunA hAthamAM rAja rUpAnANuM maLatuM paNa tyAMnA tiSaya banavAthI baMdha karokhkhu, bhIlaDIyAna ghesANAthI ghaNIvALA temaja gAMdhIdhAma jatI 21 na Page #416 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 36 6 jenaratnaciMtAmaNi UbhI rahe che. pAlanapura DIsA reve lAIna upara. bhalaDI re jaMkazana sTezana che. relve sTezane gADInA dareka TAIme kArakhAnAthI Tezane yAtrALuone levA baLadagADI Ave che. zaMkhezvara thI DIsA jatA moTara mArga upara bhIlaDIyAjI tIrtha AveluM che temaja pAlanapurathI kalAke kalAke basa maLe che. hajAro varSa pahelAnuM A camatkArI tIrtha che. magadha samrATa zreNIka kumAra eka rUpavatI bhIlaDI kanyA sAthe paraNyA pachI premanA pratikarU5 bhIlaDInA jAtanAma sAthe saMkaLAyelA A gAmamAM zrI bhIlaDIyA pArzvanAthanuM maMdira baMdhAvI ApeluM che. saMvaMta 2017 nA jeTha suda 10 me nUtana baMdhAyelA derAsaramAM zrI pArzvanAtha bhagavAnanI ghaNI ja dhAmadhumathI pratiSThA karavAmAM AvI. vizALa dharmazALA ane bhojanazALAnI suMdara sagavaDatA che najikanA bhaviSyamAM bAvana janAlayanI derIo bAMdhavAnI TrasTIonI AkAMkSA che. relave mArge mahesANAthI 111 ki. mI. ane pAlanapurathI 46 ki. mI. che. bherola uttara gujarAtamAM DIsAthI lagabhaga 80 ki. mI. ane tharAdathI pazcima uttara dizAmAM lagabhaga 26 ki. mI. bhArola gAma AveluM che. enuM prAcIna nAma pIthalapura-pIpalagAma ane pIpala purapaTTama vagere hevAnuM jaNAya che paMdaramI zatAbdI sudhI A gAma bhAre jAherajalAlIvALuM hatuM. A gAma jyAre pura jAherajalAlImAM hatuM tyAre ahIM zvetAMbara jainAnA 1100 ghara hatAM ane keTalAya jaina maMdiro hatAM. zreSThI muMja zAhe saMvaMta 1302mAM 1444 thaMbhavALu ane 72 devakulikAo sahita bhavya zikharabaMdhI janamaMdira temaja eka moTI vAva rUpIyA savA karoDa khacI baMdhAvyA hatA A vAva atyAre paNa mojuda che; paraMtu maMdira Aje vidyamAna nathI. ahIM eka taLAvane Teka mAdatAM rA phUTa UMcI syAmalavaNI zrI neminAtha bhagavAnanI akhaMDa pratimA saMvaMta 1922mAM maLI AvI hatI je atyAranA maMdiramAM mULanAyaka tarIke birAjamAna che. A mUrti ghaNI prabhAvazALI ane camatkArIka manAya che. jainetare paNa ahIM zraddhApUrvaka darzanArthe Ave che. A mUrtinA kAraNe ja A gAmanI tIrtha tarIke prasidhdhi vadhI gaI che. ahIM kArtikI punama tathA zaitrI punamanA divase meLe bharAya che metrANA mahesANAthI kAkozI metrANA roDa relave lAIna upara mevANuDa sTezana che. sTezanathI doDha ki. mI. gAmamAM mULanAyaka zrI AdIzvara bhagavAnanA zikharabaMdhI suMdara derAsaranA dUrathI darzana karatAM hRdaya bhAvabhInuM banI jAya che. A gAma ane tIrtha prAcIna che. je gAma bahAra AvelA zilAlekha uparathI jaNAya che. saMvata 1943mAM lUMTArUo vagerenA upadravanA lIdhe mUtio jamInamAM padharAvI dIdhI hatI. kALAMtare maMdirane nAza thaye haze. saMvata 1899 mAM eka luhAranI kedramAMthI cAra mUrtio pragaTa thaI AvI ane saMvata 1947mAM zrI saMghe vizALa maMdira baMdhAvI akhAtrIjane divase pratiSThA karI ahIMyA kArtikIcitrI puname tathA mahA suda 13 nA roja yAtrALuo dhaNuM moTA pramANamAM Ave che. ane meLo bharAya che. dharmazALA tathA bhojanazALAnI vyavasthA che. pATaNathI 18 ki. mI. temaja siddhapurathI 12 ki. mI. meTara raste metrANu che. metrANA relave lAInamAM mahesANAthI 80 ki. mI. ane pATaNathI 40 ki. mI. cheluM sTezana che. mahesANAthI moTara raste vAyA siddhapura 59 ki. mI. che. amadAvAda amadAvAda tIrthasthAna nathI. paNa jainapurI-rAjanagara kahevAya che. amadAvAdamAM aneka jaina maMdira, jJAnabhaMDAra, upAzraye jaina pAThazALAo, jaina zikSaNa saMsthAo, jaina kanyAzALA, davAkhAnA vagere che. zeTha ANaMdajI kalyANajInI peDhInuM moTuM kAryAlaya che. suprasiddha nagarazeTha zAMtidAsa ahIM ja unnati pAmelA. mIlonA kApaDa mATe amadAvAda suprasiddha che. zaheramAM moTA nAnAM deDha jIvanamadire che. gRho paNa baso jeTalA haze. dilhI daravAjA bahAra zrI zeTha haThIsIMga kesarIsIMganuM derAsara meTuM, ramaNIya ane mane ramya che. maMdiramAM mULanAyaka zrI dhanAtha svAmI che. bAvana jInAlayanuM A maMdira suMdara kalAmaya ane vizALa che. rAmasainya bhIlaDIyAjIthI uttara dizAmAM bAra gAu ane DIsA kempathI vAyavyamAM dasa gAu rAsa sinya tIrtha AveluM che. | vikrama saM. 1010mAM rAmasena nagaramAM zrI RSabhadeva prabhunA caityamAM zrI sarvadevasUrie AThamA tIrthaMkara zrI caMdrapabhujInI mUrtinI vidhipUrvaka pratiSThA karAvI. AnI prAcInatAnA pUrAvA maLe che. vi. saM. 807 mAM suprasiddha Ama rAja prabodhaka zrI bApabhAdrasUrijInA garU zrI siddhasenasUrIjIe AmarAjAne rAmasenamAM upadeza Apyo hatA. rAsa thI eka mAIla dUra khetaramAM eka TIMbA nIcethI eka sarva dhAtunI pratimAnuM suMdara parikara nIkaLyuM che. agyAramI sadImAM rAma saMnyamAM raghusena rAjA haze ane aneka prabhAvika AcArya devo ahIM padhAratAM ane temanAM upadezathI aneka zubha kAryo thatAM haze. rAmasenamAM nadInA kinArA para eka prAcIna maMdira che. Jain Education Intemational ducation Intermational Page #417 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha A maMdirane jIrNodhdhAra thayo che. nIce bhoMyaruM che. jemAM sapheda ane traNa traNa phUTa moTI puSabhadeva bhagavAna Adi 4 pratimA e che. traNa kAusaggIyA che. ane zrI cakrezvarI devInI mUrti che. gAma bahAra khodatAM TIMbAomAMthI prAcIna mUtio, khaMDiyere, maMdironA patthare, vA, sikakAo vagere nIkaLe che. ahIMnA jaina maMdiro mATe jainetarane paNa khUba zradadhA ane bhakti che. maMdiranA camatkArathI teonI zraddhA vadhI che. kavi zrI zItavijayajI kahe che ke rAmacaMdranuM tIratha eha, Aja apUrava avicara jeha." vaLI kahevAya che ke pittaLanA parikaramAM pahelAM haze paNa Aje to mAtra parikara ja che. sAdhanA karAvI hatI. dharaNendranI mUrti upara pArzvanAthanI mUrti banAvI suMdara jinAlayamAM pratiSThA karAvavAthI tenI mane kAmanA pUrNa thaI hatI. kahevAya che ke je vakhate rANA pratApa hArIne nirAza thaI gayA hatAM te vakhate zrI lakramIsAgara sUrIe tene dharaNendra pArzvanAthanuM dayAna dharavA preraNA karI. zraddhAthI pratApe sAdhanA karI. thoDA vakhatamAM dAnavIra bhAmAzAhe anagala dhana ApyuM ane pratApe bAvana kilA tathA udepura jItyA teNe paNa jInAlayanI chaNe dadhAra karAvyo. Aje paNa A tIrtha ane mUrti gamatkArI gaNAya che. moTA pazInAthajI amadAvAda prAMtIja relave lAInamAM kheDabrahmA relve sTezanathI moTara raste 40 ki. mI. gujarAta rAjasthAnanI sarahada upara AveluM prAcIna tIrtha che. ahIMA cAra maMdira ane dharmazALA che. maharI pAsa suprasiddha jagaciMtAmaNInA caityavaMdanamAM varNavAyeluM A muharI pAsa tIrtha DuMgarapura rAjayamAM AveluM che. IDarathI kesarIyAjI jatAM A sthAna Ave che. pahelAM muharInagara tarIke prasiddha hatuM. te bAra gAu lAMbuM paheluM hatuM. musalamAnI bAdazAhanA dhADAM AvatA hatAM tyAre muharI gAmanA zrAvakane svapna AvyuM ke nagarane nAza thaze. mUrtio uThAvI che. savAranA mUti uThAvI TITAI gAmamAM laI javAmAM AvI. TITeInA hAkore senAmahora laI darzana karavA detA, pachI te mUti meLavI TITAImAM padharAvI. TIMToImAM muharI pArzvanI mUti sapheda varNanI 27 IMcanI suMdara che. A mUrti sAthe vIzavaTe paNa lAvavAmAM AvyA hatA. TIToI pAse DuMgara che. nAgaphaNI pArzvanAtha IDarathI kesarIyA pagaraste jatAM mevADanI hadamAM be DuMgara vacce A tIrthasthAna AveluM che. cAre tarapha mevADanA DuMgare phelAyelA che. pahADanI khINamAM be phA~ga dUra A suMdara prAcIna tIrtha AveluM che. ahIM pAMca te jharaNuM vahe che. nAnuM suMdara jInAlaya che. maMdiramAM vizALa be hAthanI yakSarAja dharaNendranI phaNavALI zyAma mUrti che. tenA upara cha IMcanI suMdara, manahara zrI pArzvanAthajInI prAcIna mUrti che. maMdiranI nIcethI traNa jharaNAM jAya che. A jharaNAM divasa-rAta vahe che. tIrtha camatkArI che. dayAna sAdhanA mATe supri che. ahIM zrI guNadevAcA osavALa viramazAhane dharaNendra maMtranI tAraMgAjI uttara gujarAtamAM mahesANA tAraMgA mITara geja relave lAInamAM mahesANAthI 57 ki. mI. dUra tAraMgA hila chelle sTezana che. sTezananI sAme ja vetAMbara tema ja digaMbara mATe be dharmazALAo che. sTezanathI tAraMgA parvatanI taLeTI lagabhaga 3 ki. mI. dUra che. taLeTIthI tAraMgA pahADane caDhAva lagabhaga 1 ki. mI.no che. parvata upara javA mATe traNa mArgo che. eka dhuDiyA dhakakAne, bIjo dhAraNa mAtAne ane trIje TIbAgAma bAjuno jyAMthI meTara basa vagere vAhane DuMgara para jaI zake che. DuMgara upara rahevA tathA jamavA mATenI bhejanazALA temaja dharmazALAnI vyavasthA che. tAraMgA sTezanethI dararoja niyamita esa. TI. base tAraMgA DuMgara upara jAya che. mahesANuthI tAraMgA hIla moTara 2ste lagabhaga 70 ki. mI. che. tAraMgA DuMgara upara mULanAyaka zrI ajItanAtha bhagavAnanuM 800 varSa junuM vizALa bhavya maMdira gurjara nareza kumArapALe baMdhAveluM che. 230 phUTa jevaDA lAMbA pahoLA vizALa cokanI madhyamAM 142 phUTa UMcuM 150 phUTa lAMbu 100 phUTa pahoLuM bhavya ramaNIya suMdara kotaraNIyukta kASTa maMdira goThavAyeluM che. lagabhaga 630 phUTane gherAvo A maMdire rokI lIdhe che 800 varSa vItyA chatAM maMdiranA keI bhAgane AMca AvI nathI. 7 guMbajathI racAyeluM che. bAMdhaNImAM vaparAyela kASTa (lAkaDuM) tagaranuM hovAthI Aga bujhaka che. A maMdira batrIsa mALanuM UMcuM baMdhAveluM hatuM. ema paNa kahevAya che. Aje to traNacAra mALanuM vidyamAna che. maMdirane pahelI najare nihALato kalAbhyAsI, zilpIe yojelI zilpazAstra mujaba sarvAgI suMdara racanAnI pramANasaratA pAmI ajAyaba thaI jAya che. zilpIe AlekhelI jagatanI UMcAI, jADa, pada, kalI, aMtaraNa, grAsapaTI, kuMbha, Jain Education Intemational ducation Intemational Page #418 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi 368 zrI kalyANa pArzvanAtha jInAlaya (mAmAnI poLa) - AgaLa jatAM jamaNA hAthe zrI kalyANupArzvanAtha (jIrAvalA pArzvanAtha) prabhunuM bhavya jinAlaya AveluM che. A maMdira aitihAsika daSTie ati prAcIna che. 15 Arasa pratimA, 14 dhAtunA pratimA tathA 7 siddhacakro che. kaLaza vagere svarUpe zipIya niyama mujaba barAbara yojAyA che. 101 AgaLanI mUrti sarvathI UMcI moTI mUtiomAM prathama paMkti dharAve che. kahevata che ke AbunI karaNI, rANakapuranI bAMdhaNI ane tAraMgAnI ubhaNI-UMcAI ajoDa gaNAya che. ene e nitayu" satya che. pALI vaDodarAthI pAroLI esa. TI mAraphata pAvAgaDhanA raste devagaDhabArIAnA rastA upara 70 ki. mI. Avela che. relve sTe dilhI lAInamAM godharA sTezane utarI tyAMthI paNa esa. TI mAge 20 ki. mI. jaI zakAya che. gAmanuM nAma dhodhaMbA che ane tyAM zrI nemanAtha prabhunuM sIcAdevanuM maMdira che. pratimA ghaNuM prAcIna ane camatkArIka che. dharmazALA che. gAma nAnuM che. bhojana Adi suvidhA nathI. beDelI vaDodarAthI roDa mAge DaI thaI ha6 ki. mI. che. relve rasta beDelI sTezana che. je 63 ki. mI. che. gAma nAnuM che. paNa kapAsanA vepAranuM kendra che. tyAM zrI Adizvara bhagavAnanuM zikhara baMdhI UMcuM daherAsara che. AcArya deva zrI vijaya valabhasUrizvarajI nI preraNAthI tyAM kSatriya paramAra lokone jainadhamI banAvavA mAMDavyA che. sTezana pAse dharmazALA, beDi"ga ane bhejanazALAnI suvidhA che. vaDodarAnA jaina daherAsaro zrI mahAvIra svAmI jInAlaya (mAmAnI piLa ):-mAmAnI pioLamAM be bhavya jinAlaye AvelA che, je paikInuM paLamAM sitAMja DAbA hAthe carama tIrthaMkara prabhu zrI mahAvIra svAmInuM bhavya jinAlaya AveluM che. A jinAlaya AjathI Azare traNa saikA pahelAM vijayadevasUri gacchanA mahetA pALavALA gorajIe baMdhAveluM. tenI bAMdhaNI tathA mahetApiLanI pAse AvelA zrI neminAtha prabhunA junA derAsaranI bAMdhaNI bilakula ekaja kakSAnI hatI. mULanAyaka pratimAjI saMprati rAjAnA vakhatanI bharAvelI hovAthI ghaNI prAcIna che. bIjI ArasanI, dhAtunI pratimAo ane siddhacako che. daherAsarane jIrNoddhAra saMvata 1990mAM A ja piLanA suzrAvaka zeTha zrI lAlabhAI chaganalAle pitAne kharca karAvI prabhunI puna: pratiSThA karAvavAne lhA lIdhe hatA. daherAsaramAM zrI gautamasvAmInI ArasanI mUti che, temaja sametazikhara tathA pAlItANAnA paTanI racanAo che. raMgamaMDapa vizALa che. mukhya daravAje maMdirane jIrNoddhAra karAvanAra zeTha zeThANInAM pratIke mUkelAM che bahAranI cekamAM zrI mANIbhadravIra AvelA che. hAlamAM prabhu mahAvIranA 27 bhanA paTanuM kAma cAlu che. paMDita zrI lAlacaMdra bhagavAnadAsa gAMdhInA karelA saMzodhana parathI ApaNane pratIti thAya che ke pAvAgaDha upara bAvana jinAlayanuM bhavya daherAsara hatuM, temAM kalyANa pArzvanAtha (mULanAyaka jIrAvalA pArzvanAtha) vagere mUrtionI pratiSThA saMvata 1112nA vaizAkha sudI 5 nA roja zrI guNasAgarasUrie karI hatI. pAvAgaDhanA patana pachI pratimAjIone kevA saMjogomAM, kyAre ane koNa vaDodarA (vaTapadraka) lAvyuM te jANavA maLatuM nathI, paraMtu enA anusaMdhAnamAM lokavAyakA nIce pramANe. rAvapurA ane AnaMdapurA vistAra vacce rAmajI nAmanA eka dakSaNI brAhmaNanA makAnamAMthI A mUrtinuM pragaTa thavA pUrve svapnadvArA sUcana thayuM, paraMtu e brAhmaNane svapnanuM rahasya samajAyuM nahIM. saMjogovazAta te veLA jainAcArya zrI zAntisAgarasUrine paNa AvuM svapna AvyuM. pitAne AvelA svapnanuM phaLa samajI zrI zAntisAgarasUrie vaDodarAnA zrI. saMdhanA movaDIo-gAMdhI dulabhadAsa jhaveracaMda vigerene bhegA karI pratimAjIne bhUmimAMthI bahAra kADhayA. A suMdara pratimAne bahAra kADhakyA pachI rAvapurA ane AjubAjunA vistAramAM rahetA jemAM pratimAjIne laI javA mATe spardhA thaI. temAM chevaTe evuM nakkI thayuM ke prabhu pote jyAM birAjavA mAgatA hoya tyAM ja temanI sthApanA karavI. Ama nirNaya karI, pratimAjIne eka suMdara daidIpyamAna zaNagArelAM rathamAM, vinA sArathI padhArAvyA. samagra jaina samAja ane prajAnA Azcarya vacce ratha mAmAnI poLanA daravAjA AgaLa AvI aTakayo ane daravAjo kholI hAla je sthaLe zrI kalyANa pArzvanAtha prabhunuM (jAvalA pArzvanAtha) daherAsara che, tyAM aTakyo. janAjJAnuM pAlana arthe AjubAjunA makAne vecANa laI tyAMja bhavya maMdira baMdhAvyuM. saMvata 1889mAM mUrtinA pragaTa thayA pachI sAta varSa saMvata 1886nA mAgazara suda 13nA roja prabhujInI pratiSThA thaI. vaDodarAmAM A prathama zikharabaMdhI derAsara hatuM. A daherAsaranI nakazI, kotarakAma ane bAMdhaNI vaDodarAnA vidyamAna jinAlayomAM judI tarI Ave che. vaDodarA zaheramAM AvI bAMdhaNInA be bhavya jinAlaye paikImAnuM A eka che. raMga maMDapamAM prAcIna kathAone citra prasaMga citarelo che. daherAsaranA kaMpAunDamAM caumukhajI bhagavAnanuM daherAsara che, ane tyAM zrI siddhacakrane, zrI sidhdhagiri tathA zrI samavasaraNane paTo che. cAlu sAle (vi. sa. 2030) zrI zAMtinAtha prabhunI 31 IcanA prati Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #419 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa Mgrahagra tha mAnI pratiSThA mAgazara suda 5 nA roja thaI che, jenA lhAvA mArakhI nivAsI zAha harIlAla phulacaMda tathA kuTu bIjAe kIdhA hatA. zrI zakhAra pAnAtha jinAlaya (phatepurA) mULanAyaka zrI za Mkhezvara pArzvanAtha prabhunI prAcIna mUrti che. joDenA gabhArAmAM zrI navA pApanAdha prabhunI virATa mUrti birAjamAna che. prathama maMdira kAmaya hatu jeno vadhAra karAvI vAkhAba dhI karAyeluM che. haju paNuM karI dhAra mAMge che. zrI zara pAnAtha prabhuno mahimA kAi chedanI mArI medanI rAmarAja gAya che ane ravivAre lagabhaga avirata medanI cAlu rahe che. zrI zAMtinAtha jinAlaya (kAThIpoLa) :-- AgaLanA bhAgamAM upAzraya hAvAthI prathama dRSTie mukhya mArga upara hovA chatAM ahIM daherAsara hoya tevu jAnu nathI, paraMtu aMdara dAkhala thayA pachI bhavya jinAlaya najare paDe che. bAjunI bhAkALenI galImAMthI daherAsaranA mukhya bhAga spaSTa jaNAI Ave che. AgaLanA phUMpAbAnA kAdhAranuM kAma uirADa ijanera zra ramaNabhAI cunIlAla modIno kharekha nIce zrI sapAlamAM karAvI rahyu che. mA cAraso varSa pUrve roDa khusAladAsa amAra OM mA daherAsara "dhAveluM che, jemAM mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAna khirAjamAna che. mUrti sapheda ArasanI, hasatA mukhAvivALI ane camakAraka che. dhIredhIre AjubAjunA vistA ramAM jainonI vastI vadhavAthI Azare pacAsa varSa pahelAM bAjumAM navIna jinAlaya baMdhAvyuM ane temAM mULanAyaka zrI temanAtha bhagavAna birAjamAna che zrI krAMtinA daherAsaranA TI dhAra zrI saMdha taraphathI saMvata 2009 nA mahA suda - nA rAja karela che, ane tenu zikhara rasanuM banAvyu che. prabhu pratiSThA Do. puSa dAvA karoDa zrI TAlAla uttamacaMdanA sutro jesI ga bhAI tathA cimanalAle lIdhA hatA, gherA,navAsI raoNH zrI harIdAsa saubhAgyacaMda ( hAla muMbaI ) taraphathI janarAlAkA parama pukhya kAcA zrI vijayapratApArika tathA khAcA zrI vijyadharma dhirajI ma. sA. nA varada haste thaI hatI je pAmAM 150 varlDamAM vaDAdarAmAM prathamavAra thaI hatI. zrI zAMtinAtha bhagavaMtanA madiranA uparanA bhAgamAM zrI sImaMdhara svAmInI AjubAju zrI mahAvIrasyAmAM nayA zrI padmanAbha prabhunI suMdara mUrti birAjamAna che. bhUta, pumAna ane bhaviSya kALane anulakSI A pratimA bharAvI pratiSThA karAvelI che. sadara daherAsaramAM traNa moTA ane suMdara Arasa paNa che. (1) zrI siddhagirI (ra) zrI sidhdha patra (4) zrI Rtri 369 moMDala tra. AmAMthI 2 ane 3 nakharatA ArasanA catrapaTa! bhAratamAM hajusudhI khIjI jagyAe hoya tevuM jANavAmAM nathI. daherAsaramAM pesatAM ja DAbA hAthe zrI maNibhadrajI tathA jamaNu hAya zrI cakkarI vInI mUrti che. rAma kapamAM zrota svAmI tathA zrI temanAtha prabhunA gabhArAmAM zrI akhikA devInI ArasanI mUrti che. temaja zrI temanAtha bhagavAnanI jAna pApUrI-pAvApurI-navapacha-zikhara upara caMdra mahArAjae zrI nI kara bhagavatane karelA abhiSeka, zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM pArevAte abhayadAna vagere kAcanA drazyo atyaMta zAbhAspada lAge che. daherAsaranI sAlagIrI nimitte dara varSe zrI sadhanu' svAmI vAtsalya thAya che. zrI goDI pA'nAtha jinAtha ( bAbA purA - daherApALa ) - mULanAyaka zrI gADI pArzvanAtha bhagavAnanI pratiSThA saMvata 1548nA vaizAkha mAsamAM thayelI jaNAya che. bhInna gabhArAmAM zrI dharmanAtha bhagavAnanI mUrtinI pratiSThA sa Mvata 1903nA mahA mahinAmAM karelI jaNAya che. A daherAsara prAcIna samayathI yi ta, jene IdvAra zrI saMdhe karyA chatAM temAMnu thoDuMka junA vakhatanuM jarmana sIvara patarAMthI mahela", thAMbhalA, bhArAnA cAAM tathA bAraNAnuM lAkaDAnuM kAtarakAma Aje paNa jovA maLI zake che. saMvata 1976mAM sva. AcArya zrI mAhanasurizvarajI mahA rAja sAhebanA upadezathI daherAsaranI chAhAra karAvavAmAM AvyA. jemAM cA zrI pratApasUrizvarajI mahArAja sAhebanA sadupadezathI muMbaI zrIsaMdha taraphathI sArI evI rakama maLI hatI. saMvata 1986mAM kurAnuM kAma purU karavAmAM AvyuM hatuM. zrI AdinAtha jinAlaya ( korIpoLa) : A heyasara rAjamahela roDa upara Avela zrI pAMjarApoLanA jorDanA bhAgamAM mAvela che. mULanAyaka zrI AdinA bhagavananI dhAtu pratimA birAjamAna che. dara kArtika ane caitra pUrNimAnA divase tyAM zrI saMdha mAbApe padhAre che. A daherAsara mArarAvI cAvI ahI' padharAvyuM che. zrI caMdraprabhu jinAlaya ( sulatAnapurA ) :-- zrI caMdraprabhujInu daherAsara sulatAnapurAmAM AveluM che. mULanAyaka zrI caMdraprabhunI mUrti prAcIna che. daherAsara kaSTamaya che. jorDanA ganArAmAM mULanAyaka zrI munisuvratasvAmI birAjamAna che, vaDAdarAnA DAhyAbhAI dharIe daherAsara baMdhAveluM che. cAlu varSe guMdAra karavA zAna karI che. te badhA pratimAo zrI hApA nAnA daherAsare ragaDapanI derImAM parA tarIke padharAvyA che. zrI zatruMjya darzAvanAra prAsAda (mahAtmAgAMdhI roDamoTAbhAga :mULanAyaka zrI AdinAdha prabhunI pratimA prati Page #420 -------------------------------------------------------------------------- ________________ janaratnaciMtAmaNI 392. zAnA bharAvelA heya ati prAcIna che. sadara jInAlaya prathama kASTamaya hatuM, je jIrNa thavAthI saMvata 1998mAM tenA jIrNodadhArane prAraMbha karI zrI zatruMjaya tIrthAvatAra prAsAda nirmANa karI, saMvata 2008 mAM mukhya prAsAdamAM zrI AdinAtha prabhu vigere pratimAonI pratiSThA karAvavAmAM Avela che. samukha zrI puMDarika gaNadhara vihAramAM zrI puMDarika svAmI, zrI gautamasvAmI ane zrI sudharmAsvAmI temaja mukhya prAsAdanI DAbI bAju bAgamAM zrI AdinAthaprabhunuM pAdukA maMdira ( rAyaNa pagalAM) nI pratiSThA karAvavAmAM Avela che. sadara prAsAda rUpiyA be lAkha I kAtara hajAra jevI rakama kharcIne traNa majalI zrI saMghe taiyAra karAvyo che. sadara prAsAdanI punaH pratiSThA sva. pU. A. bhagavaMta zrI vijyavallabhasUrizvarajI mahArAjanA haste thayelI che. sadara prAsAda ekasane ATha phUTa paheLA tathA UMcAimAM cepana phUTa che. prAsAdanAM mukhya raMgamaMDapamAM zrI zatru jya, giranAra, aSTApada, sametazIkhara tIrthonAM pratikasamA darzanIya Arasa paTo: pAvAparI, vaibhAragiri (rAjagRhI,) tAraMgAi, rANapura, caMpApurI, abuMdagiri tIrthonA ramaNIya kAcakAmanI kArIgarIvALAM paTA-vAjIMtra, sAthe nRtyakaLA karatI aSTa devAMganAo ane zrI paMDarIka prAsAdanI divAlamAMnA bharata, bAhubalI vigerenAM daLe darzanIya che. prasAdanA uparanA majale pragaTa prabhAvI zrI pArzvanAtha prabhu ane trIje majale zikharamAM caumukhajI birAjamAna che. traNa zikharathI zobhato anupama prAsAda vaDodarAmAM A eka ja che. vizva vikhyAta sva. zrI AtmArAmajI uphe zrI vijyanaMda sUrizvarajI mahArAja ane teozrInA sva. paTTadhara yugavIra AcArya zrI vijyavallabhasUrizvarajI mahArAjanI mUrtio sadara prAsAdamAM birAjamAna karavAmAM AvelI che. A rIte sadara prAsAda prAcIna nathI arvAcIna kalAne suMdara namune che. zrI dAdApAzvanAtha jinAlaya (narasIMhajInI pALa ) -zrI dAdA pArzvanAtha prabhunI pratimA ati prAcIna pragaTa prabhAvI che. pATaNamAM zrI paMcAsarA pArzvanAtha, khaMbhAtamAM zrI sthaMbhana pArzvanAtha, e pramANe vaDodarAmAM zrI dAdA pArzvanAtha prabhune mahimA che. sattaramAM saikAmAM thaela mahopAdhyAya dhamasAgara praziSya zrI rAjasAgarajIe zrI dAdA pArzvanAtha prabhunI stuti navIna bhakatAmara stotramAM karelI che. mULa daherAsara kASTamaya hatuM, jeno maMtrI tejapAle jIrNoddhAra karAvyAno ullekha maLe che. prAcIna jInAlaya chaNa thavAthI tene punaH jIrNoddhAra karAvI ramaNIya Arasane prasAda zrI saMghe banAvI saMvata 1973mAM zrI dAdA pArzvanAtha prabhunI punaH pratiSThA karAvI che. pAvAgaDha-cAMpAneramAM jananI vastI na rahevAthI lAvavAmAM Avela zrI zAMtinAtha prabhunI pratiSThA te ja prasaMge sadara prAsAdanA mukhya gabhArAmAM pharAvavAmAM Avela che. uparanA majale zrI neminAtha prabhunI pratiSThA saMvata 1947 mAM karAvavAmAM AvI che. bAjumAM zro aSTApada tIrtha tathA mukhajInA be gabhArA Avela che. DAka varSo pahelA bAjumAM gurUmaMdiramAM pU. A.zrI vallabhasUrizvarajI, pravartaka zrI kAtIvijyajI tathA zAMtimati zrI haMsavijayajI mahArAjanI pratimAonI pratiSThA thaI che. zaheramAM A maMdira meTAmAM moTuM che. zrI caMdraprabhu prAsAda (ghaDIyALIpaLa, jAnIzerI):-A zikharabaMdhI tharavAlI prAsAda lagabhaga saMvata 1900mAM kalAsavAsI zrImaMta mahArAja khaMDerAva gAyakavADanA zAsanakALamAM vaidya motIcaMda dharmacaMdanA suputre rAjavaidya dalapatabhAI, bhIkhAbhAI ane harIbhAIe baMdhAvela che. zikharabaMdhI tharavAlI prAsAda vaDodarA zaheramAM kalyANa pArzvanAtha pachI bIje hati. mULanAyaka zrI caMdraprabhunI bAjumAM jamaNe hAthe zrI caMdraprabhu tathA zrI ajItanAtha prabhu ane DAbA hAthe zrI vAsupUjya svAmI ane zrI sumatinAtha prabhu che. bahAra gokhamAM zrI zitaLanAtha prabhu tathA zrI vAsupUjya svAmI che. trIjA gokhamAM parikaramAMthI chUTA paDela yAnastha UbhI pratimA che. dhAtu pratimAonI saMkhyA 16 che jemAM hAlamAM eka 11 IcanA zrI zAMtinAtha prabhunI khubaja suMdara pratimA che je zrI motIlAla vIracaMdanA pautra zrI kAMtIlAla lAlacaMde pa. pU. AcAryadeva zrI vijayavallabhasUrizvarajInA haste prANa pratiSThA karAvI saMvata 2005 mahA suda 11 nA roja padharAvI che. A pratimA zaheranA varaghoDA ochAmAM darzana, pUjanAthe padharAvavAmAM Ave che. AvI moTI bIjI eka dhAtu pratimA zrI mahAvIra svAmInI DA samayamAM atre padharAvavAmAM Avaze. baMne joDelI pratimAo dIlanA darda bhulAvI verane kSamA ApI zAMti Apaze. zrI AdinAthaprabhu prAsAda (ghaDIyALIpaLa, jAnIzerI) :-A maMdira agIyAra prAcIna jinAlayomAMnuM sAgarasaMdhanuM eka mukhya derAsara che. prathama te kASTamaya hatuM. tene jIrNoddhAra veda choTAlAla hIrAbhAIe zrI saMdha dravyathI karAvI lagabhaga saMvata 1950mAM dhAbAbaMdhI prAsAda banAvela che. mUti prAcIna ane bhavya che. bAjumAM prabhunA jamaNe hAthe zrI neminAtha prabhu ane DAbA hAthe zrI sumatinAtha prabhune lagabhaga saMvata 1975mAM vaidya cheTAlAla hIrAbhAIe khaMbhAtathI lAvI padharAvyA che. kula 9 ArasabiMba tathA 30 dhAtu biMba che. zrI kuMthunAtha jinAlaya (dhaDIyALI poLa) -A maMdira poLanA mukhya rAjamArga para AveluM che. zeTha lIlAbhAI jhaverInA pitAzrI rAyacaMdabhAIe baMdhAvela che. mULanAyaka zrI kuMthunAtha prabhunI paMcadhAtunI suvarNa jevI pratimA che. tenI bAjumAM eka tevI ja paMcadhAtunI pratimA che. AmAMnI trIjI pratimA DuMgarapuramAM che, je tyAM mULanAyaka tarIke birAjamAna che. sadara bane pratimAo DuMgarapurathI atre lAvavAmAM AvI hatI. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #421 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa saMgrahuma tha zrI manamohana pAnAya jinAla pALIyA pALa ) -- zrI pArzvanAtha prabhunuM ati vRta Ajanaka, camatkArIka biba mAherAsaramAM birAjamAna che. mULa gabhArAmAM kulle 11 ArasanA pratimA che. bahAra khe gAkhalAmAM bikhA che. sadara daherAsaranA lAMbAra sata 1947mAM pUrNa thayethI sva. bAgA zrImad vijayadAnarizvarajI ma. sA. tathA prata'ka zrI kAMtivizvanuM . sA.nI nizrAmAM AjubAjunAM khiAnI pratiSThA 16 divasanA mAsa pUrvaka paLelI. bhAMkharAmAM virAjamAna zrI AdIzvarajI dAdAnI addabhuta tathA camatkArIka khaDa lapita pratimA kharekhara darzanIya che. bAjumAM zrI bALa mArI minAtha bhagavAnanI spAma pratimA tathA kAusIyAna caumukhajI Adi che. sadara daherAsara mULa zrI mAdhira bhagavAna hovAnuM prAcIna lekhI samAya che. sadara daherAsara prathama kASTa hatuM, te pASANanuM banAvela che. ra'gama`Dapa vizALa ane pUrdi mATe sagavaDayukta che. bhRgRha (bhoMyarAmAM ) zAMti, dharmadhyAna dvArA zukaladhyAna preraka che. zaheramAM ekaja daherAsara che ke jyAM bhoMyarAmAM pra. birAjamAna che. khaDakInI bAjumAM zAsanarakSaka sAgara gacchanA zrI mANibhadrajInuM prAcIna sthAnaka che, tathA daherAsaramAM aNusura gucchanA zrI mAnuM sthAnaka che. zrI cittAmaNI pArzvanAtha jinAlaya (pIparorI ) -- paramatAraka tIrthaMkara bhagavatAnI vartamAna ceAvizImAM AghAnAma purUSakAnI zrI cittAmAM pAnAtha bhagavAnanu saumya ane mArjina biMbathI surAjita junI beThI bAMdhaNInuM dAsara che. mahA prabhAvI zrI pAnAthajI ane zAsanapati carama tIrthaMkara zrI mahAvIrasvAmInA banne sAthe gabhArAnuM prAyaH gujarAtamAM A eka ja derAsara che. temAM mULanAyaka sAthe bIna cha pASANu pratimA ane khInna gabhArAmAM traNa maLI kula 9 zveta biMba che. kAnunI pratimA 23 che, zicakra 6 che. zrI ciMtAmaNi pArzvanAtha prabhunA pUrvanA pratiSThA lekha che. uparanA mA biMba para 450 va pAna khAlI che. zrI RSabhadeva jinAlaya ( pratApanagara) :--pratApanagara sosAyaTI sAme zrI mahAvIra jaina vidyAlaya-vaDAdarA zAkhAnu` makAna AveluM che. mukhyatve A sasthAmAM rahI vidyAbhyAsa karatA vidyAyI mAM dhArmika saMskAro jAgRta rahe te udAtta ane zubha bhAvanAthI prerAi, saMsthAnA makAnanI bAjumAMja DAyarAnA suprasidhdha karI H jamanAdAsa kALIdAse lagabhaga rUpIA cALIsa hajAranA kharce eka ramaNIya zikharabadhI jinAlaya dhAtrI ApuM che. maMdiranu khAta murtI teozrInA zubha haste sa. 1996nA jeTha suda 13 nA roja thayuM hatuM. maMdira taiyAra thayA bAda mULanAyaka zrI 31 vaibhava bhagavAna ane bIjA tI kare sagavaDatAnI pratimAcAnI pratiSThAvidhi pa. pU. jainAcArya zrImad vijyavArasuriyaranA pavitra haste sa', 2008nA mahA vada 6 nA rAja thaI hatI. rAgheramAMthI aneka bhAvikA A maMdire darzana pUjana karavA besatA makita, vRddhi mAe, samavAra Ave che. zrI bhava jinAlaya / bADI-2 gAmaDAla ) zra! dhira bhagavAnanuM daherAzara zrI saMdha dhAve che. pratiSTha sa. 1932mAM maganalAla manasukhabhAI palanA vAdhe thayelI che, mULanAyaka zrI AdIzvara bhagavAna temaja bAjumAM be jinabiMba AvelA che, je amadAvAdanI premAbhAInI bArImAMthI AvelA che. che. sadara daherAsaramAM 12 dhAtu pratimA temaja vadhu ki ratnanI pratimA che. zrI zitaLanAtha jinAlaya ( pANIdaravAna, nabIpoLa) poLanI madhyamAM bA devArAma AveluM che. temAM mULanAyaka zrI zitaLanAtha bhagavaMta birAjamAna che. pahelAM A daherAsara ghara daherAsara rUpe hatuM, je lagabhaga sA ya paDelAM navIna khapAvavAmAM AvyuM che. zA. gAradhanabhAs harIbhAI kubera bhAIcaMdanI pALamAM rahetA hatA, temaNe potAnI jJAtinI vastI navI pALamAM vadhAre hovAthI ane dhama bhAIbahenone dharma daherAsaramAM pUjAnI mAgavaDa AgavAthI tyAM derAsara dhAdhyuM hatuM. pratiSThA dina phANa suda chanA che. A daherAsaranI navA DIsAnApALamAM jhaverI, dIlAbhAie dhAmalA dAsaranI bAMdhaNI lagabhaga samAna che. daherAsaranA maMDapanA cAmAMthI pacAseka varSa pahelAM be divasa sudhI amI karyuM hatu zrI temanAtha jinAlaya (mahetA poLa):- cAMpAnera daravA pAse 700 thI 800 varSanuM prAcIna zrI temanAtha bhagavAnanu daherAsara AveluM che, re daherAsara bahuja vuM thaI javAthI viduSI sAdhvIjI zrI vallabhajInA sadupadezathI taneA jIrNodvAra karAvavAmAM AvyA che. A daherAsarane mULa pAyAthI ane makarANAnA ArasathI taiyAra karavAmAM AvyuM che. jemAM lagabhaga rUA. 70,000 kharca thayA che. sadara daherAsaranI pratiSThA saM. 2008 nA mahA suda 6 nA roja mA. bha. zrI vizrva mudhira mA. sA. nA varada haste karavAmAM AvI hatI. maMdiranI joDenA bhAgamAM zrI naMdapurva temaja zrI kurAnI mUrti tathA pAdukA AvelA che. sAme ja A devasura ga sthApita zrI mANibhadrajInI prAcIna mUrti birAjamAna che. mA derAsaramAM zrI rAjInda tathA zra giranAra nAinA para che. lagabhaga baka varSa pahelAM siMhanI bAjumAM zrI parAnI mUrtinI sthApanA karI che, Page #422 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 372 vaDAdarAnI kheMcatIthI bhAI -darAthI ve mAtra 20 kilo mITara tathA isa mArga 32 ki mITara che. tyAM prAcIna Ta maMdiza che, jemAM mukhyatve zrI lADhaNu pArzvanAtha prabhunuM suMdara madira che. mUrti camatkArika ane prAcIna che. te kuvAmAMthI maLI AvyA che ane macchu-ratanA banAvelA dekhAya che. loDhA reSA mata taiyI kraz pApanAtha nAma thAya che. prabhunI mUti dha padmAsane che. zrI sAgaradatta nAmanA sAvA zeThe maMdira dhAvI padharAvelA, jaino bana 1990 mAM punaH ciAra karavAmAM Avela che. mukhyataH khIjra be madirA zrI Adizvara bhagavAnanuM tathA khIjuM zrI zAMtinAtha prabhunuM che. bIjI zrI munIsuvrata svAmInuM kalAmaya maMdira hAlamAM badhAI rahyuM che. maMtra upAzraya, dharmazALA che. pAdarA :- vaDAdarAthI relve tathA roDa mArge lagabhaga 10 kilo mITara che. gAmamAM be zikharabaMdha durAsara che. khAte prAcIna che. ane temAM cAkasI bAramAM zrI saubhavanAtha tathA navadharI mArce zrI sAMtinAtha prabhunI mUrti che, upAya che. darApA -- pAdarAthI 2 kilo mITara roDa mArga pAse che jyAM e joDamAM ja zikharabaMdhI derAsara che. jemAM zrI sumatinAtha prabhu ane bIjAmAM zrI ajItanAtha prabhu che. chANI :-~- vaDAdarA sTezanathI relve ane roDa mArge 10 kile mITara che. te be nadi che. jemAM mukhya zrI zAMtinAya pratyunu suMdara maMdira kalAmaya banAve che. bIjI kAThArI vADamAM zra cunAya prabhunu maMdira che. maMnne upAzraya nayA jJAna maMdira . tarasALI : vaDodarAthI cAra mAIla dUra yugAdideva zrI RSabhadeva prabhunuM tIrthaMrUpa zikharabaMdhI daherAsara suMdara beThI AMdhaNInuM tarasALI gAma vacce AveluM che. pASANu pratimA ane dhAtuiMbAthI alaMkRta che. bAjumAM zrI cakrezvarI mAtAnuM nAnuM prAcIna maMdira, upAzraya, rasoDuM Adi milkatA che. teneA vahIvaTa pIpaLAzerInA daherAsara sAthe sammilita che. prathama ahIMyA zrI vai. mu. dhU. nA pacAseka dhI hatA, paNa hAla koi rahetA nathI. dara varSe" kArataka vada 1 thI 4 sudhImAM eka divasa vadarAthI zrI sadhdha yAtrAe Ave che, te divasanA utsAha ane Anada anerA le che. prAgA chellA lagabhaga sesa vadhI zrI dhanu ya pe svAmIvAtsalye karavAmAM Ave che. zarUAtamAM gAMdhI kuTTuMba taraphathI ane tyArakhAda zrI saMdhadvArA ane zrImatI vIjaLIkhAI ane zAha narAtamadAsa jecaMdabhAI taraphathI kAyamI vyavasthA cAlatI hatI. te pachI DIpa karI, zrI zrI taraphathI AnAthI bhojana agara bhAthAnI vyavasthA cAlu che. svAmIvAtsalyamAM pIrasavAnI, moTara vAhananI tathA daherAsaramAM 'bastanI vyavasthA zrI jaina jainacitA purA mA ane bIjo mA paNa grAbha ApI sudha bhakta kare che. jaina tIrtha pAvAgaDha A tIrthanI sthApanA vIsamA tIrthaMkara zrI munisuvratasvAmInA zAsanakALamAM adhyApati zrI rAmacandrajInA samayamAM thaI hatI. 'nirvyAkAMDa' nAmanA prathamAM ullekha che huM A tIrthamAM ayodhyApati rAmanA hAva-kurA nAmanA putro tathA aneka munirAjo ghora tapasyA karI mApha pada pAmyA che. sane 14mAM suprasiddha grIka vijJAna TaoNlemIe A tI te atyaMta prAcIna tathA pavitra jaina tIrthaM nA rUpamAM vita karela che. samrATa rokanA zaja rAjA ga'gAAMsa sane 200mAM killA tathA temAM rahelA jinamadirAnA chA~dvAra karAvela. sAkSaravaryAM ratnamiNarAva bhImarAva 'gujarAtane sAMskRtika itihAsa' khaMDa 2mAM jainatIrtha tarIke pAvAgaDhanA ullekha karI aneka pramANe TAMke che. AcAya mAna karA'kara dhruva jaNAve che ke dhinA nakazAne UbhA bevaDAvALA tA cAMpAnera pAvAgaDha jyAM khaMgALamAM Daro tenI samIpamAM janAnAM moTAM sthaLA pApurI ane pAvApurI AvelAM che. eTale jenAe A nIyata potAnuM AvAdhAma banAvyuM hoya ane potAnA pavitra mahAsthAnanAM nAma ApyA dAsa evA sa'bhava paNa che. cAMpAnera ane pAvAgaDhamAM jainonA tuM maMdiza hatAM ane pAvAgaDha upara ha paNa tenA ava che, e A sabhavane rA ke ApaNA dhArmika saMpradAya koI paNa agatyanA sthaLamAM eka sAtheja vikAsa pAmyA hoya ema mAnavAmAM bahu vAMdho nathI. huM alaga dizana pR 1) (1) pAvAgaDha upara zrI saMdhanu ceAthA tIrthaMkara bhagavAna zrI abhina MdanasvAmInuM prAcIna khAvana jinAlaya maMdira hatuM. jenA kaNoddhAra ane pratiSThA a. 1112nA vaizAkha sudi paga guruvAre pU. AcArya zrI guNasAgarasUrIzvarajIe karAvela. te samaye zAsanadeva, kAlekAne pazu tyAM sthApita karavAmAM AvyA hatA. mahAkAlInA dhAma tarIke bhAratavamAM prasiddhi pAmeluM pAvAgaDha eka vakhata jaitAnuM agatyanuM yAtrA dhAma hatuM. mahAkAlI devI prabhAvaka ane bhakatonI IcchA pUrI pADanAra che. guja rAtamAM ja nahIM samagra bhAratamAM kAlI bhakato aneka che bagAvAmAM nA A nAmanI devI macata pUnama che. IttivAsa kahe che ke pRthvIrAja cauhANanA vazo pAvAgaDhanAM rAjavI hatA ta tae A devIne rAjyanI rakhevALa karanArI mAnatA hatA. gujarA Page #423 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 373 taNe te navarAtrInA divasomAM mahAkAlIdevInA garabA gAvA gAMDItura hoya che. Ama jainetare A devIne atyaMta pUjanIya gaNe che e vAta sarva prasiddha che. A uparAMta aMcalagacchAdhiSThAyikA tarIke jaina saMdhamAM paNa A devI prasiddha che aMcalagacchaza zrI jayakIrtisUrIzvarajInA tapa prabhAvathI prasanna thaI gachanI rakSA karavA vacanabaddha thaI gachanI adhiSThAyikA tarIke prasiddhi pAmI. sUrIzvare sva. ziSya pU. AcAryazrI jayakezarasurijIne cAMpAneranA cauhANa rAjA gaMgarAjanA AgrahathI saM. 1484mAM caMpakapura (cAMpAnera)mAM AcAryapade alaMkRta karyA. DaoN. bhAMDArakare zodhelI ane prakAzita karelI aMcalagacchanI paTTAvalImAM mahatva pUrNa ullekha che ke jayakezarIri cAMpAneranA rAjA jayasiMha patAI rAvalanA rAja mAnya AcArya hatA. | vikramanI 18mI sadImAM tapAgacchamAM thaI gayelA kavi dIpavijayajIe " jIrAvalA pArzvanAtha stavana'nI trIjI DhALamAM pAvAgaDhanI rakhavAlI, abhinaMdana zAsanarakSikA devI jagadaMbA zrI kAlikAdevInI mUrtinA darzana karyA jaNAya che. jethI tenA aMgaupAMga, Asana, Ayudha, vastra, AbhUSaNa, zaNagAra vagerenuM vAstavika suMdara varNana kareluM jaNAI Ave che. pAvAgaDhanI rakhavAlI A kAlikA devIne cothA tIrthakara abhinaMdana jinanI zAsanadevI tarIke oLakhAvI che. zvetAMbara jainonI mAnyatA pramANe temanA jamaNA be hAthamAM varada ane pAza tathA DAbA be hAthamAM nAgarAja ane aMkuza jaNAvela che. devInA mukhane pUrNimAnA caMdranI upamA ApI che, haTha pravAla jevA lAla, AMkhe amRtakolA jevI, ane lalATamAM tilaka-TIke ratnajaDita jaNAvela che. paherela caNIyo pILA ane rAtA varNana tathA uparanI oDhaNIghATaDI lAla-gulAla jaNAvI che. hAthamAM ratna jaDAva cUDI kaMkaNu, pagamAM jhAjhara-nUpura ane DokamAM navalakho hAra e devIne zaNagAra sUcavyuM che. devI pAvAgaDhathI utarIne navarAtrInA divasomAM zahera cAMpAneranI nArIonI ToLImAM bhaLI sAthe garabA rame che-evI lokavAyakA paNa kavie jaNAvI che. gAma, nagara, pura, saMniveza ane rAjyanI rakSA karavA tathA dhamI jaina-jananAM Iti, upadrava, bhaya, saMkaTa haravA-saMdhanA vidane haravA e devIne prArthanA karI che. vartamAnamAM pAvAgaDhamAM kavirAja dIpavijaye varNavelI kAlikAdevInI mUrti jovAmAM AvatI nathI, mAtra tyAM te devInI sthAnika sthApanA ja jaNAya che. mahendrasiMhasUrijI tIrthamALAmAM zrI vIra prabhune A pramANe namaskAra kare che. pAvayagirivarasihare duhadavanI thuNevI. (6) mahAmaMtrI tejapAle godharAnA dhaMdhalane chatI AvI ahIM utsava karyo te pachI pAvAgaDha para bhagavAna mahAvIra svAmInuM sarvatobhadra nAme jinamaMdira baMdhAvI pratiSThA karAvI hatI. temAM Abu jevI jhINI nakazI paNa karAvI hatI. (7) zrI bhIDabhaMjana pArzvanAthanuM jinAlaya paNa pAvAgaDhamAM hatuM. jenI mULa pratimA vaDodarAnA dAdA pArzvanAthanA jinAlayamAM Aje birAjamAna che. (8) pATaNanA vIsA piravADa zeTha chADAnavaMzaja saMghavI khImasiMha ane saMdhavI sahasAe pAvAgaDhamAM jinamaMdira baMdhAvI. temAM saM. 15ra7nA piSa vadi 7 nA roja moTA jinabiMbanI pratiSThA karAvI hatI. (9) cAMpAneranA zeTha jayavaMte saM. 16 32 vaizAkha sudi 3 nA pAvAgaDhamAM jinAlaya baMdhAvI tene pratiSThA mahotva karyo hato. (10) saM. 1746mAM paM. zIlavijayajIe racelI tIrthamALAmAM bhagavAna neminAthanAM maMdirane A pramANe ulekha karyo che. cAMpAnerI nemijikuMda, mahAkAlIdevI sukhakaMda.' atre sthaLe sthaLe vikharelA prAcIna khaMDerA prAcInatAne pramANita kare che. prakhyAta jhaverInI havelInA prAcIna avazeSo vidyamAna che ke je tatkAlIna bhavana nirmANa kalA tathA zi5sthApatyanuM utkRSTa udAharaNa che. vartamAnamAM parvata para kaI tAMbara jaina maMdira nathI. parvatanI taLeTImAM digaMbara jinAlaya dharmazAlA ane parvata para sAta digaMbara jinAlaya che. jenI zilpa sthApatya kaLAkArIgIrI zvetAMbara jina prAsAdo jevI che. A tIrtha madhya gujarAtamAM vaDodarA zaherathI 42 kilomITara dUra cAMpAnera gAmanI pAse samudranI sapATIthI 945 mITara UMcAI para prAcIna jaina tIrtha pAvAgaDha (pahADapara) che. parvata para javA mAcI sudhI saDaka banI che jethI tyAM sudhI TekSIo jAya che tyAMthI. kilo mITara page cAlI caDhAI karavI paDe che. vaDodarAthI atre AvavA basa tathA TekasInI suvidhAo maLe che. pAvAgaDha sTezana athavA cAMpAnera gAma paNa kahevAya che. ahIMnuM naisargika dRzya atyaMta ramaNIya tathA nayanAbhirAma che. parvatanA zikhara para devI zrI mahAkAlInuM chellA doDhaso varasamAM sthapAyeluM maMdira che. jene aMcalagacchIya jaine pitAnA ga7nI adhiSThAyikA samajI tenA darzane Ave che. jyAre anya dazanIo moTI saMkhyAmAM tenA darzane Ave che. paMjAbadezadvAraka, nyAyAMnidhi, pUjaya AcAryadevazrI vijayAnaMdasUrIzvarajI mahArAjanA paTTadhara paMjAba kesarI, yugavIra parama pUjaya AcAryadeva zrImad vijayavallabhasUrIzvarajI mahArAjanA paTTadhara Jain Education Intemational Page #424 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 374 janaratnaciMtAmaNi jinazAsanaratna, rASTrasaMta pUjaya AcArya zrI vijayasamudrasUrIzvarajI ma. nA paTTadhara paramAra kSatriddhArUka, vartamAna gacchAdhipati pU. AcArya zrI vijayaInnisUrIzvarajI ma. sA. zrI preraNAthI pAvAgaDhamAM taiyAra thanAra jina maMdiranuM daherAsara pAMca gamArA ane traNa zikharavALuM emAM covIza tIrthaMkara pUjayonI pratimAo birAjamAna karavAnI che. A mUrtio padmAsanavALI ane kAusagga mudrAsanavALI paNa che kAusaggIyA 84 IcanA be che. te bhoMyarAmAM padharAvAze mUlagApaka zrI cintAmaNi pArzvanAthajI 51 IcanA che ane bAkInA 23 tIrthakare 19 IcathI laIne 84 IMca sudhIno che. suMdara kArIgarIvALuM digaMbara bhavya maMdira paNa jovAlAyaka che." ajameramAM eka myujhIyama che. temAM aneka prAcIna jaina, mUrtio che. ahIM bhagavAna mahAvIra pachI 84 varSa vItyA bAda je maMdira banyuM hatuM te jUna zilAlekha che. oravAla jaina hAIskUla paNa cAle che. musalamAnanI khvAjA pIranI daragAha prasiddha sthAna che. samrATa akabare A tIrthanI page cAlatAM cA karI hatI. che. bikAnera mAravADa jaMkazanathI phulerA jaMkazana ane meDatA jaMkazana thaIne bikAnera javAya che. paMdaramI sadImAM rAva vikAjIe A nagara vasAvyuM che. ahIM 1000 dhara jaina mUrtipUjaka che. lagabhaga 30 jaina maMdira temaja pAMca jJAnabhaMDAra che. yatio ane yatio paNa rahe che. ahIMnI sUtara rezamanI guMthaNIvALI navakAravALI prasiddha che. vidvAna yatio, zrI pUjya ahIM rahe che. dAdAvADI paNa darzanIya che. ajitanAtha bhagavAnanuM maMdira prAcIna che. zrI hIravijayasUrijI mahArAjanA samayanuM che. - zrI kuMthunAthajInA maMdira mAM zrI pArzvanAtha prabhunI ratnanI pratimA che. zrI sumatinAtha svAmInuM maMdira vizALa ane traNa mALanuM che. A uparAMta bIjA 27 maMdire darzanIya che. ahIM ghaNAM upAyo che. jJAnabhaMDAre paNa darzanIya che. jene hAIskUla cAle che. bikAneramAM karoDapatio ane dAnavIro ghaNAM che. 17. ajamera amadAvAdathI dilhI jatI re lAInamAM mAravADa ja'kazanathI ajamera javAya che. rajapUtAnAnA madhya bhAgamAM vaseluM jUnuM zahera gaNAya che, ajamera pRthvIrAja cauhANunuM janma sthAna che. lAkhaNakoTaDImAM zrI saMbhavanAthanuM moTuM maMdira che. bIjuM maMdira zrI goDI pArzvanAthajInuM che. trIju kaThInuM maMdira che. temAM zrI RSabhadeva bhagavAnanI mUrti che. zeTha buddhakaraNajI mutAnuM gRha maMdira jovA jevuM che. temAM caMdraprabhunI sphaTikanI mUrti che. gAma bahAra moTI vizALa dAdAvADI che. kharatara gucachane mahAna AcArya zrI jinacaMdrasUrijInI svarga bhUmi che. sthAna camatkArI che; ahIM zrI bhAgacaMdrajI sonInuM zrI sarasvatI devI - bIkAnera Jain Education Intemational Page #425 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahuma tha jesalamera jaisalamera bhAratanA pazcima sImADe AveluM eka atyaMta bhavya slAmati jaina tIryasthAna che. rAjasthAnanA pazcima bhAgamAM jodhapura pokaraNa jesalamera relve lAInamAM jodhapurathI 300 ki. mI. ane pAkaraNathI 106 ki. mI. chellu relve sTezana che. pAkaraNathI moTara raste 112 ki. mI. che. zaheranA madhya bhAgamAM dharmazALA che. e kALanA ahIMnA prAcIna sAta samRddha jJAnabhaMDArA kalAkArIgarInI bArIka ArA dhArSothI bharapUra adbhuta namUnA jevA seAnAnI jema cakacakita paththaronI nirmita vizALa 69 jena maMdira deza upara killAmAM Ave che. dara upayo vagere dhArmika sthaLo asala e kALanA saMskAra sapanna A mukhya nagaranA jainonA baMdha, sAma ane zaktinI pratIti kALI Ape che. prAcIna kabje mUrtio che. zrI surezabhAI sAva maka sAptAhikamAM tAMbe che,killAmAM khAdheluM zrI pArzvanAtha prabhunuM maMdira, temAM mukhya daravAjAnuM vizALa tAraNa ane maneAhara tAra yAtrikAne mugdha karI de che. temAM bhairava mukhya che. suMdara mUrti e vAdya (vAjiMtra vagADanArA ), vAdinI (strI vagADanArI ) nI muddAo tathA hAthI, sida ane dhADAnI mukhya kRtio ge ja nArane suMdara banAve che. khAra cAMbhalAvALa suMdara sabhAmaDA tathA mULa dhADedhADAM mAM prAcIna jaina tI tathA aitihAsika zahera jovA mATe Ave che. nagaranI kathA jANIthI yukta bhavya prasAdA, dharA, havelIo, vizALakAya paththara upara judA judA prakAranI nathI rAkhatI navo arukhanI Akha kaDIne vaLage evI kAtaraNI joine mApa sukhada sAthamAM paDI jaIe chIe. kAI paNa nagaranu bAhya svarUpa tenA AMtarika mananA paricaya karAve che. gaganacumI zikhA vacce zobhatA jesalamerano killo, UMcA gauravathI UbhelI kalAtmaka UMcI UMcI aTArI, rAjamahela, tAla tagaDAga madira, kUvA, bAga-bagIcA tathA taLAve eTalA manAra davA traNA kare che. konArAo tene joIne daMga rahI jAya che. kharuM AkarSaNa jesalameranAM bhavya ane vizALa jaina maMdirA, temAM kAtaraNIthI. atyaMta suzAbhita mUrti tathA cAMbhalAo tema chatA uparanI nayanaramya ane manehara sthApatya kalA tathA prAcIna jaina graMthAnI ( alabhya ) hAIbrerI khAsa ane anA mavA che. jesalamera cusa yuga A ja samaye esavAla jaine unnatine zikhare hatA. ane temanA ja prabhAve prAcIna ane aitihAsika bacyuM na mazi jaisalameramAM daSTigocara thaya che. te samaye jaisalameramAM ramAnA 20 dharA hatAM tADapatrIya hastakakhata "dhA mA eka aneruM AkaNu che ane maLavA durlabha che jaisalamerane jaitenu atimahAna nA sthAna mAnavAmAM Ave che. ane jo jaisalameramAM prAcIna jaina maMdirA na hota tA kadAca tenI bhavyatA ochI ja 375 dAta. jaisalamera ane greTa thAinI jAtrA karyA vagara jainAnI pUrNa tIya cAA pUrI manAya che. ApaNA itihAsa tathA saMskRtinA (te samayanI) citAra ApavAmAM temanI prAcIna samRddha sAiprerI tathA jaina maMdiza pAja mahAmUlo vALA mApe che. tyAMthI bhaktibhAvathI gAyelA kalAkAronI sUkSma karyA sAdhanA maMdiranA patharA upara thayelI taraNIthI mUrtimaMta nAdaspa thAya che. ane benamUna A anupama kalAthI kharekhara madirAnI zAkhAmAM lauki sau da"ne! anerA vadhArA thayelA che. jainAe ciMtAmaNI pArzvanAtha bhagavAnane paNa levAthI lAvIne jaisalamera jaina ma`diramAM pratiti kyo. ahI" jevAnA be dhama zA che. (zvetAmbara jainAnI ) je mahAvIra bhagavAnanA nAmathI prasiddha che. (2) amara sAgara :- jesalamerathI ane leAtravAthI pAse amara sAgara nAmanuM nAnakaDu gAma che. jayAM taLAva vacce lAla gulAkhI paththaranuM be majalI kaLAyukta zrI RSabhadevanuM prAcIna maMdira che. bAMdhaNI uttama prakAranI che. (3) lADavA H-- jainamerathI pazcima uttara dizAmAM gALyA 16 kilA mITara che. eka vizALa koTamAM pAMca jaina madirA pAMca anuttara vimAnanuM smaraNa karAve che. ahIM zrI ciMtAmaNI sANA pArkanAtha bhagavAnanI mUrti bacuM ane prabhASika che. chAra tevI ja bIjI suMdara sahaNA pArzvanAtha prabhunI mUrti bheMsanAM jamaNA hAthe judA nAnA daramAM che, tenI bAjumAM niyaMkara bhagavAnI cArvIsa pratimA bhAnu paththaranuM samavasaraNa che, jenI vacce aAka vRkSa kalAkRtivALuM tAMbAnuM che. pUrNAMmAM A maMdira saMpathI rakSita hatu. pAse ja pAkistAnanI sarahada che, - (4) zIyA -- rAjasthAnanA pazcima bhAgamAM jodhapura pAkatu relve lAInamAM jodhapurathI 65 kilo mITara ezIyA 23 sTezanathI eka mAIla dUra ezIyA gAma Avelu che. 2400 varSa prAcIna A najalAdhIvALu nagara AvAsa jJAtinu -pattinuM sthAna hatu. ahIM mULanAyaka zrI mahAvIrasvAmI bhagavAnanuM vizALa mIya bhagna zikharabadhI maMdira ane jaina dha zALA che. (5) nAMdaDA -- A prAcIna tIrthaM mAravA, jodhapura, bADamera relve lAIna upara bAleAttarA relve sTezanathI meTara raste lagabhaga 6 kIleAmITara che. suMdara kalA kArIgarIvALA bhavya ane unnata traNa chanA dizamAM bAvana nAma zrI nAkoDA pArzvanAtha bhagavAnanuM suMdara maMdira kalAnA namunA rUpa che. bAjumAM zra khAdimbara tathA zrI zAMtinAtha prabhunA maMdiza che. prAcIna nAma nakkI nagara hatuM. vizALa dharmazALAo che, (6) kAparaDA H-- rAjasthAna mAravADamAM jodhapura bikAnera relve lAInanA pIpADa roDa relve ja kazanathI khIlADA jatI relvenA Page #426 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 376 jainaratnaciMtAmaNi ane prAcIna pratimA moTA maMdiramAM che. zalArI sTezanathI moTara raste lagabhaga 6 kilo mITara ane pIpADAsITI relve sTezanathI lagabhaga 15 kilo mITara ane jodhapurathI 35 kilomITara A prAcIna tIrtha che. zrI svayaMbhU pArzvanAtha bhagavAnanuM cAra mALanuM 98 phUTa UMcuM gaganacuMbI unata, bhavya ane vizALa maMdira, tAraMgAmAM kumArapALa nareze baMdhAvelA maMdiranI UMcAImAM samAnatA dharAve che, A maMdira saMvata 1678mAM jotaraNavAsI esavAla zeTha bhANucha bhaMDArIe baMdhAvyuM hatuM. pharatI vizALa dharmazALA che. (7) (a) phalodhi-pakaraNa - rAjasthAnanA pazcima bhAgamAM jodhapura pokaraNa relave lAInamAM jodhapurathI 137 kilo mITara ane pikaraNathI 57 kilo mITara phalAdhi relve sTezana AveluM che. ahIMyAM 8 maMdira ane moTI dharmazALA che. | (s) (ba) phaledhi (meDatA) :- bIju phalodhi jodhapura bikAnera relve lAInamAM meDatA roDa relve jaMkazana sTezanathI 1 pharlAga dUra phadhi gAma che ane hAla meDatA phalodhi kahe che. ahIM prAcIna ane vizALa suMdara be jaina maMdiro dAdAvADI ane dharmazALA che. mULanAyaka zrI pArzvanAtha bhagavAnanI camatkArIka (8) rANakapura : rAjasthAna mAravADamAM, rAnI relave TezanathI 7 mAIla ane phAlanA sTezanathI 12 mAIla tathA sAdaDIthI pUrva dakSiNa dizAmAM cha mAIlanA aMtare AveluM rANakapura jainenuM moTuM tIrthadhAma che. kuMbhArANAnA samayamAM vasAvavAmAM AveluM A gAma paMdaramI sadInA aMtamAM AbAda ane samRddha hatuM. te samaye traNa hajAra ghara jenAM hatAM. atyAre te phakta nirjana vanamAM mAtra vizALa jana maMdira jovA maLe che. nAdIyAnA vatanI dharaNAzAha zeThe aDhaLaka dravya khacI nalInI guma vimAnanI mAMDaNIvALuM bAvana jInAlayanuM traNa mALanuM UMcuM bhavya maMdira baMdhAvyuM. tenI pratiSThA saMvata 1 496 mAM AcArya zrI somadeva sUrizvarajInA hAthe karAvavAmAM AvI. A maMdirano pAyo 1446 mAM nAkhavAmAM Avyo. ane baMdhAtA lagabhaga 50 varSa lAgyA hatA. 4800 corasa phUTanI vistAravALA A maMdiranI cAre bAju vizALa dvAre, cAra bhadra prasAda, traNe mALAmAM aneka prakAranA UMcA maMDapo dareka mALanA caumukhI devaLo upara cAra cAra zikhare ane tenA kadada kare Di0Rs .58SBE che IS ane A karI OS nI Xa G.V. vedikA kakSAsana jaina maMdironI racanApaddhatimAM AvA aneka pratikAe bhAre moTuM AkarSaNa UbhuM karyuM che. Jain Education Intemational Page #427 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kSa sA~grahagra tha muthuM Da kAra vadhu bekamAM mA pamADe tevA rAkhI rahyA che. Ama naghdhira dvIpanA avatAra samu ane traNe leAkamAM dedIpyamAna lAgatuM hovAthI tenuM nAma, traleAkaya dipaka rAkhavAmAM AvyuM. pAMca merU, cAreya tarapha moTA gaDha, brahmAMDanA jevI khAMdhaNI, 82 derI, cAreya tarapha cAra pALA, 1444 thAMbhalA, eka dizAmAM kara nAvA, cAya dizAkhAe sAra vizALa raMga maDo, sAmbATa, bApa, anekamAMdharA, rAmanAma nIce pAdukA, eka rAtru ca zikhara sa nArA be hajara bho jenA upara nATaka karatI putaLIe ane kula 400 pratimAnA birAjamAna che. paga tIthI samavasaraNa ane nadizvarIpanI sAgApAMga racanAe nirmANa karelI che. AvA ANunA khInna avatAra samuM A maMdira joIne atyaMta ullAsa ane satASa thAya che. vizALa dharmazALAo tathA bhojanazALAnI suMdara vyavasthA che. (9) mALA mahAvIra --pADurAvathI pU dizAmAM lagabha 6 ki. mI. dUra be sadIo pahelAnu pavitra prAcIna nI jagAmAM AveluM che. jaMgalamAM ma`galane khyAla karAvatuM 24 jInAlayAvALu vrata plAsTarathI cakacakIta dekhAtA zikharakha dhI maMdiramAM mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanI aDhI hAtha UMMcI suMdara mUrti parikara sa' birAjamAna che. mUrti prAcIna devAthI bhakti thayelI che kyAMya mUrtinI prAcInatA bhavyatA ane camatkAritA Aje prazna anubhavAya che. mUrti mUkI hatI, je upa2thI mUrchALA mahAvIranA nAme oLakhAya che. ahI dharmazALA che. caitra suda 17 se moTA meLA bharAya che. jaina jainetara meLAmAM Ave che. (10) nADalAI :--rANI relve sTezanathI moTara raste lagabhaga 23 ki, mA~, pUrva dizAmAM noDalA gAma che. nAradajIe vasAvelI A prAcIna nagarInuM nAma tArakapura hatuM. eka kALe jenAthI nAthI jhaLaLatu hatu, nADAsa ane nAbAinA pradeza eka ja nagaramAM samAI jatA hatA. pAchaLathI vastI ochI thatAM, bane nagarA vaheMcAI jatAM, vacce cha cha mAIlanu aMtara paDI gayuM, mRtyAre ahIMyA devamAsa jevA 11 jaina. madirA enA gauravanu gIta saMbhaLAvI rahyAM che. DAI kAI maMdira enI unnata bAMdhaNIthI nAragAjInA maMdiranA khyAla ApI jAya che. kahevAya che ke nagaranI pazcima dvAranI bahAra zrI AdinAthanuM pUrANuM zikharabaMdhI vizALa jInAlaya ma`travidyAnA pAraMgata zrI yazobhadrasUrijIe potAnI ma`trazakti vaDe AkAzamAge vallabhIpurathI lAvI savata 964 mAM ahI sthApita karyuM. gAmanI bahAra AvelI be TekarIe zatru Mjaya ane giranAranI karIo tarIke oLakhAya che. (11) nADAla H--rANI relve sTezanathI meTara raste 13 ki. mI. pUrva uttara dizAmAM nADAla gAma che. ahIMnA khaMDiyerI 377 zvetAM kAI samaye samRdra nagara vAno khyAla bAve che. bI neminAtha bhagavAnanA vizALa maMdiramAM eka prAcIna bhoMyarU che. je khullu' rahe che. temAM akhaMDa dIvA prajavalita rahe che. temAM AI jatu nathI. kahevAya ke A bhoMyarAnA mAtra cheka nADalAI sudhI jAya che. 300 varSa pahelA A sthaLe zrI mAnadevasUrijIe yoga sAdhanA karI hatI ane zAkaMbharImAM vyApelA mahAmArInA upadravanI zAMti mATe ahIM besIne ' laghuzAMti'nI racanA karI hatI. dhANerAva nAbArDathI cAlurAva 3 kAca Dara che. daza diza che. zrI AdIzvara bhagavAnanuM maMdira parama nIce che, bhAvAnI vastI sArI che. vizALa dharmazALA che. maMdiramAM zrI kuMthunAthajI, jIrAvAlA pArzvanAtha, gADI pArzvanAtha, zAntinAtha, AdinAtha, vabhava, abhinaMdana prabhu, cittAmaNI pAnAtha ne dhamanAya vagaranA che. dIyANAjI lAyANAthI diyANA cAra mAIla che. dIyANAjImAM zrI jIvitasvAmInI mUrti che, galamAM maMgala karAve tevuM A suMdara sthAna che, dharmazALAo paNa che. AAvana jinAjyanuM A maMdira prAcIna bhavya ane parama danIya che. mULanAyaka zrI mahAvIra svAmInI mUni bagama prAcIna che. parama vairAgyathI bharelI amRtarasane varSAvatI A mUti jIvita svAmInI mUrtinI upamAne cAMga che. kima paNa sudara ane manohara che. mULa gabhArAmAM ahIMthI traNa hAthanI vizALa parikaravALI zrI vardhamAna svAmInI mUrti che. A sthAna dhyAna karavAlAyaka che. kAI jApa ke dhyAna ke cogane mATe parama zAnta vAtAvaraNa icchatA mumukSu-yAgIone jarUra prANapreraka prazAMta sthAna che. nIteADA bhAvana dIyANAthI nItADA 17 mAIla dUra che. ahIM jinAmanuM prAcIna maMdira che. mULanAca zrI cittAmA pAsanAthanI mUrti prAcIna ane manAra che. ahIM zrAvakonA 40 ghara che. dha zALA, upAzraya che. nItADAthI cAra mAIla dUra svarUpaga ja che. ahIM su Mdara dhAtunI mUrtinuM thati che. mahAvIra jaina gurUkuLa cAle che. dhamazALa che. svarUpagajathI cAra mAIla dUra caDhIDA gAma che. ahI maMdira zrI ciMtAmaNi pArzvanAtha, zrI AdinAtha ane zrI mahAvIra svAmInA Tha, zrI ciMtAmaNi pArzvanAthanA moDhAM ma'diranA pAchaLano bhAgamAM zatruMjaya giranAra, mA, pAvApurI, sametazikhara, Page #428 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 378 jenaratnaciMtAmaNa aSTApadajI vagerenA suMdara paDe che. zrI siddhacakrajInuM suMdara maMdira che. ajArI pIMDavADAthI traNa mAIla dUra ajArI che. ahIM gAma bahAra bAvana jinAlayanuM prAcIna maMdira che. mULanAyaka zrI viraprabhunI suMdara pratimA che. mULa gabhArA bahAra nANukIya gacchane AcArya zrI mahendrasura ane zrI zAntisUrinI pratimA che. pradakSiNAnA pAchaLanA bhAgamAM sarasvatI devInI mUrti prAcIna ane suMdara che. maMdirathI 12 mAIla dUra eka pahADamAM sarasvatInI derI che. pra imAjI prAcIna che. kalikAla sarvajJa AcArya zrI hemacaMdrasUrijI sarasvatInI sAdhanA karavA ahIM AvyA hatAM. bAramI zatAbdIpUrvathI A sthAna sarasvatInA tIrtharUpe prAcIna prasiddha che. nANA pIMDavADAthI nANuM cha kesa-gAu dUra che. nANu sTezanathI nANA gAma eka mAIla dUra che. rasto jaMgalene pahADI che. bhomiyo laIne javuM joIe. upAzraya-dharmazALA tathA zrAvakonA ghara DAM che. suprasiddha nAgakIya garachanI utpatti A nANuM gAmathI thayelI che. te ahIM eka maMdiranI paLa hatI. hAla bAvana jinAlayanuM bhavya maMdira che. maMdira prAcIna paNa adhUruM che. osavALa tathA brAhmaNemAM vikhavAda thavAthI osavALA gAma khAlI karI gayA. eka gadheDAnA AkArane patthara banAvI temAM lakhyuM ke koI osavALa na rahe. brAhmaNoe maMdira kabaje karI zivAlaya baMdhAvyuM. jenoe jodhapura rAjyamAM kAyadesara laData calAvI ane maMdirane kabaje meLavyuM. A maMdiramAM mULanAyaka zrI mahAvIra prabhunI badAmI raMganI nA hAthanI moTI suMdara pratimA che. pratimAjInI cAretarapha suMdara parikara sahita toraNa banyuM che. temAM suMdara kArIgarI che. nANu ekavAra meTuM samRddhazALI prasiddha zahera hatuM. ' . suraNagiri. pahADa che. jAlora suvarNagirinI talATImAM vaseluM killebaMdha suMdara zahera che. jAramAM kula 11 bhavya janamaMdira che. zrI AdinAtha, zAntinAtha, neminAtha ane mahAvIra svAmI A cAra maMdire tathA vAsamAM AvelA che. kharatara vAsamAM pArzvanAthajInuM, khAnapurA vAsamAM munisuvrata svAmInuM phelAvAsamAM zrI vAsupUjya bhagavAnanuM, kAMkarIvAsamAM zrI pArzvanAthajInuM ane mANekacoka pAsethI ladhu pezAbamAM jIrAvAlA pArzvanAthanuM ema kula nava maMdira zaheramAM che. eka sUraja paLanI bahAra zrI RSabhadevanuM ane zaherathI pazcima tarapha piNa mAIla upara zrI goDI pArzvanAthajInuM eka maMdira che. badhA maLI 11 jinamaMdira che. asalI nAma javAlIpura hatuM. - suvarNagirine sonagaDha ane jAlArano gaDha kahe che. A suvarNagiri upara vikamAdityanI cothI peDhIe thayela nAhaDa rAjAnA samayamAM zrI mahAvIra svAmInuM manohara maMdira banyuM hatuM. tene "yakSavasahi" kahetA hatA. kahevAya che ke ahIM kareDapati sivAya koI zreSThI rahI zakatA nahIM. badhA karoDapatio ja hatA. - vaLI mahArAjA kumArapALe kumAra vihAra yA pArzvanAtha bhagavAnanuM citya bAvana jinAlaya baMdhAvyuM hatuM. tenI pAse aSTApaMdanuM maMdira hatuM paNa musalamAnonA vakhatamAM suvarNagirinA maMdiro khaMDita karyA chevaTe jodhapuranA rahevAsI jAlora rAjyanA mahAmaMtrI zrI jayamalajI mota saM. 1981mAM aMjanazalAkAo karAvI suvarNagiri upara pratiSThA karAvI. naiRtya taraphanA cheDAthI gaDha upara javAno rasto che. cAra moTA daravAjAnI aMdara paga mUkatAM cIThThI ApavI paDe che te cIThThI nIcethI maLe che. AgaLa jatAM jamaNI tarapha gaganacuMbI zikharavALuM bhagavAna mahAvIra svAmInuM bhavya maMdira dekhAya che. DAbI tarapha aSTApadAvatAra caumukhajInuM apUrva maMdira che. caumukhajIthI pUrvamAM zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM caitya najare paDe che. zrI mahAvIra svAmInuM maMdira be mALanuM ane vizALa che. tAraMgAnA bhavya ucca maMdiranuM smaraNa karAve che. caumukhajInuM maMdira kotaraNImAM suMdara che. pArzvanAthajInuM maMdira prAcInatAnuM bhAna karAve che. gaDhamAM jaina maMdira uparAMta rAjamahela, keTalAka sarakArI makAna, zivamaMdira, be dharmazALAo, be vAvaDIo, TAMkA vIramadevanI cekI, masIda vagere che. jodhapura jodhapura mAravADa jaMkazanathI pAlI thaIne jatI relave lAInamAM jodhapura javAya che. - beDA nANAthI traNeka gAu dUra che. ahIMnA loke bhAvika ane dharmapremI che. suMdara bAvana jinAlaya che. dharmazALA, upAzriya ane lAIbrerI paNa che. suvarNagiri eraNapurA sTezanathI 38 mAIla dUra jAlora pAse ja dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #429 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savasaMgraIgraMtha 379 jenA 2000 ghara che. jodhapuramAM 10 jinamaMdiro che. dezanI dhaTanA A sthaLe banI hatI. ahIM dharmazALA che. (1) zrI AdinAthajI (2) zrI zAMtinAthajI (3) zrI saMbhavanAthajI (15) TANu-mAravADamAM sajajana roDa sTezanathI 16 (4) zrI pArzvanAthajI (5) zrI munisuvrata svAmI jemAM sphaTikanI kilo mITara ane banAsa relave sTezanathI ana khUNAmAM 10 suMdara mUrti che. (6) goDI pArzvanAtha (7) zrI kuMthunAtha (?) kilo mITara A gAma AveluM che. dharma zALA che. saMvata 1130nI zrI zAMtinAthanuM maMdira jene rANIsAgaranuM maMdira kahe che. (9) sAlanuM jUnuM tItha gAmanI bahAra be phalaMga dUra pahADanI othamAM zrI ciMtAmaNi pArzvanAthajI jenAM zAMtinAthajI ane sapheda ratnanI eka TekarI upara che. mULanAyaka zrI Adizvara bhagavAnanuM maMdira che. sphaTikanI pratimAjI darzanIya che. A maMdira sauthI moTuM ane darzanIya che. (10) merabAgamAM pArzvanAthajInuM maMdira che. zaherathI (16) sirohI:-mAravADamAM sajajana roDathI vAyavya khUNAmAM traNa mAIla dUra gurajInuM maMdira che. jemAM mULanAyaka bhagavAna 24 kilo mITara dUra parvatanI hAramALAmAM AvelA A prAcIna pArzvanAthajInI suMdara mUrti che. be moTI dharmazALA tathA ghaNA zaheramAM atyAre 18 hArabaMdha maMdira che. ahIMyAM be vizALa upAya che. dharmazALAo ane bhojanazALA che. Abu reDa reve sTezanathI 46 | kilo mITara sirohI reDa reve sTezana che. (12) varaNI -mAravADamAM rANI relve sTezanathI 4 kilo mITara AveluM che. ati prAcIna kALamAM eka samRddha ane vizALa (1 7) bAmaNavADI :-piMDavADA ( rasajanana roDa) sTezananI nagara hoI aneka jIna maMdiro hatAM. kALakrame nagara ane maMdire vAyavya khUNAmAM lagabhaga 6 kilo mITara A pavitra tIrthadhA? bhUgarbhamAM daTAi gayAM. tenA upara AjanuM gAma vaseluM che. AveluM che. A tIrtha jIvItasvAmInA nAme prasiddha che. mahAvIra zrImALapuranA dhanADhaya zreSThIe ahIM zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM svAmI bhagavAnane kAnamAMthI khIlA ahIM vadhe kADhayA tyAre vizALa bhavya ane ramaNIya bAvana jInAlayanuM maMdira baMdhAvyuM bhagavAne cIsa pADI jethI pahADa phATI gayA che. TekarI upara sameta che. ahIM prati varSa dazamIe moTo meLo bharAya che. zikharanI pratikRti thaI rahI che. mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI (13) kAraTA --rAjasthAna mAravADamAM eraNapura relve sTezanathI bhagavAnanuM bAvane jInAlayanuM bhavya maMdira che. sAcA motIne lepavALI vIraprabhunI mUti velukA retInI banAvelI che bhagavAnane moTara raste 19 kilo mITara ane zivagaMjathI 6 kilo mITara 27 bhavanA citramaya suvarNa Arasa 5Ta, navakAra maMtra paTa Adi AvelA 2400 varSa junA ati prAcIna tIrthamAM cAra vizALa, dazanIya che. dharmazALA ane bhejanazALA che. suMdara, bha ina madira che te paikI eka mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanuM vizALa, bhavya maMdira gAmathI eka kilo mITara (18) kuMbhArIyA :-Abu roDa sTezanathI dakSiNa pUrvamAM naharavA nAmanA sthAnamAM AveluM che, jenI pratiSThA vIra prabhunA, moTara raste lagabhaga 22 kilo mITara dUra kuMbhArIyA nAme gAma che. nirmANa pachI 700 varSe zrI ratnaprabhasUrijInA hAthe thaI hatI. sattaramA saikA sudhI A sthaLa ArAsaNA nAme ku. hiMduonA A prAcIna nagarInuM nAma koraTaMka nagara hatuM. jyAre A nagara prasiddha tIrthasthAna aMbAthI lagalaga be kilo mITara dUra jAhojalAlI AbAdI bhogavatuM hatuM tyAre (vara nivaNa saMta kuMbhArIyArInI prakriAddha jaina dara che. kuMbhArIyAnI AsapAsa 595 mAM ) vIra prabhunA sattaramAM padha2 zrI vRddhadevasurajIe sosa paDelA avaze ane lekhe uparathI e kALa pAchAmAM ochA hajAra ane potera janetara kuTuMbane pratibodha pamADI jaina- 360 jina maMdiro haze ane te vakhatanuM A nagara vepAranuM dhamI banAvyA hatA. me Tu mathaka haze, evuM anumAna nIkaLe. janadhama zALA ane 14) nAdiyA :-mAravADamAM sajajana roDa relve sTezanathI bhejanazALA 5 maMdire AlIzAna ane bha suMdara keraNI10 kilo mITara ane bAmaNavADAthI 6 kilo mITara che. pahADanI vALA ane aitihAsika che. enI sthApatya kaLA Aje paNa vacamAM vaselA A gAmanuM prAcIna nAma naMdigrAma ke naMdivardhana prakSane Abu uparanA delavADAnA maMdiro jeTalI digamUDha banAve pura hatuM, je vIra prabhunA moTAbhAI naMdivardhana rAjAe vasAvyuM che. (1) mULanAyaka zrI neminAtha bhagavAnanuM (2) zrI mahAvIra hatuM, gAmathI eka pharloga dUra mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI svAmInuM (3) zrI zAMtinAthanuM (4) zrI pArzvanAthanuM (5) zrI bhagavAnanA naMdIdhara patya tarIke oLakhAtA bAvana jInAlayanA saMbhavanAthanuM maMdira che. maMdiramAM rAjA naMdivardhane bharAvelI vitasvAmInA nAme (19) Abu delavADA :--gujarAta uttara sImADAne joDatAM oLakhAtI suMdara pArakara sahitanI vIra prabhunI adbhuta, kalA, rAjasthAnanI sarahadamAM AvelA bAra mAla lAMbA ane cAra vizALakAya, manohara ane suMdara mUrtinI racanA karavAmAM zilapIe mAIla pahoLo jamInanI sapATIthI 3 0 0 0 phUTa ane samudra sapATIthI jANe prazarasano jhare vahetA karyo hoya evuM bhAva Abeduba 4000 phUTa UMce pahADa AburoDa relve sTezanathI ? ki. mI. dazya sarjAyuM che. kahevAya che ke bhajhavAna vIra prabhune caMDakauzika reDa cAIe Avela che. agAu naMdivardhana nAme oLakhAtA Jain Education Intemational Page #430 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainanaciMtAmaNi A pahADane dhaNI prAcIna kALathI pavitra tIrthasthaLa tarIke ullekha jaina Agama graMthamAMthI jANavA maLe che. paraMtu jyArathI abuda nAmane sape ahIM raheThANuM karyuM tyArathI te abuda evA nAme prasiddhi pAme. A parvata upara atyAre paMdara gAme vaselA che. auSadhiyukta vanarAjI ane dhAtuonI khANe vagere kudaratI dhana saMpattinI bheTa paNa A pahADane maLelI che. A pahADa upara vaseluM Abu zahera lIlI vanarAjI, kuDo, kudaratI jharaNAM, nakhI taLAva, sanaseTa poInTa, gaumukhI, ToDareka nanaroka, anAdA peIMTa, pAlanapura poInTa, nAnuM paNa ramya bajAra, addharadevI vagere jevAlAyaka che. Aje paNa Abune naMdanavana tarIke oLakhAvyuM che. kharuM jotAM enAM sauMdaryane soLe kaLAe vikasAvanAra agiyAramI sadI ane te pachI thayelA dAnavIree jyAre saMgemaramaramAM prANa pUrI apUrva evI-zipa samRddhinuM ahIM nirmANa karyuM tyArathI A bhUminA rUpa, raMga ane pavitratA anupameya banI cUkyAM che e nirvivAda che. amadAvAdathI 186 ki. mI. ane vaDodarAthI 286 ki. mI. che. moTara raste vaDodarAthI amadAvAda, mahesANA, pAlanapurathI 340 ki. mI. thAya che. ( 20 ) delavADA (Abu ):- pahADa uparanA Abu zaherathI, delavADAnA jaina maMdire 2 mAIla dUra AvelAM che. yAtrALuone jIvana jarUriyAtanI dareka vastuo maLI rahe che. jaina yAtrio mATe traNa dharmazALAo temaja bhojanazALAnI vyavasthA che. cotarapha pahADanI vacamAM khullA bhAgamAM suMdara ane ramaNIya jaina maMdirone samudra Avela che. duniyAnA darekanA dimAgane DolAve, AMkha vaDe haiyAmAM kArIgarIthI AtmAne kotare evI ati uttama addabhuta kArIgarI ArasamAM ketarAvI jaina dharmanI japeta phelAvanArA vimaLamaMtrI, vastupALatejapALanI badhu belaDI ane bhAmAzAhe sarvottama kAma karI AtmasAdhanA karI gayA. zrI RSabhadAsa kavie kahyuM che, "duniyAmAM jene jeTa nathI evA adbhuta kArIgarIvALA uttama maMdiro jeNe joyA nathI tenuM jIvatara nakAmuM che tAjamahelanuM sajana mehAMdha rAjana jahAMgIre prajAnA paise priyA nUrajahAM mATe karyuM jyAre maMtrIvaroe pitAnI puNya kamANI khacI bhavabhavanuM bhavanAzInI bhAthuM pratyeka jaina-ajainenA dilane DolAvI hRdayane naMdanavana banAvI mukita paMthane mArge mUke tevuM AnAthI keI na vadhe tevuM anupama sthApatya che. kahevata che." AbunI keraNI, tAraMgAnI ubhaNI ane rANakapuranI bAMdhaNI Aje paNa sarvotama che. kalAnA sajana mATe bhArobhAra cAMdI tenuM kArIgarone ApI uttama kalAne dhanyavAda ApavA zabdaSamAM zabdo nathI. delavADAnA pAMca maMdira (1) vimala vasahI jIna prAsAda :- gUja2 nareza bhImadevanA maMtrI zrI vimala zAhe traNa divasa upavAsa karI aMbIkAdevInI ArAdhanAthI nididhaTa jagAmAM caMpakavRkSa nIcethI zrI AdIzvara bhagavAnanI mUrti kADhI batAvatAM A asala jainanuM tIrtha hatuM evuM nakkI karI A pasaMda karelI jagAnA badalAmAM brAhyaNAnI mAMgaNI pramANe jagA upara patharAI rahe teTalA suvarNa sikkAo ApI jagyA kharIdI. tenA upara te samayanA 18 karoDa 53 lAkha rUpiyA jeTaluM aDhaLaka dravya khacI mULanAyaka zrI AdIzvara bhagavAnanuM bhavya ramaNI caitya baMdhAvyuM. pratiSThA saMvata 1088 mAM zrIdhamaSasUrinA hAthe karavAmAM AvI. mULa pragaTa thayela zrIAdIzvara bhagavAne jayAM pragaTa thayA tyAM ja che jayAre mULa maMdiramAM navIna pratimA birAje che. mULa mUti dilane DolAvI AtmAne anUpama zAMti Ape tevI che. A mUrti prabhu mahAvIranA samaye jeTalI 2500 varSanI prAcIna che. bAjumAM zrI aMbIkA devInI mUti paNa che, chatamAM aneka prakAranI suMdara mUrtio kaMDArelI jovAlAyaka che. (2) lUNasahI ane prAsAda -bahArathI sAdu paNa aMdarathI addabhuta kalAkArIgIrIvALuM bahu suMdara kAraNabharyuM ane zilpakaLAthI bharacaka mULanAyaka zrI neminAtha bhagavAnanuM A bhavya vizALa maMdira gujarAtanA rAja varadhavalanI mahAmAtya maMtrIo zrI vastupAla tejapAla baMdhubelaDIe teonA moTAbhAInI smRtimAM, zobhanadeva nAmane zilpInA hAthe baMdhAveluM. A maMdiranA raMgamaMDapanI DAbI ane jamaNI bAju utkRSTa kalAkArIgIrIthI bharapura karaNIvALA derANI-jeThANInA nAmathI oLakhAtA be moTA gokhalAo che jenA kAraNuM ajabagajabanI che. zrI rAjuladevInI mUti, ArasanI hastIzALA, etihAsika kalAnA ketarakAma maMdira banAvavAmAM te samayanA rUpiyA eka karoDa eMzI lAkhane kharca thayo che. mULanAyaka zrI nemInAtha bhagavAnanI mUti kasoTInA pASANunI che ane enI pratiSThA saMvata 1287 nA phAgaNa vadI 3 ne ravivAra nAgendra ga7nI AcArya zrI vijayasenasUrinA hAthe karavAmAM karavAmAM AvI hatI. vimalasahImAM mULanAyaka zrI AdIzvara bhagavAna ane luNavasatImAM mULanAyaka zrI neminAtha bhagavAna birAjamAna hevAthI bane sthAne anukrame zatruMjaya ane girinAra tIrvAvatAra mAnavAmAM Ave che. lUNusahInI pAse bIjI cAra ke banAvIne A sthAnane barAbara ujajayaMta tIrthanI pratikRti rUpe sthApela che. () pittalahara ane prAsAda -A maMdira bhImAzAhe baMdhAvyuM che. te bhImAzAhanA maMdiranA nAmathI oLakhAya che, gujarAtanA sulatAna mahamada begaDAnA samayamAM amadAvAdanA rahevAsI maMtrI suMdara ane maMtrI gadAe zrI AdIzvara bhagavAnanI 108 maNuM dhAtunI mUrti banAvI mULanAyaka tarIke saMvata 15rapamAM pratiSThA karAvI tyArathI pittalahara maMdira nAme oLakhAya che. (4) kharatara vasahI (comukhI) jIna prAsAdaH- zrI pArzvanAtha Jain Education Intemational Jain Education Intemational Page #431 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 381 bhagavAnanuM caturmukhI sAdu chatAM traNa mALanuM vizALa maMdira osavAla saMdhavI maMDalika ane tenA kuTuMbIoe saMvata 1515 nI AsapAsanA samayamAM baMdhAvyuM che. A miMdaranu zikhara bIjA maMdirothI UMcuM che. UMcI jagyA para hovAthI trIje mALe caDhI AbunAM prAkRtika dazyo joyAne AnaMda anupama che. daMta kathA evI paNa che ke A maMdiranuM salAToe potAnI smRtimAM sarjana (5) zrI mahAvIra svAmI jIna prAsAda - vimala vasahIM prAsAdamAM pesatAM DAbA hAthe nAnakaDuM zrI mahAvIra svAmInuM maMdira che. (20) acalagaDha-: pahADa upara delavADAthI moTaranA pAkA raste lagabhaga 5 mAIla dUra UMcI TekarI upara vaseluM acalagaDha nAmanuM prAcIna gAma che. TekarI upara mevADanA rANA kuMbhAe saMvata 159 mAM acalagaDha nAme kile baMdhAvelo che. atyAre e khaMDita che. jaina dharmazALA ane 4 maMdira che. (1) zrI AdIzvara bhagavAnanuM caumukhajInuM (2) zrI AdIzvara bhagavAnanuM (1) zrI kuMthunAtha bhagavAnanuM (4) zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM (taLeTImAM). mahArAjA kumArapALe mALI caumukhI maMdira baMdhAvyuM che. jemAM manuSya kadanI nAnI moTI 12 siddha-pratimAo tathA 2 kAusagnajI pratimAo maLI kula 14 pratimAo che. A suvarNamaya pratimAnuM vajana 1444 1NuM manAya che. uparathI pahADane caDhavAne mAga dUra dUra sudhI te narI AMkhe jovAlAyaka darzanIya che. bhatRharInI guphA, zrAvaNa-bhAdara taLAva, acalezvara mahAdevamAM suvarNamaya nadI ane taLAva-kinAre be paththaranA pADA jovA lAyaka che. uttaramAM A parvatanuM uccatama zikhara guruzikhara che. jyAMthI sUrya ane caMdradarzana pUrNimAnA dine dazanIya che. (21) jIrAvalA -Abu roDa relave sTezanathI pazcime moTara rasta lagabhaga 35 ki.mI. dUra cAre bAju aravallInI pahADIethI gherAyeluM jIrAvalI nAmanuM gAma AveluM che. ati prAcIna tIrthabhUmimAM pahADanI othamAM paNa jarA UMcA bhAga para zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM bhavya ane vizALa zikharabaMdhI maMdira deva vimAna jevuM zobhI rahyuM che. tyAM jIrAvalA pArzvanAthanI camatkArika mUti adhiSThAyaka devanI preraNAthI derImAM DAbA vibhAgamAM sthApana karelI che. dharmazALA tathA bhojanazALA che. (22) sAra:-mAravADamAM jodhapuranA dakSiNa bhAgamAM A prAcIna tIrtha sAcora rANIvADA relave sTezanathI 48 ki. mI. che. ahIMyA pAMca maMdira tathA dharmazALA che. pita svAmI bhagavAnanI bhavya ane manohara zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanI ati prAcIna mRti ghaNI camatkArI che. jagaciMtAmaNuM caityavaMdanamAM jaya uvIra satya ure maMDana! evA zabdothI A tIrthane bhAvapUrvaka vaMdana karIe chIe. (23) varamANa:-mAravADamAM sarehI sTeTamAM AveluM A gAma jIrAvalA tIrthathI dakSiNa pazvima dizAmAM 6 ki. mI. ane abureDa sTezanathI 45 ki. mI. che. enuM prAcIna nAma brahmaNapura hatuM. A gAmanA nAma uparathI jene brAhmaNa gaccha khyAti pAmyA hatA. ahIMyA kAraNadAra zilpakaLAnA addabhuta namunArUpa mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanuM UMcI bAMdhaNInuM zikharabaMdhI maMdira gAmanA eka khUNe TekarI upara AveluM che. mULanAyakanI badAmI raMganI muti saMprati rAjAnA vakhatanI bharAvelI che. ahIM jaina dharmazALA che. (24) phAlanA - amadAvAdathI dilhI mITarageja lAIna upara amadAvAdathI. 285 ki. mI. ane AbuthI. 100 ki. mI. che. sTezananI sAme dharmazALA che. mULanAyaka zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira che. (25) desurI -mAravADamAM AvelA dhANerAvathI lagabhaga 5 ki. mI. dUra A tIrtha che. ahIMyA cAra prAcIna jIna maMdira temaja dharmazALA che. (26) sAdaDI -mAravADamAM phAlanAthI 8 ki. mI. che. kula cha daherAsara ane dharmazALA che. (27) nAgezvara (uhela) -vaDodarA ratalAma broDageja relve lAIna upara ratalAmathI 81 kilo mITara camahalA relve sTezanathI moTara raste 14 kilo mITara nAgezvara tIrtha che. vijayagaDha AleTa sTezana pachInA pahelA relave sTezana thuriyAthI phakta 3 kilo mITara nAgezvara tIrtha che. camahalA sTezanathI basa sarvisa maLe che. 14 phUTa UbhI 7 phaNAvALI lIlA varNanI 1100 varSanI prAcIna camatkArika zrI nAgezvara pArzvanAtha bhagavAnanI suMdara mUti maMdiramAM birAjamAna che. dharmazALA temaja bhojanazALAnI vyavasthA che. (28) zrI rAtA mahAvIra :-mAravADamAM eraNapura roDa relave sTezanathI pUrva dizAmAM 8 mAIla ane vIjApurathI 2 mAIla hathuMDI nAmanuM gAma AveluM che. jayAMthI eka mAIla dUra pahADanI moTI moTI be TekarIo vacce AvelI eka nAnI TekarI upara mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanuM maMdira che. mahAvIra prabhunI kA phITa UMcI siMdura jevA rAtA varNanI mUrti hovAthI rAtA mahAvIra tarIke loko oLakhe che. dazamA saikAthI prAcIna tIrtha tarIke prasiddhi che. dharmazALA che. (29) muMDasthala : AburoDa sTezana najIka AvelA khareDI gAmathI pazcime 6 kile mITara A tIrtha che. vIraprabhu chA avasthAmAM vihAra karatAM Abu pahADanI nIce padhAryA tyAre temanI smRti rUpe e ja varSamAM ahIM zrI kezIe maMdira banAvI Jain Education Intemational Page #432 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNI pratiSThA karAvI. gAra: bahAra bhAna avasthAmAM raheluM mAtra jIna maMdira che. jemAM kRtio nathI. 1. lakamaNI -mALavA nemADa prAMtanA nAke alirAjapurathI 8 kilo mITara che. jaMgalamAM maMgala karatuM A tIrtha che. dAhodathI moTaramArge 60 kilo mITara che. dAhoda-dilhI lAInamAM jaMkazana sTezana che. zrI padmaprabha prabhunI mUrti tathA bIjAM aneka biMba atrethI khodatAM maLI AvavAthI saMvata 1894 mAM A maMdiranuM sarjana zrI vijaya yatIndrasUrie karAvyuM. maMtrIzvara pethaDa kumAranA putra jhAMjhaNakumAre mAMDavagaDhathI zatruMjayane saMdha kADhele tyAre A tIrtha vidyamAna hatuM. Azare 2000 varSa purANI pratimAo manAya che. navIna daherAsara 16 04pa0 phUTa lAMbuM pahoLuM che, ane 35 phUTa UMcuM che. vizALa gabhAro 30x10 phUTa je moTo che ane teja suMdara raMgamaMDapa garDara paththarathI banAvela che. cAre bAju zrIpALa rAjAnA jIvanacaritranA katarelA jIvana citra sonerI varakhathI sajI maMdiranI zobhA ati uttama banAvI che. mULanAyaka zrI padmaprabhunI mUti 87 Ica jevI moTI che jenA upara savaMta 1093 ne lekhavALA pavAsana sAthe maLI AvelA che. atre dharmazALA che. jaMgala hovAthI bhojana Adi prabaMdha mATe alirAjapura lakhavAthI thaI zake che. 2. ratalAma :-vaDodarAthI dilhI-mathurA lAInamAM ratalAma sTezana 260 kilomITara Avela che. ahIMyAM bAra maMdira, jJAna bhaMDAra, upAzraya tathA kasTama ophisa pAse dharmazALA che. kasTama oNphisa sAme zrI ajItanAtha prabhunuM zikharabaMdhI daherAsara che. pacaraMgI lAdInuM kAma jovAlAyaka che. bajAramAM saMvata 165ra nI sAlanuM prAcIna zrI AdIzvara bhagavAnanuM daherAsara che. bahAranI bAjue eka chatrImAM zrI ajItanAtha prabhu tathA bIjImAM zrI mahAvIra svAmInI pAMca phUTa UbhI prAcIna mUtio che. tamAku bajAramAM zrI caMdraprabhu bhagavAnanuM zikharabaMdhI daherAsara che. bAjumAM kaTAvALAnI peDhImAM zrI AdIzvara bhagavAnanA daherAsaramAM pAnAnI mUrti che. 3. makSIjI :-ujajaina-bhopAla lAIna u52 magasI relve sTezana 41 kilomITara che. hATa bajAramAM eka suMdara daherAsara zrI pArzvanAtha prabhunuM saMvata 1472mAM sanI saMgrAme baMdhAvyuM hatuM. 4. ujajaina -broDageja relave lAIna upara ratalAmathI 96 kilomITara tathA IdorathI 80 kilomITara relve sTezana che. vaDodarAthI moTara mArge dAhoda dhAra thaI 410 kilomITara che. A nagara kSiprA nadInA kinAre AveluM che ane aneka muni puMganA pagalAMthI pavitra banyuM che. sAtamA saikAmAM "bhaktA- maranI racanA zrI mAnaggasUrie bhoja rAjAnA samayamAM racI saMbhaLAvI hatI. vAdivetAla zrI zAMtirie aneka sabhAomAM zAstromAM jIta meLavI hatI. zrI mahAkALanA maMdiramAM zivalIMga nIce hAlana zrI avaMti pArzvanAthanI pratimA hatI je zrI siddhasena divAkare "mahAkAla" ( ziva maMdira)nI mUrtimAMthI, nIce jamInamAMthI kaDhAvI pragaTa karAvI. prAcIna sthaLa hAlanA ujajainathI be mAIla dUra manAya che. te samayamAM A nagara samRddha ane vizALa hatuM. A e ja sthaLa che jyAM rAja caMDapradyota rAjA udayananI jIvaMta svAmInI mUti lAvyA hatA. avaMti sukumAlanI yAdamAM tenA putra mahAkAle vIra nirvANa saMvata 250 lagabhaga A maMdira baMdhAvyuM ane te bane nAmathI jANItuM hatuM. hAlamAM A camatkArika ati kSiprA nadInA kinAre AvelA zikharabaMdhI daherAsaramAM bhoMyarAmAM vidyamAna che. dharmazALA che. - pa. pAvara:-vaDodarAthI hAIve roDa upara godharA-dAhoda thaI 240 kilomITara mAMDavagaDha pahADanI UMcI jagA upara AveluM prAcIna tIrtha sthaLa che. bhAratavarSamAM ajoDa, bhavya ane Ajeya dugara tarIke nAmAMkita ane dariyAnI sapATIthI 200 phUTa UMce AvelA jagatabharanA A ajAyaba killAne daza siMhadvAra ane cAra mukhya dvAra hatA. kilAmAM jaLAzayo, khetare, maMdira, dharmazALAo, mahela jovAlAyaka bhavya ane ramaNIya suMdara atihAsika ImAratane ane bagIcAone potAnI 44 mAIlanA vistAramAM samAvI de evA A suMdara sthaLanuM AkarSaNa na kene heya ? mAMDavagaDha jyAre unnatinA zikhare hatuM tyAre ahIMyA 300 maMdire, eka lAkha dhara ane sAta lAkha jananI vastI hatI. mAMDavagaDhane rAjiyo, nAme deva supAsa; RSabha kahe jina samaratA, pahece mananI Aza." zrI supArzvanAtha bhagavAnanA suprasiddha tIrtha tarIke catya vaMdanamAM gavAto A duhA Aje mAtra smaraNarUpa banI rahyo che. Aje e maMdire ke biMbane patto nathI. Aje te zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM eka maMdira mAtra vidyamAna che. ahIM dharmazALA tathA bhojanazALA che. 7. dhAra:- dhAra I derathI 60 kilomITara ane mAMDavagaDhathI 20 ki.mI. che. enuM prAcIna nAma dhArAnagarI hatuM. rAjA bhejanI rAjadhAnInuM sthaLa hatuM. kavikALIdAsa, bANabhaTTa, paMDita dhanapALa AdI paMDitothI prakhyAta che. hAlamAM eka prAcIna AdIzvara bhagavAnanuM maMdira tathA bIju zrI pArzvanAtha prabhunuM maMdira navIna che. joke mati khUba ja prAcIna lAge che. dharmazALA che. 8 citoDagaDha -: vaDodarA-dilhI broDageja relave lAIna upara vaDodarAthI 261 kilomITara ratalAma relave sTezanathI mITara geja relave lAIna upara 186 kilomITara ane hiMmatanagara-udepura mITara geja relve upara udepurathI 117 kilomITara citoDagaDha relave Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #433 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 383 jaMkazana sTezana AveluM che. tyAMthI citoDa gAma be mAIla che. bhAratanA maulika saMskAra, saMpatti, zaurya ane svamAnanA saMskAronI dAtA jene ItihAsa romAMca khaDA karI de e che. evI A vIrabhUmi citoDagaDha ghaNI ja prAcIna che. samudranI sapATIthI 1850 phUTa U e ane jamInanI sapATIthI 500 phUTa UMcA A gaDhanI laMbAI savA traNa mAIla ane pahoLAI ardhA mAIla jeTalI ja che. pAMca pAMDavonA suprasidhdha yoddhA bhIme banAvela A gaDha che. ahIM bhImanA nAmathI bhImagoDI ane bhImatala Adi sthAne vidyamAna che. tyArabAda moryavaMzI rAjA citrAMgade udhAra karAvyo tethI gaDhanuM nAma citrakuTa prasiddha thayuM. 1444 graMthanA praNetA Acarya zrI haribhadrasUrinuM A janmasthAna che. ahIMyAM pAMca maMdiro che. zrI AdInAtha bhagavAnanA samArakarUpa 80 phUTa UMce suMdara kalAkArIgarIvALA ane zi95 kalAnA ujajavala namUnArUpa sAta mALane jaina kIrti sthaMbha vikramanA caudamAM saikAmAM banAvela che. 9. kareDA pArzvanAtha -udepura citoDa relve lAIna upara kareDA sTezana che. gAma poNo mAIla dUra che. mahAmaMtrI pethaDakumAranA putra jhAMjhaNakumAra moTA saMgha laIne ahIM AvyA hatA ane zrI dharmaSasUrijInA varadhaste zrI pArzvanAtha prabhunuM maMdira, baMdhAvavA mAMDayuM. viziSTatA evI paNa hatI ke prabhunI mUrti upara piSa vadi dazame sUrya kiraNuM paDe je pAchaLanA keTalAka jIrNoddhArathI hAlamAM paDatAM nathI. sTezanathI aDhI mAIla dUra dayALazAhane prAcIna kile ane rAjasAgara taLAva ane pAsenA pahADa upara nava mALanuM maMdira rANAe baMdhAvelAM, jemAMnuM maMdira hAlamAM mAtra be mALanuM dekhAya che. baMdhI maMdira che. cAra moTI dharmazALAo tathA bhojanazALA che. 11. aMtarikSa pArzvanAtha -varADa prAMtamAM surata-nAgapura lAIna upara AkelA relave sTezana che. ahIM daherAsara, upAzraya tathA dharmazALA che. ahIMthI 65 kilo mITara sirapura gAma che. jyAM prAcIna tIrtha zrI aMtarikSa pArzvanAtha prabhunuM maMdira che. A mUti veLunI ati prAcIna che. rAvaNanA sevaka mAli sumAlie pUjana karI sarovaramAM padharAvelA. kALAMtare elasapuranA rAja zrIpALa hatA. tilakamaMjarI nAme dharmapatnI hatI. temaNe A pratimA taLAvamAMthI bahAra kaDhAvI saMvata 142mAM zrI abhayadevasUrinA haste maMdiramAM pratiSThita karI. te samayamAM zrIpALa rAjAne koDha A sare.varanA pANIthI dUra thayelo ane zarIra suMdara banI gayuM. A camatkArIka mati adhara pasanastha, zyAma raMganI che ane hAlamAM jamInanA hisAbe bhoMyarAmAM che. A mUrti te vakhate adhara hatI. mUrti ane bhUmitala vaccethI panIhArI beDA sAthe yA gheDesvAra nIcethI nIkaLI zakato hato. hAlamAM abata hajIe addhara to che paNa be khUNe dALane dANu jeTalI aDakelI che. maMdiramAM Avela cAMdIthI maDhela devaja daMDa upara saMvata 1289ne citra suda 10ne lekha che. dharmazALA tathA A tIrthasthAna prAcInatAnA purAvA ApatA vidyamAna che. 12. bhAMDakajI - vardhA jaMkazanathI madrAsa jatI relave lAIna upara cAMdA gAma pAse bhAdaka relve sTezana che. gAma eka mAIla aMdara che. prAcIna nagarI bhadrAvatI nAme hatI. zrI pArzvanAtha prabhunI dA phUTa UMcI phaNAdhArI pratimAjI zrI aMtarikSa pArzvanAthanA maMdiranA munImane svapna AvavAthI 1966mAM pragaTa karAvI, zrI saMghe janamadira ba dhAyuM. hAlamAM jaMgalamAM maMgala rUpe maMdira ane dharmazALA ane thoDAMka chAparAM che. 13. rAjagaDha - mALavAmAM medhanagarathI 60 kilo mITara zrI mahAvIra svAmInuM zikharabaMdha daherAsara che. saMvata 112 nI sAlanI zrI neminAtha prabhunI prAcIna pratimA che. gAmamAM bIjA traNa daherAsaro che. 14. mohana kheDA :- rAjagaDhathI pazcima dizAmAM be mAIla dUra hAive roDathI aDadhe mAIla aMdara A navuM tIrtha AveluM che. tathA zrI AdIzvara bhagavAnanuM maMdira ane dharmazALA che. 15. IdoraH- vesTarna relave lAInamAM ajamera-khaMDavA lAIna upara vaDodarAthI Idara 380 kilo mITara che. hAIve roDathI paNa jaI zakAya che. ahIM A vetAbara mUrtipUjaka cha maMdire che. bajAramAM zeTha hukamIcaMdanuM kAcanuM maMdira jevA lAyaka che. aneka vepAranuM kendra che. 16. udepura :- vaDodarAthI amadAvAda-ajamera relve lAIna mAM 10. kesariyAjI (dhUlevA) -vaDodarAthI uttara tarapha ratanapura hAive roDa upara udepura jatAM 258 kilo mITara che. tyAMthI udepura 60 kilo mITara che. zrI AdIzvara bhagavAnanI prAcIna mUrti, zyAmavarNa, tejasvI che, je 3 phUTa UMcI che. aDhAre varNanA lokone A mUti upara agAdha zraddhA che. temanA upara mANasanA vajana jeTaluM kesara Dhagale caDhatuM hatuM je uparathI te kesariyAjInA nAmathI oLakhAya che. anya leke tene "kALIA dAdAnA nAmathI bhaje che, pUje che. temanI aNu koI pratikAra karI zakatuM nathI, ane tethI gunhA ochI thAya che. A mUrtine rAjA rAvaNane samaye zrI rAmacaMdra laMkA jItyA pachI ayodhyA laI gayA je pachI ujajainamAM sthApyA. tyAM zrIpAla mayaNAsuMdarIe pUjA bhakti karI. patine koDha gayA. te pachI dhUlevAmAM 13mA saikAmAM pragaTa thayA. ati prAcIna hovAthI hAlamAM lepa karavAmAM karavAmAM AvyuM. zrI phatesiMhajI rANAe dAdAne savA lAkhanI AMgI caDhAvI prabhu bhakita karI che. hAlamAM bAvana jInAlayavALuM zikhara Jain Education Intemational Page #434 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 384 jenaratnaciMtAmaNi udepura relave sTezana pa64 kilo mITara che. ratalAma-citoDagaDha relve lAIna che. hAthIpoLamAM eka adyatana dharmazALA che, je haMmezAM ghIsa rahe che. zaheramAM 37 jeTalA maMdira che. ahIMyAM ghaMTAghara pAse zrI zitaLanAtha prabhunuM maMdira, baDA bajAramAM zrI vAsupUjaya svAmInuM maMdira vagere maMdiramAM kAcakAma jovAlAyaka che. zrI sarasvatI devInI suMdara mUrti che. zahera vizALa pAghaDI paTe che. AjubAju taLAvonI hAramALA che. jethI unALAmAM zItaLa lAge che. bAga bagIcA paNa aneka che. taLAvanI vacce paNa bagIcA che. sahelANune bAga namUnedAra che. nAnI TekarI upara rANApratApane cetaka gheDAnuM smAraka che. taLAvamAM rAjamahela hatA. jyAM hAla hoTala che. beTIMga karavAnI majA Ave tevAM jaLAzaya che. aneka prakAranA lAkaDAM vi bAMdhaNIo, cAMdInA cAlu ghareNAM ahIMnI viziSTatA che. 1. bheja - 9hApurathI 20 kilo mITara hAtha kalaMgaDA sTezanathI uttare 6 kilomITara kubheja gAma che. pAsenI TekarI upara zrI jagavalabha pArzvanAtha prabhunuM traNa majalI maMdira che, jene bAhubalI TekarI paNa kahe che. mULanAyaka mUti upara saMvata 1926 ne lekha che. dharmazALA che. 2. kupAka :- nijhAma haidrAbAdanA IzAna khUNe 65 ki.mI Alera sTezana che. tyAMthI 6 kilomITara kupAka gAma che. gAma vacce vizALa dharmazALAnI vacce zrI mANayasvAmInuM prAcIna maMdira che. aneka dharmAcAryoe-Arya sahastagirithI vajI svAmI, janaprabhusUri, hIravijayasUri, samadhamarANI vagere mahAtmAoe A tIrthane uddhAra karAvela che. karNATakamAM Avela kalyANa nagaramAM marakInA upadravane zAMta karavA zaMkara rAjAe koI agamya preraNAthI zrI mANikya svAmInuM biMba zodhI saMvata 680mAM maMdira baMdhAvyuM. hAlanu daherAsara 68 phUTa UMcu che. jene uddhAra saMvata 176 mAM karAvela. mULanAyaka prabhu zrI RSabhadevanI mUrti ardha padmAsanastha che ane 39 IMca UMcI che. mULanAyakanI jamaNI bAja e pIrAjA raMganI zrI mahAvIra svAmInI maMda hAsya karatI usthita padmAsananI beThakavALI duniyAmAM dazyamAna A eka ja manahara mUti joI yAtrikanuM mana mUkyuM samAtuM nathI. A maMdiramAM ardhapadmAsana vi. jAtanI mUrtio vadhu che. be pratimAjInI dADhImAM naMga besADacA che. je navInatA batAve che. dareka vizALa moTI pratimAo trIjA saikAnI lAge che. ATalA moTA pramANamAM ATalI mUtio bIje jaNAtI nathI. dharmazALA che. bhArajA kIvaralI sTezanathI IzAna khUNAmAM 3 mAIla dUra bhArajA nAme gAma che. A gAma keTaluM prAcIna haze te jANI zakAyuM nathI. paraMtu jaina maMdiranI derIo upara saMvata 150, 1502 nI zilAlekhothI A gAma ethIya prAcIna haze ema mAnI zakAya. Aje ahIM zrAvakonA 25 dhare vidyamAna che. 1 upAzraya, 2 dharmazALAo, 1 piSadhazALA che. ahIM pahADI othamAM paNa UMcI TekarI upara zrI AdIzvara bhagavAnanuM maMdira AveluM che. maMdira sudhI bAMdhelo raste che. mULa gabhAe, guDha maMDapa, cha cekIo, sabhAmaMDapa, zagAra cokI ane bhamatInA kaTamukata zikharabaMdhI racanAvALuM che. temAM mULanAyakanI pratimA ati suMdara che. hAlamAM A maMdirane jIrNodhdhAra thayo che. gUDhamaMDapano javAne mukhya daravAje hAlamAM makarANA Arasane baneluM che ne temAM maMgalamUrtinI hAramAM bhagavAnanI 9 matie karelI jovAya che. kIsIMdrA karavalI sTezanathI uttara dizAmAM rAA mAIla ane bhImANa sTezanathI naiRtya khUNAmAM 21 mAIla dUra kAsIMdrA nAmanuM gAma che. tene kAyaMdrA paNa kahe che. enuM prAcIna nAma "kArA hada ' hatuM, ahIM poravADa zrAvakonA 20 gharo che. upAzraya ke dharmazALA nathI, mULanAyaka zAMtinAtha bhagavAnanuM maMdira bAvana jinAlayavALuM che. vaLI mULa gabhAro, gUDha maMDapa, navacekI, sabhAmaMDapa, bAvana paikI aDhAra derIo zugAra cekI, koTa ane zikharabaMdhI maMdira che. mULa nAyakanI parikaravALI mati manahara che, ahIM bIju eka prAcIna jaina maMdira tUTelI hAlatamAM jovAya che. kahevAya che ke AnA dhaNu paththare rohiDAnA jaina maMdiramAM upagamAM levAyA che. AmatharA kIvaralI sTezanathI pazcima dizAmAM 1 mAIla dUra AmA nAme prAcIna gAma che. Aje ahIM upAzraya, dharmazALA ke jenonuM eka paNa ghara nathI. mAtra eka jaina maMdira vidyamAna che. zrI ajitanAtha bhagavAnanuM A maMdira mULa gabhAre, gUDhamaMDapa, sabhAmaMDa5 za"gAra cekI, zikhara ane bAra derIothI yukata bhamatInA koTathI gherAyeluM che. muLa nAyaka upara eka tIrthanuM prAcIna parikara che. paraMtu tenA upara koI lekha jovAta nathI. mULanAyakanI bane bAjue eka jeDInI mUtio darzanIya che. bannenI UMcAI eka hAtha ! AgaLa pramANa ane pahoLAI 1 hAtha 3 AMgaLanI che. gUDha maMDapamAM keTalIka moTI vetavaNu mUtio sthApana karelI che. temAM eka mutinI nAsikA ane bIjI mUrtinA hAtha eka aMguTho khaMDita che. kIvaralI kIvaralI sTezanathI naiRtya khUNAmAM 1 mAIla dUra kavaralI nAmanuM gAma che. jaina zrAvakonAM cAra-pAMca gharo che. ahIM zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira che. mULa gabhAro, gUDhamaMDapa, cokI, zaMgAra cokI, zikhara ane keTathI yukata A maMdira baMdhAyeluM che. maMdiramAM sabhAmaMDa5 nathI, madiramAM paDelA parikaranA TukaDAomAM phaNAvALo TukaDo jovAya che. tethI e parikara mULa Jain Education Intemational Page #435 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 385 nAyaka bhagavAnanuM haze evI ka95nA thAya che. sIverA era Abu roDa sTezanathI IzAna khUNAmAM 3 mAIla dUra ora nAmanuM gAma che. enuM prAcIna nAma oDha hevAnuM zilAlekhomAM maLe che. Aje ahIM jaina poravADAnA sAteka dhara vidyamAna che. 1 upAzraya ane zrI AdIzvara bhagavAnanuM prAcIna maMdira che. A maMdira mULa gabhAre, gUDhamaMDapa, cha cokI, zikhara ane bhamatInA keTayukta che. temAM mULa nAyakanI muti, paMcatIrthanI parikara mUrti che. gUDhamaMDapamAM DAbI bAjue zrI pArzvanAthanI parikaravALI suMdara mUrti che. mUti parikara karatA prAcIna che. gUDhamaMDapanA goLavAmAM 2 kAujhayA manahara ane eka ja namUnAnA che. gUDhamaMDapanA gokhalAmAM eka prAcIna paMcatIthI yukta zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM phaLAvALuM mALI suMdara parikara che. temAM mULanAyaka nathI. deraNa Abu reDathI IzAna khUNAmAM 4 mAIla dUra deraNA nAme gAmamAM zrAvakanI vastI, upAzraya ke dharmazALA nathI. ekamAtra prAca jena maMdira che. A maMdiranA gUDhamaMDapamAM DAbA hAthe AvelA gopamALa parikaranI gAdI nIce saM. 1172no Alekha gAma ane maMdiranI e rAjya karatAya prAcInatA sUcave che. A maMdiramAM mULa gabhAre, gUDhamaMDapa, cha cekI, sabhAmaMDapa, zugAra cokI, zikhara, bane taraphanI mALI, 19 derIo ane bhamatInA keTavALa che. mULanAyaka zrI saMbhavanAtha bhagavAna che. velAra pIDavADAthI uttaramAM 5 mAIla dUra saverA nAmanuM gAma che. ahIMnA zrI zAMtinAtha bhagavAnanA maMdiramAMnA saM. 1198 ne zilAlekhamAM A gAmanuM nAma "saraka" ulekhyuM che. AthI A gAma ane maMdira ethIye vadhu prAcIna ane jenI vastIvALuM haze evuM phalita thAya che. Aje ahIM jaina vastI nathI. chatAM enI prAcIna yAda ApatuM zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM bhavya maMdira UbhuM che. maMdira, mULa gabhAre, gUDhamaMDapa, cha cekI, sabhAmaMDapa, zikhara ane bhamatInA keTavALuM che. ahIM maMdiranI joDe be-traNa oraDAvALI dharmazALA che. temAM sAdhu-sAvI ane yAtrALu sevaka Utare che. maMdiranI pAchaLa eka vizALa ane UMDa taLAva machabUta bAMdhaNInuM baneluM che. nadIne taLAvamAM vALI che. taLAvamAMthI khetarane pANI pahoMce evI sagavaDa che. risarelI rAjyamAM A moTAmAM moTuM taLAva hovAnuM manAya che. vIravADA sajajanareDa sTezanathI vAyavya 6 mAIla dUra vIravADA nAmanuM gAma che. vIravADA purAtana che. eTaluM ja nahi Aje tenI pAse ja vAsiyuM gAma che. jene tIrthamAlAe "visala nagara" evA nAme ulalekha karyo che, ahIM zrAvakonA 48 ghara, 4 upAzraya, 2 dharmazALAo ane 2 jinamaMdira che. A maMdiro paikI zrI AdIzvara bhagavAnanuM ane bIja' zrI dharmanAtha bhagavAnanuM che. zrI AdIzvara bhagavAnanuM maMdira pahADanI TekarInI othamAM UMcANavALA bhAga para AveluM che. mULa gabhAre, gUDhamaMDapa, navacekIo, sabhAmaMDapa, zRMgArakI, cAre tarapha pharatI 46 derI yukata che. derIo sameta kula 47 zikharothI A maMdiranI racanA AlIzAna dekhAya che. derIo 40 che. mULanAyaka zrI AdIzvara bhagavAnanI prAcIna mUrti paMcatIrthanA parikara yukata che. parikaranI gAdImAM vacce devI, tenI nIce be karaNa ane bane bAjue eka eka hAthI ane siMha che. vaLI eka tarapha cakSa ane aMbikA devInI mUrti che. A maMdiranA kampAunDamAM ja zAmaLAjInuM vaiSNava maMdira che. vIravADA gAmathI 1 pharloga dUra dakSiNa dizAmAM bIjuM maMdira AveluM che. mULa nAyaka zrI mahAvIra bhagavAnanuM A maMdira TekarInI othamAM kaMIka UMcANavALA bhAgamAM che. mULa gabhAre, gUDhamaMDapa, cokI, sabhAmaMDapa, zuMgArakI, daravAjAnI banne bAjunI 14 derIo ane bhamatInA kATayukata zikharabaMdhIthI A maMdira baneluM che. mULanAyaka zrI mahAvIra bhagavAnanI mUrti bhavya ane 22NIya che. uMdarA sajajana roDa sTezanathI vAyavyamAM ke mAIla ane brAhmaNa nANAM sTezanathI uttara dizAmAM vA mAIla dUra velAra nAme gAma che. A gAmamAM AvelA zrI AdIzvara bhagavAnanA maMdiramAMnI navacaMDInA saM. 1265nA zilAlekhamAM A gAnanuM nAma "vadhilATa" ullekhyuM che. Aje ahIM mAtra eka jaina zreSThInuM ghara che. upAzraya ke dharmazALA nathI saM. 1962mAM ahIM zrAvakanA 15-16 ghara mejUda hatAM. paNa koI kAraNe teo pAvaDI gAmamAM rahevA cAlyA gayA che. ahIM zrI AdIzvara bhagavAnanuM maMdira, mULa gabhAre, guDhamaMDapa, navacokI, sabhAmaMDapa, zRMgArakI, zivarane bhamatInA koTathI yukta baneluM che. mULanAyakanA DAbA hAtha taraphanI lekha vinAnI kavetAMbarIya pratimA zrI pArzvanAtha bhagavAnanI che. cAmuMDerIvALA zeTha vanA pUmAjIe A maMdirane chelo jIrNoddhAra karAvI maMdiramAM Arasa patharAvyuM che. vaLI maMdirane keTa, phugAra cekI, jALIo ane eka oraDI vagere paNuM karAvyuM che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only www.janelibre Page #436 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 386 jenaratnaciMtAmaNi vADAthI 1 mAIla dUra uMdarA nAme gAma AveluM che. ahIM upAzrayA, dharmazALA ke jenanuM eka paNa dhara nathI. hAlanA gAmathI dUra jaMgalamAM eka nAnI TekarInI othamAM zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanuM maMdira vidyamAna che. maMdira mULa gabhAre, gUDhamaMDapa, navacekI, sabhAmaMDapa ane bhamatInA keTathI zikharabaMdhInuM baneluM che. Alekha uparathI jaNAya che ke zreSThI pUjAe A maMdira baMdhAvI saM. 1449 ne mahAsudI 13 nA divase zrI semasuMdarasUrinA hAthe pratiSThA karAvI. A lekhamAM uMdarA gAmane spaSTa ulekha hovAthI A gAma saM. 149 pahelAnuM hoya e nirNaya karI zakAya. kAjarA banAsa sTezanathI uttaramAM rAA mAIla dUra kajarA nAme gAma che. A gAma teramA saikA pahelAnuM che. ahIM 1 upAzraya, 1 dharmazALA ane zrAvakonA ghare vidyamAna che. zrI saMbhavanAtha bhagavAnanuM prAcIna maMdira, mULa gabhArA, gUDhamaMDapa, cha cekI, sabhAmaMDapa, gAra cAkI, bhamatInA koTayukta kALA paththaranuM baneluM che. mULa gabhArAmAM zrI saMbhavanAtha bhagavAna mULanAyaka che. temanI gAdI nIce AvuM dhamacakra ane tenI banne bAjue haraNa ane siMhanI AkRti che. gAdI ane prabhAsaNa prAcIna che. sirohInA mahArAva suratA A gAma saM. 1934mAM temanA purohitone dAnamAM ApyuM hatuM. sAtaNa kharADIthI 28 mAIla ane magArathI naiRtya khUNAmAM 2 | mAIla dUra sAtasaNa nAmanuM gAma che. ahIM gAmathI thoDe dUra jaina maMdiranA paDelA eka khaMDiyera pAsenA pALiyA para saM. 1346 ne lekha che. ahIM mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM eka maMdira che. A maMdira, mULa gabhArA, gUDhamaMDapa, cha cokI, gAra cakI ane bhamatInA keTayukta zikharabaMdhInuM baneluM che. A maMdiranA mULa gabhArA pAse mahAdevanuM liMga sthApanA karI devAmAM AvyuM che. e eka vicitra ghaTanA che. eka maThAravAsI dharmapremI bAIe dharmazALA baMdhAvI che. temAM sAdhu sAravI ke zrAvaka utarI zake che. gAmathI be-eka pharlAga dUra eka jaina maMdiranuM khaMDiyera be-traNa phITa UMcA cetarA sudhInuM kAma kareluM mojUda che. selavADA abu roDathI 18 mAIla dUra ane raNApurathI pazcimamAM hA mAIla dUra selavADA nAmanuM nAnuM gAma che. ahIM bAvanA 12 dharI che. 11 to upAzraya che ane 1 derAsara majUda che. mULanAyaka zrI RSabhadeva bhagavAnanA dhAbA baMdhI A maMdiramAM traNa jina muktie ArasanI che. ane e badhI RSabhadeva prabhunI che. mULanAyaka upara saM. 1725ne lekha che. A derAsara navuM taiyAra karAvIne saM. 1935nA jeTha sudI panA roja mULanAyakanI sthApanA karavAmAM AvI che. selavADA ane bhAgara gAmane rastA vacce eka jaina maMdira hatuM. khaMDiyera UbhuM che. tene dhakhare bhAga paDI gayo che, paNa bhI te mojuda che. dhanArI banAsa sTezanathI naiRtya khUNAmAM 4 mAIla dUra banAsa nadInA kAMThA upara dhanArI nAmanuM gAma che. saM. 1348 pahelAnuM jaina maMdiramAMthI maLI AvelA zilAlekhathI A gAma jaNAya che. Aje ahIM piravADa zrAvakonA 36 ghare che, 1 upAzraya, 1 paiSadhazALA che. dharmazALA mATe khAlI jamIna paDelI che. ahIM AvelA be jainamaMdire paikI eka prAcIna ane vizALa che. jyAre bIju ghara derAsara che. kAcholI rehiDA reDa (sarpagaMja) sTezanathI naiRtya khUNAmAM che mAIla dUra kAlI nAmanuM gAma che. ahIMnA jaina maMdiramAMthI AvelA saM. 1343nA zilAlekhamAM "kAlikA" gAmane nideza karela hovAthI A gAma saM. 1343thI ye prAcIna che. kahe che ke kacchanA rAve A gAma vasAvyuM tethI tenuM nAma kAchalI paDayuM. Aje A gAmamAM 50 jaina zrAvakane dharo che. 2 upAzraya ane kabUtarakhAnuM paNa che. ahIM mULanAyaka zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira bhavya ane prAcIna che. vAsA rohiDAroDa (sarUpagaja ) sTezanathI agnikhUNAmAM 4 mAIla dura vAsI nAmanuM gAma che. ahIM zrAvakenAM 12 dhare che. 1 upAzraya, 2 dharmazALA che. ahIM temAM Avela zrI pArzvanAtha bhagavAnanI eka mati khaMDita che. rohiDA hiDA reDa (sarpagaMja) sTezanathI agnikhUNAmAM mAIla dUra rohiDA nAmanuM gAma che. A gAma paMdara sikA karatAM prAcIna hovAnuM pUravAra thAya che. paNa ahIM jaina zrAvakanA 100 gharanI vastI che. 1 upAzraya che. 1 dharmazALA temaja 3 jaina maMdire che. voTaDA rohIDAthI niRtya khUNAmAM 1 mAIla dUra vATaDA karIne gAma che. jaina maMdiramAMthI maLI AvelA saM. 1171nA zilAlekha uparathI gAma prAcIna hovAnuM jaNAya che. ahIM zrAvakane sAta Jain Education Intemational Page #437 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa saMgrahagna'tha dharA che. ahI eka be mALanA nAnA upAzraya che. mULanAyaka zrI zAMrninAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI prAcIna maMdira vidyamAna che. bhImANA khImANA mAnathI gAma pazcimamAM 14 mAila dUra che. jaina maMdiramAMthI maLI AAvelA sa, 1986nA zilAlekhamAM bhImANA gAmano ullekha haiyAthI e sata pahelAM A gAma vaseluM thavu joIe, ahIM pAravADa zrAvakonAM 4 dharA ane eka mATu jaina derAsara vidyamAna che. mULanAyaka zrI muninnuvratasvAmInuM A maMdira mULa gabhArA, gUDhamaMDapa, cha ceAkI, sabhAmaMDapa, zRMgAracAkI ane koTayukta baneluM che. mULa nAyakanI manoharamUrti paMcatIthI'nA parikarayukta che. muLanAyakanA pazcimanI gAdI uparanA sa. 1489nA lekhI prAcIna jaivAnuM manAya che. maMdiranA eka DAdhiyA paththara upara ghaDAyelI pAraNe kRtinI zrI pAnAtha bhagavAnanI 1 phuTanI pratimA dhyAna kheMce evI che, bIjI TIMka mUrti pazu che. cAmuMDerI nAM sTezanathI uttaramAM 15 mArkA dUra cAmuMDerI nAme gAma che. ahI` pAravADa zrAvakanAM 55 jeTalAM ghareA vidyamAna che. 1. upAya ane beMka dharA temaja eka jaina vidyAlaya pazu che. A gAmamAM veilA junA upAzrayamAM paDelAM dhArAsara jaMtu temAM rasanI eka nAnI zyAma mUrti ane be dhAtunI mUrti birAjamAna hatI. pachI eka navu maMdira baMdhAvI sa. 185mAM dhanArInA zrI pUjya mahesaro maMdiranI pratiSThA karI che. mULanAyaka zrI sAdizvara bhagavAnanuM A maMdira, mULa gabhArA gUDhamaMDapa, cha ceAkI, sabhAma'Dapa, zRMgAracAkI, zikhara ane bhamatInA kATavALu banelu che, gUDhamaMDapamAM gautamasvAmI gaNadharanI be mUrtio che. ane navaceAkImAM cakSa-yakSiNInI be mukti che. maMdiramAM dhAtunI mUrti upara sa. 1525 1929, 1763 vagerenI sAlanA lekho vaheMcAya che. pAvA khanAsa sTezanathI vAyavya khUNAmAM ghA mAIla pezuvA nAmanu gAma che. kAdaravAthI cAlyA gayelA zrAvakre ahIM AvIne vasthA che. Aje ahI dhAravADanA 21 dha, 1 dhama zALA, 1 upAzraya ane 1 jainamaMdira che. mULanAyaka zrI kuMthunAtha bhagavAnanuM A maMdira mULa gabhAra, gUDhama`Dapa, sAkI, sabhAma'Dapa, zikhara ane jamatInA parA che. gArDa A maMdira nAnuM hatuM. tene hAlamAM karAyelA dhAra vakhata mATaluM vizALa baMdhAvyuM che. gAmanI pAse AvelI eka UMcI karI uparanA cAmuMDA devInA maMdiramAM sa. 161ne lekha taibAdha che. lAja 387 khanAsa sTezanathI vAyavya khUNAmAM g2A mAIla dUra lAja nAmanuM gAma che. gAma prAcIna che. mAre ahIM zrAvanuM eka ghara nathI. paNa 1 dhazALA che, 1 upAzraya ane mATu jaina mo. Aje A maMdira, mULa gabhArA, gUDhama`Dapa, cha cAkI, sabhAmaMDapa, zRMgAra cAkI, zikhara, bhamatInA kAyukta che. bhamatImAM DAbI bAjue eka khArazanI bImAM A maMdirane vadhAra rAvanAra zrI. vijaya mahendranI maMtti che. mRgamArAmAM maLe nAcanI pratimAM zrI ci'ttAmaNI, pArzvanAtha bhagavAnanI davAnuM manAya che. paraMtu tenA paranA sa. 162nA lekhamAM tene zakhadharAnA pAnAtha bhagavAna tarIke oLakhAvyA che. mIrapura sajanavADa sTezanathI 25 mAIla dUra ane sirAhiMthI ta mAIla dUra mIrapura nAmanu eka nAnuM gAma jaMgalamAM vaseluM che. mA ane gAma mApura bhAMgavAthI A mApura thayuM hovAnuM jaNAya che. TekarI upara zrI zAMtinAtha bhagavAnanu maMdira vAgulAbI raMganA ArasanuM baneluM che, ane kArIgarI AdhunA kriyA tarI nathI. A maMdira, mULa bArA, gUDhamaMDapa, nasAkI, bhramatAnA vizALa krATa ane tenA mULa daravAjAnI banne bAjue saMgezkaramaranI banelI che. suMdara derIethI yukta che. TekarI para bIjA be maMdiza thAuM dUra che. A maMdiza nAnAM ane sAdAM paNa akhaMDa UbhAM che. madiramAM mUrti nathI. cothu` ma`dira rastA upara AveluM che. ane uparanA be maMdirothI mATe ane bo gAmo vanu nu maMdira mAtra pAse che. kadAca prAcIna maMdiranA sthAna Aje maMdiranuM svarUpa jarNoddhAranuM hoya ema paNa mAnI zakAya che. sAMtapura vADIthI naiRtye khUNAmAM 1 mAIla dUra sAMvara nAme gAma che. eka kALe A gAma caMdrAvatInA parA rUpe e nagarInA vistAramAM sAta harI ema enI racanA uparathI lAge che. caMdrAvatInA nAza sAthe A gAmanA nAza thayA. AthI zrAvakonA mAtra pAMceka para che. ahI eka jaina maMdira che. temAM mULanAyaka zrI. kiMmanAtha bhagavAna birAjamAna che. mune kriSa bIna mUni ahIM nathI. madiranI pAse paDelA nakazIyALA sArasanA khaMti paththaro mA paDavA che. ane loDAnA makAnomAM paNa e maMdiranA prathA jayA khAya che. A hiMganA nA uddhAra karatAM nAnuM batAvIne 1909mAM tenI pratiSThA karelI che. Page #438 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 388 jainanaciMtAmaNi prAcIna gAma che. A gAmamAM Aje jene 40 gharonI vastI che. 1 upAzraya, 1 dharmazALA, 1 pAThazALA, 1 jana maMdira che. maMdiramAM zrI zAMtinAtha bhagavAna che. cAre bAjue pharatAM keTamAM gherAyelA A maMdiramAM mULa gabhAre, gUDhamaMDapa, ane AgaLa che cokIne bhAga oraDA je che. mULanAyaka ane AjubAjunI mUrti upara saM. 1880nA lekho najare paDe che. AthI A maMdira e samayamAM e ja maMdirano jIrNoddhArathI A maMdira navuM banyuM haze. mArela meDA svarUpagaMja sTezanathI 16 mAIla dUra meDA nAmanuM gAma che. Aje ahIM zrAvakane 27 dhare, 1 upAzraya ane 1 maMdira vidyamAna che. A maMdira zrI sumatinAtha bhagavAnanuM che. mULa gUDhamaMDapa, navacekI, sabhAmaMDapa gArakI, zikhara ane bhagavAna koravALuM che. maMdiranI traNe bAjae parasAla ane be cokI banelI che. ane dharmazALA tarIke upayoga thAya che. mULanAyakanI mRti manahara che. tenA upara lekha nathI. gAmanI pUrva dizAmAM gAmanA gaDhamaDapa para eka chatrI banelI che. tenI pAse eka vAva che. tenuM bAMdhakAma varSo pahelAM thayeluM che. pAlaDI kharADIthI 26 mAIla dUra ane haNudrAthI IzAna khUNAmAM 3 mAIla dUra pAlaDI nAmanuM gAma che. ahI zrAvakonAM ghara che. 1 dharmazALA ane eka jainamaMdira che. mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM A maMdira, mULa gabhAro, gUDhamaMDapa, cekI, sabhAmaMDapa, zuMgArakI, bane taraphanI sAta derIo, zikhara ane bhamatInA keTayukta baneluM che. mULanAyakanI jamaNI tarapha AdIzvara bhagavAnanI zyAma mUti birAje che. A maMdira pAse eka viSNu maMdira che. sAthe meghajI bhaTTArakane aNabanAvane bhega thatAM jainenA hAthamAMthI cAlyA gayA che. bhaTANA kharADIthI pazcima dizAmAM 9 mAIla dUra bhaTANA nAmanuM kharADIthI vAyavya khUNAmAM 20 mAIla dUra mArela nAme gAma che. ahIM zrAvakone 16 dhara vidyamAna che. eka nAnuM sarakhuM ghara derAsara ahIMnI dharmazALAnA oraDAmAM banAveluM che. temAM dhAtunI covIzI le che. tenA para saM. 148pane lekha che. vaLI saMvata 1516nA lekhavALI dhAtunI paMcatIthI 1 che. ahIM eka raghunAthajInuM maMdira che. mULa e uparyukta jainamaMdira che. muLa gabhA re ane bAra zAkhAmAM karelI maMgalamUti tarIke tIrthakara bhagavAnanI mUrtio Aje paNa jovAya che. mahamuda begaDAe toDI pADeluM maMdira A ja hatuM ema spaSTa jovAya che. | dhavalI Abu reDathI vAyavya khUNAmAM 15 mAIla dUra dhavalI nAme gAma che. AbunA luNAvasahI maMdirane saM. 1287nA vyavasthA sabaMdhI lekhamAM jaNAvyuM che ke thavaLI gAmanA zrAvakoe zrI tIrthasthAnomAM kImITara aMtara pAlitANAthI jesalamera pAlitANAthI dhaMdhukA 110, dhaMdhukAthI zaMkhezvara 182, zaMkhezvarathI bhilaDIyAjI 105, bhilaDIyAjIthI kuMbhArIyAjI 110, kuMbhArIyAjIthI jIrAlAjI 67, jIrAvalai Abu 68, AbuthI acalagaDha 13, acalagaDhathI pIMDavADA 22, pIDavADAthI nAkoDAtIrtha 294, nAkoDAthI bADamera 120, bADamerathI jesalamerathI 160, jemerathI lakavA 15, amarasAgarathI jesalamera 16, jesalamerathI rAmadevarA 116, rAmadevarAthI phaladI thaI ozIyAM tIrtha 124, ozIyAMthI jodhapura 74, jodhapurathI kAparaDA 36, kAparaDAjIthI pAlI 101, pAlIthI va2kANa 61, varANAthI nADala, nADalAI, muchALA mahAvIra, ghANerAva, sAdaDI thaI rANapura 68, rANakapurathI rAjanagara 81, rAjanagarathI udepura 65, udepurathI kezarIyAjI 76, kezarIyAjIthI zAmaLAjI 62, zAmaLAjIthI nareDA 124, naroDAthI amadAvAda thaI dhaMdhukA 10 7, dhaMdhukAthI pAlItANuM 110 kula kI. mI. 24 : 6 ( [ semacaMda DI. zAhanA saujanyathI ] Jain Education Intemational Page #439 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha neminAtha bhagavAnanI varSagAMThanA aDhAI mahotsavane cothA divasa Ujavave. gAmamAM zrAvakanAM be eka dharo che. 1 nAnI dharmazALA ne 1 jainamaMdira che. maMdiramAM mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAna che. A maMdiranI eka mati dattANI gAmathI lAvavAmAM AvI che. A maMdiramAM mULa gabhArA, gUDhamaMDapa, cha cekI, sabhAmaMDapa, zRMgAra coka, zikharabaMdhI che. DabANI ANuDathI 22 mAIla dUra DabANI nAme prAcIna gAma che, Abu-delavADAnAM luNavasahI maMdiranA saM. 1887nA vyavasthA saMbaMdhI lekhamAM jaNAvyuM che ke zrI neminAtha bhagavAnanA maMdi2nI varSagAMTha nimitte aThThAI mahotsavanA chaThThA divasane utsava ane haNakA gAmamAM zrI saMghe karo. Aje ahIM jainanA 32 ghara che. upAzraya ane jaina maMdira vidyamAna che. zrI AdIzvara bhagavAna hatA. maMdira zikharabaMdhI che. mULa gabhAro, gUDhamaMDapa, che cokI, raMgamaMDapa ane zikharabaMdhI racanAvALuM che. bADamera jodhapurathI siMdha jatA haidrAbAda jatI relvenuM bADamera jaMkazana che. A navuM bADamera jUnA bADamerane nAza thayA pachI vaseluM che. purANuM bADamera ahIMthI 14 mAIla dUra vaseluM hatuM. bADameramAM 400 zrAvakonI vastI che. temAMne moTe bhAga aMcalagarachIca ane kharataragacchIya che. * upAzraya, 3 dharmazALAo ane 7 madira vidyamAna che. sTezana taraphanA mArgamAM zrI caMdraprabhu svAmInuM zikharabaMdhI devAlaya che. saM. 1905 mAM baMdhAvyuM che. AmAM citrakAma kareluM che. pAdarAmAM zrI pArzvanAtha bhagavAnanA be maMdira che. jemAMnuM eka zikharabaMdhI che. jyAre bIju ghara derAsara che. zikharabaMdhI saM. 1600mAM baMdhAveluM che. jazela bAlotarAthI 2 mAIla dUra jasela nAme nAnuM gAma che. dhUNI nadI para vaseluM che. gAma prAcIna che. eka kALe jananI vastI ahIM sArA pramANamAM haze ema lAge che. paNa Aje to. 40 jainenI vastI che. 1 upAzraya 3 jainamaMdire enA prAcIna kALanA gauravane khyAla Ape che. A traNa maMdiro paikI eka zrI supArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira zikharabaMdhI che. mULanAyakanI mRti ghaNI ja suMdara che. eka zrI AdInAtha bhagavAnanuM maMdira che. saM. 1905 khataragacchanA saMghe banAvyuM che ane bIjuM caMdraprabha svAmInuM cati zrI tArAcaMde saM. 1848mAM baMdhAvyuM che. je 41 jalAra jAlora nagara eraNapurA sTezanathI pazcimamAM 31 mAIla ane jodhapurathI dakSiNa dizAmAM 70 mAIla dUra sUkaDI nadInA kAMThe vaseluM che. sevanagiri pahADanI taLeTImAM e AveluM che. navvANuM lAkhanI saMpattivALA zeThiyAone paNa jyAM rahevAnuM sthAna nahotuM, evA suvarNagiri zikhara para nAhaDa rAjAnA samayamAM 'yakSa vasati " nAmanA prAsAdamAM zrI mahAvIradevanI stuti karI. ahIM AdInAtha bhagavAnanuM ghumaTabaMdhI maMdira che. ahIM bhAdaravA vadI 10 ne meLo bharAya che. nAgerA nAgora sTezanathI 1 mAIla dUra gAma che. A gAma ati prAcIna che. prAcIna graMthe ane zilAlekhomAM anuiM "nAgapura" evuM nAma maLe che. pATanagara tarIkenuM saubhAgya ene maLatuM hatuM. jainAcAryanA prabhAvathI A nagara jainadharmanuM kendradhAma paNa banyuM hatuM. zrI zatruMjaya mahAtIrthamAM mahAtmaya zrI tejapALe baMdhAvela naMdIzvara dIpanI racanAvALA . cothonA pazcima dizAnA maMDapamAM daMDa kalarAdi yukta devakaviDA AdIzvara bhagavAnanuM bhamatInI derIo, be moTA gabhArA, mukhya daravAjA para moTo maMDapa, balAnaka, zagArakIo ane zikhara viMgerethI A maMdira bhavya ane vizALa dekhAya che. bIjuM maMdira nAnuM chatAM ghaNuM ja ramaNIya che. mULa gabhArA AgaLa eka cAkI, bhamatIne keTa, daravAjo ane zikharayukta racanAvALuM che. mULanAyaka zrI pArzvanAtha bhagavAna sAthe kula 3 jinamatio birAjamAna che. mAravADanI nAnI paMcatIthImAM A tIrthanI gaNanA thAya che. caralI eraNupurA roDathI 25 mAIla dUra calI nAme gAma che. agAu A gAma moTuM nagara hatuM, enuM pramANa ApatAM prAcIna ITa ane paththara jamInamAMthI maLI Ave che. ahIM vetAMbAnA 25 ghara, 1 nAnI jaina dharmazALA ane 1 zikharabaMdhI prAcIna maMdira che. A maMdiramAM zrI pArzvanAtha bhagavAna rAA hAtha pramANa veta pratimA birAjamAna che. maMDapamAM ke hAtha pramANu 2 kAusagiyA pratimAo che. A traNe mUrtionI 13 mA saikAmAM ke saDeragIya AcArye pratiSThA karelI che. ahIM piSa vadI 10 nA divase reja meLo bharAya che. pAvaThA erapurA roDathI 18 mAIla dUra pAvaThA nAme nAnuM gAma che. A gAma prAcIna hoya ema jaNAya che. ahIM baMdhAyelA navIna jinAlayanI DAbI bAjue mATIne moTo Dhagalo khodatAM Jain Education Intemational Page #440 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 390 sa. 1939mAM zrI modIzvara bhagavAna vagere prAcIna mUti nIkaLI hatI. Aje ahIM 160 jainAnI vastI che. 2 dhama zALA ane 1 jainamadira vidyamAna che. gAma bahAra AvelA zikharabaMdhI zrI AdIzvara bhagavAnanA navIna bhavya maMdiranI pratiSThA savaMta 190mAM thayelI che. ane je prAcIna mUrtio jamInamAMthI nIkaLI AvI hatI te dha. A madiramAM padhArAvavAmAM AvI che. vAgINa erapurA roDa sTezanathI 16 mAIla dUra ane pAvaThAthI uttara pazcimamAM 15 mAIla dUra vAgINu nAme gAma che. zrI zAMtinAtha bhagavAna, madiramAMthI sa 1359nA lekha maLyuM che. temAM A gAmanuM nAma * trApasA " kalekhyuM che. 1 jaina dhamazALA A ane jainamadirA prAcIna kALamAM jainonI vastI sArI hovAne mAtra khyAla ApI zakayA che. jaina dharmazALAmAM nizALa bese che. maMdiro paikI 1 zrI zAMtinAtha bhagavAnanu" ane bIjI zrI AdI bhagavAnanuM maMdira che. banne maMdiza eka ja cuDAmAM che. barga madirA atyaMta ramaNIya ane prAcIna zilpakaLAnA smAra che. zrI zAMtinAthanuM zikharabaMdhI jinAlaya prAcIna ane beThI khAMdhaNInuM che. ghUmmaTamAM karelI kAtaraNI zilpavidyAnA namUnArUpa che. zrI RSabhadeva bhagavAnanuM maMdira paNa prAcIna ane sara che. jhADAlI ajana zaka nathI vAyarAmAM 3 mAIla dUra jhADAthI nAmanuM gAma che. zilAlekhAmAM A gAmane gADavalI tathA mAdhavalI tarIke ALakhAvyuM che. jyAre zrImaMta kavi khAne gAtra kahe che. A kAvatarAnA 45 para ane eka upAya che. vaLA zrI kAntinAtha bhagavAnanuM virALa ane prAcIna maMdira che. jenA mAithI mAryAMIne upayukta dhArA varSAdevanI khI rANI zArIyAe A mahine eka sura Ta ceTa karyAnA kallekha che. Aje maMdiranAM mULanAyaka zrI AdIzvara bhagavAna che. chatAM lA temane IttenAdha bhagavAna kahe che. samagra maMdiramAM mAtra A eka ja mUrti che. madiranA aMdaranA bhAga tAhara lAge che. mULa gabhArA, gUDhama`Dapa, cha cAkI, sabhAma'Dapa, zRMgAra ceAkI, zikhara ane gAjAo nAvyA che. geAhalI sujanathI 16 mAila ane sirAhIthI vAyavya khUNAmAM 2 mAIla dUra gADalI nAme gAma che. ahIM Apela jaina maMdiranI bhIMtamAM sa. 194panA A Avela zilAlekhamAM gAmanA nirdeza spaSTa karelA che. ahI" caitAMbara jainanAM 25 la jainarayi tANu ghara che. 1. caMpA, 1 dharmazALA ane eka jainamaMdira che. zrI gADIpAnAtha bhagavAnanuM khAvana jinAma madira bhavya che, AkhuMce zikharabadhI maMdira makarANAnuM baneluM che. mULanAyakanI mUrti prAcIna nathI. chatAM manohara che. A maMdira staramAM su vAMse vadhu prAcIna jevu icche. deladara kIravalI sTezanathI agnikhUNAmAM 2 mAIla dUra deladara nAmanuM gAma AveluM che. ahI zrAvakAnAM lagabhaga 6 dharA che. rUpAbaMdho tUTI gayelA jaNAya che. mULanAyaka zrI saMbhavanAtha magabAnanuM A maMdira, mULa bAvA, gUmaDapa, cokI, mAmakapa, zRMgArakI, zikhara ane daravAnanI banne bAjunI 12 rIo tema ja bhamatInA kATavALu` che. devanI daMDa nathI. bAre derIo jAlI che. eka prAcIna parikaranI gAdI eka derImAM chUTI paDelI che. tenA upara saMvata 1314nA jema zudI 6ne 3ne rAja lakhe che. e ja mahAtI"mAM bIka devakulikAmAMrAkhelAM, pAyAnu eka jinabiMba, ane 1 RSabhadevanI ceAvIzI karAvI. zrI giranAga tIthamAM zrI minAtha bhagavAnanA pAdukAma'DapamAM 1 gokhalo ane 1 teminAthanuM biMba karAvyuM". sAMDerAva phAlanA sTezanathI 7 mAIla dUra sAMDerAva nAmanuM gAma mahAdeva pArInI nIce vasela che rAva sAMDAie vasAvyuM hovAthI AnuM nAma sAMDerAva paDayu' che. ahI` zvetAMbara jainanAM 300 ghara vidyamAna che. 2 upAzraya, 2 dha zALAo ane ra zikharathI mAja che. mULanAyaka zrI rAAMtinAtha bhagavAnanuM maMdira dhasena rAjanA samayamAM baneluM hovAnuM kahevAya che. mULanAyakanI mUrti tA ane parikara sahita che. anya paDakhe zrI pArzvanAtha bhagavAnanI pratimA birAjamAna che. khIju cikhaladhI jinAlaya pAmela javAnA raste daravAnanI pAse che. A madira poravADa meAtInA varadAjInI patnI zrAvikA hAMsIkhAIe navu badhAvyuM che. A maMdira nAnuM hovA chatAM ramaNIya che. jAkeADA eraNupurA rADa sTezanathI 4 mAIla dUra jAkADA tIkS AveluM che. ahI" mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM' zikhara'dhI maMdira che. mULa nAyakanI mUti saMpAira che. paraMtu parikara bIjI kAruM zrI pApanoMdha maMtravAnanI mUrtinu" cAyeluM jAya che. parikaramAM sa. 150 nA lekha che. A lekhanA bhAvAya evA che huM saM. 15mAM zrI dhalapurIya nagaramAM tapAgacchIya zrI sAmasu MdarasoMranA ziSya zrI jayastri mULanAyaka zrI pAnAthanI mUrtinA patinI pratiSThA karI, A 'diramAM pASANunI che, ane Page #441 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savasa MgrahagraMtha dhAtunI ke pratimA che. ahI jainAnI vastI che ane 1 jaina dharmazALA che. pIMDavADA sajjana roDa sTezanathI pUrvamAM nA mAIla dUra pIMDavADA nAmanuM moTuM gAma che. ahIMnA bhagavAna mahAvIra svAmAMnA maMdiramAMnA sa. 1465nA zilAlekhAmAM A gAmanuM zAstrIya nAma piMDaravATaka ullekhyu che. ahI poravADa zrAvakAnA 175 dhara che. 3 upAzrayA ane 3 dhama zALAo che. eka jaina kanyA zALA paNa che. ahI e jaina daza joDe joDe AvelAM che. 1 maMdira zrI mahAvIra svAmInu ane khIju` maMdira zrI mAnAya bhagavAnanuM che. zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanuM maMdira prAcIna che. mULa gamArA, gUDhamaMDapa, navacA, sabhAmaMDapa che. maDAra AjIrADa sTezanathI 32 mAIla dUra maMDAra nAme gAma che. prAcIna dhA ane zikAlekhAmAM A gAmane mana, thaDa, vagere nAmathI ullekhavAmAM Au che. ahIMnA mAradevInA madira pAse AvelA eka cAtarAnA khUNAnA paththara uparanAM sa. 1287nAM lekhamAM A gAmanuM nAma kamADa kalekhyuM che. ' Aje ahI me madirA vidyamAna che. te paikI eka zrI dhanAya bhagavAnanuM ane bIju zrI mahAvIra svAmInuM che. (1) zrI dharmonAe bhagavAnanuM maMdira prAcIna jaththAya chaeN. mULa gabhArAmAM 3 jinapratimAo uparAMta abikAdevanI mUrti 1 ane gokhalAmAM pAdukA bairI 2 che, jenA upara sa. 1780nA lekha che. tenI sAthe eka jina mUrti dhyu che. gabhArA bahAranA maMDapamAM cha pAnAtha ane zrI vimalAya bhagavAnanAM be prAcIna ane maneAhara kAusagayA che. (2) bhagavAna mahAvIra svAmInA mahiMganI prAi sa 120mAM thayelI che. A maMdiramAM mULa mAruM, gUDapa, tAcAkI, zuMgAracAkI, ane bhamatInAM kATayukta khaneluM che. mULanAcakra jivAyanI mUrti maMDAranA sarve sa. 1961mAM pratiSThita karyAMnA te para lekhA meAjUda che. A tAjanA utkarSamAM hAlamAM muMbaI besatA, ANItA dAnavIra ane dharmapremI roDa zrI khuba norAjInI peDhI ane tenA vizALa parivAranA sau sabhya, sArA evA rasa laI rahyA che. bhInamAla tIthI--mAravADa (rAjasthAna ) rAjasthAnanA janAra jillAmAM giritA samA bhInamAlanI bhutakALano itihAsa jainazAsananI gAravagAthAone 391 gAI rahyo che. jayAM meAkSanI ArAdhanA karanArA munionA darza prakAranA dharmAMte sUcita karanArA vItarAga bhagavAnanA daza madirA che. zramaNa ane zrAvakadharmanI ArAdhanA mATe cha upAzrayA che. dharmazALA che. svAmabhAInu Atithya karavA mATe bhojanazALA, skAya lirALA ane jaina pAThazALAthI rAkhita A nagaramAM eka uttara jaina vetAmbara mUrti pUjAnA para che. bhInamAlamAM caramatI pati bhagavAna mahAvIrasvAmI padhAryA hatA. " sakalatI statra'' mAMthI sidhdhasenasUri e bhInamAla eka tApa calALyu che. vikramanI khAmI sadImAM bhInamAlamAM 4 gacchanA samartha AcAryA vidyamAna hatA. zrI sidhdhazrI AcArya potAnA vizALakAca dra upamiti nava pracA " kakSAnI ramanA vi.sa'. 992mAM ahI ja karI hatI. zrI vajasvAmIjI, zrI haribhadrasurijI, zrI brahmamUrijI zrI zivacaMdragaNi ane zrI vIragati paNa bhInamAlamAM padhAryA hatA. zrI mApakinanI rUmameM bhInamAla che, mahAna zAsanaprabhAvaka A. zrI jJAnavimalasUrijItA janma sa. 1994mAM bhInamAla nagaramAM thayA hatA. ahI' zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI madira prAcIna che. sa'. 1934mAM zrI hIravijayasUrie enI punaH pratiSThA karelI che. bAjumAM AvelA pAnAtha bhagavAnanA maMdiranI pratiSThA zrI vizrcavA i karelI che. bhInamAla relvesTezana pAsenuM jagavallabha pArzvanAtha bhAgavAnanuM maMdira paNa suMdara che. svargAra bhInamAlanI yAtrAe eka vakhata jarUra vA jevu che. (sa'pakartA-bhudarata) pAlI pAlI sTezanathI pAlI gAma 1 mAIla dUra che. rastAmAM dAdAjInI vADI Ape che. temAM eka supara gurumaMdira zobhI rahyu che. A madiranA uttara ane dakSiNamAM eka taLAva te pU dizAmAM eka vAva AvelI che. pALI prAcIna gAma che. zivAyAmAM Anu pallikA thayA pachI nAma maLe che. zvetAMbara jananAM 30 dhara vidyamAna che, je upAbhaya ane nAnImoTI dhama zALAo che. ahI kula nava maMdiza che. gAmamAM pravezatAM ja sTezana Da jAlArI daravAna bahAra eka jainamadira che. jemAM judA judA khe derAsarA che ane khIjuM zikharabadhI maMdira zrI ciMtAmaNi pApanAthanuM maMdira zArAmaka dhArIlAle sa. 1902mAM badhAveluM che. maMdiranI kaMIka bhAgaLa jatAM nAmo daravAnanI pAse zrI nalalakhA pACnAthanuM maMdira sauthI moTuM ane vizALa khAvana jinAlayanuM che. mULanAyakanI mUti bhavya ane manehara che. A maMdiramAM zrI samaye mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAna hatA. viramapura mAlettarA sthAnathI dakSiNuM dizAmAM huM mAIla dUra meyAnagara Page #442 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 392 jainanaciMtAmaNi badhI bhavya baMdhAvelI, ane lagabhaga ema kahevAya che. mULanAyakanI pratimA doDha hAtha pramANunI saMparikara birAjamAna che. mUrtinI aMjanazalAkA saMvata 113 8nA vaizAkha sudI 10ne divase zrI hemasUrie karI che. A saMbaMdhI parikara lekha vidyamAna che. mULanAyakanI jamaNI bAjue rahelI eka phUTa UMcI pratimA upara saM. 1653nA vaizAkha sudI 11ne lekha che. jenI pratiSThA zrI vijayasenasUrie karela che. pravezadvAramAM DAbI bAjue rAA hAtha pramANanI eka prAcIna ane suMdara kAussaggiyA pratimA birAjamAna che. gAma bahAranA bagIcAmAM zrI AdinAtha bhagavAnanuM zikhabaMdhI maMdira vidyamAna che. saM. 1920 mAM khImela nivAsI zrAvikA bAI naginAbAIe gAma gAmane saMgha pAsethI paisA ugharAvIne A maMdira baMdhAvyuM che. tenI aMjanazalAkA saM. 1920mAM thayelI che. ane devakulikAomAM birAjamAna 55 mUrti e saMvata 1961 mahAsudI 15 ne budhavAranA roja pratiSThita thayelI che. che. jene "nAkeDA" nAme leke oLakhe che. enuM prAcInakALanuM nAma vIramapura athavA mevAnagara hatuM. vIramapuranA ullekha zilAlekho ane graMtha prazastiomAMthI maLI Ave che. cAre bAjunI pahADIonI kudaratI killebaMdhIthI A gAma gherAyeluM che. Aje ahIM zikharabaMdhI bhavya kotaraNIvALAM traNa jinamaMdira ane lagabhaga 290 oraDIovALI saM. 1967mAM baMdhAvelI eka jaina dharmazALA sivAya ke jenanI vastI nathI. bhAMDavapura bhinamAlathI 20 mAIla dUra bhAMDavapura athavA bhAMDavA nAmanuM gAma che. enuM prAcIna nAma bhAMDavapura hatuM ema kahe che. prAcInakALe A gAma meTuM nagara haze ema lAge che. Aje ahIM paNa vizALa jaina dharmazALA, upAzraya ane prAcIna jaina maMdira che jenA kAraNe A sthaLa tIrtharUpe prasiddhi pAmyuM che. ghAMghANI asArAnADA sTezanathI 10 mAIla dUra ane jodhapurathI 3-4 mAIla dUra ghAMdhANI nAme gAma che. je jenenuM tIrthadhAma manAya che. Aje ahIM 1 jinamaMdira, 1 upAzraya ane dharmazALA sivAya jenonI vastI nathI. saM. 1856mAM ahIM jainonA 40 dhara hatAM. prAcIna kALamAM A nagara bhAre jAherajalAlIvALuM hatuM, ema ahIMnA khaMDicerAthI pratIta thAya che. eka maMdira khaMDiyerarUpe A bhUmi para ja paDayuM che, jyAre bIjuM zrI dharmanAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira taLAvanI pAse zAnadAra bhavyatA pAtharatuM UbhuM che. maMdiranI AgaLa kuve che, tenAthI AgaLa 5-6 vizALa chatrIo-derIo bahuja suMdara banelI che. gAmamAM jAgIradArane gaDha ane mahela vidyamAna che. eka bIjuM nAnuM maMdira je khaMDiyerarUpe UbhuM che, tenuM dvAra baMdha rahe che. khImela aDAlA phAlane sTezanathI pUrvamAM pAMca pharloga dUra khuDAlA nAmanuM gAma che. ahIMnuM jinamaMdira saM. 12 46mAM banyuM evA zilAlekhIya purAvAthI A gAma ethIye prAcIna hoya ema mAnI zakAya che. ahIM vizA ozavALanA 250 dhara vidyamAna che. ahIMnA keTalAka utsAhI yuvakoe jaina mitramaMDaLa, dhamasabhA, jaina vAMcanAlaya vagere saMsthAo sthApI che. vaLI Atmavallabha jaina pAThazALA, 3 upAzraya ane 2 jaina dharmazALA ane 1 jinAlaya che. ahIM zrI dharmanAtha bhagavAnanuM vizALa maMdira che. mULa gabhAro, gUDhamaMDapa, navacekI, sabhAmaMDapa, zaMgAra cakI ane zikharabaMdhI racanAvALuM che. piravADa zreSThI rAmadevanA putra sucazAhe A maMdira baMdhAvyuM ane bIjA naladhare mULanAyaka bhagavAnanI sthApanA karI. Aje paNa e ja prAcIna pratimA vidyamAna che. chelA jIrNodhAra vakhate A maMdiramAM minAkArI, cInI ane mahArANI pacaraMgI lAdIo lagADI maMdirane surobhita banAvyuM che. bAlI rANI sTezanathI 3 mAIla dUra khImela nAme gAma che. ahIM prAcIna jaina maMdira daMparathI A gAma bAramA saikAthIye adhIka prAcIna jaNAya che. Aje ahIM 800 jenonI vasati che. 10 upAzraya, 1 be mALanI jaina dharmazALA che. ahIM 1 junuM ne 1 navuM jainamaMdira che. gAmanA pUrva kinAre zrI zAntinAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira vizALa ane prAcIna che. saM. 1149mAM zeTha lIlA zAha e savAle A maMdira baMdhAvyuM hatuM. phAlanA sTezanathI 4 mAIla dUra bAlI nAme moTuM gAma che. udayapura mahArANanI paTarANI bAlIkuM varanA nAme A gAma vasAveluM che. bAlI nAmanI codharANIe ahIM prathama vAsa karyo tethI tenuM nAma bAlI paDayuM. ahIMyAM vetAMbara jainenA 540 dhare che. vasati Azare Jain Education Intemational Page #443 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 393 mULa gabhAre, gUDhamaMDapa, navacokI, sabhAmaMDapa, aMgArakI bhamatImAM 48 khAlI derIo (jemAMnI be derImAM mAtra kRtio ane pagalAM jeDI che.) bhamatIne kaTa ane zikharabaMdhI bAvana jinAlayanI racanAvALuM che. 2000nI che. 9 upAzraya, 3 jinamaMdira che. bajAramAM zrI AdIzvara bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira che. A maMdirane jIrNoddhAra thayeluM che paNa maMdira te prAcIna che. A maMdira gaMdharvasena rAjAe baMdhAvyuM che. bIju zikharabaMdhI maMdira zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM che. emAM kAcanuM suMdara kAma che. mULanAyakanI pratimA nA hAthanI che. trIju zrI dharmanAtha bhagavAnanuM maMdira yatIjInA upAzrayamAM AveluM che. yatIvarya zrI trilekasAgarajIe saM. 1950mAM baMdhAvela che. telapura sajajanareDathI 10 mAIla dUra ane sirohIthI agIyulomAM 6 mAIla dUra AveluM che. ahIM jenI vasatI ke dharmazALA nathI. pahelAM zrAvakanI vasatI hatI. paNa gAma bhAMgavAthI koI gujarAtamAM te koI viravADA, sAMNavADA ke nAdiyAmAM cAlyA gayA. ahIMyA vastI rabArI, bhIla tathA rajapUtonI che. pahADanI othamAM taLeTImAM zrI AdIzvara bhagavAnanuM janamadira Avela che. mULa gabhAre, gUDhamaMDapa tathA bhamatInA keTayukta zikharabaMdhI maMdira che. parikara kAusagiyA nIce telapura gAmano ullekha karelo che. banAsa sTezanathI vAyavya khUNAmAM 8 mAIla dUra kara nAmanuM gAma che. A gAmamAM zrAvakanuM eka paNa dhara nathI. maMdira ke upAzraya hatA paNa tene nAza thayo che. "mULa gabhArAnA" ane gUDhamaMDapanA daravAjAnI bArasAkhanI upara paththaramAM maMgaLasUti sahita pAMca jinamatio eTale kula 6 jinamUrtio karelI javAya che. baMnenA kotaraNIvALA daravAjAo hajI UbhA che. sabhAmaMDapamAM raMgathI lakhelAM saM. 1834nA lekhathI jaNAya che ke gujarAta ane mAMDavADanAM zrAvaka yAtrIoe maLIne A maMdira ane mAMDavADAnA maMdirane cUne vagere lagAvI suzobhita banAvyAM hatAM. lAkha rUpiyAthI paNa taiyAra na thaI zake evAM A maMdirano karaNa aMta Avyo che. maMdiranI AsapAsa paDelAM makAnonAM avaze A sthaLe agAu vasatI hovAnI pratIti karAvI rahyA che. biloda ratalAmathI 6 mAIla dUra biloda Avela che. A sthaLe prAcIna jaina maMdira vidyamAna che. vizALa vaMDAmAM 5 derAsara yukta saudha zikharI maMdira saM. 1300 lagabhagamAM baneluM jaNAya che. ane Ane kesarInAthajInuM maMdira paNa kahe che. madhyanA moTA jinAlayamAM zrI RSabhadeva bhagavAnanI 1 hAtha moTI pratimA birAjamAna che. A pratimA benamUna banelI che. yAtrALu mATe 1 jaina dharmazALA che. poSa vadI 1 thI amAvAsyA sudhI ahIM meLo bharAya che. sAgedIyA haNodrA abureDa sTezanathI 24 mAIla dUra AbugIrI dizAmAM be mAIla haNudrA nAmanuM gAma AveluM che. hAlamAM 30 jenonA ghare hayAta che. dharmazALA che. mULanAyaka AdIzvara bhagavAnanuM maMdira prAcIna tathA vizALa che. mULa gabhAre, gUDhamaMDapa, navacekI, sabhAmaMDapa, zRMgArakI, bane tarapha kula 16 derIo, be gabhArA ne bhamatInA kaTa sAthe zikharabaMdhI bAMdhaNI che. A maMdiranI bAjumAM amadAvAdavALA zeTha zrI haThIbhAIe baMdhAvelI dharmazALA che. e sivAya 1 dharmazALA ane 1 upAzraya che. dIyANa banAsa sTezanathI 10 mAIla dUra pahADamAM eka TekarI upara dIyANA nAmanuM jaina tIrthadhAma AveluM che. parvatIya zobhA vacce devavimAna peThe UbhelAM maMdira sivAya nathI kaI gAma ke nathI koI vasatI. A maMdirane leke "jIvita vAmI " nA maMdira tarIke oLakhe che. nANAM diyANA nAMdiyA jIvita svAmI vidIyA." A maMdira ratalAmathI 4 mAIla dUra sAgaThIyA nAme gAma che. A gAmathI 1 mAIla dUra jaina zrI RSabhadeva bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira che. mULanAyakanI prAcIna pratimA 2 hAthanI che. maMdiranI pAse yAtrIo mATe dharmazALA banAvelI che. kAratakI ane caitrI pUrNimAnA divase meLo bharAya che. ahIM jainenI vasatI nathI. eka TekarI madira Avelu che semalIyA nAmalI sTezanathI 2 mAIla dUra semalIyA gAma che. ahIM 60 vetAMbara dharanI vasatI che. 1 upAzraya, 1 jaina dharmazALA, 1 pustaka bhaMDAra ane 1 jInamaMdira AvelA che. A jinAlayamAM zrI zAMtinAtha bhagavAnanI zyAmavarNa prAcIna pratimA ke hAthanI *dira tarI jatI. A Jain Education Intemational Education Intermational Page #444 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 394 jainaratnaciMtAmaNi zAMtinAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira saM. 1317mAM baMdhAveluM che. khAcaroDa veLunI banelI che. mULanAyakanI baMne bAju zrI zAMtinAtha tathA kuMthunAtha bhagavAnanI mUrti 3 phITanI che. A maMdira prAcIna che. bhAdaravA suda 2 ne divase meLo bharAya che. rIMgaNAda javara sTezanathI agara DhADhara sTezanathI 6 mAIla para rIMgaNAda gAma vaseluM che. prAcIna nAma Igalapura pattana hatuM ema kahevAya che. ahIM prAcIna zikharabaMdhI maMdira hatAM, je nava vasahI tarIke oLakhAtAM hatAM. atyAre phakta e maMdironA avazeSo paDelA dekhAya che. ahIMnA khujharapurAmAM Avela eka hajAmanA mATInA oTalA mAMthI saM. 1972 mAM zrI neminAtha bhagavAnanI tathA bIjI 5 jInamUtio ane 1 padmAvatI devanI mUrti maLI AvI hatI. A mUrtAio mATe jaina maMdira bAMdhavAno vicAra thatAM devAsanA nareza zrI sadAzIvarAva pavAre gAmanI bahAra uttare vizALa medAna arpaNa karyuM hatuM. pachI zikharabaMdhI maMdira, bAMdhavAmAM AvyuM hatuM. A maMdiramAM mULanAyaka zrI neminAtha bhagavAnanI be phUTanI veLunI mUti banelI che. tenI AsapAsa zrI supArzvanAtha ane zrI zitalanAtha bhagavAnanI mUrtio che. ahIM eka upAzraya che, je 800 varSa jUno hovAnuM kahevAya che. A upAzrayanA eka bhAgamAM pArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira che. ahIM 125 jainenAM dhare che. 2 dharmazALA, 2 jainamaMdira vidhamAna che. maMdara maMdasoranuM prAcIna nAma dazapura eTale daza mahelAnuM baneluM nagara che. dazapuramAM jIvaMta svAmInI pratimA hovAnuM manAya che. rAjA udayane pratiSThita karelI mUti noMdhanIya che. A mUti pAchaLathI vidIzA bhalasA mUkvAmAM AvI. mAMDavagaDhanA saMgrAma sanI maMtrIe eka jaina maMdira paMdaramA saikAmAM banAvela hatuM. ahIM 700 jainenI vasatI che. 6 upAzraya, 4 dharmazALA ane 8 maMdira vidyamAna che. khalasIpuranA zrI pArzvanAthanA jaina maMdiranI bhIMtamAM cAlI dvArapALAnI pratimA guptakAlIna hevAnuM jaNAya che. ahIMyA khAnapurA, sadara bajAramAM zrI pArzvanAthanuM derAsara padmAvatInA derAsara tarIke oLakhAya che. khAcareDa kasbAnuM mukhya zahera khAcareDa che. ahIM vetAMbara mUrtipUjakonAM 185 dharo che. 4 upAzraya, 3 piSadhazALA, 8 jIna maMdira vidyamAna che. zitalamAtAnA vAsamAM zrI suvidhinAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira Avela che. tenI AjubAjumAM zrI AdInAtha bhagavAna tathA zrI pArzvanAtha bhagavAnanI mUrtio che. DubADIvAnA vAsamAM yatI rAmAnuM ghara derAsara che. tene jIrNoddhAra karAvatAM zikharabaMdhI maMdira bAMdhavAmAM AvyuM che. makhvAjInA vAsamAM yati motIcaMdajIe baMdhAveluM zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira che. mULanAyakanI pratimA 2 phUTa UMcI che. cauhANImAM vAsamAM yati zeThajIe baMdhAvela ghara-derAsara hatuM. jene saM. 1951mAM jIrNoddhAra karAvatAM zikharabaMdhI maMdira bAMdhavAmAM AvyuM che. temAM goDIjI pArzvanAthanI 22 IMcanI mati che. tenI baMne bAjue zrI supArzvanAtha tathA caMdraprabha jInezvaranI 14 IcanI mUrtio che. lImaDAvAsamAM yati bheTarajIe baMdhAvela jinAlaya saMvata 186 mAM zikharabaMdhI bAMdhavAmAM AvyuM che. zrI pArzvanAtha bhagavAnanI 2 phUTanI pratimA che. tenI baMne bAjumAM zrI caMdraprabha tathA zrI pArzvanAtha prabhunI vA- phUTanI pratimA birAjamAna che. lAkIpuramAM yati zrI rAmacaMdrajIe baMdhAvela zikharabaMdhI maMdira che. temAM mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAnanI rA phUTa UMcI mUrti bajAra nAkA para yati zrI rUpacaMdajIe baMdhAvela dhara-derAsara saM. 1962mAM jIrNoddhAra karAvyA. te zikharabaMdhI bAMdhavAmAM AvyuM. temAM traNa phUTanI zrI RSabhadevanI mata che. jUnA saMderamAM bhaTevarA jainonuM RSabhadevanuM ghara-derAsara che. AmAM mULanAyaka bhagavAna zrI pArzvanAtha bhagavAnanI vetavaNuM pratimA birAjamAna che. bajAramAM rAja vilAsanI pAse zrI vijayarAjandrasUrinuM samAdhi maMdira che. ahIMnA maMdire jIrNodvAra zrI vijayarAjendrasUrinA upadezane AbhArI che. bhelasA talanapura dAhoda sTezanathI 73 mAIla dUra ane kukasI rA mAIla dUra tAlanapura gAma prAcIna tIrtha che. enuM prAcIna nAma tugIyA patane athavA tAraNupura, ahIMnA khetaramAMthI 25 jIna pratimAo nIkaLelI. kukasI jaina saMghe saM. 1950mAM zikharabaMdhI maMdira baMdhAvyuM. ne temAM mUrti padharAvavAmAM Avela che. tAlanapuramAM jainanuM eka paNa dhara nathI. paNa kukasImAM jainenAM 350 gharo che. 4 upAzraya che. 2 dharmazALA che. 3 jinAlaya che. temAM zrI bhelasa sTezanathI 1 mAIla dUra gAma Avela che. te bhopAla rAjyamAM sAcI pAse AveluM che. vidhummAlI nAmanA deve mahAhimavaMta parvatamAMthI gozIkha caMdana lAvI bhagavAna mahAvIranI pratimA banAvI hatI. e pratimA nAgila nAmanA vaNikanA hAthamAM ApI. e vaNika pAsethI vitabhayapaTTananA rAjA udayana tathA tenI rANI prabhAvatIe A pratimA prApta karI. prabhAvatI A pratimAnuM kAyama pUjana karatA. tenA maraNa bAda tenI kubajA dAsI devAnaMdAne A pratimAnuM Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #445 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 395 pUjana karavAnuM sepela. bhAgyayoge guTIkAnA prayogathI kujAdAsI rUpavatI thaI, Aje ahIM 105 zvetAMbara gharo che. 1 upAzraya ane muni suvrata svAmInuM zikharabaMdhI maMdira che. A maMdira zrI saMghe baMdhAvela che. saM. 1886mAM baMdhAvela ane temAM 4 pASANunI tathA dhAtunI pratimAo che. bhelasAthI 4 mAIla dUra uddagIrI nAme pahADI che. temAM 20 guphAo che. te paikI pahelI tathA chelI guphAo jaina guphAo tarIke oLakhAya che. che. gAma bahAra paNa jaina maMdira che. temAM zrI zAMtinAtha bhagavAnanI pratimA che. gAma bahAra bIju zrI AdInAtha bhagavAnanuM maMdira che. temAM pASANanI 12 mUrti che. bherabApajInI vADImAM zrI mahAvIra svAmInuM ghara derAsara saM. 1994mAM baMdhAvavAmAM Avela che. temAM 2 Arasa tAtha 2 dhAtunI pratimA che. zrI zaMkhezvara pArzvanAthanuM zikharabaMdhI maMdira gAma bahAra AveluM che. temAM 1 ArasanI pratimA birAjamAna che. dhamanAra nAgadA khelI sTezanathI 6 mAIla udayapurathI uttara dizAmAM 15 mAIla dUra ekalIMgajInI pahADImAM nAgadA tIrtha Avela che. enuM prAcIna nAma nAgakuha hatuM. eka kALe te mevADanI pATanagarI hatuM. jenoe verAna jagalamAM A tIrthane bacAvI rAkhyuM che. tene jIrNoddhAra pATaNavALA zeTha lalubhAIe karAvela che. AsapAsa tUTelA jaina maMdiranA avazeSo najare paDe che. maMdirathI traNa mAIla dUra dhamanA nAme gAma che. ahIM phakta 20 jenI vasatI che. upAzraya ke dharmazALA nathI. ahIM bajAramAM zrI AdInAtha bhagavAnanuM maMdira che. ahIM eka pahADI che. temAM guphAomAM jaina tIrthakaronI mUrtio che. caMbala taraphanI guphA spaSTa rIte jaina guphA che. - A guphAmAM zrI RSabhadeva, zrI zAMtinAtha, zrI neminAtha, zrI pArzvanAtha tathA zrI mahAvIra svAmInI mUrtio che. eka caMdraprabha jInezvaranI mUrti che. A pAMca jaina mutine leke pAMDavanI mUrtinA nAme oLakhe che. vAstavamAM A mUtio jaina tIrthakaronI che. eka se phITa lAMbI tathA 80 phITa pahoLI guphAne bhIma bajAra tarIke oLakhe che. A guphAmAM zastrabhaMDAra tathA rAjalaka nAmanA oraDA che. rAjakamAM bhagavAna AdIzvaranI be pratimA che. rAjanagara kAMkarolI sTezanathI rAA mAIla dUra rAjanagara nAme gAne kahevAya che. mahArANuM rAjasiMhe A gAma pitAnuM nAma para vasAvI, rAjasAgara nAmanuM 4 mAIla lAMbuM 2 mAIla pahoLuM vizALa sarovara 1 karoDanA kharce baMdhAvyuM che. A gAmamAM 1 upAzraya, 1 maMdira che. rAjanagarathI 1 mAIla dUra patAlapara 1 mukhajInuM vizALa jaina maMdira che, je "dayALa zAhanA killA " tarIke oLakhAya che. dayALazAha nAmanA ozavALa vaNika gRhastha jaina maMdira baMdhAvyuM che. aDada vaI ( pIpalIyAthI 3 mAIla dUra thaI gAma che. A gAmamAM pa jainanI vasatI che. 1 upAzraya ane 2 dharmazALA che. mULanAyaka zrI vaI pArzvanAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira lagabhaga 1000 varSa pahelAM baMdhAeluM manAya che. dara varSe poSa dazamIe meLo bharAya che. dhAI suvAsarA sTezanathI sAta mAIla dUra dhoI nAme gAma che. gAmamAM 125 jaina zrAvakonI vasatI che, 1 upAzraya, 1 jaina maMdira che. mULanAyaka zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM A maMdira ghumaTabaMdhI che. temAM pASANunI 4, dhAtunI 1 pratimA AvelI che. A gAmamAM jaina maMdironA avazeSo, samAdhio Aje paNa tyAM najare talodathI 100 mAIla dUra baDoda nAme gAma che. 100 jananI vasatI che. 1 upAdhyAya ane 1 jaina maMdira che. temAM mULanAyaka zrI pArzvanAtha bhagavAnanI mUrti che. te 1aaaa hAtha UMcI sapheda ArasanI che. ahIM zeTha manajI manasukhalAlanA makAnamAM 2 pASANunI ane 2 dhAtunI mUrtio che. temaja 3 siddhacakranA jhAo che. vAgaDa gAmamAM A tItha kesariyAjI jeTaluM pavitra gaNAya che. punAlI punAlI talodathI 100 mAIla vAgaDa dezanA DuMgarapurA rAjayamAM Avela che. ahIM 100 zvetAMbara jaina dharo che. 1 upAzraya ane 1 maMdira che. zrI AdInAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira che. mULanAyakanI 1 hAtha UMcI syAmavarNI pratimA che. saM. 1657mAM jIrNoddhAra karavAmAM Avela che, te ja vakhate pratiSThita karavAmAM Avela che. AyaDa (mevADa) udepura sTezanathI | mAIla dUra AvaDa nAme gAma che. enuM prAcIna nAma adhATa ane AhaDa hatuM, evo ullekha che. bajAramAM Avela zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira Jain Education Intemational ation Intemational Page #446 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 396 DuMgarapura valAda sTezanathI pa mAIla dUra DuMgarapura zahera Avela che. Ane gIrIpura paNa kahe che. zaheranI cAre bAju kADha che. te kATa thANA gAmamAM rahetA matrI zAlAzAhe baMdhAvela che. atyAre ahIM che jemAMnI thatI che. ke upAzraya, 5 dharmazALA, 4 jinAlaya madira vidyamAna che. pATI para jUnA hollAmAM maMtra racAvAmATe pAla bAvana jinAlaya darararodhI che. mULanAyaka zrI pAnAya bhagavAnanI 15 phUTanI mA birAje che, bIjuM maMdira zrImahAvIra svAmInuM che. temAM 2 phUTanI zyAmavaNI pratimA che. trIjI, mANekaceAkamAM Avela maMdiramAM vizALakAya dhAtunI pratimA hatI. padma musAnA saMbaMdhunA kAthI mahine gaLAthI nAkhI. tyAra bAda rAA phUTanI ArasanI pratimA padharAvavAmAM Avela che. pASANanI hara dhAtunI 23 gatimAo che. phrAnA ghelAmAM zikharabaMdhI madira che. temAM zrI zAMtinAya bhagavAnanI pratimA birAjamAna che, mULa pratimA dvaitavaNI 15 hAthanI che, nA lekha sa. 1908nA che. sebAlIyA ratalAmathI 6 kAza para ane nImalI sTezanathI najIkamAM saMbhAlIyA AveluM che. ahI zAMttinA prAcIna maMdira che. pratimAja bhaLyuM tathA camatkArika che. AvalIjI ratalAmathI AgaLa jatAM nImalI sTezanathI 4 mAIla para AvalIyAmAM pA nAyanuM suMdara maMdira AveluM che. takSazIlA pa jALa ane sindhanA prAntAnA sabaMdha dhaNI vakhata kAdhikAra daLa zrI che. 'ttinI daSTie na prAntAbe Apa-le karI che. e jotAM banne prAMtAmAM thayelA jaina dharmanA pracAra ane dharmAM sthAnAnu` AchuM darzIta karI laIe. A banne prAMtAnA moTA bhAga pAkistAnanI hakumata heThaLa che. te vakhate jaina dharma takSazIlA, siMhapura, pAvatIkA-nagarakATa ( lADAra ) vigere aneka sthaLe phelAyelA hatA. mukhya dhAma takSazIlA kahevAtuM tu bhagavAna balabhadeva tathA tenA tenA putra mA galInA sAdha takSazIlA sAthe hovAnI noMdha jainonA bhAgama cacAmAM Apela che. takSazIlA samagra bhAratanuM mukhya vidyAkendra hatuM. samrATa saMpratie potAnA pitA kuNAlanA zreSTha mATe takSazIlAmAM chanama"dira khadhAvyu hatuM, je * ArUpa' nAme prasiddhi pAmyuM hatu, vi, za, 18 zatruMjaya tInA jIrNoddhAra karAvanAra madhumatI ( mahuvA )nA jenaranaciMtAmaNi zreDhI jAvaDazAke bhagavAna RSabhadevanI mUrti nakSIlAmAMthI meLavIne zatruMjaya tIthamAM mULanAyaka tarIke sthApana karI hatI. siyAlakoTa siyArAmAM za". 179mAM zra pAkanAtha bhagavAnanuM maMdira biMdyamAna hatuM, temane mAnanAra jaina temaja jainetarA hatA. khAnakA DogarA mukhya kATa relave sTezanathI cha mAIla ane lAheArathI 47 mAIla dUra khAnA cagara nAme gAma che. gAmanI bAramAM Avela zrI zAntinAtha bhagavAnanuM suMdara zikharabaMdhI maMdira zrI sa sa. 1983mAM babAla na rAmanagara sAyalapurathI vajIrAbAda jatI relve lAInamAM ekalagaDha sTezana che. tyAMthI 6 mAIla dUra rAmanagara gAma che. gAmanI vacce zrI pAnAtha bhagavAnanuM maMdira che, khAvu vizALa ane mancu maMdira pANamAM eya nathI. maMdira Rtu thayu che. mULanAyakanI pratimA para 1549no lekha che. hI 10 janonI thatI, 1 kAya, 1. jaina dharmazALA ane ke jaina pustaka baDAra che. bherA akAlagaDha sTezanathI bherA javA mATe vakatarAbAda lANumusA tathA makavAla jaMkazanAe gADI badalI moTI lAInamAM chellA Avela bherA sTezana che. sTezanathI bherA gAma 1 mAIla dUra che. rAvAlAnA mahollAmAM zrI caMdraprabha svAmInuM derAsara che. lAhAra lAhora purAtana nagara che. enI dattakathA evI che ke zrI rAmacaMdranA putra lave lavapura vasAvyuM. ane kuze kuzapura vasAvyuM. eTale kasura vasAvyuM. e lavapura lAheAranA nAme prasiddha che. lAhAramAM zvetAMbara mUrtti pUjakanuM eka mAtra maMdira che. piMDadAdanakhAna bherAthI piDadAdanakhAna javA mATe malakavAla jaMkazane gADI badalavI paDe che. tyAMthI trIjI sTAna paDadAdanakhAna Avelu che. sTezanathI nA mAIla dUra kATa taLAva pAse zrI sumatinAtha bhagavAnanuM maMdira Avela che. hI 1 nAnI vasatI che. kAlAbAga mAMtaInDasa ane kAlAbAga vacce siMdhu nadI Avela che. Page #447 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 397 sTezanathI kAlAbAga gAma eka mAIla dUra che. mULanAyaka zrI. ajItanAtha bhagavAnanuM derAsara hatuM. banuM kAlAbAgathI 86 mAIla dUra nAnI gADIthI banuM javAya che. sarahadanA pradezamAM pezAvarathI bIjA naMbaranuM zahera che. banuM relve sTezanathI 1 mAIla dUra nayA bajAramAM "bhAvakeDa" mahollAmAM dhummaTabaMdhI suMdara maMdira che. mulatAna mulatAna sITI sTezanathI 1 mAIla dUra mulatAna zahera Avela che. ahIMyA cuDIsarAya bajAramAM zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira che. A derAsaramAM zatruMjaya tathA giranArane punA punA zaheramAM sAcA sTrITamAM traNa mALanuM bhavya ghumaTabaMdhI maMdira che. mULanAyaka zrI vAsupUjaya bhagavAna virAjamAna che. A prAcIna mUti khaMbhAtathI lAvavAmAM Avela che. nIcenA mALamAM vyAkhAna hola, bIju selApura bajAramAM gharaderAsara bIje mALe che. vAnavaDI bajAramAM AveluM zrI AdIzvara bhagavAnanuM ghumaTabaMdhI maMdira che. punA kempamAM koregAMva roDa upara ghara derAsara zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM bIje mALe che. saMvata 1999mAM zeTha zrI kikAbhAI premacaMde A maMdira baMdhAvyuM che. mULanAyaka upara saMvata 1566 ne lekha che. punA zaheramAM vaitAlapeThamAM zrI geDI- pArzvanAtha bhagavAnanuM sauthI moTuM prAcIna ane ghumaTabaMdhI maMdira che. bahArathI jotAM tenI kalpanA AvI zake tema nathI. pahele mALe zrI goDI pArzvanAtha bhagavAnanI pratimAjI che. zrI zaMkhezvara pArzvanAthanI pratimA phaNayukta che. A sivAya bhoMyarAmAM dhAtu pASANanI pratimAo ghaNI ja che. A sivAya ATha gabhArA che. zukaravAra peThamAM zrI AdIzvara bhagavAnanuM bhavya maMdira che. be mALanuM zikharabaMdhI maMdira che, jene ozavALAnuM maMdira kahe che mULanAyaka zrI AdInAtha bhagavAnane kAnana kuMDala tathA mukuTa nilama maNInA banAvelA che. AmAM suMdara kAma kareluM che. bIje mALe zrI pArzvanAtha bhagavAna virAjamAna che. zukaravAra peThamAM AveluM zrI Adizvara bhagavAnanuM maMdira be mALanuM che. te piravADoe baMdhAvela hovAthI poravADanuM maMdira kahevAya che. mIDa para Avela motI menakAnamAM ghara derAsara pArzvanAtha bhagavAnanuM che. zukaravAra paeNThamAM pArvatI TekarI pAse dAdAvADI AvelI che. ahIM kAratakI ane caitrI pUrNimAe meLo bharAya che. punAmAM jainonI paha00 jeTalI vasatI che. dakSiNamAM jenI vastIvALuM mukhya zahera che. kula 8 maMdira, 10 jaina dharmazALAo tathA AMbela khAtuM tathA bhejanazALA vigere che. kolhApura punAthI harIhara sudhI jatI relve lAInamAM mIraja jaMkazana che. tyAMthI nAnI relave lAInamAM kolhApura sTezana che. sTezanathI 1 mAIla dUra kehapura zahera AveluM che. ahIM prAcIna kALathI jenonI vasatI hatI. temanA saMskAra vize "bombe gejheTIyara mAM ullekha kare che ke ahIMnA kheDUta noMdhapAtra che. te moTebhAge jaina che. teo zAMtipriya ane udyamI che. vaLI zaheramAM be maTho AvelA che. tenI AsapAsa ghaNI jaina mUrtio maLI Ave che. ahIM aMbe mAtAnuM prasidhdha maMdira asala jaina zAsanadevI padmAvatInuM hatuM. temAMthI maLI AvatA bAramA saikAnA zilAlekho enI sAbitI Ape che. ahIM tAMbara mUrtipUjaka jainemAM 115 gharomAM 600 mANasonI vasatI che. 1 upAzraya, 1 lAIbrerI ane 6 jaina maMdiro vidyamAna che. (1) lakSmIpurImAM mULanAyaka zrI munisuvrata svAmInuM eka nutana zikharabaMdhI maMdira bhavya ane vizALa che. mULanAyakanI palAMThI nIce saM. 1997nI sAlane lekha che. AmAM 1 cAMdInI mUrti che. (2) lakSamIpurImAM zeTha medhAjI mAsIMgane tyAM mULanAyaka zrI muni suvratasvAmInuM nAjuka ghara derAsara che. derAsaramAM eka maNa cAMdInI mUrti che. saM. 1995mAM zeTha bAbubhAI mAsIMge baMdhAvavAnI zarUAta karI hatI. (3) lakSmIpurImAM zeTha jItarAjajI hiMdumalajIne tyAM mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM navIna DhabanuM suMdara ghara derAsara che. temAM phakta cAMdInI mUrti birAjamAna che. saM. 1997mAM zeTha itarAjajI hiMdumala rAThoDe A maMdira baMdhAvavAnI zarUAta karI hatI. (4) visana roDa para zeTha tilakacaMda lAlAjIne tyAM bIje mALe mULanAyaka zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM ghara derAsara che. AmAM phakta dhAtunI 1 pratimA che. saM. 1995mAM zeTha tilokacaMdajIe A maMdira baMdhAvavAnI zarUAta karI hatI. (5) gujarI bajAramAM mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM eka ghara derAsara che. AmAM 12 dhAtumUrtio che. (6) zarApha bajAramAM mULanAyaka zrI dharmanAtha bhagavAnanuM eka ghara derAsara che. AmAM phakta 2 dhAtunI mUtio birAjamAna che. saM. 1983mAM zeTha celAjI vanAjIe A ghara derAsara baMdhAveluM che. Jain Education Intemational Page #448 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 398 A sivAya deralA, sAvajrAma, bakAnI, vaDagAma, khIDa vagere sthaLe prAcInakALanA avazeSo jovAmAM Ave che. 3 dhANA ke mubaithI nika ratA ya lAIna upara cArAnuM mAna AveluM che. atre munisuvrata svAmInuM maMdira che, jemAM zrIpArAnA vanacaritranA dhananA ma patye manAvavA che. dhama zALA paNa che. 4 agAzI :-muMbaI senTralathI uttare agAzI tI nAstaramAM prasiddhimAM Avela meM bAra sthAna cAvIrA kilo mITara che. jyAMthI ATha kilo mITara pazcimamAMthI munita svAmInuM maMdira Avela che. mUrti zrIpALamAjanA samayanI prabhAvika ane davAya che. mubaIthI panama gAdi divasane ravivAre aneka yAtriko Ave che. muMbaInA jaina derAsaro muMbaI AnagarInu AMtararASTrIya rAhera tarIkenuM kya Aje paNa ja vadhI gayuM che. muMbaImAM zvetAzmara mUrtipUjA, digabarA, sthAnakavAso ane tarApathI ema badhAja phIrakAnA jenA biMdyamAna che. muLamAM che. mUrtipUjaka jainasapanA aneka bhavya jainamaMdiza baghAna che jenI vistRta noMdha have pachInA prakAzanamAM AvarI zuM atyAre maMtra aa vAsInI dUrI noMdha ane mAtra nAmAvalI rajU thAya che. pApanI uparanuM goTIna pApanAthanuM derAsara dADhaso va pahelAnu prAcIna che, lAkaDAnuM suMdara kAma che zuddha ghInA pi ane ma`DapamAM koparelanA dIvA rakhAya che te khAsa ahIMnI viziSTatA che. vizALa upAzraya che. pAThazALA, jJAnabhaMDAra vagere che. have A derAsarA jIrNodhAra thaI rahyo che. pAcadhunI uparanA zrI mahAvIrasvAmI derAsaramAM nIcenA bhAgamAM kharatara gucchanA mahAna prabhAvaka zrI jinadattasUrizvarajI mArAja camatkArika zrI dhaTANuM mahAvIranI bhuta mUrti' che. harA yAtrikA darzane Ave che. gAvAlIyA Tenka khaMbhAlA hIla rADa upara ArAdhanA bhuvanamAM zrI zakhezvara pArzvanAtha (39 IMcanA ) bhavya ramaNIya jinAlayanI sthApanA pU. A. zrI vijayadhamasurizvarajI mahArAjanA saupadezathI thayelI che. maramAM paNa mUrti ghaNI ja bhAvavAhI ane darzanIya che. muMbaInA kATa vistAramAM Avela zrI zAMtinAthajI jaina derAsarI 15 varSa thatAM lAjetaramAM mukhya UjavaNI karI samama zaheranuM dhyAna mAM khUnAmAM jUnA derAsara tarapha khecela che. AjathI 15 varSa pahelAM muMbaInI yuti mAtra aDhI lAkhanI hatI. temAM mAtra 15 TakA mahArASTrIya jainacitAmAMya hatA. ane bhATIyA, vaiSNava, hiMdu tathA jainonI ja vasati hatI. pAra tainAnI 32 TakA vati hatI. meM divasomAM gharamAM ja ApaNA jainA vasatA hatA ane vikrama saMvata 1865 nA mahA nadI 5 nA divase zeTha zrI meAtIzA amIcaMdanA bhAzrI temAda amIcaMdanA haste A derAsaramAM pratiSThA thaI hatI hatI. ekasA varSa bAda kAIpaNu jinAlaya tIrthanI kakSAmAM Ave che. te mujaba A niAvAya tIrtharUpa che. gulAbavADImAM AveluM zrI ciMtAmaNI pArjanIpajI bhagavAnanuM vIsamuM jinamaMri ti prAcIna che. mULanAyaka nayA bIna jinabiMbAnI prattiSka vi. saMvata 1887nA zrAvaNa vadI 5 nA maMgaLa muddata thaI che. gata zrAvaNa vadI paMcamInA raoNja 153mI sAlagari bhavya rIte ujjAI gaI. prati varSa sArthari dasa dasa divasanA sAthe khUba ja dhAmadhUmapUrvaka babbe rIte ujavavAmAM Ave che, dAdAnI pratimA khUba ja camatkArI ane prabhAzALA che. tenA mahimA apara pAra che. zraddhALu leAkeA dUra dUrathI paNa dAdAnA darzana-pUjana arthe khAsa Ave che. muMbaInA prAcIna madirAmAM A maMdiranu sthAna che. va e ja pramANa vile pArasA ( paisTa)mAM AveluM zra zopara pA nAthanuM maMdira 60 varSoM jUnuM che ane maMdiramAM padhAtunA saMprati Ana vetanI kaNI bhadravIra, parAkAvIra, zAsanadevI padmAvatIjI, dhamaLa ane sarasvatInI pratibhA vidyamAna che. A maMdiramAM jinAlaya, upAzraya, vamAna tapa AyaMbIla khAtu, pAThazALA ane seneTAriyama paNa che. A maMdiranA vahIvaTa mATe mahesANA nivAsI zeThazrI DAhyAbhAI ghelAbhAIe TrasTa sthApita karyu che. vAlakezvara upara Avela jhauMda pratApasaMda supa nAya derAsaramAM sa 2032nA pASa vadI 10nA rAja zrI mahAvIra svAmI ( 19 " ) zrI vAsupUjyasvAmI, zrI padmAvatImAtA, zrI ghaMTAkarNavIranI pratiSThA pU. mA. zrI vatsadha surizvarajI ma. sA.nI nizcamAM pa chaeN. jinAlanA DIbeTa zrI bhAIcaMda jhaveracanA sarve bI bIpInabhAI vagere kare che. vAlakezvara - rIja roDa para zrI bhAmbaradAdAnA derAsaramAM sa. 2019mAM pU. A. zrI vijaya dharmasUrizvarajI ma. sA.nI preraNAthI zrI sImaMdhara svAmI, zrI puDarikasvAmI, gautamasvAmI, zrI padmAvatIdevI ane zrI lakSmIdevInI bhavya AkarSaka pratimAonI sthApanA karavAmAM AvI che. maMdiranI sAme upAya pAse zrI dhaTA vIranI paNa karI che. muMbaInA kamATIpura - AThamIgalImAM teminAthanuM derAsara AveluM che. upAzraya, pabila khAtu, vagere badhI sagavaDa che. sArI rIte 3 A derAsarane kahIvaTa mAravADI mA che. uparAMta zrI munisuganAmAM jaina rAsara pATakopara-mAM mahArASTramAM-mubaImAM saSTha A maMdira pa. pU. mA. devuM zrI Page #449 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 399 vijayadharmasurijI mahArAjanI preraNAthI thayela che. A bhavya maMdiramAM traNa zikhare che. pratiSThA 2027nA jeTha sudI-2 nI reja mahAutsava ane aMjanazalAkA sAthe thayela. zrI kacchI visA osavAla derAvAsI jaina mahAjana saMcAlita zrI AdIzvarajI mahArAjanuM bhAtabajAramAM AvelA derAsaranuM khAtamudata savaMta 191 panA aSADha sudhI-2, tA. 27-1859 zanivAre karavAmAM AvyuM hatuM. ane mULanAyaka zrI AdIzvara bhagavAnanI pratiSThA varAta-2386 vikrama saMvata 1916nA phAgaNa sudI-3, tA. 24 : 8 60 zukravAre karavAmAM AvI che. prathamanuM bAMdhakAma jIrNa thatAM navesarathI jirNoddhAra vikrama saMvaMta 1995-96mAM karavAmAM Avyo. tenA mULanAyaka zrI AdIzvara bhagavAnane mULa gabhAre kAyama rAkhavAmAM Avela che. ane tenA vadhArAnA bhAgamAM zrI pArzvanAtha Adi bhagavAnanI pratiSThA virAta 2469. vi. saM. 1999nA vaizAkha sudI 6, tA. 10-5-1943 somavAre karavAmAM AvI hatI. have joIe. muMbaInA derAsaranI yAdI : 1. zrI goDIjI pArzvanAtha jaina derAsara 12, pAyadhUnI (vijaya vallabha cauka) muMbaI-400013 2. zrI mahAvIra svAmI jaina derAsara 6/10, pAyadhUnI, ( vijaya vallabha cauka) muMbaI-4000 03 3. zrI AdIzvarajI jaina derAsara 46, pAcanI (vijaya vallabha cauka ) muMbaI-400003. 3. zrI zAMtinAthajI jaina derAsara 381, IbrAhIma rahImatulA reDa, polIsa sTezana pAse, pAyadhUnI, muMbaI-400003. 5. zrI neminAthajI jaina derAsara 379, ibrAhIma rahImatulA roDa, polIsa sTezana pAse, pAyadhUnI, muMbaI-40000 3. 6. zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha jaina derAsara 210, gulAlavADI, (kakA sTrITa) muMbaI-400 0 04. 7. zrI nagInadAsa phulacaMda ustAdanuM ghara derAsara (zrI mahAvIra svAmInuM) 124, zekhamemaNa sTrITa, khArA kuvAnI sAme, jhaverI bajAra, muMbaI- 400 002 8. zrI premacaMda rAyacaMda dhara derAsara (zrI goDI pArzvanAthajInuM) the mALe, jhaverI bajAra, caMpA galI, muMbaI-400002 9. zrI mahAjana galI jaina derAsara (zrI goDI pArzvanAthanuM ) jhaverI bajAra, mahAjane galI, muMbaI-400002 10. zrI ramaNalAla dalasukhabhAI bopha ghara derAsara (zrI munisu vrata svAmInuM) rIphAInarI bilDiMga, me mALe, pArasI galI, muMbaI-40 0 002. 11 zrI rasikalAla cunilAla ghara derAsara (zrI. zAMtinAthanuM) manahara bilDiMga, trIje mALe, lohAra cAla, prinsesa sTrITa, muMbaI-400002 12. zrI mulacaMda bulAkhIdAsa ghara derAsara (zrI ajItanAthajInuM) devakaraNa menzana, raje mALe, bloka naM. 7, prinsesa sTrITa, muMbaI - 400002 13. zrI motIzA lAlabAga jaina derAsara (zrI mahAvIra svAmInuM ) 212, L. pAMjarApoLa sTrITa, mAdhavabAga kampAunDa, muMbaI 400004. 14. zrI caMdraprabhasvAmI jaina derAsara 18 6, rAjA rAmamohanarAya roDa, prArthanA samAja, muMbaI- 400008 15. zrI kalyANa pArzvanAtha jaina derAsara 35, sI-pheIma, copATI, muMbaI-400007 16. zrI zaMkhezvara pArzvanAtha jaina derAsara "ArAdhanA 87, govAlIyA Tenka, muMbaI-400036 17. zrI mahAvIra jaina vidyAlaya derAsara (zrI vAsupUjya svAmInuM) mahAvIra jana vidyAlaya, govAlIyA Tenka roDa, muMbaI 400036 18. zrI jhaveracaMda pratApacaMda jaina derAsara (zrI supArzvanAthajInuM) 8 7, vAlakezvara roDa, vhAITa hAusanI bAjumAM, muMbaI 4o 0006 19. zrI bAbu amIcaMda pannAlAla jaina derAsara (zrI AdIzvarajInuM) 41, rIja reDa, malabAra hIla, vAlakezvara, muMbaI-40006 20. zrI zrIpAlanagara jana derAsara (zrI AdIzvarajInuM) 12, hArkanesa roDa, je. mahetA reDa, basa sTopa pAse, muMbaI 4000 06 21. zrI pArzvanAthajI jana derAsara plejhanTa pelesa, nArAyaNa dAbholakara reDa, vAlakezvara, muMbaI-400016 22. zrI vijayakumAra bAbu jaina derAsara nArAyaNa dAbholakara reDa, dariyA kinAre, vAlakezvara, muMbaI-400006. 23. zrI kAMtilAla IzvaralAla ghara derAsara. (zrI AdIzvarajInuM ) 'zakuMtalA', mAnavamaMdira roDa, vAlakezvara, muMbaI-400006 24. zrI mehanalAla dharamazI zAparIA ghara derAsara (zrI AdIzvarajInuM) kailAsasadana, rIja reDa, vAlakezvara, muMbaI. 25. zrI caMdanabALA jaina derAsara (zrI mahAvIra svAmIjInuM) caMdanabALA epATamenTa, 4, ratilAla Thakakara mArga, epha rIja reDa, vAlakezvara, muMbaI-40000 6, Jain Education Intemational Page #450 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi 400 26, zrI pATaNa jaina maMDaLa derAsara (zrI pArzvanAthajInuM ) jaina pATaNa maMDaLa 71. epha. roDa, marIna DrAIva, muMbaI- 40 002 0. 27. zrI zAMtinAthajI jaina derAsara 18004, berA bajAra sTrITa, pheTe muMbaI-400001 28. zrI zAMtinAthajI jaina derAsara 17, hamAla galI, kolAbA mAravADI bajAra, muMbaI-400 005. 29. zrI pArzvanAtha jaina derAsara erakanDIzanDa mArakeTanI sAme, aravIMdakuMja (gerejamAM), tAradeva reDa, muMbaI - 4000 34 30. zrI sahakAra bilDIMga ghara derAsara (zrI caMdraprabhAsvAmIjInuM) sahakAra bilDIMga, tAradeva, muMbaI-400034 31. zrI sonAvAlA bilaDI ga ghara derAsara, (zrI ajItanAthajInuM ) sonAvAlA bihaDIMga naM. 5 tAradeva pulanI bAjumAM, muMbaI 400034 32. zrI gurukRpA mAtRmaMdira jana saMdha dhara derAsara,(zrI zaMkhezvara pArzvanAthajI) mAtRmaMdira, nAnA coka pAse, tAradeva, muMbaI 4000 07 32. zrI varalI jena derAsara (zrI vAsupUjya svAmInuM) buddha maMdiranI pAchaLa, varalI nAkA, muMbaI-400018 34. zrI sAta rastA jaina derAsara (zrI kuMthunAtha svAmIjInuM). rasula biDIMga, je mALe kalArka reDa, jekaba sarkala, muMbaI-400011 35. zeTha ramaNalAla nagInadAsa parIkha ghara derAsara (zrI mahAvIra svAmInuM) jayaMta mahAla, DI. reDa, carcageTa, muMbaI-400020 36. zrI anaMtanAthajI jaina derAsara 302/306 narazI nAthA TI, majida baMdara roDa, khAreka bajAranA nAke, muMbaI 40 0003 37. zrI AdIzvarajI jaina derAsara 226 32, narazI nAthA sTrITa, bhAta bajAra, muMbaI-400009 38. zrI pArzvanAthajI jaina derAsara, DuMgarI, senDahasTa reDa sTezananI sAme, muMbaI-400009 39. zrI zAMtinAtha jaina derAsara, bhejAbhAI bilDIMga, 3je mALa, jelareDanI bAjumAM, DuMgarI, muMbaI-400 009. 4. zrI neminAtha svAmI jaina derAsara kamATIpurA, AThamI galI, elekajhenDa TokIjhanI pAchaLa, nAgapADA, muMbaI-400008 41. zrI AdIzvarajI jaina derAsara 180, motIzA lena, bhAyakhalA, muMbaI-400 027 42. zrI munisuvrata svAmI jaina derAsara gheDarUdeva, pherabaMdara reDa, bADAvALA sTeTa, bhAyakhalA (isTa) muMbaI-400033 43. zrI vAsupUjya svAmI jaina derAsara premasAgara biDIMga, 4the mALe, majhagAMva, muMbaI-400010 44. zrI jUnA majhagAMva jaina derAsara (zrI sumatinAthajInuM) jUnA majhagAMva, DokayArDa reDa, 1le mALe, muMbaI-400 010 45. zrI koTana grIna jaina derAsara (zrI pArzvanAthajInuM) koTana grIna sTezana pAse, jhakarIyA baMdara reDa, bahArI biDIMga, koTana grIna muMbaI-40001 5. 4. zrI zIvarI jana derAsara (zrI AdIzvarajInuM) TokarazI jIvarAja reDa, mularAja bhuvana, 3je mALe, zIvarI, muMbaI 40 0015, 47. zrI vaDAlA jaina derAsara (zrI vAsupUjya svAmInuM) vaDAlA, kAraka roDa, benkanI upara, muMbaI-4008 31 48. zrI mahAvIrasvAmI jina derAsara 193, sTezana roDa, vaDAlA, muMbaI-400 031 49. zrI sahastraphaNu pArzvanAtha jaina derAsara moTuMgA, ( jI. AI. pI.) kiMga sarkala, muMbaI-4000 19. 50. zrI jIvaNalAla abajI jaina jJAnamaMdira ( zrI vAsupUjaya svAmInuM, kIMga sarkala, brAhmaNavADA nAkA, mATuMgA, (jI. AI. pI.) muMbaI-400019. 51. zrI zAMtinAthajI jaina derAsara karI reDa sTezana, DIlAI reDa jaina cAla, kathe mALe, muMbaI-4000 17. para. zrI zAMtinAthajI jaina derAsara loara parela jaina saMdha, 129, jaina bhavana 1lo mALe, sanamala lena, muMbaI-400013. 53. zrI munisuvratasvAmI jaina derAsara 124. esa. esa. rAva reDa, lAlabAga, muMbaI-400012 54. zrI elphinsTana roDa jaina derAsara (zrI zAMtinAthajInuM) gokulabAI mulacaMda jaina hesTala, elphinsTana pUlanI sAme, muMbaI-400013. 55. zrI zAMtinAthajI jaina derAsara bhavAnI zaMkara reDa, kabutarakhAnA pAse, dAdara, muMbaI-400 028. pa. zrI nAyagAMva mAravADI jaina saMdha derAsara (zrI vAsupUjya svAmInuM) zrI loka prakAza, nAyagAMva, dAdara, muMbaI4000 14. (anusaMdhAna bhAga 2 pRSTha 33 upara) Jain Education Intemational Page #451 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #452 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI bhIlahIyA) zArvatAtha. bhAgavANA | zrI bhIlaDIyAjI tIrtha mULanAyaka zrI pArzvanAthajI Page #453 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI bhakavarajI mahAtIrtha (kaccha) Jain Education Intemational Page #454 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Page #455 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainadarzanamAM dravyacarcA (paddhavyacarcA) 1 : prAratAvika - tattvavijJAna breDale darzAve che tema, tattvavijJAna mAtra AbhAsanI viruddha vAratavikatAne jANavAnA prayAsa che. te vAstavikatA ativa, tattva ke dravyanA aMtima ravarUpane samajavAnA ane grahaNa karavAnA prayAsa che. vAratavikatA tattvavijJAnanA cAvIrUpa pratyaya che. ane temAM jIvana ane jagatanA khyAlanA samAveza thAya che. pratyeka dana vizvanA astitvane svIkAre che paraMtu te pratyeka tenA viziSTa STibiMduthI tene siddha karavA mathe che. A rIte, vizvanuM pratyeka dana leAkanA ravarUpane samajavAnA prayAsa che. lAka anubhavanA viSaya che. mUrta jagata che. jaina tattvajJAna vAratavikatAnA svarUpa aMge carcA kare che. vAstavikatAnI A sRSTimAM leAka ane alAkanA samAveza thAya che. leAka ( mRta jagat ) ApaNA anubhavanA viSaya che ane aleAka AthI para che. ane temAM zuddha avakAzane samAveza thAya che. jaina tattvavijJAna draSTAnA mananI bahAra svataMtra rIte astitva dharAvatI evI sRSTine nirdeza che. Ama sRSTi ahIM mananI racanA mAtra nathI; paraMtu tene tenu ravataMtra astitva che. Ama jainadarzana vAstavavAdI che. sagraha nayanA dRSTi`iduthI dravya-sat eka che. vAratavikatA eka che ane vAratavikatA atitva (sat ) che. sat eka mAtra dravya che. ( ekatattvavAda) jainatattva (sattA) mImAMsA (ontology sanA svarUpanI carcA kare che. jena tattvavijJAna vizvane jIva ane ajIva (jemAM pudgala, dharma, adharma, AkAza ane kALanA paNa samAveza thAya che te ) evA be ravataMtra padArthomAM vibhAjita kare che (dvaitavAda ). jaina tattvavijJAnamAM jIva, pudgala, dha, adharma, AkAza ane kALa ema kula cha dravyanI carcA-vicAraNA karavAmAM Ave che ( anekatattvavAda jaina tattvavijJAna A rIte vAstavavAdI ane aneka tattvavAdI che kAraNa ke te javA ane padArthonI anekatAmAM mAne che. A pratyeka vAstavika ane ApaNA jJAnanA padArtha paNa vAstavika che. mAtra vicAro nathI. 2 : paryAyavAcI zabdo ) ) zrI jhaverIlAla vi. kAhArI karyuM, sAmAnya, vizeSa, samavAya ane abhAva e badhA mATe upayogamAM le che. ' a' zabda dravya, guNa ane karma e traNe padArtho mATe anAmata rAkhe che. nyAyadarzana ' sat ' zabdanA upayAga tenA 16 padArtho mATe kare che. sAMkhyadarzIna tenA puruSa ane prakRtinA siddhAMtA mATe 'tattva ' zabda prayAje che. anya bhAratIya darzInAnI jema, jaina paNa vAstavavAdI che, paraMtu ahIM vAstavikatA sat, dravya, padmA vagere zabdo vacce koI bheda nathI. 3: tattvamImAMsA : vAstavikatAnI vyAkhyA : sat ane astitva. jaina tattvavijJAna sat-dravyanuM' tattvavijJAna che. zrI umAsvAti ma. vAstavikatA mATe ' tattva ' zabdane sthAne ' dravya ' zabdanA prayoga kare che. Ama dravya ane vAstavikatA vacce ahIM kAI bheda nathI. vAstavikatA dravya che ane dravya vAstavikatA che. saMgrahanayanA dRSTibi'duthI dravya eka che. sat ekamAtra dravya che. A dRSTie cetana-jaDa, sAmAnya-vizeSa, jJAtA-Aya, eka- aneka vacce kAI bheda nathI. zrI umAsvAti dravyanI vyAkhyA sat dvArA kare che. sat dravyanuM lakSaNa che. Ama sat - aritatva - sattA - vAstavikatAnA mukhya ane Avazyaka mApadaMDa che. je astitvavAna hAya te vAratavika che. atitvamAM sarva kaI samAviSTa che. bIjA zabdomAM kahIetA, astitva (sat vAratavikatA che. athavA vAstavikatA astitva (sat ) che. astitva dravya che. A dRSTie, sarva kAMI eka che. kAraNa ke sarva kAMI astitvamAna che. ( sa nivArtI) sthAnAMgasUtramAM eka AtmA eka vidha vagere khyAlA jovA maLe che. (ne AthA I che ). A khyAla upaniSadanA satyatA eka ja che paraMtu vidvAna tene aneka prakAre varNave che.' ( sat vimA vadhudhA vavRtti) evA khyAla sAthe sAmya dharAve che. saMgrahanayanA dRSTibiMduthI advaita-ekatvanA uparAkta khyAla yathA che, ane te zakaranA nirapekSa AdarzIvAda ane breDalenA H anubhava 'nI samIpa pahoMce che. ApaNI buddhi A samagra vAratavikatAnuM varNana karI zake nahi paraMtu aMtaHkuraNA dvArA ja tenA sAkSAtkAra karI zakAya ane te sapUrNa rUpe te mAtra kevalI 'ne ja sulabha che. AMziSTarUpe jainadarzanamAM vAstavikatA mATe sat, sattA, tattva, artha, padArtha, tattvArtha Adi paryAyavAcI zabdonA upayAga karavAmAM Ave che. anya bhAratIya darzanA A zabdo samAna arthamAM pratyeAjatA nathI. vaizeSika dAna ' padArtha' zabda dravya, guNa,sacaSTi sAdhakAne paNa thaI zake. je patra Page #456 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 402 jenaratnaciMtAmaNi anugadvAra sUtra mujaba, dravya vAstavikatAne sArvatrika paNa aparivartita rahe che. pravatva dravyanA Avazyaka svarUpanI mApadaMDa che, zrI umAsvAti dravyanA A zonA khyAlane zAzvatatA nideze che. utpAda ane vyaya e baMne avasthAmAM satu " mAM vikasAve che. ane ahIM dravya ane sat vacce koI sthAyI AdhAradravya kAyama rahe che. dA. ta. senAnI koI bheda nathI. temanI bhASA zAzvasaMmata karatAM tAtvika lagaDImAMthI alaMkAranI utpatti, tema ja alaMkAranA nAza savizeSa che. jaina sUtromAM vAratavikatAnA mApadaMDa tarIke ema baMnemAM senuM dravya kAyama rahe che. utpAda ane vyaya . * sata" ne badale " dravya' zabda prayoga jovA maLe che. zrI e baMne avasthAmAM dravyarUpanuM vyApakapaNuM-brauvya che.* umAsvAtino "sa" ne khyAla vedAMta ane nyAya-vaizeSika ( qutadAnanA ) ghaDAnI utpatti ane nAza baMne daninA aparivartanazIla nirapekSa zAzvatatA tarIkenA "satu ' veLA dravya tarIke mArI drauvya che-nitya che. nA mAla karatAM bhinna che. ane A nIce varNavela sanAM upAda-vyaya-dhrauvya-vihIna vAstavikatAno vicAra siddhAlakSaNa dvArA e spaSTa thaze. tika amUtIkaraNa che. A traNenA abhAvamAM kazAne paNa 4: satanuM svarUpa - satanAM lakSaNo. vAstavika tarIke vicArI zakAya nahIM. vAstavikatA A trighaTakayukta che. tenuM svarUpa trayAtmaka che. A siddhAMta "tattva zrI umAsvAtinA mate sat vAstavikatAno mApadaMDa che. "sa" (Being)nA anekAMtavAda tarIke oLakhAya che. upAda-vyayadhrauvyayukta che. ( utpAdana ghothagi Hs ) satne A siddhAMta jaina tattvajJAnanuM tAttvika adhiSThAna che. sat trayAtmaka che. sane A traNa lakSaNa che. sat zAzvata ane aparivartanazIla svarUpanuM nathI. prathama be lakSaNe pa : dravya, guNa ane payaya : dhavatva ane ( upAda ane vyaya) vAratavikatAnAM gatizIla pAsAM-aMze parivartanazIlatA. che. jyAre cheluM lakSaNa (dhrauvya ) tenuM rithara-sthAyI pAsuM- :) jene guNa ane paryAya hoya te dravya che. dravya eTale aMza che. A traNemAM paraspara avinAbhAva saMbaMdha che. anekavidha guNanuM AzrayasthAna, dravyamAM be prakAranA guNe eka-bIjA vinA eka paNa rahI zakatAM nathI. keIpaNa vastunI utpatti nAza vinA na hoya, ane nAza utpatti vinA na cheH (1) nitya ke Avazyaka lakSaNa (svarUpa) ane (2) Akarimaka ke parivartanazIla guNe (paryAya). hoya. ane utpatti tathA nAza kaI sthAyI AdhAra dravya vinA na hoya. nitya ke Avazyaka lakSaNe - guNe vinA dravyanuM aritava saMbhavita nathI. keIpaNa dravya tenA Avazyaka (1) utpAda - jyAre dravya tenA nijI svarUpane tilAMjali guNo vinA astitvamAna nathI. dravya tenA Avazyaka ApyA vinA utpanna thAya tyAre te " utpAda" kahevAya che. lakSaNamAM ane lakSaNo dvArA astitvamAna che. Ane dA. ta. ghaDo mATImAMthI mATInuM svarUpa choDyA vinA utpanna artha e che ke-dravyanA nitya guNe - lakSaNe aparivartanathAya che. utpAdano artha ahIM zUnyamAMthI sarjana evo thato zIla che. arthAt dravya ane tenAM nitya lakSaNe kadI paNa nathI paraMtu te, parivartana rUpAMtara ke navuM ravarUpa dhAraNa karavAnI alaga pADI zakAya nahIM. teo avibhAjya che. parasparAvavikAsaprakriyAno tabakko che. kathaMcit pUrve asat vastunI laMbI che. AvA guNe sadA dravyamAM nihita che. jo ke I prApti (3Na7 3mAmaH ) utpAdanuM lakSaNa che. senA dravya hoya to keTalAka lakSaNo hovAM joIe. e ja pramANe mAMthI AbhUSaNa banAvatAM alaMkAranI utpatti thAya che tema. keTalAMka lakSaNo hoya te keIka dravya hovuM joIe. guNa(2) vyaya : vyaya purogAmI paryAya (svarUpa)ne tyAganuM lakSaNanuM AzrayasthAna dravya che. guNa svayaMne guNa nathI. te gurunAma che. dA. ta. mATI ghaDo banatAM potAnuM purogAmI rahita che. guNa nitya che ane te sadA dravyanI sAthe rahe che. svarUpa tyaje che. vyaya A rIte saMpUrNa vinAza nathI. ahIM jyAM dravya che tyAM guNa che ane jyAM guNa che tyAM dravya che. puragAmI svarUpane rathAne anugAmI svarUpa sthApita thAya che teo paraspara avinAbhAvI che. guNe parivartana pAme che ane tethI A paNa vikAsa prakriyAne ja eka tabakko che. chatAM teo hamezAM draghana aMtargata hoya che. kathaMcita pUrve sat vastunI sattAne viyoga ( 7 sattA vayAga sa sattA dravyanA bIjA prakAranA guNo (Akasimaka ke parivartana dravyanA , vize )e vyayanuM lakSaNa che. mATInA ghaDAnuM svarUpa ke zIla) guNe paryAya tarIke oLakhAya che. dravya guNa-paryAya zI teno raMga nAza pAme che. yukta che ( gupayothAt drathamU ) dravyamAM guNa ane paryAya (3) dhrauvyaH- dhrauvya-zAzvatatA-niyatA dravyanuM Avazyaka bane che. ahIM guNa eTale Avazyaka nitya guNa abhipreta lathANa che. ane te upAda ane vyaya baMne sthitimAM che. paryAye dravyAzrita che paraMtu teo sadA dravyamAM nihita aparivartita rahe che. na to tenI utpatti thAya che na to nathI. paryAye utpAda-vyayayukta che. paryAya parivartanazIla teno nAza. te nitya ane aparivartanazIla che; dA. ta. mATI guga che, je dravya keTalIkavAra dharAve che ane keTalIkavAra ke senAnuM Avazyaka svarUpa tenA vibhinna rUpAMtare vacce dharAvatuM nathI. Jain Education Intemational Page #457 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha. 403 dravya svayaM na to utpanna thAya che ke na to svayaM che. teo aritavathI bhinna nathI. teo aritavasvarUpe nAza pAme che. ahIM dravyamAM pravarava - zAzvatatA - nitya che. A aritava sat che. A sat dravya kahevAya che. A para bhAra mUkavAmAM Ave che. dravya astitvanuM hArda che. dravya tattva tarIke paNa oLakhAya che. vAstavikatAno A zAzvata rahetuM tattva che. sarvArthasiddhi darzAve che tema, dravya prakAra "tattvArtha' ke "padArtha" che. tattvataH aparivartanazIla che. utpAda ane vyaya dravyanA parivartanazIla paryAya nideze che. jyAre dhrauvya dravyanA 7 : dravyanI sa khyA nitya-rithara pAsAne nideze che. salUnAM A traNa pAsAM viSe ApaNe AgaLa joI gayA chIe. (3) eka dravya : AgaLa darzAvyA mujaba saMgrahanayanI dRSTie dravya eka che ane te sat che. A daSTibiMduthI eka ja dravyamAM parivartanazIlatA ane pravatava jevA jaDa-cetana, eka-aneka, sAmAnya-vizeSa, guNa-paryAya e be pUrNavirodhI guNa kevI rIte zakaya che ? zrI umAsvAtinA sarve eka ja che. A naya sarvatra abheda jue che ane pravatavano khyAla nirapekSa (praNa) dhavatvane nathI. temanA bhedanI upekSA kare che. alabatta, bhedonI upekSAno artha mate, svava (nijatva)nI jALavaNI dhruvane mApadaMDa che. "bhedone abhAva" ke "bhedonuM mithyAtva' e thato dhruva svava ( Atmatattva) nA tyAgane abhAva che. nathI. dravya sat che e aMge ApaNe AgaLa vizada carcA zrI umAravAti A vyAkhyA nIce mujaba samajAve che. karela che. "je potAnuM astitvadarzaka hArda na to vartamAnamAM tyaje che ke na to bhAvimAM tyaje che te prava - nitya - zAzvata (4) be dravya : jIva-ajIva. jaina tattvavijJAna che." dravya nUtana svarUpane grahaNa ane jUnA svarUponA vizvanuM vibhAjana jIva-ajIva evA be padArtho- dramAM tyAga karavAnA gALA daramyAna tenuM svatva tyajatuM nathI. kare che. A kare che. A baMne padArtho nitya, anAdi, sahaaritatvamAna tenA uddabhava ane nAza baMnemAM te jevuM che tevuM ja rahe che. paraMtu svataMtra che. tArkika rIte A pUrNa vibhAjana-dvibhAjana tenuM svarUpa aparivartanazIla rahe che. A aparivartanazIla che. daitavAdI daSTibiMduthI dravya jIva-ajIva evA be svarUpa dhruvava" kahevAya che. jeno tyAga thAya che te vargomAM pRthapha karI zakAya che. Anubhavika daSTie jIva parivatana' che ane jeno tyAga thato nathI te " prava" che. bhetA che ane ajIva bhagya che. jIva catanyayukta che jyAre ajIva cetanayukta nathI. A rIte cetanA ane vAstaviktAnuM svarUpa zAzvata tema ja azAzvata bane che. cetanA-abhAva anukrame jIva ane ajIvanA mApadaMDa che. dravya samAna rahe che, paraMtu tenI sthiti haMmezAM parivartana pAme che. tenA paryAya parivartana pAme che. Ama chatAM () dravyanAM tAttvika vagIkaraNa paDakaze ? ( ) thanA tAtvika mukhya-Avazyaka lakSaNa (dravya) aparivartanazIla rahe che. ajIva' heThaLa pudgala, dharma, adhama, AkAza ane kALa zrI kuMdakuMdAcAryuM paNa temanA " paMcAstikAya 'mAM vAsta- ema pAMca dravyone samAveza thAya che. A pAMca ane jIva vikatAnI AvI ja vyAkhyA kare che. ema maLIne kula cha dravyo che 6 : vividhatAmAM tAdAmya () dravyanA vagIkaraNa - vividha dRSTie H dravyanAM nIcenAM vargIkaraNe sAmAnya rIte ullekhanIya che. (1) jainadarzana vAstavikatAnA svarUpanA saMdarbhamAM na te rUpI-arUpI dravyo (2) cetana, bhautika (jaDa) ane advaita aikya - tAdAya para bhAra mUke che ke na to acetana-abhautika dravyo ane (3) astikAya-anatikAya. bheda-anekatA - vaividhya para. A rIte jainadarzana AyaMtika valaNothI dUra rahe che. te tAdAtya ke bhinnatA bemAMthI (1) rUpI-arUpI dravyo : bhagavatIsUtramAM dravyanuM koIpaNa ekane vAstavikatAnI samaja mATe vadhAre mahattvapUrNa dvividha vagIkaraNa jovA maLe che. rUpI ane arUpI dravyo. mAnavAne badale baMnene samAna rIte mahattvapUrNa mAne che. jJAnendriyathI sAmAnya rIte anubhavI zakAya te rUpI" che ApaNe anubhava darzAve che ke koIpaNa padArtha saMpUrNapaNe ane na anubhavI zakAya te "arUpI" che. "pudagala" idriya samAna rahetuM nathI. tema ja parivartanA-bhedA paNa saMpUrNa A kArA joI-jANI zakAya che ane tethI te rUpI che, jyAre paNe veravikhera hotA nathI. sarva parivartana pAmatA paryAya pudagala sivAyanAM zeSa dravyo (jIva, dharma, adharma, AkAza ke bhedonI vacce paNa tAdAmya-akatha jArI rahe che. pratyeka ane kALa) arUpI che. sparza-rasa-gaMdha-varNa ( rU5) tattva parivartanane AdhIna che ane tenI kArakirdI daramyAna yukta hoya te "rUpI" che. A cAra guNo ekIsAthe ja tenuM ekya-tAdAsya jALavI rAkhe che. " hoya che. pudgalamAM A cAra guNo che. ane tethI te rUpI che. jyAre zeSa dravyomAM teno abhAva che ane tethI teo . vAratavikatA sattA che. tAdAmya ane bheda tenA hArdamAM arUpI che. Jain Education Intemational Page #458 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 404 (2) cetana, bhautika (jaDa) ane acetana-abhautika dravyo : " jene cetanA nathI paraMtu je spazI zakAya che, jene joI zakAya che, AsvAdI zakAya che, ane sUdhI zakAya che te ajIva che" DA. sarvapallI rAdhAkRSNane * ajIva 'nI ApelI A vyAkhyA mAtra pudagala ( ajIva heThaLanA eka prakAra)ne ja lAgu paDe che, kAraNake upara darzAvyuM tema te ja mAtra rUpI che ane 4 guNA dharAve che. ' ajIva 'heThaLa dharma, adhama, AkAza ane kALanA samAveza thAya che. paNu jIva cetanamaya dravya che. cetanA tenuM viziSTa lakSaNa che. pudagala bhautikajaDa dravya che. tenAmAM cetanA nathI - te acetana dravya che, paraMtu jaina dRSTie, acetana dravya anivArya paNe bhautika (jaDa) dravya ( = pudgala ) nathI. ane e ja pramANe abhaukika dravya anivArya paNe cetanamaya dravya ( =jIva ) nathI. dharma, adha, AkAza ane kALa e cAra dravyA acetana ane abhautika che. temanAmAM cetanA nathI paraMtu te bhautika - jaDa paNa nathI. kAla ( addhA-samaya ) anastikAya che. tene koi pradezeA nathI tethI te ja eka mAtra akhaDa dravya che. tenA aMzA tattvA kadI saceAjita thatA nathI ane pariNAme tenuM pratyeka jainaraciMtAmaNi tattva-aza viziSTa pradeza zake che tethI kALa ekAkI pradeza che. ) (3) astikAya-anastikAya H- dravyanA astikAya ane anastikAya evA vargo paNa pADavAmAM Ave che. ' astikAya' zabda 'asti' ane 'kAya' evA e zabdone anelA che ane tenA artha ( asti=) pradezAnA ( kAya= samUha evA che. astikAyanA artha A rIte pradezabahutva che. A dravyA nitya che, anAdi che. kadamAM sUkSma ke virATa che. pudgalanA eka paramANu jeTalu sthAna rAke che te pradeza kahevAya che. Ama pradeza avakAzanuM sUkSmatama ekama che. 'kAya' e pradezayukta vastune ApavAmAM Avela zAstrIya nAma che. A rIte, aneka pradezayukta dravya 'astikAya ? kahevAya che. A pradezeAmAM mAtra pudagalanA paramANue ja nahI' paNa anya dravyAnA azA samAveza che. A rIte ( kAla sivAya ) dareka dravyane peAtAnA pradeza che. jIva, pudgala, dharma, madhane asakhya pradeza che. pudgalane anaMta pradeza paNa hAya che. AkAza leka ane alAka ema be vibhAga-meja rUpa che. leAkAkAza ( 14 rAjaleAka) asa`khya pradezAtmaka che. aleAkAkAza anaMta pradezAtmaka che. ane tethI te astikAya che. temanAmAM aneka avibhAjya azAneA samAveza thAya che. bIjA zabdomAM A badhA dravyAnA aMze alaga pADI zakAya tevA nathI. paraMtu te mizrita che. mizrita thaI zake tevA che. A rIte astikAya (aneka pradezayukta ) akha'Da dravya nathI paNa temanAmAM aneka svataMtra pradezeA che. pugala saMghanA pradeza chUTA paNa paDe che. te paramANu kahevAya che. 1. jIva (OM) padravyanA saMdarbha mAM vagI karaNanA sArAMza HarUpI caitanayukta abhautika astikAya pudagala rUpI acetana bhautika astikAya arUpI acetana abhautika astikAya arUpI acetana amautika astikAya 5. AkAza arUpI acetana 2. 3. dharma 4. adharma abhautika astikAya abhautika atikAya f. kALa arUpI acetana 8 : badbhavyo : (dravyanuM tAttvika vargIkaraNa ) : have ApaNe pratyeka dravya aMge savistara joIzuM. 1 jIva : (1) jIvananuM svarUpa : cetanA jIvanuM viziSTa lakSaNa che (cetAkSaLAnIyA) jIva tattvataH caitanayukta che. te pratyakSa rIte kartA ane bheAktA che. jIvamAM cetanAnu lakSaNa hAvAthI te sukha-duHkhane AdhIna che. te sakriya che. caitanA svayaM sakriya che. cetanA jJAna ke buddhi sUcave che. jIva tenA dvArA thatAM sarve karmonA pratyakSa bheAktA che. jIva arUpI che. tethI iMdriyA dvArA tenu' pratyakSIkaraNa thatuM nathI. paraMtu tenuM jJAna AMtaranirIkSaNa ane anumAna dvArA zakaya che. jaina darzananI zAstrIya paribhASAmAM A cetanA 'bAdha' kahevAya che. jyAre A becetanA amuka Dhabe utkrAMta thAya che - vikAsa pAme che tyAre te jJAna bane che. jJAna ane darzIna jIvamAM aMtagata che. tenuM AMtarika svarUpa pUrNatAnu che. paraMtu jIva karma-pudagala sAthe sabaMdhita hAvAne lIdhe samyagajJAna ane samyagdarzana pracchanna che. ane tethI mukti prApta karavA mATe kama-puddagalane alaga karavuM Avazyaka ane che. jIva ekamAtra jJAtA che. cetanA tenuM Avazyaka lakSaNa che. ane te tene savikalpa-nirvikalpaka jJAnaprakAronI prApti mATe zaktimAna banAve che. hu' jANuM chuM. jANatuM nathI. pena potAnA astitva aMge ke meM karelA tenA upayeAga aMge sabhAna nathI. mArA lekhananI tArIkha ke mAsa paNa sabhAna nathI. pudgala, dha, adharma, AkAza ane kALa acetana che. svabhAvathI pratyeka jIva zuddha, buddha ane mukta che, ana taguNayukta che, sarvazaktimAna che, sarvajJa che. kama sAthenA samAgamane lIdhe jItranAM A lakSaNA nAza pAmatAM na heAvA chatAM AcchAdita bane che ane pariNAme jIvanI 'bAhya pratimA' tenI AMtarika bhavyatAne khATu rUpa Ape che. leAkAkAzamAM jIvA anaMta che. jainadarzana mujaba jIvamAM Astatva, cetanA, upayAga, kartRtva, prabhutva, bhAtRtva, deharamANu ane amUtva vagere guNA che. vizvamAM jIvAnI sakhyA anaMta che. ane jIva eka Page #459 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 405 bIjAthI prathapha che, svataMtra che, Ama chatAM te anya jIvo ane 2. idri, deha ane mananI pravRttionA mArgadarzana dravyo sAthe saMbaMdhamAM che. dareka jIva asaMkhya pradezayukta ane niyAmaka tarIke keIka che ane A AtmA ke jIva che. che. te sarvavyApI nathI (phakta 8jyAre samaya pramANa kevalI 3. niyAmaka tarIke AtmA sakriya hovo joIe ane niyAmaka ta samudaghAta kare tyAre potAnA Atmapradeza phelAvI cothA samaye ) te mAtra pravRttione niSkriya draSTA (nirIkSaka) have cauda rAjalakavyApI thAya che). tenuM kada nizcita nathI. kAraNa ke na joIe nahIM. je te pravRttiono kartA na hoya to te ke te svadehapramANa che. jIva je deha sAthe saMbaMdhita thAya che duSkarmonA pApathI asara pAmaze nahIM ane jo te asaratyAre te, zarIranA parimANa mujaba prasaraNu-saMkecana pAme mukta rahe to kaI naitika niyamAnI ane mukti mATenA che. A rIte jIva saMkecazIla-vikAsazIla che. jIvana saMgrAmanI koI AvazyakatA rahe nahIM. asaMkhya (lokAkAzapramANu) Atmapradeza kIDI jevA nAnA zarIramAM sakAcAIne rahe che ane hAthI jevA mahAkAya che. AmAM dukarmonA pApathI kharaDAya che ane satkarmonAzarIramAM vikAsa pAmIne rahe che. jIva tenA pradezanA puNyano phaLa bhogave che ane tethI te bhaktA che. saMkocana-prasaraNa dvArA dIpakanA prakAzanI jema nAnA-moTA () jIvanA vibhinna dRSTie vagIkaraNa: eraDAnA avakAzane bharI de che. jIvanamAM anya lakSaNonI jema, tenuM bina avakAzIya lakSaNa paNa pudgala sAthenA - (1) cAra vibhinna gatio mujaba jIvanuM vagIkaraNa : tenA sAhacaryane lIdhe asara pAme che. A rIte jainadarzana, jIva" zabda janadarzanamAM mAtra mAnavAmAM pUrato sImita anya bhAratIya darzanamAM svIkRta evA jIvana aparivartanIya nathI. te cetanAne sAmAnya siddhAMta nirdeze che. cetanA svarUpano InkAra kare che. Ama chatAM, jIvanA mULa svarUpamAM astitvanI cAra vibhinna gatiomAM jovA maLe che. astitvaparivartana thatuM nathI. anya koI bhAratIya darzane jIvanA nI vibhinna gatie vyakta karatI judI judI cetanakakSAe nIce mujaba che. 1. devatA, 2. mAnavI, 3. tiryaMca ane svadeha parimANa (deha samAna jIvanA kada)nA siddhAMtane 4. nArakI. jaina graMtho ane jaina derAsaromAM haMmezAM jevA svIkAratA nathI. ane AtmAnA kada aMgenA jaina khyAlanI maLatI svastika (3ti kalyANa) saMjJA jIvanI 4 AkarI TIkA kare che. vibhinna gatio - tabakkAo sUcave che. zrI vAdidevasUri AtmA-jIvanA svarUpa aMge nIce 2. manuSya 1. devatA mujaba kathana kare che. AmAM pratyakSa vagere pramANe dvArA siddha che, cetanasvarUpa che, pariNamI che, kartA che, sAkSAt 4. nArakI 3. tiryaMca bhoktA che, svadeha parimANa che, pratyeka dehamAM bhinna che. kSaNabhara nArakI avasthAne choDI daI e te ema darzAvI pudaMgalakarmayukta che. zakAya ke anya avasthAe e pragatizIla saMpAne vyakta () jIva (AtmA)nA astitva mATenI sAbitI : kare che ke jemAMthI jIva pUrNatA prApta karyA pahelAM pasAra thAya che. jIva-utkAntinAM A vibhinna sopAno paryAye" arthamAM prayoje che. jIva baMdhanayukta AtmA che ane AtmA tarIke nirdezavAmAM Ave che. A pratyeka tabakkAomAM jIva zuddha jIva che. jana mate jIva jJAtA ane bhoktA bane che. vAstavika parivartanomAMthI pasAra thAya che. Ama chatAM tenuM AmAnuM astitva jJAtA ane bhaktAnuM astitva che. jena- tAdI jArI rahyuM che nA lApa thatI nathI. parivartana : darzana AtmAnA astavane puravAra karavA nIce mujaba dalIla janmavakAsa-mRtyunI hakIkatamAM dRSTigocara thAya che. kare che. (2) zuddha (siddha-mukta) ane azuddha (saMsArI) 1. padArthonuM jJAtA bhautika zarIra nathI paraMtu anya kaMIka jIvaprako che. zarIra bhautika-jaDa che ane te kaMI paNa jANI zake nahIM. sAmAnya rIte jIvanA siddha (mukta) ane saMsArI Idriyo ane mana paNa jJAtA hoI zake nahIM. evA be bheda-prakAra pADavAmAM Ave che. muktAtmAo * 1 Raag#1 frLAma, jata, sAkSAt mA, saMsAraratha, siddha ane svabhAve Urvagatiyukta che.) svadehaparimANaH, pratikSetra vibhinnaH paugaliko dRssttvaaNshvaaym| . zAya 3 jIvotti havadi vedA uvaogavisesido pahu kttaa| ( pramANunayatavAlekAla kAra-7-55-56 ) bhottA ca dehamattoNa hi mutto kammasa jutto // 2 jIvo upaogamao amutto kattA sdehprimaanne|| bhottA sasAratthI siddho so visloiDa gaI // 2 // (paMcAstikAya) (dravyasaMgraha) (jIva astitvavALo, cetana, upayogaviziSTa, prabhu, kartA, (jIva upagavALe, amRta, kartA, svadeha parimANa, bhaktA, bhaktA, dehamAtra, amUrti ane karma saMyukta che ) rana tanhAvAna, arthamAM praveze che. AtmA ane javAbatIo kare che ke jemAMthI thAo e pragatizIla dhanayukta Ama che "tra che. jArI rahe che tenI gocara thAya che. Jain Education Intemational Page #460 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 406 jenaratnaciMtAmaNi baMdhanAvarathAmAM nathI, temaNe pUrNa zuddhi prApta karela che. yukta che, zuddha jIva karma-zarIrano nAza thatAM mUrtasaMsArI jIvo - jagatanI vyaktio janma-maraNanI ghaTamALane rUpathI saMpUrNa paNe vaMcita thAya che. AdhIna che. saMsAramAM bhramaNa karatA jo saMsArI kahevAya 8. azuddhajIva haMmezAM karma sAthe saMbaddha che, jyAre zuddha che. saMsAra zabda samUSNa parathI udbhavela che ane teno jIva karmazarIra kSaya thatAM karmathI pUrNapaNe mukta che. artha bhramaNa thAya che. 84 lAkha jIvayonimAM paribhramaNa karavuM te saMsAra che. ane temAM paribhramaNa karanAra saMsArI 9. azuddha jIvane sarva jIva-siddhAMta sAthenuM jIvana che, kahevAya che. saMsArane vaLagelA jIvo saMsArI kahevAya che. jyAre mukta jIva zuddha ane pUrNa AtmA che. karmabaddha avasthA saMsArI jIvanuM lakSaNa che. jIvanA be prakAronA guNonI uparokta tulanA spaSTapaNe karma sAthenA sAhacaryanA lIdhe jIva baddha bane che. ane darzAve che ke zuddha jIva azuddha jIva jIva karatAM taddana bhinna jIvanuM svAbhAvika saccidAnaMdavarUpa AcchAdita thaI jAya ke viruddha nathI. che. karma sAthe jIvanuM saMyojana azuddhinuM cihna manAya azuddha avasthAmAM jIvanA 9 guNadharmo : che. ane tethI baMdhAvasthAmAM jIva azuddha che. samasta karmono kSaya karI ekSaprApti thatAM jIva zuddha bane che. jevI 1. te bhUtakALamAM jIvato hato, vartamAnamAM jIve che rIte khANamAMthI prApta thayela azuddhiothI AcchAdita ane hajI paNa jIvaze. ratnane jyAre zuddha karavAmAM Ave che ane tene kApavAmAM 2. tene darzana ane jJAna che. Ave che tyAre te jhaLahaLe che tevI rIte karma-baMdhanomAM 3. te abhautika che arthAt tene sparza-svAda-gaMdha-raMga jakaDAyela azuddha jIvanI jaMjIro jyAre tUTe che tyAre te evA guNa nathI. nirvANAvasthA prApta kare che ane zuddha sthitimAM te pUrNa 4. te ja tenA sarva karmo mATe javAbadAra kartA che. pratyakSa, jJAna, zakti ane AnaMdayukta bane che. 5. te sva-deha parimANa che. tulanA : zuddha-azuddha evA jIvanA be prakAro che. paraMtu A baMne ekamekathI saMpUrNa rIte judA nathI e 6. te tenAM sarva karma phaLano bhoktA che. hakIkata A baMne prakAranA guNenI nIce darzAvela tulanA 7. te saMsAramAM bhaTake che. dvArA spaSTa thAya che. 8. te tenI pUrNa avasthAmAM siddha banI zake che. 1. azuddhajIva maryAdita pramANamAM cetanA dharAve che, jyAre 9. te Urdhvagati pAme che. zuddha jIva pUrNa, amaryAdita cetanA che. (3) indriyonI saMkhyAne AdhAre azuddha jIvanuM 2. azuddha jIva grahaNa ane (jJAna) samaja mATenuM sAmarthya vagIkaraNa sthAvara-traNa prakAro : dharAve che, jyAre zuddha jIvanA grahaNa ane samaja pUrNatayA vikAsa pAme che ane baMne paraspara tAdI jIvanA AnubhAvika svarUpamAM anekavidha rIte vargIkaraNa mya sAdhe che. karavAmAM Ave che. A vargIkaraNa vibhinna vikAsakakSAo nideze che. azuddha (saMsArI) jIvanA be prakAro che: 1. 3. azuddha jIvamAM jIvana dvArA astitvanI vibhinna sthAvara (acala) ane 2. trasa (cala). sukhaprApti mATe gatio (avasthAo) dhAraNa karavAnuM sAmarthya che, ane dukha-nivAraNanI pravRtti, gati jyAM na dekhAya te jyAre zuddha jIva pUrNa sArvabhaumatva mANe che. sthAvara jIvaprakAra che ane jyAM dekhAya te trasa jIvaprakAra 4. azuddha-saMsArI javamAM kamI karavAnI zakti che. che. sthAvarajava ekendriya che, jyAre trasajIvo kIndriya. saMka9pa-ravAtaMtrya che ane kartA tarIke oLakhAya che. gAya; caturAya ane cAya che. jyAre siddha jIvanuM karma para saMpUrNa prabhutva che. rathAvarajIva ekendriya che ane te mAtra spazendriya 5. azuddha jIva bhaktA che, jyAre zuddha jIva sarvopari (tvacA) dharAve che ? as S. (vacA) dharAve che ane tethI mAtra spa-saMvedana anubhave AnaMda mANe che. che. tenA pAMca prakAro nIce mujaba che 6. azuddha jIva ravadehaparimANa che, jyAre zuddha jIvanuM prakAra udAharaNa AdhyAmika (nija) svarUpa saMpUrNapaNe mUrtimaMta 1 pRthvIkAyaH- dhULa, mATI, retI, pattharo, dhAtuo thAya che. (loDhuM, tAMbu, cAMdI, senuM vi.) di. 7. azuddha jIva arUpI ( amRrta ) che chatAM karma-zarIrathI 2 apakAyaH- jaLa, AsabiMdu, barapha, dhummasa vagere. Jain Education Intemational Education Intermational Page #461 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 407 3 tejaskAya:- javALA, kolasA, kharatA, tArA, vIjaLI 1. astitvanI mAnavasthitiH vagere. mAnavajAtinA nIcenA be vibhAgo pADavAmAM Ave che. 4 vAyukAyA- dhImI havA, teja havA, vAnI jhaDI, (1) koIka arthamAM nirbaLa hoya arthAt jemanAmAM sarve vaMToLiyo vagere. indriyo ane mAnasika zaktiono suvikAsa thayo na 5 vanaspatikAyaH- lasaNa, DuMgaLI vagere anaMtakAya (ghaNAnuM hoya evA mAna. (2) sarve indriyo ane mAnasika eka sAmAnya zarIra hoya te ) ane zaktio suvikasita hoya evA mAnavo. bIjA vibhAganA tRNa, vRkSa vagere pratyeka (sarvanAM alaga mAnave mokSaprAptinI bAbatamAM atyaMta lAbhaprada sthitimAM alaga zarIra hoya te) che. kAraNa ke Atmazista mokSa mATenI AvazyakatA che. ane te bIjA prakAranI vyaktio mATe ja zakaya che. A uparokta pratyeka prakAranA paNa sUkSama ane bAdara (=skUla) rIte ahI' ApaNane janma-mRtyunA cakrAvAmAMthI mukti evA bheda pADavAmAM Ave che. prathama prakAra AkhAM lAkamAM mATenI AkAMkSA prati mAnava vyaktine vALavA mATe paNa vyApta che. ane teo atyaMta sUkSma hovAthI cakSuthI joI cakSuthI jaI sArI-ravastha zArIrika ane mAnasika sthitinI AvazyakatAzakAtA nathI. jyAre bIjo prakAra pratyakSa joI zakAya che. eno svIkAra jovA maLe che. kathaLeluM svAzya ke daurbalya trasa jIvo ane tenA udAharaNo nIce mujaba che :- ke kharAba mAnasika svAcya hoya tyAre mAnasika samatulA (natika taiyArI mATenI anivArya zarata) zakya nathI. prakAra udAharaNa 1, dvi-Indriya : (vacA ane jIbha): kIDA, chIpa, zaMkha, 2. devI sthiti (The celestial state) jU aLasiyA, kRmi, parA, jaLa vi. mAnavavyakitaonI tulanAmAM deva dIrdhAyu che. ane 2. tri- Indriya (tvacA, jIbha ane nAka) : mAMkaDa, AnaMdanI vibhinna avasthAo bhegave che. jaina daSTie kIDI, maMkaDA dhImela vagere. devavanI sthiti "aMtima sthiti" nathI. devo paNa AnaMdanI anaMta sthiti bhogavatA nathI. ke janmathI para nathI. teo 3. caturindriya (tvacA, jIbha, nAka, AMkha) mAkhI, paNa temanA karmo anusAra prANIo tarIke ke mAnavamadhamAkhI, marachara, karoLiyA, tIDa, vIMchI vi. vyakti tarIke punarjanma le che. jyAre karmo paripUrNa thAya che tyAre astitvanI temanI sthitine paNa aMta 4. pacendriya (tvacA, jIbha, nAka, AMkha, kAna) Ave che. teo manuSya karatAM e rIte judA paDe che ke nAraka, tiryaMca, manuSya ane deva. astitvanI temanI sthitinA aMta lAvavA mATe mRtyunuM nIce pAtALabhUmimAM rahetA sAta nArake; jaLacara keI nizcita kAraNa nathI. daivI astitvanI lAkSaNikatA e sthalacara (catuSpada, uraparisarpa, bhUja parisarpa) ane khecara che ke temanI zArIrika-mAnasika zaktio saMpUrNataH tiryaMcA, manuSyo ane svargamAM rahetA devatAo evA vikasita thAya che vikasita hoya che. cAra bhedo paMcendriya jIvonA pADavAmAM Ave che. mAchalI. devI vyakitaonA cAra prakAra : devonA cAra prakAre vahela jevAM jaLacara prANIo, hAthI-ghaDA jevA thalacara nIce mujaba - prANIo ane vAyu ke AkAzamAM rahenAra khecara prANIo (1) bhavanavAsIH A de nIcenI kakSAnA mAnavAmAM paMcendriyanAM udAharaNa che. Ave che. ane temanuM 10 peTAvargomAM vibhAjana karavAmAM karoDarajajuvALA prANIo paMcendriya che. paMcendriya Ave che. 1 asurakumAra, 2 nAgakumAra, 3 vidhutakumAra, jInA be prakAro che. (1) garbhaja (garbha dvArA utpanna. 4 suparNakumAra 5 agnikumAra, 5 vAtakumAra, 9 dA. ta. bakarAM, gheTAM, siMha, vAgha, hAthI vagere) ane (ra) kumAra, 8 udhakumAra, 9 pikumAra ane 10 diphakamAra. samUchama ( garbha vinA sahaja rIte u5na). AmAMno A davA temanAM zastrAbhUSaNo, zastrAstro, vAhana vagerethI prathama prakAranA jIvo buddhiyukta che. uccatara prANIo, yuvAna dekhAtA hovAthI kumAra kahevAya che. manuSya, devo, nAraka vagere mana dharAve che, tethI teo (2) vyatara - A traNe lokamAM vasatA hovAnuM saMsI (buddhiyukta-samanaska) kahevAya che, jyAre nimna mAnavAmAM Ave che. teo saMpUrNa rIte mukta nathI. e kakSAnA prANIone mana nathI tethI teo asaMjJI ( amanaska) teo mAnavavyaktionI sevA kare che e hakIkata parathI kahevAya che. ane teo vRttiyukta che. tattvArthasUtramAM buddhi- spaSTa thAya che. temane 8 peTAvargo che. 1 kinnara, 2 kiM puruSa yukta prANIonI vyAkhyA "AMtara iMdriyayukta" samanaska 3 mahAraga, 4 gaMdharva, pa yakSa, 6 rAkSasa, 7 bhUta ane tarIke karI che. 8 pizAca. Jain Education Intemational ducation Intermational For Private & Personal use only Page #462 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 408 jainaratnaciMtAmaNi (3) tika - A pAMca jathamAM vibhAjita thAya zabda prayojAya che. pudagala pAMca ajIva padArthomAMno eka che ane teo sUryo, caMdra, graho, nakSatro ane tArAonuM che. mugala ke bhautika (jaDa) padArtho anAdi, avinAzI pratinidhitva kare che. mAtra manuSyasRSTi mATe ja teo satata ane vAstavika che. AthI jaina daSTie, bhautika suSTi-ka9panAne gatizIla sthitimAM hovAnuM jaNAya che. sUrya-caMdranA taraMga nathI paraMtu nakkara vAstavikatA che. pratyakSIkaraNa karanAra mahatvanA saMbaMdhamAM jaina siddhAMtanI lAkSaNikatA mATe manathI svataMtra rIte astitvamAna che. spaSTIkaraNa Avazyaka che. khAsa karIne jaMbudvIpamAM (madhya lokamAMnA) be sUryo ane be caMdro hovAnuM manAya che. pudgalane atha- pudagala zabda "g?' ane "" samayavibhAjana A jyotirmaya devanI gatithI ja nirdhArita zabdono banelo che. pu6 eTale pUraNa vRddhi-saMjana ane thAya che. gala" eTale galana-hAsa- vijana. Ama pudagala eTale saMyojana- vijana. athavA vRddhi-hAsa dvArA bhinnabhinna rIte (4) vimAnika :- vaimAnika devanA be prakAre che. parivartana pAmatuM dravya. saMjana- vijana prakriyA mAtra 1 kapa5nna ane 2 kapAtIta. pugalamAM ja thAya che. anya dravyomAM nahIM'. A prakriyA dvArA 3 nArako : pugalanuM eka ravarUpa anya svarUpamAM parivartana pAme che. jaDa padArtha mATe "pudgala" zabdanI pasaMdagI arthapUrNa ane A narakamAM janmela jIvanA astitvanI sthiti che. sArthaka che. paramANunA saMleSa-vizleSa dareka mUrta vastumAM ahIM atyaMta tApa, ThaMDI, sudhA, tRSA, dardane lIdhe saMtApa thAya che e anubhavasiddha hakIkata che. te jainadarzananI vAstathAya che. ghaNA temanuM svAbhAvika lakSaNa che. ane te temane vavAdI sthiti daDhIbhUta kare che eTaluM ja nahIM paraMtu vAstavikatAkharAba vicAro poSavA ane anyane duHkha ApavA prere che. sano gatizIla (dynamic) khyAla paNa prakaTa kare che. nArako pRthvI heThaLanA ekanI nIce eka ema sAta pudaMgala paMcendriyo dvArA anubhavI zakAya che. pradezamAM vase che. jema jIva pRthvIthI vadhAre UMDA pradezomAM pudagalanA guNo-pudagala "rUpI" dravya che. temAM ja guNa vase che tema teno dekhAva vadhAre bihAmaNo bane che. ane che. 1 sparza, 2 rasa, 3 gaMdha ane 4 varNa (rU5). pudagalane tenI yAtanAo paNa vadhAre asahya bane che. prathama traNa nara ke pratyeka paramANu A cAra guNayukta che. ane A guNagarama hovAnuM manAya che, tyAra bAdanAM be garama ane ThaMDA hazazanA nIra gajanA 20 bheda-pakAro che. vAstavamAM baMne, ane chellA be ThaMDA hovAnuM manAya che. A pratyekanuM asaMvya-anaMta bhedomAM vibhAjana zakya che. ApaNe madhyalokamAM vasIe chIe. devo UrvalokamAM vase za da (dhvani) paNa pIgalika che ane te zravaNendriya che ane nArakI alokamAM. Ama vizva traNa bhAgomAM (kAna) dvArA grahaNa thAya che. vibhakta che. 1. sparzanA 8 bheda - mRdu-kaThaNu, guru (bhAre )- ladhu samApana-jIvanI upa2 varNa vela cAra rithatio (deva, (haLavuM'), zIta-uSNu, nidha-rUkSa, A sarva spazendriya mAnava, nAraka, tiyaca) nimnatama prANIthI mAMDIne pUrNatAnA ( tvacA) dvArA jJAta thAya che. socca sapAna paryaMta cetanAnuM sAtatya darzAve che. cetanAnA 2. rasanA 5 bheda - tIkho, kaDa, khATo, madhura ane AvA jaina siddhAMta pAchaLano tarka e che ke koI paNa kaSAya () A badhAnuM jJAna jivA dvArA prApta thAya che. tabakke koIpaNa jIva tirarakAgya ke durlakSa karavA cezya nathI. mAnava-astitvanI sthita pUrNatA pratyene vacagALAno 3. gaMdhanA 2 bheda - sugaMdha ane durgadha. A guNonuM tabakko che. e mULabhUta satyanuM prAyaH vismaraNa thAya che. A " jJAna prANendriya (nAka) dvArA thAya che. pariNAma e Ave che ke mAnavane eTaluM badhuM mahAva Ave 4, varNa (rUpa)nA 5 bheda - nIla (vAdaLI), pIta che ke mAnavetara jIvo prati saMpUrNa rIte durlakSa karavAmAM (pILA), zukala (ta), kRNa (kALA) ane lAla. A Ave che. cetanAnA sAtatyanA tarkazAstra sAthenA cetanAne guNonuM jJAna kendra dvArA thAya che. jaina siddhAMta jIvana mATenA Adara para bhAra mUke che. pugalanuM jJAna :- pudagala paMcendriya dvArA anubhavI 2 pudagalA-vAratavavAda mujaba, bhautika vAstavikatA ane zakAya evuM dravya che. pudagalanI vyAkhyA A rIte paNa AdhyAmika vAratavikatA ekamekathI vataMtra ane alaga che. ApavAmAM Ave che. iMdrA dvArA prApta jJAna bAhya sRSTi bhautika vAratavikatA tenA aMtaravA mATe mana-vacAra-cetanA aMgenuM che. pratyeka inidraya bahAsRSTinuM eka prakAranuM jJAna para AdhArita nathI. te vicAra jeTalI ja vAratavika che. draSTAne ApavA zakitamAna che. ane tethI sarve indriya jainadarzana vAratavavAdI darzana che. ane jaDatanI svataMtra ane dvArA prApta jJAna bAhya sRSTinAM vibhinna pAsAM vyakta kare che. alaga haritamAM mAne che. jaDatatava mATe ahIM 'pugala" dA. ta. cakSu bAhya sRSTinA padArthone raMga ane AkAra Jain Education Intemational Page #463 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sasa grahagra tha aMgenI mAhitI Ape che. e ja pramANe tvacA ( sparze - ndriya ) padArthanI mRdhrutA-kaThaNutA aMge mAhitI Ape che. anya indriyA paNa sRSTinAM anya pAsAM aMge paricaya Ape che. anubhava khAdyasRSTi sAthe saparka sthApe che ane anubhavanA viSaya tarIke puddagala draSTA samakSa sRSTinuM svarUpa prakaTa kare che. ane A rIte pudgalanI A vyAkhyAnI agatya e che ke te jainadarzananA vAstavavAdI abhigama asadigdhapaNe spaSTa kare che. pudgalanA prakAro : paramANu ane raka dha : puddagalanA be prakAre che. 1 paramANu ( atom ) ane 2 ska"dha (molecule). 1. paramANu :- je dravya svaya Adi, madhya ane aMta che, tema ja avibhAjya che te paramANu kahevAya che. paramANu pudagalanA vibhAjana dvArA prApta zakaya sUkSmatama bhautika aMza che. paramANu indriya dvArA agrAhya-aSTa che. chatAM te arUpI nathI paNa rUpI che. paramANuonuM saMvedana che paraMtu ApaNe tenAthI sabhAna nathI. arthAt ApaNane paramANuonuM pratyakSIkaraNa nathI. te pugalanuM aMtima ghaTaka che, mULa tattva che. jaina mate, paramANu abhedya, agrAhya ane niravayava che. nyAya-vaizeSika dananA paramANuonI jema paramANue vacce koI guNAtmaka bheda nathI ane tethI ahI pRthvI, pANI. Agna ane vAyunA paramANu bhinna ane alaga nathI. 409 ske dhanu vibhAjana tema ja sayeAjana zakaya che. che. jyAre skaMdha dRSTa che ane iMdriyA dvArA jANI zakAya che. (2) paramANuo indriyA dvArA agrAhya che. tee aSTa (3) paramANuo vacce guNAtmaka bheda nathI. skaMdhA spa, rasa, gaMdha, vadhu ane zabdanA lakSaNayukta che. (4) skaMdhanA cha bhedo (prakAra) pudgalanA cha peTA prakAra : vijJAna padArthanI traNa sthitie darzAve che. 1 ghana, 2 pravAhI ane 3 vAyurUpa. jainanamAM vyApaka rIte pugalanA paramANu ane skaMdha evA be vageryAM che. pugala nIcenA cha vargomAM paNa vibhAjita karavAmAM Ave che. A temanAthI vaya bhinna nathI paNa temanA peTA prakAro che. (1) sthUla-sthUla (ghana ) : A skaMdha prakAra viJAjita thatA tenuM mULa avimAjita svarUpa punaH prApta karI zakatA nathI. ghana padAthe AnAM viziSTa udAharaNA che. jemake mATI, paththara, lAkaDuM vi. A badhA vibhAjita thatAM trIjA kazAkanA upayAga vinA sayeAjita thaI zakatA nathI. (2) sthUla (pravAhI ) : A skaMdha-prakAramAM vibhAjita thayA bAda paNa punaH sayArjita thavAnI zakti che. AnA udAharaAA tarIke pravAhInA nirdeza karavAmAM Ave che. jemake dUdha, dahI, pANI vagere vibhAjita thayA bAda A trIjI vastunI daramiyAnagIrI vinA svayaM sa'cAjita thaI zake che. 2. skaMdha H skaMdha paramANu enI sayeAjanaprakriyA dvArA uddabhave che. skaMdha dRzyamAna che, iMdriya dvArA jANI zakAya che. paramANuonuM pratyakSIkaraNa skaMdha svarUpe ja zakaya che. ane tenA AdhAre ja paramANuone rUpI mAnavAmAM Ave che. skaMdha ja pudgalAstikAya che. mAtra leka (vayAjana), dekhAya che, paraMtu vAstavamAM sUkSma che. kAraNake na tA tenu (3) sthUla - sUkSma ( zakti ) : A skadha-prakAra sthUla vibhAjana zakaya che, na tA tenI ArapAra jaI zakAya che. na tA te hAtha dvArA grahaNa karI zakAya che. sUrya, garamI, mAtra saMdhAta (saceAjana), ke ekI sAthe viyeAjana-sa'cA-prakAza, aMdhakAra, chAyA, vIjaLI vagere AnAM udAharaNA che. AnAM sUkSma tattvA-azA indriyAne spaSTa che. dhumADo, chAyA vagere sthUla dekhAya che chatAM avibhAjya che. jananI sayukta prakriyA dvArA skaMdhanI racanA zakaya che. paramANuonu sa'caiAjana skaMdha utpanna kare che ane dhAtu sayeAjana padArtha, nAnAmAM nAnA skaMdha che paramANuonuM sa'ceAjana che ane moTAmAM meoTA skaMdha anaMtAnaMta paramANu Anu' saMyeAjana che. kaMdhA sparzI, rasa, gaMdha, rUpa ane zabdanA guNA dharAve che ane temane lIdhe ja ApaNe vibhinna guNAnu' pratyakSIkaraNa karIe chIe. (4) sUkSma-sthUla (vAyu) A skaMdha-prakAra sthUla dekhAya che kharA para'tu sUkSma paNa che. sparza - gaMdha - 2gazabdanAM savedanA AnAM dRSTAntA che. A sarvene sUkSma hAvA chatAM iMdriyagamya che. (5) sUkSma : A skaMdha-prakAra sUkSma che. ka-pu galA adRSTa che ane te AnuM udAharaNa che. te vicArapravRttio mATe javAbadAra che. A prakAra iMdriya-pratyakSathI para che. 3. paramANu ane skaMdha vacce taphAvata: (6) sUkSma-sUkSma H A skaMdha -prakAra paNa iMdriyA (1) paramANuonuM vibhAjana azakatha che. ane te sacAjita thaI ne skaMdha utpanna karavA ja zaktimAna che. ska'dhanuM vibhAjana zakatha che ane temanu rUpAMtara paramANu-tIta che. karma-pudgalathI paNa atyaMta sUkSma skaMdha che. AmAM zakaya che. eTaluM ja nahIM paraMtu temanA paraspara ekAkI prAthamika tattvA ( Particles)nAM svarUpe atyaMta sayAjana dvArA judA judA padArtho utpanna thAya che. Ama sUkSma pudgalanAM banelAM che. je para Page #464 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 430 jaina paramANu - siddhAMta ane tAdAtmya tema ja parivartana tarIke vAstavikatAnA jaina siddhAMta vacce saMbaMdha tAdAtmya - abhinnatA - abheda ane parivartana tarIke sat aMgenA jaina khyAla tenA paramANu aMgenA siddhAMtamAM pratibiMbata thAya che. padArthomAM je parivatanAno anubhava ApaNe karIe chIe te paramANuonA sAjananA vibhinna paryAyAne lIdhe che ane Ane paDhArthInA parivartanazIla paryAyA tarIke nirdezI zakAya. paraMtu A sarve parivartanazIla. paryAyAnI pAchaLa - tenA mULamAM teA aMtima ghaTaka tattvA eTale ke paramANuonI tAdAtmyanI hakIkata rahelI che. paramANue svayaM aparivartanazIla che, temanA saMyeAjana-svarUpe parivartana pAme che ane pariNAme vibhinna prakArAnA padArtha utpanna thAya che. Ama paramANuonI paramASAmAM, aMtima ghaTakatattva abheda-tAdAtmyanuM tattva jovA maLe che. ane skaMdhanI racanA karavA paramANuonA sayAjanamAM ane skaMdhanA vibhAjana-sa'ceAjanamAM ApaNane parivartananuM tattva jovA maLe che. puddagala ane AtmA (jIva) pugala jIva-AtmA para prabhAva pADe che kharuM ? jaina dRSTie, pudagala sa`sArI jIva para prabhAva pADe che. jyAM sudhI jIva sauMsAramAM paribhramaNa kare che tyAM sudhI A e vacce avibhAjya saMkha dha che. pudagala jIva upara kevI rIte prabhAva pADe che ? AnA uttara e che ke pudagala dvArA ja zarIranuM nirmANa thAya che. vANI, mana ane zvAseAvAsa paNa puda galanAM ja kArya che. A rIte pudagala zarIra, vANI, mana ane zvAseAzrvAsanuM bhautika adhiSThAna bane che. jainaratnaciMtAmaNi 1. audArika zarIra : tiya ca ane manuSyanAM sthUla zarIra audArika che. uttAra eTale anya zarIronI apekSAe meATuM hAvAthI tenu' nAma auddArika che. lAhI, mAMsa vagere A zarIramAM hoya che. 2. vaikriya zarIra : devA, nArakA ane labdhidhArI manuSya tema ja tiya ca A zarIra dharAve che. A zarIra judA judA AkAro ane kadomAM rUpAMtara pAmavA samartha che. temAM lADI, mAMsa vagere dhAtuonA sadaMtara abhAva che. 3. !hArazarIra : ceAgI dvArA vikasAvela A tejasvI zarIra che. te viziSTa prasa`gA para atyaMta dUra sudhI jaI parata AvI zake che. 4, tejasazarIra : A prakAra teovAnA pudgala paramANuo dvArA bane che. jaDarAgninI kheArAka pacAvavAnI zAkta A zarIranI che, te audArika ane kANu zarIra vaccenI eka Avazyaka zRMkhalA che. te mAnasika, vAcika ane kAyika pravRttionuM mULa che. te 5, kANurArIra : A AMtarika sUkSma zarIra che ane ATha prakAranAM karmo dvArA bane che. AmAMthI mAtra prathama prakAra iMdriyagrAhya che. anya prakAra sUkSma hovAthI iMdreyagAcara nathI. pratyeka anugAmI prakAra tenA purAgAmI karatAM sUkSma che. taijasa ane kANu zarIrA mATe koI bhautika svarUpa avarodharUpa nathI, te leAkAkAzamAM peAtAnI zakti mujaba kayAMya paNa jaI zake che. A baMne zarIre sa`sArI jIva sAthe anAdghikALathI sabaMdhita che. janmAMtara samaye jIva A be zarIra ja dharAve che. saMsArI jIva keAI paNa samaye vadhAremAM vadhAre 4 prakAranAM zarIrA dharAvI zake che, kAI paNa samaye pAMce pAMca zarIrA dharAvI zakatA nathI. puddagala zarIranirmANunuM kAraNa che (1) AhAra-vaNA kahevAtA skadha-prakAra dvArA audArika, vaikriya ane AhAraka evA traNa prakAranAM zarIrA tathA zvAse|vAsanu nirmANa thAya che. (2) tejovagaNA dvArA taijasu zarIra ( zarIranA ceAtheA prakAra) bane che. (3) bhASAvagaNA vANInuM nirmANa kare che. 3. dha :-dharma pazu eka ajIva dravyaprakAra che. te nitya, sthira ane arUpI che. te eka ane akhaMDa che. samagra leka tenuM sthAna che. te samagra vizvamAM vyApta che. te eka sthAnathI anya sthAnamAM gati karavA zaktimAna nathI. te (4) manAvaNA mananuM nirmANa kare che. (5) kANu-gatinA siddhAMta che. gatinuM mAdhyama che. gatimAM sahAyaka vAthI kANu zarIranI racanA thAya che. jaina mate ane nimittakAraNa che. te svayaM gatizIla nathI paNa sthira mana eka AbhyaMtarika indriya che te netrAdi save che. te acetana ane abhautika dravya che. indriyAnA ane grahaNa kare che. mana skaMdhAtmaka che, te vaizeSika darzananI jema aNumAtra nathI. zarIranA prakAro : zarIra puddagalanu baneluM che ane AvA zarIranA pAMca prakArA che. 1 audArika, 2 vaikriya, 3 AhAraka, 4 taijas ane 5 kANu. jIva ane pudgala gati kare che. gati eTale eka sthAnathI anya sthAnamAM javAnI prakriyA. gati mATe kAI mAdhyamanI AvazyakatA che ane Avu. mAdhyama dharma dravya che. te vizvanA padArthanI gati mATe Avazyaka ane anivAya sthiti che. alabatta, te pArthomAM gati utpanna karatu nathI paraMtu te jIva ane pudgalamAM gatizIla thavAnuM sAmarthya che. paraMtu vizvamAM gatinuM mAdhyama dhama na heAya tA teo Page #465 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 411 gati karI zake nahIM. dharmanA svarUpane spaSTa karavA mATe jaLa padArthonI sthiti mATenuM nimitta kAraNa che. jIva ane ane mAchaklInA sAdRzyane upaga karavAmAM Ave che. jevI puddagalamAM sthitizIla thavAnuM sAmarthya che paraMtu vizvamAM rIte gati karavA zaktimAna mAchalInI gati mATe pANInuM adharmanuM mAdhyama na hoya to teo sthitizIla thaI zake nahIM. mAdhyama Avazyaka che tevI rIte gati karavA zaktimAna adharma arUpI che ane tethI tenAmAM paNa idriyagamya jIva ane pudagalanI gati mATe dharmanuM mAdhyama Avazyaka guNa nathI. Anubhavika dRSTibiMduthI adharma paNa asaMkhya che. dharma padArthane gatizIla karatuM nathI. gati to padArthamAM pradezayukta che. ja che paraMtu te tenI gatimAM sahAyabhUta thAya che, padArtha mAtra avarodha vinA temAM gati karI zake che. - dharma ane adharma baMne sarvavyApI hoya to zuM baMne ekameka sAthe maLI na jAya ane temanI vacce kaI bheda dharma arUpI hovAthI pudagalanA idriyagamya guNo tenAmAM rahe kharo ? jevI rIte aneka dIpaka ke mINabattIonA nathI. astitva tenuM svarUpa che ane tethI te pariNAma nathI. prakAza eka-bIjA sAthe ekarUpa thayA chatAM temanAmAM bhinnatA Anubhavika dRSTibiMduthI te asaMkhya pradezayukta che. kAraNake rahe che ane teo yathAsamaya potapotAnuM kAma kare che lakAkAzamAM sarvatra vyApta che. kAkAzanI bahAra tenuM tevI rIte A be sarvavyApaka dravyo hovA chatAM temanAmAM astitva nathI tethI ja svabhAvathI ja UrdhvagAmI evA potapotAnA kAryanI dRSTie bhinnatA rahe che. paraspara muktajIva lekanA aMtabhAge (siddhazilAthI thoDe upara bhaLavA chatAM temanAmAMthI keIpaNa dravyanuM astitva samApta dara) sthita thAya che. tenA pachI Avela aloka nAmanA thatuM nathI. dharma tema ja adharma saMpUrNa lokamAM vyApta che anaMta mahAzUnya avakAzamAM gati karI zakatA nathI. ane temane eka sthAnethI anya sthAnamAM javAnI kaI 4. adhama :- adharma paNa eka ajIva dravya che. te AvazyakatA nathI. teo nitya sthita che. paNa nitya, thira ane arUpI che. eka ane akhaMDa che jaina daSTie dharma-adharma vizvanA vyavasthita svarUpa mATe ane saMpUrNa talamAM tela che tema samagra lAkamAM vyApta che. javAbadAra che. temanA vinA vizvamAM aMdhAdhUdhI pravartAta. adhama sthitinuM mAdhyama che. te jIva ane pudaMgalanI sthiti hindu mate paNa dharma ane adharma anukrame vizvanI saMvAditA mATenuM sahAyaka kAraNa che. jIva ane pugala sthira thavAnA ane vyavasthA ane tenI visaMvAditA ane avyavasthAnA hoya che tyAre adharma dravya tene sahAya kare che. adharmanA siddhAMto che. Ama baMnemAM samAnatA che, paraMtu janadarzanamAM abhAvamAM sthiti zakaya nathI. adharma padAthAnI sthiti dharma-adharma tAttvika padArtho - dravyA che jyAre hindudanamAM mATe Avazyaka ane anivArya zarata che. te sakriyapaNe sAyaNa dharma-adharma mukhyatve naitika siMddhAMto che. alabatta, _. gatizIla padArtho mATe aMtarAyarUpa thatuM nathI. gatizIla AdarzavAdI nItizAstramAM A dharma-adharma pratyAnI jIva ane pudagala sthiti mATe samartha che. paraMtu adharmanuM vicAraNA tAttvika saMdarbhamAM karavAmAM Ave che kharI. mAdhyama temanI sthiti mATe sahAyaka thAya che. adharmAritakAyanA svarUpa mATe garamInA divasemAM mArga para cAlatA 5. AkAza : AkAza eTale diavakAza. AkAza yAtrikanuM udAharaNa ApavAmAM Ave che. pathika vRkSanI vastuniSTha rIte vAstavika che. te eka, akhaMDa, anAdi, zItaLa chAyA jue che ane te tene Azraya mATe sarva nitya arUpI ane sarvavyApI dravya che. vizvanA sarva prathama AkarSe che ane tyArabAda te tenI heThaLa zAMtithI padArtho AkAzamAM astitvamAna che. te asaMkhya-anaMta visamo le che. A ja pramANe adharmAstikAya koIpaNa pradezayukta ekAkI dravya che. Ama, te astikAya che. tenA gati karyA vinA gatizIla jIvana ane pudagalane sthira thavA pradeza ardaSTa che. avakAza-pradAna te AkAzanuM lakSaNa che. AkarSe che ane tyArabAda te temane rithara thavAmAM sahAya anya dravyonI dRSTie AkAza 1. kAkAza ane kare che. jevI rIte vRddhajana pitAnI zaktithI UbhA rahelA 2. alakAkAza evA be vibhAgamAM vibhAjita thAya che. hovA chatAM lAkaDI tene UbhA rahevAmAM sahAya kare che, kAkAzamAM dravyo ( jIva, pudgala, dharma, adhama ane kALa) tevI rIte adharmanuM mAdhyama svayaM sthira rahevAnA svabhAva- astitvamAna che. A sAmAnya rIte vizvanA sAmAnya vALA padArthone sthitizIla rahevAmAM sahAyabhUta thAya che. khyAlane anurUpa che. loka sAnta arthAt sImita che. alabatta, vRkSanI chAyA vinA pathika vizrAma laI zake che alakAkAzamAM kAMIpaNa astitvamAna nathI. te zuddha ke ane lAkaDInA TekA vinA vRddha jane Ubho rahI zake che. bAhya avakAza che. te anaMta che, te lokAkAzathI para kharo. A muzkelInA nivAraNa mATe eka bIjuM udAharaNa che. vibhAjana AkAza svayaMmAM nathI paraMtu te AkAzanA paNa ApavAmAM Ave che. jevI rIte pRthvI azva vagere anya pAMca dravyonI sAthenA saMbaMdhane lIdhe che. AkAza prANIonI rithati mATe sahAyaka thAya che tevI rIte adharma Atmanirbhara che, jyAre anya dravyo tevAM nathI. anya dravyo jIva ane pudagalanI sthiti mATe sahAyaka thAya che. adharma AkAzamAMnA lokAkAzamAM sthAna pAme che. nizcayadaSTie Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #466 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 412 jenaratnaciMtAmaNi mika sarve dravyo Atmanirbhara che; paraMtu vyavahAra-daSTie anya (1) kALa athavA pAramArthika kALa kALanA sAtatyapUrNa, dravyo AkAzAzrita che. AkAza anya dravya karatAM vadhAre avirata pravAhanA tArkika khyAla dvArA samajI zakAya che. vyApaka che ane tethI te sarvene AdhAra che. AkAzana kALa parivartananuM sahAyaka kAraNa che. A parivartana sAtatyanA anya kaI AdhAra nathI. te svanirbhara che. AdhAre samajI zakAya che. sAtatya vinA, ApaNe paridharma, adharma ane AkAza e traNe dravyo cauda rAjaloka vartanane bilakula samajI zakIe nahIM. jo sAtatya na hoya to prazna e thAya ke parivartana pAmanAra zuM che? tethI sAtatya pramAkSetramAM sarvavyApI che. ahIM prazna e upasthita thAya che ke jo A traNe dravyo sarvavyApI hoya to temanI vacce (sthAcitra-sthitizIlatA) parivartanano AdhAra che. kALa pAramArthika kALa nitya che ane arUpI che. anAdi che. paraspara virodha kema thato nathI? Ano uttara e che ke, virodha-vyAghAta hamezAM rUpI-mUrta padArthomAM thAya che. (2) vyAvahArika kALa athavA samaya dravyamAM parivartana amUrta--arUpI padArthomAM nathI. A traNe dravya bhautika none utpanna karavAmAM sahAyabhUta thAya che. tethI te padArthomAM svarUpanA nathI paNa arUpI-amUrta che ane tethI teo ekI udbhavatAM rUpAMtaro dvArA jJAta thAya che. samaya sAmAnya daSTisAthe virodha vinA rahI zake che. biMduthI, kalAka, miniTa, sekanDo vagere dvArA samajI zakAya - 6, kALa (addhA. samaya):-kALa eka avibhAjya dravya che, je dvArA ApaNe vastune temAM uddabhavela parivartana mujaba che ane tethI te anaritakAya che. eka ane samAna samaya nathI ke jUnI kahIe chIe. samaya athavA vyAvahArika sarvatra jagatamAM hoya che. anya astikAya dravyonI jema, kALa kALane Adi ane aMte baMne che. dikamAM vistarela nathI. te AkAza sAthe sahaasti-vamAna che. kALa padArthonA parivartananuM mAdhyama ke sahAyaka kAraNa kALa eka dravya nathI paraMtu asaMkhyAta dravyo-pradezo che. che. upAdAna ke nimitta kAraNa nathI. A parivartana svayaM kALa sUkama pradeze (ta )no banelo che ane te ekameka thAya che. kALa svayaMnA parivartana mATe koI anya dravyanI sAthe kadI saMyojita thatA nathI. vizva-kALanA A aMzesahAyatAnI AvazyakatA nathI. kALa potAnA svarUpa mujaba tavA pradezathI sabhara che. koI paNa dika-pradeza tenAthI svayaM parivartana pAmatA rahe che. te svaya' parivartanazIla ucita nathI. lAkAkAzanA pratyeka pradeza para eka eka kALa che. jevI rIte dIpaka svayaM prakAzita thaIne anya padArthone sthita che. kALanA pradeza avibhAjaya asaMkhya ane arUpI prakAzita kare che tevI rIte kALa svayaM parivartana pAmatAM pradeza che tethI kALa eka dravyuM nathI paNa asaMkhyAta dravyo pAmatAM jIva vagerenuM parivartana kare che. dIpaka svayaM prakAzana che je pratyeka nitya ane avibhAjya che. mAna che, tene prakAzita karavA mATe koI bIjA prakAzanI jana dRSTie, kALa mAtra sat (vAstavika) ja nathI paraMtu AvazyakatA nathI. paraMtu anya padArtho aprakAzita che ane te vAstavika sRSTinA vikAsa ane samajUtI mATenuM sabala temane prakAzita karavA mATe dIpakano upayoga che. jevI rIte dIpaka aprakAzita padArthone prakAzita kare che, tevI rIte kALa paribaLa che. tethI kALane dravya tarIke ahIM samAveza karavAmAM Avyo che. te sat che paraMtu tene bhautika svarUpa aparivartanazIla padArthonuM parivartana karatA nathI paNa sva nathI ane tethI te astikAya nathI. bhUtakAlIna samaya naSTa bhAvathI parivartanazIla padArthonA parivartanamAM sahAyaka thayela che ane bhAvi samaya atyAre asat che. tethI kALa thAya che. jyAre ne tyAre eka vartamAna samayarUpe ja prApta thAya che. kALanA be prakAro cheH 1. dravyakALa athavA pAramArthika cAlu samaya eTale vartamAna kSaNa ane e ja saddabhUta kALa kALa (nirapekSa ke vAstavika kALa ) ane 2. vyavahArakALa che. kALanA vibhAge (miniTa, kalAka vagere) asadabhUta athavA paraMparAgata ke sApekSa samaya. kSaNone buddhimAM ekatrita karIne pADavAmAM Ave che. bhagavAna mahAvIra paranA saMgamadevatA upasargo ua s * haE Jain Education Intemational ducation Intermational Page #467 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainadarzana ane vizvaracanA (lokAkAza-alakAkAza) - prA. bAbulAla trilokacaMda paramAra, janadazana A samasta vizvane akRtrima mAne che. eTale (paryAya ) badalAtA rahe paraMtu mULa dravya na badale arthAt ke vizvanI racanA ke sarjana keIe karyuM nathI. e svayaM nitya rahe evuM mAnIe to emAM A traNe sthitionI avarithata che. "vizvanuM nirmANa karanAra nirmAtA-sRSTikartA zakayatA siddha thaI zake che. kaI hovo ja joIe, enA vagara vizva hoI ja kema zake ?" ema koI prazna kare to eno uttara ema che ke "keI ag, prastuta granthamAM "jainadarzanamAM dravyacarcA ( - padravyanirmAtA vagara vizva hoI ja na zake ema mAnIe to e caco ) " e zIrSakane judo lekha hoI temAM A viSaya nirmAtAne paNa koI nirmAtA hovo ja joIe e vAta paNa para vistRta carcAne avakAza che. tethI ahIM ApaNe A mAnavI paDe. pachI e nirmAtA nirmAtA - teno nirmAtA viSayanuM vivecana laMbAvyA vagara emAMthI mAtra eka dravya tene nirmAtA ema nirmAtAonA nirmAtAono kaI anta AkAzAstikAya" athavA "AkAza" para vizeSa vicAraNA ja na Ave, ane e paraMparA ananta sudhI cAlyA ja kare. karIzuM kemake A lekhane viSaya mukhyatve "lokAkAzaeTale emAM anavasthAdeSa upasthita thAya, tethI A vizva alokakAza" che. emAM AgaLa paNa anya dravyanI prAsaMgika akRtrima che, anAdisiddha che, ema mAnavuM ja yuktisaMgata che. cacA Ave e tathA de carcA Ave e svAbhAvika che. vizva zuM che? mArI pharate je jagata vyApta che e lokAkAza-alakAkAza' kharekhara zuM che?" enA javAbamAM jainadarzana "jIva" ane ajIva' A be to ApaNI sAme mUke che. A be agAu ApaNe ajIvanA pAMca bhedamAM 'AkAzAstitonuM viratRta vivaraNa SaDadravyarUpe karavAmAM AvyuM che. kAya' nAmanA trIjo bheda kahyo che. temAMthI "astikAya" ane e SaDadravyonA lakSaNa-bheda ane tenA svarUpanirUpaNa zabda judo pADIe te " AkAza' rahe. te dravyanuM nAma mAM jaina zAstrono sAro evo bhAga rokAye che. zAstrIya AkAza" che. "asti" eTale pradeza ane "kAya' eTale bhASAmAM dravyaviSayaka A vivecanane dravyAnuyoga" nAma samUha. ema "astikAya" eTale "pradezane samUha" evo ApavAmAM AvyuM che. artha thayo. "kAla' sivAyanAM cAra ajIva dravyonAM nAme pAchaLa "astikAya' zabda joDAya che. tema "jIva "jIva" ane "ajIva' A be tatvono vistAra te nAmaka dravya mATe paNa "jIvAstikAya" zabda prayoga padravya. temAM "jIvanI gaNanA eka dravyarUpe karavAmAM thAya che. A rIte jIva, dharma, adharma, AkAza AvI che. ane "ajIvanI gaNanA pAMca dravyonA rUpamAM. ane pudaMgala - e pAMca dravyo pradezanA samUharUpa che. ajIvanA pAMca bhedone pAMca dravyo kahevAmAM AvyA che. teo eka pradeza ke avayavarUpa nathI. pudagala avayavarUpa te A pramANe - (1) dharmAstikAya, (2) adharmAstikAya, paNa che ane avayava-pracayarUpa paNa che. kAlane pradezanA (3) AkAzAstikAya, (4) pudagalAstikAya ane (5) samUharUpa kahyo nathI. kAla. emAM "jIva" eTale "jIvAstikAya" umerIe eTale cha dravya thAya. kAla jainadaSTie be prakArane che (1) naiyika kAla ane badhAM dravyo sat che, anAdinidhana che." tAtparya ke (2) vyAvahArika kAla. jaMbUdIpaprajJaptinI vRttimAM kahyuM che dravya utpAda, vyaya ane dhrauvya - e traNa guNothI yukta che. ke - vartamAna kAla eka "samaya"no hoya che tene nazcayika utpAda eTale utpanna thavuM. vyaya eTale naSTa thavuM ane samakAla samajo. bAkI badhA vipala, pala, sekaMDa, miniTa, dhrauvya eTale sthira rahevuM. paraspara viruddha bhAsatI A ghaDI, kalAka muhUrta, divasa, mAsa, varSa Adi vyAvahArika kAla traNa sthitio eka ja dramAM kema saMbhave? je dravyane che. ahIM 'samaya' jainadarzanano viziSTa pAribhASika zabda phaTastha nitya (jemAM kyAreya parivartana na thAya evuM) che. kAlano sUkSmAtisUkSma vibhAga batAvavA mATe enI mAnIe athavA kSaNika (kSaNabharamAM satata parivartana thatuM ) yojanA thaI che. vyavahAramAM pracalita "pala" ane "sekaMDa" mAnIe to temAM e traNe rithatio na saMbhave paNa ene te 'samaya' karatAM ghaNuM dIrgha - asaMkhyagaNA meTA che. je pariNAmI nitya' - eTale ke jenA pariNAmo kAlane sUkSmAtisUkama aMza jene sarvajJanI dRSTimAM paNa Jain Education Intemational Page #468 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 414 jenaratnaciMtAmaNi vibhAga na thaI zake tenuM nAma "samaya." te eka "samaya" pudgala ane jIva - A badhAM dravyone je dravya avagAhanA ja vartamAna hoya che. tethI tene naiRRyika kAla kahyo che; karavA de che tene AkAza (space) kahe che. tethI ja kAlano pradeza-samUha saMbhavato nathI, enA ava AkAza sarvavyApI che, anaMta che, eka ane akhaMDa cone pracaya ke samUha nathI tethI tene "astikAya' kahyo : che. upara kahevAmAM AvyuM ke badhAM dravyonuM bhAjana (AdhAra) - nathI. vartamAnanA eka samaya pUrve bhUtakAla gayo eTale ? te AkAza. eno artha e thayo ke AkAza sarvatra vyApta vartamAnamAM vidyAmAna nathI. tema ja bhaviSyakAla AvyA che. koI paNa dizAmAM ene cheDe nathI. tema ja te eka nathI tethI te paNa vartamAnamAM vidyamAna nathI. eTale ja dravyarUpa akhaMDa che. enA bhAge saMbhavatA nathI, paraMtu eka "samaya"nA vartamAna kAlane nizcayika kAla kahevo AkAzanA jeTalA je bhAgamAM ghaTa vyApta thaIne rahe tene cogya ja che. sAmAnya arthamAM kAlanuM lakSaNa "vartanA" che. ghaTakoza, paTa vyApta thaIne rahe tene paTAkAza kahevAya che. te eTale pitAnI jAte vartana karatA badhA padArthone vartanA ghaTAkAza, paTAkAza Adi aupacArika prayogo che. koIpaNa kriyAmAM sahAyarUpa thanAra kAla che. uttarAdhyayana sUtramAM dravya hoya te AkAzamAM ja raheluM che. A rIte AkhAya kahyuM che "vattaLarTaao jAheA ' adhyayana 28, sUtra - 10. loka AkAzamAM ja che. jema ApaNe ghaTAkAza, paTAkAza A vizvamAM jIva, pudaMgala Adi svayaM vate che. udA- Adi prayoga karIe tema AkAzanA je bhAgamAM "loka haraNamAM apAyu, dIrdhAyu, navA, janA, hamaNunAM, pahelAnAM vyApIne rahe che te "lakAkAza' kahevAya. 'jIvAdi dravyo varte che. emanI vartanamAM kAla sahAyaka che, paNa emanI te leka" e ApaNe pahelAM kahI gayA. te dravya AkAzanA vartana karAvanAra kAraNabhUta nathI, jema ke kuMbhAranA cAkanI je bhAgamAM vidyamAna che, gati kare che, sthiti kare che te nIce rahelo paththara e cAkanI gatimAM sahAyaka che paNa enI bhAga 'kAkAza" kahevAya. e sivAya lokanI bahAra ja gatinuM kAraNa nathI. ATaluM spaSTa jANI levuM Avazyaka che. anaMta AkAza che te " alakAkAza." janadarzanamAM vaNita A cha dravyomAMthI "dharmAstikAya ApaNe pahelAM kahI gayA ke dharmAstikAya ane adharmAane adharmItikAya"- A be sivAyanAM badhAM dravyo te stikAya e be dravyo janadarzananI judI tarI AvatI vizeSatA vaizeSika, nyAya, sAMkhya Adi anya dazAmAM mAnya thayela che. ApaNe emane "astikAya" zabda vagara kramazaH dharma che. dharmAstikAya ane adharmAstikAya - A be dravya jana- ane adharma paNa kahIe chIe. paraMtu sAmAnyataH pracalita darzananI viziSTatA che. "astikAya" zabda vagara A baMnene artha-puNya-pApanA arthamAM nahIM. dharma" ane "adharma' kahevAya che. paNa sAmAnya arthamAM ahIM "AkAza"nA saMdarbhamAM e be tanuM jarA puNya-pApanA arthamAM je dharma ane adharma kahevAya che A che vadhAre vivecana apekSita che. lekavyavasthAmAM sahAyaka A tenAthI A be drA taddana judo ja lakSaNa dharAve che. dravya che. AkAzanI mAphaka A be paNa arUpI che, akhaMDa uttarAdhyayana sUtranA aThThAvIzamAM adhyayananA sUtra 7mAM che. e baMnenuM lakSaNa kramazaH gati ane sthiti che. e paNa A cha dravyone loka kahyo che ane emane krama A pramANe upara kahevAI gayuM che. tattvArthasUtramAM kahyuM che ke natiApyo che. dharma, adharma, AkAza, kAla, pudagala ane jIva. ulyuv gharghArAja " arthAt gati ane . sthitimAM nimitta thavuM e kramazaH dharma ane adharmanuM kArya dhammA ahmm| AgAsa, kAlo puggala jAtayo / che. uttarAdhyayana sUtranI bhAvavijayajI kRta TIkAmAM vadhAre spaSTa sesa lAgoti pannatto, jiNehi varada sihi // rIte kahyuM che ke svayaMgati karavA pravRtta thayela jIva ane emAMthI dharma, adharma ane AkAzanAM lakSaNe A pudaMgalanI gatimAM sahAyaka thAya te dharmAstikAya ane pramANe ApyAM che. dharmanuM lakSaNa gati ane adharmanuM lakSaNa sthitimAM sahAyaka thAya te adharmAstikAya. sthiti. AkAza sarva dravyanuM bhAjana (AdhAra) che ane 'svata eva gamana prati pravRttAnAM jIvapudgalAnAM gatyu. tenuM lakSaNa avagAha athavA avakAza che. paSTa'makArI dharmAstikAyaH sthitipariNatAnAM tubhateSAM sthitigailakkhaNo u dhammo, ahammA tthaann-lkkhyo| kriyopakArI adharmAstikAya iti|' mAya saraghathAna', jAM' monA I [ sUtra 9]. ahIM cha dravyomAMthI mAtra jIva ane pugala A be bhagavatIsUtramAM paNa AkAzanuM lakSaNa avagAha kahyuM dravyane ja ullekha karavAnuM zuM kAraNa? to ema ke che. " "ughAghaLar' mAnarNaridhamAMg | umAsvAti AkAza, dharma, adharma ane kAla gati karatA nathI, tethI mahArAje tattvArtha sUtranA pAMcamA adhyAyamAM kArAghA- emane sahAyatA karavAno prazna ja uddabhavato nathI. kAla vAdaH | ema kahyuM che. sArAMza e ke avakAzamAM nimitta gaye ema aupacArika belAya che paNa eno artha gati thavuM e AkAzanuM kArya che eTale ke dharma, adharma, kAla, karavAno nathI. samApta thavAnuM che. jIva ane pudaMgala gati Jain Education Intemational Page #469 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 415 ane sthiti karavAnA svabhAvavALA che. paNa emane gati temAM alakanI UMcAI sAta rajaja loka pramANa che. enI ane sthiti karavA mATe mAdhyama ( Medium)nI AvazyakatA vadhAremAM vadhAre laMbAI-pahoLAI paNa sAta rajajulAka che. e AvazyakatAnI pUrti dharma ane adharma kare che. pramANa che, te tenA nimnatama bhAganI paheLAI che. jyAre udAharaNa tarIke mAchalImAM taravAnI zakti che, eno svabhAva uccatama bhAganI laMbAI-pahoLAI eka rajUloka pramANa che. che paNa tenI e kriyA mATe mAdhyama tarIke paNa joI e. alekanA sAta rajAkanI UMcAImAM nArakAvAnA e ja rAta jIva ane pugala mATe lokavyApA mAdhyama 1 nivAsasthAnanI sAta narakavAsabhUmie AvelI che. e bhUmie dharma ane adharma, ekanI nIce eka ema AvelI che. emanI laMbAI-paho. - dharma ane adharma A be dravyo lekapramANa che. eTale LAI sarakhI nathI. nIce nIcenI bhUminI laMbAI-pahoLAI ke jeTalA bhAgamAM loka che teTalA bhAgamAM ja A be dravyo vadhatI jAya che. pahelI narakabhUminI laMbAI-pahoLAI eka paNa che. lekano keI pradeza ke nAnAmAM nAno bhAga paNa rajaju pramANa che. bIjInI be rajUpramANa, ema vadhatAM e nathI jyAM A baMne dravya na hoya. e baMne dravyo vadhatAM sAtamI narakabhUminI sAta rajUpramANa che. e bhUmie ekabIjAne bAdhArUpa banyA vagara ekabIjAmAM vyApta che ane ekabIjIne lAgIne nathI. eka ekanI nIce ghaNuM moTuM kAkAzamAM paNa vyApta che. kAkAzanI bahAra nahIM'. A aMtara che. e aMtaramAM ghodadhi, ghanavAta, tanuvAta ane pramANa ane aMta mAnavAnuM tarkasaMgata che. kemake AkAzanI AkAza che. A badhA kramazaH nIce nIce che. jema A baMnene anaMta mAnIe te lekanI sImA paNa ahIM koIne prazna thAya ke ATalI vajanadAra bhUmi anaMta thaI jAya. lokamAM je eka prakAranI vyavasthA dekhAya AkAzamAM kevI rIte rahA zake? bhagavatI sUtramAM lokache te na rahe. jIva ane pudgala anaMta AkAzamAM nirbAdha sthitinuM svarUpa samajAvatAM bahu ja spaSTa varNana karyuM che. je saMsaraNa kare ane veravikhera thaI jAya, emanuM punaH maLavuM 3 tattvArthasUtra (vivecaka paM. sukhalAlajI)nA hindI saMrakaraNamAM azakya banI jAya. te uparAMta lokanA aMtabhAgamAM je siddhisthAna che tene paNa lopa thaI jAya. to pachI jIva A pramANe ApyuM che: karmakSaya mATe puruSArtha zA mATe kare ? trasthAvarAdi prANIone AdhAre pRthvI che. pRthvIne AdhAra udadhi che, udadhino AdhAra vAyu che. ane vAyune - siddhirathAnaH jIvanI svAbhAvika gati Urdhva che. karmanA AdhAra aAkAza che." vAyunA AdhAre udadhi ane udadhinA bhArathI haLa thato jIva Urvagati kare che. saMpUrNa karmakSaya AdhAre pravI kevI rIte rahI zake? A praznane khulAso thavAthI muktajIva UrdhvagAte karato karato lekanA sarvocca nIce pramANe che :agrabhAga sudhI dharmadravyanA AdhAre gati kare che. pachI tyAMthI AgaLa dharmadravya na hovAthI AgaLa gati karatuM nathI. mANasa cAmaDAnI mazakane havA bharIne kulAve. AgaLa sthitimAM sahAyaka adharmadravya paNa nathI. pariNAme pachI e mazakanuM mukha cAmaDInI dorIthI maja mukta jIva leAkanA agrabhAgamAM jaI sthira thaI jAya che. bAMdhI de. e ja rIte mazakanA madhya bhAgane paNa bAMdhI de. muktajIvo mATe sthira thavA lekAgrabhAge je sthAna chetene ema karavAthI mazakamAM bharela havAnA be bhAga thaI jaze. siddhisthAna kahe che. jethI mazakane AkAra DamarU jevo lAgaze. have mathakanuM moTuM khAlI uparanA bhAganI havA kADhI nAMkhI enI jagyAe lekane AkAra be paga pahoLA karI, be hAtha keNIthI pANI bharIne pharIthI mazakanuM meTuM baMdha karI de. pachI madhyavALI, kamara para mUkI, UbhA rahelA puruSa jevo che. tethI bhAganuM baMdhana paNa kholI de tyAra pachI jaNAze ke mazakanA puruSAkRti laka" athavA "lekapuruSa zabdaprayoga paNa uparanA bhAgamAM je pANI bhareluM hatuM te uparanA bhAgamAM thAya che. athavA bIjI rIte lekane AkAra ema varNavI ja rahyuM che. eTale ke vAyunI upara ja rahe che. nIce nahIM zakAya. nIce UMdhuM vALIne mUkeluM zarAvaza koruM hoya, 3 jaI zake. kemake uparanA bhAgamAM je pANI che teno AdhAra zakerAnA taLIA jeTaluMka jenuM meM hoya evo mRdaMga mazakanA nIcenA bhAgamAM je vAyu che te che. jevI rIte UMdhA vALelA zakarA para Ubho mUkelo hoya evI lokanI mazakamAM vAyunA AdhAre pANI upara rahe che tevI ja rIte AkRti che. pRthvI Adi paNa vAyunA AdhAre pratiSThita che." lokanA bhAgoH nIcethI upara sudhI lekanA traNa bhAgo pahelI narakabhUminI nIce ghanedadhi che, tenI nIce ghanache. te adha loka, madhyaloka ane Urvalaka. vAta che, ghanavAtanI nIce tanuvAta che. ane tenI nIce adhakanuM vivaraNa : alaka upara kahyuM tema UMdhA AkAza che. AkAza pachI bIjI narakabhUmi che. A bhUmi vALelA zakorAnA AkArano che eTale ke nIce nIce vistIrNa ane trIjI narakabhUmi vacce paNa ghanodadhi Adino e ja thatuM jAya che. lokanI saMpUrNa uMcAI 14 rajaYloka che. kema samajo. A pramANe sAtamI narakabhUmi sudhI darekanI Jain Education Intemational Page #470 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 416 jenaratnaciMtAmaNi nIce e ja kAme ghanodadhi, ghanavAta, tanavAta ane AkAza che. temanAM nAme A pramANe che: (1) himavAna, (2) vidyamAna che. mahAhimAvAna, (3) niSadha, (4) nIla(5) rukamI, uparathI nIcenA prIpiMDa- bhUmionI uparathI nIcenA (6) zikhara. taLa sudhInI jADAI ochI ochI che. te A pramANe 180 dhAtakIkhaMDamAM meru, varSa (kSetra) ane varSadharanI saMkhyA hajAra jana, 132 hajAra yojana, 128 hajAra ejana, bamaNI che. eTale emAM be meru, cauda varSa (kSetra) ane 120 hajAra yojana, 118 hajAra ejana, 116 hajAra bAra varSadhara che. valayAkAra dhAtakIkhaMDa pUrvArdhamAM ane jana ane 108 hajAra jana. e sAtenI nIce je pazcimamAM - darekamAM jabudvIpanI jema eka meru sAta kSetra sAta ghanedadhi che temanI jADAI ekasarakhI 20 hajAra ane cha varSadhara hovAthI dhAtakIkhaMDamAM darekanI saMkhyA cojananI che. ane je sata ghanavAna ane tanuvAtanA valayo bamaNI thAya che. che temanI jADAI sAmAnyataH asaMkhyAta janapramANa hovA chatAM eka -ekanI nIcenAnI jADAI vizeSa che. ghAtakIkhaMDamAM mera, varSa (kSetra) ane varSadharonI je saMkhyA che te puSparArdhadvIpamAM (puSkaradvIpanA adhae sAte narakabhUminAM nAme nIce pramANe che :- bhAgamAM) paNa che eTale ke emAM paNa be meru, coda kSetra (1) ratnaprabhA, (2) zarkaraprabhA, (3) vAlukAprabhA, (4) ane bAra vaSadhara che. puSkaravara dvIpamAM mAnuSettara nAmaka paMkaprabhA, (5) dhUmaprabhA, (6) tamaHprabhA, (7) mahAtamA prabhA. parvata barAbara madhyamAM zaheranA killAnI mAphaka golAkAra | pahelIthI sAtamI sudhInI narakabhUmionAM naraka uttarottara Ubho che, je manuSyalokane ghere che. e rIte jaMbudvIpa, vadhatI jatI azubhatAyukta racanAvALAM che. tevI ja rIte e dhAtakIkhaMDa ane puravaradvIpane ardhA bhAga - A aDhI narakAmAM sthita nA2kajIvanI leyA, pariNAma, deha, vedanA dvIpa tathA lavaNa samudra ane kAlAdadhi A be samudro ane vikriyA paNa uttarottara vadhAre vadhAre azubha che. ATalo vistAra ja "manuSyaloka' kahevAya che. jaMbudvIpanA chapana aMtadvIpo lavaNa samudramAM ja che. te paNa manuSya - malekanuM vivaraNaH madhyaleka jhAlaranA AkArano che. lokamAM gaNAya. loko e sauthI sAMkaDo bhAga che. emAM asaMkhya dvIpa ane samudro che. temAM dvIpa, pachI samudra, pachI dvIpa, pachI karmabhUmi ane akarmabhUmi - jyAM mokSamArganA jANasamadra ema goThavAelA che. sauthI pahelo jaMbudvIpa thALInA nArA ane upadeza karanArA tIrthakara utpanna thaI zake te AkArano che. pachInA badhA dvIpa ane samudrI valayAkAra karmabhUmi, upara jaNAvelI aDhI dvIpamAM jaMbudvIpanAM sAta, che. jaMbudvIpano pUrva-pazcima, uttara-dakSiNa vistAra dhAtakIkhaMDanA cauda ane puSparArdhadvIpanA cauda ema kula lAkha-lAkha yojana pramANa che. ene vITAela lavaNa pAMtrIza kSetro thayAM. A pAMtrIza kSetre 10-10 devakara tathA samudra valayAkAra che. ane ene vistAra jaMbudvIpa karatAM uttarakura ane chapana aMtadvIpamAM ja manuSya janma laI bamaNo che. lavaNasamudranI pharate dhAtakIkhaMDa che, teno vistAra zake che. temAM uparyukta lakSaNavALI karmabhUmi mAva paMdara lavaNusamudra karatAM bamaNuM che. dhAtakIkhaMDane vITanAra kAlo- che. pAMca bharata, pAMca e rAvata ane pAMca videha. e dadhino vistAra dhAtakIkhaMDanA vistArathI bamaNo che. kAlo- sivAyanA pAMca haimavata kSetra, pAMca harivarSa, pAMca ramyaka dadhine vITanAra pukaravAra dvIpano vistAra kAlAdhithI varSa ane pAMca haraNyavarSa e vIza kSetro tathA badhI ja bamaNo che. ane puSkaravAradvIpane vIMTanAra pukurodadhino antadvIpa akarmabhUmi che. uparAMta pAMca devakara ane viratAra puSkaravaradvIpathI bamaNa che. A ja krama chevaTanA dvIpa pAMca uttarakuru - vihomAM AvelA hovA chatAM te paNa ravayaMbhUramaNadvIpa ane chevaTanA samudra svayaMbhUramaNa samudra karmabhUmio nahIM paraMtu akarma bhUmi che. akarmabhUmisudhI jANavo. omAM sadA yugalika dhama varte che. tethI tyAM cAritrane uparyukta madhyalekanI madhyamAM jaMbudvIpa Avela che. saMbhava kyAreya nathI, tethI tyAM mekSamArga nathI. utsarpiNI- tenA madhyamAM meru parvata che. jaMbudvIpamAM sAta kSetro che te avasApaNuM kAla paNa nathI. jyAre pAMca bhArata ane pAMca airAvatamAM A be kAla che. pAMca vihomAM paNa utsarpiNI- A pramANe: (1) bharata (2) hamavata (3) hAre (4). videha (5) ramyaka (6) haraNyavata ane (7) rAvata. 2 avasarpiNI kAla nathI paNa ekarUpe avAsthata kAla che. vyavahArasiddha dizAnA niyamAnusAra meruparvata A sAte madhyalokanI jADAI, laMbAI, pahoLAIH meruparvatanI kSetronI uttara dizAmAM che. (eTale ke dareka kSetramAM te te samatalabhUminI nIce navase jana pachI aleka gaNAya kSetranI sUryodayanI dizA te pUrva dizA ane tenI DAbI che. A navase cojana manuSyalokanI jADAImAM gaNAya. tema ja bAjue uttara dizA) e sAta kSetrone varSa paNa kahevAya meruparvatanI samatala bhUminI uparanI navase jana e paNa che. e sAtane chUTA pADanAra che. parvate je varSadhara kahevAya madhyalokamAM gaNAya. uparathI nIce kula 1800 ejanane A Jain Education Intemational en International Page #471 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha rIte madhyaleAka che. madhyaleAkanI laMbAI ane paheLAI eka rajU pramANa che. jyAtiSTha devA : merupava tanI samatala bhUmithI upara 790 ceAjananI UMcAI pachI jyeAtizcakranA kSetranA prAraMbha thAya che ane 110 yAjana pramANa che eTale ke jyAtaccakranI sthiti madhyaleAkamAM che. A 110 yAjanamAMthI nIcenA 10 cAjana cheADI tenI upara eTale merunI samatalabhUmithI 800 ceAjananI UMcAI para sUryanAM vimAnA che. tethI 80 ceAjananI UMcAI para caMdranAM vimAnA che. tyAMthI 20 yAjana sudhImAM eTale ke merunI samatalabhUmithI 900 yeAjananI UMcAI sudhImAM graha, nakSatra ane prakINa tArA che. prakIrNa tArA kahevAnu kAraNa e ke anya keTalAka tArA aniyata cArI hAvAthI kayAreka sUrya, caMdranI nIce paNa cAle ane kayAreka upara paNa. A badhA jyAtiSkAnI sthiti paNa madhyalAkamAM che. pahelAM vadhu velA aDhIdvIpa manuSyalAkanI sImAmAM je jyAtiSTA che teo e sImAmAM upara bhrama vaimAnika devAnA bIjo prakAra kalpAtIta kahevAyA che. e devAmAM svAmI-sevaka bhAva nathI. kalpAtItamAM badhA uMvA indra jevA-ahama dra che. tIrthaMkaronA kalyANaka Adi prasaMgee manuSyaleAkamAM kalpApapanna devA ja jAya che. kAtIta karatA rahe che. tethI te cara jgyAtiSka kahevAya che. cara jyA-devA peAtAnuM sthAna choDI kAMya jatA nathI. e kalpAtIta tiSThAnI gatinI apekSAe ja mudgata, prahara, ahArAtra, devAnA paNa be vibhAga che. khAra kalpa athavA devalAkanI pakSa, mAsa, atIta, vartamAna Adi tema ja sadhyeya, upara nava veyaka vimAnA ekanI upara eka ema sthita asaMkhyeya Adi kAlanA vyavahAra che. manuSyalAkanI sImAthI che. emanu sthAna puruSAkAra leAka ( leAkapuruSa )nI grIvAnA bahAra rahelA jyAtiSThAnAM vimAnA sthira che. svabhAvathI sthAne hAvAthI emane traiveyaka kahyA che. kalpAtItane A ja te eka sthAne kAyama rahe che, bhramaNa karatAM nathI tethI eka vimAga thayA. bIjo vibhAga pAMca anuttara vimAnenA temane udaya-asta na hovAthI emanA prakAza paNa ekasarakhA che. anuttara vimAnAnAM nAmeA (1) vijaya (2) vaijayaMta (3) pItavarNa ane lakS yAjana pramANa rahe che. emane sthira jayaMta (4) aparAjita (5) sarvAsiSTha nava caiveyaka ane jyAtiSTha kahyA che. pAMca anuttara vimAnanA devA UdhvAkanA sAtamA rajUmAM che. sAtamA rajUmAM ja kalpAtIta devAnI upara ISat - prAgbhArA pRthvI - siddhazilA che. e ja ka bhArarahita mukta siddha AtmAonuM sthAna che. siddhazelAnI upara eka yAjanane a Mte lAkAnta Ave che - leAkanA cheDA Ave che tene sparzIne siddhanA jIvA rahelA che. matalaba ke siddhazilAne spazIne siddhanA jIvA rahelA nathI paNa tenAthI dUra eka ceAjane leAkanA aMta bhAgane spazIne rahelA che. UlAka : leAkapuruSanI cauda rajUnI UMcAImAMthI nIcenA sAta rajUnA adheAlAka che, te ApaNe joI gayA chIe. pachI 1800 yeAjana sudhI madhyalAka che. tethI uparanA sAta rajjUnI UMcAImAMthI 1800 yAjana UNA eTalA UlAka che. UlAkamAM davA rahe che. devAnA cAra prakAra che. bhavanapati, vyaMtara, jyAtiSka ane vaimAnika. emAMthI bhavanapatidevA ja budvIpanA meruparyaMtanI nIce enA dakSiNa ane uttara vibhAgamAM aneka kATAkeATi lAkha cAjana sudhI rahe che. vyaMtaradevA Urdhva, madhyama ane adhA e traNe lAkamAM rahe che. jyAtiSkAnu vivaraNa upara AvI gayuM che, e madhyalAkamAM AvelA che. vaimAnika devA e prakAranA che (1) kApapanna, (2) kalpAtIta. kalpApapanna devAmAM svAmI-sevaka bhAva che. e davA khAra kalhA-davalAkAmAM rahe che, e bAra devalAkA athavA kalpAnAM nAmeA tema ja sthAna nIce pramANe che : (1) saudharma ane (2) ezAna A be kalpA UrdhvalAkanA bIjA rajUmAM che. saudharma dakSaNa bAjue ane OMzAna uttara bAjue paNa saudharma'thI dhaNA upara che. A je 53 Jain Education Intemational 417 baMnenI samazreNImAM dakSiNa ane uttara bAjue (3) sanatkumAra ane (4) mAhendra nAmanA kappA che je UlAkanA trIjA rajUmAM che. A baMnethI ghaNA upara paNa madhyabhAgamAM (5) brahma nAmanA kalpa che je cAthA rajUmAM AvelA che. pachI enI upara pAMcamA rajUmAM (6) lAntaka (7) mahAzuka ane (8) sahasrAra A traNa kalpA paNa ekanI upara eka ema AvelA che. pachI enI upara chaThThA rajUmAM bAkInA cAra kalpA che emAMthI (9) Anata ane (10) prANata e be kalpA saudharma ane izAnanI jema sametraNimAM dakSiNa ane uttara dizAe AvelA che. emanI upara sanatyumAra ane mAhendranI jema samazraNamAM (11) Arajhu ane (12) acyuta nAmanA kalpe AvelA che. samarata lAka jIvAthI khIcAkhIca bharelA che; paNa badhA jIvA sarakhA pramANamAM sarvatra AvelA nathI paNa amuka prakAre vaheMcAyelA che. sUkSma nigeAda : ApaNI indrayAne ageAca evA sUkSma sthAvara jIvA badhe ja vyApta che. be indriyAthI mAMDI anendriya - tiryaMca, manuSya nArako ane devA A badhA trasa cAra indriyavAlA - vikalendriya tAya ca jIvA, tema ja pace jIvA lAkapuruSanI trasanADImAM ja rahelA che. e nADI eka rajU paheALA, eka rajU lAMbI ane leAkapuruSanI ArapAra uparathI nIce sudhI 14 rajU U'cI che. vasanADImAM sthAvara ane tiyaOca jIvA satra hAya che paNa manuSyA mAtra madhyaleAkamAM temAM paNa mAtra aDhI dvIpamAM ja vase che. trasanADInI bahAra thAvara jIvA ja hAya che. Page #472 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 418 jenaratnaciMtAmaNi alakAkAza (space) che. tethI ja aloka athavA alokAkAza anaMta uparanA vivecanamAM ApaNe joI zakyA ke AkAza che. AkAzane anaMta ane akhaMDarUpa kahe che. tenuM A kAraNa che. lokAkAza ane alokAkAza Akhare to AkAza anaMta che tenA eka-anaMtamA bhAgamAM ja loka Avela ja che. tethI aMtavAlA lokAkAzanA aMta pachI alo kAche, jemAM cha dravyo rahelA che, tethI te bhAgane lokAkAza kahe che. pachI lokanI bahAra badho vistAra aloka che. tene kAzane badhI dizAomAM anaMta vistAra che. enA aMtanA keI aMta nathI. tyAM gati ane sthitimAM sahAyaka be dravya ka9panA paNa na hoya. dharmAstikAya ane adharmAstikAya paNa nathI. tethI tyAM jIva ane pudgalanI gati ke sthiti zakaya ja nathI, mATe tyAM saMdarbhagrantha-sUci mAtra AkAza ja che, lokAkAzanI jema Ane alakAkAza kahevAya che. (1) uttarAdhyayanasUtra - zrI nemicaMdrAcArya kRta sukhaupara lekanI UMcAI 14 raju kahI che. temAM eka bedhikAvRtti sahita. rajU asaMkhya jana pramANa hoya che. jUnA vistArano (2) zrI bhagavatIsUtra. khyAla A pramANe ApavAmAM Avyo che. koI eka deva (3) zrI bhagavatIsAra-saM. gopAladAsa jIvAbhAI paTela. palakamAM 20pa7para yojana kApe te rIte cha mAsamAM jeTaluM kSetra te oLaMge teTalAne rajU kahe che. Ama eka rajU (4) tavArtha sUtra (zrI umAsvAti praNIta) 5. sukhaasaMkhyAta janane hoya che. paNa te anaMta nathI. enuM lAlajIkRta vivecana - (hindI saMskaraNa) nizcita pramANa che. tethI ja coda rajaju pramANu UMcAIvAlA (5) jIvavicAra prakaraNa - prakAzaka zrI yazovijayajI loka ane lokAkAzanuM paNa nizcita pramANa che. te game jaina saMskRta pAThazALA - mahesANA. te vizALa hoya paNa anaMta nathI ja. enI nizcita sImAo che. jyAre alokAkAza anaMta che. ene paNa (6) jenadharmasAra-zrI dhIrajalAla TokarazI zAha. aMta mAnIe to pachI enI bahAra zuM hoI zake? kemake (hindI anuvAda) alokAkAzamAM kazuM ja nathI. mAtra AkAza-avakAza : siddhAcala zaNagAranuM sAIDa darzana gheTIpAga-pAlItANA Jain Education Intemational Page #473 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainadarzanamAM tattvacarcA H nava tattva -- prA. kRSNaprakAza va. derAsarI, jainadarzanamAM AtmA, ka, meAkSa vagere bAbateAnI te pudgala. puddagala ANuvika che. tenuM sUkSmAtisUkSma svarUpa vistRta carcA karavAmAM AvI che. jainazAstromAM samyagdarzana, paramANu che. puddagala zuddha bhautika jaDa dravya che. tenuM vizlesamyajJAna, samyakcAritra, pAMca mahAvratA, aNuvrata, guNuvrata, SaSNu ke sa'zleSaNa zakaya nathI. pugala rasa, svAda, gaMdha ane zikSAvrata vagere tratAnI paNa carcA karavAmAM AvI che. jaina-rUpanA guNA dharAve che. karma pudgalAthI AtmA baMdhAya che. darzInamAM nava tattvanA siddhAMta eka viziSTa prakAranA siddhAMta nirjarA dvArA karma pudgalanA nAza karI AtmA mukti prApta che. A nava tattvA nIce mujaba che. karI zake che. samyagajJAna, samyagdarzana ane samyaqacAritranI ArAdhanAnA hetu A karma pudgalamAMthI muktinA che. (1) jIva (ra) ajIva (3) puNya (4) pApa (5) Asava (6) saMvara (7) nirjarA (8) kha'dha ane (9) meAkSa. jIva :- jainadarzIna anusAra jIva athavA AtmA caitanya yukta che. cetanA e jIva ke AtmAnuM hArda ke sAra tattva che. cetanA jJAna ane dana ghaTakAnI banelI che. tethI jIvanAM mukhya lakSaNA paNa jJAna ane darzana che. jIva pAMca prakAranAM jJAna dharAve che: (1) matijJAna (2) zrutajJAna (3) avidha jJAna (4) mana:paryAyajJAna (5) kevalajJAna. chavAnI saMkhyA ghaNI che. saiddhAntika rIte temane A rIte gAThavI zakAya - sauthI uparanI kakSAmAM pUrNa jIvA ke pUrNa AtmA; sauthI nIcenI kakSAe apUrNa jIvA rahelA che. jIva zAzvata che. zarIrathI judo che. jIvanI peAtAnI cetanAthI ja tenuM astitva siddha thAya che. jema prakAza satra phelAya che tema jIva AkhA zarIramAM vyApI che. jIva sukha-duHkhanA anubhava kare che. jIva zarIranA jevA AkAra grahaNa kare che. jIva zarIramAM rahelA hAya tyAre jANI zake che. jIva amaryAdita nathI. jIva karmarUpI puddagalathI kha dhAyela che. jIvamAM jJAna dRna rahelAM che. jIvathI kapudgala alaga thAya tyAre ja jIva mukti pAme che, karmAnI asaramAMthI mukta thayelA jIva kevaLajJAna ane kevaLaDhana prApta kare che. pRthvIkAya, apkAya, tejaskAya ( agni ), vAyukAya, vanaspatikAya, eiMdriya, teindriya, caridriya, pacendriyamAM deva, manuSya, nAraka ane tihu~ca A badhA tabakkAmAM jIva karmathI khaMdhAyela che mAtra mukta =siddhagatine prApta thayela jIvA ja karmanI sAMkaLAthI mukta che. ajIva :- pudgala, dha, adharma, AkAza ane kALa A pAMca ajIva dravyA che. pudgala :- paramANu ane tenA banelA skAne pudgala tarIke oLakhavAmAM Ave che. vyutpattizAstranI dRSTie pUraNa ( vRddhi) ane galana ( =hAsa) dvArA rUpAMtara pAmatu' dravya . dharmA stakAya-adharmAstikAya H- dhana sAmonya a dhArmika mAnyatAe ke saguNa thAya che. paraMtu jainadarzanamAM dharmanA a gatinA mULabhUta siddhAMta che. dharma viziSTa rIte gatimAM sahAya kare che. adhama padArthonI sthiratAmAM AdhArabhUta thatuM dravya che. gati ane sthiti anukrame dharma ane adharmInAM lakSaNeA che. AkAzastikAya : AkAzanuM kArya dareka padArthone jagyA karI ApavAnuM che. arthAt dareka padArtha AkAzamAM ja rahe che. jIva, ajIva, dharma, adharma vagere AkAzamAM ja rahelA che. AkAza vinA koI padArtha hI zake nahi. AkAza sarvavyApI dravya che. tenA be vibhAgeA che. (1) leAkAkAza (jemAM cha dravya rahelAM che te cauda rAja pramANa ) (2) aleAkAkAza (jemAM phakta AkAza--khAlI--jagyA che. anya dravyeA nathI) karavAmAM kAraNabhUta che. jIva ka pudgalathI alaga thaI ne kALa : kALa dravya che. AtmA ane pudagalanu* parivartana nirjarA karavA mathe che. tyAre jIvamAM aneka parivartanA Ave che. pudagalanuM paNa sUkSma svarUpamAMthI sthUla svarUpamAM rUpAMtara thAya che. puddagala ke jIvanu rUpAMtara kALatattva upara AdhArita che. kALa ke samayamAM ja rUpAMtara thAya che. samagra vizva jIva ane ajIvanu banelu che. jIva ane puddagala sakriya dravyA che athavA tA nimitta kAraNeA che. jIva ane ajIvane sAMkaLatI kaDI ke zRMkhalA ka che. jIvanI sAthe karmonA baMdha, udaya ane nAza e jainadharmanA karmasiddhAMta che. karmanA nAza karIne ja jIva meAkSa pAme che. puNya : jIvane jenAthI uttama sAmagrI prApta thAya te puNya. temAM kAraNabhUta zubha kriyAo te paNa puNya che. devamanuSya Adi uttama gati, uttama jAti vagere puNyakanA uddayathI prApta thAya che. jaina darzanamAM puNyama dhanAM kAraNabhUta Page #474 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 42 0 jainaratnaciMtAmaNi nava prakAra batAvyA che. 1. anna puNya, 2. pAna puNya, 3. hAno , 10 prakAranA yatidharma, 12 bhAvanA ane 5 vastra puNya, 4. zayana puSya, 5. gharanA Azraya ApavAnuM cAritra e saMvaratavanA pa7 bheda che. A bheDhInuM pAlana puya, 6. mananiyaMtraNa puNya, 7. vacana niyaMtraNa puNya, karavAthI tamAma karmanuM Agamana thatuM nathI. arthAt karmo 8. kAyaniyaMtraNa puNya ane 9. namaskAra puNya. tIrthaMkarathI AvatAM rokAya che. - mAMDIne muni bhagavaMta sudhInA supAtra kahevAya. dhamI gRha nirjarA : AmAnI sAthe lAgelAM karmo jenAthI pAtra ane anukaMpA karavA yogya jIve anuSya pAtra dura thAya, kharI jAya, te nirjarA kahevAya che. Do. rAdhAkRSNana kahevAya. AvA uttama supAtra vagerene upara kahyA mujaba Gyei ad indian Phil,sophyni aurings annapAna Ade ApavAthI nava prakAre puNyakarma prakRti Nirjara is that which utterly and entirely eno baMdha thAya che. ane sAtavedanIya, uccagotra Ada weurs away all sins previously commited. 42 rIte bhagavAya che. pApa:- rAga-dveSa vagerenI asara nIce karavAmAM AvatuM cha prakArano atyaMtara tapa ane cha prakArano bAhya tapa koIpaNa aniSTa karma e pApa che. pApane kAraNe ja vyakti ema bAra prakAre nirjarAnA bheda che arthAt tapa dvArA mAM ajJAna uddabhave che. jaina darzanamAM pApakarma bAMdhavAmAM nirjarA thAya che. bIjI rIte paNa nirjarAnA be bheda che, nimittabhUta aDhAra prakAra batAvyA che te A pramANe (1) karmakSaya karavAnI samajapUrvaka karAtI nirjarA te sakAma prANavadha - jIvahiMsA, (2) asatya, (3) adattAdAna, nirjarA ane karmano udaya AvavAthI thatI svAbhAvika ( pratyakSa ke parokSa corI) (4) abrahmacarya, (5) parigraha, nirjarA ke ajJAna tapa dvArA thatI nirjarA te akAma nirjarA. (6) kodha, (7) mAna-ahaMkAra, (8) mAyA (daMbha), : ( Hondage) bhAratIya darzananI anya zAkhA(9) lobha, (10) rAga (Asakti), (2) zreSa, (12) enI jema jainadarzana paNa mAne che ke jIva karmonA kalahakajiyo karavo, (13) abhyAkhyAna - keIne khoTuM baMdhanamAM rahelo che. baMdhanane kAraNe ja jIva vividha prakAranAM ALa devuM, (14) pizunya - cADI khAvI, (15) rati- duHkhano anubhava kare che. jIva svabhAvathI te pUrNa che. jIva arati = harSa zeka karavo, (16) paraniMdA, (17) mAyA amaryAdita jJAna, amaryAdita darzana - zraddhA, amaryAdita pRSAvAda = kapaTapUrvaka jUTha bolavuM, ane (18) mithyAdarzana zakti ane amaryAdita AnaMda bharelA che. jIva potAnI zalya. A aDhAra pakAra dvArA pApa baMdhAya che ane pAMca vacce AvatAM karmarUpI paDadAone dura kare te potAnA jJAnAvaraNIya Adi karmorUpe 82 prakAre bhagavAya che. sAcA svarUpane jANI zake. jema sUrya vAdaLa pAchaLa chupA Asava : Asrava zabda A + sra dhAtu uparathI bane che. elA hoya te tyAM sudhI tenuM darzana thaI zakatuM nathI, tene artha AmAnI aMdara kama paramANuono praveza thavo paranuM vAdaLa dUra thatAM sUrya AkhA jagatne prakAzita kare che. jema chidravALI hoDImAM samudranA pANIno praveza thAya che te ja pramANe jIva kama 2pa A tarAthI dUra thatA che tema karmanA aNuo jenA ge AtmAmAM praveza kare te potAnAmAM rahelI pUNu tAne jIva jANI zake che. baMdhanuM Asrava kahevAya che. AtmA ke jIva tarapha karmonuM vahevuM kAraNa karma che. karmarUpI pudagale jIvane AvIne vaLage che. eTale Asava. jema gAmanuM meluM pANI nALAmAM thaIne karmayudaMgalIne jIve sAthe saMbaMdha anAdine che. paraMtu taLAvamAM vahe ane taLAvanA pANIne malina kare che. tema te A saMbaMdhane aMta mekSamAM jatAM thAya che. baMdhanA cAra karmo A mAne malina kare che. bhInA vasA upara baLa prakAra che. 1. prakRti, 2. sthiti, 3. rasa ane 4. pradeza. coTI jAya ane vastrane malina kare te ja pramANe karmarUpI kama ba dhamAM kAraNa taka rajakaNe AtmAne cAMTIne AmAne malina banAve che. koMdha mAna, mAyA ane lobha. saMvara-nirjarA dvArA karmanA abhimAna vagere duSTavRttithI bhIMjAyelA AtmAne A karmo baMdhanamAMthI chuTakAro meLavI zakAya che. vaLage che. AtmAne malina karanArI vRttione kaSAya tarIke mekSa : mokSa eTale jIvane karmanA baMdhanamAMthI chuTakAro. oLakhavAmAM Ave che te cAra cheH 1. krodha, 2. mAna, mekSa aMge Do. rAdhAkRSNana Indian Philosophy mAM 3. mAyA, 4. lAbha. jaNAve che ke-The liberated is not long, not saMvara: saMvara zabda hama + dhAtu uparathI banela che. small, not black, not blue, not bitter, not saMvarano artha thAya che rokavuM. arthAt karmonI jIva ke purgent neither purgent neither cold, not hot... without body AtmA taraphanI gati rokavI te saMvara. navAM karmane AvatAM whithout ribirth, he, perceives, he knows rokavA te saMvara. Asavano virodhI saMvara che. AsavanAM but there is no analogy. dvArA roke-aTakAve te saMvara. je kriyAthI AvatAM karma jIvamAMthI karmano saMpUrNa laya te mekSa. A avasthAmAM rokAya te saMvara te pAMca samiti, maNa gupti, 22 pariSa- jIvane saMpUrNa sanAtana ciMtA ane upAdhithI mukta sukha maLe malina nA pI dhamAM pati, sthiti mAna, mAyAvata, kaSAyo che. te ane 4. praza vaLa na kare che jethI Jain Education Intemational Page #475 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 4ra1. che. karmarUpI baLataNamAMthI jIvanI mukti eTale mokSa. mukta (2) nItizAstra. prA. jha. vi. koThArI ane prA. mU, kA. jIva A jagatanI Toce AvelA siddhikSetramAM vasavA jAya che. bhaTTa (gujarAta yuni. prakAzana, gujarAta yunivarsiTIsamyajJAna, samyagdarzana ane samyapha cAritradrArA pUrNatAnI amadAvAda 380009) dazA mAtra mAnavajIvanamAM ja prApta karI zakAya che. karma dUra (3) jagatanA dharmo. zrI rAmI zivAnaMda (RSikeza) thavAthI jIva zuddha bane che. A dizAmAM vedanA, duHkha, roga, zivAnaMda sAhitya pracAra samiti. vRddhAvasthA, mRtyu, thAka ke becenI hotAM nathI. te amaratA, anaMtajJAna ane sanAtana ekadhArI AnaMdanI sthiti che. (8) Indian Philosophy-Vol, I. Dr. Radha. mekSa eTale sarva karmabaMdhanamAMthI AmAno chuTakAro. krishnan. (George & Unwin Ltd. London) (5) vizvanA vidyamAna dharmo. prA. kAjhI, parIkha, zAhasaMdarbhagraMthasUci bhArata prakAzana, amadAvAda. (1) An Introduction to Indian Philosophy - (6) bhAratIya darzana-sarala paricaya. devIprasAda caDyo - (S. Chatterjee and D. M. Datta, fifth pAdhyAya. anu. kRSNakumAra dIkSita, rAjakamala prakAzanaElition, Univercity of Calcutt.) dihI-8 TTa zatruMjaya tIrthanI taLeTImAMnuM kesariyAnagaranuM manohara maMdira jemAM jaina kalA-sthApatyanAM darzana thAya che. Jain Education Intemational Page #476 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainadarzanamAM karmavAdanuM prAbalya - vimalakumAra mohanalAla dhAmI A saMsAra vicitratAthI sabhara che. A vicitratAnuM rasa, ane sparza hoya che, karmanuM svarUpa keTaluM sUkSama che mukhya kAraNa karma che. je karma na hota to dekhAtI vicitratA te jaNAI Avaze. paNa na hota. eka rAjA, eka raMka, eka sukhI, eka duHkhI, eka rogI to eka nIrogI, eka kALe te eka rUpavAna, saMsAranA jIvAtmAomAM rAga, dveSa, bhegavilAsa, eka jADo to eka pAtaLA..! saMsAramAM AvI aneka AnaMda pramoda tema ja sukhopabheganI lAgaNI paDelI che ane A aMge vicAravAnuM ke kArya karavAnuM kArya = karma vicitratA jovA maLe che. A vicitratA pAchaLa karma nAmanI mahAsattA kArya karI rahI che. A kAraNe saMsAra vicitratAthI karato ja hoya che. mana, vacana, kAyAthI kAMIka kriyA (karma) cAlu rahe che. sabhara lAge che. karmanA aNuo samagra vizvamAM phelAyelA che. paraMtu te jIvAtmA sArAM-narasAM karmo karato rahe che chatAMya jIvAtmAmAM je anaMta jJAnano prakAza che, darzana meLavavAnI adRzya che. chatAM tenA kAryathI ApaNe tene jANI zakIe chIe. zakti che te karmathI DhaMkAya che ethI karmanAM vAdaLo dUra jagatamAM be to vidyamAna cheH jIva ane jaDa. zarIramAM jAya tyAre ja jIva puNya, maMgala prakAzanA mArge pahoMce jIvananuM astitva hoya te ja ApaNe kArya karI zakIe che che. muktino AnaMda mANI zake che. chIe. khorAka laI zakIe chIe. jo zarIramAM jIva na jyAM jIvasRSTi che tyAM jagata ane karma che. anAdi che. hoya te kazuM kArya thaI zake nahi. jIva zarIramAM rahetA parivartana thayA kare che paraMtu pravAha akhalita vahyA kare che. nathI tyAre tene mRtyu pAmelA jAhera karavAmAM Ave che. e rIte jemAM jIva nathI e jaDa kahevAya che, jema ke makAna, AtmA prathamathI ja karmayukta hoya che. karma pramANe moTara, kapaDAM, pustaka vagere jaDa che. phaLa bhegavavAnuM tema ja niraMtara karmo bAMdhavAnuM cAlyA kare che. baMdhAvasthAmAM te kayAreya karmathI rahita thato nathI. saMsAramAM jIvonI saMkhyA anaMta che tema jaDanI paNa jainadharma prarUpelo karmavAda saMsAranI aneka rahasyamayI saMkhyA anaMta che. jaDa be jAtanA kahI zakAya. eka vinAzI ghaTanAone ukela lAvanAruM mahAvijJAna che. ane te puraane bIjuM avanAzI. ApaNe je jaDano upabhoga karIe SArthanA prazasta payagAma ApI jAya che. chIe te vinAzI jaDa che. te sivAyanuM ghaNuM jaDa dravya jinadarzanamAM nava tattva darzAvyAM che. teno saMbaMdha kamane avinAzI che. je paramANu che tene avinAzI kahI zakAya. jana dArzanike to A vAtamAM sahamata thatA nathI kAraNake che. nava to A pramANe che: paramANumAM paNa anaMta TukaDI rahelA che. AjanuM vijJAna jIva, ajIva, puNya, pApa, Azrava, saMvara, nirjarA, A satya zodhavA mathI rahyuM che ane prayatnanA phaLa rUpe baMdha ane mokSa. ilekaTrona, proTIna, have projana paNa zodhAyo che chatAM jina dArzanikonuM kahevuM che ke sarvajJa daSTithI jenuM vibhAjana saMsAramAM dareka vastuone jIva-ajIvamAM samAveza thaI jAya che. jIva eTale cetanAyukta padArtha eTale ke AtmA, azakya banI jAya tenA chellIvAra vibhAjita thayelA TukaDAne ajIva eTale cetanArahita padArtha. temAM pAMca prakAra rahelA paramANu kahevAya che, je avinAzI che, jeno vinAza che. dharma, adharma AkAza, kAla ane pudagalakama e pudrazakya nathI. galanuM ja pariNAma che. jo phaLanI apekSAe jaI zuM to AthI karma paNa amuka paramANunA jaththArUpa che. koI karmanA be prakAra jovAmAM Avaze. zubha phaLa ane azubha paNa vastu ke padArtha chUTA chUTA paramANunA joDANathI bane te ja ra thI ra phaLa ApanAruM karma eTale ke puNya ane pApa. che. AthI koI paNa eka paramANu bIjA koI paNa eka Azravano artha karmanuM AmA bhaNI AvavuM. Azrava paramANu sAthe joDAI zake che. jaDa dravyamAM varNa, gaMdha, e AtmAmAM karmane dAkhala thavAnI kriyA che. Jain Education Intemational Page #477 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Ave ke nidarzanamAM virAtimAM che, je che sarvasaMgrahagraMtha 423 saMvara --le je karmo AtmAbhaNI AvI rahyAM che te ditti-vaMciya-SiA, te sattanA uttara ! karmone rokI rAkhavAM. saMvarane dhAraNa karavAthI navAM karmo 3 -fDhAma, ramarfeckuttamaM hita !! AtmAmAM praveza thatAM nathI. jeo lokettama che, siddha che ane mana, vacana tathA nirjarA artha karmonuM kharI javuM. karmo AtmAne kAyAthI tavAyelA che teo mane Arogya eTale muktinuM bAjhelAM che, vaLagelAM che te kharI jAya tyAre nirjarA sukha Ape. badhilAbha eTale samyakatava Ape. mRtyu thaI kahevAya. samayanI zreSTha samAdhi Apo (uttama zabda maraNa saMbaMdhI sUcana kare che). baMdha eTale puddagalonuM AtmA sAthe joDAvuM. aviratine sAmAnya artha kADhIe to jemAM virati mokSano artha karmanAM sarva baMdhanomAMthI AtmAnI na hoya te avirati, paraMtu ahIM viratinI mukhyatAe mukti. paramapadanI prApti, anaMta sukhane svAmI kahI zakAya. avirati kahevAya che. virati eTale vrata, niyama, tyAga uparokta nava tAmAM ja jaNAI Ave ke jainadarzanamAM athavA pratyAkhyAna. je AtmA tyAga, vrata, niyama Acare karmavAda para sarvazreSTha samajaNa ApI che. AtmAne anAdi che te viratimAM che, je vrata, niyama, tyAga ke pratyAkhyAta kALathI karmabaMdha rahelo che. karmabaMdha zA kAraNe thAya che tenAM AcaratA nathI te aviratimAM che. cAra kAraNo zrI jinezvara bhagavaMte jaNavyAM che. aviratinA kAraNe AtmA pAMca iMdriya ane chaThThA mana mithyAtva, avirati, kaSAya ane ga. dvArA viSayasukhamAM magna bane che. AthI cha kAyanA jIvonI hiMsA Acare che. Ane kAraNe aviratine karmabaMdhanuM mithyAtvamAM paNa pAMca prakAra darzAvyA che. kAraNa mAnavAmAM AvyuM che. Abhigrahika, anabhigrahika, Abhinivezika, sAMzayika ane anAgika. kaSAya-jIvanA zuddha svarUpane je kaluSita kare te kaSAya kahevAya. saMsAra vRddhi pAme te kaSAya kahevAya. jainadarzane Abhikhagrahika eTale sAcA khoTAnI parIkSA karyA vinA kaSAyanA cAra prakAre darzAvyA che ke kaSAyanA cAra prakAro darzAvyA che. krodha, mAna, mAyA, lobha. pitAnA manamAM je AvyuM tene sAcuM mAnI levuM. koino artha gusse, TheSa ke vera levAnI vRtti hevI. anabhigrahikamAM viSa ane amRta banane sarakhAM evuM je dhAre che jema ke badhA dharmo sArA...sahu vaMdanIya che. badhAM mAnano artha abhimAna, ahaMkAra ke mada ghaTAvyo che. - dazane suMdara te anabhigrahika mithyAtva kahevAya. jyAre mAyA eTale kapaTa, daga, chetaravAnI vRtti hovI. Abhinivezika mithyAvamAM sAco mArga jANavA chatAM, lobha eTale lAlasA, vadhAre meLavavAnI bhAvanA, vRtti, satya samajavA chatAM koI prakArane Agraha AvI paDe tyAre tRSNa hovI te artha ghaTAvI zakAya. asatyane sahAro levo paDe. samajavA chatAM asatya pAchaLa Ama A dareka kaSAyanA anaMtAnubaMdhI, apratyAdorAvuM paDe te Abhinivezika mithyAtva kahevAya. khyAnIya, pratyAkhyAnIya ane saMjvalana evA cAra cAra sAMzayika mithyAtva - pitAnA ajJAnathI jinavANInA prakAro che. e rIte seLa prakAranA kaSAya thaze. paraMtu A kaI paNa artha samaje nahi ane temAM sthira na rahe te soLa prakAranA kaSAyano janmadAtA koNa che? kayAM kAraNe sAMzayika mizyAva. sara AvA kaSAye janme che tyAre janadarzane tenA nava prakAranA anAgika mithyAva- ajANapaNAne kAraNe kaI vAta 4 te kaSAyo kAraNarUpa jaNAvyA che. samaje nahi te anAgika mithyAtva kahevAya che. hAsya, rati, arati, bhaya, zoka, jugupsA, puruSada, A prakAranuM mithyAtva avyakta evA ekendriyathI strIveda ane napuMsakaveda. mAMDIne asaMjJI paMcendriya jIva sudhInAne lAgu paDe che. kaSAya e karmabaMdhanuM prabaLa kAraNa che. ene kAraNe mithyAvanuM pratipakSI samyakatva che. je samyakatva prApta tenAthI dUra rahevAnuM zAstrakAro vAraMvAra jaNAvatA rahe che. thAya te ja mithyAtva na rahe. coga eTale nimittathI thatuM AtmaspaMdana. jyAre AtmaAthI samyakatvanI prApti mATe sau jIvoe prayatna kara- pradezamAM bahAra ane aMdara nimitta maLatAM je spaMdano thAya vAne hoya che. tIrthakara bhagavaMtanI stuti karyA bAda ApaNe che, AMdolane jAgRta thAya che, caMcaLatA jame che tyAre tene bhAvathI kahIe chIe zAstrIya paribhASAmAM yoga kahevAmAM Ave che. Jain Education Intemational Page #478 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 424 manAyeAga, vacanayAga, kAyayeAga - traNa prakAre che. mananA vividha vyApArA e manayAga. vANI-vacanane lagatA vyApArA e vacanayAga. kAyAne lagatA vyApArA e kAyayeAga. karmonA baMdha thavAmAM ceAga mahattvanA bhAga bhajave che. karma badhanAM kAraNeA jANyA pachI karmabaMdhanA prakArA para dRSTipAta karavA jarUrI khanaze. te cAra prakArA che. prakRtibaMdha - svabhAva, jema keAIpaNa phaLa ke anAja khAvAmAM Ave teA koIvAra vAyu kare athavA pitta utpanna kare, huM kapha kare e tenA svabhAva gaNAya che, te rIte kAI kama jJAnane rAkI pADe te koI kadarzanamAM rukAvaTa lAve koI kazaktinI vacce AvIne rokI pADe. Ama tene rAva karma bAMdhatI vakhate nakkI thAya che. sthitiba`dha : kALa, jema ApaNe AMtrA vAvIe te temAM kerI AvatAM vAra lAge che, phaLa ApavAnA kALa hoya haiM. amuka kALamAM ja kerI maLe che te rIte kamane paNa phaLa ApavAnA kALa hoya che. karma bAMdhatI veLAe A kALa ke sthiti nakkI thayelI heAya che. zAstramAM jaNAvyuM che ke A kALa ochAmAM ochA aMtarmuhanA ane vadhAremAM vadhAre sittara kADAkeADI sAgarApamanA hAya che. rasabadhaH karma AMdhatI veLAe pariNAma pramANe tIvra athavA ma gatie rasa jhare che eTale ke je prakAre rasa paDagho hoya te pramANe tenu phaLa bhAgavavu paDe che. pradezaba`dha H AtmA peAtAnI najIka kama skaMdhAne ceAganA kAraNe peAtAnI tarapha kheMce che. ane tene Atmapradeza sAthe ekameka banAvI de che. Ama Ane pradezakha dha kahevAya che. jIvaka baMdha be prakAra kare che je nIce pramANe cheH nikAcita karma baMdha : karma bAMdhatI veLAe jIva je kaSAyanA tIvra pariNAma ane lezyAyukta hoya te te nikAcita karmoMbaMdha kahevAya che. e rIte ma pariNAma ane lezyAvALA hAya tA anikAcita karmabA~dha thAya che. vrata, niyama, tapa, ArAdhanA dvArA pUrve bAMdhela alpa nikAcita karma baMdhanI paNa nirjarA thaI jAya che. jainaraciMtAmaNa anikAcita karma baMdhanA traNa prakAra zAstramAM jaNAvyA che- spaSTa, buddha, nidhatta, sAmAnya pazcAttApathI karmanuM baMdhana tUTe tyAre spaSTa kabaMdha ane che. karmanuM adhana tADatAM vAra lAge ane pachI temAM saphaLatA maLe tene advakarmAMdha thAya che. jo ka baMdhana gADha hAya ane temAMthI mukta thavA mATe ArAdhanA, tapa Adi karavu' paDe tyAre te nidhatta karma baMdha thAya che. anikAcita karma madhamAM pAchaLathI parivartana thaI zake che. jo zubha kArya AtmAthI thAya teA. paraMtu sunikAcita karmabaMdhamAM koI paNa prakAranuM paravartana thaI zakatu nathI AthI ja jJAnI bhagavaMtA ka`baMdha na karavA age vAraMvAra cetavaNI ApatAM rahe che. ke yogathI pazu ka baMdhana thAya che. yAga viSe jaNAvavAnuM yAgano artha dharmavyApAranA arthamAM nahi paraMtu AtmapradezanA AMdolananA arthamAM AtmapradezanA spaMdanarUpI yAga vaDe AtmA kANuvAne peAtAnAmAM samAvI le che ane e rIte kAmaNavAnuM AtmA sAthe maLI javu' e ja kabaMdha che. jyAre kAmavA AtmA sAthe maLe tyAre ja karma kahevAya che. kanA svabhAva ATha prakAranA zAstramAM varNavavAmAM AvyA che. AkAza pradezamAM Atmapradeza ane ka yAgya puddagala-varaNIya skaMdhA avagAhIne rahelA che. AvA pudagalaskaMdhA jIva grahaNu karI zake che. je AkAza. pradezane AtmAe avagAhelA hAtA nathI ane karma skaMdhA AtmapradezathI dUra che tevA ka pudagala grahaNa karavAnuM ke tene karUpe pariNAmAvavAnu hotuM nathI. asthira, caMcaLa kaskaMdhAne jIva svIkAratA nathI. je AtmAnA pradeza sAthe avagADha karmaskA sthira hAya tene ja jIva svIkArI zake che. jJAnAvaraNIya karma : jJAnane DhAMke, jJAnanA prakAza eche kare athavA vighna pADe te jJAnAvaraNIya karmI kahevAya che. AtmAmAM saM kaI jANavAnI zakti paDI hAvA chatAM jJAnAkane kAraNe te jANI zakatA nathI. kevaLI bhagavAne jJAnAvaraNIya kanA saMpUrNa kSaya thayelA hoya che tethI te sarvajJa kahevAya che. adhajJAna, mana:paryaMcajJAna ane kevaLajJAna. uparokta jJAnanA pAMca prakAra darzAvyA cheH matijJAna, zrutajJAna, pAMceya jJAnanuM kramazaH AvaraNa kare te jJAnAvaraNIya karmAMnI uttara prakRti che. jIva jJAnAvaraNIya kama zI rIte upAje che...? sau prathama tA jJAna, jJAnI ane jJAnasAdhanAnI AzAtanA tema ja temanI sAme zatruvaTa, duzmanAvaTa rAkhavI, virAdha dAkhavavA. bIjuM, jJAnadAtA gurudevane ALavavA mAMDe eTale temanuM nAma chupAvavuM. trIjuM, jJAna, jJAnI athavA jJAnanAM sAdhanAnA nAza karavA. Page #479 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 42 5 cothuM, uparokta jJAna, jJAnI ke jJAnanA sAdhanone dveSa AyuSyakarmanI uttara pravRtio-devatAnuM AyuSya, manukare tethI jJAnAvaraNIya karma baMdhAya che. SyanuM AyuSya, tiryaMcanuM AyuSya ane narakanuM Apyuya. pAMcamuM, AzAtanA karavI. je AyuSyakarma baMdhAya te rIte tyAM sthAna maLe che. chaThaThuM, koI paNa jIva jJAna meLavato hoya to temAM nAmakama-je karmane kAraNe AtmA mUrtarUpa pAme ane aMtarAya karavo. zubhAzubha zarIra dhAraNa kare tene nAmakarma kahevAya. dazanAvaraNIya karma-je karma darzanaguNamAM bAdhArUpa bane, ' nAmakarmanI uttara prakRti beMtAlIsa che. cIda piMDa prakRti, darzanaguNane DhAMkavAno prayatna kare te darzanAvaraNIya karma ATha pratyeka prakRti, daza sthAvaradazaka ane daza dazaka. kahevAya. jyAre AtmA A karmano saMpUrNa kSaya kare tyAre temAM piMDa prakRtinA bheda paMcotera che. tenI sAthe pratyeka te kevaladarzananI prApti kare che. prakRtinA bheda meLavatA nAmakarmanI kula uttara prakRti eka| darzanAvaraNIya karmanI uttara pravRtio nava che. cakSa- traNa thAya che. A nAmakarmanI prakRtimAM tIrthakara nAmakarma daMzanAvaraNIya, acakSudaMzanAvaraNIya, avadhidarzanAvaraNIya, paNa che. kevaladarzanAvaraNIya, nidrA, nidrAnidrA, pracalA, pracalI- je karmanA udayathI jIva traNe bhuvanane pUjanIka thAya che, pracalA ane tyAnaddhi (vINa dvI) tathA cetrIza atizaya, pAMtrIza guNayukta vANI temaja vedanIya kama-je karma AtmAne sukha-duHkhanuM vedana aSTa mahAprAtihAryathI yukta bane che. A tIrthakara karAve ke anubhava karAve te vedanIya karma kahevAya. AtmAnuM nAmakarmano udaya kevaLajJAna prApta thAya tyAre thAya. paNa te svarUpa AnaMdaghana che toya A kamInA kAraNe sukha-duHkhanI pahelAM na thAya. kalpanA, anubhava kare che. gotrakarma - jenA kAraNe jIvane UMcA-nIcApaNuM prApta A karmanI prakRtio be prakAranI chezAtA vedanIya ane thAya che te ge vikarma kahevAya che. temAM uccagotra ane nIcagotra azAtA vedanIya. ema be prakAra rahelAM che. khyAtivALA kuLavAna kuLamAM saMsAramAM jIvane Adhi, vyAdhi ane upAdhi dvArA janma apAve te uccagetra ane nIca kuLamAM janma apAve du:khane anubhava karAve te azAtAdanIya karma kahevAya. te nIcatra kahevAya che. jyAre zarIrasukha sAruM hoya, Arthika rIte mukelI na . aMtarAyakarma-je karma thI AtmAnI labdhimAM aMtarAya hAya, kuTuMbamAM anukULatA hoya eTale saMyogo UjaLA hoya Ubho kare ke kaI vidata Ave tene aMtarAyakarma kahe che. tene zAtA vedanIyakarma kahe che. aMtarAyakarmanI uttara prakRtie dAnAMtarAya, lAbhAMtarAya, bhagatarAya, upabhegAMtarAya ane vItarAya che. gurubhakti, kSamA, karuNA, vrata, yoga, kaSAyavijaya, AtmA samaye samaye sAta karma bAMdhe che. ATha karmo dAna ane daDha dhamapaNuM vagerethI zAtA vedanIya ane tenAthI sattAmAM hoya che. je karma udayamAM Ave te potAnuM phaLa *viparItapaNe azAtAdanIya karma baMdhAya che. avazya batAve che ane te sAmAnyathI A mAne bhegavavuM mohanIya karma-saMsAramAM je jIva mehagrasta banIne paDe che. AthI jainadarzanamAM karmavAdanuM prAbalya vizeSa che. jIve che te mehanIya karma kahevAya. A karmane kAraNe viveka karma no prabhAva te pratyeka prANIne jhIlavo ja paDe che, buddhi, vartanamAM pheraphAra jaNAya che. mehanIyakarma nAza pAme zuM mAnavI, zuM deva, zuM tiryaca...kaIpaNu jIva jagatamAM te aMtamuhUrtamAM ja kevaLajJAnI thavAya che. evo nathI ke je karmanI asara taLe na hoya...! mehanIya karmanA be bhAga che. A saMsArano vyavahAra karmane AdhIna che. je karma na darzanamohanIya ane cAritramohanIya. darzanamehanIya hoya te narakAdi cAra gati e na hoya, sthULa ke sUmi karma traNa prakAranuM che-samyakatvamehanIya, mizramehanIya, zarIra na hoya. janma-maraNanI paraMparA na hoya...! AthI mithyAvAhanIya. karmanI asara taLe samagra sRSTi chavAyelI che. krodha, mAna, mAyA, lAbha, cAritrAhanIyakarmanA kamanijarAtapa e karmanirjarAnuM mukhya sAdhana ane svaracha mArga che. AthI tenuM ArAdhana karmanirja rA mATe AyuSyakama-amAne amuka mudata sudhI je kamane lIdhe karavuM. nirAzasabhAve jinAjJA mujaba tapa karavAthI game eka zarIramAM rahevuM paDe che tene AyuSyakama kahevAya. tevA nikAcita paNa karmanI nirjarA thaI jAya che. tapa karavAthI bhedo che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #480 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 426 jenaratnaciMtAmaNi siddhio paNa prApta thAya che; paraMtu manathI koI evA prakArano vipAka ApatuM nathI paraMtu anyanA vipAkamAM anukaLa banI hetu rAkhIne tapa karavuM na joIe, jAya che. AtmAne je puruSArtha jJAna, darzana, cAritranI ArAdhanA bauddhadharmamAM mAnavAmAM AvyuM che ke jIvanI je mATe karavAnuM che tethI vividha tapa vaDe kamanI nirjarA thAya vicitratA che te karmakata che. AmAM jenenA mata pramANe che. karma vize vistRta ane UMDANabharyuM jJAna anya karatAM rAga-dveSa ane mahine bauDho mAne che. jainadarzanamAM savistara ApyuM che je samRddha che. Ameya jaina vijJAnavAdI bauddhoe karmane "vAsanA" zabdathI oLadarzanamAM karmavAdanuM prAbalya vizeSa che. khAvyuM che. prabhAkare jaNAvyuM che ke jeTalAM kAryo che te badhAM jainatara dazananI kama aMge mAnyatA vAsanAjanya che. vizvanuM citra ghaTAvavuM hoya to vAsanAne saMsAramAM je cha vate che, temAM Atmatattva samAna mAnyA vinA cAlatuM nathI. che paraMtu temAM kaI deva che, keIka tiryaMca che, koI manuSya yogadarzanamAM karmano vipAka jAti, Ayu ane bhoga che. temAM keI rAjA, koI raMka, keAI mUrkha, kaI paMDita, traNa prakAre banAvyuM che. keI surUpavALo ke kaI kurUpa dharAvanAro vagere je vicitra- sAMkhyadarzananI mAnyatA paNa cagadarzana jevI ja che. paNuM dekhAya che te hetu sahita ja che. te hetune karma kahe che. niyAyikoe rAga, dveSa ane mohane traNa doSa tarIke pRthvInA badhA bhAgomAM dareka darzanakAroe karmavAdane svIkAryA che. svIkAryo che. temAMya bhAratIya darzanamAM karmavAdanuM sthAna vaizeSika darzananI mAnyatA paNa taiyAyikone maLatI ja che. savizeSa che. anAdikALathI cAlyA AvatAM AtmA ane karmanA eka dapaMthI zihalana mizranuM kahevuM che ke AkAzamAM saMbaMdhane muktatA prApta karavAno mArga tyAre ja maLaze ke UDI jAo, dizAonI pelI pAra jAo, dariyAnA taLiye jyAre tenA viSe sUthama vicAra karavAmAM Ave. karmanI sAthe jaIne bese, marajImAM Ave tyAM jAo paNa janmAMtaramAM karmanA phaLano saMbaMdha che. A prakAranI mAnyatA dareka dezano je zubhAzubha karma karyA hoya che tenAM phaLa te chAyAnI jema dharAve che. tamArI pAchaLa ja AvavAnAM. e tamAro tyAga nahi kare. janagraMthomAM karmavAdanI je prakAranI vyavasthA je TUMkamAM dArzanikoe kamanA prakAramAM-puNya-pApa, zubha-azubha, AgaLa jaNAvI che te prakAranI vyavasthA anya koI dazanamAM dharma-adharma. jIvane je karmanuM phaLa anukULa gaNAya te puNya jovA maLatI nathI. kAraNa ke janadazane karmanI vividhatA, ane anukuLa na jaNAya te pApa. e prakArane artha karavAmAM tenuM sATa darzana, vistRta varNana suMdarapaNe lakheluM che. AvyA che. karmanI sthiti, pudagala kema bhagavAya? baMdhAya? kema ane A prakAranA bheda upaniSada, sAMkhya, bauddha, yoga, chuTe tenuM sarvAgapUrNa tattvajJAna mAtra jainadarzanamAM ja jovA nyAya, vaizeSika e badhAmAM nihALI zakAya che. maLe che. jainadarzanamAM karmonA bheda, svarUpa, karaNa vagere badhA darzanoe karmane baMdhana mAnyA che. puNya hoya ke Aga pApa banne karmano baMdhana tarIke svIkAra karyo che. tema ja emAMthI jainadarzanamAM karmavAdanuM prAbalya chUTakAro meLavavo tene paNa svIkAra karyo che. bhAratanA anya darzanone evo mata che ke karma e adRSTa bauddha ane cagadarzanamAM kRSNa, zala, zakalakaccha. aza- zakti che ke jene pariNAme vyaktinI ane prArabdhanI vivikalAkRSNa ema cAra prakAra paNa jaNAvyA che. kRSNa eTale dhatA aspaSTa rIte chatAMya svAbhAvika rIte jaNAya che ane pApa, phula eTale puNya. zukalakRSNane artha puNya-pApanuM e rIte enuM jIvana nakkI thAya che. mizraNa jyAre azukalAkRSNamAM pApa puya bemAMthI kazuM janadarzana karma viSe ja de mata dharAve che je pudagalAstinahi e ghaTAvavAmAM AvyA che. A cotho prakAra vItarAga kAya AtmAmAM pravezIne daSTa rIte je asara kare che te karma che. puruSane hoya che. jaina dharmanA siddhAMta pramANe A jagata zAzvata ane nitya bauddhonA "abhidharma"mAM bAra prakAranA karmanuM varNana che. ane paryAye aniya che. sRSTi ane pralaya thavAnI mAnyatA che. kRtyanI dRSTie cAra, pAkadAnanI dRSTie cAra, pAkakAlanI janadharmamAM nathI. vizvanuM zAsana karanAra koI sava nathI. daSTie cAra che. temAM kRtyanI daSTie eka janaka dharma che te vizva para rAjya calAvanAra koI devanuM astitva mAnavAnI navA janmane utpanna karIne vipAka Ape che. paraMtu urthaMbhaka jainadarzana cAkhI nA pADe che. Jain Education Intemational Page #481 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 427 jainadarzanamAM karmabaMdha aMge savistRta jaNAvyuM che. dareka paLe navA karma Ave, phaLa maLI rahe nAza pAme, pharI navA karma baMdhAya. A kAraNe bhavanI anAdi sAMkaLa cAlyA ja kara na ja - bhAratanA anya darzananI jema jaina darzanano hetu ane udeza e ja rahelA che ke janmamaraNanI ghaTamALamAMthI jIvane mukta karo. A saMsAranA duHkhomAMthI mukta karIne nirvANanA mAge laI javo. paraMtu A prakAranI sAdhanA dareka jIva sAdhI zakatA nathI. amuka jIve to svabhAvathI ja abhavya che. e kayAreya paNa mukta thaze nahi. e jIne hamezAM janmamaraNanI ghaTamALamAM rajhaDavAnuM che. paraMtu je jI vizeSa saMjogone baLe mukata thavA utpanna thayA che te zubhakarmonA baLe potAnA AtmAne paripUrNa karIne AtmapradezamAM vaLagelI kAmaNavarga ne sarvathA naSTa karI AtmAnA anaMta guNone meLavaze. zrI haribhadrasUrIzvarajI mahArAjAnuM kahevuM che ke jeo karmavAdI che temane saMsAra eka pudagalaparAvarta karatAM vadhAre hoya che. ane jeo puruSArthavAdI che temano saMsAra eka pagalaparAvarta karatAM paNa ocho hoya che. puruSArtha vinA siddhi nathI. anaMtAnubaMdhI kaSAyone teDAya tyAre te mithyAtva jAya che ane samyakatva pamAya che. jainadarzanamAM navA karmo na bAMdhavA, bAMdhelA kama teDavAM tema ja udayamAM AvelA karmone niSphaLa karavAnA puruSArtha vinA mokSamArgamAM pravRtti nathI. jainadarzanamAM karmavAdanuM mahattva savizeSa che. je karmanA tANAvANamAMthI mukta banIe to ja muktimArga, jJAnamArganA pravAsI banI zakIe. nahitara jIva janmamaraNanI ghaTamALamAM karma pramANe bhamyA ja karaze. DIET Life Jain Education Intemational Page #482 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zramaNa darzana e ja jainadarzana --zrI prA. nAnakabhAI kAmadAra, [noMdha-jainadarzanamAM kama vAda para vistRta khyAla apAyA che. anyadazAmAM kavAda viSe ATalI UMDANa, gahanatA, ga'bhIratA jovA maLatI nathI. AthI zarUAtamAM janardezananA kavAda zuM che ? kaI aMgenI TUMkI jANakArI rajU karI che. A viSaya ati gahana che jenuM Alekhana sa`kSiptamAM karyuM che, ] zramaNa zabdanA pAribhASika artha "auddha ke jaina paNa svIkAratA hAya tema jaNAya che. AthI ja kadAca sAdhu" tevA ane zramaNa saskRti eTale " bauddha ane jaina-pAchaLathI sAMkhyadarzIne IzvaranA astitvane svIkAra karatAM kALamAM pravatelI saMnyAsapradhAna saMskRAMta " tevA thAya che. tene krika mAnyatA maLI hAya tema kahI zakAya. A amAM ja joI e teA zramaNa darzana e jainadarzana che. te siddha karavA bAkI kaI kahevApaNuM rahetuM nathI. Ama chatAM zramaNa zabdathI zuM abhipreta che ane hiMdu saskRti sAthe ja AvI zramaNa saMskRti kayAre udbhavI, vikasI ane peAtAnuM pradAna karyuM te badhA prazno upasthita thAya che. hindustAnamAM brAhmaNa athavA vaidika dharmanuyAyI sa'pradAyanA virAdhI sa pradAya zramaNa sa`pradAya kahevAya che. A sapradAya bhAratamAM vaidika yuganA praveza pahelAthI kAI ne kAI svarUpe kAI ne kAI pradezamAM hatA tenI aneka zAkhAo ane upazAkhAo paNa hatI. jemAM sAMkhya, bauddha, jaina, Ajivaka vigere nAmeA prakhyAta che. AmAMnI keTalIka teA zarUAtamAM vedanI virAdhI rahI para'tu pAchaLathI eka yA bIjA kAraNeAthI vaidika sAhityamAM lupta thai gaI. jemake, pahelAnA vava ane zaiva AgamA vaizvika saMpradAyathI judA hatA eTaluM ja nahi paraMtu tenA virAdhI paNa hatAM ane AthI vaidika sapradAyanA samartha AcAryAM temane vedavarAdhI hAvAthI vedamAM sthAna ApatA na hatA. Avu' ja kaIka sAMkhyanI khAkhatamAM paNa hatuM tevA paMDita sukhalAlajInA mata che. paraMtu ahi' eTalI spaSTatAnI jarUra rahe che ke vedo apauruSeya hatA jyAre bIjA badhA AgamA pauruSeya hAvAnA saMdarbhe temane veDhamAM sthAna na maLyu' hAya te svAbhAvika che. zramaNa sa`pradAya svAbhAvika rIte ja veDhanA apauruSeya ane Izvararacita svarUpanA svIkAra karatA nathI eTalI vAta tA paDita sukhalAlajI 1. sAthe gujarAtI joDaNIkeza. 9 mI A. guja. vidyA pITha. pA. 809. 2. darzana aura ciMtana paMDita sukhalAlajo. dvitIya vadhu pA. pu 3. ejana. pR. 50 jaina ane bauddha sAhityanA sabaMdha nakkI karavA mATe jevA ke prA. lAsena, prA. vekhara ane prA. jekAbInA lagabhaga savAseA varSAM sudhI pazcimanA judA judA vicArakA ekabIjAthI bhinna bhinna matavyA pragaTa thayAMpa e paikI prA. jekeAkhInA mata svIkArIe teA paoNMDita sukhalAlajI kahe che teTaluM tAratamya avazya nIkaLI zake ke jaina sa`pradAya ane bauddha sa`pradAya ane zramaNa sa pradAya che ane tethI temanA sabaMdha bhAIcArA jevA che. chatAM, eka bAbata noMdhanIya che ke yuddha peAtAnA mata sAthe koI samakAlina ke pUrvAMkAlinanA svIkAra karatA nathI. temaNe mAtra peAtAnI mAlika viziSTatA darzAvI che jyAre mahAvIra spaSTapaNe peAtAnA tatkAlina bhagavAna pArzvanAtha saMpradAyanA anuyAyIe sAthe peAtAnA sudhArAe athavA parivanAnA samanvaya kare che. eTale jene atyAre jaina dana tarIke oLakhAvIe chIe te bhagavAna mahAvIranA AcAra vicAranA vArasA kharekhara zramaNa saMpradAyanI bheTa che ke kema te nakkI karavu* jarUrI che. uttarAdhyayana sUtra adhyayana 23. gAthA 12 pramANe "cAujjAmA ya jo dhammA jo imA pA~ca sikkhao / desio vaddhamANeNa pAseNa ya mahAmuNI // A cAturyama dharma che jenuM pratipAdana mahAmuni pArzvanAthe karyuM ane paMcazikSAtmaka dharma che tenuM pratipAdana 4. opeit p. 51 5. The sacred Book ot The East vol. XxII Intro. p. 19&18 6. vAna bhau ciMtana paMDita tulajAjagI v3 2. pR dh 7. uttarAdhyayana sUtra adhyayana 23, Page #483 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagraMtha mahAmuni vamAne karyuM." A hakIkata parathI ApaNA prazna jarA vadhu saraLa bane che. bhagavAna mahAvIrane AcAra vicAranA je AdhyAtmika vArasA maLyA te kayA kayA svarUpe ane kaI kaI para'parAthI prApta thayA ? A praznane sa kSepamAM nizcita javAkha e che ke mahAvIrane je AdhyAtmika vArase maLyA te pArzvanAtha bhagavAnanI paraparAgata bheTa che. ane A vArasA mukhyatve traNa prakAranA che. (1) saMgha (2) AcAra ane (3) zruta.' upalabdha prAcIna jaina sAhityane Agama tarIke ALakhavAmAM Ave che. jemAM kAInA koI svarUpe pArzvanAtha athavA temanI para'parAnuM sUcana thayu' che. pAMca mukhya dhArmika graMthAmAM...AcArAMga, sUtrakRtAMga, sthAnAMga, bhagavatI ane uttarAdhyayana sUtranA samAveza thAya che, jemAM pArzvanAtha para'parAne vArase| hAvAnuM paNa jovA maLe che. eTaluM ja nahi temAM aneka junI vAte kAInA kAI svarUpe surakSita rahI che. digabara-vetAMbara jaina graMthAmAM vanA jovA maLe che ke pArzvanAtha bhagavAnanA janma kAzI-banArasamAM thayA ane temanu' nirvANa sammetazikhara hAlanA pArzvanAtha pahADa para thayuM. kha'ne sa MpradAyanA caritra viSayaka sAhitya dvArA eTaluM tA nivivAda che ke pArzvanAthanuM dhama pracAra kSetra pUrva-bhAratakhAsa karIne gaMgAnA uttara ane dakSiNa bhAga - hatuM. jo ke pArzvanAthanI vihArabhUminI sImA bAMdhavI muzkela che. para`tu temanI pAzva patyikane nAme oLakhAtI ziSya para parAnI vihAra kSetra sImAnA nirdeza jaina ane bauddha graMthA dvArA nakkI thAya tema che. 9. opcit p. 5. 10. AcArAMga, 2, bhAvacUlikA 3. sUtra 401, 11. bhagavatI, 2,5. keAI nagara heAvu joIe. jene AcAya vijayakalyANusUri AdhunIka tuMgI gAma tarIke oLakhAve che 2 429 A badhA uparathI eka vAta siddha che ke jaina AgameAmAM jovA maLe che te pramANe rAjagRhI vigeremAM mahAvIra ane pArzvapatyikA maLyA hatA. temanI vANI paNa prAkRta-a mAgadhImAM graMthastha jovA maLe che. ane brAhmaNa sivAyanA va zramaNa - eka aOmAM zrama karanArA - kahevAtA jemaNe sa`skRta bhASA sAme - prAkRta bhASA apanAvI kemake sAmAnya mAnavI A bhASA vadhu saraLatAthI samajatA AthI bhagavAna mahAvIre vArasAne apanAvI lIdhA heAya te zakaya che. have ApaNe sauMdha, AcAra ane zruta vize vicAra karIe. A mujaphpharapura jillAnuM vaizAlI athavA hAlanuM khasA, vAsukuDa kahevAmAM AvatuM' prAcIna kSatriyakuMDa ane niyA tarIke oLakhAtu' vANijyagrAma A badhe ThekANe pArzvapatyika leAkeA rahetA ke jyAre mahAvIranA jIvanakAla cAlatA hAya che. mahAvIranA mAtApitAne paNa jainagraMthAmAM pArzvapatyika mAnavAmAM AvyA che. temanA mAtRpakSanA dADhA ceTaka tathA moTAbhAI nandIvardhana vigere pApatyika hAyapeDhAlanu tA navAI nathI. gaMgAnA dakSiNe Avelu. rAjagRhI ke je Aje rAjagara tarIke oLakhAya che temAM jyAre bhagavAna mahAvIra dharmopadeza karavA AvyA tyAre tugiyAnivAsI pArzvapatyika zrAvakA ane pArzvapatyika sthavira vacce cAlatI dha carcA gautama dvArA sAMbhaLe che. tuMgiyA rAjagRha najIka 8. paMDita dukhalAlajI darzana aura ciMtana khnndd2-6 ka 11 sahya : bhagavatI 1-9-76mAM kAlAsavesI pAzrva patmikanu' varNa na che. je pramANe te keAI virane maLyA ane temaNe sAmayika, sayama, pratyAkhyAna, kAyAtsa, viveka vagere caratrya sa...badhI muddA para prazna karyA. sthavirAe A praznAnA je je praznA je paribhASAmAM karyA e para ApaNe vicAra karIe javAba ApyA, je paribhASAmAM ApyA ane kAlAsavesIe paribhASA jaina paribhASA sAthe saMbadhita che. te ApaNe nizcitarUpe kahI zakIe ke A prazno ane bhagavatI 5-9-226mAM keTalAka gherA (vRddha sAdhue )nu varNana che. te rAjagRhImAM maryAdApUrNAMka bhagavAna mahAvIra pAse jAya che. ane temane A parimita lAkamAM anata rAdevasa ane parimita rAtadivasa aMgenA prazna pUche che. mahAvIra bhagavAna pArzvanAthanA havAlA ApatAM kahe che ke chaeN. pachI, te apekSAlethI rAta-divasanI anaMta ane ripurisAdANIya pAva dvArA lAkanu svarUpa parimita kahevAyuM mita sakhyAnA khulAsA kare che. je sAMbhaLI therAne ziSyatva svIkAre che. mahAvIranI sajJatAnI pratIti thAya che ane mahAvIranu sUtrakRtAMga (2-7-71,72,81 )mAM pArzva patyika udyaka varNana che jemAM nAlaMdAnA eka zrAvakanI udyaka zALAmAM jyAre gautama hatA tyAre temanI pAse eka pApatyika AvyA ane temaNe gautamane keTalAka praznA pUchyA. eka prazna e hatA ke tamArA kumAra-putra vigere nigraMtha jyAre gRhasthAne thulata svIkAra karAvA che. tyAre e sAbita nathI thatuM ke niSiddha hi`sA sivAya anya hiIMsaka pravRttiemAM sthulavrata ApavAvALA nithAnI saMmati che ? amuka hi'sA na karA-evI pratijJA karAvatI vakhate AAApa phalita thAya che ke bAkInI hiMsAmAM ApaNI saMmati che. AvA praznaneAnA gautame vistArapUrvaka javAba ApyA jenI udaka 12. A. vijayakalyANusUri kRta. zramaNa bhagavAna mahAvIra pR. 371. Page #484 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 430 jenaratnaciMtAmaNi peDhAlane pratIti thatAM gautamanA javAbe sayuktika lAgyA bulsa - mamatvatyAga, hiMsA - asatya - adattAdAna ane ane temaNe cAturyAmadharmathI paMcamahAvrata svIkAravAnI IcchA bahidvAdANathI virakita vigere AMtarika AcAro mAnavAmAM pradarzita karI jethI gautama tene potAnA nAyaka bhagavAna AvyA che. ' mahAvIra pAse laI gayA jyAM udaka peDhAla paMcamahAbata boddha graMthomAM 17 puraNakAzyape karelA niga*thAnA pratikramaNudharma sahita aMgIkAra karI mahAvIra saMghamAM bhaLe che. vADa varNanamAM "ekazATaka (ekavacca) vizeSaNa Ave che. uttarAdhyayanasUtramAM bhagavAna pArzvanAtha paraMparAnA caturtha "acala' vizeSaNa AjIvako dvArA Ave che. nircathanuM paTadhara ziSya kumAra zramaNa kezI ane bhagavAna mahAvIranA "ekazATaka" vizeSaNa khAsa karIne pArzvanAthIya nirgatha tarapha saMghanA prathama gaNadhara gautamano saMvAda aneka viSayo upara saMketa kare che. sarvAdhika vizvasanIya AcArAMgamAM varNita jovA maLe che. 13 jemAM gautamanA mULagAmI javAbanI bhagavAna mahAvIranA jIvana dvArA ApaNe e te jANIe yathArthatA joIne kezI paMcamahAvrata svIkAre che. ane e chIe ke temaNe gRhatyAga karyo tyAre eka-vastra (cela) rAte mahAvIranA saMghanuM aMga bane che. jana paraMparA pramANe dhAraNa karyuM hatuM. dhIme dhIme tene paNa tyAga karI saMpUrNa prathama tirthaMkara bhagavAna RSabhadeve ahiMsA, satya, asteya, alava svIkAra karyo hato. 18 temanI A acelava brahAcarya ane aparigraha rUpa paMcamahAvratono upadeza Apyo bhAvanA pitAnI maulika hatI ke pArzvanAtha pachInI pArehato. tyAra pachInA bIja tirthaMkara ajitanAthathI trevIsamAM sthitimAMthI grahaNa karI hatI te prazna ahi asthAne tirthaMkara pArzvanAtha sudhI cAturyAma dharmano upadeza ApavAmAM che. ahIM mAtra bhagavAna mahAvIre sacetatvamAMthI acelava Avyo. jemAM brahmacarya ane aparigrahane "ghadvArALarao tarapha prayANa karyuM e ja prastuta che. vai ' ''- bAghavastuo grahaNa karavAne tyAga-mAM bheLavI A uparAMta pArzvanAtha paraMparAnA je cAra yama (1) devAmAM AvyA. ajitanAtha bhagavAna RSabhadevanA pAMca sarvaprANAtipAta (2) sarvamRSAvAda (3) sarva adattAdAna mahAvratone A prakAre cAturyAmamAM zA mATe pheravI nAkhyA ane (4) sarva bahidvAdANathI vairAgya hatA 19 tene paMDita te hajI atihAsika mImAMsA dvArA spaSTa thayuM nathI 14 sukhalAlajI kahe che tema jJAtaputrae potAnI daSTi anusAra paraMtu mAtra A paraMparAgata siddhAMta e ja bhagavAna ane zAkyaputrae pitAnI dRSTi anusAra vikasAvyA che. mahAvIranuM darzana, e ahiM siddha karI zakAya che. ane je Aje paNa jaina ane bauddha paraMparAmAM vArasArUpe uparanA thoDA udAharaNo eka vAta spaSTa kare che ke jovA maLe che. 20 pArzvapayiko jyAre bhagavAna mahAvIra athavA ziSyone maLatA tyAre saMyamanA judA judA aMgenA artha aMge zruta : ane tatvajJAna aMge carcA karatA hatA. jemAM mahAvIra zvetAmbara ane digambara baMnenA vALamayamAM jaina pArzvanAthane "puriNArAjA" eTale ke " puruSomAM Adeya' zrutanA dvAdazAMgone nideza maLe che. 21 AcArAMga vigere evA vizeSaNathI navAjatA, temanA siddhAMta apanAvatA 11 aMga ane 12 mAM dRSTivAda aMgane eka bhAga, 14 ane paMDita sukhalAlajI kahe che tema, "pArzvanAthano pUrva, A badhA prasiddha che. Agamene prAcIna samajavAparaMparAgata saMgha ane mahAvIrane navasthApita saMdha-baMnemAM vALA bhAgamAM jyAM jyAM koI anagAra dharma svIkAranI AvI carcAo kaDIrUpa banatI. 15 kathA che. tyAM kAM to te sAmAyika Adi agiyAra aMga vAMce che athavA to te caturdaza pUrva vAMce che tema kahevAyuM AcAra, che.22 A badhA ulekha parathI ApaNe prA. jekebI kahe pArzvanAthIya nigeno AcAra bAhya ane AMtarika be svarUpane che. sanyasta, nirca thava, salava, zIta, tApa 16. ejana, pR. 22. (mAsatta) vigere bAvIsa vipattiomAM pratyeka sahana karavI, 17. aMguttaranikAya, chakkanipAta, 2-1. judA judA prakAranA upavAsa, vrata ane bhikSAvRttinA kaThera niyama vigere bAhyacAra che. jyAre sAmAyika samava ke 1 18. AcArAMga-1-2-1. samabhAva, paccakhANa-tyAga, saMyama-indriyaniyamana, saMvara 19, sthAnAMga sUtra. 266 patra 201 a -kaSAyanirodha, viveka - aliptatA athavA sadasaddhiveka, 20. paMDita sukhalAlajI, phana gaura jiMtara Nava -2, pR. 17 13. uttarAdhyayanasUtra. adhyayana 23. gAthA 23 thI 32. 21 Sa DAgama (dhavalA TIkA), khaDa 1, pR. 6, 14. uttarAdhyayanasUtra saMpA. sAdI sA. prakAzana karamati "rAjaz - ..." jJAna 4 32rr 2 TIegor-g. 441. 22. bhagavatI 2-1, 11-9 jJAtA dharmakathA 11-11-432, 15. paMDita sukhalAlajI. " rana ra niMtaz gi-2 pR 20 17-2-617 Jain Education Intemational Page #485 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva sAma che. che tema kahIe to, " The origin of the extant Jaina liteature can not be placed earlier than about 300 B.C. or two centuries apter than origin of tho see. jaina sAhityanA prAdurbhAvane I. sa. pU. 300 athavA paraparAnA Ugama pachI assA vathI pahelAM mUkI zakAya tema nathI " ke hiprazna mAtra e rahe che ke mahAvIranA pahelAM bhagavAna pArzvanAtha athavA temanI paraMparAnI zruta sapatti zuM hatI ? zAstromAM to spaSTa kahevAyuM che ke AcArAMga vigere 11 agAnI racanA mahAvIranA anugAmI gaNadharAe karI. x jinadAsa mahattaraskRta nahIMcaNa, tattvArtharAjyArtika vigere anusAra azAstro keTale jinabhASita ane zabda sUtranA rUpe paro dvArA sthita zAyo che. 25 nI sUtranI jUnI vyAkhyA-cUrNi-je vikramanI AThamI sadIthI jUnI nathI-temAM 'pUrva ' zabdanA artha karatAM kahevAyuM che ke mahAvIre prathama upadeza ApyA mATe tene 'pUrva" kahevAyuM. 26 jyAre bhagavatImAM keTalIka jagyAe bhagavAna mahAvIranA mukhathI evu' kahevaDAvAyuM che ke amuka vastu puruSAdAraNiya pA nAce ja je karI che. te huM kahu chuM ane jyAre ApaDe zvetAMbara-digaMbara thata hAza e joIe chIe ke mahAvIranuM tatvajJAna e pArkanAtha vagere kevalajJAnI mahApuruSA ( tIrthaMkara ) je dharmamAga prakAzI gayelA tene vikasAve che 27 tyAre 'pUrva" zabdanA artha samajavAmAM kAI muzkelI rahetI nathI. ' pUrva zruta'nA artha spaSTa rIte e ja che ke je mahAbIra pUrve pAnAtha paraMparAthI thAkuM Avatu hatuM ane je kAInA kAi rUpe mahAvIrane prApta thayuM. 28 A rIte sarvAMgI vicAra karatAM jaNAya che ke vaizvika sAhitya sAthe ja gama pAmela zrakhyu sAhityano eTale ke nanA vArasa jainadarzanane prApta thayA che. 23. SBE part | vol. XXll Introdueton p. xliii 24-26. nandIsUtra ( vijayadAnasUri sAdhita ) sU,i pR. 111 a. 25. tattvA vAtika-1, 20, 12 27. munizrI nyAyavijayajI - jainadarzana 9mI AvRtti. prastAvanA pR. 8. 28. sacred Books og the East vol XX11 Intro. p. XLIV CONCE samyaktva prApti varSItapatuM pA 431 Page #486 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainadarzananAM pAyAnA siddhAnto ane pramANImAsA zrI a. de. zAstrI ratnatrayI : manuSyanI pratyekapravRttinAM be prayAjanA che- upayAga : jIvane upayAgamaya kahyo che. [nI 31 sukhanI prApti ane duHkhanA parihAra. sAmAnya rIte ApaNe jene oLamo dravyasaMgraha ] upayAgamayatva eTale dana ane ahika sukha kahIe chIe te kharekhara tA anitya hAvAthI jJAnarUpI svabhAva hoya te. [ 3cemavatra ti vanajJAnaane duHkhamizrita hAvAthI paramArtha dRSTie duHkharUpa ja gaNavA- mAvAmastyam / jainadarzanasAra pR. 2/cetanA jIvatu mAM Ave che. AthI ja Atyantika sukhanI prAptine parama puruSArtha bhedaka lakSaNa che. kAraNa ke e lakSaNu mAtra jIvamAM ja che, anya gaNavAmAM Ave che. e ja meAkSa che. pratyeka darzanapAta-tattvAmAM nathI. Ama cetanA jItranA bAhyadharma mAtra nathI, peAtAnI rIte meAkSanuM svarUpa ane meAkSanA mA samajAve paNa enuM aMtaraMga tattva che, svarUpa che. ethI ja jIvane pramAtA che. jainadarzana anusAra samyagdarzana, samyagajJAna ane uparAMta caitanyasvarUpa kahelA che [ pramANanayatattvAleAka 7. 55 samyak cAritra e meAkSanA mAga che. e traNa janadarzananI 6 ] kundakuntAcArya kahe che ke vyavahAramAM jIva ane cetanA ratnatrayI che - sathaTrA na-jJAna-triLi mekSatraH / vacce bhale taphAvata pADIe paNa paramAthe` tA java jJAtA ( tatvArthAdhigama ) ane jJAnasvarUpa bane che. anantana, anantajJAna, anaMta vIya ane ananta sukha ema anantacatuSyaprApta jIva mukta che ane te dazA, danAvaraNIya, jJAnAvaraNIya, meAhaane antarAya karmonA kSayathI ja prApta thAya che. [ mohayAtajJAna-darzanAvaraNAntarAyakSayAttva kaivalyam / tattvArtha sUtra 10-1] - samyagdarzana AtmA ane anAtmAnA viveka svarUpa che. ( manthaTrAna ghAmetaraviveTMvam -jainadarzana-canasukha-nIya dAsa. pR. 1) Atmatara viveka tattvArthamAM zraddhA rAkhavAthI prApta thAya che. jIva, ajIva, Asava, badha, savara, nirjarA ane meAkSa e sAta tattva che. saMzaya, vipaOya ane anadhyavasAyathI rahita evu AtmA ane anAtmAnA svarUpanu` sa'pUrNa grahaNa te samyag jJAna. saMzaya eTale zaMkA, kAika padArthanA svarUpanuM sapUrNa jJAna na thAya te, jemake adhakAramAM kAMIka joI ne A mANasa che ke thAMbhalA te nakkI na thAya te. je vastu hAya tene badale khIjI vastu samajavI te vipa ya. jemake dorIne badale sApa samajavA. vastu kharekhara zuM che tenA khyAla na hAya te anadhyavasAya, samyakcAritra be rIte samajAvI zakAya. vyavahAranaya anusAra azubha kArya mAMthI nivRtti ane vrata, samiti, tathA guptirUpa zubhakArya mAM pravRtti te saccAritra. nizcayanaya anusAra bAhya ke Abhyatara kriyAnA nirAdhathI utpanna thatI vizeSa prakAranI Atmazuddhine satyacAritra kahevAya che. hiMsA vagere pAMca pApa te bAhya kriyA tA yAga ane kaSAya te AbhyaMtara kriyA. mana, vacana ane karmane AdhAre yAga trividha che teA kodha, abhimAna, mAyA ane leAbha ema kaSAya catuvi dha che. Ama samyagradarzana, sanyajJAna ane saccAritra e zreNImAM 2 natrayI samajavAnI che. darzana : danazabda anekAtha ka che. AMkhathI joyelu eTale ke jJAnane dana kahevAya. jemake ghaTana. Atmadarzana jevA zabdomAM darzanazabda sAkSAtkAranA arthamAM che. tattvajJAnanA vividha sa pradAyeA mATe paNa danazabda vaparAya che jevA ke nyAyadarzana, sAMkhyadarzana,jainadarzana vagere. [ kALAvRtta 7.8 ane pacAzaka prakaraNa 12] A uparAMta A zabdanA bIjA paNa be arthAM khAsa jainapara parA anusAra thAya che. eka tA zraddhA ApaNe upara joyA. [taravArtha zraddAna samyAnam / tattvArthasUtra 1.2 ] A uparAMta sAmAnya bodha, sattAmAtranA beodha paNa darzana kahevAya che. [ jJa' nAma samajjaLa T'naLakSetra' sativRtta 55 ane citra ce sacavAtanantara_samusUtalAmAtranecavA nAs-pramANunayatattvAlAka-2.7 ] lagabhaga badhAM ja zAstro sAmAnya edhanA svIkAra kare che, prathama tA ApaNane A kAMIka che evuM ja jJAna thAya che, ene nirvikalpaka kahevAya. A pachI te vastunAM jAti, guNa, kriyA ane saMjJAnuM jJAna thAya che, tene vikalpaka kahevAya. Ama jene anya matavAdIe nirvikalpaka ke AleAcanamAtra kahe che tene jainA darzana kahe che ane je bIjA zAstromAM savikalpa gaNAya che tene jenA jJAna kahe che. darzana ane jJAna kharakharA mAdhanA e bhukhyA che. Page #487 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 433 jaina tattvacintakamAM darzana ane jJAnanA bheda aMge hoya che to bIjAnAM darzana ane jJAna mithyA gaNAya. matAMtara dekhAya che. vIrasena mAne che ke jJAnamAM bAhA padArthanAM Ama samyakatva-prApta AtmAnAM darzana ane jJAna bhale sAmAnya ane vizeSa bane lakSaNonuM grahaNa thAya che, jyAre vyavahAramAM bhramayukta lAge paNa te samyapha ja che [ fee jIva aMtamukha banIne svane jANe te dazana. sAmAnya ane saMafdhana raMarInA jJAnavaratha kAmAtA - vizeSa pararapara Azrita hovAthI mAtra sAmAnyanuM grahaNa mAtrAnA jJAna bindu pR. 139 ] bIjo mata e che ke sayuktika nathI. Ama darzana aMtarmukha che te jJAna bahirmukha darzanopayoga mAtra nirAkAra hovAthI e samyapha ke mithyA che. [ SakhaMDAgama 1.14 paranI dhavalaTIkA] jema agninAM hoI zake nahi, e mAtra darzana che; pachI AmA cothA dAha ane prakAza be lakSaNo che, agni jAte baLe che ane guNasthAnamAM hoya ke pahelA tenI sAthe koI saMbaMdha nathI bIjAne prakAzita kare che tevI ja rIte jIvanAM viSayAnusAra [ 3tra kathA kAyadAnADhANa makathAdaferfar, darzana ane jJAna samajI zakAya. [D. Toji: studies nava sare, 3 nakArad prefpa tu ar ~: siddhain Jain philosophy p. 73 | Ama chatAM mahadaMze jaina sena-navArthabhASya TIkA 2. 9 ] vicArako nirvikapaka ane savikalpakanA artha mAM ja dazana - tArkika dRSTie darzana pramANa che ke apramANa enI . Mo . paNa ane jJAna samaje che. khAsa carcA maLatI nathI. moTA bhAganA cintake nirvi- nirvika95kavAdIo badhA ja sattA mAtrane nirvika95kano ka95kanA pramANu-vanuM khaMDana kare che, ane pramANa nI vyAviSaya mAne che paNa pratyeka matamAM sattAnuM svarUpa juduM che. khyAmAM nirNaya jevA zabdo ApIne sUcave che ke darzana jaina Agama satune mATe dravya zabda vApare che. dravya pramANanA kSetranI bahAra che. nirNaya eTale saMzaya, anadhyaaviziSTa che te jIvadravya ane ajIvadravya viziSTa che. vasAya ane avikaDha5ka rahita jJAna. darzana vizeSapaga na [ viuis , fafar nAyaka vikIya ma hovAthI anadhyavasAya svarUpanuM che. [ satra nirNAya: cAanugArasUtra 123] jenA pariNAmani thavAda svIkAre navasArA dAdA naM jJAnama - hemacaMdra pramANamAMche. Ama hovAthI emane mate sat utapAda, vyaya ane mAMsAvRtti 1. 1. 2 ane vijJAnuNe ghanazyAmApa: I dhrauvyayukta che. [ 3,rahyAchaLanu mana tattvArtha sUtra pra. mI. 1. 1. 6] keTalAka cintako te darzanane pramANu5-29 ] dazanapaganA be prakAro che. svabhAvadarzana ane bhAsa 5) kahe che. [ parIkSAmukha ka. 2 ane pramANaneyatavibhAvadarzana. indri para AdhAra na rAkhatuM paramadazana tvAlaka ka. 24, 25]. te svabhAvadarzana. ene kevaladazana paNa kahe che. vibhAvadarzananA traNa prakAro che-1. cakSuHzana, jemAM padArtha aspaSTa | darzana ane jJAnane kamika sAdhe che. prathama darzana rIte dekhAya; 2. acakSudarzana, jemAM AMkha zivAyanI indriyo ane pachI sAna thAya che. hamacaMdrasUra kaha ane pachI jJAna thAya che. hemacaMdrasUre kahe che ke-Idriya ane ane mana dvArA apaSTa grahaNa thAya; ane 3. avadhidarzana padArthano saMyoga thatAM darzana pachInA arthagrahaNane avagraha je mana ke indriyo para AdhAra rAkhatuM nathI paNa maryAdita kahevAya. [ pramANumImAMsA 1. 1. 26 ] ApaNe ema paNa hoya che. kahI zakIe ke darzana kAcI sAmagrI che je jJAnamAM pariName Indriya ane padArthanA saMyogathI thatA dazanane laukika che; paNa kevaladarzana ane kevalajJAnanA kramika sambandhamAM jena cintakomAM eka mata nathI. Agamika siddhAnta to kahI zakAya. A uparAMta tattvacintake alaukika nirvaka95ka spaSTa ja che ke be upaga eka sAthe hoI zake nahi. paNa svIkAre che je yoga ke viziSTa Atmazaktine lIdhe [ sadaNadaNa gumAvaM 1 3 - Avazyaka utpanna thAya che. vedika dazanomAM paNa yogajanya alaukika niyu kta. 973] jena vicArakomAM sAmAnya rIte traNa mata jJAna svIkAreluM che. baddho ene pegisaMvedana kahe che to joI zakAya che. (1) jinabhadragaNuM Agamika siddhAntane ja jaina paraMparAmAM ene kevala ke avadhidarzana kahevAya che. jana anusarIne kahe che ke kevaladarzana ane kevalajJAna vacce AgAmika paraMparA pratyakSa matijJAna eTale ke vyAvahArika kramika saMbadha che. (2) umAsvAti, kundakundAcArya vagere Indriya-manajanya jJAnane pakSa mAne che te anusAra avadhi mAne che ke kevaladarzana ane kevalajJAna sAthe ja uddabhave che. athavA kevalarUpa darzana pratyakSa che te lokaka dezanuM parAkSa che. (1) siddhasenane mate manaH paryAyajJAnanI avasthA sudhI ja darzananA prAmANyanI - aprAmANyanI carcA jainamatamAM darzana ane jJAnane bheda che. kaivalya avasthAmAM baMne eka judI judI dRSTie karavAmAM AvelI che. AgAmaka dRSTie ja che. [ maLaamaritA bALaratha ya rilA5 5 darzanane pramANu ke apramANu gaNavAne kAI prazna nathI. e vize - jevAi puLa raMja' La na tivarSamAM mata mujaba darzana ke jJAnanA be ja prakAra hoya che. samyaka - sammatitaka prakaraNa - 2-3.] A traNe mate kharekhara tA. ke mithyA. je AtmA ochAmAM ochA cothA guNasthAnane vibhinna daSTikoNa batAve che, emAM tAttvika virAdha nathI adhikArI hoya tene sAmAnya ke vizeSa upayAga samyaka ema upAdhyAya zrI yazovijayajI mAne che. [ vizeSa carcA paNa vijaya ema kapAkiNa banAve ! A je. 55 Jain Education Interational Page #488 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainanacitAmaNi mATe jue : Jain psychology M.L. Mehta p. 56. che. [ rAjapraznIya-165] Ama bhagavAna mahAvIre emanI jJAna ane pramANu : jJAnanA pAMca prakArAnI paraparA pahelAMnI para'parA svIkArI lIdhI che ema kahI zakAya. AgamakALanI paNa pUrvanI che. trevIzamA tIrthaMkara pApa-AgamakALamAM jJAnanA pAMca prakAro je rIte samajAvavAnAcanA anusAraka kezikumAra jJAnanA pAMca prakArA noMdhamAM AvelA che, tenA traNa tabakkAo joI zakAya che (6) bhagavatI sUtra [8. 2. 317] anusAra jJAnanuM vargIkaraNa nIce pramANe che : 434 T avagraha kyA binibAdhika pratyakSa kevala vidha IhA --- prArSika kathAkopa eka 1 zruta navasa avaya (F) sthAnAMgasUtra anusAra jJAnanA be mukhya prakAre che. pratyakSa ane parAkSa, tenu' samagra vargIkaraNa A pramANe che nAna 1 mana:paryAya jAnumati vipuSkati jJAna aSa dhAraNA arthAvagraha Amini vika I zrutanizcita vyaMjanAvagraha arthAvagraha (T) chellA tabakkAnA vagI karaNanuM mULa nandIsUtramAM dekhAya che. anya dazanAmAM Indriyajanya jJAnane pratyakSa A viSTa Avazyaka mana:paryAya parAkSa azrutanizcita vyaMjanAmaha kevala zruta a'gabAhya 1 Azyakavyatirikta kAlika utkAlika gaNavAmAM Ave che. tenI asarathI ahIM paNa ene laukika pratyakSa gaNela che. Page #489 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 435 jJAna Abhinidhika zrute avadhi mana:paryAya kavaNa | | pratyakSa parAkSa indriyapratyakSa noIndriya pratyakSa , ne IndriyapratyakSa abhinibhoSika abhinibedhika 1. avadhi 2. manaH paryAya 3. devala kRtanizcita 1. zrendriya 2. cakSurindriya 3. dhrANendriya 4. rasanendriya 5.sparzendriya nadhita nakAnidhita azrutanizcita avagraha IhA avAya dhAraNA vyaMjanAvagraha arthAvagraha rAtikA navinI kamaba pariNAmikI A vagIkaraNa anasAra avadhi, mana 5ryAya ane kevala 1.1.8] jenadarzana anekAntavAda ahIM paNa joI pratyakSa che. zrata parokSa che. Indriyajanya matijJAna kharekhara zakAya che. parokSa che paNa vyavahAramAM pratyakSa che. ApaNe upara joyuM ke jene pramANa kayavibhAga svIkAre jana AgamAmAM mAtra jJAnanI ja carcA che. pramANanI che. pratyakSa pramANane vizada athavA spaSTa kahyuM che. je zabda, nathI ema kahevuM yogya nathI, kAraNa ke pramANenA ulekho liMga AdinA jJAnanI mAphaka bIjA para AdhAra rAkhatuM ne AgamamAM Ave che. tulade nALa ghavor a fr gvAze hoya ane je A' che e sAcA arthanirNaya hAya ghera ghara verA-sthAnAMga sUtra-2H davA devuM 13 de te vizada kahevAya [ vmALA tApekSensa pratimA 4 . parANe, maNakA, moramALA sthA. 4: se &i thA vaipAyA pra0 sI. 1. 1. 14] pratyakSanA be prakAra i vmAje pALe ravi pALate gadA-... che. vyAvahArika ane pAramArthika [ tat birala kAMdAmagonartA nevavaM bhagavatIsUtra. 1 pachInA mAM thait Traff6 2 pramANunayatattvAlaka 2. 4] jene pramANudrayavibhAga jovA maLe che. ane anya darzanamAM svIkRta AtmA sAthe sAkSAt saMbandha hoya te pAramArthika ane pramANane koI ne koI rIte A bemAM ja samAvI levAmAM bIjo prakAra te vyAvahArika. ene alaukika ane laukika Ave che. umAsvAti sAcA jJAna ane pramANane eka ja pratyakSa paNa kahevAya, mAne che [ tattvArthasUtra 1. 9-10] pachInA lekhake pramANunI AtmAnA svarUpano saMpUrNa AvirbhAva e kevalajJAna. svataMtra carcA kare che. hemacaMdrasUri samyaka arthanirNaya te karmonAM badhAM ja AvaraNano vilaya thatAM e prApta thAya pramANu evI vyAkhyA Ape che [ pra. mI. 1-1-2 | vAdi- che. AvaraNanA vilayanA tAratamyathI avadhi ane manaH devasarine mate sva ane viSaya bannene nirNaya te pramANa. paryAya samajavAnAM che. [ taralaatart vize ciMtanag Ama sAcuM jJAna ane pramANu eka ja che. arthAt badhu dagifSamaf vastranA pra mI. 1. 1.15 pramANu jJAna che, paNa badhuM jJAna pramANa nathI. ane tattAtaDavadhi-manaH paryAya nA pra. mI. 1. 1.18] prAmANyano nizcaya svataH che ke parata : e viSayamAM kevalajJAnanI mAnyatA jainadarzanane viziSTa siddhAnta jaina vidvAno koI Agraha nathI. kAraNa ke banne prakAranAM che. kevalajJAnane paripUrNa, samagra, asAdhAraNa, nirapekSa, dRSTAMta maLe che [kAmAnA vataH utA vA . pra.mI. vizuddha, sarvabhAvajJApaka. kAleka-viSayaka ane ananta Jain Education Intemational Page #490 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 436 jenaratnaciMtAmaNi paryAya kaheluM che. e sarva dravyo ane paryAnuM jJAna che. thayela hoya, jenAmAM samyagdaSTine pariNAme vAsanAno kSaya [ tattvArtha sUtra 1.27.30) karmanAM AvaraNane dhIme thaye hoya ane je sarvathA saMyamI hoya te ja AvA dhIme vilaya karIne prajJA pragati kare che. enuM aMtIma jJAnane adhikArI bane che. [ nandIsUtra 39,40] manaH pAna te kevala jJAna. [ niAtarAja vicAravista- paryAya jJAna vize jemAM be mata che. prathama mata mujaba faz. pramI. 1.1.16] jema sUrya AkAzamAM mana:paryAyajJAnI pArakAnA mananA cityamAna artho jANe che. dekhAya tyAre nakSatra, tArA, caMdra vagere dekhAtA baMdha thaI [ Avazyakaniryukti-gAthA 76 ] bIjA mata pramANe A jAya che tema kevalajJAna pragaTa thatAM mati, zruta, avadhi jJAnI cintana-vyAkRta manodravyanA paryAya sAkSAt jANe ane mana:paryAya prakAranAM jJAnane keI sthAna rahetuM nathI. che ane pachIthI cityamAna padArtho anumAna dvArA jANI [ umAsvAti-tattvArthasUtra bhASya 1. 30] kevalajJAnanA le che. [ vizeSAvazyaka bhASya-gAthA 814] siddhAntane anya vicArako-khAsa to mImAMsakee virodha mana:paryAyajJAnanA be prakAra che. Rjumati ane vipulakaryo che, paNa jaina citakoe emanI dalIlanuM khaMDana mati. pahelo prakAra nimnakakSAno hovAthI e che zuddha che karIne kevalajJAnanA siddhAntanuM samarthana karyuM che. [ badhI to bIjo prakAra vinAnanI prApti sadhI pAM to bIjo prakAra kevalajJAnanI prApti sudhI pahoMce che. cArathI dalIla ApavAno ahIM avakAza nathI. jijJAsuoe A kozathI mAMDIne cArathI ATha thAjana sudhInI maryAdAmAM pramANamImAMsA Adi mULa grantha ke outlines of jain rahelA lokonA mananA paryAye Rjumati dvArA jANI zakAya philosophy-M.L. mehta, s outlines of jaini che. te vipulamatinuM kSetra cArathI ATha yojanathI mAMDIne a i sm Gopalan jevA Adhunika grantha jevA.] bethI aDhI dvIpa jeTaluM che. kAlanI daSTie Rjumatine karmanAM AvaraNAnA kSaya ane upazamavizeSa karIne vyApa bhUta ane bhAvi ATha janma sudhIno che to vipulaavadhi ane manaH paryAya jJAna utpanna thAya che. ApaNuM matine vyApa AThathI mAMDIne asaMkhya janma sudhIno che. sAmAnya jJAna indriyo ane mana para AdhAra rAkhe che te avadhi ane mana:paryAya varace vizuddhi, kSetra, svAmI ane avadhi ane manaHparyAya e atIndriya jJAnanA be prakAro viSaya anasAra bheda che. avadhijJAnI je manadravyane jANe che. avadhi eTale maryAdA. avadhijJAna sthalakAlanI che tene manaHparyAyajJonI vadhAre spaSTatAthI jANe che. avadhi maryAdAthI para che, paNa mAtra rU5vad dravyo ja enA viSaya nAnA - jJAnanuM kSetra aMgulanA asaMkhyaya bhAgathI sarvalaka sudhInuM banI zake eTalI enI maryAdA che. dharma, adharma, AkAza che to mana paryAyana kSetra manadhyakSetra ja che. avadhijJAna saMyatA ane kAla jevI arUpA viSayA sudhI avadhazAna pahocatu asaMyata ke saMyatAsaMyata game tene prApta thaI zake che te nathI [ mAdhAta vadhafar | H hRggvarita manaH5ryAyajJAna saMyata, prakRSTa cAritravALA ane pramattathI bacAnAdrapada drvyvissyaa| avadhyupalakSita' jJAnamapyavadhiH / mAMDIne kSINakaSAya guNasthAnavALAne mATe ja zakya che. >>0 mI. vRtti 1. 1.18] avadhijJAna trividha che. dezA- avadhinAno viSaya rUpavALAM dravyo ja banI zake te vadhi, paramAvadhi ane sarvAvadhi. paheluM dezakAlanA saMbandha mana:paryAyanAnano viSaya asaMkhya paryAyo sadhIna che. AthI para AdhAra rAkhe che, bIjAne evuM koI bandhana nathI te ja manaH paryAyajJAnanuM sthAna uccatara kaheluM che. [ pramANa trIjuM jagatanA badhA ja dravya mATenuM che. dezAvadhanA be mImAMsA 1.1.19 ] vibhAgo che. bhavapratyaya ane guNupratyaya. bhavapratyaya devanAranie mATe che te guru pratyayana cha peTA vibhAgo Indriyo ane mananI madadathI thatuM jJAna jIvane sAkSAt che : 1. anugAma vyakti te sthaLano tyAga kare chatAM jJAna thatuM nathI eTale paramAthe pakSa che paNa vyavahAramAM e SAya che ane himathI viparIta 3 vamAna pratyakSa kahI zakAya. AthI ja ene sAMvyavahArika pratyakSa kaheluM samaya jatAM jenuM kSetra vadhatuM jAya. 4. hAyamAna samaya jatAM che. Indriye pAMca che-spazana, rasana, dhrANu, cakSu ane zrotra. jenuM kSetra ghaTatuM jAya. 5 avasthita jemAM vadhaghaTa na thAya. e pAMceyanA be prakAra che-dravyendriya ane bhAdraya. kAna, ane 6 anavasthita je kaIka vAra vadhe ane koIka vAra AMkha vagerene niyata AkAra ApanAra pudagala dranidraya ghaTe. [ nandIsUtra 9.15 ane tattvArthasUtra bhASya 1.23] che te labdhi ane upayoga bhAvendriya che. anya darzanamAM A bAhya AkArone inidrAnA adhiSThAna kahyA che. je jana siddhAnta anusAra mana dravyarUpa che. tenAM paryAya- bhautika jaDa AkAra nahi paNa cetanAzakti vizeSa che te cintanAnuguNa pariNAma bhedo vizenuM jJAna te mana:paryAya bhAvendriya AcArya hemacandrasUAre bIje paNa bheda Ape che. jJAna. AvA jJAnI anyanA mananA paryAye indriyo ke nAmakarmanA udayanuM nimitta te dravyendriya ane AvaraNa mananI madada vinA sAkSAt karI zake che. A jJAna mAtra tathA vIryAnarAyanA kSapazamanuM nimitta te bhAvedriya. manuSyane ja sacAritrane pariNAme prApta thAya che. karma. [ pramANamImAMsA 1.1.21] mananA paNa be prakAro chebhUmimAM rahela je manuSyanA vyaktitvane pUrNa vikAsa dravya ane bhAva. prathama pagalika mana sUkamatama manovaNa vibhAganae mATe te sthaLane tyAga. vardhamAna siddhArA vize cothe Indriya Jain Education Intemational Page #491 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 437 vagere hA ane che. pachI che, jaya rA ya te sa nAmaka jaDa dravyothI utpanna thAya che, to bhAvamana jJAnarUpa che. tyAM vyApaka paNa hoya che ja; vaLI vyApaka jyAM hoya Idrayajanya jJAnanA cAra tabakkAe che. avagraha, IhA, tyAM ja vyAkhya paNa thAya che | pramANumAmAsA 1.2.6 | avAya ane dhAraNA. Idriya ane padAthano soga thatAM Ama dhumADI hoya te agni paNa hoya che ane jyAM dazana pachI thatuM arthagrahaNa te avagraha. enA be prakAra che agni hoya tyAM ja dhUma hoya che. nyAyadarzanamAM tarkane vyaMjanAvagraha ane arthAvagraha. jemake zravaNanI kriyAmAM ayathArtha anubhava gaNela che eTale apramANa che, to jenone vaninA uddagamasthAnamAMthI dhvaninAM mojAM nIkaLe che ane mate Uha eTale ke tenuM pramANa che eTaluM nahi paNa zrotrendriyanA saMsargamAM Ave pachI enuM grahaNa thAya che. anumAna mATe anivArya che. pazcimanA tarkazAstramAM prathama tabakko te vyaMjanAvagraha ane bIjo arthAvagraha. dhvani inductive logie ane deductive logie judo sAMbhaLyA pachI A avAja zekhane che ke zagano teno pADayA che tenI sAthe sarakhAvI zakAya. vicAra karatAM emAM mAdhuryAdi zakhavaninA dharmo che, karkazatA sAdhana dvArA thatuM sAdhyanuM jJAna te anumAna. sAdhana vagere zAMga dhvaninA dharmo nathI e prakAranuM vizeSa paryAlocana eTale hetu ane sAdhya te hetumat, anumAnanA be prakAro te IhA. IhA ane saMzaya judAM che, kAraNake saMzaya pramaNirUpa che. svArtha ane parArtha. sAdhananA sAdhya sAthenA avinAnathI to IhA pramANa che. pachInA tabakakAmAM vizeSa bhAvane jAte nizcaya karyA pachI sAdhana dvArA sAdhyanuM pAtAne nirNaya thAya ke A zaMkhane ja dhvani che, zagana nahi thatuM jJAna te svArtha [ pramANumImAMsA 1. 2. 9] avite avAya ( athavA apAya che. ane A Idriyajanya jJAna nAbhAvane hemacaMdrasUri sahakamabhAvAniyama kahe che. be sAthe pUrNarUpe thatAM saMskAra svarUpe rahe ane smRtinuM kAraNa bane hoya te sahabhAva ane be varace anivArya kramika saMbaMdha hoya te dhAraNA. [ pramANumImAMsA 1.1.26-9] avagraha kSaNa mATe te kramabhAva. avinAbhAvane nizcaya hathI thAya che. sAdhananA che. dhAraNA saMkhyaya-asaMgeya kAla mATe che. [ 3dir T pAMca prakAra che - svabhAva, kAraNa, kArya, ekathi - samavAya samAM, dukAvA dazttamaMta (aa krAMcamaHd f g 1 ane virodha. zabda anitya che. kAraNa ke e sAMbhaLI zakAya ghA hai nAthadavA che Avazyaka niyukita-4] che emAM zrAvaNatva zabdano svabhAva che. vAdaLa caDelAM hoya parokSajJAnane avazada kaheluM che ane enA pAMca prakAro e varasAdanuM kAraNa che. nadImAM pUra AvyuM hoya e varaApelA che. smRti, pratyabhijJAna, Uha, anumAna ane sAdanuM kArya che. eka ja phaLamAM rUpa ane rasa ekAtha Agama. dhAraNAnI avasthAmAM rahelA jJAnanA arthAtu vAsanAno samavAya che. A cAra vidheyAtmaka che to virodha niSedhAubadha thatAM ati thAya che. badhAM ja dazanomAM eka mAtra meka che. jema ke ThaMDI lAgatI nathI kAraNa ke agni sIjenadarzana ja smRtine pramANurUpa mAne che. anya dezanone gAvela che. dRSTAMta vyAptismAraka mAtra hovAthI svArthonumAna mate padArtha astitvamAM na hoya chatAM yAda Ave te pramANa mATe dRSTAMta jarUra nathI. AthI ja dRSTAMta svArthonumAnanuM aMga gaNI zakAya nahi, to jene mAne che ke pramANa hovA mATe nathI. [ pramANamImAMsA 1. 2. 18] padArthanuM tatkAlIna bhautika astitava jarUrI nathI [ pramANa- jyAre anumAna bIjAne samajAvavA mATe karavAmAM Ave mImAMsA 1.2.3] te parArtha anumAna che. enA be prakAro che. tApapatti pratyakSa ane smaraNathI utpanna thatuM saMkalanA jJAna che ane anyathAnupapatti. agni hoya te ja dhumADo hoya e patyabhijJAna jemake devadattane gaI kAle joyo hoya ane Aje topatti ane agni na hoya to dhumADo na hoya e pAchA joIne oLakhIe ke "A te devadatta che." A uparAMta anyathAnupapatti. kharekhara e bemAM tAttvika bheda nathI. tenA jevuM che, tenAthI ja che, tenAthI moTuM che, nAnuM parArthonamAnanA avayavonI saMkhyA vize dazanomAM che, dara che ke pAse che vagere jJAna paNa pratyabhijJAna che. matabheda che. jaina mata A bAbatamAM paNa anekAMtavAdI che. [ pramANamImAMsA. 1.2.4] Ama ahIM mAtra tatva uparAMta ema kahI zakAya. kharekhara te pratijJA ane hetu be ja sAdRzya, visaMzava ane pratiyogitva paNa pratyabhajJAnanA anumAna mATe pUratAM che. [ jutAvAna prekSA : pramANavyAkhyAmAM Ave che. jainonI pratyabhijJAnanI mAnyatA ghaNI mImAMsA 2. 1. 9 ] paNa ziSyane samajAvatI vakhate ziSyanI vyApaka che. ane upamAna-pramANane samAvI le che. zakti ane mati anusAra bIjA avayavone upayoga thaI | upalaMbha ane anupalaMbhane nimitte thatI vyAptinuM jJAna zake. vaidika darzanonAM pAMca prasiddha avaya - pratijJA, hetu, te Uha athavA taka'. jyAM liMganuM astitva hoya tyAM sAdhya udAharaNuM, upanaya ane nigamana hemacaMdrasUrie samajAvyA paNa hoya te upalaMbha ane sAdhyanA abhAvamAM liMgane paNa che, paNa jana tAkika saMkhyA vize koI Agraha rAkhatA abhAva hoya te anupalabha. vyAptinI vyAkhyA vyApaka nathI. bhadrabAhu svAmI kahe che ke - avayavo pAMca hoya ke dharma ane vyApyadharma ane daSTie ApelI che. vyApaka daza ene kaI vAMdho nathI. tha6 vAvAI rahyA gamya che te vyApya namaka che. vyAkhanuM astitva hoya tyAre '- dazavaikAlika niyukti. gAthA 49] Jain Education Intemational Page #492 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 438 jenaratnaciMtAmaNi zrI bhadrabAha svAmIe kahelA daza avayavo nedhavA yogya bAra aMgomAM jeno samAveza thayo hoya te ane aMga-. che. [ te 3 rUvimarI devimI vivaFNAparile bAhya eTale ke aMgomAM jene samAveza na thayo hoya vidUte kAM tagrao nija ghA- dazavaikAlika- te. bAra aMgo anusAra aMgapraviSTanA bAra prakAro niryukti. gAthA 137] 1. pratijJA : ahiMsA paramadhama che to bIjAnA asaMkhya prakAro che. bIjI rIte che. 2. pratijJavibhaktiH jaina Agama anusAra ahiMsA vicArIe to zrutanA asaMkhya vibhAgo che. kAraNa ke paramadharma che. 3. hetuH jeo ahiMsA pALe che teo varNonA aneka saMyojano thaI zake che; Ama chatAM enAM dene priya che. 4. hetuvibhakti ahiMsAnuM pAlana karanAra 14 prakAro sAmAnya rIte gaNavelA che - akSara, saMjhina , ja uttamalokamAM rahe che. 5. vipakSa: hiMsA karavAthI paNa samyapha, sAdika, saparyavasita, gamaka ane aMgapraviSTa e mANasa sukhI thAya che. 6 vipakSapratiSedha : evuM nathI. sAta ane enAM viparIta akSara, asaMjhina vagere sAta. hiMsaka devone priya nathI. 7. daSTAMta H Aha gRhastha (enA vistAra mATe jijJAsue Avazyaka niryukti - 19 pAsethI bhikSA le che kAraNa ke hiMsAnA bhayathI teo jAte ane nandIsUtra - 6 jovAM). rasoI karatA nathI. 8. AzaMkA paNa Ahata mATe rasoI karanAra gRhasthanAM pApa AhatAne lAge che. 9, AzakA - zrutajJAna ane matijJAnanA saMbaMdhanI carcA jaina ciMtakoe pratiSedha : evuM nathI kAraNa ke Ato bhikSA mAgavA karelI che. emAM be muddAo dhyAna ApavA yogya che. prathama acAnaka ja jAya che eTale emane mATe rasAI karI che tA e ke zrutajJAna anivArya rIte matijJAna pachI Ave ema kahI zakAya nahi. 10. nigamanA mATe ahiMsA che. zuM tatvArthasUtrala-20] bAju sutajJAna matanAna karatA paramadharma che. A daza avaya kharekhara to carcAnA uccatara che. matijJAna vartamAnakAla sAthe saMbaMdha dharAve bhAgarUpa che ane pachIthI vadhArenA muddAo dUra karIne pAMca che te zrutajJAna sarvakAlIna che. matijJAnanI sarvotkRSTa avaavayava nakakI thayA hoya e zakya che. [ anumAnanI carcAmAM sthAmAM je prApta thAya te zrutajJAna tarIke prakAzita thAya che. hemacaMdrasUri, siddhasena divAkara, vAdidevasUri vagere vidvAno Ama te aMtima satya che. jemAM zaMkAne keI avakAza nathI. e hevAbhAsanI paNa carcA karI che, te ahIM prastuta mAnI [ Srut-Jnana may be said to enybody the nathI. jijJAsue je te graMthe jovA. ] highest and the most advanced knowledge arrived at by the most perfect form of Agama eTale Asano upadeza. je padArtha jevo che te Matijnana It is pased on Matijnana and jANe ane tevI rIte ja varNave athavA samyaga arthanirNaya consists by the most perfect of the rational karanArane Apta kahevAya, kAraNuM ke e kadApi asatyanA souls, If is a system of recriptural truths,.. Azraya le nahi. pitA vagere vaDIlo laukika Apta che to Srut-jnana is thus authoritalive knowledge, sarvajJa ke Agama alaukika Asa che. AnA upadezathI the validity of which is un-challengeble," thatuM jJAna te zrutajJAna. zratajJAna parokSa jJAna che. kAraNa ke -H. S. Bhattacharya : Reals in Jain Metae Agamo ke Akhto dvArA prApta thAya che. jenI paraMparA plysics, P. P. 300-101 pramANe zrutajJAnanA be prakAro che - aMgapraviSTa eTale ke v= Jain Education Intemational Page #493 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenadarzanamAM nyAyazAstra -zrI prA. nAnakabhAI kAmadAra ciMtana e mAnava svabhAvanuM hArda (Essence ) che. parIkSaNa e ja jAya." mukhyatve je zAstromAM prayojanaje pravRtti anya prANIo athAga prayatna pachI paNa karI anumAna-hetu dvArA arthanI tapAsa karavAmAM AvatI tene zakatA nathI te ciMtana pravRtti mAnavI mATe sAhajika kriyA "nyAya' kahevAmAM Avato. che. A sAhajika kriyA dvArA ja cetana sRSTimAM manuSyanuM jana darzananA mate mAtra anumAna dvArA ja jJAna prApta mahatava tenI buddhie nizcita kareluM che. mANasamAM rahelI ' thatuM nathI. pratyakSa vigere pramANe dvArA paNa jJAna prApti vicAra- buddhi-ciMtananI svataMtratA tarka ane jIjJAsA zakaya che. AthI mukhyatve anumAna para AdhArita nyAyazaktinuM pariNAma che. ane AthI ja paMDita sukhalAlajI zAstrane prAcIna samayamAM "pramANa" - zabdathI paNa oLakhavAmAM kahe che tema, "jyAre koI bahAranuM ke aMdaranuM dabANa na AvatuM. vyAkaraNa -mImAMsA ane nyAyazAstranA vidvAnone hoya tyAre harakoI manuSyanI buddhi ApoApa zaMkA ane "pvArA pramAApArAvAra rI"nuM birUda ApavAmAM tarka karyA kare che.... 1 AvatuM. A birUdane "pada" zabda vyAkaraNa mATe, tarka ane zaMkA mANasane ka9panAnI duniyAmAM AvA "vAkya" zabda mImAMsA mATe ane "pramANa" zabda gamana karAve che. buddhi dvArA pitAnI kAlpanika mAnyatA nyAya mATe kahevAya che. 5 A prakAranA zAstro mAtra ene cakAsate mAnavI aMte satya tarapha javA satata prayatna anumAnane ja pramANa mAne che jyAre jainadarzana tenAthI zIla rahe che. A prakriyAmAM mAnavIne je paddhatio prApta AgaLa AgaLa vicAre che. thAya che, temAM anumAna paddhatino samAveza thaI jAya che. akSapAda RSinA sUtrone nyAyasUtra kahe che. te mUjaba AvI anumAna praNAlikAthI saMdigdha vastuno nirNaya karI tatvanuM pratipAdana karanAra graMthonA nAmamAM nyAya zabda zakAya te anumAna paddhatine "nyAya" kahevAmAM Ave che. 2 vaparAya che. jemake nyAyabhASya, nyAyavArtika, nyAyamaMjarI AthI ja jana tatvajJAnamAM pramANonI carcA karyA pachI vigere nAma A prakAranA che. - "nayanI carcA karavAmAM AvI che. 3 ahIM dhyAna rAkhavA jevI bAbata che ke paramANu, AtmA, vigere jevA atIndriya arthanA svarUpane nizcita je rIte vyaktionA bAhya temaja AMtarika valaNe karavA pracalita jJAnane je rIte nyAya kahevAmAM AvatuM te ane dekhAvamAM bheda jovA maLe che. tevI ja rIte sthAnabheda prakAre vAkyano artha karavA je jJAnano prayoga karavAmAM ane praNAlibhedathI tenI vicAra zaktimAM paNa bheda paDe che. 2 zAktamAM paNa bheda paDe che. Avato tene paNa nyAya kahevAmAM Ave che. AthI ja deza tema ja saMpradAyanI dRSTithI nyAyazAstranA pramANanI jema nyAya mATe paNa taka zabda vAparavAmAM pAzcAtya nyAyazAstra ane pUvaya nyAyazAstra tathA pUrvanA nyAyazAstramAM paNa vaidika, bauddha ane jina e mukhya Ave che. nyAyamAM anumAna mukhya che. tethI anumAnane taka prakAro che. paNa kahI zakAya, jemake brahmasUtranA racayitA vyAsa atI ndriya arthanI nizcitatA siddha karavA asamartha anumAna mATe nyAya eTale zuM-prAcIna samayamAM pramANa dvArA "tadghantAnA" jevo zabda prayoga kare che. padArthanI koTI karanAra zAstro mATe nyAya zabda vAparavAmAM taka zabda pramANu ane prameya vAcaka che. paraMtu AthI Avato hato A saMdarbhamAM maharSi akSapAdanA nyAyasUtra te tarka zabda maryAdita banI jAya. takano sAco artha te, prasiddha che. 4 vAtsAyana paNa nyAyasUtranI vyAkhyA ApatAM "yathArtha jJAnanuM sAdhana" te thaI zake. A arthamAM kahe che. "garm Saa :- pramANunuM artha tarka zabdanA aneka prayoga jovA maLe che. gautama ane - 1. darzana ane ciMtana le. paMDita sukhalAlajI. pustaka. bhASA. munizrI yazovijayajI. dvitIya vibhAga. 2. pA. 1077 4. janatakabhASA-hiMdI vivecanA, paMDita IzvaracaMdra 2. ejana. zarmA prakaraNa. 3. pA. 13. 3. "prabhALa kuttAnA 3 3 tha7 | jaina tarka- 5. ejana. pA. 14. Page #494 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 440 jenaratnaciMtAmaNi kapila vigerenA zAstro anusAra pratyakSa, anumAna vigere te "dhAraNA". tenA traNa prakAra che-avazruti, smRti ane pramANe yathArtha jJAnanA sAdhana che. ane tethI gautama tema ja vAsanA. avAyarUpa nizcaya keTaloka samaya sudhI TakI rahe che anya nayAyikanA je tarka viSayaka graMtha che temAM pramANenI pachI caMcaLa mana bIjA viSayamAM cAlyuM jatuM hovAthI te carcA thayelI che. jenonA mate mAtra pramANe ja nahi paraMtu nizcaya lupta thaI jAya che. chatAM te evo saMskAra mUkato naya ane nikSepa paNa yathArtha jJAnanA sAdhana che. tethI jAya che ke jethI AgaLa koI prasaMga para e nizcita 'jena-nyAya spaSTa karavA mATe pramANa, naya ane nikSepane vastunuM smaraNa thaI Ave che. A pramANe avAyarUpa khyAla meLavIe. nizcayanI satatadhArA (avismRti), saMskAra ane saMskAra janya rasmRti e badhAM mativyApAra "dhAraNa" che. paraMtu pramANa : smRtine pratyakSajJAna na mAnatAM parokSajJAnanuM pramANu gaNavAmAM pratyakSa ane parokSa ema be prakAranA pramANe dvArA Ave che. 9 vastunuM jJAna thAya che. sAMvyavahArikane laukikajJAna kahevAya che jemAM indriya (a) pratyakSa pramANa: sahita mana mukhya bhAga bhajave che. paraMtu tenAthI virUddha pratyakSa dvArA vastunA bAhya guNonuM ane vastu jevI che, je jJAna Indriya ke mananI apekSA rAkhyA sivAya mAtra tevInuM jJAna maLe che. mana sahita cakSu vigere indriyo dvArA AtmazaktithI prApta thAya che tene pAramArthika pratyakSa prApta thatuM jJAna Indriya pratyakSa che. paraMtu mananA vyApAre kahevAya che. je, avadhi mana:paryAya ane kevala evA traNa jevAke sukha, duHkha vigerenuM je jJAna thAya che tene mAnasa bhedayukta che. pratyakSa kahe che. jaina AcAryonA mate te Atmatattva paNa jJAnamAM sakriya hoya che ane A Atmatattva jJAnanA avadhijJAnanA cha prakAro che. (1) anugAmI, (2) AvaraNane dUra karIne jJAna prAptimAM madadarUpa thAya che. 7 ananugAmI, (3) vardhamAna, (4) hIyamAna, (5) pratipAti ane (6) apratipAti 10 A jJAna de ane nArakone vyavahAramAM jovAmAM AvatA A indriya-pratyakSa ane janmasiddha hoya che. jyAre manuSyo tathA tiyAne yamamAnasa-pratyakSane "sAMvyavahArika" pratyakSa kahevAya che. niyama vigere guNonA viziSTa sAdhanathI prApta che. anugAmI jenA cAra bheda pADI zakAya. avagraha, IhA, avAya, ane jJAna, jJAtAne anusare che. jyAre, ananugAmI nizcita sthAdhAraNuM. namAM utpanna thayeluM che. je jJAna potAnI utpattikSetrane avagraha eTale sAmAnya bedha. Indriya ane zabda vyApa vistAre che te vardhamAna, ane jeno kema utpati vigerenA saMbaMdhanI vyaMjanA thavI, jemake dUrathI vRkSa jotAM kSetranI apekSAo ghaTe che te hIyamAna kahevAya che, je prakAre kaMIka dekhAya che, paraMtu vRkSa ja che tevuM spaSTajJAna ahIM jaLanAM taraMge utpattinI kSaNathI ja naSTa thAya che te prakAre thatuM nathI. A kaMIka dekhAyuM te vyaMjanA pAchaLanA arthane je jJAna utpatti bAda anaMtamULathI nAza pAme che te spaSTa karavAne avagraha hoya che. temAM zaMkA nathI. AthI pratipAti ane mRtyu paryata sthira rahenAra jJAnane apratiavagrahanA paNa be prakAro che. vyaMjanAvagraha ane arthAvagraha.8 pAti kahevAmAM Ave che. avagrahathI je arthanuM jJAna thAya che tene nizcita je jJAna mAtra manane sAkSAtkAra kare che te mana:paryAya karavAnI IrachA "IhA" kahevAya che. IhA abhAvAtmaka kahevAya che. A jJAna mAtra viziSTa saMyamI mahAtmAne thAya che. guNone niSedha ane bhAvAtmaka guNono saMbaMdha nirNita tenA paNa be prakAro (1) Rjumati ane (2) vipulamatikare che. tethI jJAnanI nizcitatA pUrNa kakSAe na karatI hovA che. sAmAnya tane grahaNa karanAra buddhine Rjumati mana - chatAM nizcaya tarapha AgaLa vadhe che ane tethI zaMkAthI paryAya jJAna kahe che. jyAre aneka saMkhyAmAM viziSTa guNone bhinna che. buddhi grahaNa kare che, tene vipulamatijJAna kahI zakAya. - IhA dvArA prApta jJAnane pUrNa nizcita kare te "avAya". janonA mate ajJAnanuM kAranuM AvaraNa che ane AvaraNa jemake, " A vRkSa ja che " athavA " A Ama vRkSa che." ane AbhArI che. jIva. pudagala, dharma, adharma, koza avAya DhIbhUta thavo arthAt keTalAka samaya TakI rahevA ane kALa jevA cha dravyamAM guNa ane paryAya rahe che. . na ta mAvA-fI - vivecanA. vaMdita kAra 8. jainatarka bhASA zrImada yazovijayajI pramANapari che. Izvaracandra zarmA, pramANapariccheda : 1 pR. 3. 9. jenadarzana-munizrI nyAyavijayajI navamI AvRtti 1. A History of Indian philosophy. vul. 1 pAnuM 419. Dasgupta p. 183. 10. janatakabhASA. zrImada yazovijayajI pramANapariphera je arthAya che. IhA abhAva tenA para thI grahaNa karanAra Education International Page #495 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra Mtha kaivalajJAna samastaguNa ane paryAyane pratyakSa karatuM hAvAthI kevalajJAna sakalapratyakSa kahevAya che.11 avidha ane manaH paryAyajJAna dravyanA samagra ane spaSTa karI zakatA nathI. tethI temanA vibhinna prakAra paDe che. te ApaNe upara joyu. jyAre kevalajJAnathI AvaraNanA atyaMta kSaya thAya che. temAM kaI ja khAkI rahI jatuM nathI AthI, te, bhedarahita che. kAraNake, kAraNamAM bheda na heAvAthI pariNAmamAM paNa bheda sabhavita nathI. A rIte indriyA vastunI sAthe sa'cukta thaI peAtAtAnA viSayane grahaNa kare che. paraMtu cakSu ane mana jJAna prAptimAM vastunI pAse AvatAM nathI eTale ke A be indriyA vastu sAthe sayukta thayA vagara paNu jJAna prApta kare che. eTalA mATe ja jainanyAya zAsrIe tene " aprApyakArI" kahe che. 12 (3) parAkSapramANa *- aspaSTa jJAnane parAkSajJAna kahevAmAM Ave che. tenA pAMca prakAra che. (1) smaraNa, (2) pratyabhijJAna, (3) tarka (4) anumAna ane (5) Agama. (1) smaraNa : je jJAna mAtra anubhavathI utpanna thAya che tene smaraNajJAna kahe che. pratyakSa tarka amiti ane zabdabheAdha A badhA anubhavanA prakAreA che. pUrvAnubhavanA AdhAre uttarAnubhava samaye je jJAna thAya che tene smaraNu kahI zakAya. jemake, "te tIrthaMkaranI pratimA." gautama nyAyanA anugAmI vaizeSikA, bauddho ane mImAMsakA smRtine pramANa mAnatA nathI kemake pratyakSa pramANanA tattvAnI athavA vastunI samAptinA lakSaNAnI gerahAjarI smRtimAM hAya che. A TikAnA javAba ApatAM janata bhASAmAM spaSTatA karavAmAM AvI che ke, - " pratyakSa vigere pramANA je rIte avisa'vAdaka che te ja prakAre smaraNa paNa visaMvAdaka che ane tethI apramANa nathI. 3 (2) pratyabhijJAnaH khAvAi gayelI mudrikA jyAre prApta thAya tyAre, " te ja A mudrikA " evuM jJAna je sphurra che. te pratyabhijJAna che. bauddhonA mate pratyabhijJAnamAM spaSTa ane aspaSTa evA e AkArA heAya che. jemAM " te " AkAra aspaSTa ane ' A" AkAra spaSTa pratyabhijJAna che. AkArabhedanA 11. nikhiladravyaparyAyasAkSAtkAri kevalajJAnam aMta advaita-sakalapratyakSam jainata bhASA, zrImad yazAvijayajI pramANapariccheda. 12. jainadarzana, munizrI nyAyavijayajI, navamI AvRtti pA. 421. Jain Education Intemational 441 kAraNe pratyabhijJAna eka svarUpa nathI. AnA bacAva karatAM jainataka bhASAmAM kahevAyuM che ke, "AkAramAM bheda heAvA chatAM je rIte citrajJAna eka che, te ja rIte prabhijJAna nAmanu jJAna paNa ekarUpe pratIta thAya che." 14 (3) tarka : be vastue aneka jagyAe sAthe rahelI dekhAvAthI ke emane ekamekanA kramamAM jovAthI emanA paraspara sahubhAva athavA kramabhAvanA niyamarUpa avinAbhAva siddha thaI zakatA nathI. paratu e e vastune judI pADavAmAM athavA temane nizcitarUpe kramabhAvI na mAnavAmAM ze| vAMdhA che e tapAsatAM vAMdhA siddha thatA hAya te ja eTale ke uparokta prakAranA vanAbhAva sabaMdha niHzaMka nirapavAda jaNAtA hAya tA ja e baMnenA niyama siddha thaI zake che. A rIte vastunA sahabhAva athavA avinAbhAva niyamanI parIkSA karavAnA je adhyavasAya te taka che. dA. ta. agni ane garamInI khAkhatamAM AvI taNA karI zakAya che ke jo agni vinA paNa garamI hAya tA te agninuM kA"-- pariNAma banaze nahi. eTale ke emanI paraspara kArya kAraNatA (cause & effect) che te Takaze nahi, ane ema thavAthI agninI apekSAvALA avazya garamInI je zeAdha kare che te karaze nahi. AvA prakAranI tArkika prakriyAthI e enI vyApti nakkI thAya che. (4) anumAnaH sAdhanAtsAdhya vijJAnam / jainata bhASA anusAra sAdhana - hetuthI sAdhyanuM jJAna thavuM te anumAna che. upara tarkanI spaSTatA joyA mujaba, je vyApti saMbaMdha nakkI thayA che, tenuM smaraNa thatAM sAdhyanuM anumAna thAya che, jemake jeNe agni ane garamInA viziSTa sabaMdha jANyA che, arthAta, garamI taraphanI vyApti AgnamAM che, e, je samajyA che, te koIpaNa agni joI ane tagata ( agnigata ) vyAptine (garamI taraphanI vyAptine) smarI, te sthaLe garamI hAvAnuM anumAna kare che. A anumAna pramANunA pazu jainAcAryanA mate be prakArA che. (1) svArthAnumAna (2 ) parAryanumAna. hetu ane sabaMdhanA kAraNeA dvArA sAdhyanuM je jJAna maLe te svArthAnumAna - svArthAnumAnanA paNa traNa aMgA che. dhamI, sAdhya ane sAdhana. pakSa ane hetu vacanA parArthanumAna kahevAya che. 13, na cedamapramANam pratyakSAdivat avisAda kAt jainata bhASA 14. AkArabhedeDapi citrajJAnavadekasya tasyAnubhUyamAnavAt. jainata bhASA zrImad yazAvijayajI pramANapariccheda. Page #496 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 442 (5) Agama : Apa ( prAmAUi~ka ) puruSanA vacana utpanna thAya che tene "Apa" athavA kare che. vigerethI je jJAna "zabda pramANa ,, je jJAna pratyakSa, anumAna, tarka vigere pramANeAthI virUddha na hoya ane je jJAna AtmavikAsa ane tenA mArgane prakAzita karanAra banI zake tevA vacanA e kharekharatA 'ke mAgama " zAo che. vaLI je puruSa anA vAstavika rUpane samajI tenA upadeza karavAmAM kuzaLa DAya tene AsapuruSa kahevAmAM Ave che. temanA vacanA varNa, paTTa ane thAkarUpa hoya che. zyAgamajJAnanA patra (1) lokika ane ( 2 ) ala keka evA be prakAra darzAvavAmAM Ave che. 1 pramANonI carcA ahiM pUrI thAya che. jJAnamamAMsAnA kramamAM have 'naya mimAMsA karavI joIe paraMtu, pahelAM. jainazAo je siddhAMtane eka abhimAnanI vastu lekhatA AvyA che. ane enI bhavyatA, udAratA tema ja suMdaratAnuM sthApana karatA AvyA che tevA anekAMtavAda ke syAdavAdanA siddhAtane bahu ja TUMkamAM cacI' laI e 1 e syAdavAda... jaina...AgamAe mahAvIrane vijayAdI kahyA che. 17 vibhajayavAdanA a, pRthakkaraNa karIne satyAsatyanuM nirUpaNa karavuM, tevA thaI zake. mAtra tatvajJAnamAM ja nahi; paraMtu, mAnavInA judA judA AcAra-vicAra upara dhyAna ApatAM paNa ApaNane spaSTa jaNAI Ave che ke jIvananuM svarUpa ja evu che ke je ekAMta daSTimAM pUrepura abhivyakta nathI caI zakatu paDiMta sukhalAlajI yogya ja kAMDuM che, " mAnava vyavahAra paNa evA che ke je anekAMtaSTinuM avalabane lIdhA vagara nabhI zakatA nathI." eTale, TUMkamAM syAdvAda athavA anekAMtavAdanA siddhAMtane kA karavA hoya to kahI zakAya ke vastunu judA judA dRSTibinduthI avalAkana karavu* ke kathana karavuM e sthAvAnA adha che. vastunA svIkAra vA avIkAra myAnuM " zabdathI sAta prakAre thaI zake eTale A zabda prayogane " saptabha'gI " paNa kahevAmAM Ave che, 18 1 spAnuM asti kaIka che 6 2 syAt nAsti kaIka nathI OM sthaLe asti nAsti kaIka ane nathI 4 sthAt avakatavyaH kaMIka avakatavya che 5 sthAt asti ca avakatavya: kaIka che ane avavanamALamaH / jaina tarka 15. AptavattA yim tama bhASA op it. 16. bhAratIya darzana. prA. sI. vI. rAvaLa. pR. 68 17. sUtrakRtAMga. 1. 14. 22. 18. sAMdhA : vAprayogaH sukhabhaMgI ane tabhASA. ta jainaraniyaMtAmiNa kartavya che. 6 sthAna nAsti ca avaktavya: kaIka nathI ane ava katavya. harAta ati ca nAsti ca avaktavyU: kaIka che, nathI ane avakatavya che. mAtra jJAnamimAMsAtmaka rIte teA rAmAnuja jevA jainatattvajJAnanA taddana vidhI AcArya paNa zakarAcArya nA mAthAvAdanA khaDanamAM parAkSa rIte anekAMta daSTino upayoga karyAM che.19 paraMtu kharekhara to saptabhaMgInA upayAgathI jIvanane amRtamaya banAvavAnA uddeza siddha karavA joIe ane te ja tenuM mUlya eka dArzanika siddhAMta tarIke che tema ApaNe kahI zakIe. kAraNa ke pAMcamanA tattvajJAnanI mAphaka ApAM da'nA mAtra bauddhaka kasaratane ciMtana mAnatA nathI. ApaNe tyAM to jenAthI jIvana jIvavAno rAha prANa thAya naya H anAcAryonA mate paDAya (vastu)ne asaMkhya guNA che. anaMta guNayukta vastunu jJAna pramANu dvArA maLe che. A pramANayukta vastunA nizcita aMzane prakAzita karanAra ane prakAzita aMzathI judA aMzanA aniSedha karanAra viziSTa abhiprAyane naya kahe che. A kathana eka dRSTAMtathI samajIeAMkha sAme keI eka gAya Ave tyAre, amuka ka ane amuka raga e tenI vizeSatA pradhAnapaNe bhAse che, pazu te vakhate e vizeSatAbAnI pradhAnatA hato abhina rUpe anya vizeSatAo sahita samagra gAma ja STi jJAnanA viSaya bane che, tevakhate kaI tenI amuka vizeSatA bIjI vizeSatAo karatAM judI paDatI nathI ke gAya rUpa akhaMDa padArthamAMthI AkAra vigere tenI viziSTatAo pazu taddana alagarUpe bhAsatI nathI. mAtra amuka vizeSatAo dvArA te samaya gAya ja akhaMThitapaNe AMkhanA viSaya bane che. A ja pramANuno viSaya thavAnI rIta che. pramANanA viSaya thayela e gAyanuM jJAna jyAre anyane zabda dvArA karAvavu... hAya tyAre te gAyanI amuka vizenA che viziSTatAAthI buddhi dvArA chuTI pADI vaktA kahe che ke A gAya sapheda che, mATI che, athavA amuka AkAra ane prakAra cukta che, te vakhate vaktAnA bauddhika vyApAramAM ke kAtAnI jJAnakriyAmAM gAya bhAsamAna chatAM te mAtra gauNu hAya che ane tenI vizeSatA, je trIjI vizeSatAothI judI pADI zrImad yavijayajI. 19 jainadharmanA prANa parvata sukhalAlajI rR. 211, 20. pramANaparichinnasyAna tadharmAtmakasya vastuna ekadezagrAhiNustaditarAMzApratikSepiNeAdhyavasAvizeSA nayAH / jainata bhASA. zrImad yaAAvijayajI dvitIya pariccheda. Page #497 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 443 kahevAmAM Ave che te ja mukhya hoya che. tethI ja e vakhate abhiprAya ke vacana prayoganI kaI cokkasa saMkhyA hoya jJAnano viSaya banatI gAya amuka aMza viziSTa viSaya zake nahiM. AthI naya gaNanAthI bahAra che chatAM, maulika rUpe bane che. e ja nayano viSaya thavAnI rIta che. TUMkamAM, nayanI nayanA mukhya be bheda batAvyA che. dravyArthika ane paryAvyAkhyA ApatAM kahI zakAya ke, "zabdamAM utAravA lAyaka yArthika. dravya eTale ke sAmAnya tattva para lakSya ApanAra je jJAnakiyA te "naya" ane tene purogAmI cetanavyApAra dravyArthikanaya ane vastunA parivartana-paryAya para lakSya te "pramANu" 21 ApanAra paryAyArthikanaya.25 bhUta, bhaviSya ane vartamAna e pramANa, naya saMbaMdha trikAlarUpa apAra saMsArapaTa para patharAyela keI eka ja AmA vigere vastu vize paNa sAmAnyagAmI tathA vizeSagAmI pramANa ane naya baMnene artha zuddha jJAna thAya che. vicAro saMbhave che. kALa ane avasthAbhedanA vivArtA tarapha taphAvata mAtra eTalo ja che ke eka zuddhajJAna akhaMDa vastu- dhyAna na ApatAM mAtra zuddha cetanA tarapha dhyAna apAya tyAre spa che; jyAre bIjuM vastunA keI eka aMzane spaze te, te viSaya (AtmA)no 'dravyArthika" naya kahevAya, che. pramANurUpa zuddha jJAna jyAre bIjAnI AgaLa pragaTa ane e cetanA uparanI dezakAlAAdakata vividha dazA tarapha karavAmAM Ave che tyAre te khAsa maryAdAmAM AvI javAthI dhyAna jAya tyAre te te viSayane 'paryAyArthika naya bane "naya banI jAya che. che. dravya ane paryAya sApekSa che. baMnene saMbaMdha bhinnabhinna nayanA prakAra : che. dravyano paryAya - vyakti sAtheno saMbaMdha bhinna hovA vastumAM eka guNa nathI paraMtu aneka guNa che. AthI chatAM paryAya pravAhanI apekSAe abhinna paNa che. mAM vastugata bhinnabhinna gugAne lagatA jeTalA abhiprAya teTalA upara nirdiSTa be maulika naya paikI dravyArthika nayanA 'naya' che. anekAnta duthviI vastu vyApaka svarUpamAM kevA traNa prakAra che-(1) nigama (2) saMgraha ane (3) vyaguNAno bhaMDAra che te samajAya che, ane vyavahAra samaye vahAra. jyAre, paryAyArthika nayanA cAra prakAra che 2 6-(1) temAMnA samayocita guNano upayoga karavAmAM Ave che. jene RjusUtra, (2) zabda, (3) samabhirUDha ane (4) evaMbhUta nayane pradeza kahI zakAya. 1. naigamanaya : mukhya "naya'nA be prakAre kahI zakAya (1) je 88 gama" zaoi nigama uparathI banyA che. eka sarakhA abhiprAya jJAnathI siddhi batAve che te "jJAnanaya' ane kArobAra calAvatI vyavasthAne "nigama' kahe che. jemAM eka (2) je abhiprAya kriyAthI siddha vAkya batAve te 'kriyAnaya"2 2 prakAranI ekatA hoya che. paMDita sukhalAlajI kahe che tema, siddhasena divAkara Ama chatAM nayanA prakAranI bAbatamAM kara Ama chatAM nayanA prakAranA bAbatamAM "nigama" zabda dvArA jaina paraMparAe eka evI daSTinuM vadhu udAra banI kahe che, jAvAIA vaNapahA tAvaI A ceva sucana karyuM che ke je samAjamAM sthaLa hoya che. ane jene hAMti gyavAyA. jAvaIo thavAyA tA -IA ceva * 1 AdhAre jIvanavyavahAra cAle che. 27 naigamana bIje parasamayA! jeTalA vacana mArgo che teTalA naya vAda che artha kalpanA paNa thAya che. ane kalpanAthI thatA vyavahAra ane jeTalA nayavAda che teTalA matAntara che.23 AnA anusAra jJAnAtmaka rIte naigamanayanA traNa prakAra che. 28 parathI ApaNe naya vize be vAta karI zakIe. eka te nayanI saMkhyA agaNIta che ane bIjuM e ke nayano, e. saMka9pataMgama - SyamANa katama - karAtuM hoya vAta sAthe sara e che nA bhAva pachI te kayuM kahevAya che. evA A nayana davani che. dAna naya jJAnAtmaka che tene 'bhAvanaya' ane kriyA vacanAtmaka ApavAno saMka9pa karanArane dAna grahaNa karavA utsuko hAvAthI vacanAtmaka naya te dravyanaya kahI zakAya. AthI zrI dInezvara ke dAnezvarI kaheze. vidyAnanda vAmI jJAnanaya ane zabdanaya evA be prakAro (4) aMzanagamaH khurazIno pAyo bhAMgI jatAM khurazI darzAve che. 24 bhAMgI gayAnuM kahevAya te aMzanagama vyavahAra, 21. janadarzana. munizrI nyAyAvajayajI. navamI AvRtti 26. 1. Flis tory of Inian philosophy vol. I. s. pR. 472. Dasgupta. p. 177 ane jaina takabhASA. zrImadda 22. jainadharmano prANu. paMDita sukhalAlajI. pR. 217 yazovijayajI dvitIya vibhAga, 23. sanmati tarka3 47. siddhasena divAkara. 27. jainadharmano prANa. paMDita sukhalAlajI. pR. 212. raka tavAI lekavArtikamAM tatvArthasUtranA prathama- 28 jaina dazana. munizrI nyAyavijayajI. navamI AvRtti. dhyAyanA 33mAM sUtranA vArtikamAM 96mo zloka. pR. 484 25. jainatarkabhASA. zrImadda yazovijayajI dvitIya vibhAga. Jain Education Intemational Page #498 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi (4) Aropanagama - vartamAna upara bhUtakALa athavA tyAre tene kAnTanI mAphaka A naya sAdhu kaheze. jyAre bhUtakALa upara bhaviSyakALa ke tevI ja rIte kAlApa te sAdhunA veSamAM chatAM asaMyamivRttivALo ane tethI azubha Aropa naigama che. jemake "Aje 15 mI ogasTe saMka9pavALA hovAthI tene RjusUtranaya sAdhu mAnato nathI. bhAratane svataMtratA maLI " A uparAMta bIjA paNa aneka- sUma ane sthUla evA RjusUtranayanA be prakAra che. eka vidha Aropa che. samaya" mAtranA vartamAna paryAyane grahaNa karanAra sUkSmaRjunaigamana, dharma ane dhamI pikI koI ekane gauNarUpe sUtranaya jyAre aneka samayanA vartamAna paryAyane grahaNa ane bIjAne mukhyarUpe grahaNa kare che jemake, jIvanA svarUpa karanAra, sthUla RjusUtra kahevAya che. nirUpaNamAM tene jJAnAdi guNe gauNarUpa hoya che, ane uparokta cAra 'naya" "arthanaya" tarIke paNa oLakhAya jJAnAdi guNonA varNanamAM jIva gauNurUpe hoya che. A naya che. 30 kemake, te vastune sparzanAra che. temaja zabda tAdAmya (abheda) ne sparzatA nathI paNa e badhA vacce - ke zabdanA guNadharmane Azraya lIdhA sivAya vastunuM guNa ane guNI ke avayava avayavI - e bhedane jue che ciMtana karanArA che. jyAre have pachInAM bAkInA traNa naya ane temanAmAMnA (avayava - avayavI vageremAMnA) koI zabdano Azraya laI arthane vicAra kare che tethI temane ekane mukhyapaNe to bIjAne gauNapaNe ka95vAnI A nayanI 'zabdanaya kahe che. zabdazAstrIo, vaiyAkaraNInA lIdhe ja saraNI che. zabdonI vividhatA maLatI hovAthI paMDita sukhalAlajInA mate mAtra teo ja zabdanayanA adhikArI che. 31 have A 2. saMgrahanaya? 'zabdanayanA prakAre tapAsIe. * vyavasthAto nAnA" e vizeSika darzananA tRtIya adhyAyanuM upanya sUtra aneka jIvavAdane siddhAMta rajU kare 5. zabdanaya : che. "eka AtmA che' evuM kahevAthI ja badhAne eka je zabda je arthane (vastune ) vAcaka ke sUcaka hoya AtmA siddha thato nathI. chatAM badhA AtmAomAM rahela te arthane- te vastune darzAvavA te ja zabda vAparavAnI sAmAnya citanya tatvane AzrIne "eka AtmA che' evuM zabdanaya kALajI rAkhe che. ane temAM te vastunA koIpaNa kahI zakAya. jemake senAnA vividha AbhUSaNo ane temanA svarUpanI maryAdA svIkArato nathI. jemake vastu vyakti hoya, judA judA ghATane lakSyamAM na laI mAtra senApaNAnuM sAmAnya- kriyA hoya, ke saMbaMdha hoya, ane AthI zabdanaya kAla, liMga, tava dRSTi sAme rAkhI vicAravuM ke ahiM eka senuM ja saMkhyA, puruSa ane upasarga vigere bhedamAM mAne che. 32 che, te saMgrahanayanI dRSTi che : saMgrahanaya be prakAranA che - 6. samabhirUDhanaya : para ane apara - 'sAmAnya" jeTaluM vizALa teTalo te saMgrahanA vizALa. je saMgraha adhika dezamAM sAmAnya hoya A naya zabdanA ja bhedathI arthabheda mAne che. jemake te para-saMgraha ane alpa dezamAM sAmAnya hoya te apara IndananA kAraNe Indra, zaktinA kAraNe zarka, zakke judA saMgraha kahevAya che. hovAthI te anusAra arthane bheda paNa jarUrI che. jyAM zabdabheda che tyAM arthabheda che tevo niyama samabhirUDhanaya 3 vyavahAranaya : anusAra che. jemake "go" zabda eka che. paNa tenA artha sAmAnyarUpe nirdiSTa vastune samajavA tenA vizeSa gAya, vANI, bhUmi, kiraNa vigere thAya che. pratyeka zabda prakAre bheda pADI tenuM pRthakkaraNa karI batAvanAra vicAra mULamAM to pRthapha artha batAvanAra hoya che pachI kAlAntare vyavahAranaya" kahevAya che. sAmAnya sonuM kahevAthI tenI prayukta thatAM thatAM paryAyavAcI banI jAya che. samabhirUDhanaya viziSTa jAtanI khabara na paDe e mATe tenA hAra, kaMkaNa, AvA paryAyavAcitvane nahi gaNakAratAM pratyeka zabdano mULa vigere jevA bheda karavA paDe e vyavahAranI bAbata che. artha pakaDe che. 4. RjusUtranaya : 7. evaMbhUtanaya : vastunA mAtra vartamAna paryAya tarapha lakSa kheMcanAra te A nayanA mate dareka zabda kriyA zabda che. dareka za RjusUtranaya. 29 sukhaduHkhanI vartamAna avasthA ja tene mAnya kaIne kaI dhAtuthI banela hoI kaIne kaI kriyA sAthe che. eOAmanI mAphaka ta-kAlinatAmAM mAnatA hovA chatAM saMbaMdha rAkhe che. samabharUDhaye zAdamAMthI nIkaLatI 'kriyA' kaI gRhasthadhamI sAdhudharmanI zubhamanovRttivALa hoya enA padArthamAM kaIka vakhata joyA pachI game tyAre e 29. jenatarka bhASA zrImada yazovijayajI dvitIya vibhAga. vol 1. p 299-300 30. bhAratIyadarzana prA. sI. vI. rAvaLa pR. 69 ane 31. jenadharmano prANa. paMDita sukhalAlajI. pR. 216 Indian philosophy. By. Radha Krishnan 32. janatakabhASA zrImadda yazovijayajI dvitIya vibhAga. Jain Education Intemational Page #499 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 445 -vastumAM e zabdano prayoga karaze. jema ke yoddhAne game rAmapaNAnuM athavA rAmapaNAne pAtra che. ahiM pAtrano tyAre ddhA kaheze. jyAre evabhUtanaya kriyAe arthamAM jyAre artha dravya karIne joIe to A dRSTAMta dravyanikSepa ane jyAM sudhI pravartatI hoya tyAM sudhI ja te zabdano bane che. jyAre jemAM vartamAnakALe rAmapaNuM nathI. paNa te padArthamAM prayoga karaze. jemake punarI pUjana karatA hoya bhUtakALamAM hatuM athavA bhaviSyamAM AvavAnuM. je rAmapaNAthI tyAM sudhI ja evaMbhUtanaya anusAra te pujArI che. rAmAyaNu zobhita hoya te rAma kahevAya e svAbhAvika hipa aa pa tathA A prakAre vividha ja che, e "bhAvathI eTale ke yathArtha paNe rAma hoI rIte darzAvavAmAM Avela che. saMkSiptamAM te paMDita sukhalAlajI bhAva-rAma che. "rAma" zabdano A artha bhAvanikSepa kahevAya. kahe che tema, " koI eka aMzane arthAta daSTibiMdune TUMkamAM A rIte nAma- sthApanA dravya - bhAva evA zabdanA laIne pravRtta thatA badhI jAtanA vicAra che te ane arthavibhAga karavAmAM Ave che. sUcita karatA naye ja che." 33 samApana : jJAnamimAMsAmAM pramANa ane nayanI spaSTatA karyA jenanyAya jJAnAtmaka rIte carcA karatAM vastune artha pachI nikSepanI carcA sivAya jainanyAyazAstra adhUruM lAge spaSTa karavA mATe pramANu, naya ane nikSepa traNene mahatva tethI have nikSepanI carcA joIe. Ape che. jo ke, nikSepane jana - tArkika pramANu ane nikSepa: naya jeTaluM mahattva ApatA nathI chatAM upAdhyAya zrIyaze vijaya nikSepane paNa jJAnamImAMsAmAM jarUrI mAne che. bhASArUpI ratha para ArUDha thaI amUrta jJAna vyavahArya ane tethI ja jainatarka bhASAmAM pramANa pariccheda ane nayabane che. bhASArUpI A rathane cAra aA joDelA kapI. paricheda pachI nikSepa paricchedane sthAna ApavAmAM AvyuM zakAya - nAma, sthApanA, dravya ane bhAva - eTale bhASA che. nyAyanI carcAnuM samApana karatAM ApaNe kahI zakIe cAra svarUpe vyakta thAya. ane teno sAce artha jANo ke game teTalI bauddhika kasarata paNa Akhare to satya tarapha muzkela bane athavA saMdeha ane ajJAna utpanna thavA ja dorI janAra che. A sat koI ekanuM hoI zake nahi. saMbhava rahe, jenuM nirAkaraNa karavA mATe nikSepanI racanA satya konuM? je meLave tenuM, satya sarvatra, aniyaMtrita, karavAmAM Avela che. nikSepa dvArA abhipreta artha jANI nirAbAdapaNe vyApaka che. ane tene pAmavAnA mArgo te bIjA arthane jJAtA tyAga karI zake che. dA.ta. "rAma" judAjudA dArzaniko ane ciMtakonA siddhAMto che. A keInuM nAma hoya tyAre e nAmathI vyavahata thAya che e lekhanuM samApana ApaNe bhagavAna mahAvIranA upadeza nAma mAtrathI rAma hoI nAma - rAma che. "rAma" zabdano vacanathI karIeA artha nAmanikSepa che. rAmanA mUrti, chabI ke citrane paNa rAma kahevAmAM Ave che - e sthApanAnA rUpe rAma hoI . parisA ! saracameva samabhijANahi! saccassa ANAe sthApanA - rAma che. jene sthApanA nikSepa kahI zakAya. ahi se viDuiMe mahAvI mAre taraI!" mULavatune mUrti ke chabImAM Aropa karavAmAM Ave che- "manuSyo ! satyane samaje ! satyanI AjJAe cAlanAra je bhUtakALamAM rAma hato athavA bhaviSyamAM rAma thanAra meghAvI mRtyune tarI jAya che." 34 - che tene paNa "rAma" kahevAmAM Ave che. kemake, te mANasa karI 33. jainadharmane prANa. paMDita sukhalAlajI. pR 16. 34. AcArAMga, 3-3-18. Jain Education Intemational cation International Page #500 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina darzanamAM AtmAnuM svarUpa ane Atmopalabdhano mArga paramApakArI paramAtmA mahAvIradeve AjathI 2538 varSa pUrve tIrthanI sthApanA karI catuvidha saMgha sthApyA. ane dharma nA medha ApyA. te pUrve A kALamAM bIjA 23 tI...karAe paNa medha ApelA ane anaMtakALamAM thayela ana ta tIrthaM karAe paNa tIrthanI sthApanA karI dha prakAzyA. te badhAmAM mULa vAta eka ja AtmAnA A saMsAramAMthI meAkSa kema thAya ? te tattvanA prakAza karyAM. temAM AtmA ane meAkSa e be mukhya tattva ane gauNa tattva tarIke ajIva ane jIva - ajIvanA saMbaMdhathI utpanna thanArA Azrava ke baMdha ane te ajIva eTale ke kaputra galane sarvathA dUra karI meAkSaprAptimAM sahAyaka savara ane nirjarA samajAvyA. have je mukhyatattva jIva athavA AtmA temaNe batAvyA te Aje saMsAramAM bhaTakatA kane vaza paDela che. mATe tene karmanAM baMdhanathI mukta karI meAkSa pAmI zakAya e teoe batAvyuM teA ahIM ApaNe e AtmAnA svarUpanA vicAra karIzuM ane meAkSa prAptinI pUrvazata svarUpe AtmApalabdhinA mArga zuM che ? te joIzuM. AtmAnuM svarUpa - vividha dharmamAM. vastu judA judA dharma AtmAne judI judI rIte mAne che. nAstika dharmo ane anAya dharmomAM AtmA jevI koI che ja nahI.. athavA kadAca te AtmAmAM mAne tevu kahe teA paNa karma vagerenI kAI vyavasthA temanAmAM nathI. bhAratamAM cArvAka mata che je AtmAmAM mAnatA nathI. te sivAya anAya dharma che, paNa teo kharA arthamAM dharma ja nathI kemake temAM AtmA, ka, pUjanma, punarjanma ane mAkSanI koI vyavasthA nathI. have ApaNe A dharmI laIe. bauddhadharma AtmA che ema spaSTapaNe mAnatA - kahetA nathI. chatAM teA karma, pUjanma, punarjanma tathA meAkSamAM mAne che. tenA artha ja e ke te AtmAmAM mAne che. pachI bhale tenuM nAma na de. vaLI meAkSamAM paNa te mAne ja che, pachI tene anya dharmo karatAM tadna judI rIte mAnatA hoya. - have Aya vaidika dharmAnI vAta laIe. Aya vaizvika dharmamAM judAM judAM darzAnA che. Aje te leAkeA te badhAne Jain Education Intemational - muni satyendravijayajI ma. eka hindudharmanA nAmathI ja jANe che. temAM devatA pramANe zaiva, vaiSNava vagere bhedo che. darzana pramANe sAMkhya, vaizeSika, mImAMsA vagere bhedo che. temAM kAI tA ema mAne che ke AkhA jagatamAM mAtra eka ja AtmA che, te savyApaka che. bIjA badhA vyaktie ke prANIe tenA aMzamAtra che. jema eka ja caMdra pANImAM aneka jagAe judo judo dekhAya tema vaLI bIjA AtmAne anekanI saMkhyAmAM mAne che paNa te badhA phUTastha nitya che ema kahe che. vaLI kAi mAne che ke Izvare badhA AtmAonuM sarjana karyu che. ane AtmA mukta thaI punaH IzvaranI aMdara ja bhaLI jAya che. jainadarzanamAM AtmAnuM svarUpa dareka vyakti e judo AtmA che ane A rIte jagamAM jainadharma A badhAthI judI rIte AtmAne mAne che. anatAnaMta AtmAe che. dareka AtmAne peAtAnu svataMtra vyaktitva che. vaLI te AtmA dravya tarIke nitya che. te anAdikALathI che ane atatakALa sudhI rahevAnA che. jyAre AtmA mukta bane tyAre ja svasvamAvamAM siddhigatinAmaka sthAnamAM-mAkSamAM jaIne vase che. ane te pachI temAM kAI parivartanane avakAza nathI-sipAya ke jJeyamAM thatAra paravartanAne lIdhe tenA jJAnamAM parivartana thayA kare, paNa te sivAyanA badhAya AtmA pArevartanazIla che. ane A rIte paryAyathI dareka AtmA parivartanazIla che. paryAyeA samaye samaye-AMtare AMtare badalAtA jAya che. A dravya ane paryAya zuM che ? te samajI laI e. tenA te rahe tenAM svarUpA badalAya chatAM te dravyasvarUpe tA dravya eTale koIpaNa padArtha pAtAnA mULarUpamAM haMmezAM khurazI banAvela hoya ke khurazI tUTI gayA pachI tene teDIne tevA ja rahe. jemake lAkaDu te jhADarUpe hoya, teDIne tenAthI baLataNurUpe vAparavA mATe kaTakA karyA hoya. lAkaDu' tevuM te ja rahe che. vaLI khurazI, pharanIcara, kheMca, pATa, pATalA vagere lAkaDAnA rUpAMtarita paryAyeA che. ema AtmA dravya tarIke nitya che, paNa paryAyarUpe tebadalAtA rahe che, vibhinna ceAtimAM janma le che, vividharUpo ane vividha zarIre dhAraNa karatA rahe che. jemake keAI vakhata te deva ane, tA Page #501 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 447 kaI vakhata manuSya, vaLI pazu paNa bane ke nArakI paNa, mAM, kaSAmAM, kAmagomAM Asakta rahe che. ane evI manuSyamAM paNa koI vakhata nararUpe hoya te kaI vakhata vyakti mATe to A vAta prAya: asaMbhavita ja rahe che. nArIrUpe paNa hoya, paNa tethI bhinna rIte je saMsArane tyAga kare che, saMsAramAM vaLI AmAnuM kada potAne pitAnAM karmathI prApta thayela rahIne paNa sAmAnya rIte virAgI tarIke jIvana jIve che, zarIra pramANe nAnuM-moTuM thatuM rahe che. kIDI, hAthI, mANasa, jenA viSaya - kaSAya maMda che, tevA vyakti jarUra Iche te kUtaro, jhADa, rAIno dANo, keLuM vagere dareka zarIra pramANe A vastune prApta karI zake che. ahIM ApaNe A AtmatenuM kada nAnuM-moTuM thatuM rahe che. paNa dareka AtmAnA labdhinA mArga aMge vicAraNA karIzuM. kevI rIte vyakti pradeza haMmezA ekasarakhA che. ane te AkhAya kAkAza saraLatAthI te prApta karI zake - meLavI zake tenA mArgo jeTalA-14 rAjakanA jeTalA AkAzapradeze che teTalA aMge vicAraNuM karIzuM. eka AtmAnA Amapradeza che. vaLI mekSamAM jAya tyAre - AtmAnI svabhAvadazA ane vibhAvadazA pitAnA aMtima samayanA zarIranA 2/3 bhAga jeTalI ava. gAhanAmAM AtmAnA A pradeza muktisthAnamAM rahe. dA.ta. AtmAnI svabhAvadazA te siddha jIva jevI ja che. bhagavAna mahAvIra 7 hAthanA hatA tethI temano AtmA mokSamAM nizcayathI paNa ema ja mAnavAmAM Ave che ke AmAM cidA4 hAtha ane bha0 RSabhadeva 500 dhanuSyanI kAyAvALA hatA naMdamAM masta che. svabhAve AmAM anaMta jJAna- dazanamaya ja tethI temano AtmA 333 dhanuSyanI avagAhanAvALA che. te sukhamaya che ane akSaya - avyAbAdha sthitimAM ja mokSamAM che. pachI temAM kAMI vadhaghaTa thatI nathI. che temAM rahe che. paNa vyavahAramAM saMsArI jIva karmathI lipta che, te sukha-duHkha bhogave che. tene kaSAye gherI vaLelA ajIva dravyanA pAMca bhedomAM mAtra pudgala (matter) che. ane tenuM jJAna AvRta che tethI te karmane lIdhe saMsAramAM SS ja rUpI dravya che, bIjA badhA arUpI che. ema AtmA paNa amiA paNa bhramaNa kare che. Ane zAstramAM vibhAvadazA kahevAya che. na arUpI che. tene kaI paNa prakAranA rUpa, raMga, gaMdha, rasa ke AkAra nathI. te vastu dekhI zakAtI nathI. AvI arUpI Atmapalabdhine mAga vastune mAtra kevalajJAnI ja potAnA jJAna vaDe jANI zake che. AtmAnI upalabdhi kharekhara eka kaThina kArya che. te hAM, tenI hAjarI tenA kAryathI jarUra jANI zakAya. AMkhe meLavavA mATe prayatna kare tene mATe te agharuM ane kaThina UDIne vaLage tevuM A lakSaNa che jIvata vyakti ane tenA hovA chatAM tenI prApti saMbhava che. jaina zAstramAM tenI mRta zarIrano taphAvata. zarIramAM AtmAM hoya tyAM sudhI aneka rIto batAvela che. te mATe mukhyatve vegane ja zarIra badhI rIte kAryarata hoya che. paNa temAMthI mAM AdhAra levAno rahe che. coga sivAya paNa kaI virala nIkaLatAMnI sAthe ja bIjuM badhuM samAna hovA chatAM tenuM AtmAne te anAyAse ja prApta thaI jAya paNa te rAjamArga kAya ekadama baMdha thaI jAya che. nathI. have ApaNe A roga saMbaMdhI thoDIka vicAraNA A arUpI AtmAne tenA kAryathI jANI zakAya che. te ahIM karIzuM. ja rIte e AmAnA spaSTa darzana vyakti svayaM karI zake che. A dazana tenA anubhava ke lAgaNIrUpe thaI zake che. zAstrokta jaina gano mArga cama cakSathI dekhAvAnI rIte nahI ja. carmacakSathI dekhAya tevI jaina zAstromAM je yogamArga maLe che te prAyaH pAtaMjala vastu to te Ame ya nathI. chatAM zarIrathI taddana judA sva- yogazAstrane maLato Ave che. pU. A. zrI hemacandrAcArya rUpamAM tene bhAsa thaI zake che. tene ja ahIM A pa- yegazAstramAM veganuM varNana karyuM che. amuka amuka samayanA labdhi kahIzuM. AMtare ApaNe tyAM keTalAka mahAna yogane AmopaApalabdhi e ja kharuM kartavya labdhi thaI hoya tevuM jaNAya che. ene bIjA zabdomAM anubhavajJAna paNa kahevAya che. evuM jJAna pU. A. hemaAmA che te zAstrothI siddha che ane je tene anubhava caMdrAcArya, pU. upA. yazovijayajI ma0, pUra AnaMdaghanajI karI zake tene mATe te anubhavathI siddha thaI zake che. A vagerene thayeluM hatuM evuM keTalAka ulekhe uparathI lAge che. manuSyabhava ja mAtra evo bhava che ke jemAM Apalabdhi paNa Atamopalabdhine A mArga ApaNe tyAM badhAne parathaI zake, karI zakAya. mAnavajIvananuM UMcAmAM UMcuM kartavya parAe upalabdha nathI. keI keI AtmAone yenI lAMbI A che. Apalabdha - AtmAnA spaSTa darzana karavA - prakriyA ane lAMbA kALanA abhyAsathI jAtismaraNa vagerenA potAnI jAtane zodhavI - ane zeAdhIne pAmavI. jyAM sudhI jIva kAraNe ke bIjA koI kAraNe paNa tema thayeluM haze paNa sAmAnya rIte sAMsArika vyathAomAM phasAyelA rahe tyAM sudhI sAmAnya dareka janane Aje A mArga prAyaH prApta nathI. te tene pAmI nahIM ja zake. sAmAnya jana viSayavAsanA- vartamAnakALe paNa kaI kaI gamArgamAM AgaLa vadhavA aka samayanA anubhavajJAna lAya tevuM ja mAna Jain Education Intemational Page #502 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi 448 prayatna kare che ane keIkane A amUlya vastu prApta thaI dakSiNe navo vijaLIne pravAha Ave che ane baLe che ane haze. paNa sAdhAraNa janasamUhane A mArganI khabara ja nathI, pharI na Ave che, baLIne prakAza ApIne naSTa thaI jAya kAM to te mATe temanI pAse samaya nathI, agara to te mArga che. e rIte ja vaijJAnikoe AgunI aMdaranA bhAge zodhyA temane mahattvano lAgato nathI. che. je subatomic particles kahevAya che. temAM ATha - A zAstrIya jana ganuM thoDuMka varNana sajana prakAra che. 4 ghane cAra RNa (cAra+cAra-) cAra pojhITiva sanmitra" nAmaka mahAna graMtharatnamAM karavAmAM AvyuM che ane ane cAra negeTiva. A sAmasAmA prakAranA (ekamAMnA) temAM citra vagere sAthe tema darzAvavAmAM AvyuM che. A dravya ekabIjAthI maLe tyAre temAM taraMgo utpana thAya ane paddhati zrI. dhArA karavAmAM Ave chevaLI , te maLIne naSTa thAya - pharI taraMge utpanna thAya ane naSTa maMtra jApa vagere paNa karavAmAM Ave che. paNa mArI samaja thAya ane chatAM mUla dravya pAchuM hatuM tevuM ja rahe. mujaba atyaMta saraLa jana ceAgamAMga svaramaNatA dhyAna A prakriyA dara sekaMDe 10 2 2 athavA 10410" 22 vakhata yogane che, je ahIM rajU karavAmAM Ave che. guNavA athavA 1 ekaDAne 22 mIMDA, eTalI vAra thAya che. te samajavA mATe pANInA meTA TabamAM be kAMkarA nAkhIe svaramaNatA dhyAnayoga ane temAMthI vamaLA-vala UThe e be bhegA thAya ane A svaramaNutA dhyAnagaramAM mAtra dRSTAbhAva dvArA jotA khalAsa thAya, bIjA be baMne bAjuthI AvI maLe ane naSTa rahevAnuM che. temAM koIpaNa jAtanI kalpanA ke dhAraNa kara thAya. chatAM jala tyAM ja rahe- basa A rIte dareka yugala vAnI jarUra rahetI nathI. A svaramaNatA yogathI dhIre dhIre dravyamAM A kriyA thatI rahe che. AgaLa vadhI vyakti avazya svarUpa-smaraNutAmAM pahoMcI jAya | dArika zarIra Adi dareka pudagalamAM A kriyA thatI che ane e svarUpamaNutA ja Atmapalabdhi che. AtmAnI hovAthI ja dareka vastu anitya-kSaNabhaMgura kahevAI che. A upalabdhi, prApti, tenuM darzana, AtmAnubhava, svAnubhava, kriyAne jonAra AtmA jyAre pitAnA zarIramAM dhyAnathI svarU5 ramaNatA ke nizcaya samyagdarzana A badhA paryAyavAcI A kriyA jIe-zarIramAM thatAM parivartana ane temAM jhaDapI zabdo che. A badhAne eka ja artha che. AtmAnA asala vAyu jevuM parivartana joI mananI Asakti tUTe che ane svarUpamAM ramaNa karavuM eja a palabdhi che. emAM AtmA tyAre vyaktine potAnA aMdaranA Sub conscious --arcapite ja thAtA hoya che. dhyAna paNa AtmAnuM ja hoya che tana ane ardhacetana mana suddhAne samajAI jAya che ke A ane dayeya paNa AtmA ja hoya che. tethI dhyAtA-dhyAna saMsAra asAra, kSaNabhaMgura ane anitya che. ane dhyeya traNe eka thaI jatAM dhyAna ganI samApatti thaI jAya che. ane eja Atmapalabdhine mArga che. samatinA bheda tripadI ane teno artha samaktinA Ama te aneka rIte aneka bheda pADavAmAM Ave che. samaktinI 67 belanI sajhAyamAM samaktinA atIthapati zrI mahAvIra paramAtmAe zAsananI bheda gaNAvyA che paNa ahIM ApaNe taratamabhAve samIktanA sthApanA karI ane gaNadharanI sthApanA karI tyAre teoe cAra mukhya bhedanI vicAraNA karIzuM. bhagavAnane tatva pUchayuM. tyAre prabhue tripadI ApI. sarva prathama tIrthasthApanA vakhate sarva prathama kahela tattva keTaluM sauthI prathama prAthamika rUpanuM kahI zakAya che te zraddhA. badhuM gaMbhIra hoya ! tenA upara badhA jJAnano AdhAra ane deva-guru-dharma para zraddhA rAkhavI. te pahelA prakAranuM sAduM saMghano tema ja dharmano paNa AdhAra rahelo che. te ApaNe samakti che. tracAra vakhate A samatino uccAra karavAmAM teno artha samajIe. Ave che. te pachI Ave che daDha samakti. nava tattvamAM kahyuM che ke jIvAInava5the je jANuI tassa hoI sammatta-je Aje sAmAnya rIte ema kahevAya che ke sonAnI baMgaDI navatattvane sArI rIte samajI jIvanamAM utArI zake ane toDIne hAra banAvyuM tyAre hAra e utpatti, baMgaDIno re tenA para zraddhA rAkhe tene A daDha samati hoI zake. tethI nAza ane senuM kAyama rahyuM e dAkhala utpAda-vyaya ane AgaLa vadhIne nirmaLa samati Ave. te navatattvanI uparanI dhrauvyanuM ravarUpa samajAvavA apAya che. paNa prabhue kahelI gAthAmAMthI ja phalita thAya che. " jANaIne artha jANavuM tripadI ati gaMbhIra hatI. ema karyo paNa jANavuM kevI rIte ? mAtra pustakathI ke zabdaAjanuM vijJAna batAve che ke-dareka pugala-dareka aNu jJAnathI jANeluM kharuM jANeluM na kahevAya. te jANyuM kharuM kSaNe kSaNe tUTe che ane bhAMge che ane pharIthI navuM bane che. paNa te to mAtra buddhithI. tethI tene je nava padArthomAMnA zarIramAM abajo koSo cells che temAMthI karoDonI saMkhyAmAM pudagala padArthane-ajIvatattvane anubhave-jANe te kharuM jANyuM tUTe che ane navA bane che. vijaLInAM ba9ba vaDe TyubamAM kahevAya e vakhata AtmAnubhavathI pudgalane jANI le, potAnA DivAya che ke-senAnakaDIne tenA para baLa sama bhAIne a ne Jain Education Intemational Page #503 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 449 temasAra ane alaka ane e A che vadhe che ane cha tara duHkharUpa mAM zuddha dharma ja thAya che. ahI rana para e che. tene je zarIranI aMdasa thatAM parivartanathI anubhavI le te sAcuM jJAna ja mokSadAyaka jJAna che. AjanA upalabdha jJAnane jANyuM kahevAya ane tethI samakti nirmaLa-sudaDha bane, tene meLavavA pustako jarUrI che. upalabdha kRtanuM AgamanuM jJAna aMtaramAM teno prabhAva paDe te nirmaLa samakti che. ApaNane mArgadarzakanuM kAma Ape che, paNa te pachI mekSa A bhedane samajavA mATe eka sAda daSTAMta laIe. dAyaka amijJAna prApta karavuM ja paDaze. koI vyakti derAsara javA mATe gherathI nIkaLI gayo. bIje kriyAno artha che jJAnamAM sthiratA karavI. AtmAnuM koI mANasa tene ghera AvIne pUche ke-amuka kyAM gayA? jJAna meLavavuM te jJAna ane te jJAnamAM - AtmadarzanamAM te javAba maLe ke derAsara gayA. haju te bhAI rastAmAM ja sthira rahevuM te kriyA. A baMne maLIne ja mekSa ApI haze paNa vyAvahArika bhASAmAM tene derAsara gayela mAnavAmAM zake che. vaLI tattvArthasUtramAM kahyuM che ke "samyagdarzana- jJAna Ave che. Ama deva- guru - dharma para zraddhA rAkhanArane paNa cAritrANi mokSamArga !" mokSamArgamAM AgaLa vadhavA mATe mAtra vyavahArathI ja samakita kahevAya ane tethI upara tene samyagdarzana, samyajJAna ane sammacAritra jarUrI che. te aupacArika samakita kahyuM che. have e ja mANasa jyAre sivAya Ame mekSa pAmI zakato nathI. derAsarane pagathiye pahoMcI jAya tyAre te kharekhara lagabhaga ahIM paNa AtmAnuM darzana te samagradarzana, AmAnuM pahoMcI ja gayo che, ema manAya. A rIte je vyakti jJAna te samyajJAna ane AtmaramaNatA te samyapha cAritra che. navatattvane bhaNe, jANe ane zraddhA kare te samakti mahelanA pagathAre pahoMcI gayo che temAM zaMkA nathI. tyAM sudhI te paMcasUtra ane zuddha dharma badhAya samAta mahele pahoMcavA mATe gherathI nIkaLelA che paMcasUtramAM prathama arihaMta bhagavAnanuM varNana karI ema ja mAnavuM rahyuM. temaNe kahela vastu batAvI che, teo kahe che ke- jIva, te pachI vyakti aMdara jAya che, AgaLa vadhe che ane jIvane saMsAra ane tenA karmo anAdi kALathI che. pariNAme maMDapamAM pahoMcI jAya che, te vakhate sAkSAt, paramAtmAnA A saMsAra duHkharUpa, duHkhaphalaka ane duHkhanA anubaMdhavALA darzana pAme che. ane prabhunI mUrtAi ekadama sAme dekhAya che che. A saMsAra kApavA mATe zuddha dharma joI e. A zuddha tyAre te derAsara khare ja pahoMcyo ane potAno artha dharmanI prApti pApa karmonA nAzathI prApta thAya che. ahIM lagabhaga pUrNa karyo ema kahI zakAya. tenA jevuM nirmala A bane paraspara saMkaLAyelA vAkyo che. zuddhadharmathI pApa samati che. temAM vyakti saMsAranI asAratAne samajI le kapAya ane pApa kapAya tyAre zuddha dharmanI prApti thAya. che. tenA mohanIya karmanA atigADha ane tIvra AvaraNe zAstramAM bIje paNa kahyuM che ke sahaja maLane hAsa thAya bhadAI jAya che, A rItanuM samakti jeNe meLavyuM che te tyAre samAtanI prApti thAya. A sahaja maLa eTale kharekhara mokSamArgamAM che. mithyA mohanIya. e jAya tyAre zuddhadharma - samakita paNa haju eka vAta bAkI rahI. e vyakti gabhArAnI Ave ane samakti Ave tyAre ja pApakarmo jaDamULathI aMdara jaI prabhune sparza karI pUjA karavAne prAraMbha karI jAya. sarvathA kamanAza mAtra zuddha dharmathI ja che. de che. have tenAthI AgaLa javAnuM koI sthAna bAkI nathI. A zuddhadharmane artha paNa e ja sAcuM Atmadarzanate pitAnA kAryanA aMtabhAgamAM pahoMcI gayA che, lagabhaga AtmaramatA. A AmaramatA AtmAnuM jJAna prApta e ja rItanuM samatinuM cothuM pagathiyuM che. ane te che thAya pachI ja thAya; te ja kriyA; te ja zuddhadharma ane mokSa nizcaya samakita. 'jIvAI navapayartha jANuI" mAM jIvane A Ape. te mATe svaramaNutA cAganI jarUra che. rIte anubhavathI jANe tene ja nizcaya samakti che. A nizcaya samakitamAM AtmAnuM sAcuM darzana thAya che. AtmAnuM saMvara ane nirjarA sAcuM darzana thayAthI te Amepalabdhi thaI gaNAya. ane A svaramaNutA thAnaga e ja sAce janaga che. samyagdarzana nizcaya rIte thaI ja gayuM manAya. tenAthI svarU paramANutA prApta thAya che te ja Apaladhi. tattvArthasUtra ane mokSamArga A svaramaNatA vakhate karmono saMvara thAya che. savaranA cha mukhya bheda ane 57 peTA bheda che. temAM gupti sivAyanAM tAsUrthatramAM samyagdarzana - jJAna - cAritrane mokSa- pAMca mukhya bhedomAM - sAmati, pariSaha, bhAvanA, yatidharma mArga kahyo che. mAtra jJAnathI ke mAtra kriyAthI nahi. jJAna ane cAritra- badhAyamAM yoganI pravRtti hoya che. tethI ane kriyAne tenA sAcA arthamAM samajavA jarUrI che. azubhano saMvara thAya che, chatAM zubha karma te Ave ja. ahI jJAnano sAco artha AtmajJAna che. zrI AnaMdaghanajI kema ke A badhA bhedamAM yoganI pravRtti cAlu che. ane kahe che ke - " AtamajJAne zramaNa kahAve bIjA te dravya. khAsa karIne managanI ane mana ja mukhyapaNe ghaNA karmo liMgIre" A AtmajJAna e nizcayathI samakti che, te lAvanAra che. AzravamAM vega e kAraNuM batAvela che, mATe kapAya ane che sahaja mA Jain Education Interational Page #504 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 450 traNa guptithI ja sa`saMvara thaI zake che. ane te mAtra svaramatA dhyAnayAgamAM ja sabhave che. bIjA aneka prakAranA dhyAnamAM cittanI vicAraNArUpa pravRtti cAlu hAya che. tyAM karmonA Azrava cAlu rahe che. svaramaNutAmAM mAtra dRSTAbhAva hoI karmo AvatA nathI. alabatta, A vAta ladaSTie che. samaSTie tA sarvathA karmAnA anAzrava 14mA guNasthAnake ja che. gupti eTale sapUrNa nivRtti. sapUrNa guptatA, sthiratA samitimAM sabhyapravRtti che, guptimAM samyapravRtti ane asamyaphanivRtti bane che. nirjarAnA 12 bheda che. 6 mALa ane 6 atyaMtara. bALa bhedAmAM 4 bheda bhAjana sa`baMdhI che. anazana, unAdarI, vRttikSepa ane satyAga. vaLI atyaMttaramAM prathamanA vadhumAM bIjAnI apekSA che. te khIjA pratye thAya, khIjA sAthe thAya. have rahyA bAkInA 5 be. A pAMca beThe nirjarA svaramatA dhyAnayogamAM ekI sAthe lAgu paDe che ane tethI atyaMta vegathI kanirjarA thAya che. eka sthAna para eka Asane besI javAno artha sudhInatA tapa thayA. temAM bIlakula halanacalana karavAnuM na hoI kAcaleza zarU thaI jAya che. vaLI svamatAmAM svanA ja svAdhyAya zarU thaI jAya che. te dhyAna to che ja ane temAM kAyAnuM halana calana na hoI kAyAnI kAI kriyA pratye kAI pazu pratikriyA karavAnI na heAI te kAryAtsaga che. A rIte A ceAgamAM ekI sAthe pAMca bhede nirjarA thatI heAya che. varamaNatAnA vidhi svaramaNutA eTale svayaMmAM ramaNatA. eka ja jagyAe sthira mArcane besI javuM. tyAM ekAMta hovu jarUrI che. Asana, dizA ke samayanA koI nizcita niyama nathI chatAM je Asana sukharUpe lAge te Asane besavu', paNa pachI e ja Asana sarakhu` rAkhavu' vaLI dararAja amuka nizcita samaye karI devA. prArabhamAM tA thoDA divasa eka sarakhA AkhA ja karavuM. dhyAna karavA bese tyAre AkhA muLa vagere badha divasa A kriyA karavI jarUrI che. tethI bIje dhyAna na jatAM mana ekAma thAya ane vidhi hAyamAM Ave. vaLI caDA divasanA satata abhyAsathI ja adaranI vastu upara paNa pakaDa Ave. e daramiyAna sa`sAranA anya badhA vicAra, anya badhI kriyA vagere chaDI daIne A kAmamAM ekadhArA manane parAvavu. tethI ekAgratAne lIdhe eka vAra barAbara kriyA karatAM AvaDe ane zuM jovu che ane zuM dekhAya che vagere barAbara pakaDAI jAya pachI darAja niyamita rIte potAnA anukuLa samaye e dararAja mATe nakkI karI levA tenuM e ane te karatA rahevu joI che. svaramatA zAnayAgamAM vadhu supti thaI jAya tyAre sakriyAo patra cAya ane jIpa savara thAya ane pachI A rIte nirjarA thAya temAM navAM karma AvatA nathI. tethI jInAnI tIvra vege nirjarA thayA kare che, mATe ja A dhyAnayoga sarvottama che. kriyAo thAya. jainaraniyaMtAmiNa svaramaNatA eTale zarIranI aMdara thatI kriyAmAM ja potAnA matane parAvavu ane tenAM te vicArarahita thaI mAtra dRSTAbhAve dara zuM zuM che? ane zuM zuM thAya che te jotAM rahevAnuM che. A zarIra jaDapudgalanuM baneluM che ane tenI aMdara cetana AtmA bhaLeleA che. tethI tenI aMdara aneka prakAranI kriyAo thatI rahe che. pudgalanuM tUTavuM-bhAMgavuM vagere cetanane lIdhe paNa aneka have A aMdaranI kriyAo pakaDavA mATe bAhyathI aMdara janAra vastu je je prathama saraLatAthI pakaDI zakAya te zvAsa che. peAtAnA zvAsa-prazvAsane ekadhArA jotA rahevAnA. zvAsa svaramaNatA eTale zuM ? varamanA eTale svane-jAtane jaivAnI vidhi. AmAM AtmAne jovAnA che. patra tenI zodha karavI paDe. AtmAnI zASa tA. AtmA jyAM hoya tyAM ja thAya ne ? AtmA potAnA zarIramAM che. mATe zarIranI aMdara tenI zodha thAya. e mATe vyakti svaya' peAtAnI aMdara ja otA hoya che. te jotA ja jAya tethI auMdara - aMdaranI vastuo tenI sAme nIkaLe che ane baMdara jAya che e jovAmAM mana vAre ghaDIe bIjA vicArAmAM khasI jatu hoya che tethI tene vAre ghaDIe nAkanA chidro AgaLa zvAsa jevA mATe parAvavu. te barAbara pakaDAvA lAge tyAre dhAsa tI-AvatI vakhate nAsikAnA kayA bhAgAmAM athaDAya che te para dhyAna ApavuM. pahelI kriyA barAbara thaI hoya to A ekadama saraLatAthI pakaDAya che. havAnA spAne barAbara ekAtAthI zvetA rahevu. AkhA mI'cIne tenA anubhava karatA rahevAnuM. e barAbara eka sarakhuM thaI jAya tyAra pachI nAkanI nIcenA bhAgamAM-uparanA kAMThanA uparanA bhAgamAM-aMdara zuM lanacalana thAya che e pakaDavA prayatna karavA. je vyakti barAbara mananI ekA dhIre dhIre pratyakSa thatI jAya che ane chevaTe Atmadarzana thAya. AtmadevanA darzana thAya eTale A mAnavabhava sAka thayA gaNAya. Atmadarzana thayA pachI temAM sthiratA karavAnI rahe che. AtmAmAM sthiratA AtmaramatA e ja sAcu - nizcaya cAritra. te vakhate AtmA sarva jAgata apramatta thAya. 66 karmanI nirjarA tIya vege thAya. " jJAnI zvAsozvAsamAM karavratAthI prathamanI be kriyAo kare che tene A trIjI kriyA kano che " vagere je kahyuM che te evA AtmajJAnIo mATe kahyuM che. ekadama saraLatAthI hAthamAM Ave che. A heAThanI aMdara zuM savedana thAya che, koIpaNa jAtanuM Page #505 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava saMgrahagra'tha spaMdana, halanacalana, sphuraNa, saraDhI-garamI, halakApaNu', bhArepaNuM ItyAdi pakaDavuM e mahattvanuM che. hAThanI aMdara zuM, AkhAya zarIramAM AvI jIva-rAsAyaNaka kriyAe thatI ja hoya che. A hADanI aMdaranI kriyA pakaDavAmAM Ave, pakaDI zakAya te pachI tevI ja rItanIyA AkhAya zarIranI aMdara jovAnI che. AkhAya zarIramAM eka vakhata AvI kriyA joI zIdhA pachI kA vAre ghaDIe Ane jotA ja uparathI nIce, nIcethI upara AkhAya zarIramAM saLa`ga a'dara -bahAra tyAre dhIra dhIre Akhuya zarIra jANe havA jevuM"gesa vu* pAtuM. bhAse che. basa Aja mana para prabhAva pADanAra anityabhAvane pANa ApanAra, manane dRSTAbhAvamAM sthira karanAra svaramaNutAnI kriyA che. ane AmAM vyakti jema jema AgaLa vadhatI jAya tema tema te mana tarapha AgaLa vadhe che. ane chevake tene AmA ane zarIra be tadna bhinna buThThA bhAse che. e ja AmA palabdhi - cetavaNI : A gAmolibdha mATenA A svaNutAnA mArga saraLamAM saraLa che. emAM karyAM badhAnA gAI jaI, junA koM kharavA lAge che. kamAnI udIraNA thAya ane udaya AvyA pachI nAza thAya te spaSTa anubhavAya che. paNa emAM eka khAsa cetavaNI e ApavAnI che ke- svaramaNatA dhyAnayeAga sauthI prathama kAika jANakAra niSNAta vyakti pAsethI jJAna meLavyA pachI ja karavA eka vakhata jJAna meththA pachI jAte kararAya vyakta pAte svasthAne yathAsamaye karI zake temAM koI saMdeha nathI. A mATe ekI sAthe eka vakhata bIjuM badhuM cheDI dai 10 divasa saLaMga A vastuno abhyAsa ( notice) karavA jarUrI che. te daramiyAna bIjI badhI bAbatonA taddana tyAga jarUrI che, kemake manane ekAga karyA sivAya A vastu prApta thatI nathI. ane AvI ekAgratA mATe manane bIje laI janArI badhI kriyAo --putra, chApA ke anya loko sAcanA saMparka vagere badhu ja tadna baMdha karI devuM paDe. 451 sAmAnya rIte gRhasthe ke sAdhue peAtAnI badhI kriyA samayasara karavI ja joIe, vaLI peAtAne yAgya adhyayana paNa karavuM joI e paNa A badhuM karIne paNa temAMthI samaya meLavI A dhyAna tru eka Avazyaka kriyA che. sAdhu ane gRhasthe paNa A mANe karavA icchanAre A dhyAna mATe samaya kADhavA atyaMta Avazyaka che. dhyAna ane yAga viSe keTalIka bhrAMtie Aje dhyAna ane yAga viSe keTalIka brAMtie cAle che. tenu... paNa nirasana atre karI devuM jarUrI che. sAmAnya rIte Aje ghaNA lAkA mAtra bAhya vyavahAramAM paDI gayA che. ane pU. upA. zrI cAvajyajI ma. sAhebe uccArelA zabdo bhulAI jAya che ke-"nizcayadAra hRdaya dharI, pAvara je vyavahAra, khucavata te pAmaze, bhava samudranA pAra." vaLI AvA vyavahAramAM paDelA loko nizcaya tarapha laI janAra dhyAnanI paddhattine rokavAnA prayatna kare che, temAM bAdhAo UbhI kare che. ghaNA leAkA jene dhyAna viSe potAnA koI anubhava nathI te ja AvI ADakhIlIo vadhu bhI kare che. varamaNatAyAganuM phaLa varamaNutA yogane lIdhe mArUM daza ttidhamAM svargava dhIme dhIme AvatA jAya che. tenA pratipakSI dayA dhIre dhIre ghasAtA jAya che. A kriyA ja evI che ke - enAthI doSo maTatA jAya che. saMvara thaI nirjarA thAya che, karmo echA thAya che, maivyAdi AmabAvA pazu pIre zrI: vikatA jAya che. anityAre 12 bhAvanAne te atre vicAravI paDatI nathI paNa te bhAvanAe svayaM sthira thatI jAya che. A kriyAthI zarIramAM thatAM piravatanAthI badhuya nitya che te pratyakSa anubhavAya che. tethI anyatara mana para tenI asara thAya che, jIva svayameva badhuM anitya samaje che. A rIte khAra bhAvache. ane Dha thAya che. Asakta tUTatI jAya che. saMsAra nAmAMnI ananyabhAvanA dRDha thatI jAya che. samatAbhAva Ave pratyenA mAha AcheA thatA jAya che. svaramaNutA zuM vatu che? svaramaNatA e eka evI uttama vastu che ke - tenAthI je vastu joIe te prApta thAya che. vaijJAnika rIte paNa e eka uttama kriyA siddha thAya che. X-Ray kiraNa ane tenA phoTAthI badhA paricita che ane sAmAnya phoTAo atre paNa loko jAge che. vaLI tenI vacamAM paNa eka prakAranA kiraNA InphrAreDa Ave che. jethI mAtra lohI- mAMsa kaiMkhAya che. AnuM kAraNa vIjaLI ane tenI nIvatA che. sAdA phoTAmAM mAsa vadi sAthe dekhAya che. InphrAreDa kirAne lIdhe vasra ane cAmaDI khasI jaI aMdarathI leAhI - mAMsa spaSTa dekhAya che. tethI vadhAre tIvra kSa-kiraNAne lIdhe mANasanA kapaDA, cAmaDI, leAhI, mAMsa badhuM hovA chatAM te badhAne cIrIne aMdarathI eka mAtra hADakAM dekhAI Ave che. te vIjaLInI tIvratAne lIdhe. tethI AgaLa vadhIne gAmA kiraNone ( kadAca nAma na bhUlato hAu tA ) ne lIdhe vyaktimAtra paramANe pUja dekhAya che. hADakAM paNa tenI sAme ogaLI jAya che. tethI paNa vadhu tIvra kiraNAne lIdhe sAva khAlI dekhAya che. mANasa hAvA chatAM, ema A svaramaNatAyeAganI aMdara jema jema mananI tIvratAnA vega vadhatA jAya tema tema vadhu ne vadhu UMDANamAM praveza thAya che. sarva prathama zarIranI upara - uparanI vastuo Page #506 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 452 jenaranaciMtAmaNa zardI,gama, parasevo vagere dekhAya, te pachI zarIranI aMdara Aje paNa svaramaNatA yoganI kriyAthI ApaNe A thatI pIDA - vedanA prakaTa thAya. vadhu AgaLa vadhIe tyAre rIte aNubhedana karI zakIe chIe ane pachI aMtarikSa hRdaya nADI AdinA dhabakArA saMbhaLAvA lAge. tethI uzyana mATe prayatna. bhale temAM temanA jevI saMpUrNa AgaLa vadhIe tyAre aMdaranA badhA aNuo - paramANuo saphaLatA Aje na paNa maLe paNa tethI zuM? tUTatA jAya ane badhuM pAluM hoya tema lAge che. A dekhItuM nakkara zarIra badhuM havA jevuM thaI jAya, gesa rUpe upasaMhAra hoya tevuM lAge. ema ja vadhu AgaLa vadhIye ane uparanA ahIM vistArapUrvaka AbhopabdhinA mArganuM varNana dRSTAMtamAM jene khAlI jagA kaheluM tevuM Ave tyAre kharekhara khA karavAno hetu e ja che ke A vAMcIne lokone tenA pratye Atmadarzana thAya che. pudgala badhuM saMpUrNa rIte vIkharI Abhiruci thAya ane te prati AkarSaNa thavAthI A mArga jAya tyAre aMdara rahelI - dabAyele AtmA prakaTa thAya che. apanAvAya. A aMge koIne paNa koI zaMkA hoya to vaijJAnika siddhio pUchI zakAya che. AjanA vijJAne bhautika siddhio ghaNI meLavI che. manuSyajanma atyaMta durlabha che. te mAtra rAga - dvaSa ke mohamAM khovAno nathI, paNa tenAthI upara javA mATe temAM chellI carama prakAranI kahI zakAya tevI zodhamAM teno upayoga karavAno che. A manuSyajIvana eka jAtanuM AgRbhedana ane aMtarikSa uDDayana mukhya che. paNa bhAratanA tIrthakSetra che ke jyAM badhAM pApono nAza thaI zake che. zramaNa bhagavAna zrI mahAvIradeve AjathI pacIzasethI vadhAre ahIM je pApa vadhu bhegAM karavAmAM Ave to pachI te kayAM varSa pUrve A banne kriyAo AtyaMtara AdhyAtmika kSetre chevAya? pachI to rahI mAtra durgati ja. tethI mAnavajanmano karI hatI. teoe potAnA ja zarIrayaMtranI aMdara prathama AgRbhedana karyuM. jethI aNunuM aMtima satya teone prApta je mukhya hetu - mekSa tarapha prayANa te atre AdaravAne che. thayuM. Aje to haju kadAca e zodhavuM bAkI haze. pachI tene mATe mAnavajanma sivAya anya koI sthAna nathI ke temaNe aMtarikSa uDayana karyuM - A atyaMtara hatuM ane jyAMthI mokSamArganI sAdhanA karI zakAya. tethI mAnavajI vananI eka mAtra sArthakatA che - Amadarzana prApta karavA temAM temane evI saphaLatA maLI ke teo mRtyu thatAMnI Atmapalabdhi meLavavI. sAthe ja ekadama lekanA agrabhAga para pahoMcI gayA che. Aje keInI evI tAkAta? vaLI temaNe A vidyA te A mATe yatkiMcit kAIne mAga jaDaze to A vakhatanA sarva sAdhAraNajanane upalabdha karI hatI. je koI prayatna saphaLa lekhAze. ane, A mArga dvArA sau potAnA temanI pAse gayuM tene A vidyA temaNe zIkhavADI. AtmAnI unnati sAdho e ja aMtaranI abhilASA. 24 s gurunI kRpA ane ziSyanI zraddhAthI siddhi avazya prApta thAya che. saMsArano tyAga tyAga che! tyAganuM abhimAna paNa rAga che. Jain Education Intemational Page #507 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - sarva saMgrahagraMtha 453 jainamaMdira-rANakapura (rAjasthAna) jagatanA mahAna dharmomAM potAnA UMDA, ciMtanAtmaka tattvajJAnathI ajoDa sthAna dharAvatA janadharmanA anupama kalAkArIgarIthI zobhatA AvA jainamaMdiro tenI prAcInatAnI pratIti karAve che. zrImati narmadAbahena mANekalAla vasAnA parivAranA saujanyathI. Jain Education Intemational Page #508 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenadarzanamAM samyagdarzana-samyajJAna sakyoriTyanuM svarUpa vimalakumAra mohanalAla dhAmI. nadarzanamAM samyagadarzana - samyaga jJAna ane samyaka ane mATe verajhera baMdhAya che. jyAre samyakavi mAnavIne cAritranuM svarUpa suMdara rIte varNavIne dharmaArAdhana, dharma sAcI dRSTi Ape che. dharmanI dizA batAve che ane chevaTamAM pAlana ane dharmAcaraNamAM ati mahattvanuM aMga batAvyuM che. te anaMta sukhanA mArge laI jAya che. zAsakAra bhagavate kahe che ke samyagadarzana vinA samyaga- AthI samyakatva amUlya ratna che. A ratnanI parakha jJAnanI prApti thatI nathI. samyagUjJAna vinA sammacAritranI karavAnI dRSTi lAdhe te saMsAranA tamAma sukhe, vaibhava prApti thatI nathI. te rIte samyakacAritra vinA sakala karmono kSaya karI zakAto nathI, ane jyAM sudhI sakala karmono kSaya sva. vaidya mohanalAla dhAmI likhita taskara rikhavadattanuM na thAya tyAM sudhI nirvANu, muktipada, paramapada ke mokSanI dRSTAMta keTaluM yogya ane sUcaka lAge che ! rikhavadatta nAmane prApti thaI zakatI nathI. cora jainadarzananA badhA Adarzone satkArato hato. eka mAtra jana darzanamAM ratnatrayInI ArAdhanA para khUba bhAra cerInI bhAvanAne te ThelI zakato nahoto. te corI karato mUkavAmAM AvyA che tenI pAchaLa ciMtanAtmaka dRSTi chupAyelI paraMtu niyamita rIte nahi. jarUra paDe tyAre te corI karavA che. janadarzananA traNeya amUlya ratnane kamazaH abhyAsa nIkaLI paDe. gharamAM vRddha mAtA ane juvAna patnI hatI. karIzuM. patnI vAraMvAra potAnA patine samajAvatI ke koIne tyAM corI karavI te eka mahApApa che, tethI bhayaMkara karma baMdhAya samyagdarzana che. mAnavI e kamabaMdhanamAMthI chaTakI zakato nathI. paraMtu dazana eka dIvaDo che. e dIvaDAnA tejomaya prakAzanI rikhavadatta zAMtithI uttara vALato ane pote anyanI bhalAI pAMkhe caDIne uDanArAo jJAnarUpI amRtano amarakuMbha prApta mATe corI kare che te paNa jaNAvata. karI zake che. jJAnarUpI amRta meLavIne janma, jarA ane eka divasa rikhavadattanI patnIe corI karavA aMge ugra mRtyu para vijaya prApta karI zakAya che. paraMtu A vijaya virodha karyo tyAre rikhavadare chelI corI karavA jaze te prApta karavA mATe vizuddha dRSTizaktinI jarUra hoya che. aMtara jaNAvyuM. tyAra pachI kayAreya corI nahi kare. patnI tenA dRSTi e ja darzanane dIvaDo che. svAmInI vAtamAM sahamata thaI. samyagadazana aMge zAstrakAra bhagavatee tene apUrva anItA kahyA pramANe te chellI cArI karavA nI . mahimAM jaNAvatAM kahyuM che ke : dhUnamAM ne dhUnamAM te eka upAzrayamAM pahoMcI gayo. samyaktvara. nAnna para hi ratana, moTA mahArAja navakAravALI gaNatAM beThA hatA. cAra samyaphamitrAna para hi mitramAM pitAnA sAdhune joIne lAgaNIzIla banI gayuM. tene thayuM samyakatvabaMdhana para hi badhu : ke Aja pite bAjunA gharanA badale ahIM AvI gayo che. samyakalAbhAna para hi lAbha : mahArAja sAhebe kahyuM: "bhAI Ama madharAte tuM artha samyaphava ratnathI koI zreSTha ratna nathI. samyakatva kyAMthI Avyo? ane tuM koNa che ?" vathI kAI zreSTha mitra nathI. samyakrava baMdhuthI kAI zreSTha kapAnAtha, ha' bhUlathI ahIM AvI gayo chuM. huM baMdhu nathI ane samyakatvanA lAbhathI vadhAre kaI lAbha nathI. eka karI ja lAbha nathI. eka garIba jana chuM paNa parahita mATe corI karavA nIkaLyo zAstrakAra bhagavaMtoe samyapha vanA guNa gAtI veLAe chuM. eTale huM e rIte zrAvaka hovA chatAM cAra chuM..." darzAvyuM che ke samyaphavaratnathI, koI zreSTha ratna nathI. mahArAjasAhebe karuNabhAve jaNAvyuM: "bhAI, ame to hIrAo, 2, mANeka, rAjavaibhava vagere kukarmonA kAraka che. sAdhuo chIe, sarvatyAgI chIe chatAM tAre je joIe te Jain Education Intemational Page #509 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 455 tArA hAthe laI le. amArI pAse ratnatrayI nAmanuM eka prApti, ane lAbha e AtmAnA vikAsa mATenI moTI vAta mUlyavAna dravya paDayuM che te tuM mAMge te laI jaI zake che..." gaNAya che, aparimita bhavabhramaNane pAmela AmAM vadhAremAM kRpAnAtha, mArI varSonI bhramaNA ApanA A eka ja vadhAre ardhapudaMgalaparAvartana kALamAM to avazya kSe jAya zabdathI bhAMgI gaI. Aja mAro corI karavAno chello divasa che. tema ja jaghanyathI te aMtarmuhUrtamAM paNa te sakala hato. emAM mane A mUlyavAna dravya darzana, jJAna, cAritra kamano nAza karIne mokSagamI thaI zake che. anAyAse prApta thayuM." kahI namana karIne rikhavadatta cAlyo samyakatva e AtmAnI suMdaratA che. gayo. zAstramAM samyaphavanA daza prakAre jaNAvyA che jemAMnA rikhavadatta ghare Avyo tyAre caherA para akaHpya AnaMda pAMca prakAra naisargika ane pAMca prakAra Adhigamika. joIne panIe vismaya pAmIne prazna karyo tyAre rikhavadatta (1) nisaga ruci - je jIva zrI jinezvara bhagavaMtoe kahyuM : "priye, AjanI chelI corIthI to huM bhAbhavanI bhAvaTa bhAMgI zakyo chuM. Aje hu pAmyo chuM te tArA ja yathArtha anubhavelA bhAvone jAtimiraNa jJAnathI pitAnI meLe jANI le, aDaga zraddhA rAkhe te nisarga ruci. upadezanuM pariNAma che." kahIne samagra vAta kahI. (2) upadeza ruci - kevaLI athavA chadmastha guruo tyAra bAda rikhavadare kahyuM: 'priye, A ratnatrayImAM dvArA upayukta bhAva kahevAyelA hoya, tenA para zraddhA darzana, jJAna ane cAritra e mukhya vastu che. te kharIdI zakAtI nathI ke vecAtI nathI. mAro vicAra ratnatrayI prApta rAkhe te upadeza rUci tarIke jaNAvAyuM che. karavAne aMtima puruSArtha khelI levAno che. huM ApanI (3) AjJAruci - mahApuruSanI AjJA para rUci dharAve AjJA mAMgavA Avyo chuM. te AjJAruci. rAga, dveSa, ajJAna vagere doSathI mahApuruSa mukta hoya che. tyAre patnIe kahyuM : "paNa svAmI, Ape ghaNI UMcI che vAta karI. paraMtu vRddha mAtAne kema bhUlI jAo cho?" (4) sUci - je aMga praviSTa ke aMga bAhya sUtra rikhavadatta uttara Ape te pahelAM ja pathArImAM paDelI thI bhaNIne tattvamAM rucivALo thAya te sUtraruci kahevAya che. mAtA A carcA sAMbhaLatI hatI te bolI: "beTA, tArA (5) bIjarUca - je jIva ghaNuM pado, hetuo ane jIvatarane dhanya che. tuM jarAya saMkeca rAkhyA vagara jJAna, dAkhalAo para zraddhA rAkhatA thAya te bIja raci. darzana ane cAritranI makkama hRdaye ArAdhanA kara. mArI (6) abhigamaruci - je jIva zAstrono vistRta ciMtA karIza nahi." bodha pAmIne yogya rIte tatva para ruci dharAve tene patnIe kahyuM: "bAIjI, je A5 AjJA ApatAM ho abhigama ruci kahevAya che. te mArA svAmInA pagale pagale cAlavA huM taiyAra chuM. (7) vistAraraci - je jIva cha drabdhane pramANa ane Apa ApanA putrane AjJA ApatAM pahelAM mAro vicAra no vaDe jANI jAya ane tattva para rucivALe thAya te karI joje." vistAraruci. tyAre rikhavadattanI vRddha mAtAe kahyuM : "dIkarI, tyAga (8) kiyAruci - je anuSThAnamAM kuzaLa hoya, kriyA -mArganA kAryamAM koIpaNa mANasa ADo paDe te ucita na , pratye ruci dharAvatuM hoya te kiyAci. gaNAya. tame banne khuzIthI jAo ane bhava tAravAnI dizAmAM ha paNa ApanI sAthe AvavA taiyAra chuM. ApaNe tyAM je (9) saMkSeparuci - je jIva thoDuM sAMbhaLIne paNa tAva mahArAja padhAryA che te ghaNA jJAnI che ane jarUra teo pratye ruci dharAvanAro thAya te saMkSeparuci. ratnatrayInA sparzathI ApaNane traNeyane amara banAvI deze." (10) dhamaruci - je jIva dharmAstikAya, adharma- bIje divase traNeya AcArya bhagavaMta pAse gayA. stikoya vagere padArthone kahenArA jinavacane sAMbhaLIne zrataAcArya bhagavaMte traNeyanI bhAvanA jANIne bhAvabharyA haiye cAritra rUpa dharma pratye zraddhA dharAvate thAya te dharmaci. dIkSA ApI. - zrI pravacanasAradhAramAM samyaphavanA saDasaTha bAla Ama rikhavadattano parivAra tyAgamA vIkArIne (bheda) aMge be gAthAo jaNAvI che. vyavahArathI samyakatvanuM ratnatrayInI ArAdhanA karI paramasukhanA svAmI banyA. pAlana karavA mATe A bheda jANavA jarUrI che. dharmakriyA, dhArmika anuSThAna, dAna, tapa, sevApUjA, ke (A) cAra bela saddahaNa (zraddhA) nA (1) paramArtha A tIrthonI yAtrA hoya, je samyaktva na hoya to tenuM phaLa saMstava, (2) paramArtha jJAtRsevana, (3) vyApanna je maLavuM joIe te maLatuM nathI. samyaktvanI spazanA, darzana vajana (4) kudaSTivarjana Jain Education Intemational Page #510 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 456 jenaratnaciMtAmaNi (B) traNa liMga - -mokSanI prApti mATe cAritra e sahuthI najIkanuM kAraNa (C) traNa prakAranI zuddhi che. tenA guNa eTale ahiMsA, satya, acaurya, brahmacarya, (D) pAMca duSaNane tyAga aparigraha vagere che. paraMtu tenI vRddhi jJAnane lIdhe ja thAya che, je jJAna na hoya to cAritra kevuM lAge? pharka lAge...! (E) ATha prabhAvako je jJAna na hoya te AdhyAtmika pragati zI rIte karI zake ? (F) pAMca bhUSaNe je jIva tomAM zraddhALu bane che ane muktine vare che (G) pAMca lakSaNo tyAre te jIvane samyagajJAna ane sammacAritranI jarUra paDe (H) cha jayaNuM ja che. zAstrakAroe jaNAvyuM che ke samyagadarzana-jJAna(I) cha AgAro cAritranI ArAdhanAthI muktino mArga prApta thAya che. (4) cha bhAvanAo samyagajJAna e vizuddha jJAna che. vizuddhajJAnane parivartana (K) cha sthAno kula - saDasaTha samyakatvane bola. pAmavAnuM koI kAraNa ja che nahi. ajJAna haMmezA parivartana zIla che. AgaLa jaNAvyuM te pramANe saMsAranI koIpaNa je jIva samyaktvanA saDasaTha bhedane jANI zake, te pAmI che vastu jema jJAna vagara-sAmAnya jJAnavagara samajAtI ke rucatI zake che. A duHkhapUrNa saMsArane bheda jANI zake che. nathI tema aMtarAtmAne avalekavA mATe vizuddha jJAna vagara saMsAramAM racyA pacyA rahetA jIvo mATe samadaSTi siddhi prApta thatI nathI. AthI jainadarzane jJAnanI ArAdhanA keLavavI ane manane vaza karavuM e bhAre kaThina kArya hAvA para savizeSa bhAra mUkyo che. jJAnane vaMdana karo. tenI chatAM puruSArthanI pAMkhe uDanArAo jarUra mananA svAmI banI niMdA na karo. kAraNa ke jJAna ane kiyAthI ja mokSa maLe che. zake che. jJAnane ajJAna ane saMmeharUpI aMdhakArano nAza karanAra samyagAna ka vaLI te sUrya mAnI tene vAraMvAra namaskAra kare che. jJAnathI pApakAryomAMthI nivRtti, kuzala pakSamAM pravRtti, guNa anaMta Atama tAre, mukhya paNe tihAM hoya ane vinayanI prApti thAya che. temAM paNa jJAna ja vaDuM re, jinathI daMsaNa hoya ! jainadarzane jJAnanA be prakAra darzAvyA che.bhaviyaNa citta dharo, mana vacana kAya amAco re, jJAna bhagati kare che (1) mithyAjJAna-mithyAjJAnathI saMsAra pAra karI zakAte nathI. ahIM mithyAjJAnano artha ajJAna. eka jaina maharSie jJAnano mahimA jaNAvatA upara mujaba kahyuM. jema samyapha e AtmAno guNa che te rIte jJAna (2) samyagAna- samyagajJAnathI saMsAra tarI zakAya che. paNa AmAne guNa che. maharSie suMdara rIte jaNAvyuM che samyaga jJAnanI ArAdhanA mukitamArganI kAraka bane che. A A vizvanI dareka vastu e anaMta dharmAtmaka che, te rIte samyagujJAnanI vRddhi thAya te mATe zAstrakAra bhagavaMtoe ATha AmA paNa anaMtadharmAdamaka che temAM be guNenI mukhyatA prakArane jJAnAcAra darzAvyo che. jJAna ane darzana che. temAMya A be guNomAM jJAnane guNa jJAnAcAra kAla, vinaya, bahumAna, upadhAna, anihanavatA, pradhAna che. kAra ke jJAna vaDe ja samyakatvanI prApti thAya che. vyaMjanazuddha, arthazuddhi ane tadubhAyazuddhi, ema ATha mATe he bhavyajano, mArI vAta tame dhyAna para lo ane prakAranI jJAnAcAra jaNAvyA che. daMbharahita banI mana-vacana-kAyAthI jJAnanI upAsanA karo." ahIM jJAna zabdathI zrutajJAna samajavAnuM che. AmAM jJAna vaDe ja padArthane jANe che. te padArtha para jJAnAcAra kAla-sarvajJa bhagavaMtoe tattvanuM je svarUpa zraddhA jANyA pachI ja kare che. darzananI prApti jJAna hoya batAvyuM che teno yathArtha bedha, zAstranuM paThana-pAThana karavAthI te ja thAya che. jene jJAna nathI tene samyaktva zI rIte thAya che ane kAryasiddhi mATe kALane agatyanuM kAraNuM manAya prApta thavAnuM che ? che. svAdhyAya amuka samaye ja karavo joIe. jJAnanI ArAdhanA dvArA ajJAnarUpI aMdhakArane uleca- vinaya-jJAna ApanAra guruno, jJAnIne, jJAnAbhyAsIne, vAno hoya che. jJAnano mahimA jaNAvatAM maharSi vadhu jJAnane, ane jJAnanAM upakaraNe pratye AdarabhAva rAkhavA, jaNAve che vinayaviveka daSTi rAkhavI jarUrI che. e vinaya nAmano jJAne cAretraguNa vadhe re, jJAne udyota sahAya, bIjo prakAra che. jJAne thivirapaNuM lahe re, acAraja uvajajhAya, je jJAna Ape te gurune vinaya daza prakAre jaNAvI bhaviyaNa citta dharo,-mana zakAya che. (1) guruno Adarabharyo satkAra karavo (2) jyAre nathI. ahI paNa vadhanI darakAmaka che temAM kAramAM e suMdara che te rIba jA paNa aneka vastu e nA che. Jain Education Intemational Page #511 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 457 Asana pAtha (7) gurunI samaja Asa che? guru Ave tyAre UbhA thaI javuM (3) gurudevane mAna ApavuM je aMtaramAM bahumAna na hoya ane bahArathI vinaya (4) gurune besavA mATe Asana ApavuM joIe (5) guru dekhADavAmAM Ave te jJAnaprAptimAM AgaLa vadhI zakAtuM mATe Asana pAtharavuM joIe (6) gurudevane bhAvabharyA nathI. AthI ja zAstrakAra bhagavatee bahamAnane jJAnAnamana-vaMdana karavA joIe (7) gurunI samakSa UbhA rahIne cArane eka prakAra kahyo che. vinayapUrvaka pUchavuM joIe bhagavaMta, mane zI AjJA che ? zAstramAM vinaya ane bahumAnanI cartabhaMgI darzAvI che(8) gurudevanA manano tAga meLavIne te pramANe vartavuM (1) koIne vinaya hoya, paraMtu bahumAna na hoya. joI e (9) jyAre gurudeva Asana para beThA hoya tyAre temanA caraNa dAbavA-sevA karavI (10) jyAre gurudeva (2) koIne bahumAna hoya, paNa vinaya na hoya. cAlatAM hoya tyAre temanI pAchaLa cAlavuM. (3) koIne vinaya paNa hoya, ane bahumAna paNa hoya. A rIte jo guruno vinaya karavAmAM Ave to avazya (4) koIne vinaya paNa na hoya ane bahumAna paNa gurudeva prasanna thAya che ane te zAstronA gUDha rahasyo sama na hoya. jave che. - uparokta bhaMgamAM prathama ane bIjo bhaMga madhyama che. jJAnIno vinaya paNa guranI jema ja karavAno rahe che. trIje utkRSTa che ane cothe nigna che. jenA traNa prakAra che (1) jJAnAbhyAsIne suMdara zeAdhelA pustake upadhAna - je tapa vaDe sUtrAdika samIpa karAya te upadhAna. ApavA ( agAu hastalikhita pustaka hovAthI lahiyAnA A eka prakAranuM tapa che. te sUtra vagere najIka karavA mATe hAthe bhUla thavAne saMbhava raheto. tethI te joIne ApavA ) ja karavAmAM Ave che. upadhAnane mahimA apAra che. (2) jijJAsune sUtra ane arthanI paripATI ApavI (3) upadhAna tapathI aneka prakAranA lAbha thAya che. prathama to jJAnAbhyAsIne AhAra ane upAzraya ApavA. zrI jinezvaradevanI AjJAnuM pAlana thAya che. bIje lAbha je jJAnAbhyAsIno A rIte vinaya karavAmAM Ave to ADA divase upavAsa, AyaMbila, ekAsaNuM vagere tapazcaryA jJAnIonI saMkhyA sArI rIte vRddhi pAme. tethI samAjamAM ekadhArI karavI hoya te thaI zakatI nathI tyAre upadhAna jJAnanuM pramANa vadhe, jJAnInuM sanmAna thAya. tapamAM ekavIsa upavAsa, ATha AyaMbila ane aDhAra ekAsaNunI tapazcaryA ekadhArI thaI zake che, je karmanI jJAnIne vinaya ATha prakArano karavo ghaTe che? mahAnirjaza karanAra che. trIje lAbha A tapamAM pisaha (1) upadhAna vagere vidhi vaDe sUtra ane artha grahaNa karavAno hovAthI munijIvananI tulanA thAya che. cotho lAbha karavA tema ja abhyAsa karavo. kAyA parano moha chUTe che. pAMcame lAbha sarvazreSTha che ke (2) bIjAne vidhi pramANe sUtra ane artha Apa Idriyone kAbumAM lAvI zakAya che. chaThTho lAbha kaSAyano tema ja temAM rahelAM arthanI sArI rIte bhAvanA darzAvavI. saMvara thAya che. sAtamo lAbha dharmabhAvanAnI vRddhi thAya che. A sivAya bIjA ghaNA lAbha thAya che. upadhAna tapa e (3) zAstramAM jaNAvyA anusAra suMdara rIte anuSThAna dharmabhAvanAnI vRddhi karanAruM suMdara, anupama, sarvazreSTha karavuM. anuSThAna che. (4) potAnI rIte suMdara pustako kaMDAravA. anilavatA - jJAnAcArano pAMcamo prakAra che. jJAna (5) anya pAse pustako lakhAvavA. ApanAra guruno ke jJAnane nihanava karavo nahi, a5lApa (6) pustakomAM koIpaNa prakAranI kSati rahI gaI hoya karo nahi. jJAna ApanAra guru je prasiddha na hoya, to tene sudhAro kare. jAtithI rahita hoya to paNa teo vaMdanIya guru che, guru | (7) vAsakSepa, karpara vagere suMgadhI dravyo vaDe jJAnanI kahevA joIe. bIjA keI yugapradhAnika puruSanuM nAma darzAvavuM bhAvapUrvaka pUjA karavI. na joIe. jenI pAse jeTalA abhyAsa karyo hoya te pramANe (8) jJAnapaMcamI vagerenI tapazcaryA karavI. aMte zakti kahevuM ane vartavuM. mujaba udyA pana karavuM. | vyaMjanazuddhi - zAstrapAThamAM AvatA akSaronI zuddhi, jJAnapakaraNano vinaya be prakAre karavAmAM Ave che. e jJAnAcArane chaThThI prakAra che - vyaMjana zuddhi. ghaNIvAra kAne mAtara, mIMDI vagere vadhAro-ghaTADo thAya tyAre athano (1) jJAnepakaraNa bane teTalA sArA, suMdara ekatrita karavA anartha UbhuM thAya tethI jJAnanI mahA AzAtanA UbhI thAya. (2) jJAnapakaraNa pratye AdarabhAva rAkhavA. AthI sUtrapATha karatI vakhate vyaMjanazuddhi para yeAgya lakSa bahumAna - jJAna ApanAra guru, jJAnI vagere pratye ApavuM joIe. vinayanI jema bahumAna darzAvavuM. AdarabhAva rAkhavo joIe. arthazuddhi - jJAnaprAtimAM jema vyaMjanazuddhi agatyanI Jain Education Intemational Page #512 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 458 na che te rIte artha zuddhi paNa mahattvanI che. je anI zuddhi na rahe tA anartha thAya ane tethI rava - parane bhAre nukazAna thAya. jJAnAcAranA A sAtamA prakAra che. tadubhayazuddhi - sUtranA uccAra spaSTa, zuddha karavA tenI sAthe tenA artha paNa zuddha vicAravA, e tadubhayazuddhi nAmanA jJAnAcAranA AThamA prakAra che. samyaga jJAnanI vRddhi mATe uparokta jJAnAcAranuM cAgya pAlana kare te avazya suMdara pariNAmane bhAtA bane che. samyakcAritra jainazAstrakAroe jaNAvyuM che ke ghaNuM zrRta bhaNelA hoya, paNa cAritrathI rahita hAya tA tene ajJAnI ja jANavA kAraNake tenuM jJAna zUnya phaLavALu che. cAritrathI ArAdhanAnI dRSTie sayamanu pAlana, rasanA para kAbu, janma, jarA ane vyAdhi para vijaya meLavavAnI tAlima, parigrahanA tyAga, manane nAthavAnA aneka baMdhanAnA svaicchika svIkAra. cAritranI ArAdhanA dvArA puruSA pragaTAvavAnA hAya che. bhavabhramaNanA pherAmAMthI mukta thavAnuM ekamAtra sAdhana cAritra che. cAritranA be prakArA che (1) dezivaratirUpa ( 2) sarvAMviratirUpa. deza viratirUpadezaviratirUpa cAritra gRhasthane hoya che. A jagatamAM traNa prakAranA gRhasthA che-asaMskArI, saMskArI, dharma parAyaNa. jenA jIvanamAM kAI jAtanuM dhyeya hetu nathI, peAtAnI rIte jIvana gALe che tene asaMskArI samajavA. AvA gRhasthA nimna kakSAnA gaNAya che. A prakAranA gRhasthA sa'skArI bane te mATe mahApurUSoe mArgAnusArInA pAMtrIza niyamA jaNAvyA che je vistArapUrvaka hAvAthI ahIM ullekha karavA zakaya nathI. saMskArI gRhasthA madhyama kATinA gaNAya che. dharma saraLatAthI pAmI zake che. tee dhAraNa je gRhasthA samyaktvayukta zrAvakanA khAra tratA kara che tene ahI` dharma parAyaNa eTale dezavirati cAritravALA samajavAnA che. A gRhasthA uttamakoTinA gaNAya che. teo sAdhujIvananA saraLatAthI svIkAra kare che. zrAvakanA khAra tratA aMge jaNAvatAM pahelAM prabhujInI samakSa samyaktva grahaNu karatI vakhate uttama kSetramAM, uttama muhUte parIkSita ziSyane nIce jaNAvyA mujaba pratijJA levAnI hAya che. * AjathI mAre jAvajIva paryaMta zrI arihata e ja daiva, susAdhu e ja guru ane kevalI bhagavaMtanuM vacana e ja jainaratnacitAmaNu tattva arthAt dharmarUpe mAnya che. te sivAya bIjA keAI devaguru-dharma ne Adaru nahi-sevu' nahi. A rIte me' samyaktva deva, guru ane saMghanI sAkSIe grahaNa karyuM che.' zrAvakanA khAra tratA nIce pramANe che(1) sthUla - prANAtipAta viramaNu-vrata. (2) sthUla - mRSAvAda-viramaNu-vrata. (3) sthUla advaittAjJAna-viramaNu-vrata. (4) sthUla maithuna-viramaNu-vrata. (5) parigraha-parimANu-vrata. (6) gri-parimANu-vrata. (7) bhegApaAAga-parimANu-vrata. (8) anadaMDa-viramaNa-vrata. (9) sAmAyika-vrata. (10) dezAvakAzika-trata. (11) pauSadha-trata. (12) atithi sa'vibhAga-trata. uparAkta khAra tratAmAM pahelA pAMcane aNuvrata kahevAmAM Ave che. pachInA traNane guNavratA kahevAmAM Ave che kAraNake te cAritranI puSTi karanArA tratA che. chellA cAra tratAne zikSAtratA kahevAmAM Ave che. te AtmAne sAdhujIvananI zikSA ApanArAM vratA che. zAstromAM pAMca aNuvratA ane bAkInA sAtatratAne guNuvratA tarIke paNa lekhavAmAM AvyA che. zrAvakanA khAra tratAnI carcA atre karavI zakaya nathI. tethI zrAvakanI dinacaryA kevI heAya te TU'kamAM joI e. khAkI rahe tyAre nidrAnA tyAga karIne jAgRta thaI javu' joI e. zrAvake pa'caparame chenA moMgala smaraNupUrvaka cAra ghaDI rAta dharma saMbaMdhI vicAraNA karavI joI e. ratnatrayInI zuddhi mATe SaDAvazyakarUpa pratikramaNa karavuM joIe. tyArabAda catyavaMdana karavuM joIe ane paccakkhANa levu... joI e. pachI jinAlaye jaIne tyAM puSpamAlA gaMdha vagerethI jinabiMbonA satkAra karavA joIe. tyAM gurunI pAse jaI ne paccakhANa vidhipUrvaka levu joI e. dha zravaNa karyA bAda sukhazAtAnI pRcchA, bhAta pANInA lAbha mATe vinati karavI joI e. tyArapachI bhAjana karI zakAya. sAya kALe samayasara bhAjata grahagu karIne divasacaritra pratyAkhyAna vaDe saMvarane sudara rIte dhAraNa karI, jitabiMbenI arco, guruvaMdana, sAmAyika, pratikramaNa vagere kriyAo karavI joI e. tyArabAda svAdhyAya, sayama, vaiyAvacca vagerethI parizramita thayelA sAdhunI puTa AlaMbanarUpa vizrAmaNA karavI Page #513 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagraMtha joI e. navakAracaMtana, yAgAnuM anuSThAna karIne svagRhe pAchA pharIne potAnA parivArane suMdara beAdhakathAo, dharmanuM svarUpa samajAvavu joIe. tyAra bAda zayana karavA mATe deva-guru vagere cAranA zaraNa dhAraNa karavA joI e. kayAre cAritranA svIkAra karIza' tevI bhAvanA aMtaramAM ramavI joI e te pachI nidrAdhIna thavuM joI e. A rIte divasa pasAra karavAthI cAritranuM uttama rIte ghaDatara thAya che. savirati cAritra-je AtmA sasAranI asAratAne barAbara samajI cUkatho hAya, bhavabhramaNathI atya da kheta pAmelA hAya, vinaya vagere guNaiAthI yukta hoya te savita cAritrane ceAgya gaNavA. savita cAritra dhAraNa karanArane judA judA nAmeAthI saMkhAdhavAmAM Ave che, sAdhu, aNugAra, bhikSu, yati, saMyati, pratrajita, nigraMtha, virata, kSAMta, dAMta, muni, tapasvI, RSi, ceAgI, zramaNa. sarvavirati cAritra aMgIkAra karatAM praznazuddhi, kAlazuddhi, kSetrazuddhi, dizAzuddhi ane vaMdanAddhi ema pAMca prakAranI zuddhi jALavavAnI hAya che. pAMcamahAvratA vaDI dIkSA vakhate gurudeva uccarAve che ane chaThThuM rAtri bheAjana-viramaNa-vrata paNa dhAraNa karAve che. (2) mRSAvAda-viramaNa-vrata : krodha, lAbha, bhaya, ke hAsyathI kAIpaNa prakAranuM asatya beAlavuM nahi, bIjA pAse elAvavuM nahi, tema ja khelatAMne sArA mAnavA nahi. A prakAranI pratijJA grahaNa karavAmAM Ave che. (3) adattAdAna-viramaNa-vrata: trIjA mahAvratamAM gAma, nagara ke araNyamAM thADuM ke vadhAre, nAnu ke meATu, nirjIva ke sajIva je kaMI mAlIke potAnI rAjIkhuzI ApeluM na hAya tenA svIkAra karIza nahi, bIjAnI pAse karAvIza nahi tema ja svIkAra karatAne sArA mAnAza nahi. (4) maithuna viramaNa-vrata: daivI, mASika ke pAvika kAIpaNa prakAranuM maithuna seviza nahi, sevarAvIza nahi ke sevatAne sArA mAnIza nahi. A cothA prakAranu' mahAvrata che (5) parigraha-viramaNa-vrataH: thADuM ke vadhAre, nAnI ke moTI sajIva ke nerjIva koIpaNa vastunA huM svaya* parigraha karIza nahiM, khIjA pAse karAvIza nahi ke karatAne sArA mAnIza nahi, sAdhuA pAtAnA jIvananirvAha mATe je vastra, AtmajAgRti mATe tapa, jJAna, darzana, cAritra, aparigraha, samaSTi, ane muktinI ArAdhanAne AcaraNamAM (1) prANAtipAta-viramaNa-vrata H sUkSma, bAdara, sthAvara,mUkavAmAM Ave to muktinA mArga saraLa bane che, trasa, sarva prANIenI mana-vacana-kAyAthI hiMsA na karavI, karAvavI nahi, karanArane sArA jANavA nahi evI pratijJA levaDAvavAmAM Ave che. A mahAvrata ghaNuM ja mahattvanuM che. pAtra rAkhe che tenI gaNanA parigrahamAM thatI nathI. kAraNake te mamatvabuddhithI nahi paNa saMyamanA nirvAha mATe ja rAkhavAmAM Ave che. (6) rAtribhojana-viramaNavrata-A vratathI jAvajIva sarva prakAranA rAtramAjananA tyAga karavAmAM Ave che. 19 cAritranA pAlana mATe ane rakSaNa mATe sAdhupuruSe ghaNuM karavAnu... hAya che. temAM pAMca samiti ane traNa guptinI mukhyatA che. zAstromAM tene aSTa-pravacana-mAtA kahevAmAM AvI che. jainadarzanamAM samyagradarzana, samyajJAna ane sabhya cAritranuM svarUpa vizALa ane virATa che. ratnatrayInI ArAdhanA mATe manane svaccha karavu' paDe, tapa ArAdhanA dvArA manane kAbumAM laI zakAya che. jainadarzana spaSTa rIte mAne che ke koIpaNa bhautika sukha e sukha nathI. paNa mAyAmaracikA sameA sukhAbhAsa che. jema mRgajaLa pAchaLa game teTalI doTa mUkavAmAM Ave teA paNa tRSA chIpatI nathI. tema sukhAbhAsa pAchaLa game teTalA puruSArtha karavAmAM Ave te paNa mAnavI enAthI tRpta thatA nathI. AthI tapa vaDe ratnatrayInI ArAdhanA karIne muktipathanA nirmAMLa mArga darzAvyA che. ---- jIvanamAM duHkha ane azAMti che kAraNa mana marakaTa che tene vaza kareA. Page #514 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 zrI jinendra-mAnarataMbha - sAnagaDha Chuang Hui Hui Tr bhagavAna zrI mahAvIra-kuMdakuMda-digambara jaina paramAgama maMdira-seAnagaDha jainaraciMtAmaNu kiraNa InDasTrIjha prA. lI. ( bhAyANI parivAra ) mubaInA saujanyathI Page #515 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kevalajJAnanI dizA prati- che, De, jayezakumAra zAha mAnava avasthAmAM mAnavI sukha ane samRddhi mATe mana upara potAnI sattA jamAve che ane mAnavIne geramArge hamezAM prayatna kare che. saMsAra asAra che. saMsAra duHkhathI dore che. tethI mAnavIne duHkhano anubhava thAya che. bharelo che evI mAhitI aneka muni ane AcAryoe indriyo ja mAnavImAM moha ane vAsanA utpanna kare samajAvI che. saMsAramAM je sukha hota to jJAnI puruSoe che. indriyonI IrachA pramANe viSaya maLatAM mAnavI sukhane saMsArano tyAga na karyo hota. teo mAnasika zAMti mATe anubhava kare che ane dhIme dhIme tenI IrachA vadhu ne vadhu tapanI ArAdhanAmAM na paDyA hatA. rogI mANase rogane prabaLa thatI jAya che. indriye vadhu ne vadhu niraMkuza thatI dUra karavA jema davAnI AzA rAkhe che tema saMsArI mANase jAya che je mAnavI mATe te vadhu ne vadhu duHkhanuM kAraNa sukha zodhavA mATe haMmezAM vicAra kare che. vaidya daradIne roganuM banatI jAya che. kUtarAne dAkhale A mATe khUba jANIta mULa kAraNa samajAve che ane te roga dUra karavAno upAya che. kUtarA hADakAne karaDe che ane A hADakuM kutarAne momAM batAve che tema AcAryo ane tapasvIo mAnavIne duHkhanuM vAgavAthI tene lohI nIkaLe che te A lehI cATe che ane kAraNa samajAve che ane te duHkha dUra karavAnA upAya tene temAM paNa svAda lAge che te ke A batAve che. svAda hADakAne che. paNa vAstavamAM te svAda zeno che te jagatanA badhAM duHkhanuM mULa kAraNa mithyAdarzana, ajJAna tame vAMcake samajI zake che. mAnavInA jIvanamAM paNa ane asaMyama che. mAnavI vastunA svarUpane cogya rIte Indriyo A ja sthitinuM nirUpaNa kare che. samaja ke jete nathI tethI tene jIvanamAM duHkha utpanna mAnavI nRtya jue che. sinemA jue che ane sukha mANe thAya che. doraDAne sApa tarIke oLakhavAthI bhaya utpanna che. saMgIta sAMbhaLIne zramaNendriya AnaMda anubhave che. tevI ja thAya che ane A bhaya te duHkhanuM kAraNa bane che. A te rIte suvAsa, sparza ane svAdamAMthI mANasane sukhane anueka sAmAnya bAbata thaI paNa jainadharmamAM mithyAdarzana aMge bhava thAya che, paNa A sukha mAnavImAM mAha pedA kare che. kevo saTa upAya batAvyuM che tene ApaNe samajavA mATe A moha mAnavInA manane vAraMvAra viSayasukha tarapha vALa prayatna karIe. che. mAnavInI indriya pAse je zakti che te khUba - mithyAdazI mAnavI sva ane parane judA samaje che maryAdita che. ane tethI te A vizvanI khUba samRddhimAMthI ane tene judA ja jue che. mAnavIne AtmA ane tenuM a85 samRddhimAM ja AnaMda mANe che. koI kALe mAnavIne aneka paramANunuM baneluM zarIra che. Ane ApaNe mAnavI meha ane IcchA pUrI thatAM nathI tethI mAnavIne vAraMvAra tarIke oLakhIe che. badhA ja mAnavIo A rIte banelA janmanA baMdhanamAM baMdhAvuM paDe che. tene jyAre kevalajJAna che. te pachI mAnavI pitAnAthI bIjAne jude zA mATe prApta thAya che tyAre ja te A baMdhanamAMthI chUTI zake che. jue che? mithyAdazana mAnavImAM 4 anaeN parano bheda kevalajJAnathI ja mAnavInI icchAo pUrI thAya che. tenA Ubho kare che. vAratavamAM tenI te mAnyatA barAbara hatI manane zAnti prApta thAya che. ane indriyasukhanA vicAro nathI. ane tethI ja mAnavI duHkhI thAya che. tenAmAMthI sadaMtara nAza pAme che. mAnavIna zarIra sparza, rasa, gaMdha, varNa ane bhAvane ApaNe keTalAya jIne mehamAM phasAIne maratA joIe pragaTa kare che. jJAna-darzananI pravRtti Idriyo ane mana chIe. dA.ta. paMtagiyuM dIvAno raMga joIne tenI sAthe saMga dvArA thAya che. tethI mAnavI ema mAne che ke tvacA, jIbha, karavA Ave che, te dAjhe che chatAM tene meha chUTato nathI. nAka, netra, kAna ane mana e badhAM enAM aMge che. A te pharI pharIne dIvA pAse jAya che. kAMTAmAM lagADelA mAMsane vaDe mAnavIne jJAna ke preraNA maLe che. te vaDe mAnavI jue khAvA mAchaluM lalacAya che. tene pariNAme kAMTo tenA che, sAMbhaLe che ane vastuone jANe che. indriyo mAnavIne memAM bharAI jAya che ane teno nAza thAya che. bhamaro AvuM jJAna ApatI hovAthI mAnavIne IndriyomAM Asakti kamaLanI sugaMdhanI lAlacamAM kamaLamAM pUrAI jAya che. Ama Ave che ane indriye je jJAna Ape che tene sAcuM mAnIne viSayasukha mAnavImAM pIDA ke duHkha utpanna karatA hovA mAnavI potAnuM vartana kare che. Ama Indriya mAnavInA chatAM mAnavI tenA mehamAMthI chUTI zakatA nathI. Jain Education Intemational Page #516 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 462 jainanaciMtAmaNi vatA nathI. che, Indriya tenuM koI IndriyonI IchAo saMtoSavAmAM A jagatanA badhA ja eka viSayasukha meLavavAthI mAnavIne sukha prApta thatuM nathI jIvo dAkhI jIvana jIvI rahyAM che. pahADa parathI mAnavI ane je sukhane tene anubhava thAya che te te mAtra bhrama ja khADAmAM paDe ane jevI sthiti thAya tevI sthiti mAnavIne thAya che. mithyAdarzanane kAraNe mAnavI aneka karmo bAMdhe che. IndrisukhonI pAchaLa paDIne thAya che. chatAM te jAte ja AvA tenAthI tene vartamAnamAM sukha lAgatuM nathI. ane bhaviSyamAM bhayAnaka khADAmAM vecchApUrvaka paDe che athavA paDavAnI tene te sukha meLavI zakato nathI. karmabaMdhana e ja tenA jIvanamAM lAlaca lAge che. A lAlacamAM tenuM mana phasAya che ane duHkha che. ethI moTuM duHkha bIjuM kayuM hoI zake? IndriyothI aMte mAnavI duHkhanA sAgaramAM dhakelAI jAya che. prApta thayeluM sukha parAdhIna, vinAzaka ane karmonA baMdhanane mAnavI aneka duHkha veThIne pasA kamAya che ane pisAno utpanna karanAra hovAthI bAhya lAgatuM sukha kharekhara duHkha upayoga potAnA viSayasukhanI pAchaLa kare che. ene pariNAme ja che. baLatAmAM ghI homavAthI jevI paristhiti thAya che tevI pari isaMsArI mANaso sukha mATe je upAyo kare che te je sthiti mAnavInI thAya che. viSayasukhanI pAchaLa mAnavInuM mithyA hoya to mANase sukha meLavavA zuM karavuM joIe ? maraNa thAya to paNa te tenI pAchaLa jAya che. indriye hamezAM e prazna ApaNe vicAravA jevo che. mAnavInA manamAM sakha mATe prayatna kare che. A indriyanI pIDA sahana na jAgatI IrachAo baMdha thAya te mAnavIne sukha prApta thAya thavAthI mAnavIne bIjI kaI vicAro AvatA nathI. tenuM che. manamAM irachA jagADavAnuM kAma mAnavInI indriya kare mana indriyasukhomAM Asakta bane che. mithyAdarzanathI mAnavI- che, kAraNa ke indriyone indriyasukhanI icchAo thAya che. mAM AvA prakAranA aneka duHkhano janma thAya che. mAnavInI indriye jo sukhanI icchAo baMdha kare to * Indriya mAnavIne sukha Apaze, e dvArA mArI IcchAo ke che. mAnavInAM mana pAse indriyonuM koI kAma rahe nahIM ane pUrI thaze ema mAnavI mAnato hoya che. indriyanI prabaLa te mana kevalajJAnano vicAra karI zake. Avegane kAraNe mAnavIne judA judA prakAranuM sukha mAnavAnI mAnavInA badhAM duHkhonuM mULa kAraNa irachA che. icchAnA IcchA thAya che. vastro, bhajana, 5, AbhUSaNe, vAjiMtro janmanI sAthe ja duHkhano janma thAya che. mAnavInI AMkhane vageremAMthI sukha meLavavA Indriya prayatna kare che ane mana navuM navuM jovAnuM game che. saundarya vastuo tarapha tenI upara tenuM prabhutva jAme che. mAnavInuM mana indriya sukha AMkha kheMcAya che. AMkha je jJAna Ape che te sAcuM jJAna mATe mAnavIne eka pachI eka navA navA viSayo batAvatuM nathI. darzanamohanA udayathI mithyAdarzana thAya che. padArtha ke jAya che. vastu jevI joIe chIe te tenuM sAcuM svarUpa nathI paNa viSayasukhano AnaMda mAnavImAM lAMbo samaya Takato AMkha te mAnavA taiyAra nathI. ane manane te potAnI vAta nathI. mAnavI eka yA bIjA kAraNosara vadhu ne vadhu indriya sAcI che tema ThasAve che tethI bicAruM mana paNa AMkhanI sukha tarapha DhaLato jAya che. te ema mAne che ke tenuM mana te vAta sAcI mA' Indriyo pAse sukhanI AzA rAkhe che. paNa vAstavamAM eka nagna gAMDA mAnavIne bIjAe vastra paherAvyuM to tevuM nathI. indriyo ja mana upara potAno kAbU jamAve che te gAMDA mAnavIe vastrane potAnuM aMga ke zarIra mAnI ane manane potAnI icchA pramANe kAma karAvavAnI pharaja lIdhuM. te tenI sAthe potAnA zarIranI mAphaka vartana karavA pADe che. mAnavI AvyAkuLa banIne viSayasukha mATe lAgyo. koI vastrane phADe, vastra laI le, vastrane badale tyAre valakhAM mAre che, te eka viSaya choDI anya viSayasukha pelo gAMDo mANasa vastra potAnuM aMga che ema mAnIne mATe prayatna kare che. khUba bhUkhyA mAnavIne kaNa ApavAmAM khinna thAya che. vAstavamAM vastra e zarIra nathI paNa pelA Ave to tenAthI tenI bhUkha zAnta thatI nathI tema mAnavIne mANase mAnI lIdhelI bAbata che. Idriyasukha pachI saMtoSa thato nathI. tenAmAM sukhanI prabaLa mAnavIno jIva paNa Avo ja che. mAnavInuM zarIra e bhAvanAo jAge che. kaMI jIvanuM nathI. paNa jIva zarIrane ekarUpa mAnIne vicAre IndriyasukhathI mAnavIne je sukha lAge che te eka jAtano che. mAnavInuM zarIra kaI vakhata sukAya che, keAI vakhata bhrama che. jo tene tenAthI sukha prApta thayuM hoya to sukhanI jADuM thaI jAya che te kaI vakhata teno nAza thAya che te IrachA pachI zA mATe tenAmAM jAge che ? jema rogIne roga koI vakhata A zarIra navuM rUpa dhAraNa kare che tyAre mAnavIne maTI gayA pachI bIjI davAnI jarUra paDatI nathI tema mAnavIne jIva zarIra potAnuM ja aMga che ema mAnIne khinna thAya sukha prApta thayA pachI bIjA sukhanI jarUra zI che? paNa che athavA duHkhano anubhava kare che. jIva jyAM navuM zarIra vAstavamAM mAnavIne sukha maLyuM nathI tethI ja tene anya dhAraNa kare che tyAM tene meTara, gADI ke vibhava ApoApa viSayamAM sukha meLavavA phAMphAM mAravAM paDe che. jemAM eka prApta thAya che te badhI bAbato jIva potAnI ja che ema eka kaNa khAvAthI mAnavInI bhUkha zAMta thatI nathI tema eka mAne che paNa vAratavamAM kaI varatu jIvanI hotI nathI. tethI pele gAMDa mANasa va para Ave te tenAthI tana bhUkhyA mAnavIne kaNa A Jain Education Intemational cation Intermational Page #517 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha jIve te badhI bAbate Ave ke jAya tyAre duHkhano vicAra mAphaka lAbha paNa mAnavIne geramArge dore che. lobha mAnavIne karavA jevo nathI chatAM jIva athavA jenAmAM jIva che e AjubAjunA vicAro karavA deto nathI. zANe mANasa mAnavI A bAbato mAnato nathI. ane pote duHkhano lobhamAM phasAI jatAM mUkha banI jAya che e vAta khUba anubhava kare che. jANItI che. lobhamAMthI aneka anartho janme che je mAnavAmAM - ghaNI vakhata mAnavIne putrano janma thAya, lagna thAya, dekha upaja kare che. vabhava prApta thAya tyAre te sukhane anubhava kare che. kharekhara AzA rUpI khADAmAM jagatanA tamAma jI phasAya che. to mAnava zarIrane A sukhane AbhAsa thAya che. koI dareka jIva AzA pUrI karavA mATe tanatoDa prayatna kare che. ane vakhata potAnI IcchA pramANe AvuM a9pa sukha prApta thAya emAM ghaNuM duHkha sahana kare che. A AzArUpI khADo eTalI tyAre mAnavImAM ahaMkAra Ave che. ane potAnI buddhithI A vizALa che ke jagatanA tamAma lokonI AzA temAM eka ahaMkArane vadhAravAnI, upajAvavAnI ke rakSavAnI tene ciMtA paramANu jevI lAge che. AvA vizALa khADAmAM mAnavInI thAya che tethI te vyAkuLa bane che, ane duHkhano anubhava AzA ane IrachA pUrI thatI ja nathI. tethI mAnavI A kare che. pote nAnA prakAranA aneka duHkho veThe che paNa putrane jagatanAM duHkhanAM cakkaramAM phasAya che ane temAMthI te bahAra ucheravAmAM, lagnasukhane AnaMda lUMTavAmAM ke vaibhavane TakAvI AvI zakato nathI. samyagadarzana ke samyajJAna vaDe ja rAkhavA te haMmezAM prayatna kare che. A badhAnuM mULa kAraNa mAnavI AvA duHkhamAMthI chUTe che. mithyAdarzana che. a85 sukhonI sAthe dukha AvelAM ja che ghaNA ema kahe che ke sukha e mananuM kAraNa che. dA.ta. tene tene khyAla Avato nathI. sarva duHkhanuM mULa tenA rojanA pAMca rUpiyA kamAnAra vyakitane je pacIsa rUpiyA mithyAdarzanamAM raheluM ApaNane jovA maLe che. maLI jAya to te khUba ja sukha anubhave che. paNa se rUpiyA padArthanuM jevuM svarUpa che tevuM ja svarUpa ApaNane kamAnArane jo pacIsa rUpiyA maLe to te duHkhane anubhava jovAnuM maLe to badhuM ja dukha dUra thAya. jema koI mANasa kare che. Ama sukha ane duHkha e mAnavInA mananuM kAraNa ati mohamAM AvIne maDadAne jIvatuM mAne ke jIvADavA che athavA tenI samajazaktinuM kAraNa che. saMsArI AmAprayatna kare to pote dukhI ja thAya che. A samaye tenI onuM jJAna iMdriyAdhIna che. teo Indriyone zarIranuM pAse sAcI daSTi ke jJAna hoya to tene koI duHkha na thAya. aMga mAne che. tenAthI mAnavIne mohabhAva utpanna thAya che. A jagatanA badhA banAvo bhrama jevA che. vAstavamAM kaI ghaNA mAnavIone putra-dhana vageremAM moha hoya che. te maLatAM jIva marato nathI paNa te zarIranuM AvaraNa badale che. jUnA teo emAM AnaMda anubhave che. paNa A putra-dhana vagerene AvaraNane choDIne te navuM AvaraNa le che. A jJAnano nAza thatAM ke nAza thavAnI sthiti UbhI thatAM teo ghAyuM abhAva mAnavImAM duHkha utpanna kare che. duHkha anubhave che. Aja sthitimAM munijana AvatAM teone duHkha ke pIDA jevuM kaMI lAgatuM nathI. teo A krodha mAnavI pAse aneka kharAba kAryo karAve che. ghaNI badhI bAbatone mehanI mAyA mAne che ane jagata satyane vakhata mAnavI sabhAna avasthAmAM koIne khAlI khAlI vicAra niyama samaje che ke je jagyuM che te maravAnuM ja che. je pUrvaka lAve che. Avo koI paNa mAnavI pAse anartha kAryo karAvI jAya che. krodhamAM mAnavIne anyanuM kharAba karavAnI AvyuM che te eka divasa javAnuM ja che. samyagajJAnavALA mAnavI A sthitimAM manane khUba sthira rAkhe che. mAnavImAM bhAvanA pedA thAya che. te bhAvanA samaya jatAM mAnavImAM duHkha jyAre mehano nAza thAya che tyAre tenAmAM A prakAranA utpanna kare che. krodhamAM ja ghaNuM mAnavIo potAnI jAtane udbhavatA sukha - duHkhono nAza thAya che ane te sAmAnya nAza kare che. athavA jAte mahA duHkhane notare che. mAnavI karatAM vadhu sArI rIte jIvana jIve che. je mAnavI mAnavI potAnI jAtane bIjAthI moTA ke UMce darzAvavA samyagadarzanathI A badhA bhramane dUra kare to tene paramaprayatna kare che. AnAthI paNa duHkha utpanna thAya che. mAnavI AnaMda prApta thAya. pitAnI jAtane meTI batAvavA anyanI niMdA kare che. potAno mahimA vadhAravA duHkha veThIne pise ekatra kare che. khUba kharca ghaNu mAnavIone maraNane bhaya haMmezAM satAve che. maraNano vicAra AvatAM ja mAnavI vihuvala bane che ane kare che. pitAne sanmAna kevI rIte maLe te mATenA tenA maraNathI bacavA mATe prayatna zarU kare che. davA le che. majabUta A prayatnamAMthI duHkha janme che. mAna mAnavIne marAve che. gaDhamAM saMtAI jAya che paNa badhA prayatna mithyA che. je mAnavInI jAtane nAza kare che. mAna e mAnavI mATe mAnavInuM maraNuM nakkI thayuM che te ja samaye tenA jIvanane duHkhanuM kAraNa che. aMta Ave che paNa jo tenA nasIbamAM AyuSya bhegavavAnuM mAyA mAnavIne pralobhanamAM nAkhe che. A pralobhana ke hoya to game te sthitimAM te jIvita rahe che. tevI ja lAlaca e mAnavI mATe duHkhanuM kAraNa bane che. mAyAnI rIte ghaNA mANasone nIca-ucca kulamAM jagyAnuM duHkha ke thI paNa duHkhI kare che. potAnA thI ekatra kare che. tene ghara vicAra AvatAM ja karI che. davA le che. je mArAthI bacavA mAM paNa badhA praya, tene jIvanane Jain Education Intemational ucation Intermational Page #518 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 464 jenaratnaciMtAmaNi AnaMda thAya che. mAnavInA zarIramAMthI AtmA nIkaLI jatAM mAnava jIvo duHkhamAM sapaDAyelA che ane emAMthI bacavA badhAM ja mAnava zarIro zaba gaNAya che. A zomAM keI teo mithyA prayatno kare che. kharekhara sAcuM darda teo nIca ke ucca nathI paNa jIvatA mAnavInA mananA bhramane samajatA nathI ane pariNAme teo bhramamAM aTavAya che ane kAraNe tene ucca-nIcane vicAra Ave che ane vicArathI ghora jaMgalamAM bhUlA paDyA hoya tevI teonI paristhiti mAnavImAM sukha ane duHkhanI lAgaNI utpanna thAya che. thAya che. A du khAmAMthI chUTavA mATe mAnavIe mithyAtva, samyagudRSTivALA mAnavI ucca-nIca kuLane vicAra karato ajJAna ane asaMyamane pitAnAmAMthI dUra karavA joIe. A nathI. paNa jeno pharI palaTo na thAya evA sarvathI zreSTha dUra thatAM mAnavImAM samyagdarzana, jJAna ane cAritrya Ave siddhapadane prApta kare che tyAre ja tenA badhA duHkho maTI che. enA vaDe mAnavI aneka duHkhomAMthI mukti meLave che. jAya che ane hamezane mATe te AnaMdita thaI jAya che. mAnavI jagatanI badhI pravRttiomAMthI potAnI indriyone mAnavajIvana duHkhathI bhareluM che. bALapaNamAM te parAdhIna mana tarapha vALI le to te jagatanA aneka duHkhamAMthI chUTI avasthAmAM aneka duHkho bhegave che. ane hamezAM sukha jAya che. tenuM mana zAnta ane sthira thatAM dhIme dhIme jagameLavavA vRthA prayatna kare che. bhUkha ane tarasanA duHkhe tanI badhI vastuo tene bhrama lAgaze ane sAcI bAbata paNa bALake sahana karavA paDe che. te jyAre yuvAna thAya che. zuM che te tene samajAI jaze. tenuM mana jema jema sthira tyAre tene jIvana jIvavA jevuM sukhI lAge che paNa yuvAna thatuM jaze tema tema te kevalajJAna tarapha prayANa karaze. aMte avasthAmAM tene unmAda thAya che. tenuM mana viSayavAsanAmAM jyAre mAnavIne kevalajJAna prApta thAya che tyAre teno AtmA sapaDAya che ane temAMthI pArAvAra du kha UbhA thAya che anaMta AnaMdanA sAgaramAM DUbI jAya che. mAnavInI A tene sAmano karavo paDe che. A duHkho yuvAnInA jozamAM mastI evI hoya che ke tenuM varNana karatAM aneka zAstro tene khabara paDatA nathI. tethI tenuM mana AzaktimAM racyuM lakhAya. bhagavAna mahAvIra svAmIe A kevalajJAnane anubhava paracuM rahe che. tethI tenI yuvAnIno samaya paNa bagaDe che. karyo ane temanI badhI vigato ApaNe jANIe chIe. vaddhAvasthA zarIra pIDAne kAraNe bagaDe che. mAnavInuM mana kevaLajJAnanI mastI ane ene Anada virala mAnavIe. zarIra pIDAmAM rokAyeluM rahe che tethI tene bIjA koI pAmI zake che. vAMcaka mitro A bAbatane samajavA prayatna vicAro AvatA nathI ane tenA vicAra duHkhanA bhramamAM karaze to temane mATe paNa kevalajJAna meLavavuM agharuM khavAI jAya che. nahi rahe. AgaLa badhA vicAromAM ApaNane jANavA maLyuM ke . jaina dharmanI viziSTatAo 1. dareka prANI paramAtmA banI zake che tevI ghoSaNA karela che 2. ekendriya sudhInuM jIva-vijJAna ApyuM che. 3. ekendriya sudhInI jatanA karavI - dayA karavI nI zIkha Apela che. 4. viratInuM - saMyamanuM mahattva batAve che, AcaraNa-cAritra-nivRttinuM mahAva batAve che 5. karma siddhAMtanAM rahasya ane UMDANa rajU kare che. 6. ahiMsA, aparigraha ane anekAMtanA siddhAMta rajU karyA che. 7. vyaktinI nahi guNanI pUjAnI zIkha Ape che 8. pApIne nahi pApane dhikkAravA kahe che 9. sarva jIvo pALI zake tevI AcaraNapaddhati darzAve che 10. svargAdimAM na mohatAM aMtima-sAcuM sukha mokSamAM che te vAta ne bhArapUrvaka jaNAve che. 2 : kAra. janaka nona ka Jain Education Intemational Page #519 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharma cetanamanuSyanuM sarvagrAhI vijJAna Do. haragoviMda e. nAyaka mAnavajAtinA itihAsamAM jyAre "IlekaTroniksa ane nA AdhyAtmika saMbaMdhathI puSTa bhAratIya Arya-ciMtana"TekanolojI"nI siddhioe mAnavInI samagra dhAraNuo paraMparAmAM nibaMdha ane adhIna dekhAtA pratyeka vyavahAra badalI nAMkhI che tevA vijJAnanI vikAsayAtrAnA A Adhu- pAchaLa AtmA- sva-nA aMkuzane svIkAra te che ja. ane nikayugamAM je kaI vyakti "zAstranuM nAma le ke tene Ama "svAdhInatA"no artha che - "svanI AdhInatA." arthAt AdhAra le te tarata ja tene "purANapaMthI", "rUDhivAdI", "kaI paNa bahAranA AlaMbanane sthAne AtmAnI viveka pratikriyAvAdI" jevA zabdothI utArI pADavAmAM Avato dRSTithI manuSyavyavahArane anuzAsita karavAvALI AtmAhoya che. paraMtu jo koI vyakti vijJAnanI pAribhASika sva-nI AdhInatA." mANasa potAnA pratyeka vyavahAra mATe zabdAvalIne upayoga karI "rasAyaNazAstra, " bhautikazAstra, bIjA keIne bhale AdhIna na hoya paNa te potAnA AtmA jIvazAstra" vagereno AdhAra laI vAta kare to tevI sva-ne AdhIna to hoya ja che. te saMpUrNa rIte pitAnA vyakitane Adhunika yugane anurUpa vaijJAnika rucivALo AtmA-sva-pratye javAbadAra che. vidvAna gaNavAmAM Ave che. tyAre svAbhAvika rIte ja prazna bhAratIya ciMtana paraMparAnI A dArzanikatAne kAraNe thAya ke mAtra " zAstranA nAme ane AdhAre vAta karanAra bhAratIya janamAnase " anadhInatA'ne badale ' svAdhInatA" rUDhicusta" ke " pratikriyAvAdI' ane ' rasAyaNazAstra', ke svataMtratA' zabdane " Independence' zabdano "bhautikazAstra" jevA zabdomAM "zAstranA AdhAra lenAra payarape svIkAryo vyakti Adhunika vicAravALI kevI rIte ? zuM rasAyaNa" "bhautika" ke "vanaspati" jevA zabdo sAthe "zAstra" 'Chemistry', Physics' } Biology 'di zabdanI artha - bedhakatA badalAI jAya che? paryAyAmAM prayojavAmAM Avela "zAstra" zabdano prayogamAM A ja vAta che. A praznano uttara "hA" hoya ke "nA", mULaprazna e che ke - Adhunika pAribhASika zabdAvalI " 'Termind- bhAratIya, vizeSataH Arya - ciMtanadhArAmAM keIpaNa logy Hi chemisty, 'Ihysica's Biology al viSayanA " prayoga pratiSThita satyAnveSI ane satyasamarthita zabdonA paryAya sAthe "zAstra" zabda zA mATe joDavAmAM adhyayana'ne 'zAstra" gaNavAmAM AvyuM che. "zAstra" Avyo haze? A koI akasmAta che? zabdanA paryAyarUpa - veda, jJAna, vidyA ke vijJAna jevA zabdo paNa vaparAyA che. jemake - "dhanuSya zikSAnuM prayoga-sApekSa Ano spaSTa uttara che "nA, A akasmAta nathI." vyavasthita zikSaNa "dhanurveda" ke "dhanurvidyA", "mANasanA hakIkata e che ke - keIpaNa dezanI zabda-samRddhi te te dezanI jIvanane- AyuSyane aMta sudhI nIrogI rAkhavAvALuM prayogasAMskRtika paraMparA ane ciMtana-staranI ucAIthI prabhAvita niSTha satyAnveSI adhyayana" eTale " Ayurveda" ke "vaidakathatA hoya che. DI. hArIprasAda dvivedIjIe 'azAka ke zAstra'; A ja pramANe ' jAtiSazAstra', ' arthazAstra' phala" nAmanA potAnA nibaMdha - saMgrahanA eka nibaMdhamAM- vagere. Aje paNa A ja paraMparAmAM ' samAjazAstra', aMgrejI " Independence' zabdanA ' svAdhInatA, " rAjyanItizAstra', "nRvaMzazAstra', ' bhASAzAstra' jevA vatatratA? jevA bhAratIya paryAyAnI carcAmAM A satyanA zabdo prAya che. A zabdaprayogathI eTaluM to spaSTa nirdeza karyo che. zuddha pAribhASika dAkhaa - Indepel - thAya che ke koIpaNa viSayanA " praganiSTha satyAnveSI ane dence no artha - " anadhInatA" thavA joIe, paraMtu sayasamarthita adhyayana pravRttine jema Aje 'vijJAna' ApaNe tene artha "anadhInatA" na rAkhatAM "ravAdhInatA" kahevAmAM Ave che tema e ja artha mAM bhAratIya Aryake "vataMtratA" karyo che. ciMtana - paraMparAmAM tyAre "zAstra" zabda vAparavAmAM Ama zA mATe? AvatA hate. AnuM mukhya kAraNa che ApaNI "Amaparaka AdhyA- Ama "zAstra" ane "vijJAna' baMne eka - bIjAnA mika ciMtanaparaMparA.' AmAnA ati, va dvArA paramAmA- paryAya che. ane mATe ja Adhunika zabdakozamAM "science" Jain Education Intemational Page #520 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi zabdanA paryAyomAM "zAca no samAveza karavAmAM Ave kAraNe tene paNa be bhAgomAM vaheMcavAmAM Ave che (1) che. jemake "aMgrejI - hindI zabdakozamAM "cience ' zabdanA manuSya, (2) manuSyatara (manuSya sivAyanAM anya cetanatattva) paryAyomAM "vijJAna zAstra" (mAnaka aMgrejI hiMdI koza cetanatattvanI vyavahArasApekSatAnI dRSTie badhAM ja cetanatathA "zAstra, vidyA, vijJAna" (bahatu aMgrejI hiMdI tattvomAM manuSya sauthI vikasita prANI - cetanatatva che. saSTinA koza) paryAya ApavAmAM AvelA che. Ama "zAstra" vikAsanI utkrAMti- rekhAmAM "jaDatattva" mAtra "sthitizabda e "vijJAna" nA artha mAM ja prayojAyelo che. ane sApekSa" ja rahyuM che. manuSyatara cetanatanya sthitisApekSatA Aje je adhyayana - paddhatine "vijJAna" kahevAmAM Ave uparAMta prakRtipradatta sahaja vRttiothI prerita thatAM rahyAM che. che te ja paddhati "zAca" nI paNa che te nizcita thAya che. jyAre manuSya cetanasahaja prAkRtika vRttione sakriya karatI keIpaNa viSayanI ' praganiSTha sayAthI ane satya unnata AMtarika vizeSatAo - mana, buddhi, aMtaHkaraNa, hadaya samarthita adhyayana paddhati" arthAt "vijJAnanA arthamAM vagere jevI vizeSatAothI yukta hovA sAthe A vizeSatAjyAre "zAstra' zabda pramANita thAya che tyAre svAbhAvika onA vikAsanI kSamatA paNa dharAvatuM prANI che ane AthI rIte ja mAruM dhyAna "dharmazAstra" zabda tarapha kheMcAya che. ja che I ! ja manuSya sRSTinA carama utkarSanA rUpamAM pratiSThita thAya che. ane tyAre 'zAstra" zabdanI arthavyaMjakatA eTaluM to paraMtu A 'manuSya' zabda potAnA prayAgamAM jeTalA spaSTa kahe che ke - "bhAratIya-Arya - ciMtana - paraMparA" saraLa ane sIdho che eTale tenI arthavyaMjakatAmAM saraLa pramANe 'dharma? e "vijJAna" che. vartamAna mAnava - sabhyanuM nathI. kemake manuSya janma ane mRtyunI avyakta sImAothI tAonA vikAsanA atyAra sudhInA itihAsamAM A eka baMdhAyeluM thatajIvanadhArI prANI che. A rIte jotAM apUrva ane advitIya mAnyatAdaSTi che. Aja jyAre samagra manuSyanI arthavyajakatA bevaDI che. (1) vyakta (2) mAnavajAtamAM "dharma" ( Religion) ane "vijJAna" avyakta. manuSyanI arthavyaMjakatAmAM 'janmapUrva ane (Science) ne eka - bIjAnA virodhI samajIne te baMnenA "mRtyu pachI" nI avyakta rithatione samAveza thaI ja samanvayanI jarUriyAtane Agraha karAI rahyo che tyAre jAya che. jyAre manuSyanI vyakata arthavyaMjakatA paNa sAva potAnA ciMtananI prauDhatAmAM Arya - ciMtana - dhArAe nirapekSa nathI. e paNa cAra saMdarbhothI yukta che. (1) manuSya dharma " ( jo ke Religion "dharmane paryAya nathI paNa zarIra, (2) tene utkRSTa cetana aMza - AtmA, (3) vahevAramAM vaparAto rahyo che) ne "vijJAna" mAnyuM te manuSyano vyakti - vahevAra, (4) manuSyane sAmUhika Azcarya nathI! ane vadhu AzcaryanI vAta to e che ke vahevAra. Ama manuSyanI arthavyaMjakatA 1) janma pUrva, badhIja vicAradhArAomAM mAtra "Arya - vicAra - dhArA" (2) mRtyu pachI, (3) manuSya zarIra, (4) teno cetana e ja "dharma ne "zAstra" arthAt "vijJAna" mAnyuM che. aMza - AtmA, (5) manuSyano vyakti vahevAra, (6) manuSyane dharma' e "vijJAna" che ema svIkAryA pachI bIjo sAmUhika vahevAra - evA SaDravidha saMdarbhothI joDAyelI che. prazna e thAya che ke je "dharma , "vijJAna" che to te kone manuSyanuM vyakta jIvana janma ane mRtyunI avyakta vijJAna" che? sImAothI baddha che eTale manuSyanA vyakta jIvana sAthe sAmAnya vahevAramAM jaDa vastuonA "prayoganiSTha janma ane mRtyunI saMbaddhatAnA vicAra anivArya banI satyAnveSI ane satyasamarthita viziSTa adhyayana" mATe jAya che. manuSyanI sava grAhI arthavyaMjakatA mATe tenA avyaktapakSano vicAra karo eTalo ja jarUrI che, jeTalo vijJAna" zabda prayojAto rahyo che. prakRtinAM vibhinna tenA vyakta jIvanane vicAra. pratyeka manuSyanI sAthe janma to ane tenAM kArya - kAraNenI vizeSatAonuM AvuM ane anya abhinna rIte joDAyelAM che eTale tenA vicAra adhyayana 'vijJAna" kahevAtuM rahyuM che eTale A prazna ziva ' e sivAya "manuSya" zabdanI arthavyaMjakatA apUrNa che - svAbhAvika che, te pachI "dharma" e konuM vijJAna che ? adhUrI che. ane mATe ja manuSyanA vyakata jIvana sAthe - adhyayananI suvidhAnI tAttvika dRSTie jagatane be abhinna rIte joDAyelA tenA avyakta jIvananAM baMne pAsAMo bhAgomAM vahecavAmAM Ave che. (1) jaDa tattva, (2) cetanatava. janma ane mRtyuno vicAra tenI avyakta arthavyaMjaktAnuM A jagatanuM jaDatattva mahada aMze rithatisApekSa hoya che. jyAre cetanatattva rithati uparAnta vyavahAra sApekSa paNa hoya manuSyanA vyakta jIvananA caturvidha saMdarbhomAM zarIranI che. jagatanuM jaDatarava sthitisApekSa hoIne jaDavanI dRSTie ja vyavasthAo, vicAradhArAo - bhale te saphaLa daSTie saMsAranAM badhAM ja jaDato sarakhAM hoya che. paraMta nivaDI hoya ke niSphaLa-A ja lakSya ane uddezyanI prAptinA cetanatanya sthiti uparAMta vyavahArasApekSa paNa hoIne te puruSArtha karavAno dAvo karatI rahI che. jaDatatvathI sAva juduM paDe che. cetanatattvanI A vizetAne Ama, jIvanavyavasthA ke vicAradhArA game te hoya Jain Education Intemational Page #521 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha hAla AdhAranI prakRti ne patAzrI mahAvo ka huM A prakA tene saMpUrNataH vaijJAnika to ja kahevAya jyAre temAM dIrgha jIvana yukta, AMtarika cetana aMzanA sarvottama prakAzananI manuSyanA ukta Savidha saMdarbho sAthe uddezyalakSI sarvAgI kAmanA sAthe vyaktigata vahevAramAM saMpUrNataH mukta hovA vicAra karavAmAM Avyo hoya. je vicAradhArAmAM AvA chatAM parasparanA sAmUhika nirvirodhanA kAraNe potAnA Savidha saMdarbhothI yukta arthAt sarvagrAhI rIte manuSyajIvanane vyaktigata vahevAramAM AMzika rIte baddha, janma ane mRtyunI vijJAnika vicAra karavAmAM Avato hoya tene *dharmasImAthI baddha cetana tattvane cararmotkarSa manuSya che. ane kahevAmAM Ave che. je "zAstra" arthAt "vijJAna" che. A pavidha saMdarbhothI yukta manuSya vijJAnika adhyayanane A ja dRSTie Arya - ciMtanadhArAmAM 'dharma ? e AdhAra bane che. evuM 'zAstra" ag 'vijJAna" che jemAM SaDravidha e to sarvasvIkRta hakIkata che ke - koIpaNa vastumAM saMdarbhothI yukta manuSyanuM sarvagrAhI, spaSTa, uddezyalakSI kalA 21 nA tAtvika rAdha uparAMta vastunA vAva adhyayana karavAmAM AvyuM che. saMkSepamAM * dhama : cetana pUrNa upacAgitAnI kSamatAnuM saMpUrNa adhyayana karavuM te ja manuSyanuM sarvagrAhI "vijJAna" che. vaijJAnika adhyayana kahI zakAya. manuSyanuM vaijJAnika adhyayana paNa A prakAre ja karAvuM joIe. Arya ciMtanadhArAnI 'dharma' aMgenI A vaijJAnika dhAraNane "jainadharma"nA puraskartA bhagavAna zrI mahAvIradeve che paraMtu ahIM manuSyanA vaijJAnika adhyayanane DhaMga ghoDo na mAtra ravIkArI che paraMtu tene potAnI AgavI rIte badalAI jAya che. kemake "mANasa" mAtra "upayogI vastu " niyAjI che. manuSyanI prakRti (saMpUrNataH zuddha manovijJAna ) ja nathI, te pote "upabhoktA paNa che. jaDa vastuonuM para AdhArita kArya varNa vyavasthAmAMthI janmagata jAtivAdanI vaijJAnika adhyayana mAtra upayogatAnI dRSTie karavAmAM Ave che jyAre manuSyanuM vaijJAnika adhyayana upabhoktAnI dRSTie UbhI thayelI jaDa vikRti sAme bhagavAna zrI mahAvIradeve AcAra ane vicAra tema ja AhAra ane vihAranAM atyaMta pote ja lakSya ke uddezya sApekSa banI jAya che. sUkama vijJAnika satyo para AdhArita vyavasthA ubhI karI che tyAre prazna thAya ke A lakSya ke uddezya zuM hoI zake? ane AryavyavarathA sAme tene "jainazAsana' jevuM sArthaka mAnavajAtinA vikAsA-maka itihAsanA adhyayanathI eka nAma ApyuM che. vaiya!ktaka AtmakalyANanI upalabdhi mATe vAta spaSTa dekhAya che ke "jIvanavyavasthA' ke 'jIvanadRSTi" sAdhu - sAdhvI varganI vyavasthA tathA sAmAnya gRhastha game te prakAranI hoya, tenu lakSya manuSyanI vyaktigata carama samudAyanAM nirAmaya jIvananAM sukha, zAnta ane samRddhi unnata sAthe tenI sAmUhika jIvanavyavasthAmAM sAcAM sukha, mATe zrAvaka - zrAvikA varganI vyavathA bhagavAna zrI mahA- suvidhA, samRddhi ane zAMtinI sthitinA nirmANa ane tenAM vIranI AgavI "dharmavyavasthA" che. saMrakSaNa ane saMvardhana avasara ane tene vizvAsa mAnavabhagavAna zrI mahAvIradeve "dharma " nI AgavI vyavasthA jAtine Apo te che. vizva itihAsamAM atyAra sudhInI ja UbhI nathI karI temaNe Arya - ciMtana - dhArAnI "dharmanI badhI mAnyatAmAM "catanya"nI bhUmikA para vadhu zaktizALI vaijJAnika dhAraNane be navAM pAremANA pUrAM pADyAM ane tathyapUrNa siddhAntane AviSkAra bhagavAna zrI mahAvIre che - (1) caitanyatattanI ulkAntiparaka dhAraNA ane (2) karyo che. jaDamAM jaDa manAtA pathamAM paNa cetanyano aMza yAdavAda arthAt sApekSa siddhAnta. che je kramazaH vanaspati, pazu-paMkhI ane pachI manuSyamAM utkAti karatA rahe che. (1) caiitanyatattvanI utkrAntipaka dhAraNa : bhagavAna zrI mahAvIra pitAnI dIrgha sAdhanAvasthAmAM pitAne prApta satyane utkrAMtinAM vibhinna stara sudhI spaMdita mahAna vaijJAnika DArvinanA jaDa 9 krAntivAdanI dajJAnika karavAne mahAna vaijJAnika prayoga karyo che ane temAM temane jIvananA aMta sudhI vyaktinuM nirAmaya, nIrogI ane saMpUrNataH saphaLatA maLI che. bhagavAna zrI mahAvIranI baLa-vIrya pUrNa dIrdha jIvana lakSya che. to tenA tana aMzanI "ahiMsA" ke "kSamAbhAvanA" e A mahAna vaijJAnika daSTie pitAnA cetana aMzanI badhI ja vizeSatA e - mana, prayAgamAMthI niSpanna thayelAM dezakAlAtIta lakSaNa che. 'hiMsA" buddha, aMta karuNa, hRdaya, AmAM vagenuM sarvottama prakAzana ke "kodha'nA virodhamAM uddabhavelA siddhAnta mAtra nathI. apekSita che. manuSyanA vyaktigata vahavAmAM tenA potAnA Ama bhagavAna zrI mahAvIra svayaM-ciMtananI advaitavAdI AMtarika uthAnanI svataMtratAnA svIkAra che te tenA samUha dhAraNAne anubhUtinI prAgika bhUmikA upara navuM parimANu sAthenA vahevAranI dRSTie paravAra, samAja, rASTra tathA bakyuM che. vizvanA sAmUhika mAnavIya jIvana (mAnavatara jIvana paNa)nA (2) syAdavAda arthAt sApekSa siddhAntaH 3) yAdavAra arthAta sApekSa siddhAnta - nividha vikAsanI apekSA rahelI che. Ama manuSya zabdanI 6 sarvagrAhI arthavyaMjakatA pramANe zArIrika dRSTie nirAmaya, bhagavAna zrI mahAvIre 'syAdvAda"nI dhAraNAne pratiSThita zu game che tenI sAtinI utA vi Jain Education Intemational lain Education International Page #522 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 468 jenaratanaciMtAmaNi karI che. Adhunika yugamAM AInsTAInanA sApekSa siddhAntanI Ama, "AryaciMtana"nI "dharma' aMgenI vaijJAnika nUtana vicAradhArAe pUrvanI samagra dhAraNAomAM moTuM dhAraNu bhagavAna zrI mahAvIra ane te dvArA "jaina ciMtana'mAM parivartana AvyuM che, jyAre A ja vAta AjathI pacIse vikAsanI dizAmAM AgaLa vadhelI che. ane A baMne varSa pUrve bhagavAna zrI mahAvIre " syAdvAda"nI dhAraNumAM dhAraNuo sAthe mAnavIya jIvanavyavasthAnI sarvagrAhI vicAraNA mahAna vaijJAnika satyane vyAvahArika-dharmanI bhUmikA ApelI. eTale ja "dharma" je "zAstra" arthAt "vijJAna" che. makAra jAga(r)4- 2paTha-2l || dAmo rivhANAM ka - * dattro ArivA che , kAmo uvajhajhAyA che Emo loe savvasAhUNaM so paMca namukadAro saptapAvauANAsaNo : maMgalANaM ca savvasaM paDhamaM havaI maMgad. : chuM joIees. : paMrcAiya saMvaraNo, ghaNAvaNa baMkhacaeNrattadharo Eche capada kasAyamukakaoN,Ida aTTArarasaguNAegrioN. PNi paMcamahanyA,paMrcAvAyArapAlAcamo ) paMca Imayo ta dj, chasaguNaoN vAramajha yApaNAthI Jain Education Intemational Page #523 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainadarzanaH eka ciMtana -zrI lakSmIcaMdra "sareja ema.e. ja dhAtuthI banavA jeTaluM pANI che. AthI ja e to sakazana ane daza jinadarzanamAM be zabdo joDAyelA che. (1) jaina (2) nAma darzana che. dhArmika kriyAkAMDane laIne bhUtakALamAM darzana. A baMnemAM eka vizeSaNa che ane bIjuM vizeSya eTalA vAda-vivAda nathI thayA, jeTalA dArzanika mAnyatAone che. A baMne zabdonA arthane sArI rIte samajIe to A laIne uhApoha thayA che. keTalAka atizaya saMkucita viSayane viratArathI samajavAmAM sugamatA raheze. manovRttivALAoe to tyAM sudhI lakhI dIdhuM che ke-hastinA saMkSipta sarala artha- jyati kamazatraniti jina : tADayamADapi na ga che jainamandirama eTale ke-hAthInA arthAt je karmarUpI zatruone jIte te jina che. je jite * paga taLe pIsAIne marI javuM sAruM paNa jainamaMdiramAM javuM ndriya che te jina che. ane jinanA anuyAyI te jaina che. 5 nAgarikavA na de drAvikA darzanane paNa pitAnuM zAstra che. e mATe darzanane zAstra vALA jene che. ahiM so-satya-acaurya-brahmacarya--aparigraha sAthe ghaNA samApanA sa ba dha che. vicAranA A biMduthA dharmavALA jana che. AcAramAM ahiMsA, vyavahAramAM paNa kAMIka vicAra karI levo prAsaMgika che. zabdazAstranI aparigraha, ane vANImAM syAdvAdavALA jena che. samanvayanA dRSTie zAstrazadanI utpatti nIcenA be dhAtuothI thaI che. pratinidhi jana che. (1) zAsU=AjJA karavI. (2)zaMsa-prakaTa karavuM. jo ke zAsana karanAra zAstra vidhi ane niSedha karanAra hoya che. AthI ja jina za da ji jaye dhAtuthI banela che "ji no artha eno sIdhe saMbaMdha dharmazAstra sAthe che. tema ja vastunA jItavuM che. jIte te jina, vaLI A jItavuM te jeTaluM pitAnA svarUpa ane vyaktinA svabhAvanuM varNana karanAra-zaMsaka mATe che teTaluM bIjAne mATe nathI. bIjA zabdomAM kahIe to je jIte te jina ane hAre te ajina. je rAga, zAstra che. AthI ja ene saMbaMdha darzanazAstra sAthe che. je zAsanazAstra kiyApradhAna che te zaMsakazAstra jJAnapradhAna che. draSa, lobha ane bharUpa aMtaraMga zatruone jIte te jina. bIjA zabdomAM kahIye to dharma AcArapradhAna che ane darzana ane jinanA anuyAyI te jana. vicArapradhAna che. dharmazAstra kartavya-akartavyane mukhya paNe kulaparaMparAthI jaina ghaNA che. paNa sAcA jaina ochA che. vicAra karatuM hovAthI puruSa parataMtra che, te darzanazAstra varatunA nAmathI jaina adhika che, kAmathI jaina ghaNA ochA che. potAnA svarUpanuM eka mAtra vivecaka hovAthI vastutaMtra che. dharmamAM ziSyAnI manavRttine najaramAM rAkhIne ja kharekhara koI hRdayanI anubhUti prathama che. pachI kAMIka bIjuM. darzanamAM dUradazI mahAtmAe A akSarazaH avikala satya lakhyuM mastaka-mananI anukRti mukhya che, pachI kadAca kAMI bIjuM. jaNAya che ke-"mArA ziSyothI sAvadhAna raho." paraMtu hAM te jinadvArA pratipAdita tattvajJAna jainadarzana che. zA mATe ? te emanA dvArA tame ThagAI na jAo. jaina athavA jenaloka dvArA mAnya vicArAtmaka jJAna jainadarzana jana paNa emAM apavAdarUpa nathI. che. A vAtane "bhAratIya darzana'nA vidvAna lekhaka baladeva drazyane ane neti daza nama arthAta jenA dvArA joI zakAya upAdhyAyanA zadAmAM A prakAre samajI zakAya che :te darzana. jenAthI vastunuM tAttvika svarUpa samajI zakAya te "jainadharmane udaya bauddhadharmathI pahelAnI ghaTanA che. darzana. jenAthI jaDa ane cetananA viSayamAM ciMtana karAya dIrdhanikoyamAM pRSTha 18 para jaina dharmanA aMtima tIrthakara te dazana che. jenAthI kArya, akAya, kukAryano bedha thAya mahAvIranA niSNa7 nAtaputtanA nAmathI phakta ulekha ja te darzana. ja nathI maLato paraMtu temanA caturyAma saMvarano siddhAMta jene hadayapakSa prabala che te dharma che. dharmano saMbaMdha tathA temanA mRtyu (nirvANa)nuM paNa varNana maLe che. A dharmanuM vizvAsa sAthe che. zraddhA e dharmano tirmaya AmA che. prAcIna nAma niSNaTha hatuM je ninya zabdanuM pANI rUpAMtara paradazananuM hArda mastaka che. mAnasika jJAna che. tene AcaraNa che. bhavabaMdhananI graMthIo khUlI (tUTI) javAne kAraNe sAthe vizeSa saMbaMdha nathI paraMtu dharma jyAM AcArane prAtha mahAvIrane A upAdhi apAI hatI. A dharmamAM sarvasa, mikatA Ape che tyAM darzana vicArane Azraya Ape che. je (1) savo jitarAgAdi-doSaH kyapUjitaH vijJAna vicArapradhAna che te darzana che. zodha-bedhanuM bIjuM yathAsthitAthavAdI ca, dehatparamezvaraH Jain Education Intemational Page #524 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 47. jenaratnaciMtAmaNi nI bhagavate teramA ane rAga-dveSa vijayI, gelAThyapUjita, yathArikRtArthavAdI, sAmarthya- at sAtatyagamane dhAtu uparathI banela che. je satata gamana vAna siddha puruSonI saMjJA ahana ( arihaMta) che. AthI ja kriyA kare che, corAzI lAkha yonimAM bhaTake che ane temanA dvArA pracArita hovAthI A dharma AraMtudharma paNa karmono nAza karI siddhisthAnamAM paNa jAya che te AtmA kahevAya che. rAga-dveSarUpI zatruo upara vijaya meLavavAnuM che. e AtmAnA traNa bheda che (1) bahirAtmA, (2) kAra vardhamAnanuM vizeSaNa jina (jetA) hatuM. temanA dvArA aMtarAtamAM ane (3) paramAtmA. prasArita-pracArita dharma jainadhama ane darzane jainadarzana kahevAya che. A AdhAra para jainadarzanane Ahata athavA jainadarzananI dRSTie AmAthI anabhijJa, "khAo, atudarzana paNa kahI zakAya. ane saMskRta bhASAnA eka pIo ane masta raho" bhAvanAvALA bhayaMkara bhautikavAdI, sukavinA svaramAM svara meLavI kahI zakAya ke varatutattvathI vimukha. zarIrane ja AmAM samajanAra lokAyata athavA cArvAka jevA, mithyASTi, jIvo bahirAtmA che. ahannityastha jenazArAnarasA kamati mImAMsakA: bahirAtmA e mATe kahevAya che ke-te zarIrathI judo traNa kALaH- zrI ahada bhagavata- jinezvaro traNeya loka AtmA che tema mAnatA nathI. dvArA pUjAya che tenuM eka viziSTa kAraNa e paNa che, ketraNe ya lekanA jIvananA traNe ya kALanA samasta paryAyone aMtarAtmA e samyagadATa che. je zrAvaka che. zraddhAekI sAthe sarvajJa banI-kevalajJAna pAmI jJAnarUpI nirmalatama viveka ane kiyAvALA che. je zarIrathI AmAM judo che darpaNamAM evI rIte jue che - jANe che ke - jevI rIte ema svIkAra kare che. Amika mUlyAMkana kare che. zrAvaka tathA a9pajJa ane chedamastha evA ApaNe potAnA hAthanI rekhAone muni baMne avasthAmAM zraddhA viveka ane kriyAmAM adhakAdhika : jAgrata rahe che. cothAthI bAramAM guNasthAna sudhInA jI jaIe chIe ane jANIe chIe. ahIM traNa kALane artha atIta, anAgata ane vartamAna kALa samaja. je A e tarAtmAna A tagata che. traNe kALanA dravya - paryAyane na jANI zake te sarvajJa ahat paramAtmapadanA adhikArI sazarIrI jIvanmukta sarvajJa- ke jinendra nathI. bIjA keI bhale hoya! sarva ahaMte, kevalI bhagavaMta teramAM ane caudamAM guNasthAna cha dravyaH- jenI sattA che te sata ( astitva) che. ane para rahelA che tema ja siddhasthAnamAM rahelA siddha bhagavaMte e satu dravyanuM lakSaNa che. tema ja dravya e guNa-paryAya sahita paramAtmA kahevAya che. paramAtmA e mATe kahevAya che keche. guNa ane paryAya vagaranuM dravya kayAre paNa hoI zakatuM nathI. te zarIrane nahIM paNa AmAne ja parama yA carama svIkAre che. caudamuM guNasthAna to kSaNabhara (pAMca hasvAkSara uracAraNa dravyasaMgrahanA racayitA AcArya nemicaMdranA zabdomAM- kAla mAtra) che. siddhaparamAtmA to dehAtIta ane lokAtIta che. "jIva upayogamaya che, amUrta che, dehapramANa che, karmane kartA che, karmaphaLano bhUktA che, saMsAramAM sthita che, ane siddha thAya tyAre Urdhvagamana svabhAvavALA che. ajIva dravya - zrI haribhadrasUrinA zabdomAM "sukha-dukhanA anubhava cetanAthI rahita ajIva che. bedhavyApAra rahita ajava vALo jIva che bodhavyApAramUlaka tanya zakti jIvamAM rahe che. AmAthI atirikta ajIva che. pudagala paNa ajIva che. che. ajIvamAM nahIM." A pudaMgalano vicAra paNa sarvadarzana saMgrahakAronI daSTie sArthaka che. je pUraNa ane galana svabhAvavALuM hoya te chavadravya - saMsArI ane mukta, trasa ane sthAvara,. pugala. pudgalanA nAnA-moTA be vibhAga che. (1) aNumanasahita ane manarahita, manuSya-tiyaca-deva-nArakI, paramANu. (2) saMghAta-skadha. athavA tenA paNa vibhAga ahaMta-siddha-AcArya-upAdhyAya - sAdhu - sAdhvI (AryA) vicArIe to- (1) rakadha, (2) deza, (3) pradeza ane zrAvaka (kSalaka-elaka vagere) zrAvikA (kSalikA vi.) (4) paramANu. e cAra vibhAga thAya. pudaMgalanA sauthI nAnA bhedavALA paNa jIva ja che. sAmAnyathI strI-puruSa-napusaka, bhAgane aNu-paramANu kahevAya che. A aNu-paramANu Adhuzatra-mitra, patra-pitA, jenajanetara, bhAratIya-abhAratIya, nika vaijJAnika aNu-paramANuthI bhinna che. saMdhAta ke skaMdha pUvI-pazcimI, loka-paralokavAsI paNa jIva ja che. bethI adhika paramANu puMja che. temAM maLavuM, chuTA paDavuM AtmAne paNa jIva kahe che. ane e AtmA zabda vagere prakriyAo pratisamaya thayA kare che. 1, jI ugamao amutti kattA sahaparimANo . ANu yA paramANu svayaM pratiSThita che. tenA anya bhAga 2. cetanyalakSaNe jIvaH 1. pUrayanti gati ca pudagalAH | ane para rahelA jIva bhavya e guNapayA dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #525 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 471 thavAne saMbhava nathI. tema ja te cakSu Adi idriyo dvArA vAno che. AkAzanuM kArya Azraya ApavAnuM che. evuM grAhya karI zakAto nathI. A aNu Adi, madhya ane aMta kaI sthAna nathI ke jyAM AkAza na hoya. AkAzanA be vagarane che. e vAta alaga che ke- aNu ekathI adhika che. bheda che :- (1) lokAkAza (2) alakAkAza. kAkAzamAM ane tenA skaMdhomAM Adi, madhya ane aMta siddha thaI zake jIva, ajIva, dharma, adharma, AkAza ane kAla e che. aNu ekapradeza che. sUkrama avasthAmAM saMkoca svabhAvane dravyo hoya che, paraMtu lokAkAzamAM kevaLa AkAza ja che lIdhe asaMkhya ke anaMta paramANuo paNa eka skUla paramANunI bIjuM kAMIpaNa nathI. cha dravya, tattva lokanirmAtA che, AtchAraaMdara samAI jAya che. ane vistRta avasthAmAM ochA Adheya paNa che. Adhunika dArzanika AkAzamAM ja dharma, paramANu paNa ghaNI jagyA gherI le che. enI sthiti dIpakanA adharma ane AkAzanA mULabhUta guNa jovA lAgI gayA che. prakAza jevI che. saMghAta yA kaMdha e ekathI adhika aneka paramANuono samUha che. temAM paraspara maLavuM ane judA kAlidravya thavuM thayA ja kare che. mokSazAstranA praNetA zro umAsvAmI kAlane ayathArtha dravya mAnavAmAM Ave che. kadAca e (umAravAti ) mahArAjanA zabdomAM rapa, rasa, gaMdha ane mATe ke kAla dekhI zakAto nathI. paraMtu Avato-jato rahe vAvALA padagalA che. bIjI rIte kahIe to vahunA che. e sarvane jIvananA anubhava che. kAlanA AdhAra upara parIkSA sparza karIne, cAkhIne, sUMghIne ane jeIne karAya ja divasa-rAtrino vibhAga che. ghaDI, kalAka, prahara, mAsa, che. pudagala e mUrta ( = rUpI) padArtha che, AtmAnI jema varSa vagere kAlanA vibhAgo che. kAlanA AzayathI ja amUrta (= arUpI) nathI. taDake, chAyA, aMdhakAra prakAza, manuSyanuM zazava, kizora, yuvAvasthA, prauDha, ane vRddhAvI e badhA padagalanA paryAya che. saMsAranI nAnI-moTI sarva che vyAkaraNanA AdhAra mATe kAlanA trAgabheda na vana . vastuo pagale dvArA banelI che. prakAzarUpa photoo, ane bhaviSya bALaka sudhInA badhA jANe che. kALanuM eka Election zabdarUpa pugala atizaya vagavAna che. bI.bI.sI. nAma samaya che. jevI rIte janmanA samayane TALavAnuM (laMDana) AkAzavANIthI prasArita zabda tatkAla bhAratasaMghanI mukela che, tevI ja rIte mRtyunA samayane TALavAno paNa rAjyadhAnI dilhImAM saMbhaLAI zake che. asaMbhava che. kAraNa ke samayanI sattA kSaNika che. AthI ja dharmAstikAya - adharmAstikAya je buddhimAna che te vicAre che ke-eka ghaDI paNa hAthamAMthI na javA devI joIe. avasara para prApta thayela samayane jema mAchalIne cAlavAmAM jaLa sahagI che, relagADIne pakaDo. pratikSaNa, pratipaLane kArya karavA dvArA sArthaka karo. cAlavAmAM loDhAnA pATA sahAyaka che, tema jIva ane pugalane kAlanI sattA lokavyApaka che. teno prabhAva amegha che. A gati karavAmAM dharmadravya sahAyaka che. kALadravyanA pAMca upakAra che. vartAnA, pariNAma, kriyA, jema thAkI gayela musApharane UbhA rahevAmAM vRkSanI chAyA paratva ane aparatva.' sahAyaka che, gAyana-vAdana-nartana mUlaka sinemAM manuSyanA A kAlanA be bheda che. (1) nizcayakALa (2) vyavahAra manoraMjanamAM sahAyaka che, pustaka bhaNavAmAM, zastra laDavAmAM kALa. nizcayakALa kuMbhAranA cAkaDAnI mAphaka pragatizIla che. sahAyaka che, evI ja rIte jIva ane pudagalane sthira rahevAmAM adRzya ananubhUta che. cakanA AdhArabhUta khIlA samAna che. adharma dravya sahAyaka che. bIjA zabdomAM kahIe to dharma dravya vyavahArakALa ghaDI, kalAka, paLa, prahara, divasa, rAta, saptAha, gatimAM niyAmaka che ane adharmadravya rithatimAM niyAmaka che. baMne ya dravya samasta caudarAja pramANa lokamAM vyApta pakSa, mAsa, varSa, yuga rUpamAM daSTigocara thAya che. jevI rIte anAjanA DhagalAmAM dANuM alaga che tevI rIte kAlANa che. baMne ya dravya arUpI che. baMne ya dravya gati ane sarva padArtho para sthira thaIne rahelA che. vyAvahArika kAlane rithatimAM nimitta kAraNarUpa che. dharmadravya-adharmadravya samayacakranuM nAma ApI zakAya che. ema nizcayakALane vaijJAnikonA Ithara sarakhA sarvajJa vyApta che. (kadAca vicAranA A biMdane daSTimAM rAkhIne keTalAka nimittane akartA anaMta anumeya adazyarUpe samajI zakAya che. kALa anaMta samaya saMpanna che. pahelA keTalA kALa pasAra thayo ane mAnIne sarvatra samuthita mAnavA lAgyA che,) baMne dravyo AgaLa keTalo kALa pasAra thaze enuM koI mApa nathI. vichinna padArthone gati-sthiti ApI eka sUtramAM bAMdhe che. kALa paNa saMsAranI jema anAdi anaMta che. AkazAstikAya pudgala, dharma, adharma sadaza AkAza paNa che. AkAzano nave tave svabhAva sarvane avakAza yA avagAha athavA sthAna Apa- nava tatvamAM jIva, ajIva, puNya, pApa, Azrava, 1, spaza-rasa-gadha-vaNavantaH pudgalA, 1 AkAzamyA vagAha : 2 ajIvakAyA dharmAdharmAkAza puddagalA ! 2 vatanA-pariNAma-kayA-paravAparatve ca kAlasya ! Jain Education Intemational Page #526 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 47ra. jenaratnaciMtAmaNi saMvara, nirA. baMdha ane mokSa che. je nava tattvamAMthI samiti, daza yatidharma, 12 anuprekSA, 22 pariSahajaya ane puNya ane pApano samAveza AzravamAM karavAmAM Ave pAMca cAritra che. mokSamArge prayANa karatA jIvone saMvaranAM te sAta tattva thAya che. yAda rAkhavuM ke-sAta athavA nava sAdhana pAtheya samAna che. saMvaranA be bheda che (1) dravyatattvanI zraddhA karavAthI paNa samyagdarzana thAya che. pahelA saMvara (2) bhAvasaMvara. pudgala - karmonuM AvAgamana rekavuM te jIva ane ajIva e be nI vicAraNA karI che dravyasaMvara che. karmamUlaka AmravanA kAraNabhUta bhAvane AthI bAkInA sAta padArthonI vicAraNuM karavI susaMgata abhAva thavo te bhAvasaMvara che. saMsAranI je sthitimAM thaze. jIvAtmAne rAga - zreSa Adi vikAro aTake che te bhAvasaMvara che. je sthitimAM jIvAtmAna karma sAthe saMbaMdha aTake che Asrava :- bhAratIya darzana kA samavaya' nAmanI te dravyasaMvara che. granthanA lekhaka AdityanAtha jhA nA zabdomAM AsavanI vyAkhyA A pramANe che - jenA saMbaMdhathI jIva karmonA nirjarA : anAdikALathI saMcita zubha - azubha karmonA baMdhanamAM paDe che tene Asrava kahevAya che. bIjA zabdomAM saMyama - tapa dvArA AMzika vinAza kare te nirjarA che. kahIe to vijAtIya - virodhI tattavonA kAraNe praveza A nirjarAthI karmakaTakano nAza thAya che. paM', bhUdharadAsanA e Asava che. Asavano artha che Agamana - dvArA mana - zabdomAM kahIe to - jyAM sudhI jJAnadIpakamAM tapasyA rUpa vacana - kAyAnA halana - calanathI karma paramANu AtmA sAthe tela bharavAmAM na Ave tyAM sudhI aMtaramAM rahelA karmarUpI pitAno saMbaMdha sthApita kare che. A vega Asrava che. cAra bahAra nIkaLatA nathI. 3 AthI ja pAMca mahAvratanuM je vakhate karma pudagala jIva sAthe saMbaMdha pAme che te pAlana, pAMca samitionuM AcaraNa ane pAMca iMdrinA vakhate jIvAtmAnA manobhAvamAM parispaMdana thAya che te vijayathI nirjarA karavI joIe bhAvAtsava che. ane karmapudagalono saMbaMdha che te dravyAsava Azrava ane saMvaranI jema nirjarAnA paNa be bheda che. je bhAvanAothI sukha, zAMti, saMtoSa ane samRddhine che : (1) aupakramaka yA avipAka nirjarA (2) ane anubhava thAya che, zAtA, zubha Ayu, zubha nAma, zubha pakramika yA savipAka nirjarA. karmano udayakALa thayA gotra sulabha thAya che te puNyAsava che ane enAthI viparIta pahelA tapa dvArA karmone AMzika kSaya karo. jema je kAraNethI asukha, azAnti, asaMtoSa ane avanatino AmraphaLa (kerI) prayatna dvArA pakAvavAmAM Ave che tema anubhava thAya che; azAtA, azubha Ayu, azubha nAma ane nirjarAnA mAdhyamathI AtmA sAthe joDAyela karmone dUra azubha gotra maLe che te pApAsava che. lekajIvanamAM pApAsava karavAno prayatna karavo te avipAka nirjarA che. jeTalo heyatyAjya che teTaluM puNyAsrava grAhya-upAdeya che. puNyane sarvathAheya mAne te abhISTa nathI. cha kAya - cha kAya jIvone saMkSepamAM A rIte samajavA. sthAvara arthAt eka sparzanendriyavALA pRthvIkAya, apUkAya, jyAre karma paramANu Amapradezo sAthe dUdha ane pANInI agnikAya, vAyukAya ane vanaspatikAya; trasa kAyanI aMdara jema maLI jAya che tyAre te baMdhanI sthiti prApta kare che. be iMdriya zaMkha vagere) traNa iMdriya (kAnakhajUrA vagere) bIjA zabdomAM jyAre jIvAtmA kaSAyanA yoge karmane yogya cAra iMdriya (bhramara -mAkhI vagere) ane pAMca iMdriyavALA padagalone grahaNa kare che tyAre baMdha thAya che.' A (manuSya, pazu, deva nArakI vagere) e cha prakAranA jIve che. baMdhanA pAMca kAraNa che. mithyAtva, avirati, pramAda, kaSAya muni mahAtmAo e jInI hiMsAno pUrNapaNe tyAga ane ga. baMdhanI sthiti sudaDha karavAmAM mithyAva, kaSAya kare che. zrAvaka varga e jInI hiMsAne tyAga apUrNa ane yogano mahattavano phALo che. baMdhanA cAra bheda che. paNa kare che. prakatibaMdha, sthitibaMdha, pradezabaMdha ane anubhAgamAM dha. cha leyA :- kaSAyadayanarajita egapravRtti vezyA che. jIvAtmAne AyuH karma sivAya bAkInA sAta karmono ke krodha-mAna - mAyA - bharUpa kaSAyonA udayathI mana - baMdha ekI sAthe pratisamaya thayA kare che. vacana - kAyAnA pegamAM je parispaMdana rUpa pravRtti thAya che te legyA che. 11-12-13 mAM guNaThANe kaSAya nathI saMvara : AvatA karmone rokavA athavA mana - vacana tyAM kevaLa cogapariNAmajanita leDyA che. dharmAcAryoe kAyAnI jema - tema thatI ADI - avaLI pravRttine rokavI tenuM nAma saMvara che. saMvaranAM sAdhane traNa gupti, pAMca lezyAnA cha bheda kahyA che. kRSNa, nIla, kAta, teja, padma 3. jJAnadIpa tapa tela bhara, ghara sodhe bhrama ThAra; 1. sakaSAyavAjajIva : kamoM gyAnuM puddagalAnAdare yA vidhi bina nikase nahi, baiThe pUrava cora, sabadhaH 4. paMcamahAbata sa carana, samiti paMca parakAra; 2. AavanirodhaH saMvaraH prabala paMca iMdriyavijaya, dhAra nirjarA sAra. Amapradezo sAthe dUdha ane pI. e idriya zaMkha vagAmI vagare) ane pAMca vA. * pazu, deva nAkhI vagere), kAnakhajurA Jain Education Intemational Page #527 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 473 ane zukala. temAM kRSNalezyA sarvAdhika kharAba che. zukala- tyAga - tapasyA - paropakAra - maitrI - pramoda - kAruNya ane lezyA sarvAdhika zreSTha che. lazyAnA pariNAmane jaNAvanAra madhyastha bhAvanAthI puNya thAya che. pratyakSa sukhanuM kAraNa jaMbuphaLa khAnAra cha purone pariNAmane jaNAvanAra citro puNya che. paraMparAe te mokSanuM kAraNa che. tIrthaMkaranAma maMdiramAM lagADelA ane pustakamAM chapAyela jovA maLe che. karmanI prakRtino baMdha tyAre thAya che ke jyAre jIvAtmA pAMca aritakAya - hAthanI AMgaLiyonI jema aritakAya vAtsalyabhAvanI ArAdhanA kare che. AcArya zrI kuMdakuMdApAMca che. 1. jIva 2. ajIva (pagala), 3. dharma, 4. adharma 2. dha adhama cAye 'puNyaphalA arahaMtA" lakhyuM che. je puya heya ja hota ane 5. AkAza eka pradazI hovAthI kAladravyane aritakAya to digambara AmnAyana saMsthApaka himAlaya jevI bhUla mAnela nathI. astikAyane sarala artha e che ke - ghaNA kadApi kata nahIM. sAtA vedanIya, zubha Ayu - nAma - pradezono samUha. astikAyanAM saMkhyAta- asaMkhyAta-anaMta gAtra e puNya - prakRtio che. dharmadhyAna ane zukaladhyAna pradeza che. pAMca astikAyamAM jIvAritakAya sarvopari che. puNyavAna jIvI ja kare che. zrI kuMdakuMdAcA paMcAritakAya graMtha lakhela che, jenuM nAma hiMsA, jhaTha, cirI, kuzIla, parigraha jevA pApa karavA, sArthaka che. jugAra rama, mAMsa khAvuM, madirApAna karavuM, vezyAgamana, pAMca vrata - uttama kAryo karavAM ane halakAM kAryono zikAra, paccIsevana vagere vyasananuM sevana karavuM te pApa tyAga e vrata che. pAMca pApothI virakta thavuM te vrata che. 1 che. ghaNuM AraMbha, ghaNo parigraha rAkhave te pApa che. zArIrika pramAdane tyAga karI, Amika pravRttimAM AgaLa krodha - mAna - mAyA - lAbha Adi kaSAyonA kucakamAM vadhavuM te vrata che. vrata eka rIte saMyamanuM sAdhana che. vrata eTale paDavuM te pApa che. Atta - rIndra dhyAna karavuM te pApa che. jIvanamAM kartavyanuM pAlana. gRhastha ane sAdhunI daei pApa pratyakSa tema ja pakSa duHkhanuM kAraNa che. pApa saMsAranA vratAnA be vibhAga che. (1) ANuvrata ane (2) mahAbata. bApa che. eka ja pApa anekAneka puNyAne nAza karavAmAM ahiMsA, satya, acaurya, brahmacarya ane aparigrahanuM samartha che. rAvaNanA aneka sadaguNone sItAharaNanA eka ekadezathI yA apUrNatayA paripAlana te Avrata che. ane durguNe samApta karI dIdhA. tene saMpUrNatayA paripAlana e mahAvrata che. pAMca aNuvrata, devapatta, gara upAsanA. svAdhyAya, saMyama tapa ane dAna traNa guNavrata ane cAra zikSAbata e bAra vata gRharatha yA e cha dainika kartavya graha mATe paMDita AzAdhare. zrAvakanA che. ane karmone abAdhAkALa pUrNa thayA pachI sAgara dharmAtamAM batAvyA che. zrAvakanI athAga pratimAudayamAM AvI je karmo kSaya thAya te savipAka nija rA che. AmAM bIjI pratimAnuM nAma vrata pratimAM che. ethI paNuM mokSa - jIvAtmAnuM saMpUrNa karmothI mukta thavuM tenuM jANI zakAya che ke - zrAvaka vrata vagaranA na hoya. jinezvaranAma mokSa che. tattvArtha sUtrakAranA zabdomAM kahIe te devonI pUjA paNa vatanuM kAraNa che. puNyAbhravakathA kozakAre kRtvanakarma mokSa mokSanI prApti ratnatraya (darzana - jJAna samajAvyuM che ke - atyaMta mUrkha vratarahita kanyAoe paNa - cAritra) dharmanuM vidhivat pAlana karavAthI thAya che. ATha bhagavAnanA maMdiranA uMba para phUla caDhAvavA mAtrathI karmone nAza thavAthI AtmAmAM ATha sadaguNonI prApti devagati prApta karI che te zikSita - samyagdaSTi zrAvaka ke ' thAya che. jevI rIte jJAnAvaraNIya karmanA nAzathI anaMtajJAna, je batabhAvanApradhAna che te aSTadravyothI jinezvaradevanuM darzanAvaraNIya karmanA nAzathI anaMtadazana utapanna thAya che. pUjana karIne I - mahendrapada prApta kare temAM zuM AzcaryA ? mikSa pAmavAthI jIva jaDanA baMdhanathI chUTI jAya che. jinezvaradevanuM darzana - pUjana karavuM te prakArAntarathI AmazarIrarUpI kArAgRhathI mukta banI AmAM svataMtra thaI jAya darzana karAvanAra che. che. jevI rIte samaya Avye eraMDabIja chAlane toDIne pAMca mahAvrata, pAMca samiti, traNa guptarUpa munione bahAra nIkaLe che tema jIvomAM paNuM prayana karAna, kALI- dharma pALa te talavAranI dhAra para cAlavAnA prayatna lAgdha pAmIne karmothI mukta thAya che. karavA jevo kaThina che. bAvIza pariSaha jItavA, bAra puNya - pA5 - zubha yogathI puNyakarmano Asrava bhAvanAonuM ciMtana karavuM, daza prakAranA yAtadharmano thAya che ane azubha yogathI pApane Asrava thAya che. nirvAha kara, e sahaja - sarala kAma nathI. IrSA, bhASA, baMne AzvamAM pRthvI ane pAtALa jeTaluM aMtara che. eSaNA, AdAna - nikSepa, pariSThApana samitio jema AthI baMne prakAranA Azvane aka mAnavA uMcita nathI munio mATe Avazyaka che tema gRhastho mATe paNa Avazyaka AthI je pApanI jema puNyane paNa heya mAnavuM te barAbara che. kAraNa ke gRharathadharma mekSarUpI mahelamAM praveza karavA nathI. jIvadayA, AhAra - auSadhi - zAstra - abhayadAnathI, 1. devapUjA gurU pAstika svAdhyAya- saMyamastaka 1. hiMsA-amRta-steya-abrahma-parihejo viratiH vratamAM dAna ceti gRhastha nAM vakarmANi dinedane Jain Education Intemational Page #528 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 474 jainanaciMtAmaNi sAvaraNIya, vinA sI anaMta che pitA nahi na thaI zake che. eka kavalajJAna lAya che - tivArA mATe prathama sIDI che. mana - vacana - kAyAnI pravRttione be bheda che. (1) Rjumati, (2) vipulamati. Rjumati azabhamAge jatAM rokavI te gupti kahevAya che. tattvArtha. mana:paryaya jJAna saraLa mananA abhiprAya jANe che ane te sUtramAM "samyaga yoganigraho guptiH " kahe che. A guptionuM thaIne cAlyuM paNa jAya che. paraMtu vipulamati manaparyaya jJAna sArI rIte pAlana karavAmAM Ave to dareka prakAranA saMgharSa kuTilananA paNa abhiprAya jANI le che ane te thaIne samApta thaI jAya. cAlyuM jatuM nathI. jumati karatAM vipulamati vizuddha che. pAMca gati :- jIvanI avasthAvizeSane gati kahevAya che. ane kevalajJAna thAya tyAM sudhI rahe che. mana paryaya jJAna saMsAranI apekSAe naraka, tiryaMca, manuSya ane deva e RddhisaMpanna sAdhuone ja thAya che. avadhijJAna cAre cAra gati che. asaMsAranI apekSAe eka siddhagati che. gatienA jIvAtmAone yogyatAnusAra thAya che. saMsAramAM gatimUlaka parivartana - saMsaraNa pratyakSa dekhAya che. jayAre jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya, mehanIya ane kSamAM dehanA abhAvamAM guNamAM gatizIlatA che. gati aMtarAya e cAra ghAtI karmono saMpUrNa nAza thAya e saMsAra ane mokSano AdhAra che. gatinA saMdarbhamAM tyAre kevalajJAna (anaMta jJAna), kevaladarzana, anaMta sukha IcchavA lAyaka siddhagati che. ane tenA mATe abhISTa ane anaMtavIryane jIva prApta kare che. kevalajJAnI thaI manavyagati che. cAra gatimAM manuSyagati eTalA mATe zreSTha vyakti phakta jIvanmukta ahaSt ja thAya che eTaluM ja nahIM manAI che ke temAM saMyamane svIkAra karI jIva paMca paNa sunizcitarUpe siddhagatinI prAptinI sanmukha thAya che. parameSTha pada prApta karI zake che. evo koI jIva nathI ke kevalajJAna pUrNa pratyakSa pramANa che. kevalajJAnI vItarAgI je pAMce gatithI para hoya. sarvajJa hitopadezI hoya che. eka jIvane ekI sAthe vadhumAM - pAMca jJAna - jJAnano artha jANavuM che. AtmA jJAnavAna vadhu cAra jJAna thaI zake che. paraMtu cAra jJAna na hoya to che AthI ja jJAyaka svabhAvavALe che. "mati - kRtAvadhi - manaH ciMtA nahi je phakta eka kevalajJAna hoya te samajIye ke paryaya - kevalAni jJAnam " sUtra banAvI tattvArthasUtrakAre badhuM ja che. cAra jJAna tArA samAna che kevalajJAna caMdramAM batAvyuM ke jJAna pAMca prakAre che :- matijJAna, zrutajJAna, g1 : tulya che. jJAnano uddeza hitAhitabuddhi ane vivekavRddhi avadhijJAna, mana:paryayajJAna ane kevalajJAna. emAM mati che. jJAna samAna koI anya sukhanuM kAraNa saMsAramAM nathI. ane zrata e be jJAna parokSa che. parokSa e mATe ke te jJAna e parama amRta che. janma - jarA - maraNane nivAraNa rANanAthI ya che avadhi ane karanAra che. akSaranA anaMtamAM bhAganuM jJAna te nigadIyA manaHparyayajJAna AMzika pratyakSa che ane kevalajJAna pUrNatayA na paNa hoya che. AmAthA eka kSaNa mATe paNa jJAna pratyakSa che. ahaMta yA sarvajJa kevalajJAnI thaIne saMsAranA chUTI zakatuM nathI. pAMceya jJAna vyaktine bhUta - bhaviSya - samasta padArtha, tenI samasta avasthAo jJAna dvArA joI. vartamAnanI preraNArUpa che. jANI zake che. pAMca cAritra - mokSaprAptimAM sahAyaka cAritranA pAMca matijJAna ane zrutajJAna nyunAdhikapaNe jIvamAtramAM hoya bheda che. (1) sAmAyika (2) depasthApana (3) parihArache. matijJAna Indrio dvArA thAya che. mati, smRti, saMjJA, vizuddhi (4) sUmasaM'parAya ane (5) yathAkhyAta. pahelA cintA, abhinibaMdha e badhA matijJAnanA paryAyavAcaka sAmAyika cAritramAM traNa zabda sama + Aya Ika che. nAmo che. atajJAna cihano - saMketo-zabdathI prApta thaI zake sAmAyika eTale sAmyabhAvapUrvaka AtmAnubhUti. A cAritramAM che. matijJAna dvArA jANelA viSayane thatajJAna vizeSatayA niyata samaya sudhI saMpUrNa pAponA tyAganI pravRtti rahe che. vyavasthita karIne jANe che. te gRhastha tema ja sAdhu banene mATe atyaMta Avazyaka che. avadhijJAna rUpI padArthonA viSayamAM eka avadhi - hada AgaLanA cAritrono saMbaMdha vizeSatayA munijanene mATe ja che. je cAritramAM hiMsAno tyAga thaI javAthI viziSTa maryAdArUpe thAya che. avadhijJAnanA be bheda che. (1) bhava tapa dvArA vizeSa zuddhi thAya che te parihAravizuddhi che. pratyaya (2) guNapratyaya. bhavapratyaya avadhijJAna deva ane atyaMta sUkSma lAbha kaSAyano udaya hovA chatAM je cAritra narakagatimAM jatAM ja thAya che. guNapratyaya avadhijJAna prApta hoya che tene sUmasaM5rAya kahe che. yathAkhyAta cAritra te karavA mATe manuSya ane tiryaMcone ghaNe prayatna karavo kahevAya che ke - je saMpUrNa paNe mehanIya karmanA kSaya athavA paDe che. avadhijJAnanA dazAvadhi, sarvAvadhi, paramAvadhi upazamathI AmAne zuddha svarUpamAM susthira thavAmAM sahAyaka vagere bhedo jovA maLe che. che. chedIpasthApana te kahevAya che ke - pramAdanA kAraNathI mana paryayajJAnamAM manuSya evI sthiti prApta kare che cAritramAM doSa lAge tyAre guru prAyazcitta svarUpa pUrvaparyAke - jethI aDhI dvIpamAM rahelA saMsI jInA manogata ne cheda karI cAritra navesarathI Ape che. agara vaDI dIkSA bhAvone sugamatAthI jANI zake che. manaHparyaya jJAnanA paNa ApatI vakhate prathamanA dIkSA paryAyano cheda thAya te. I ta e che ke jJAna Jain Education Intemational Page #529 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 475 E -- guNasthAnanI dRSTie vicAra karIe to sAmAyika ane che pasthApana cAritra 6 thI 9 e cAra guNasthAnakamAM hoya che. parihAravizuddhi cAritra - 6 - 7 guNasthAnake hoya che. sUkSmasaMparAya cAritra 10mAM guNasthAnake hAya che. yathAkhyAta cAritra 11 thI 14 guNasthAnake hoya che. navapadanI aMdara pAMca parameSThI, traNa ratna tathA tapano samAveza thAya che. navapada pUjAmAM tenuM ja varNana vizeSapaNe maLe che. bIjA zabdomAM kahIye to pAMca parameSThIonA padanI prApti darzana - jJAna - cAritra - tapanI ArAdhanAthI thAya che. upasaMhAra :- jIva bhoktA che, ajIva bhagya che. dharma ane adharma dravya, puNya ane pApathI alaga che. AkAza sarvatra che. avakAza Apavo e teno svabhAva che. kAlanuM kathana sahaja nathI. kALanI kaLA eka ja che. dravya - guNaparyAyamAM prajJAmUlaka bheda che. sattAnI dRSTie dravya ane guNa ananyabhAve che. guNa atyaMtararUpa che. paryAya vyaktarUpa che. Asava ane baMdha duSkarmone pedA kare che. saMvara ane mAre bharavuM tuM pANI paNa ghaDo mUkyo te meM Udho! nirjarA satkarma ane mokSazaktinA sUcaka che. sAmAyikane kayAMthI bharAya? saMbaMdha gRhastha ane sAdhu baMnenI sAthe che. tIrthakara hita- saMte kahyuM : buddhi rAkhe tuM uTI, kahe haiye kyAMthI vairAgya mita-priya bole che. je jitendriya che te jina che. tenA vANI bharAya? anuyAyI jaina che. darzana eTale sAmAnya avalokana kahevAya che, paraMtu kha khara to te samudramaMthana che. jevI rIte kAla traNa che, cAra nahIM. tevI rIte dravya cha che paNa pAMca ke sAta nathI. e rIte padArtha (tattva) nava che paNa ATha ke dasa nathI. jIva ane tenI leDyA che che, paNa pAMca ke sAta nathI. evI rIte pAMca aritakAya, pAMca jJAna ane pAMca cAritra che paNa te cAra ke cha nathI. jaina darzana : eka ciMtana nibaMdha samApta karatAM mAre eka ja kahevAnuM che ke - jenadarzana vizvamAM kAle eka hatuM, Aje eka che, kAle paNa eka ja raheze. anubaMdha eTale ja che ke - jainadarzananA anuyAyI tene jainadarzana ja rahevA de. tenA upara potAnA vyaktigata vicAro na sthApe. paraMtu tene anurUpa potAnA vicAro banAve. jaina dharma ane jainadarzanane dRSTikoNa atyaMta vaijJAnika che. A kAraNe ja bhUtakALamAM te preraNA strota rahela che, AjanA yugamAM paNa te preraNA strotarUpa che, anAgatamAM paNa preraNAno strota raheze. para kama, 111 prakAra -- 1 kada Aje phakta eTaluM ja A lekhanA pAThako mATe dila eka maMdira che. A hadayamaMdirane kaSAyanI AgamAM kahevAnuM che. zAne bALA cho? hadayane pavitra rAkhe ane tame tyAM 5-mAtmAnuM saMgIta sAMbhaLaze. Jain Education Intemational Page #530 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paccakkhANa paccakrRkhANa' e jaina pAribhASika zabda che. sa`skRta ' pratyAkhyAna' zabda uparathI A prAkRta zabda AvelA che. ' pratyAkhyAna " zabda viziSTa rIte yeAjAyelA che. emAM 'prati' ane 'A' e che be upasargo ane 'khyA' dhAtu che ane tene 'ana' pratyaya lAgelA che. 'prati' eTale pratikaLa, arthAt AtmAne je pratikULa heAya evI AviratirUpa pravRtti. 'A' eTale maryAdA. ane 'khyA' eTale kathana karavu. Ama pratyAkhyAna eTale AtmAne pratikULa evI aviratirUpa pravRttione maryAdAmAM bAMdhavArUpa kathana gurusAkSIe karavuM te. eTalA mATe riharaNIya vastu prati AkhyAnam ti pratyAkhyAnam evI vyAkhyA pratyAkhyAnanI ApavAmAM Ave che. paccakkhANa eTale eka prakAranI svecchAe lIdhelI pratijJA. manuSyanA cittamAM aneka prakAranA sAcA-khATA vicArA UThe che ane aneka prakAranI zubhAzubha abhilASAo janme che. badhA ja manuSye! jo peAtAnA cittamAM UThatA badhA ja vicArIne tarata abhivyakta kare ane peAtAnA cittamAM UDatI badhIja abhilASAone pUrNa karavA puruSArtha Adare tA saMgharSa ane kalaha eTaleA badhA vadhI jAya ke manuSyajIvana TakI ja na zake. mANasanA cittamAM jAgatI keTalIka icchAe evI gAMDIghelI hAya che ke te khIjA AgaLa vyakta karavA jevI hAtI nathI. keTalAka duSTa vicArAne mANasa peAtAnI meLe aMkuzamAM rAkhe che, kAraNa ke e vyakta karavAthI vyavahAramAM kevA aniSTa pariNAma Avaze ? te e jANe che. manuSyamAM sAdhAraNa samajazakti ane vivekazakti rahelI heAya che. evI keTalIka aniSTa IcchAonA te tarata nirodha kare che. manuSyanuM jIvana svecchAe jo sayamamAM rahetu hAya tA niyamA karavAnI bahu jarUra na paDe. paraMtu ajJAna, kaSAya, pramAda vagerene kAraNe keTalIka na karavA yeAgya pravRttie mANasa kare che. kathAreka karatI vakhate ane karyo pachI paNa mANasa temAM rAce che. te kayAreka tevI pravRtti karatI vakhate ke karyA pachI tene te mATe kheda thAya che ane tevI pravRtti pharI na karavAnA e sakalpa kare che athavA e pratijJA le che. na karavA ceAgya pravRtti na karavAnI pratijJA eTale pazu Do. ramaNalAla cI. zAha kRkhANa. paccakkhANa eTale AtmAne aniSTa karanAra athavA AtmAne ahita karanAra kAnA mana, vacana ane kAyAthI niSedha karavA. eTalA mATe paccakrRkhANa karanAre mana ane indriyAne kabajAmAM rAkhavAnI AvazyakatA che. je tema karI zake che te ja paccakkhANa levAne yeAgya bane che. jIvanamAM paccakrRkhANanI AvazyaktA zI ? evA prazna koIkane thAya. mAnavacitta eTalu badhuM caMcala che ke kayAre te azubha ane aniSTa vicAro ane pravRttiomAM rAcaze te kahI zakAya nahI. mANase jo kAIkanI sAkSIe pratijJA lIdhI heAya te tevI pravRtti karavAnA prasaMga upasthita thatAM te acAnaka thaMbhI jAya che. paccakkhANa cittane dRDha banAvavAmAM sahAyarUpa bane che. paccakkhANa e eka prakAranI vADa, pALa athavA killA che ke jenA vaDe aMdara rahelu citta surakSita banI jAya che. jema gAya, bheMsa, gadheDA vagere dvAra khetaramAM ghUsI jaIne nukasAna na kare te mATe khetarane vADa karavAmAM Ave che; jema pANI vahI na jAya athavA gaMduM pANI aMdara AvI na jAya eTalA mATe pALa karavAmAM Ave che, tevI rIte paccakkhANuthI mana ane indriyAne vaza rAkhavAnI dRDhatA Ave che. jema gharamAM cAra, kUtaruM' vagere pesI na jAya te mATe gharanuM khAraNuM baMdha rAkhavAmAM Ave che, tevI rIte ApaNA cittamAM pAparUpI cAra ke dhRtaruM ghUsI na jAya te mATe paccakkhANurUpI bAraNuM ApaNe 'dha rAkhIe chIe. mANasa gheADA upara savArI kare ane tenA hAthamAM jo gheADAnI lagAma na heAya teA gheADA aMkuzarahita banI phAve tema doDe ane kadAca peAtAnA upara beThelA savArane paNa phUgAvI de. paraMtu lagAma hAthamAM hoya to gheADAne Avazyaka niyaMtraNumAM rAkhI zakAya. tevI rIte cittarUpI gheADAne niyaMtraNamAM rAkhavAne mATe paccakkhANarUpI lagAmanI rAkhavAne mATe ane itara pralAbhanAmAMthI bacAvavAne mATe AvazyakatA che. ApaNA jIvanane dharmarUpI rAjamArga upara pracakkhANa e uttama upAya che. zAstrakArA eTalA mATe kahe che ke pracakkhANa vinA sugati nathI. gautamasvAmIe bhagavAna mahAvIrane prazna karyA hatA : he bhagavAna! paccakkhANanuM phaLa zuM?' bhagavAne kahyuM, * he gautama! paccakkhANanuM phaLa saMyama che. uttarAdhyayana sUtramAM kahyuM che ke pratyAkhyAnathI Azrava Page #531 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 477 dvAre, eTale ke pApanAM dvAra baMdha thAya che ane IcchA hoya che. keTalIka bAbatamAM to keTalIka vastunA tyAganA nirodha janme che. navAM karma baMdhAtAM aTakAvavAM tene paccakakhANa thAvajIvana mANaso letA hoya che. saMvara' kahe che. paccakkhANa, eTalA mATe saMvararUpa dharma pacakakhANa zakya eTalI zuddha rIte levA ane tenuM gaNAya che. pAlana karavA prayatna karavo joIe. keTalAka mANase rana dharmamAM ArAdhaka mATe roja roja karavA gya AvegamAM AvI jaI, kolavaza banI keIka vastune tyAga evAM che Avazyaka kartavya gaNAvavAmAM AvyAM che: (1) karavAnI tarata pratijJA jAhera karI de che. kayAreka abhisAmAyika (2) cauvIsa (covIsa tIrthaMkaronI mAnathI, kayAreka luccAIthI, kayAreka kapaTa karavAnA stuti (3) vaMdana (4) pratikramaNuM (5) kAusagga ane AzayathI, kayAreka lAbha-lAlacane vaza thaI mANasa pacca( 6) paccakakhANa. AmAM paccakakhANane paNa rAjanI avazya khANa le che. kathAreka duHkha ane kalezane kAraNe, kayAreka karavA yogya kiyA tarIke gaNAvavAmAM AvI che. rAga ane dveSane kAraNe, to kyAreka verabhAva ane vaTane jIvana haMmezAM saMyamamAM rahe, kumArgamAMthI pAchuM vaLe, kAraNe mANasa paccakkhANa le che. AvAM paccakhANa zuddha pApAcaraNathI aTake ane sadAcArI bane eTalA mATe nathI. bhAvazuddhi e paccakakhANanI prathama AvazyakatA che. manuSya keTalIka vastuono tyAga karavArUpa niyamo grahaNa parANe, koInA kahevAthI, mana vagara, na chUTake mANasa karavA joIe. AraMbhamAM mANasa potAnI zakti ane pracaphakhANa le to temAM bhAvazuddhi rahetI nathI. ane tethI maryAdAne lakSamAM rAkhIne evA niyame grahaNa kare ke jenuM tevA cikhaNinuM jhAjhuM phaLa maLatuM nathI. dravya ane bhAva pAlana ghaNuM ja saraLa hoya, arthAt tevuM pAlana kaSTa vinA ubhayaSTie paccakakhaNi zuddha hovuM joIe. paccakakhANa svayameva thaI ja jAya. jema jema samaya jato jAya tema traNa prakArano zalya-mithyAtvazalya, mAyAzalya, ane niyANa tema mANasa tevA niyamono saMkSepa karato jAya ane zakti zalya [ nidAnazalya ]-thI rahita hovuM joIe. vadhatAM vadhu kaThina niyame paNa grahaNa karavA lAge. A paccakkhANa mATe zAstrakAroe vividha prakAranI zuddhi dachie jena dharma mAM pratyeka kakSAnI nAnI - meTI tamAma darzAvI che. bhAvanI dRSTie paracakakhANamAM A prakAranI zuddhi vyaktionI zakti ane maryAdAne anulakSIne tyAga karavA hovI joIe ? rU5 paccakakhANanA eTalA badhA prakAro darzAvyA che ke mANasane je paracakhANa levAnI ruci hoya to potAnI (1) spezita (vidhipUrvaka ucita kALe levuM) (2) prakRti anusAra tevA prakAranA paracakakhANanI pasaMdagI pAlita ( vAravAra saMbhArIne sArI rIte pAlana karavuM') (3) karavAnI anukULatA tene avazya maLI rahe. zodhita (zuddha rIte karavuM) (4) tIrita (samaya maryAdA pUrI thAya tethI paNa thoDA adhika kALa mATe karavuM) (5) AhAranA cAra prakAra che: azana, pAna, khAdima ane kIrtita (sArI rIte pUruM thayA pachI pharIthI tene saMbhAravuM) svAdima. vaLI divasanA paNa sUryodayathI sUryAsta sudhAnA ane (6) ArAdhita ( pahelI pAMce zuddhi sAthe saMpUrNa rIte samayamAM vibhAjana karI nizcita samaya mATe nizcita AnaMda ane ullAsapUrvaka pAra pADavuM) vaLI, (1) zraddhA AhArano tyAga karavArUpa paccakakhANa rojeroja levAnuM zuddhi (2) jJAnazuddhi (3) vinayazuddhi (4) anubhASaNazuddhi jemAM supracalita che. AhAranI jema dhanasaMpatti ane (5) anupAlanazuddhi ane (6) bhAvazuddhi ema cha prakAranI cIja vastuonA parigrahanI maryAdA tathA gamanAgamana mATe zuddhi paNa paccakakhANanI gaNAvavAmAM Ave che. dizA, aMtara tathA vAhanonI maryAdA paNa keTalAka loko rojeroja karatA hoya che. hiMsA, asatya, corI, mithuna, manuSyanA mananA vyApAronuM ane enI bAhya kriyAnuM parigraha vagere keTalAka meTA pApamAMthI bacavA mATe tathA keTaluM jhINavaTapUrvaka, sUkSama avalokana pUrvAcAryoe karyuM che krodha, mAna, mAyA, lAbha, niMdA, cADI vagere dUSaNane te pacaphakhANanI vividha prakAranI zuddha upara je bhAra mUkayathAzakti tyAga karavA mATe ArAdhake vividha prakAranA vAmAM AvyA che te parathI joI zakAya che. pacakkhANu zakti anusAra nizcita samaya mATe svIkAratA CCEIL-2, All Oi.. 1 t. I el_ctI ne. . Ltd. 3), rAvAra prA. lI., Bil il 1, _to_ _ ID = nI I ta JOULULIZO CICCIOTENSIUEIGTEILU L IIGIHELLINO Jain Education Intemational ation Intermational Page #532 -------------------------------------------------------------------------- ________________ niyANu Do. ramaNalAla cI. zAhu keTalIka vakhata koI vastunI prApti arthe mANasa tapazcaryAM zarU kare che. keTalIka vakhata tapazcaryA karatAM karatAM ke karyA pachI tenA phaLarUpe mANasa kAI icchAnu cittamAM sevana kare che. tapanA badalAmAM kAIka phaLa icchavuM tene ' niyANu ' kahe che. ' niyANu khAMdhyuM" athavA * niyANu karavuM' evA rUDha zAstromAM niSedha pharamAvavAmAM AvyA che, kAraNa ke niyANu prayAga vaparAya che. niyANu bAMdhavAnA ke karavAnA jaina jaina zAstromAM 'niyANu' zabda nizcita dAnanA arthanI dRSTie prayeAjAyelA che. paraMtu ahI' te sthUla kAI dravyanAmAMdhavAthI tenu phaLa jo ke prApta thAya che, paraMtu tenA dAnanA arthamAM vaparAyA nathI. cittanuM dAna arthAt kAI pariNAme pachIthI je zubhAzubha karmo baMdhAya che - vizeSataH paNa eka viSaya ke vicAramAM cittane tIvrapaNe apI devu. je azubha karmo baMdhAya che - enAthI bhavapara parA vadhe che te arthAMmAM 'nidAna', ' niyANu ', ' niyANu' zabda vaparAya ane te duSkRtanuM kAraNa bane che. che. nizcita' dAna' iti nidAna / athavA bhAgAkAAyA niyata krIyate citta' tasmi'speneti vA nidAnam| evI vyAkhyA nidAna' zabdanI apAya che. ' niyANu ' e jaina zAstronA pAribhASika zabda che. sa'skRta 'nidAna 'zabda uparathI te AvelA che. prAkRtamAM 'niyANu " athavA ' niyANu, zabda vaparAya che. nidAna zabdanA e artha che: (1) nidAna eTale pRthakkaraNa ane (2) nidAna eTale nizcita dAna. cittamAM aneka prakAranA sa*kalpa-vikalpa UThe che ane vividha prakAranI abhilASA jAge che. mANasanI IcchAone kAI aMta hAtA nathI. indriyajanya vividha prakAranAM sukha bhAgavavAnI icchA mANasane kudaratI rIte thAya che. keTalAMka bhautika sukha sahaja prApta thAya che; keTalAMkane mATe prabaLa puruSArtha karavA paDe che. kathAreka puruSArtha karyA vagara ja prApta thatAM sAMsArika sukhA te pUrvanAM saMcita puNyakarmanA udaye ja thAya che ema mAnavAmAM Ave che. keTalAka ene prArabdha kahe che; paratu AvA prArabdhamAM paNa koIka niyama pravartatA hAya che, ane te niyama che karmanA zubha koIka vakhata eka tarapha zubha karyAMnu upArjana thatuM hoya ane bIjI bAju cittamAM sukhApabhAganI tIvra abhilASA janmatI heAya evuM bane che. kAIka vakhata upArjita karmanA udayarUpe e abhilASA satASAya che. kanI nirjarA ane zubha karmanA upArjana mATenu moTAmAM moTuM eka sAdhana te khAdya ane abhyaMtara tapazcaryA che. zubha bhAvathI karelI kaThora tapazcaryA kayAreya niSphaLa jatI nathI; pariNAma janmAvyA vinA te rahetI nathI. keTalIka siddhio manuSyane AvA prakAranAM kAIka ne kAIka tapane pariNAme maLatI hoya che. AvI siddhi, vagara icchAe, enI pAtAnI meLe maLe tevuM paNa ghaNIvAra bane che. kAIkavAra manuSya peAtAnA tapanA badalAmAM kazuMka prApta karavAnI icchA kare che ane e rIte paNa te prApta thAya che. niyANuM traNa prakAranAM gaNAvavAmAM AvyAM che: (1) prazasta niyANu (2) bhAgakRta niyANu ane (3) aprazasta niyANu, tapanA phaLarUpe sAdhupaNuM, bedhilAbha, samAdhimaraNa ItyAdi sayamanI ArAdhanA mATenI sAmagrInI abhilASA karavI e prazasta niyANu che. tapanA phaLarUpe srI-putrAdrikanI icchA karavI, indriyA padArthonA sukhanI abhilASA karavI, cakravatI ke devadevInAM sukhanI vAMchanA karavI te bhegakRta niyANu che. tapanA phaLarUpe keAIkane mArI nAkhavAnI, koIkanA zubha kAryoMmAM vinna nAkhavAnI, koIkane tana ke dhananI hAni pahoMcADavAnI icchA karavI te aprazasta niyANu che. tapanA phaLarUpe vizeSapaNe jIvA bhAgakRta niyANu khAMdhe che. tapanA phaLarUpe bhegApabhAga bhAgavavAnI IcchA mANasane vadhu thAya che, kAraNa ke meAkSaprAptinuM potAnuM lakSya bhUlI jaI ne sa'sAramAM peAtAnA karatAM vadhu sAMsarika sukhA bhAgavatA jIvAne joI ne tevuM sukha bhAgavavA jIva lalacAya che. ene pariNAme dhanasapatti, strIputrAdika parivAra, sattA ane kIti vagerenI abhilASA tIvra banatAM kathAreka sabhAnapaNe, teA kathAreka abhAnapaNe niyANu baMdhAI jAya che. gRhasthajIvana karatAM sAdhujIvanamAM niyANu bAMdhavAnA sabhava vizeSa che, kAraNa ke sAdhunu samagra jIvana tapazcaryArUpa che. alabatta anya pakSe sAcA sAdhujIvanamAM gRhastha karatAM cittanI jAgRtinA saMbhava vizeSa hoya che, eTale kayAreka sAdhujIvana karatAM gRhastha jIvanamAM niyANunA sa'bhava vizeSa hoya che. niyANuM bAMdhavAnI bAbatamAM jaina Agama graMthAmAM sabhUti muni ane nadiSeNa muninAM udAraNe suprasiddha che. Page #533 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 479 saMbhUti munie ghaNI kaThora tapazcaryA karI hatI ane tapasvI che te pUrva janmanAM niyANa bAMdhavAne kAraNe. draupadI pUrvatarIke temanuM nAma cAre bAju suprasiddha thaI gayuM hatuM. AvA bhavamAM sukumAlikA nAmanI rUpavatI zreSThIputrI hatI. te munine vaMdana karavA mATe aneka loko AvavA lAgyA hatA. nirupAye mana vagara dIkSA laI sAdavI thAya che. eka vakhata khuda sanatakumAra cakravatIne paNa AvA muninAM darzana karavA pAMca puruSo sAthe samAgama karatI devadattA nAmanI vezyAne javAnuM mana thayuM. potAnA parivAra sAthe teo gayA ane joIne tevA sukhanI abhilASA thaI jatAM sukumAlikA vaMdana karavA lAgyA. e vakhate sanatakumAra cakravatInI sAdhIthI niyANa baMdhAI jAya che. pariNAme janmAktaramAM rANIomAM sarvazreSTha rANI-strIratna jevI rANI sunaMdA jyAre draupadInA bhavamAM tene pAMca pati kahevAya che. vaMdana karatI hatI tyAre nIcAM namatAM tenA coTalAnA vALane agrabhAga saMbhUti munine jarAka sparzI gayo. ATale sparza koIka vakhata kaThora tapazcaryA cAlatI hoya tyAre tapano ullAsa ghaTI jAya ane kaSTa sahana na thAya te vakhate thatAM ja saMbhUti munie romAMca anubhavyo. temanA manamAM thayuM ke A strInA vALane ATalo prabhAva hoya to te tapazcaryA na karanAra evA jIvo potAnA karatAM keTalA badhA strI pote to kevI haze? AvI kaIka strI janmAktaramAM ; sukhI che evo bhAva je tIvrapaNe sevAya che te prasaMge pitAne bhegavavA maLe to kevuM sAruM? paraMtu evI ratna * ajANatAM niyANu baMdhAI jAya che. jevI strI to mAtra cakravatI rAjAone ja maLe. AthI saMbhUti udyotanasUrikRta "kuvalayamAlAmAM eka uMdaranI kathA munie niyANu bAMdhyuM: 'meM kaMI ugra tapazcaryA karI che Ave che. paMdaramAM tIrthakara dharmanAtha bhagavAna vicaratA tenA phaLarUpe janmAtamAM mane cakravatIpaNuM prApta thAo." hatA tyAre eka vakhata samavasaraNamAM eka uMdara Ave che e niyANunA pariNAme pachInA eka janmamAM saMbhUti munina ane tallIna banIne dharmanAtha bhagavAnanI dezanA sAMbhaLe che. jIva brahmAdara cakavatI thAya che ane strIsukha bhegave che. e uMdarane jotAM ja badhAMne ema lAge che ke A koI paraMtu cakravatInA jIvanamAM to aneka moTAM pApo karavAnA jevotevo jIva nathI. dharmanAtha bhagavAnane enA vize prasaMge AvatA hoya che. eTale ja cakravatIo ja tyAgI pUchavAmAM Ave che tyAre teo kahe che, "A uMdarane - tapasvI tarIke nahi paNa cakravatI tarIke mRtyu pAme te atyAre jAtismaraNujJAna thayuM che ane tethI te ahIM upadeza bhavAntaramAM narakagati pAmatA hoya che. tevI rIte brahAdatta sAMbhaLavA Avyo che. pUrvanA eka bhavamAM te eka rAjakumAra cakravatI paNa narakagati pAme che. hato. teNe dIkSA lIdhI hatI. AraMbhamAM tene sAdhujIvana nadiSeNa muni bIjA sAdhuonI vaiyAvacca karavA mATe sAruM lAgyuM, paraMtu rAjavaibhamAM UcharelA evA tene pachIthI suprasiddha hatA. devo emanI kasoTI karavA Ave che, ane che te ghaNuM kaThora ane kaSTapUrNa lAgavA mAMDayuM. tenAthI ugra e kasoTImAMthI paNa te pAra paDe che; paraMtu eka vakhata vihAra ane tapazcaryA thatAM nahotAM. eka divasa vihAra karatAM karatAM rastAmAM eka khetaramAM Amatema AnaMdapUrvaka rUpavatI ramaNIone jotAM yuvatIjanavallabha thavAnuM temane deDAdoDI karatAM uMdarone joIne tenA manamAM bhAva thAya mana thAya che. pariNAme teo paNa evuM ja niyANa bAMdhe che ke 'mArA karatAM A uMdaro keTalA badhA sukhI che ! che. emanuM tapa eTaluM moTuM hatuM ke janmAktaramAM teo emane vihoranuM kaI kaSTa nathI, ke gocarInI kaI ciMtA evuM sukha prApta kare che, paraMtu pariNAme tyArapachI bhavAntara nathI." ATalo vicAra AvatAM ja te yuvAna sAdhuthI mAM teo durgati pAme che. niyANu baMdhAI jAya che. e sAdhune jIva have uMdara jena karmasiddhAMta pramANe jeTalA vAsuda thAya che banyo che; paraMtu uMdaranA bhavamAM tene have jAtismaraNujJAna teTalA hamezAM pUrvabhavamAM niyANu bAMdhavApUrvaka thAya che thayuM che ane pitAnA niyANa mATe pazcAtApa thAya che. ane vAsudeva thayA pachI bhavAntaramAM teo avazya narake jAya che. eTalA mATe kahevAyuM che ke jeTalA vAsudeva ane AvI rIte kaIka vakhata tapazcaryA daramiyAna bIjA balarAma thAya che temAM vAsudeva hamezAM nIca gativALA bane keTalAka jIvone bhogapabhoga bhogavatA joIne potAnA che ane balarAma urdhvagativALA bane che. karatAM teo keTalA badhA sukhI che tevo tIvra bhAva janma to te dvArA niyANu baMdhAI jAya che. udagAmI 25mAM kesava savi ja ahogAmI tithyavi niyANa karaNa maIuM amaIuM ImaM vajaje che kaIka vakhata tapazcaryA daramiyAna pitAne bIjAnA taraphathI kaSTa paDe athavA tapazcaryAmAM vikSepa paDe to tene (badhA baladeva urvagativALA hoya che ane badhA vakhate krodha janma ane te krodhanA AvegamAM azubha niyANu vAsudeva nIcI gativALA hoya che. tyAM paNa e niyANanuM baMdhAI jAya che. pitAne satAvanAra ke petAnA tapamAM ja kAraNa jANavuM. mATe niyANane vajavuM.) jANatAM ke ajANatAM vikSepa nAkhanAra mAnava, vyakti ke jana pAMDavakathA pramANe, draupadIne pAMca pati kahevAya pazupakSI vagere tiyacane mAravAnuM ke mArI nAkhavAne Jain Education Intemational Page #534 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 480 jenaratnaciMtAmaNi bhAva janme che, athavA kaIka vakhata enuM ahita thAo koIkane vratadhArI zrAvaka banavAmAM vadhAre sukha lAge che. evo bhAva paNa pedA thAya che. A prakAranuM niyANu te Ama mukhya nava prakAranAM niyANu gaNAvavAmAM Ave che. paNa azubha athavA aprazasta niyANu kahevAya che. haribhadra- te uparAMta bIjA aneka prakAranAM niyANu hoI zake. duniyAmAM sUrie racelI samarAditya kevalInI kathAmAM purohitaputra sauthI vadhu sukhI keNa? - e praznanA javAbamAM cakravatI agnizamAM ane rAjakumAra guNasena vacce A prakAranI rAjAthI mAMDIne bhikhArI sudhInI tamAma avasthAo bhinnabhinna ghaTanA bane che. potAnA beDoLapaNAnI avahelanA rAjakumAra apekSAe vadhu ke ochI sukhI lAgavAno saMbhava che. kAzIe kare che te agnizarmA sahana karI le che. paraMtu dIkSA lIdhA karavata mukAvavA gayelA keIka duHkhI mecIne "bhavAnaramAM pachI mAsakhamaNanuM pAraNu karAvavA nimaMtraNa ApyA pachI tAre zuM thavuM che?" ema pUchavAmAM AvatAM je je sukhI guNusena dvArA ajANatAM sAdhu anizarmAnI je avahelanA vyaktionA jIvanane eNe vicAra karyo te darekanA jIvanamAM thAya che tene pariNAme gusenane bhavobhava mArI nAkhavAnuM duHkha paNa eTaluM ja eNe joyuM, ane chevaTe ene lAgyuM niyANu agnizarmA bAMdhe che. AvuM niyANa bAMdhavAne ke macI jevuM koI sukhI jIvana nathI. mATe eNe kahyuM : pariNAme agnizarmAnI pachInA bhavomAM uttarottara durgati "mela karavata ! mecInA mecI." thAya che, jyAre guNasenano jIva uttarottara caDiyAtI gati jeo bhagata niyANa bAMdhe che teonI ArAdhanA pAmI navamA bhAvamAM samarAditya banI kevaLajJAna pAme che. niSphaLa jAya che. evAM manuSyo sarva duHkharUpI regane nAza dvipAyana nAmanA tApasano paNu aprazasta niyAno karanAra saMyamane bhegakRta niyANu dvArA nAza kare che. prasaMga che. emanI ugra tapazcaryAmAM vikSepa paDe che. tene kaI vakhata pitAnA tapanA phaLarUpe atmivikAsamAM pariNAme AkhI nagarI bALI nAkhavAnuM niyANu te bAMdhe sahAyarUpa evAM puSava, zarIrabaLa, vaktavRSabhanArAcAra che ane te nagarIne bALI nAkhe che. saMghayaNa vagere uttama vastuonI yAcanA mANasa kare che. bhagavAna mahAvIra svAmInA sALamAM bhavamAM paNa niyANanI A prakAranuM niyANu te prazasta niyANu kahevAya che. mane ghaTanA bane che. teo vizvabhUti nAmanA muni che. ugra mokSagati prApta thAo, mane haMmezAM tIrthaMkara paramAtmAnuM tapazcaryAne kAraNe zarIra azakta banyuM che. rastAmAM cAlatAM zaraNa maLI raho, mArAM karmono kSaya thAo, mArAM duHAno gAyanI aDapheTamAM AvatAM paDI jAya che. te vakhate emanI kSaya thAo, mane samyaphadhi prApta thAo, mane samAdhimazkarI thAya che. tyAre AvezamAM AvI jaIne gAyane maraNa sADa S: maraNa sAMpaDo - ItyAdi prakAranAM niyANu te prazasta niyA ziMgaDAthI pakaDI jorathI AkAzamAM teo uchALe che ane gaNAya che. ala eka gaNAya che. alabatta A niyANu paNa aMte te icchArUpa che. niyANu bAMdhe che ke bhavAntaramAM ethI paNa vadhu zakti potAne gautamasvAmIno bhagavAna mahAvIrasvAmI pratyeno rAga maLe. tene pariNAme aDhAramA bhavamAM teo tripRSTha vAsudeva jema prazasta hato, paraMtu te kevaLajJAnanI prAptimAM aMtabane che. rAyarUpa hato, tevI rIte prazasta niyANu paNa kevaLajJAnanI - zreNika rAjA ane callaNa rANIne putra ajAtazatru prAptimAM aMtarAyarUpa bane che. vaLI AvuM zubha niyANu athavA keNika paNa aprazasta niyANa bAMdhe che, ane paNa abhimAnane vaza thaI, mAnakaSAyathI prerAIne, draSa ke IrSAthI anya jIvone parAjita karavAnA ke pAchaLa pADI niyANunA pariNAme potAnA pitA zreNikane mArI nAkhe che. devAnA AzayathI baMdhAyuM hoya athavA baMdhAyA pachI evo vyavahAramAM bhegakata niyANu mukhyatve nava prakAranAM koI azubha Azaya cittamAM thavA lAge che te niyA! batAvavAmAM AvyAM che. mANasane bhautika sukhanI vAMchanA prazasta maTIne aprazasta banI jAya che. tIrthakara, gaNadhara, atizaya hoya che. te pitAnA sukhane bIjAnA sukhanI sAthe AcArya vagere banavAnI abhilASAmAM mAnakaSAya hamezAM vAraMvAra sarakhAve che ane bIjAnA jevuM sukha potAne rahelo che eTale te mATenuM niyANu paNa aprazasta gaNAya che. prApta thAya te saMka95 karavA lAge che. AvA saMka95 tapanI. sAthe saMlagna thatAM niyANuM banI jAya che. rAjA, zrI, puruSa, mANeNa jAIkularuvamAdi AIriyagaNadhajaNattA strI, parapravicAra, svapravicAra, a95vikAra, daridrI ane bhagANAdaya pavaeNto apasavaeN tu che vratadhArI zrAvaka evAM mukhya nava prakAranAM niyANu zAstromAM prazasta niyANa samyaphabhAvathI ane sAcI daSTithI jo gaNAvavAmAM AvyAM che. keIkane rAjA ke zrachInuM sukha bhogavavAnI baMdhAyuM hoya to mokSamArga para daDha rahevAmAM sahAyabhUta bane IcchA thAya che, koIkane puruSapaNuM, to kAIkana strI paNuM sukha mATe che. ajJAnI jIvane khabara nathI hotI ke bhavAntaramAM pitAne vadhu anukULa ane yogya lAge che, keIkane devadavIAnA bhega kyAM kyAM kevI rIte khaDavAnuM Avaze. keIka bhavamAM bhegavavAnI IcchA thAya che, keIkane daridra arthAt akiMcana manuSya janma prApta thayo hovA chatAM Akho avatAra mithyArahevAmAM bhautika sukhanI zakyatA vizeSa jaNAya che, to vanA aMdhakAramAM pUro thaI jAya che. eTalA mATe bhavobhava Jain Education Intemational Page #535 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha tIrthaMkara paramAtmAnuM zaraNa peAtAne sAMpaDe evu prazasta niyANu saphaLa na thAya te te niyANu nathI, paNa mAtra abhilASA amuka kakSAnA jIvAne mATe iSTa gaNAyuM che. 'jayavIyarAya 'che. mANaseA vividha prakAranI tapazcaryA kare che. temAM mana, nAmanA steAtramAM vItarAga prabhunI stutimAM kahevAyu cheH vacana ane kAyAnA utkRSTa yeAga hAya to te UMcA prakAranI tapazcaryA bane che. keTalIka vakhata mANasanI tapazcaryA kAyAthI savizeSa hAya paNa tenI sAthe mananA tevA uccatama bhAve na paNa joDAyA hAya. keTalIka vakhata mananA uccatama bhAvA hoya, paraMtu tene anurUpa kAyika tapazcaryA na paNuM hAya. peAtAnI tapazcaryA kevI thaI rahI che te bIjAo karatAM mANasane pAtAne vadhAre samajAya che, paraMtu keTalIka vakhata tapazcaryA vakhate mana, vacana ane kAyAnA ceAgeAnI utkRSTatA keTalI che tenI khuda peAtAne paNa khabara nathI paDatI. eTale tapazcaryA sAthe pAte karelA sakalpa niyANumAM pariNamyA che ke nahI tenI keTalIka vAra khuda potAne khabara paDatI nathI. vaLI indrayA padArthonA yAga, anubhava, vAsanA, smaraNa, sa`kalpa, bhAvanA, dhyAna, abhilASa ityAdi vividha tabakkAemAMthI citta pasAra thAya che. eTale dareka icchA e niyANu nathI, paraMtu ugra tapazcaryA sAthe tIvra rasapUrNAMka abhilASa sahita karelA dRDha sa`kalpa mAtra niyANu bane che. vAri I jaI viniyANu dhaNuM vIyarAya tuha samaye| tahava mama huja sevA bhavabhave tumheM calaNANuM || (he vItarAga prabhu! tamArA siddhAMta pramANe teA niyANu AMdhavAnI manAI pharamAvavAmAM AvI che. teA paNa he prabhu! bhavabhava tamArAM caraNAnI sevA karavAnu saddabhAgya mane sAMpaDe evu* icchu* chu.. ) A niyANu prazasta che ane jyAM sudhI mukti na maLe tyAM sudhI e mAthI vilita na thavAya e mATenu niyANu che. AvuM prazasta niyANu keTalIka apekSAe doSarUpa gaNAtuM nathI. alabatta ethI uccatara sthiti tA e ja che ke niyANu bAMdhyA vagara paNa jIvAtmA peAtAnA samyagdarzana ane samyajJAna vaDe meAkSamArga para svayameva dRDha rahI zake, paraMtu ema banavuM te koIka virala AtmAo mATe ja zakaya che. badhA jIvA mATe e zakaya nathI. niyANu na karavA chatAM ratnatrayInA sAcA ArAdhakane anya janmamAM mAnavadeha, puruSatva, sugurunA yAga, sayamanI ArAdhanA vagere avazya prApta thAya che. kahyuM cheH purisattAdINi puNA sajamalAbhA ca hAI paralAe I ArAdhassaNiyamAM tatvamakade NiANe vi|| bhavamAM ( niyANu na karavA chatAM ArAdhakane anya puruSatva ItyAdi sayamalAbha avazya thAya che. ) zAstromAM traNa prakAranAM zalya batAvavAmAM AvyAM cheH mAyAzaya, mithyAtvazalya ane nidAnazalya zalya eTale kAMTA. jema mithyAtva ane mAyA AtmAmAM kAMTAnI jema bheAMkAyA kare che ane zuddha svarUpanI prAptimAM aMtarAyarUpa ane che, tevI rIte niyANu, mANasane peAtAnI icchA pramANe bhAga vagerenI pUrti jo ke karAve che tA paNu, aMte te zalya ja che, kAraNa ke ethI nikAcita karma baMdhAya che ane ane pariNAme te AtmAne pratibaMdhaka bane che. zubha ke niyANu karavAmAM je ka baMdhana thAya te bhale . prakAranAM hoya paNa te nikAcita krama hoya che ane tethI udayamAM AvatAM te kama avazya bhAgavavAM ja paDe che. eTalA mATe niyANu AtmavikAsamAM - mukti prApta karavAmAM pratibaMdhaka bane che. je niyANu kare che temane mATe samakti ane sarvAMviti durlabha bane che ane hoya te paNa te cAlyAM jAya che. mATe ja sAcA mumukSu munie kayAreya niyANu bAMdhatA nathI. eka prazna evA thAya ke zu niyANu haMmezAM saphaLa ja thAya ? keAI vakhata niSphaLa na jAya? enA uttara e che ke jo te niyANu hAya tA avazya phaLa Ape ane jo te jai. 1 481 prasa`ga sAMpaDatho hAya chatAM paNa niyANu na khAMdhe evA mahAtmAonAM dRSTAMtA paNa jovA maLe che. jyAre ghaNI dhAra tapazcaryA thaI hoya tyAre devA AvIne tevA tapasvIonI kaMI icchA hAya teA te pUrI karavA mATe vinaMtI karatA hAya che. paraMtu tAmalI tApasa ke nima rAjiSa jevA mahAtmAAe pAtAnA tapane vaTAvI khAvAnA inkAra karyA hatA. bhagavAra mahAvIra svAmIne, kevaLajJAna thayuM te pUrve, saMgama deve paNa evI vinaMtI karI hatI paraMtu mahAvIra svAmIe tenA asvIkAra karyAM hatA. tapa dvArA je karmanI nirjarA thAya che te eTalI badhI mahatvanI hAya che ke tenA badalAmAM kaMIka yAcanA karI e meAMghI vastu ApIne sastI vastu levA barAbara - chetarAyA barAbara che ethI aMte te AtmAne ja hAni thAya che, eTalA mATe ja kahevAyu' che ke : subapi tavaSe taMsu dohamavI pAlima susAmantra / tA kANuniyA muhi~ hAra ti attAna... / (rUDI rIte tapa karIne susAdhupaNuM paNu pAmyA, tA paNa niyANu karIne zA mATe AtmAne phragaTa hAre che ?) sIlavAi jo bahu phelAI hatuNu suhamahilasai dhiSTha dukhkhalA tavasI kADIe kAMgANa lasaI ! ( je zIlavratAdika bahu phaLa ApanArAM che te phaLane je tuccha sukhanI vAMchA kare te duLa trivALA tapasvI kAMgaNI jevA tuccha dhAnane mATe koDI dhana gumAve che. ) tapazcaryAmAM utkRSTa ane aMte kaThIna evI te sa'lekhanA che. lekhanA eTale mAraNAMtika anazana. evI tapazcaryA atima ArAdhanArUpe mahAtmAo karatA hoya che tyAre cittanI Page #536 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 482 A vizuddha samAdhimAMthI te jo vicalita thaI jAya te leAkanAM ke paraleAkanAM sukhanI vAMdA karavA lAge athavA evA maheAsava joI vadhu jIvavAnI icchA karavA lAge. salekhanA vratanA A aticArA che ane tenu sevana na thAya te mATe cittane sajAga rAkhavuM ghaTe, ke jethI te niyANumAM na pariName. peAtAnAthI niyANu na baMdhAya e mATe mAnDse icchAnirAdhanI vRtti keLavavI joI e. cittamAM tRSNAe satata jAgatI rahe che. sAdhake krame krame tRSNAe AchI karatAM javu. jainaraciMtAmiNa joI e. keTalAka mANase| ajAcaka vrata dhAraNa karatA hAya che. ane anAsakta bhAve peAtAnuM kartavya karatA jatA hAya che. badalAmAM skUla lAbhanI icchA te nathI karatA. paNa kayAreka pAte karelA kAryanI praza'sAnI ke mAnapAnanI sUkSma eSaNA temanA manamAM rahe che. je kharekhara mahAna che teo te bIjI eSaNAo uparAMta leAkeSaNAthI paNa para thaI jAya che. AvA mahAtmAonI niyANurahita tapazcaryA temane mukti tarapha tvarita gati apAve che. jinazAsana sUtra saMgha kamaLa jevA che. ( kAraNa ke) karaja rUpI jalasamUhathI kamaLanI mAphaka e upara rahe che tathA alipta rahe che. zrutaratna ( jJAna agara Agama ) ja enI dIrgha nALa che. paMca mahAvrata ja enI sthira karNikA che; ane uttaraguNa ja enI madhyavatI kesara che. zrAvakajanarUpI bhramara jene sadA gherI rahe che. jinezvaradevarUpI sUryanA tejathI je prabuddha thAya che. tathA jene zramaNagaNu rUpI hajAra pAMdaDAM che. te saMgharUpI kamaLanuM kalyANa thAo. ( - " samaNusutta "mAMthI sAbhAra) * Page #537 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMkhanA -Do. ramaNalAla cI. zAha rAsa, phAgu, bAramAsI ItyAdi kRtiomAM Avate A prakAre svecchAe svIkAreluM mRtyu te AtmaghAta ke zabda "saMlekhanA" e jainomAM vaparAte pAribhASika zabda ApaghAta nathI, kAraNa ke ApaghAta ane anazana vacce che. "samyaga kAyakaSAya lekhanA iti saMlekhanA" evI tAttvika dRSTie ghaNo moTo taphAvata che. saMlekhanAnI vyAkhyA che. kAyAne ane kaSAyone samyaphapaNe janma ane mRtyu e jIvananI eka svAbhAvika prakriyA kRza karavAM eTale ke pAtaLAM banAvavAM enuM nAma saMlekhanA. : bane che. je jAyuM te jAya' ema kahevAya che. jeno janma che saMlekhanA e eka prakAranuM tapa che. jaina zAstromAM tenuM mRtyu che. janmajanmAMtaranI dRSTie joIe to jIvana batAvelAM cha prakAranAM bAhya ane cha prakAranAM AtyaMtara pachI mRtyu che. ane mRtyu pachI kAM te mukti che ane kAM tapamAM saMlekhanAno ullekha nathI karavAmAM AvyA, kAraNa to jIvana che. paraMtu mukta dazAne pAmavI e sahelI vAta nathI. ke saMlekhanA e tapa mATe vizALa artha mAM vaparAto zabda eTale sAmAnya jIvo mATe to janmajanmAMtaranuM eka che. temAM bAhya ane atyaMtara baMne prakAranAM tapane cAlyA ja karatuM hoya che. janma ane mRtyumAM ghaNo badho samAveza thaI jAya che. anazana, udarI, vRttisaMkSepa, pharaka che. jIvananA be aMtima cheDAnAM A to che. saMsAramAM rasatyAga, ityAdi bAhya tapa te kAyAne pAtaLI banAvavAne janmane loko AnaMdamaya, maMgaLa mAne che, ane mRtyune mATe che ane pazcAttApa, vinaya, vaiyAvacca, svAdhyAya, azubha, amaMgaLa mAne che. janma sAthe AzA che; mRtyu dhyAna, ItyAdi AvyaMtara tapa te manamAM jAgatA vikAro, sAthe nirAzA che; paraMtu jJAnIo mRtyune maMgaLa mAne che, durbhA, kaSAne pAtaLA karavA mATe che. Ama, saMlekhanAmAM ane janmane amaMgaLa mAne che. je mRtyu navA janmane sthAna bAhya ane AtyaMtara baMne prakAranAM tapane samAveza thaI na Ape e mRtyu mukta, mokSa, nirvANu apAve che. jaya che. janma pachI apavAdarUpa prasaMgo sivAya mRtyu tarata ja saMlekhanAno sAdo artha upara pramANe che. jyAre ene hotuM nathI. janma pachI jIvana che - ane jIvanane aMte viziSTa artha "mRtyu pUrve karAtA anazana mATenI pUrvataiyArI kahyuM che. paraMtu mRtyu pachI no janma tarata ja hoya che. mATe levAtuM vrata eve che. A "saMlekhanA pUrve karAtA janmamAM bahu vividhya nathI hotuM. koIno janma thayo hoya " anazanane mATe "saMthAro" zabda paNa vaparAya che. A tyAre kevI rIte janma thaye ave prazna saheje ApaNane vAtane vadhAre spaSTa karavA mATe "mAraNutika anazana' ke thato nathI. paraMtu keAIkanuM mRtyu thAya che tyAre kevI rIte mAraNAMtika saMthAro" evA zabdo paNa prayojAya che. pratyu thayuM evo prazna ApaNane saheje thAya che, kAraNa ke jayAre vRddhAvasthA Ave ane zarIra barAbara cAlatuM na mayamAM apAra vividhya che. vRddhAvasthAthI, jIvaleNa rogathI, hoya, UThavA - besavAmAM ke pathArImAM paDakhuM pharavAmAM jherI ke hiMsaka prANI nA bhoga banavAthI, koIka paNa atyaMta zrama paDatA hoya, zarIra gAthI evuM gherAI akasmAtathI, khUna ke A mahatyA ke svArpaNathI, gharamAM ke gayuM hoya ke sAdhuone saMyama dharma pALavAnuM, sAdhuonA gharanI bahAra ema vividha rIte mRtyune mATe avakAza hoya che. AcAronuM custa pAlana karavAnuM kaThina banI jatuM hoya teve vakhate svecchAe deha choDavA mATe gurumahArAja pAse je vividha rIte mRtyu thAya che tenA sattara judA judA anumati mAgavAmAM Ave che. koIka vakhata yuddha, dukALa prakAra jaina zAstromAM gaNAvavAmAM AvyA cheH AvI cImaraNa, ke evI bIjI koI Apatti AvI paDe tyAre paNa guru avidhimaraNa, AtyaMtikamaNa, balAyamaraNa, vazAtaM maraNa, mahArAjanI anumatithI svecchAe deha choDavA mATe vehA samaraNa, gRdhrapRSThamaraNa, bAlamaraNa, paMDitamaraNa, bhaktaanazana ravIkAravAmAM Ave che. mRtyu jyAre sAva najIka pratijJAmaraNa, iMginImaraNa, pAdapagamanamaraNa vagere prakAro dekhAtuM hoya athavA viSama saMjogomAM dharmane ane potAnI mRtyunA che. jAtane adharmathI rakSavA mATe mRtyu ISTa gaNAtuM hoya tyAre je mANasanA jIvanamAM kaI paNa prakAranA saMyamane evA koI virala saMjogomAM paNa gurumahArAja anazana sthAna hotuM nathI, ane mRtyu AvatAM jeo atyaMta bhayabhIta svIkAravA mATe ziSya - sAdhune ke gRhastha - bhaktane anujJA thaI jAya che, ane AnaM-raudradhyAnamAM, mamatva ane ahamanA Ape che. vicAramAM jenuM mRtyu thAya che te prakAranA mRtyune bAlamaraNa Jain Education Intemational Page #538 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 484 kahevAmAM Ave che. relave, vimAna ke mATara ityAdinA akasmAtamAM je mANaseA mRtyu pAme che te mANase| sAmAnya rIte khAlamaraNa pAmatAM hAya che. je mANaseAnuM jIvana sayamapUrNAMkanu hAya che, jemaNe mRtyunA Agamana pUrve badhAM vrata svIkArI lIdhAM hAya che, daMha ane AtmAnI bhinnatA samajIne jeo mRtyune kudaratanA eka krama tarIke svIkArI letA hAya che ane e mATenI AdhyAtmika pUrva taiyArI karI letAM hoya che. tenuM mRtyu paMDitamaraNa kahevAya che. aMta samaye tene kAI vAsanA hAtI nathI. pUrI zAMti ane samAdhithI tee pAtAnA deha chADe che. emAM paNa keTalIka vyakti tA dhyAnamAM, kAusaggamAM prabhunA nAmanuM raTaNa ke maMtranA jApa karatAM karatAM peAtAnA deha cheADe che. A uccatara samAdhimaraNu kAIka virala vyaktine ja sAMpaDe che. jeenAM jIvanamAM thADeka aMze tyAga ane sayamane sthAna hAya che chatAM kayAreka kayAreka teo azubha bhAva dharAvatAM hAya che. evA mANasA jyAre mRtyu pAme che tyAre te mRtyune khAlapaMDitamaraNa kahevAmAM Ave che. Ama khAlamaraNuthI paDitamaraNa sudhImAM ghaNI judI judI kaiATi hAI zake che, ane eTalA mATe keTalAka zAstrakAro khAlamaraNu, bAlapaMDitamaraNu, paDitabAlamaraNu, paMDitamaraNu, paMDita timaraNa evuM vargIkaraNa paNa kare che. vastutaH emAM zubha ke azubha dhyAnanI aMta samaye taratamatA keTalI heAya che tenA upara te maraNane AdhAra rahe che. jee svecchAe pAtAnA jIvanano aMta ANe che, tenA paNa AtmahatyA, svArpaNu ke zahIdI, samAdhi, saMthArA ke sa'lekhanA sAthenuM anazana ityAdi judA judA prakArI paDe che. atyaMta duHkha ke nirAzA AvI paDatAM ke sAmAjika bhaya ke lajajAne kAraNe athavA evA prakAranA mAnisaka rAgane kAraNe mANasa jyAre peAtAnA jIvananA akALe aMta ANe che tyAre tene ApaNe AtmahatyA kahIe chIe. AtmahatyAmAM ugra Avega, jAta pratyenA tiraskAra, ahiSNutA, ugra rAgadveSa ane temAMthI janmatA azubha bhAva ke azubha dhyAna vagere hAya che. AtmahatyA azubha, ama'gaLa, niMdya ane pAparUpa gaNAya che ane kAyadAnI dRSTie te gunA lekhAya che. kuTuMbane khAtara, samAjane khAtara, rASTrane jainaraniyaMtAmaNa khAtara, dharmane khAtara jee svecchAe peAtAnA prANane hADamAM mUke che ane jarUra paDe tyAre potAnA prANanA bhAga paNa Ape che. tene ApaNe balidAna, zahIddI, svArpaNa ityAdi tarIke oLakhAvIe chIe tenI pAchaLa zubha hetu hAya che. paraMtu e hetu sAMsArika hoya che ane tethI temAM ugra rAgadveSa hovAnA sabhava rahe che. A prakAranuM mRtyu vapakSamAM stutya ane vipakSamAM niMdya manAtu hAya che. jyAM lokAnA Adarane pAtra thAya che. svapakSa ke vipakSa jevI bhedarekhA nathI hAtI tyAM te ghaNA mRtyunA vividha prakArAne mukhya be prakArAmAM vaheMcI zakAya : (1) mANasane jIvavAmAM rasa hAya ane mRtyu gamatuM. na hAya ane chatAM enA jIvananA aMta Ave, (2) mANasane jIvanamAMthI svAbhAvika rIte rasa UDI jAya ane svecchAe peAtAnA jIvananA te aMta ANe. alabatta, A baMne prakAranAM mRtyumAM tenA ghaNA peTAprakAra hAI zake che. ahI ApaNe svecchAe thatA mRtyunA vicAra karIzuM. je mANaseA prabhubhaktimAM khUba lIna thAya che athavA adhyAtmathI UMcI kakSAe pahoMcelAM Aya che te deha ane AtmAnI bhinnatAne satata nihALyA kare che. dehanI kSaNabha"guratA ane AtmAnI amaratA temanAmAM eTalI vasI gaI haiAya che ke svecchAe deha cheADI devAnA, khAsa karIne jyAre sayamanA hetu mATe deha avarodharUpa banatA hoya che tyAre, vicAra kare che. keTalAka jaLasamAdhi letAM hoya che. keTalAMka bhUmimAM khADA kheADhI temAM daTAI bhUmisamAdhi letAM hAya che. keTalAMka citA para caDhI agnisamAdhi letAM hAya che. keTalAMka DuMgaranA zikhara parathI prabhunA nAmanuM raTaNa karatAM karatAM paDatu mUke che. A prakAranA mRtyumAM jIvananA a`ta enA svAbhAvika krame nahI, paraMtu vahelA AvAmAM Ave che. jaina sAdhue anazana ke suthArA kare che temAM te karanAra vyakti AhAra-pANI krame krame ghaTADe che; zarIrane kRza banAve che; ekaja sthAnamAM rahe che ane prabhunuM raTaNa karatAM karatAM, maMtroccAra karatAM karatAM zubha dhyAnamAM peAtAnA jIvananA svAbhAvika krame aMta AvavA de che. Ama anazana dvArA mRtyu, e tamAma prakAranAM mRtyumAM sarvazreSTha gaNAya che. mRtyunA je vividha prakArA batAvavAmAM Ave che, temAM anazana mATe traNa prakAranAM mRtyu khAsa batAvavAmAM Ave che : (1) bhaktaparijJAmaraNa, (2) iginImaraNa, ane (3) pAdapeApagamanamaraNa. (1) bhaktaparijJAmaraNu : A prakAranA maraNamAM sAdhaka krame krame pAtAnAM AhArapANI ochAM karavA lAge che ane amuka samaya pachI AhAra ane pANI levAnAM sada Mtara baMdha karI de che. ema karavAthI dehanI zakti krame krame ghaTatI jAya che ane eka divasa deha enI meLe aTakI paDe che, arthAt sAdhaka deha choDI de che. je samayathI vrata levAmAM Ave che te samayathI deha chUTe tyAM sudhI sAdhakanA zarIranI avarA pramANe mAsa-doDha mAsa ke be mAsa jeTalA samaya vItate hoya che. ethI vadhAre samaya vIte evA saMbhava pahelethI jaNAtA hoya te gurumahArAja sAmAnya rIte anazana mATe anujJA ApatA nathI athavA tA mAraNAMtika anazanane Page #539 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 485 javAne tevo kamArA calo bAMdhI gaLa ane pAchaLa jatA badale AraMbhamAM thoDA thoDA samaya mATenI anujJA ApI AtmabaLa sAdhavAmAM Ave che." sAdhakanI ArAdhanAnuM avalokana karI, ThIka lAge to ja - je vyakti saMlekhana-vrata svIkAre che te vyaktie vrata cAlu rAkhavA mATe pharIthI anujJA Ape che. koI virala ; pitAnA vratano bhaMga na thAya te mATe pAMca prakAranA atisaMjogomAM tapasvI sAdhuo bAra varSa agAuthI saMlekhanAvrata svIkAre che ane ema karavAmAM krame krame eka pachI eka cArathI bacavuM joIe. e pAMca aticAra A pramANe che : prakArano AhAra choDatA jaI chevaTe mAsika mAraNutika (1) je vyakti saMlekhana-vrata svIkAre che, te vyaktine saMlekhanA sudhI AvI pahoMce che ane e rIte bAra varSane kyAreka potAnA vratanA puNyopArjanathI pachInA janmamAM aMte pitAne deha choDe che. parama uraca sAdhako ja AvI A lekamAM sukha bhogavavAnI AkAMkSAo thavAno saMbhava rIte bAra varSa agAuthI saMlekhanAgrata aMgIkAra kare che. che. evI AkAMkSAo na thavI joIe. (2) jema A lokanA sukhanI AkAMkSA na thavI joIe, evI rIte para(2) IMginImaraNa : A prakAranA maraNamAM sAdhaka lakamAM deva vagere gatimAM paNa sukha bhogavavAnI AkAMkSA bhaktapariNAmaraNanI jema AhAra-pANI to choDI ja de na thavI joIe. (3) vrata AcaranAra vyakti pAse Asache, paraMtu pachI koI eka nizcita sthaLamAM ja pitAno pAsanA loko khUba prema ane AdarathI AvatA hoya che saMthAro (pathArI) karIne enI bahAra na javAno niyama ane praNAma karatA hoya che. prema-Adara ane bhakti gamavA kare che, ane bolavAnuM sadaMtara baMdha kare che. mRtyu AvatAM lAge ane ene pariNAme thoDuM vadhu jIvavA maLe to sAruM sudhI anivArya hoya tevA prasaMge bIjA sAdhuone je kaI evo bhAva thavAno paNa saMbhava rahe che; paraMtu vadhu kahevAnuM hoya te iMgita, eTale ke IzArA dvArA ja teo jIvavAno te bhAva na ja thavuM joIe. (4) annakahe che. AmAM sAdhaka saMthArAmAM UThI-besI zake che. sUtAM pANInA tyAga pachI dehanuM kaSTa jyAre vadhatuM jatuM hoya che, sUtAM paDakhuM pheravI zake che. mAtra sthaLa, annapANI ane tyAre pitAnA jIvanano aMta AvI jAya to jaladI chUTAya vANInI e maryAdA bAMdhI de che ane potAno vyavahAra evo bhAva paNa thavA saMbhava che. jema vadhAre jIvavAnI IzArA dvArA calAve che. mATe A prakAranA maraNane IMga AkAMkSA na thavI joIe, tema mRtyu vaheluM Ave tevI nImaraNa kahevAmAM Ave che. AkAMkSA paNa na thavI joIe. (5) saMlekhanAnA vrata dara(3) pAdapapagamanamaraNa : bhaktaparijhAmaraNa karatAM miyAna vyaktine kyAreka sAruM khAvAnuM, sAruM sAMbhaLavAnuM iginImaraNa vadhAre kaThina maraNa che. paraMtu enA karatAM ke anya prakAranI bhoga bhogavavAnuM mana thAya evA saMbhava paNa vadhAre kaThina maraNa pAdapapagamana maraNa che. pAdapa che. eve vakhate manathI paNuM bhegApabheganI evI irachA na eTale vRkSa. koI paNa prakAranI gati karyA vagara, pavana na thavI joIe. Ama A pAMceya prakAranA aticAranI hoya tyAre vRkSa jema niceSTa, halanacalana vagaranuM dekhAya bAbatamAM vrata karanAre sAvadhAna rahevuM joIe. kAraNa ke che tevI rIte A prakAranA maraNamAM sAdhake AhAra-pANIno aticAra thato asamAdhi thavAno saMbhava che. tyAga te kayArano ya karI dIdho che, paraMtu koI ekAMta saMlekhanA vrata svIkAryA pachI samaya pasAra karavo e sthaLamAM jaI mRtyu Ave tyAM sudhI te niceSTa paDyA rahe sahelI vAta nathI. vrata lenAra vratathI kaMTALI jAya, vratamAMthI che; teo hAtha-paga paNa halAvatA nathI, koInI sAthe pAcho AvI jAya, jANatA ke ajANatAM vratabhaMga kare vagere izArAthI paNa koI vyavahAra rAkhatA nathI. paDakhuM paNa prakAranAM ghaNuM bhayasthAno A prakAranA vratamAM rahelAM hoya pharatA nathI ane dhyAnamagna banIne potAnA dehamAMthI che, kAraNa ke mAraNAMtika saMlekhanAnuM vrata pUruM karatAM AtmAne chUTI javA de che. A prakAranuM maraNa atyaMta keIkane dasa-paMdara divasa lAge to keIkane mahine ke be kaThina che. deha upara asAdhAraNa prabhutva AvI gayuM hoya mahinA paNa lAge, ane eTalA lAMbA samayamAM citta satata ane AtmakalyANanI akhUTa zraddhA hoya tyAre A prakAranA svastha, prasanna ane dhyAnamagna rahe e sahelI vAta nathI. maraNa dvArA anazana-vrata mATe guru mahArAja anujJA Ape vrata lenAra vyaktine samAdhimaraNa prApta thavuM joIe. eTale che. dIrdha samayanA kaThina abhyAsa pachI ja A prakAranI vratanA kALa daramiyAna koI paNa prakAre asamAdhi na thAya sajajatA sAdhakane prApta thAya che. keTalAka sAdhuoe tenI sAvacetI guru mahArAje rAkhavAnI hoya che. lata bhagavAna mahAvIra pAse pAdapapagamanamaraNa mATe anujJA lenAranI pAtratA, sthaLa ane samayanI anukuLatA ItyAda mAgI ane bhagavAna mahAvIre te ApI hatI. te pachI jovA, uparAMta vrata lenAranI viyAvacca karavA mATe ochAmAM bIjA keTalAka sAdhuoe bhagavAnane pUchayuM hatuM, "AvuM ochA bIjA be (vadhumAM vadhu aDatALIsa ) sAdhu o na hoya apratima AtmabaLa teo kyAMthI meLave che?" tyAre tyAM sudhI gurumahArAja vrata mATe anujJA ApatA nathI bhagavAne kahyuM hatuM, "jinezvara bhagavAnanA vacanamAM hatA. je sAdhue A prakAranuM vaiyAvacca kare che tene avicala ane utkaTa zraddhA hoya tyAre ja A prakAranuM " nijhAmaNuM, (nircAmaNuM ) kahevAmAM Ave che. jyAM sudhI Jain Education Intemational Page #540 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi AhAra-pANI levAnI chUTa hoya tyAM sudhI sAdhakane mATe atyaMta kaThina che. samaye, yegya AhAra meLavavAnI javAbadArI tathA saMlekhanA vrata svIkAranAre aMtima samayanI vividha sAdhakane bIjA loko AvIne vratamAMthI calita na kare te ArAdhanA karavAnI hoya che jemAM cAra zaraNa, kSamApanA, jovAnI javAbadArI, sAdhakane satata Atma - ramaNatAmAM rahevA mATe protsAhita karavAnI javAbadArI ane sAdhakane A pApasthAnonI ane aticAronI AlocanA, paMcaparameSThine dehabhAva AvI jatuM hoya tyAre tene AtmabhAvamAM sthira namaskAra vagereno samAveza thAya che. karavA mATe tevA prakAranAM vacano, stotro, maMtro ItyAdi Ama, saMlekhanA vrata jainonuM eka parama uccatrata che saMbhaLAvavAnI javAbadArI A nijhAmaNa karAvanAra sAdhu- ane adhyAtmanA mArge UMce caDelI virala vyaktie ja enI hoya che, kAraNa ke vrata levuM e te kaThina che ja, te vrata aMgIkAra karI zake che tema ja tene sAMgopAMga pUrNa paraMtu aMta sudhI tenuM pAlana karavuM ane aMta samaya sudhI karI zake che. asamAdhine bhAva na Ave te jovuM e to ethI paNa ', ' . 'I' " | | | | | | | | | | | | kAna | para - ' ' . ' ' , ' ' ' , ' - - - ee fche* : sy - RA ra F che tethI karI ",' che A cattAri maMgalaM- arihaMtA maMgalaM, dvi mahas, IT HT, kevaliparatto dhammo mNglN|| vettara kottama - arihatA - loguttamA, siddhA loguttamA, sAhU dA. ta) koguttamAM, kevalipannatto malA dhammo loguttamo cattAri saraNaM pavajjAmi arihaMte saraNaM pavajjAmi, fsaddhi sara pavanama, kSAt saM pAmi, vaivAhi nuM STU TITL 1 mahAna rAjaka che. - ' ' . \ ' , ' ' ' , ' p* | ' , , , , - 1 , ATT E'S mArI ja che . - S :':31; che. kAkA : * | | | | | E", I , , , , , 1 - 1 | | | | | ' + ' | I A , ' ' , , , Jain Education Intemational Page #541 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nivavAda -Do, ramaNalAla cI. zAha nidbhavavAda e jainono eka pAribhASika viSaya che. karIzuM ane pachI sAta nihnonA viSayanI carcA karIzuM. zrI sthAnAMgasUtra, AcArAMgasUtra, bhagavatIsUtra, sUtrakRtogasUtra, jaina zAstragraMthamAM niva, aniva, nitaMvato, aniAvazyakaniryukti ItyAdi jaina AgamagraMthomAM sAta hRvatA, anidbhavapaNuM ityAdi zabdo jJAnanA viSayamAM nirdonA viSayanI prarUpaNa karavAmAM AvI che. e sAta vaparAyA che. niddhanAM nAma A pramANe cheH (1) jamAli, (2) tiSyaguptAcArya, (3) ASADhAcAryanA ziSya, (4) azvAmitrA- jaina dharmamAM darzana, jJAna, cAritra, tapa ane vIrya e cArya, (5) gaMgAcArya, (6) rohagupta ane (7) gechAmAhila. pAMcanA AcAra upara puSkaLa bhAra mUkavAmAM Avyo che. A paMcAcAranA pAlanamAM doSa lAge to tene aticAra kahevAmAM nidbhava saMskRta zabda che. saMskRtamAM hanu dhAtune ni Ave che. ArAdhanAnA A pAMce viSayamAM kevA kevA upasarga ane kartAne arthamAM A pratyaya lAgavAthI nihnava prakAranA AcAranuM pAlana karavAnuM hoya che, ane aticArothI zabda bane che. nivRnate ati nidbhavaH hanu dhAtuno artha bacavAnuM hoya che tenI vicAraNA zAstragraMthomAM karavAmAM saMtADavuM, chupAvavuM, gopavavuM evo thAya che. nirbhava eTale AvI che. e viSayanI ATha suprasiddha gAthAo che. temAM saMtADanAra, chupAvanAra, gopavanAra evo artha thAya che. bIjI, jJAnane lagatI gAthA nIce pramANe che: ni upasargane badale apa upasarga lAge to apahanava kAle viSNue bahamANe uvahANe taha anivaNe ! zabda thAya che. te paNa nihnavane samAnArthI zabda che. saMskRta vaMjaNa artha tadubha avaho nANamAyA che alaMkArazAstramAM apahatuti nAmane jANIto alaMkAra che. kAvyamAM yojAyelA te alaMkAramAM kazuMka chupAvavAne bhAva kAla, vinaya, bahumAna, upadhAna, anidvavapaNuM, vyaMjana, rahelA hoya che. artha, tadubhaya (vyaMjana - artha baMne)- e pramANe jJAnanA niddha nirdava tarIke zA mATe oLakhAyA? temaNe zuM ATha AcAra che. chupAvyuM? kevI rIte chupAvyuM ? tenuM pariNAma zuM AvyuM? Ama jJAnano eka AcAra te anidrava paNa che. jJAnane vagere vize kathA-carcA jemAM karavAmAM AvI hoya tene chupAvavuM nahIM te jJAnane AcAra che. jJAnane chupAvavuM te nirtavavAda" kahevAmAM Ave che. nihnavapaNuM che, te aticAra che ane pAparUpa che. nidrava zabdane pachIthI vyApaka artha rUDha thato gayo. sUtranA viSayamAM, ekAda vyaMjanano ke akSarano paNa je vyakti mithyA AgrahathI satyane chupAve, jJAnane gopave pramAda karavo te paNa aticAra che. tevI rIte arthano ke te niva. tevI rIte zAstrArtha karatI vakhate, dharmacarcA karatI vyaMjana ane artha baMnene pramAda kare te paNa aticAra vakhate parAjita thavAnA bhayane kAraNe, pratiSThAne kAraNe, che. tevI ja rIte vyaMjananI bAbatamAM nihUnavatA, arthanI IrSAne kAraNe, ahaMkArane kAraNe, prasiddhinA mohane kAraNe bAbatamAM nivRnavatA ke vAkyarthanI bAbatamAM nihunavatA athavA bIjA koI kAraNe je vyakti potAnA keIka jJAnane paNa aticAra manAya che, ane tenAM dRSTAMto zAstromAM gupta rAkhe ane mithyAjJAna mATe kadAgraha seve te niva. ApavAmAM AvyAM che. nAnakaDA vyaMjana upara paNa ATalA samaya jatAM nidbhava zabdano artha ethI paNa vyApaka banyo. badho bhAra mUkavAmAM Avyo che, kAraNa ke vyaMjana-bheda je mANasa AjJAno utthApaka hoya, kahevAte khoTo baLavA- arthabheda thavA saMbhava che; arthabheda kriyAbheda thavAno saMbhava khera hoya ane jene zista khAtara saMghanI bahAra kADhavAmAM che; kriyApabhede satakriyAne badale asakriyA tarapha cAlyA Avyo hoya te nidhava kahevAyo. jaina zAstragraMthamAM AvA javAno saMbhava che ane ema thAya to zratajJAnanuM AlaMbana mANasa mATe nidbhava zabda rUDha thaI gayo che. bauddha dharmane levA chatAM chevaTe muktino abhAva thAya ane durgati mAM evA mANasa mATe "saMdhabhedaka" zabda vaparAya thAya evo saMbhava che. pariNAma daragAmI che paNa te che. arthachAyAnI dRSTie "niva" zabda vadhu yogya lAge che. asaMbhavita nathI. ApaNe nidbhava zabdanA sAmAnya svarUpane prathama vicAra jJAnAcAramAM eka AcAra cheH artha-anivApaNuM. eTale Jain Education Intemational Page #542 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 488 jenaratnaciMtAmaNi ke artha na chupAvavo te. sUtrano artha karatI vakhate potAnA anartha karanArA evA artha (dhana)ne je tuM vahana kare che koI svAthI Azayane kAraNe, teno sAco artha khabara hovA arthAt pAse rAkhe che to pachI tuM zA mATe nirarthaka tapa chatAM tene judo artha karI batAvavo te arthanI bAbatamAM kare che?" nikavatA che ane te pAparUpa manAya che. " ratnAkara pacIsI'nA A sAcA arthathI kaMDaliyAne saMtoSa thayo. saMghane kartA zrI ratnAkarasUrijIne A bAbatamAM suprasiddha prasaMga saMtoSa thayo ane ratnAkarasUrinA caherA upara navuM teja che. daMtakathA kahe che te pramANe ratnAkarasUrijI ghaNu vidvAna dekhAyuM. tyAra pachI, daMtakathA kahe che te pramANe, 2tnAkaraane tejasvI AcAryA hatA. dharmazAstronA abhyAsa uparAMta sUrie siddhAcala para jaI RSabhadeva bhagavAnanAM pratimAjI sAhitya, chaMda, alaMkAra, vyAkaraNa, nyAya, jyotiSa, bhASA samakSa stuti karI ane pitAnAM badhAM ja pApanI AlocanA ItyAdi viSamAM paNa teo samartha, nipuNa paMDita hatA. karI. e stuti te " ratnAkara pacIsI.' temanuM bhASAjJAna eTaluM agAdha hatuM ane zabdo uparanuM emanuM prabhutva eTaluM asAdhAraNa hatuM ke koI paNa vAkya A rIte sAcA artha chupAvI sahetuka bhaLatA ja artha ke zlokanA teo tatakSaNa aneka artha karI zakatA hatA. karyA karavI e paNa eka prakAranI nidbhavatA che. jJAnanA AthI rAjAe temane "anekArthavAdI" evuM biruda ApyuM ArAdhakoe e nidbhavatAmAMthI bacavAnuM che. hatuM. rAjyasabhAmAM paNa temane khUba mAna maLatuM hatuM. jema jJAnanI bAbatamAM nidravapaNuM pravatI zake che tema temane bolAvavA mATe rAjA taraphathI vAraMvAra pAlakhI potAnA gurUnI bAbatamAM paNa nirbhavapaNuM zikhyamAM kyAreka mekalavAmAM AvatI hatI. aneka vAra rAjyasabhAmAM javAne uddabhavI zake che. kAraNe temanAmAM pramAda AvavA lAgyo hate. uttama AhAra, bhAratIya paraMparAmAM gurunuM sthAna ghaNuM mahattvanuM gaNAyuM varyA ane pachI to uttama 2nA paNa taA vAranA che. guru-ziSyanI paraMparA jeTalI zraddhA vaDe daDha ane gauravalAgyA hatA. yukta bhAratamAM jovA maLe che tevI anyatra jovA maLatI emanAmAM divase divase vadhatAM jatAM zithilatA ane nathI. sAmAnya rIte guru samartha, tejasvI, jJAnI, pavitra pramAdane joIne emane yuktipUrvaka samajAvavAne mATe, ghIno ane vatsala hoya che. guru zabda ja sUcave che ke ziSya karatAM te vepAra karanAra kuMDaliyA nAmanA eka zrAvake eka divasa caDiyAtA che; te tAraNahAra che. mATe gurune sAkSAt parabrahma vyAkhyAnamAM emane " upadezamAlAnI nIcenI gAthAna tarIke oLakhAvavAmAM Ave che. guru-ziSyanI paraMparAmAM artha samajAvavA mATe vinaMtI karI. ziSya karatAM guru haMmezAM badhI ja bAbatomAM caDiyAtA hoya evuM nathI, kAraNa ke potAnA karatAM potAnA ziSyo vadhu dosasayamUlajAla pUravarisivivajijaya jaI vaMta tejasvI thAya evI sAcA gurunI haMmezAM aMtaranI lAgaNI artha vahasi arthe kIsa atyaM tava carasi hoya che. mATe ja kahevAyuM che ke "zikhyAt i chet parAjaya" ratnAkarasUrie joyuM ke A gAthA to pitAne ja lAgu gurune Adaza te pitAnA ziSyathI parAjita thavAne hoya paDe che. eTale emaNe potAnA asAdhAraNa zabdajJAna vaDe che. sAcA vAtsalyabhAva vinA AvI bhAvanA aMtaramAM A gAthAne judo ja artha karI batAvyuM ane enA upara jAgrata thavI saraLa nathI. keTalIka vakhata evuM paNa bane che ke vistArathI vivecana karyuM. paraMtu A artha thI potAne uMmara thatAM gurunI zaktio kSINa thAya che; smaraNazakti saMtoSa thayo nathI ema kuMDaliyAe kahyuM. bIje divase ane grahaNazakti maMda paDe che; cittamAM pUrve hoya tevI ratnAkarasUrie e ja gAthAne bIjI rIte artha karI skUrti rahetI nathI. bIjI bAju dinapratidina ziSyanI batAvyA, paraMtu kuMDaliyAne saMtoSa thayo nahIM. ema karatAM grahaNazaktine, tejasvitAne ane tenA jJAnane satata ghaNA divasa nIkaLI gayA, ane mAthAnA roja navA navA vikAsa thatA rahe che. AthI paNa samaya jatAM guru karatAM artha thavA lAgyA. paraMtu eka divasa ratnAkarasUrine thayuM ke ziSya adhika tejasvI bane che. pote gAthAne sAcA artha chupAve che te ayogya thAya che. vaLI. keTalIka vAra evuM paNa bane che ke gurumAM sahaja mATe temaNe nizcaya karyo ke gAthAne sAcA artha karI rIte cAritryanuM jeTaluM baLa hoya che teTaluM jJAnanuM hatuM batAvo ane potAnA jIvanamAM AvelA pramAdane ekarAra nathI. AhAra ane nidrA upara vijaya, Indriyo upara karIne pramAdathI rahita thavA mATe saMyama mArga dRDha thavA mATe saMyama, brahAcaryanuM akhaMDa pAlana ityAdi jeTalAM prakhara prayana karo. bIje divase vyAkhyAnamAM gAthAnA sAcA arthe hoya che teTalAM kayAreka temanA zAstrAbhyAsa, jJAnacaryA, karI batAvatAM emaNe kahyuM: pravacana ItyAdi prakhara hotAM nathI. A prasaMge ziSya guru seMkaDo doSane utpanna karavAmAM mULa jALa samAna, karatAM caDiyAto dekhAya che. pUrva RSioe varjita karelA, ravayaM vamI nAkhelA ane kyAreka ziSya karatAM guru uMmaramAM nAnA hoya che, kyAreka Jain Education Intemational ation Intermational Page #543 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 489 ziSya karatAM guru UtaratI jAtimAM janmyA hoya che, kyAreka ane (2) niMdaka-nidbhava. pravacana-nikUva karatAM niMdakanidravane ziSya sukhI kuTuMbamAMthI ane guru nirdhana kuTuMbamAMthI AvelA zAstromAM vadhu nikRSTa gaNavAmAM AvyA che. pravacana-niva hoya che, kyAreka ziSya karatAM gurumAM vakatRtvazakti ochI to mAtra pravacananI, zAstranI, satyanI, jJAnanI uthApanA hoya che, kyAreka ghaNu Itara viSayonI jANakArI guru karatAM kare che. niMdaka - nihnava pravacananI, zAstranI, satyanI, ziSyane vadhAre hoya che, kyAreka guru karatAM ziSyane svabhAva jJAnanI utthApanA to kare ja che, paraMtu sAthe pravacananA sAro hoya che; kayAreka guru karatAM ziSyanI prasiddhi vadhu prarUpaka kevaLajJAnInI, dharmAcAryanI, caturvidha saMghanI paNa hoya che, kyAreka guru karatAM ziSyamAM sAhasikatA, vyavahAra- utthApanA kare che ane kapaTapUrvaka niMdA paNa kare che. pote dakSatA vagere guNo vadhu vikaselA hoya che. Ama keTalIya je kahe che te satyavacana che; zAstro ane zAstrakAro mithyA evI bAbata che ke jemAM guru ane ziSya vacce taphAvata che ema te kahe che. je pravacana - nilevA hoya che te je rahevA ane guru karatAM ziSya keIka apekSAe caDiyAta janmAMtaramAM devagatimAM jAya to te nava praveyaka sudhI jAya hoya evA prasaMge banavAnA. Ama hoya chatAM sAcA ziSya che, paraMtu je niMdaka - nitaMva hoya che te te kibiSaka te te ja ke je aMgata jIvanamAM tema ja jAheramAM paNa nAmanA halakI jAtinA deva tarIke utpanna thAya che. pitAnA gurunuM gaurava karatAM jarA paNa zarama ke saMkeca jyAre potAnA samudAyamAM ja mehanIya karmanA prabhAvane anubhave nahIM. balake tema karavAmAM prema, AnaMda ane katArthatA anubhave. guru pratyenI sAcI nijhA vinA, guru kAraNe mANasanI zraddhA DagI jAya che, vivekAdi lupta thaI jAya che, citta duvicAromAM phasAI jAya che ane mithyA pratye sAcI zaraNAgatinA bhAva vinA Ama banavuM zakya dRSTino udaya thAya che tyAre tenAmAM nivatA janme che; nathI. te nidbhava bane che. kyAreka mithyA dRSTi cAlI jAya che, jyAre ziSyane potAnA guru karatAM te ghaNe caDayAtA jJAnane prAdurbhAva thAya che ane zraddhA tathA ? daDha bane che, che tevI sabhAnatA thAya che tyAre ahaMkArane lIdhe, lokeSaNa- tyAre te nidava maTI jAya che. kayAreka te jIvanaparyaMta ne lIdhe, mithyA mohanA udayane lIdhe potAnA guru pratyene nibhava rahe che ane durgatine pAme che. eno pUjyabhAva ghaTavA lAge che. guru pratye avinaya zarU sAta nidrAmAM sAta judA judA prakAranI mithyA thAya che. kyAreka guru-ziSya vacce matabheda, manabheda ane saMgharSa cAlu thAya che. kyAreka ziSya gurune tyAga karIne - daSTi udaya pAmI hatI. " Avazyaka niryukti"mAM kahyuM che? cAlI jAya che. alabatta, AvA prasaMge bhAratIya paraMparAmAM bahuya - paesa - avatta - samura - duga - tiga - pramANamAM bahu ja ochA bane che. ekaMdare te guru pratyeno abaddhiANuM cA UMDo AdarabhAva vizeSa jovA maLe che. gurunI sAcA hRdayanI eesiM niSNamaNa virachAmi jahANupuvIe AziSa ziSyane potAnI sAdhanAmAM ghaNI badhI saphaLatA A sAta mithyA dRSTi te bahurata (bahuraya), pradeza apAve che, evI zraddhA AmAM mahattvanuM kAma kare che. sAthe (praesa), avyakta (azvatta), sAmucchedika (samura), khrikriya sAthe gurune apalApa kare e eka prakAranuM pApa che evI che (duga), trirAzika (tiga) ane addhika (abaddhia) che. mAnyatA paNa rahelI hoya che. je kaI AvuM pApAcaraNa kare che tenI durgati thAya che ema manAya che. eka akSara jeTaluM bhagavAna mahAvIranA jamAI jamAli pahelA nidava jJAna paNa gurue ApyuM hoya to tene upakAra kadI paNa na tarIke oLakhAya che. bhagavAna mahAvIrane kevaLajJAna thayuM bhUlavo joIe, bhAvanA upara puSkaLa bhAra mUkavAmAM te pachI cauda varSe zrAvastinagarImAM jamAline "bahurata' ' nAmanI mithyASTi utpanna thaI. bhagavAna mahAvIre eka AvyA che. kahevAyuM che ke : vakhata ema kahyuM hatuM ke je calata thatuM hoya te calita ekAkSarapradAtAra co guru nAbhimanyate thayuM (calemaNe calie) athavA je karAtuM hoya te karAyuM dhAnayonizata gA cAMDAlezvabhajAyate | che (kiyamANuM karDa) ema eka nayanI apekSAe kahI zakAya. guru ziSya vacce prAmANika matabheda hoI zake. paraMtu paraMtu jamAlae bhagavAna mahAvIranuM A kathana anubhavaje ziSya potAnI pratiSThA vadhAravA mATe gurunA guru paNAne viruddha che ema kahI potAno judo saMpradAya sthApyo. ravIkAra na kare, gurune avinaya, anAdara, apalA5 kare, kAryanI utpatti ghaNe kALe thAya che, evA jamAlinA gurune utArI pADavA mATe potAnA jJAnane avaLA upayoga matane kAraNe enA saMpradAya "bahurata'nA nAmathI kare, guruno tyAga karI potAne judA saMpradAya ke cAke oLakhAyo. sthApI garanI viruddha potAnA jJAna vaDe avaLA pracAra kare bhagavAna mahAvIrane kevaLajJAna thayuM te pachI seLamAM te paNa eka prakAranI nivatA che. varSe, rAjagRha nagaramAM tiSyaguptane "atyapradezavAdI" nAmanI Ama, niva be prakAranA che : (1) pravacana-niddhava mithyAdiSTa utpanna thaI hatI. jIvanA je asaMkhya pradeza je. 62 Page #544 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 490 jenaratnaciMtAmaNi dhAraNA nagarImA mahAvIranA sADhAcAryanA , che temAM enA aMtima pradezamAM ja Atmatattva raheluM che eTalI sUkSama che ke sAdhAraNa mANasane temAM rasa ke samaja e bhrama tiSyatane thayA hatA. paraMtu pAchaLathI pitAnI na paDe. bhUla temane samajAI hatI, ane te mATe temaNe gurunI A sAta nikomAM jamAli, rohagupta ane goThAkSamA mAgI hatI. mAhila e traNa evA nihno che ke je chevaTa sudhI nidrava trIjA nidava tarIke Arya ASADhAcAryanA ziSyo ja rahyA ane potAno svataMtra mata pravartAvavA mATe temaNe oLakhAya che. bhagavAna mahAvIranA nirvANa pachI 214 varSe prayatna karyo, jyAre tiSyagupta, aSADhAcAryanA ziSyo, tAMbikA nagarImAM temane amuka vyakti sAdhu che ke deve azvamatra ane gaMgAcArya e niddhoe pitAnI bhUlano dhAraNa kareluM rUpa che evo saMzaya karatI avyaktavAdI nAmanI svIkAra karyo. prAyazcita lIdhuM ane potAnA gurUnI pAse mithyASTi utpanna thaI hatI. paraMtu pitAnI bhUla samajAtAM pAchA AvI samudAyamAM joDAI gayA. je traNa ni chevaTa vaDIla sAdhuonI kSamA mAgI teoe Atmazuddhi karI hatI. sudhI nidrA ja rahyA temAM jamAli ane gaThAmAhila e bhagavAna mahAvIranA nirvANa pachI 220 varSe mithilA be niddha evA che ke jemanA pitAnA guru sAthe sagapaNano saMbaMdha paNa hato. ethI samudAyamAM agratA meLavavAnI nagarImAM azvamatrane sarva padArtho kSaNika ane nAzavaMta che. temanI AkAMkSA na saMtoSAvAne lIdhe paNa kadAca IrSA ane evI "sAmura chedika' nAmanI mithyAdaSTi utpanna thaI hatI. dviSathI prerAIne teo nidbhava banyA hoya ane pAchA pharavAmAM paraMtu khaMDarakSaka nAmanA zrAvakanI yuktithI temane potAnI pratiSThAno prazna temane naDyo hoya. rohaguptanI bAbatamAM bhUla samajAI hatI ane sarva padArtho paryAyadaSTithI nAzavaMta paNa ahaMkAra ane pratiSThAnA praznane lIdhe ja ema banyuM che. ane dravyArthadaSTithI zAzvata che ema teo mAnavA lAgyA hatA. A sAta nidranA adhikAramAM nIce pramANe sAta bhagavAna mahAvIranA nirvANa pachI 228 varSe gaMgAcArya - mithyA daSTio darzAvavAmAM AvI che: nAmanA pAMcamAM nidbhava thaI gayA. ullakAtIra nAmanA (1) bahuratavAda, (2) aMtyapradezavAda, (3) avyaktanagaramAM, cittane eka sAthe be upayoga paNa hoI zake vAda, (4) sAmu chedika kSaNikavAda, (5) dvikriyAvAda, (6) evI 'krikriyavAdI" nAmanI mithyAdRSTi temane utpanna rAzikavAda ane (7) abAddhikavAda. thaI hatI. paraMtu pitAnI bhUla samajAtAM guru pAse kSamA koI paNa vAda mithyASTi tyAre bane che jyAre temAM mAgI teo samyagdaSTi banyA hatA. ekAMta (eka ja pakSa ke bAju) no Agraha Ave che ane bhagavAna mahAvIranA nirvANa pachI 544 varSe bIjI bAjuone jaDatApUrvaka taddana asvIkAra hoya che. aMtaraMjikA nAmanI nagarImAM rohagupta nAmanA AcAryane Agrahano tyAga ane anekAMtane svIkAra thatAM ja mithyAjIva, ajIva ane nokava ema traNa prakAra hoI zake dRSTi, eTale ke nivatA maTI jAya che ane samakita utpanna evI "vairAzika" nAmanI mithyAdaSTi utpanna thaI hatI. thAya che. bIjI rIte kahIe to vastunA svarUpanA kevaLa jIva ane ajIva ema be ja rAzi hoI zake evuM nirapekSa vicAra mATe Agraha te mithyASTi che; sApekSa gurue samajAvyuM paNa te mAnyA nahIM. chevaTe e saMbaMdhe vicAra te samyagdarzana che. eka ja pakSano Agraha te kunaya rAjasabhAmAM potAnA guru sAthe vivAda karatAM teo parAjita kahevAya che; sarva bAjuone sApekSa ravIkAra te sunaya thayA hatA, paraMtu temaNe potAnI mithyAdRSTi chevaTa sudhI kahevAya che. e sAte vAda mithyASTithI sahita hoya to te choDI nahAtI. - kunaya banI jAya che, jyAre e ja vAdI samakita mATe bhagavAna mahAvIranA nirvANa pachI 584 varSe dasapara sunayarUpa banI jAya che. nAmanA nagaramAM gaThAmAhila nAmanA sAtamA nibhava A sAta nidone itihAsa ApaNane e samajAve che thaI gayA. emane pratyAkhyAnanI samaya maryAdA aMge ke siddhAntane gurUnizrAe sUphamabuddhithI abhyAsa kare akhaddhika" nAmanI mithyASTi utpanna thaI hatI. teo joI e. gunizrAno svIkAra te ja paramArthika sUkamabuddhi chevaTa sudhI nidbhava rahyA hatA. che. siddhAMtanuM guruniSiddha rate pratipAdana karavuM te nivapaNuM Ama jaina zAstragraMthamAM jamAli, tigagupta, aSADhA- che. prayatnapUrvaka pramAdarahita thaI ene jItavuM te anivacAryanA ziSya, adhamatra, gaMgAcArya, rohagupta ane goSThA- paNuM che. mAhila e sAta nidrone savigata itihAsa ane temanI mithyAtvamAM usUtra prarUpaNAne sauthI moTuM pApa sAthe temanA guru ane bIjA sthavira sAdhuone thayelI kahevAmAM Ave che. AnaMdaghanajIe kahyuM che ke, "pApa tAttvika carcA ApavAmAM AvyAM che. A itihAsa rasika nahi koI usUtra bhASaNu jiyuM.' usUtra prarUpaNAnuM eka ane sAdhakane mATe mArgadarzaka che. alabatta, keTalIka carcA sacoTa dRSTAnta mahArAjA bharata cakravatInA putra marIcinuM che. ja varAzikA guru pAse banyA hatA ane Jain Education Intemational Page #545 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 491 icchAne khamAsamaNoviMda jAghaNimAe nisahie, marIci parivrAjaka thaI gayA hatA. prathama tIrthakara zrI truTionuM zodhana thAya che, kaSAya dUra thAya che ane samyaRSabhadeva bhagavAnanA samayamAM marIcie rAjakumAra kapalane kava nirmaLa thAya che. phakta eTaluM ja kahyuM hatuM ke, "he kapila! tyAM zrI RSabhadeva bhagavaMta pAse paNa dharma che. ane ahIM mArI pAse mArA matamAM paNa dharma che." A vacana usUtra hatuM. A deva gurune vaMdanAne vidhi vacana teo pote samajIne bolyA hatA. zrI RSabhadeva bhagavAna pAse ja dharma che ane potAnI pAse dharma nathI ema teo kharekhara mAnatA hatA. teo zrI RSabhadeva bhagavaMtanA sAdhuo sAthe parivrAjakapaNAmAM rahetA hatA. je keI Ave tene samajAvIne zrI RSabhadeva bhagavaMtanA sAdhuo pAse teo mokalatA hatA. parivrAjakapaNAnI dIkSA teo keIne ApatA nahotA. ane tema karavAmAM adharma mAnatA hatA. AvI emanA AtmAnI aMdarathI nirdoSa sthiti hatI. sAdhu bhagavaMte pAse potAnAthI sevA levAya nahIM ema teo mAnatA hatA. chatAM potAnI bImAra avasthAmAM potAnA jevA vezavALo pitAne parivrAjaka ziSya haze to sevA karaze evA guNa AzayathI temaNe kApalane AvuM vacana kahyuM hatuM. kapila gADha mithyAdaSTi hato ane zrI RSabhadevanA dharmamAM ene ruci nahotI. zrI RSabhadeva bhagavaMtano dharma te pAmI zakavAno nathI ane pitAne sevA karanAra keI ziSyanI atyaMta jarUra hatI. AvI avasthAmAM marIcie AvuM vacana uccAryuM hatuM. marIcino jIva te bhAvi tIrthakarano jIva hato. to paNa A utsutra prarUpaNAnA pApane kAraNe temanA ghaNu badhA bhava vadhI gayAM. je marIci jevAnI A sthiti thAya che jemane dharmasiddhAntane sArA abhyAsa nathI, ane je mAtra svamatithI dharmasiddhAntanA viSayamAM yatheccha usUtra prarUpaNa kare temanI sthiti to ethI paNa vadhu duSkara bane temAM navAI zI ! Ama, jaina zAstromAM anidbhava paNa upara atizaya bhAra mUkavAmAM AvyuM che, kAraNa ke anidbhavapaNuM eTale vicAronI prAmANikatA, jIvanamAM AMtara bAhyA saMvAditA ane vyaktitvanI pAradarzakatA. khamAsamaNa zubha bhAvathI, jinavarane traNavAra, nivavAdanuM adhyayana AtmanirIkSaNamAM pariNamavuM "be" guruvarane daIne, namatAM sukha zrIkAra. joIe. A adhyayanathI potAnAmAM rahelA doSo ane prathaNa vaMdA. saMyamasUtra che jevI rIte kAcabo potAnA aMgone potAnA zarIramAM sameTI le che tevI rIte buddhimAna (jJAnI puruSa pApone adayA ma mAraphata sameTI le che. jANe athavA ajAye koI adharma kArya thaI jAya te pitAnA AtmAne emAMthI tarata haTAvI levA joIe. pachI pharIvAra e kArya na karavuM. (- "samasuttamAMthI sAbhAra) Jain Education Intemational Page #546 -------------------------------------------------------------------------- ________________ janaratnaciMtAmaNi mokSamArga batAvI bhavyajIva para upakAra karanArA zrI tIrthakara bhagavAna = = NAN sdiE TI TI | ja ITEM T W T & 1!'h| | * || mI ' ) illulu||||| li, lil[TF l/I /11 ramaNika bhagavAna bhajo sau bhAvathI, TaLe karmanA marma, bhajatAM zrI bhagavAnane, maLe zAzvata sukha zarma. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #547 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainadarzanamAM prAtakramaNanI mahattA zrAvaka - zrAvikAnA dezavarati cAritranI zuddhi arthe pratikramaNa Avazyaka che. pratikramaNa cAritramAM rahelI bhUle ke kSatione pazcAtAparUpI agni dvArA bALIne sAdhakanA AtmAne nirmaLa banAve che. meAkSAbhilASI sAdhaka potAnA sAdhanA-kSetramAM pragati karatAM karatAM pramADhavaza bhUlA avazya kare che, ane jyAM bhUleAnA sabhava che tyAM prazcAttAparUpa pratikramaNa anivArya banI jAya che. bhUla e bhUla ja che, pachI te nAnI hoya ke mATI, vivekazIla jAgrata sAdhaka kAI paNa sogeAmAM tenI upekSA karI zake nahi, kAraNa upekSAvRtti uttarAttara sAdhakanA AtmAne malina banAvI aghaHpatanane raste dorI jAya che. tethI zuddha hRdayathI thayelI bhUlAnA ravIkAra karavA ane punaH tevI bhUlAnI bhaviSyamAM punarAvRtti na thAya tene mATe kRtanizcayI banI te tarapha satata jAgRta rahevuM e sAdhanA - jIvana mATe atIva Avazyaka che, ane te ja pratikramaNa che, pratikramaNanA artha pAchuM vaLavu' evA thAya che, arthAt eka sthitimAMthI anya sthitimAM saMkramaNa karI punaH tyAMthI pAchA pharI mULa sthitimAM AvI javuM te pratikramaNa che. zubha cAgamAM vana thatu' Aya te sthitine cheDI daI azubha yAgamAM pravRtti karyA bAda pharIthI zubhayeAgane prApta karI levA e pratikramaNa che. pratikramaNanA pAMca prakAra bahu ja prAcIna ane zAstrasaMmata che, te (1) daivisaka, (ra) rAtrika, (3) pAkSika, (4) cAturmAsika ane (5) sAMvatsarika, (1) daivasika - pratidina saMdhyAkALe AkhA 4 divasanAM pApAnI AlAcanA karavI. (2) rAtrika - pratidina prAtaHkALe AkhI rAtanAM pApAnI AveAcanA karavI. ke prati upasarga che ane krama dhAtu che. pratinA artha pratikULa che ane kramanA artha padAnikSepa che. bannenA artha thAya che ke je kadamAthI bahAra gayA hAI e te kadamathI pAchuM AvavuM. je sAdhaka kAI pramAdanA kAraNathI samyag darzIna, samyagajJAna ane samyagracAritrarUpa rava--sthAnathI haThI mithyAtva, ajJAna ane asaMyamarUpa para-sthAnamAM cAlyA AtmAnA uttarAttara vizeSa zuddha svarUpamAM sthita rahevAnI icchA karanAra adhikArIoe e paNa jANavu' Avazyaka che pratikramaNa keAnuM kAnu` karavuM joIe? (1) mithyAtva, (2) avirati (3) kaSAya ane (4) azubhayAga - A cAra yAga ghaNAM bhaya`kera mAnavAmAM AvyA che. pratyeka sAdhake A cAranu pratikramaNa karavu joIe. mithyAtvanA tyAga karI samyaktva dhAraNa karavuM, avirata dazA cheADI yathAzakti gayeA hAya tenuM punaH svasthAnamAM pAchuM vaLavu' tene prati-viratinA svIkAra karavA, kaSAyAnA tyAga karI kSamAdi guNA kamaNu kahe che. prApta karavA ane vikasAvavA tathA sa`sArava ka yAga vyApArerAnA tyAga karI AtmasvarUpanI prApti karavI joI e. kumArI upalA kAntilAla meAdI (3) pAkSika - mahinAmAM be vakhata AkhAya pakSanAM pApAnI AlAcanA karavI. (4) cAturmAsika-pratyeka cAra mAsa bAda kArtikI pakhkhI, phAlgunI pukhI ane aSADhI pukhkhInA divaseAe cAra mAsanAM pApAnI AleAcanA karavI. (5) pratyeka vaSa~ pratikramaNakAlIna aSADha zudgha pUrNimAthI pacAsa divasa bAda bhAdrapada zukala ceAtha - paMMcamInA divase AkhAya varSanAM pApAnI AleAcanA karavI. kALabhedathI traNa prakAranAM pratikramaNa kahyAM che te (1) bhUtakALamAM lAgelA dASAnI AlAcanA karavI te, (2) vartamAnakALamAM saMvara dvArA AvatA dASAthI bacavu te, ane (3) bhaviSyamAM doSone rokavA mATe pratyAkhyAna karavAM te. mana, vacana ane kAyAthI svayaM pApa karyuM. hoya, anya pAse karAvyu` hoya ke anumeAdana karyuM" hoya tenI nivRtti mATe AleAcanA karavI, nidA karavI tenuM nAma pratikramaNa che. zubha ceAgamAMthI azubhayeAgamAM gayela peAtAne punaH zubhayAgamAM pAchA lAvavA te pratikramaNa che. pramAdavaza zubha ceAgamAMthI nIkaLI azubha yAga prApta karela hoya, tyAre punaH zubhayeAga prApta karI levA tenu' nAma pratikramaNa che. AtmAne lAgelA doSonI saraLabhAvathI pratikramaNa dvArA zuddhi karavI, ane bhaviSyamAM te doSonuM sevana na karavA mATe satata jAgrata rahevu' te pratikramaNanA vAstavika uddeza che. eka prazna thAya che ke jyAre rAtrI ane divasanAM pApAnu pratikramaNa prAtaH ane saMdhyA kALe karI tenI zuddhi karI Page #548 -------------------------------------------------------------------------- ________________ janaratnaciMtAmaNi 44 levAmAM Ave che chatAM pAkSika Adi pratikramaNa zA mATe e bhUlone sudhArato jato hato, ane unnati karate jIte karavAmAM Ave che? hato, pariNAma e AvyuM ke te potAnA yugane eka zreSTha, A praznano uttara e che ke gRhastha pitAnA gharamAM sadAcAra ane pavitra puruSa manAvA lAgyo. pratidina jhADu lagAvI sApha rAkhe che. paraMtu pUrNa sAvadhAnI reMkalinanI rojanIzI karatAM ApaNu pratikramaNa anekapUrvaka sApha rAkhavA chatAM thoDI dhULa rahI jAya che tethI kaI gaNuM zreSTha che. ApaNuM jIvananI rojanIzI rUpI pratikramaNa vizeSa parvanA divase AkhA ya gharane vizeSarUpe sApha AjakAlathI nahi, hajAro - lAkha varSathI paNa nahi, rAkhavAmAM Ave che. te pramANe pratidina pratikramaNa karavA anAdikALathI cAlyuM Ave che. ane tenA dvArA sAdhakee chatAM kaI kaI bhUlanuM pramArjana karavuM zeSa rahI jAya che, pitAnuM jIvana sudhAryuM che, vAsanAo upara vijaya prApta jene mATe pAkSika pratikramaNa karavAmAM Ave che. pAkSika karyo che, ane aMte bhagavatapada-siddhapada prApta karyuM che. pratikramaNa karavA chatAM bhUla rahI jAya che tene mATe cAtu AtmA eka yAtrI che, AjakAlano nahi, pacAsa se masika pratikramaNa karavAmAM Ave che. cAturmAsika pratikramaNa varSane nahi, lAkha-daza lAkha varSano paNa nahi, anAdi bAda paNa avaziSTa rahelI azuddhi sAMvatsarika kSamApanAnA kALane che. atyAra sudhImAM te kyAMya sthAyI rUpe beThe divase pratikramaNa karI dUra karavAmAM Ave che. nathI. sthira thayo nathI, gamanAgamana karyA ja karyuM che. tyAre pratikramaNa jaina sAdhanAno prANa che. jaina sAdhakanA kyAre ane kaI bAjue yAtrA pUrI thaze ? atyAre teno paNa jIvanakSetrane pratyeka khUNe pratikamaNanA mahAprakAzathI prakAza patto nathI. che. pratikamaNanI bhAvanA pramAda- bhAvane dUra karavA mATe che. potAne oLakhatAM zIkhe. mananA ekeka khUNune tapAsI sAdhakanA jIvanamAM pramAda viSa che je aMdara ne aMdara jAo, ane kyAM zuM bharyuM che tenuM sUkSama avalokana karo. sAdhanAne gALI nAkhI naSTa-bhraSTa karI de che. tethI sAdhu nAnAmAM nAnI bhUlane paNa bArIkIthI pakaDo, tenI jarA ane zrAvaka baMnee pramAdathI bacavuM joIe ane potAnI paNa upekSA na kara madhupramehavALA rogI mATe nAnakaDI sAdhanAmAM pratikramaNa dvArA apramatta sthiti prApta karavI joI e. phaDakI paNa keTalI viSamaya ane bhayaMkara banI jAya che ! jenadharmanuM pratikramaNa jIvananI ekarUpatAno bAdha tenI jarApaNa upekSA karI ke basa, jIvanathI hAtha dhoI Ape che, A jIvana eka saMgrAma che, saMdharSa che. jIvananI nAkhavAnA rahyAM. doDadhAma divasa ane rAtri avirAma gatithI cAle che. potAnI bhUla mATe upekSita rahevuM e ja sAdhaka mATe sAvadhAnI rAkhavA chatAM paNa mana, vANI ane karmamAM pati pramAda che, mahApApa che. je potAnA mananA khUNAmAM paDI vibhinnatA AvI jAya che, asaMgati AvI jAya che. rahelo kacaro jhADu lagAvI sApha na kare te sAdhaka zeno ? jyAre koI maMgaLa divase vizvanA bhUlelA mAnavIo jaina dharmanuM pratikramaNa A ja siddhAMta upara AdhArita che. pratikramaNanI sAdhanA apanAvaze, jIvananI ekarUpatAnA svadoSa-darzana ja AganI bhASAmAM-pratikramaNa che, mahAna Adazane saphaLa banAvaze tyAre vizvamAM bhautika ane tethI nitya pratikramaNa karo, prAtaHkALe, saMdhyAkALe pratidina AdhyAmika - ubhaya prakAranA nUtana jIvanane prakAza paDaze, pratikramaNa karo. je sAdhaka potAnA doSanI jeTalI kaThoratAsaMgharSone aMta Avaze, ane divya vibhUtionuM ajara, pUrvaka AlocanA karaze te teTaluM sAcuM pratikramaNa karI amara, akSaya sAmrAjya sthapAze. zakaze ane mahAna banI zakaze. - jana saMskRtinuM pratikramaNa paNu jIvanarUpI khAtAvahInuM AcArya haribhadra Adie pratikramaNanA mahatvanuM varNana bArIka nirIkSaNa che. sAdhake pratidina savAre ane sAMje e karatAM eka kathAne ullekha karyo che. te kathA ghaNI suMdara, jevAnuM hoya che ke teNe zuM meLavyuM ane zuM gumAvyuM ? vicAra pradhAna ane pratikramaNanI AvazyakatAnI spaSTa pratiahiMsA, satya ane saMyamanI sAdhanAmAM te katho sudhI pAdana karanAra che. AgaLa vadhyo che? kyAM kyAM bhUlo karI che? purANu yugamAM kSitipratiSTha nAmanuM nagara hatuM, temAM kahe che ke pAzcAtya dezanA suprasiddha vicAraka kiline jitazatru rAja rAjya karatA hatA, rAjAne utaratI avasthAmAM pitAnuM jIvana rajanIzIthI sudhAryuM hatuM, te pitAnA eka putranI prApti thaI, tethI tenA para atyaMta sneha rAkhavA jIvananI pratyeka ghaTanAne rajanIzImAM lakhate hatA, ane lAgyo. haMmezAM tenA svAsthanI ja ciMtA rahevA lAgI. putra pachI tenA upara ciMtana - manana karato hato. pratyeka kadI paNa bImAra na paDe tene mATe tene upacAra karavA mATe aThavADiye hisAba gaNato ke gayA aThavADiyA karatAM potAnA dezanA traNa suprasiddha vaidya lAvyA ane temane vartamAna aThavADiyAmAM bhUla vadhu thaI ke ochI ? e rIte kahyuM ke koI evuM auSadha batAvo ke je mArA putra mATe pitAnA eka rAjA rAjya karatA hatA. ane nagara hatuM, temAM Jain Education Intemational Page #549 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha sarvathA lAbhaprada hAya. traNa vaidyoe peAtapeAtAnI auSadhIonA guNadoSo A pramANe batAvyA. : pahelA vaidye kahyuM : "mArI auSadhi sauthI zreSTha che, jo zarIramAM kAI rAga utpanna thayela hoya ane mArI auSadhi levAmAM Ave tA rAga zIghra naSTa thaI jAya che. paraMtu jo koI rAga na hoya ane auSadha khAvAmAM Ave te avazya navA rAga pedA thaI jAya che. ane pachI te rAgI mRtyuthI kadI paNa bacI zakatA nathI." khIjA vadya kahyuM : " rAjana ! mAruM auSadha ThIka raheze. jo rAgI haze tA mAru auSadha rAgane naSTa karI deze, ane jo rAga nahu hAya teA auSadhi levAthI na kAI lAbha thaze, nahAni, ' rAjAe kahyuM, " khasa, Apa tA kRpA rAkheA. peAtAnA hAthe mRtyune AmaMtraNa kANu Ape A te zAntine smRti rahyA kare che. pratikramaNa vakhate pavitra bhAvanAnA pratini pratikramaNa karavAthI sAdhakamAM apramatta bhAvanI vidAya ApIne peTa masaLIne UbhuM karavA jevI vAta thaI. ' prakAza mananA pratyeka khUNAmAM jhagamage che, ane samabhAvanA amRta - pravAha aMtaranA maLane vahevarAvI bahAra kADhI nAkhe che, ane aMtarane svaccha banAvI de che. rAjAe kahyuM, "tamArI auSidha tA rAkhamAM ghI nAkhavA jevI che, tamArI A auSadhinI paNa mAre AvazyakatA nathI." trIjA vaghe kahyuM : "mahArAja! ApaNA rAjakumAra mATe tA mArI auSidha sarva zreSTha raheze. Apa rAjakumArane mArI auSadhi pratidina niyamita rIte khavaDAvA. jo koI rAga haze tA te auSidha rAgane turata naSTa karaze, ane jo koI rAga nahi heAya te paNa mArI auSidha tA phAyadA ja karaze. bhaviSyamAM navA rAga pedA thavA deze ja nahi, ane zarIranI krAMti, zakti ane svAsthyamAM nitya navI abhivRddhi karaze. '' rAjAe trIjA vaidyanI auSadhi pasaMda karI. rAjaputra te auSadhanuM sevana karavA lAgyA, tethI tenA svAsthya, zakti ane tejasvIpaNAmAM vRddhi thaI. ukta kathAnaka dvArA AcAryae ApaNane e zikSA ApI che ke pratikramaNa prAtaH ane sadhyAkALe pratidghina karavu' Avazyaka che. doSa lAgyA hoya te paN ane na lAgyA tA paNa kadAcit saMyamI jIvanamAM kAI hi`sA, asatya AdinA aticAra lAgyA haze teA pratikramaNa karavAthI te doSa dUra thaI jaze ane sAdhaka punaH peAtAnI pahelAMnI pavitra avasthA prApta karI leze. doSa eka rAga che, ane pratikramaNa tenI siddha acUka auSadha che. jo keAI doSa lAgyA na hoya te| paNa prAMtakramaNa karavuM Avazyaka che. tema karavAthI doSo pratye ghaNA 495 cAlu raheze, sayama pratye sAvadhAnatA maMda paDaze nahi, jIvana jAgRta raheze, svIkRta cAritra nira'tara zuddha, pavitra ane nirmaLa khanatuM raheze. pariNAme bhaviSyamAM bhUla thavAnI sabhAvanA ochI thaI jaze. pratikramaNa kevaLa jUnAM doSo dUra karavA mATe nathI, paraMtu bhaviSyamAM doSAnI saMbhAvanA ochI karavA mATe paNa che. pratikramaNa karatI vakhate je bhAvivaddhi raheze te sAdhakanA samayane zaktizALI ane tejasvI banAvaze. pApAcaraNa pratye ghaNA vyakta karavAnuM ja pratikramaNanuM dhyeya che. pApa karyuM" ke na karyuM" hAya, sAdhaka mATe A prazna mukhya nathI. pratikramaNa sa'camanAM chidrone baMdha karavA mATe che. pratikramaNathI Azrava rokAya che, saMyamamAM sAvadhAnatA Ave che, pariNAme cAritranI zuddhi thAya che. mA eTale niHsvArthanI jIvanamU mA eTale samarpaNanuM jIva ta gIta. AvA samarpaNuM ane nisvArthabhAvathI paramAtmAnI jIvanabhara sAdhanA karavAnI che. Page #550 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina daSTie dhyAna-vicAra tattvadarzana katyAre ? sarvajJa - bhagavAna-kathita zAstronA adbhuta tattvA ane rahasya pAmavAmAM mAtra buddhinu prAbalya ja kAragata nIvaDatuM nathI. buddhinI paTutA sAthe sva-buddhinA ekAMtanA anAgraha (namratA ) ane pUjya - puruSonI AptatAnA svIkAra karavA jarUrI che. e vinA mAtra sva-matine prAdhAnya ApanArane tattvanI sAcI samaja prApta thaI zakatI nathI. zAstromAM adbhuta rahasyA jANavA-samajavA ane anubhavavAnu` sAmarthya tene ja prApta thAya che, je zAstro ane zAstrakAro prati ananya AdarabhAva, kRtajJatAbhAva ane pUjyabhAva dhAssu kare che. peAtAnI buddhine ja nahIM, paNa zAstronI pukti ane yuktine je AgaLa kare che, zAsrayukti anusAre pAtAnI buddhine dore che, te ja vyakti tattvane prApta karI zake che. A aMge zrI jJAnasAramAM kahyuM paNa che ke " zAstrane AgaLa karavAthI vItarAga paramAtmA ja AgaLa karAya che. ane temane AgaLa karavAthI sarva prakAranI siddhi prApta thAya che." AtmAnA vikAsa ke AdhyAtmika jIvananI unnati sAdhavAnA sarala ane sAcA upAya e che ke sarvajJakathita tattvAne hArdika AdarabhAva ane zraddhApUrvaka jANavA, samajavA ane AcaraNamAM mUkavA. kaThinamAM kaThina granthAnAM gUDha rahasyA paNa tenA prati sAcI jijJAsA ane ananya AdarabhAva pragaTAvavAthI jANI zakAya che, athavA tevA prakAranA jJAnI - gurudevanA zubha samAgama prApta thAya che. zubha-dhyAnanI anivArya tAH dhyAna AtmAnI ja eka viziSTa zakti che, AtmAnA sthira-nizcala-adhyavasAya-pariNAmane dhyAna kahevAmAM Ave che. ane te zubha ane azubha ema be prakAranuM hoya che. duHkhamaya sa sAranA paribhramaNamAM ke AnaMdamaya zuddha AtmasvarUpanA pragaTIkaraNamAM jIvanuM azubha ke zubha dhyAna zrI pU. A. zrI vijaya kalApUrNa sUrijI mahArAja ja agatyano bhAga bhajave che. azubha--dhyAnathI saMsAravardhaka karmAnuM sarjana thAya che, ane zubha dhyAnathI pUsa'cita pApakarmonA kSaya (nirjarA ) thavAthI AtmAnI zuddhi thAya che. rAga - dveSa ane mAhAdinI prabaLatAne laI ne dhyAna azubha bane che. ane maitrI, prameA, karuNA ane mAdhyasthya Adi sadguNeAne laI ne dhyAna zubha bane che. jIva anAdi kALathI azubha dhyAna karatA AvyA che, mATe ja enuM saMsAra - paribhramaNa cAlu rahyuM che. A paribhramaNanA duHkhathI chUTakAro meLavavA hAya tA jIve peAtAnA dhyAnane zubha banAvavA puruSA karavA jarUrI che. azubha dhyAnanI jeTalI tAkAta pApa karmone sarjana karavAnI che, tenAthI keTalIye gaNI adhika tAkAta zubha dhyAnanI janma janmAMtaranA sacita sarva pApAne samULa khatama karI devAnI che. nAsikAgre anAhata dhyAnamA ( (mA~ Page #551 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha temAM dhyAnanI mukhyatA che. zeSa bheda dhyAnanI ja zuddhi mUrdhani ah ' dhyAnamA ane vRddhimAM hetubhUta bane che. jaina zAsananuM pratyeka anuSThAna e mokSano hetu che. enuM kAraNa e che ke te tapa pUrvakanuM hoya che. jinezvara bhagavaMtoe mAtra dehadamanane nahi, paNa IcchAonA nirodhane tapa karyuM che. A rIte tapa ane yoga (dhyAna) banenuM lakSaNa apekSAe samAna hovAthI baMnenI abhinnatA che. dhyAna, mana, vacana ane kAyA traNenI zuddhi ane sthiratAthI thAya che. citta zuddhi mATe prathama kAyA ane vacananI zuddhi anivArya che, e vinA vAstavika rIte mananI zuddhi ke sthiratA prApta thaI zakatI nathI. jena - darzanamAM batAvelo ahiMsA, saMyama ane tapa rUpa dharma ke jJAna, darzana, cAritryarUpa dharma e traNe yeganI zuddha ane sthiratAnuM saMpAdaka che. jaina - dazane batAvelI vyavahAra ane nizcaya - ubhayalakSI mokSa - sAdhanA e traNe yogo (mAnasika, vAcika, kAyika) nI zuddhi ane sthiratAne samAna rIte samarthana Ape che. anAdinA azubha - dhyAnane zubhamAM parivartana manane azuddha ane caMcaLa banAvavAmAM jema kAyA ane karavuM e ja mAnavanuM parama kartavya che." * vacananI pravRtti agatyano bhAga bhajave che, tema mananI zuddha ane sthiratAmAM kAyA ane vANI potAnA bhAga kema na emAM ja mAnava jIvananI sArthakatA rahelI che. bhajave ? kevaLa - jJAnanI prApti pachI ane zivapadanI prAptinI sAmAyikanI mahAna sAdhanAmAM sarvasAvadya (pApa) pUrva kSaNa sudhI paNa dhyAnanI upayogitA che. te svastha vyApArono tyAga ane nirvagha (zubha) vyApAronuM sevana dazAmAM eka kSaNa paNa zubha - dhyAna vinAnI na jAya, tenI traNa yuga ane traNa karaNathI karavAnuM spaSTa vidhAna jaina kALajI satata ApaNe sau e rAkhavI atyaMta jarUrI che. zAstromAM karavAmAM AvyuM che. jaina dRSTie " dhyAna - sAdhanA aSTapravacana - mAtAnuM pAlana e sAmAyikanI pratijJAna jaina zAsanamAM, tenA AgamagranthomAM ane tenI dainika ja A ja vistAra che. tenA dvArA mana, vacana ane kAyA traNenI dharma - ArAdhanA ane viziSTa - anadvAnomAM dhyAna zuddha thAya che. sAdhanAne keTaluM mahattvabharyuM sthAna - mAna che? tene aSTa pravacana - mAtA ane yoga - sAdhanA saMkSepamAM ahIM vicAra karIzuM. (1) IrSA samiti (2) bhASA samiti (3) eSaNa dhyAnanI agatyatA, vyApakatA ane prAraMbhathI aMta samiti (4) AdAnabhaMDamatta - nikSepaNa samiti (5) sudhI vAstavika prakriyA jinAgamamAM ane prakIrNa - graMthomAM pAriThA panikA samAta (6) manogupta (7) vacanagupti jainAcAryoe je rIte rajU karI che, te rIte bIje kyAMya (8) kAyagupta. jovA maLatI nathI. A AThe pravacana - mAtAomAM "mane gupti e sAdhya dhyAna - zatakamAM jaNAvyuM che ke " AzravanA dvAro che, ane zeSa sAta mAtAo tenA sAdhana che. e saMsArano mArga che, ane saMvara- nirjarAnA dvAro e sarva prakAranA dhyAnane samAveza AThe pravacana mAtAmekSane mArga che, mokSane parama upAya "tapa" che ane emAM paNa thaI jAya che. tapamAM dhyAna sauthI mokhare che." (1) IryA - samitithI prANanI zuddhi thAya che. tapanA cha bAhya ane cha atyaMtara ema bAra prakAra che. ' jayaNApUrvaka mAtra sADA traNa hAtha sudhI nIcI draSTi rAkhI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #552 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 498 jenaratnaciMtAmaNi aMtara AtmAramA siddhacakrajI mAMDaNI - no kansalI---- ----- namo siddhA ..mI loesabyasAhaNaM -- tene prathayA-- namo dasaNassa ---namo NANassa --namo carittassa namo tavassa jIvajaMtu rahita bhUmi upara tene jayaNApUrvaka parAThavavuM.) (6) kAyaguptithI kAyAnI-kAyAnA samagra avayanI zuddhi thAya che. bhASA samiti ane vacanaguptithI vANInI zuddhi thAya che. zeSa samiti ane kAyaguptithI-kAyAnI ane tenA judA judA aMgonI zuddhi thAya che. tenA phaLarUpe ane mane gupti dvArA mananI zuddhi ane sthiratA prApta thAya che. samiti e samyapha pravRtti-svarUpa che. ane gupta samyaka pravRtti-nivRtti ubhaya svarUpa che. A rIte jinAgamomAM batAvelI mokSamArganI sAdhanA dhyAna ane ga svarUpa ja che. vartamAna caturvidha saMghamAM yathAzakti tene abhyAsa ane tenI upAsanA cAlu che. mAtra tenA rahasyo tarapha ApaNuM dhyAna dorAya, aMtarane AdarabhAva u9lasita thAya ane mokSanA lakSapUrvaka tenA mATe sakriya puruSArtha thAya, to vartamAnamAM prApta karI - kAryotsarganI be muddAo kaI jIva mArA paga taLe AvI dabAIna jAya tenI sAvadhAnI sAthe dhImI gatie cAlavuM te Isamiti che. (2) bhASA samiti ane vacana-guptithI vANInI zuddhi thAya che. (hitamita bAlavuM ke jarUriyAta vinA na bolavuM) (3) eSaNa samitithI AhAra zuddhi thAya che. (doSarahita bhikSA vaDe bhajana karavuM) _(4) AdAnabhaMDamatta nikSepaNA samitithI kAyAnI ane dRSTinI zuddhi thAya che. (koI paNa cIja letA, mUkatA ke ApatA utAvaLathI nahi paNa dRSTithI barAbara jaI tapAsI keAI jIvane pIDA - duHkha na thAya, tevI kALajIpUrvaka levI mUkavI ke Apa-le karavI) | (5) pAriSThApanikA samitithI maLa-mUtra visarjananI zuddhi thAya che. (UDila-mAnuM vagerenI zaMkA thatAnI sAthe ja nirdoSa re Jain Education Intemational Education International Page #553 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 299 zakAya teTalI kakSA sudhInI citta prasannatA ane Atma- vaDe ane avirata dhyAnAbhyAsa dvArA potAnI prajJAno samAdhi ApaNe A jIvanamAM paNa avazya prApta karI zakIe. prayAga - upaga karanAra sAdhaka uttama ( vizuddha - bhAvadhyAnanI siddhi : yukta) yogano lAbha avazya pAmI zake che." dhyAna roganI sAdhanAmAM pragati ane siddhi prApta dhyAnano mahimA karavA icchatA sAdhako mATe pU. A. zrI. haribhadrasUrijI dhyAna mokSanuM pradhAna aMga-kAraNa che. saMsAranA hetuo mahArAje "biMdu"mAM je cha upAya batAvyA che, tene mithyAva, Azrava Adi che, tenA pratipakSI dharmadhyAna ane dareka sAdhake potAnA jIvanamAM lAvavA avazya prayatna karavo zukaladhyAna che. joIe, jethI sAdhanAnI siddhi sarala bane che. saMvara ane nirjarA mokSano mArga che, te banenuM kAraNa (1) utsAha : dhyAna ke yoga viSayaka jJAna ane tenI tapa che, tapa vaDe saMvara ane nirjarA thAya che. dhyAna e prakriyA vagerenA abhyAsa mATe hRdayano utsAha akhaMDita tapano pradhAna-aMtaraMga hetu che. mATe dhyAnane mokSanuM pradhAna rAkhavo. kAraNa kahyuM che. (2) nizcaya : dhyAna ke yoga sAdhanA karavAno saMka95- AtmA sAthe lAgelA karmamalane dhoIne sApha karavA nizcaya sudaDha hovo joIe. " A sAdhanA huM avazya mATe dhyAna nirmaLa jaLa samAna che. karmakalaMkane bALIne karIza" evo aDaga nirdhAra karavo. bhasma karavAmAM dhyAna-agninuM kArya kare che, karmayaMkane sukAvI nAkhavA mATe dhyAna pratApI sUryanI garaja sAre che. (3) dharya: sAdhanA kAlamAM game tevA saMkaTa vine Ave chatAM sAdhanAthI calita thavuM na joIe. dhyAna dvArA jema mana, vacana ane kAyogano tApa, zeSa ane bheda-nAza thAya che, tema kilaSTa karmone paNa dhyAna (4) saMteSa : AtmAnA sahaja svabhAvanuM ja eka vaDe tApa, zeSa ane nAza thAya che. dhyAna ane tenI vRddhi mAtra lakSya rAkhI bAhyapRhAne dharamULathI nAbUda karavI karanArA anazanAdi tapa vaDe kamaraganI cikitsA thAya che. joIe. ghaNuM samayathI ekatrita karela kASThasamUha pavananA jhapATA (5) tattva darzana : dhyAnayoga e ja paramArtha - sArabhUta sAthe lAgelA agni vaDe jema thoDIvAramAM baLIne bhasma che-evI saTa pratIti-zraddhA keLavavI joIe. thaI jAya che, tema aneka bhavenAM saMcita puSkaLa karmo paNa (6) janapadatyAga : gatAnagatika loka vyavahArano tyAga dhyAnAgni vaDe theDI vAramAM ja baLIne rAkha thaI jAya che, karavo joIe. kahyuM che ke nAza pAmI jAya che. "Agama-zAstrAdinA abhyAsa vaDe, anumAna - yukti pracaMDa pavananA vegathI vAdaLAMo kSaNa vAramAM vikharAI tritayabhedanA abheda mAre dhyAna ........namo siddhALa ------namo rihaMta -----no maravA eso paMcanamukkA sabvapAvappaNAsamo maMgalANaM ca sabasi pasaMva maMgatuM ! namo vannara TET--- ---- no . Jain Education Intemational Page #554 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi 500 metArajamuni zama dama guNanA sAra gurujI metAraja aNagAra jAya che, tema karmarUpa vAdaLadaLa paNa dhyAnarUpa vAyunA vegathI | paLavAramAM vilaya pAmI jAya che. dhyAnI AtmA kaSAyajanya IrSA, viSAda, zoka-saMtApa Adi mAnasika dukhethI kadApi pIDA pAmato nathI. anukULapratiphaLa game tevI paristhitimAM te prasannacitta ane prakRdita rahI zake che. A che dhyAna-sAdhanAno mahimA...! eka apUrva-graMthaH tyo bhikSAne sUjhatIjI medaka taNe e AhAra kauca jIva javalA co, vahorI vaLyo RSi dhyAnayoga aMgenI vistRta mAhitI ane suMdara mArga, darzana pUruM pADatA "dhyAnazataka" ane "gazAstra" vagere graMtha jainasaMdhamAM te viSayanA jANakArone suvidita che, ahIM eka evA graMthano ulekha thAya che, jene paricaya bahu ochI vyaktione haze! e graMtha che, dhyAnavicAra. namaskAra-svAdhyAya" nAmanA pustakamAM mudrita thayelI A nAnI chatAM ghaNuM mahattvanI kRti dhyAnaviSayaka adbhuta rahasyamaya prakAza pAthare che. temAM sau prathama dhyAnanA covIsa bheda ane tenAM lakSaNa batAvavAmAM AvyAM che, tyAra bAda dhyAnanI pUrvabhUmikArUpe ciMtA ane bhAvanAnuM svarUpa darzAvI, bhavanayoga, karaNaga vagerenuM rahasyamaya varNana karI ukta vIsa bhedamAMthI pratyeka bhedanA 18432 peTA bheda pADI tenI samajUtI ApI che. tenuM ciMtana - manana - parizIlana karavAthI dhyAna - ganI vizALatA ane sUkSamatA keTalI che, tene Acho khyAla AvI zake che. dhyAnaganA abhyAsI ane jijJAsuo mATe A * dhyAnavicAra" graMtha aneka rahasyamaya tatvane nirdeza karavA sAthe sAdhanA mATe apUrva che, tenuM avagAhana karavAthI temAM nirUpAyelA tenI vizeSa pratIti thaI zakaze. (zrI vardhamAna jaina peDhI - pAlItANA prakAzita tattvajJAna - smArikA khaMDa-2 mAMthI sAbhAra) zira para lIlI nAghara vITe khUba kasI senAra taDake ubhA rAkhyA toye, rUThayA nahI aNagAra dhanya ho metAraka munine vaMdana ho metAraja aNagArane Jain Education Intemational Page #555 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 501 zrIparameSThi-vidhA- yantram .. * maNe namaH amahAriddhIo hiri -siri lacchi, zuddhI- kNtiio| vijayA jayA jayaMtI viyarai aparAjiyA vitahi / / TI indrAya namaH jayAye namaH mI : svaahaa| ariho bhaga vidhinAthAya namaH AnlanAthAya nama bhagavaA namaH / 10hmaNe nama namaH 10 adhokAyaina 15 AjatAyanara namaH 9 sutArikAya namaH zrI to namaH IzAnAya namaH MbIranAthAya namaH mAtaMgAya namaH (VA gAdinAthAya namaH namaH1mAnavya namaH / a agnaye namaH caha lAgalANa arihaMta ja:24sAyikAyadA gomukhAya namaH cazvarya namaH RSabha R AjatanAthAyana pAvanAdhAya nama 13 pAcAya namaH 23 padmAvatyanamaH 3mahAyakSAya namaH AjatabalAyanamaH yakSero namaH yAMsanAthAya namaH / nAthAya namaH taminAthAya nama kusya namaH NUARDImama 2 gomedhAya namaH 6. disApAlANaM vijayAya namaH namaH | 12 caNDayai namaH 12 kumArAya namaH vAsupUjyanAthAya namaH - siddha-Ayariza . Aya namaH22 aMbikA nAthAya namaH SisaMbhavanA buddhi kuberAya namaH aparAjitAya namaH ANaM dasaha dila naminAthAya namaH 121 bhRkuTaya namaH 122 supArzvanAthAya mAtaMgAya namaH zyAmAya namaH vAriSaNa namaH |AvAdatAyA 3 duritAya namaH 3trimukhAya namaH saMbhavanAthAya namaH varddhamAna gariya - uvajjhAya. 13SaNmukhAya nmH| vimalanAthAya namaH A vijayAyai namaH a yamAya namaH dhRti A .. diyaNaTevayANaM risuvratanAthAya namaHs T0varuNAya namaH naradattAya namaH/21 acyutAya namaH SEAbhina priyAkuzAyanamaH 15 pAtAlAyanamaH 1972 - savvasaMgha TRYanantanAthAya nama pajhAmanAthAyanara RANAMANESHW / yakSAya namaH zAntidevI kAlikAya namaH dharajAprayAya namaH 20. een - per DipaNe nmH|19dhaalaa ndrAya namaH 9kuvarAya 5 mahAkAlyai namaH / HOT 5 tubara namaH sumatinAthAya namaH - dhammAtatya- pana sarasvatIdevI abhinandananAthAya nama dharAyanamaH lAyanaH dhAriNama tidevayAe awaranAthAya namaH nirvANya namaH 17 bAlA kAti u~ vAyave namaH garuDAya saliTena 18 TVdharmanAthAya namaHWS tya-pavayaNassa kaMdapAya namaH16 nimaH yadevayAe gAndhavAya namaH kunthujAthAya namaH suyadeva bhagavaIe jitAyeM (jayantyai namaH varuNAya namaH nirjataye namaH mati nAgAya namaH kSi Jain Education Intemational Page #556 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainadarzanamAM dhyAna zrI kapilabhAI keTaDiyA agonuM vana jI rIte kAma batAvI che hAla sAMpratakALamAM jene dhyAna kahe che evA dhyAna gAthAonA upayogI azone ApavAmAM Avaze, je vaDe aMge ekamAtra zubhacandrAcArye ja mAtra potAnI kalama sarva dhyAnane dhyeya banAvI ApanAra jijJAsuone eka calAvI che. umAsvAmIe potAnA sUtrAtmaka graMtha "mokSa- jaina sAdhune A vize zo abhiprAya hato ane che te zAstramAM cAra prakAranA dhyAna vize thoDI vAta karI che tevuM dhyAnamAM Ave. itara keTalAka AcAryoe kaMIka kaMIka thoDuM lakhyuM che tethI have zarU thAya che graMthakAranI gAthAo ane tenA artha ahIM zubhacaMdrAcArye dhyAna vize je gAthAo potAnA "jJAnAva" nAmanA graMthamAM ApI che eno anuvAda viSayesu yathAcitta jarmagnamanAlamAM jijJAsuo mATe rajU karavAno prayAsa karyo che. jainadarzanamAM tathA yadyAtmanastave saH ke na zivabhavet vA 2012 dhyAnane ArtadhyAna, raudradhyAna, dharmadhyAna ane zukaladhyAna (jema jIvanAM citta viSayasevanamAM nirAkularUpa tallIna ema cAra rIte dhyAnane varNavyuM che. A cArenA piTA cAra thAya che te pramANe je AmatattvamAM lIna thaI jAya to cAra bhAga che. eTale kula seLa prakAre dhyAnanI kathanI jaina evo keNa che ke je mokSarUpa na banI jAya?) zAstromAM che. InDiyANI na guptAni nAbhastazcitta nijayaH yoga eTale dhyAna evo eka artha che chatAM jainetara na niveda kR mitra nAtmA dubena bhAvitaH 2012. darzanamAM roganAM ATha aMga gaNAvyAM che. yama, niyama, evamevAparNIya pravRttirdhAna sAdhanA Asana, prANAyAma, pratyAhAra, dhAraNA, dhyAna ane samAdha. eTale A AThamAM dhyAnano naMbara sAtamo che. AgalAM svameva vaMcita mUkaddhayapathamyutiH | ra0rara aMgonuM varNana ganI daSTie jainadarzanamAM karavAmAM ( aneka mUkha evA che ke jemaNe Indriyone kadI vaza AvatuM nathI paNa bIjI rIte e aMgenI vAta ane upa- karI nathI, cittane jItavAno kadI abhyAsa karyo nathI, nakalI yogitA ane upAdeyatA janazAstromAM batAvI che. paNa e vairAgyamaya banyA che tathA kadI kaSTapUrvaka AmAnI bhAvanA karI badhAM bAhya sAdhana hoI e upara vadhu bhAra devAyo nathI. nathI, evA jIvo vRthAhI mokSa prApti mATe dhyAnanuM sAdhana laI dhyAna AMtarika zuddhinuM ajoDa sAdhana hoI ene viratArathI beThA che. paraMtu temaNe pitAnA AtmAne ja ThakhyA che ane samajAvavAmAM Avela che. teo A leka paraleka baMne mATe bhraSTa banI gayA che !) "pare mokSahetu" evuM umAsvAmIna satra che. eTale ke manodhe bhavetRddha vizvameva zarIribhiH | dharmadhyAna ane zukala dhyAna mokSanAM kAraNe che. paNa A prAsaMvRttacittAnAM zeSodhaDapyapArthaka che 22/6 paMcamakAlamAM hInasaMhananane kAraNe zukala dhyAnanI zakyatA (jeNe manane rokavuM teNe sarva roLyuM athavA jeNe nathI e thI dharmadhyAnamAM pAraMgata banavAnI koziza karavI potAnA manane vazamAM nathI lIdhuM enAthI anya indriyAjoIe ane enI ja zIkha ApavI joIe. dikane rokavI paNa vyartha che.) pahelI zatAbdImAM bheja rAjA thayA. e samaye mahArAja eka eva manorodhaH sarvAgudayasAdhaka muMja paNa hayAta hatA. A ja samayamAM bhatRhari ane yamevAbhakhya saMprApta yoganastattvanizcayam . 21/1 jainAcArya zrI zubhacaMdra paNa thayAnuM nakakI che. baMnene bhAI (eka manane rokavuM te samasta abhyadayane sAdhavAvALuM paNanuM saguM hatuM e paNa eka mata che. game tema bhadraM. zuM che, kAraNa ke manarodhanuM avalaMbana karIne bhegIzvara tattva harinA "vairAgya zataka" graMthanI jema zubhacaMdrAcAryano nizcayatAne prApta thAya che.) - jJAnArNava graMtha paNa saunA mATe surAdhAya che. A graMthamAM 38 prakaraNa che; paNa 25, 26, 27, 28, 29, 30, * zrI zumacaMdrAcArye potAnA "jJAnAva" nAmanA 11 thI 38 sAthInAM prakaraNamAM dayA no viSaya 'kAra jIne ati upayogI zAstramAM 'mananA jayathI dhyAnanI che, paNa ahIM te te paikI 27 thI 31 prakaraNomAMthI Asana. zuddha' nAmanI bAvIsamA adhyAyamAM kahyuM che : prANAyAma, pratyAhAra, dhAraNuM ane dhyAna aMgenI (1) mananI zuddhithI, jIvonI zuddhi thAya che. mananI zuddhi Jain Education Intemational Page #557 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 503 mAtra che. je purANAnAM ja karI mana che. tyAre vinA mAtra kAyAne duHkha ApavuM-kaleza Apavo vRthA che. mananI prayAse thAya che paNa jyAM sudhI rAgadveSanA sAcA svarUpane zuddhatA mAtra dhyAnanI zuddhatA ja sAdhatI nathI paNa jIvAnI ane tene jItavAnA yathArtha prayAsenuM rahasya jANI rAgadveSa karma jALane paNa kApe che. je puruSa cittanI zuddhatAne prApta karyA dUra karavAmAM na Ave to mana kAbUmAM AvatuM nathI. ane vagara mukta thavA mAge che te mRgatRSNanAM jaLa pIvA samAna pariNAme dhyAnanI siddhi thatI nathI. che. (2) jenA prabhAvathI avidyAnuM ullaMghana karI mana sva rAgadveSa, ane mahino abhAva thatAM samatAbhAva jAgrata varUpamAM sthira thAya te ja dhyAna che, te ja vijJAna che, te thAya che. tyAre zatrupriya, niMdAstuti, vananagara, sukhaduHkha, ja dayeya tattva che. (3) caMcaLa cittarUpI vAMdaro viSayarUpI vanamAM bhamyA kare che. je puruSe tene re , vaza karyo tene jIvanamaraNa, tRNukaMcana vageremAM iSTa - aniSTa buddhi ane vAMchita phaLanI siddhi che. je puruSa svataMtra vicaravAvALA mamatva thatAM nathI. Avo sAmyabhAva ja jIvane mokSanuM kAraNa bananAra dhyAnanI siddhimAM kAragata nIvaDe che, tethI have cittane kAbUmAM levA samartha nathI, jeNe potAnA cittane vaza nathI karyuM tenAM tapa, zAstrAdhyayana, vratadhAraNa, jJAna, kAya AcArya samatAbhAvanuM varNana kare che. kaleza vagere ghAsa-bhUsA samAna ni sAra che. kahyuM che ke, meharUpI agnine zAMta karavA, saMyamarUpI gharane Azraya pavana vega hute prabala, mana bharamai saba Thaura; karavA ane rAgarUpa vRkSonA samUhane kApavA mATe samabhAva uttama sAdhana che mATe tene tuM bhaja. kAma ane bhegAdikathI yAko vaza-kari nijamaM te muni saba zira maura. virakta thavuM, zarIranI Asakti choDavI e samatAnI kaI ne kaI uttama upAyo vaDe kadAca mananA vyApArane prAptinAM sAdhana che, kAraNa ke A samatAbhAva ja kevaLasaMkecAvI tene ekAgra karI zakAya che paNa tyAM rAgadveSa jJAnarUpI lamInuM piyara che. bhedavijJAnI puruSa samabhAvanuM vagere vikAro eTalA prabaLa che ke te manamAM avanavA vikAra avalaMbana pAmIne pAtAmAM ja potAnA AtmAno nizcaya utpanna karI badhI bAjI bagADI de che tethI AcArya have karIne ekameka evAM jIva tathA karmane judAM kare che. AtmA rAgadika dUra karavAno prayatna karavAno upadeza kare che. rAgadveSAdika vaDe anya pardAthone grahaNa na kare evI rIte jIvonA svAbhAvika jJAnarUpI rAjyanA aMgane ghAta pitAnA AtmAne samabhAva vaDe bhAvavo joIe. meharUpI karavAvALA rAgAdika bhAva cittarUpI pRthvImAMthI vinAyane siMhathI rakSAyelA rAgarUpa bhayAnaka vanane yogIjano svayameva utpanna thAya che. yogIjano idriyonA viSayone samabhAvarUpI aMgna vaDe jalAvI de che. samatAbhAva pragaTa dUra karI nijasvarUpanuM avalaMbana kare che to paNa rAgAdi bhAva thatAM AzAtaMtu chinna thaI jAya che, avidyAno kSaya thaI manane chetarI le che-vikAra utpanna karAvI de che. te manane jAya che ane cittarUpI sarpa nAza pAme che arthAt enuM kadIka mUDha banAve che, kadIka bhrama utpanna kare che, kadIka bhramaNa aTakI jAya che. A che samabhAvanuM aciMtya phaLa bhayabhIta, kadIka Asakta, kadIka zakita ane kaI kaIvakhata ane apUrva mahimA. sarvajJoe sAmyabhAvane ja utkRSTa kalezarUpa banAvI aneka prakAre sthiratAthI Tyuta karI de che. dhyAna kahyuM che. ane e sAmyabhAvane pragaTa karavA mATe tethI jenA rAga kSINa thayA che, dveSa cuta banyA che ane ja badhAM zAstronI racanA ane vistAra che. jyAre jIva meha naSTa thayo che evuM mana sAcA saMvarane prApta thAya che pitAne audArika, tejasa ane kArmANa evA traNa prakAranAM ane te vAMchita phaLa meLavI zake che. mehakamano nAza zarIrothI bhinna ane rAgadveSameharahita jANe che tyAre thatAM ane rAgAdi vika zAMta thatAM yogIjano potAmAM sAmyabhAvamAM sthiratA prApta thAya che. AvA samatAbhAvanA ja paramAtmAnAM darzana karI zake che-ravAnubhavano svAda meLavI prabhAvathI kruramAM krUra jIvo paNa vairabhAva bhUlI zAMta ane zake che. anAdithI utpanna rAgadveSarUpI mahApizAca ja anaMta nirupadravI banI jAya che. jema zaradaRtumAM agatya tArAnA duHkhonI utpattinuM mukhya kAraNa che mATe jJAnarUpI sUryanA saMsargathI jaLa nirmaLa banI jAya che tema samatAyukta prakAzane Azraya karI rAgarUpI nadIne sUkavI nAkha. manarUpI yogIzvaronI saMgatinA sAnidhyamAM malina citta paNa pakSInI rAgadveSarUpI be pAMkhe kApI devAmAM Ave te ja prasanna ane nirmaLa banI jAya che. A nikRSTa paMcamaMkAlamAM vika9parUpI bhramaNa aTakI zake che. A rAgadveSanuM bIja meha samatAbhAvanI ArAdhanA vaDe mokSamArganI sAdhanA karavA che ane meha ja samasta doSane saradAra che. vALAM jIvo nahivat che - amAvA jevA che. e sAMprata jIvonI kamanasIbI che. A mohamalane kAraNe jIva saMsArI che ane tenA aneka jaina AcAryonI jema zrI zubhacaMdrAcArye paNa jatAM te mokSasvarUpa bane che. saMsAranI vicitratA ane jInA bhAvomAM anAtmapaNAnI AsthA che. e paNa "jJAnArNava"mAM cAra prakAranA dhyAnanI vistRta mAhitI mehano ja vilAsa che. ApI che. dhyAnanA cAra prakAra che: ArtadhyAna, rIdradhyAna, dharmadhyAna ane zukaladhyAna. A cAre dhyAnanA cAra cAra yamaniyamAdi deganAM sAdhanothI manane jItavAnA avAntara bhede che. have e bhedanAM nAma ane emanAM dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #558 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 504 jenaratnaciMtAmaNi lakSaNo joI e. sauthI pahelAM AtadhyAnane samajI laIe. ane bhAvimAM pApabaMdhanuM kAraNa che. mane svapnamAM paNa dhyAna prazasta ane aprazasta ema be prakAre paNa varNana kaI paNa prakAranA roganI utpatti na ho evI ciMtA vAyuM che. prazasta dhyAna mokSaprAptinuM pradhAna kAraNa che. thayA karavI e paNa A dhyAnamAM garbhita che. dharaNendrane A dhyAna pAparUpI mahAvanane dagdha karanAra agni jevuM sevavA lAyaka bhega, traNa bhuvanane jItavAvALI lakSmI, che. utkRSTa kAyabaMdha yAne saMhananavALA sAdhunuM antaH muhUrta sarvazatrurahita rAjyasaMpadA, devAMganAonI addabhuta lIlAne paryata ekAgra ciMtA nirodhane jJAnIoe dhyAna kahyuM che. paNa lajAve evI rUpavatI aMganA vagere AnaMdadAyaka vastuo eka yamAM - eka vilaya yAne padArthamAM - Thare to e mane maLe enuM satata ciMtavana karavuM ene nidAnaja yAne thAna kahevAya. enAthI bhina hoya ene paMDitoe bhAvanA bhegAtta ArtadhyAna kahyuM che. A saMsAranI paripATIthI kahI che. bhAvanA eTale anuprekSA yA arthaciMtA. rAgarahita Upaje che ane saMsArane vadhAranAruM mULa kAraNa che. mAnathaIne vastu - svarUpanuM ciMtana karavuM e prazasta dhyAna che. tenA ISTa bhegAdinI siddhi tathA zatrughAta mATe nidAna jemaNe padArthanAM sAcAM svarUpane oLakhyAM nathI ane jemano thayA karavuM e cothuM ArtadhyAna che. A cAre dhyAna zarUmAM AtmA rAgadveSa tathA mehathI pIDita che evA jIvonI ramaNIya dekhAya che-lAge che paNa aMtamAM kupathyanI jema svAdhIna pravRttione aprazasta dhyAna kahe che. A aprazasta duHkhadAyaka che. A cAre dhyAna saMyatAsaMyata nAmane pAMcamAM dhyAna jIvone vinA upadeza svayaM thAya che, kAraNa ke te guNasthAna sudhI hoI zake che. chelluM nidAnujanya cothuM anAdi vAsanA che. ArtadhyAna pramatta guNasthAnavatI munirAjane hotuM nathI. A ArtadhyAna kRSNa, nIla ane kApata nAmanI traNa Ata zabda pIDA ane duHkhamAMthI utpanna thayo che. azubha lezyAonA baLe karIne pragaTa thAya che ane ethI ArtadhyAna ajJAna athavA mithyAjJAnanI vAsanAne kAraNe utpanna thAya che. AnA cAra prakAra cheH (1) aniSTa e pAparUpI dAvAgnine utpanna karanAra iMdhana samAna che. saMcAgaja - aniSTa - apriya padArthonA saMgane kAraNe AnuM phaLa tiryaMcagati che. thanAra (2) ISTa vigaja - ISTa padArthanA viyogane kAraNe have azubha dhyAna bIje bheda jene raudradhyAna kahe che thanAra (3) vedanAja -roganA prakopanI pIDAthI thanAra enuM varNana karAya che. (4) nidAnaja-AgAmI kAlanI vAMchAne kAraNe UpajanA. A dhyAna radra AzayathI utpanna thAya che. ethI e jagatamAM svajane ane zarIra, dhana ane saMpatti - cala- bhayAnaka che. krUra AzayanA ane jJAnIoe rudra kahyA acalane nAza karanArAM to; agni, jaLa, viSa, zastra, siMha, che. AvA jInAM kArya ane bhAva radra hoya che. zAstromAM sthaLacara, jaLacara, nabhacara jIvo, duSTajana, vairI ghaNuM che. A dhyAnanA paNa cAra prakAra gaNAvyA che. hiMsAmAM AnaMda e vaDe pitAne priya evI cIjone nukasAna pahoMcADanArA mAnatAM hiMsAnaMda raudradhyAna bane che tema asatya bolavAmAM ghaNA prasaMge bane che. AvAM aniSTa vAnane saMyoga thavo AnaMda mAnatAM mRSAnada, cIryakarmamAM khuzI anubhavatAM e pahela ArtadhyAna che. AvI calaacala aneka aniSTa cauryAnaMda ane viSayonI rakSA karavAmAM AlAda AvatAM padArthonI prApti thatAM manamAM kaleza utpanna thAya che. Ane saMrakSaNAnaMda nAmanuM cothuM dhyAna bane che. have darekane ArtadhyAna kahe che. AvAM aniSTa to anAyAsa AvI vistArathI samajAvAya che. caDe che tyAre emane saMga haTe ane emano viyoga jInA samUhane pitAthI ke pArakAthI mAravAmAM AvatAM, thAya evuM vAraMvAra ciMtana thayA kare ene paNa ArtadhyAna pIDita karAtAM tathA nAza karAtAM athavA mRtyune ghATa utAratAM kahe che. rAjasattA, ezvarya, strI - parivAra - mitra ane je harSa mAnavAmAM Ave che ene hiMsAnaMda kahe che. A bhegAdino nAza thatAM, cittane prasanna karanAra driya vilayone viyoga thatAM tathA pIDA, bhamra, zoka ane mehane jagyAe zA upAyathI jIvone mArI zakAya, A jIvone kAraNe niraMtara bedarUpa thavuM e ISTaviyogajanita ArtadhyAna jaladI pUrA karavAmAM koNa catura che, A ghAtanA kAryamAM che. manapasaMda ane dilIpa vastune nAza thatAM enI kone vadhu rasa che, A badhA ja keTalA divasamAM mArI punaHprApti mATe je satata kalezarUpa pariNAma thavA e paNa zakAze - A prakAranI vicAraNAne raudradhyAna kahe che. nabhacara, ISTaviyogaja A sthAna che. 8 thalacara, jalacara pazupakSIonA TukaDe TukaDA karavA, ane emane bALavA, bAMdhavA, chedavA, emanA nakha, hAthapaga, vAtapittakaphanA prakopathI utpanna thayela zvAsa, bhagaMdara, cAmaDI, AMkha, pAMkhe toDI judAM karavAM vagere krUra karmone jalodara, koDha, atisAra, javarAdika roga je zarIrane nibaLa hiMsAnaMdI raudradhyAna kahyAM che. A yuddhamAM A badhAne ghAta banAve che ane nAza paNa kare che. ene kAraNe je vyAkuLatA thaI jAya ane A pakSanI jIta thAya te sAruM AvuM smaraNa thAya che ane rogapIDA ciMtavana nAmanuM A dhyAna kahyuM karavuM e paNa raudradhyAna che. pUrvakAlanA verInA verane yAda che. A dhyAna durnivAra ane duHkhanI khANa samAna che karI ene kevI rIte badalo lauM enA vicAra karavA e cAmaDI dhyAna ko jIta thAya te sArane dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #559 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 505 paNa raudradhyAna che. "hamaNu zakti nathI ethI zatru jitAte mArAthI chInavI le che emanA kularUpI vanane huM paNa eka nathI paNa paralokamAM game te rIte zakti meLavIne ene pUro divasa game te prakAre dagdha karIza, tathA pRthvIne bhedIne aneka karIza"nA saMka9pa paNa raudradhyAna che. bIjAnuM bhUMDuM thAya jIvono ghAta karIne durgagaDhamAM praveza karIne, samudrane tema cAhavuM, bIjAne kaSTa thatuM dekhI saMtoSa mAnavo, ulaMghana karIne, uddhata zatruonAM mastaka para paga mUkIne huM ItaramAM guNa dekhIne tathA bIjAonI saMpatti joIne draSa ekacakrI rAjya karIza. AvA AvA vicAronuM ciMtavana karavo e paNa raudradhyAna che. hiMsAnA upakaraNa - zastrAdi viSayasaMrakSaNa raudradhyAna kahevAya che. ene parigrahAnaMdI saMgraha karavAM, duSTa jIvo upara anugraha kare, nirdayatAnA raudradhyAna paNa kahe che. A dhyAnamAM sauthI nikRSTa kRSNalezyA bhAvo vyakta karavA e hiMsAnaMdI jIvonAM bAhya cihno che. joDAyelI hoya che je jIvone narakagatimAM laI janAra che. je pura, A jagatamAM samIcIna satya dharmanA mAgane karatAM, paruSatA, vaMcakatA, kaThoratA, nirdayatA A badhAM raudracheDIne, madathI unmatta thaI evI rIte ciMtana kare ke ame ane kevI rIte visara e dhyAnamAM dekhItAM cihno che. lAlalAla AMkhe, vAMkI rahetI ThagAInAM zAstro racI, asatya ane dayArahita mArga calAvIne bhramaro, bhayAnaka mukhAkRti, dehamAM haradama kaMpana, zarIre jagatane e paMthe vALI aneka ApadAomAM nAkhIzuM ane parasevo thaI javo vagere A dhyAnanAM bahAranAM cihno che. manavAMchita sukha bhogavIzuM tathA asatya caturAI vaDe loko je gRhastha parigraha, AraMbhI ane kaSAyapracura doSothI pAsethI dhana meLavIne gheDA, hAthI, nagara, ratna, suMdara strIo asara kI malina aMtaHkaraNavALA che emane A dhyAna niraMtara rahe che. vagerene prApta karIzuM--A bhAva mRSAnaMda raudradhyAnanA che. saMsAranAM jeTalAM pApa che e A dhyAnanAM ja phaLa che ane je nirdoSa che temane doSita TharAvI, potAnA asatya e atyaMta duHkhadAyaka che. je jIvo Arta ane raudra dhyAnane sAmarthyathI potAnA duzmanone rAjA dvArA yA bIjI koI prayatnapUrvaka tyAga kare che emanI prazasti dhyAna-dharmadhyAnAsattA ke zakti dvArA ghAta karAvIza, evI ciMtA karavAne dimAM pravRtti bane che. prazamatAno sahAro laI potAnA manane paNuM mRSAnaMdI raudradhyAna kahyuM che. A duniyAmAM badhA vaza karI ane kAmabhAgenI IrachA ethI virakatatA keLavI jJAnarahita mUkha loke che emane catura vacano vacce para 2 dharmadhyAnanI ArAdhanA karavI joIe. A dharmadhyAnanI sahelAIthI ThagI zakAya tema che. A loke mArI vAjAlamAM siddhi mATe cAra prakAranI bhAvanAonuM zaraNu levA jJAnIphasAI mArAM dhArelAM agya kAryo karavAnA che ja evI e zIkha ApI che. e che : mitrI, karuNA, pramedatA vicAraNuM karavAnuM paNa mRSAnaMda kahyo che. ane madhyasthatA. cArInA kAryone upadeza deva, cauryakramanI catatA aneka jIvo je corAsI lAkha yoniomAM vaheMcAyela batAvavI tathA cerInAM kAmomAM dilacapI levI vagere che e badhA tarapha samAnatAnI dANe rAkhavI-samIcIna buddhi cauryAnaMdI raudradhyAna che. kevI rIte corI karavI enI satata rAkhavI e maitrI bhAvanA che. jIva-vanI dRSTie hareka jIva ciMtA karyA karavI, corInAM kAmamAM niraMtara atula harSa cetanAyukta hoI samAna che emAM koI bheda nathI. ethI mAnava, koI bIjAnuM dhana harI le to emAM AnaMda mAnava saunA rakSaNane bhAva sarvavyApI rahevo joIe. kaI paNa vagere cauryAnaMda raudradhyAna che pArakAM DhoraDhAMkhara, anyanAM jIvane koI paNa prakAranI A patta, kaSTa, du kha na ho tathA dhanadhAnyAdi, bIjAnA strI parivAra vagere cAlAkIthI koIne se vera, pApa, apamAna, ghaNu vagerene tyAga karI sukhathI rahe evI bhAvanA rAkhavI e maitrIbhAvanA che. je jIvo samaja na paDe e rIte huM mArAM karI laIza evuM mAruM ke dInatAvaza tathA zAkabhayAgAdine kAraNe pIDita che; pitAne sAmarthya che evA satata vicAra karavA e paNa cauryAnaMdI raudradhyAna che. * jIva bacAvavAnI mUka prArthanA karanArAM chekSudhA, tRSA, kheda AdithI saMtapta che; zIta-uSNutA vaDe duHkhI che evA du:khI je jIvo krara cittavALA thaIne bahu AraMbha pAraMgraha- jIvone joIne emanAM dAruNaduHkha dUra karavAnA upAya karavAnI nI rakSA kAje satata udyama karyA kare ane enA ja saMka9pa vRtti utpanna thavI ene karuNabhAvanA kahe che. je puruSo tapa, -vikapamAM magna rahe tathA potAnI mahattAnuM avalaMbana zAstrAdhyayana tathA yamaniyamAdimAM udyamayukta cittavALA che, laIne hu rAjA chuM, huM AgevAna chuM evA abhimAnapUrvaka jemanAM jJAna e ja netra che, mana tathA kaSAyone jItavApariNAma kare tene viSayasaMrakSaNAnaMdI raudradhyAna kahe che. vALA che, svatandhAbhyAsa karavAmAM je catura che, jagatane A dhyAnanI vividha jAtanuM thoDuM digdarzana karI laIe. Azcarya pamADe evA durdhara cAritra vaDe jemane AtmA mAnava vicAre ke huM tIkSaNa bANa vaDe mArA dumananI alaMkRta che evAonA guNomAM mudetA hovI ene prada phAjane chedI emanAM rAjya vagere bALI bhasma karI daI bhAvanA kahe che. jyAre je jIve kodhI, nirdayI, krurakamI bIjAone sAdhya na evA aizvaryayukta tathA niSkaTaka rAjya che; madha, madha ane mAMsamAM Asakta che; parastrIlaMpaTa che; sanA bhAva 33 . sattA bhegavIza. je loke mArI jamIna-milakata-kanyA devazAstraguruonI niMdA karanArA che; potAnI prazaMsAnA rAjaya che, madha, madha, Adi ratnAne tathA suMdara strIomAM lubdha banI emane pula bAMdhanArA che evA jImAM rAgadveSarahita upekSA bhAva Jain Education Intemational ation Intermational Page #560 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaniya jJAmiA kAladoSathI jIvAmAM hIna sahanana che, vInI vikalatA che, agamAM sAma hInatA che. AcAryoe padmAsana ane kheDU gAsana - kAryAtsaga ne ja prazasta Asana gaNAvyAM che. prakAranAM sahanana hoya che emAM paDelu che javaSanAzaca cha nAmanuM. e sahananavALAnI kAyA vanI hoya che. e parama parAkramI hoya che. evA jIvA game te AsanathI ane AvAM dhyAna mATe nirjana sthAnano Azraya levAnA game tevI sthiti yAna avasthAmAM thAna lavalIna banI mA upadeza che. ekAMta sthAna vinA dhyAnanI siddhi thatI nathI. athavA amRtane prApta kare che. emanA mATe caMcaLa mana, kAraNa ke sthAnanA doSAne kAraNe cittamAM vikArA utpanna deva devatA ke zatru-verInA upasargo bAdhArUpa hAtA nathI. thAya che je nizcalanA tathA svasthatAne DagAvI OM che. yAna- AvA pUNaeN dhaiyavALA ane khaLa-vIya yukta sAdhake AjanA magna banavA chanArAoe nIcanAM sthAnA tavAM je pacamakAmAM hotA nathI AthI pahelAnA cAra kAyamAM joIe : maleccha pApI jIvAne rahevAnAM sthAna, je rAjA jevI sthiratA prApta karI zakAtI hatI tevI sAMpratakALamAM jamInadAra ke adhipattinA kabajAnAM sthAna, 26 nIca devatA- akatha che. chatAM je puruSo kiyAnA samasta viSayAthI enAM sthAna jyAM bhUta, vaitALa vagere nAcatA hAya, vyabhi-udAsIna banI gayA che, sa'sAcakanA AMTA mAravAmAMthI cAriNI zrIenAM sa ketasthAna, durAcArI puruSA maLIne je virakta banyA che ane jemane peAtAnAM manasvAdhIna jyAM nivakAra karatA hAya evAM sthAna, jugArI, dArziyA, karI dIdhA che evA ja dhyAna karavAne pAtra jIvo che; vyabhicArI jyAM vasatA hoya evAM sthAna, zikArI kAraNa ke jyAre citta kSetra vihina hoya che ane Atma jIvavadha karatA hAya evAM sthAna, zatrunI senAnAM sthAna, svarUpa taraph mana sanmukha bane che tyAre dhyAnanI siddhinI cAriNI, napuMsaka ane agaDIne thAne rahevAnAM zakayatA che. gusthAnanI apekSAe janmanya, madhyama ane sthAnamAM thAna mATe prayatna na karavA; tathA jyAM adAra utkRSTanA beTTathI traNa prakAranA dhyAtA gaNAvyA che. jevI ghAsa, kAMTA, rAphaDA, tIkSNa paththara, kAdava, eThavADa, hADakAM, vizuddhatA tevA hInAdhika dhyAnanA bhAva thAya che ane te mAMsa ane leAhI jevI duSita vastuo paDelI hoya evAM anuMsAra hInAdhika phaLa paNa maLe che. keTalAka AcAryAe sthAnA paNa jhADavAM joI che. dharmasthAnanA svAmI athavA adhikArI cAra batAvyA cheH avirata sabhya dRSTi, dezavirata ekadeza sayamI thatI puruSa, sakala sa`camI-pramatta munirAja ane paMdara prakAranA pramAdathI virahita evA apramatta yeAgIrAja. jyAM 50 karavA-udAsInatA rAkhavI e madhyastha bhAvanA che. A bhAvanA vadhu kaSAyA zAMta bane che ane mAtha mAga prakAzita ane che. A bhAvanA bhAvanAra bhavya jIva mAhanidrAne naSTa kare che ane yAganidrAne dhAraNa karI tattvane bALakhI ke che. sArAM ceAgya sthAnanI pasaMdagI karIne dhyAna karavAthI enI siddhi jaladI thAya che. tA have prazna Upaje che ke, kayAM sthAnAe dhyAna karavuM enA uttara AcAya Ape che jyAM mahApuruSA dhyAna karI samAdhistha banyA cAne siddha banyA evAM kSetro-saha-vikatA maMtrA, mahApuruSo cAne tItha karI tathA kevaLI bhagavatAe jyAM Azraya karyA hatA. evAM tIrthakSetro ane tIrthaMkarAnA kalyANaka je jagyAe UjavAyAM hoya tevAM punita kSetra dhyAnanI siddhi mATe uttamAttama che. e uparAMta samudranA koI ramya kinArA, parvatanuM utta`ga zikhara, saritAnA suyeAgya taTa, moTA jaLAzayAnA dvipA, smazAna, pavavastha, guphA, siddhakaTA, kRtrima atyAya, kAlAhala-rahita ekAMta sthAna, zUnya ghara-grAma-killA kaMdalIgRha, nagara upavanA dhyAna mATe pasaMda karavA joIe, matalaba ke jayAM rAgatika hamezAM ghaTavAno sabhava che evAM sthAna dhyAna mATe ceAgya che. lAkaDAnI pATa, paththaranI zilA, samabhUmitala ane ratavALAM medAnA sthira Asana mATe sahAyaka che. paya...kAsana, vajrAsana, vIrAsana, sukhAsana, kamalAsana, padmAsana, ane khaDgAsana dhyAna mATe uttama AsanA che. sukharUpe sAdhaka potAnA manane sthira karI zake tevI sthitine suMdara ne upayogI Asana mAnI sprenA upayAga karavAnI anubhavIe zIkha ApI che. sthira AsanavALA sAdhakA ja samAdhi avasthAmAM khedane prApta thatA nathI. AsananA pUrNa abhyAsa na heAya te Ave che ane pariNAme zarIra sthira rahetu nathI tethI samAdhimAM caMcaLatA pravezI jAya che. pavana, khAtApa, tuSAra, zitArdika aneka khAdhA tathA mAnava tIya cAdi kRta upasagAMmAM paNa je khetayukta banato nathI te ja AsanajevI che. mAvA jIvo nijana sthAnAmAM padmAsanathI nicitatA vaDe dhyAna karI zake che. padmAsanamAM sAdhake potAnI bane pachIe pAtAnA kheALAmAM vikasela kamaLa jema nizrcala sthApavI. palakArA paNa na thAya tevAM che. netrAne nAsikAnA abhAge harAvavAM. brUkuTi vikArarahita rahe, baMne hATha na bIDelA, na khullA rahe H sUtelI mAchalInA mukhanI jema mukha kamaLane rAkhavu'. peAtAnuM samasta zarIra agAdha karuNAnA samudramAM DUbI gayeluM vicAravuM-mAnavuM-ciMtavavu'. dIvAla upara citarAmaNu hAya e rIte sArA aMgane sthira rAkhavuM : pattharanI prAMtamAnA svarUpe thaI javuM' A che Asana jaya. have prANAyama aMge potAnA apUva vicArA Page #561 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 50 7 AcAryazrI vyakta kare che. sau pahelAM prANAyamanI sAdhanA paMDitoe pUraka pavana kahyo che. A pUraka pavanane ghaDAmAM jaLa keTalI kaThina che te batAve che: bhare tema nAbhi kamaLamAM roke bIje javA na de ene kuMbhaka kahyo che ane potAnA koThAmAMthI te pavanane ati yatnathI maMdajalabiMdu kuzAgraNa mAse mAse tuyaH pibet maMda bahAra kADhe ene pavanAbhyAsanA zAstromAM recaka kahyo che. saMvatsarazataM sAthaM prANAyAma tatsama nAbhiSkandhAddhi-niSkAnta ha5hmodaramadhyagam, koI puruSa DAbhanI saLInI Toca para jeTaluM pANI rahe dvAdazAte suvizrAnta tatya paramezvaram . teTaluM thoDuM jala mahine mahine pItAM pItAM sau varSamAM sivAya bIju annapAnAdi na kare. AvuM kaThina tapa kare nAbhi kamaLamAMthI nIkaLIne hRdaya kamaLamAMthI prasAra thaI enA ja jevuM kaThina eka yogya prANAyAma sAdhavo te che. dvAdazAMta eTale ke, tAluraMdhramAM je pavana Thare che ene paramezvara mAno. kAraNa ke e pavanane svAmI che. [ AvuM karanAra satyArtha siddhAMtane yogya rIte rajU karanArA niSparigrahI sAdhaka paramezvara banI zakavAne zaktimAna che evo artha sAdhuoe dhyAnanI siddhi ane mananI ekAgratA mATe che. | AvA pavanano abhyAsa jeo khUba mahenata vaDe ane prANAyAmane prazaMsanIya kahyo che. ethI dhyAna karavAne Icchaka niSpamAdI banIne kare che e yogIo jIvananI samasta saue prANAyAmanI pahicAna bhalI prakAre karI levI joIe; ceSTAone jANI zake che. kAraNa ke, enA pUrA jJAna vinA manane jItavAnuM jarAye zakya nathI. prANAyama pavananI sAdhanA che, zvAse chuvAsa vikalpa na prasuyate viSayazA nivatate, upara kAbU AvatAM mana vazamAM Ave che. antaH skUrati vijJAna tatracitta sthirIkRte. tridhA lakSaNabhedana saMsamRtaH pUrvasUribhiH A hadayakamaLamAM pavananI sAthe cittane sthira karavAthI pUraka - kumbhakava recakastadananta 8m manamAM vikapa UThatA nathI, viSayonI AzAo nAza pAme che ane aMtaraMgamAM vizeSa jJAnane prakAza thAya che, te uparAMta pUrvAcAryoe A pavana - staMbhana svarUpa prANAyAmane iMdriya madarahita bane che ane kaSAye kSINa thaI jAya che. lakSaNabhedathI traNa prakArano kahyo che : pUraka, kuMbhaka ane recaka. prANAyAmane Azaro lenAranuM citta sthira thatAM jJAnatAlavAnA chedathI bAra AMgaLa pramANa pavanane kheMcIne jyoti jaLahaLe che ane e dvArA jagatanA samasta vyApApitAnA zarIramAM sva IrachAnusAra pUra ene vAyuvijJAnI rone pratyakSa samAna jANI zakAya che. = = 2 che ) Jain Education Intemational Page #562 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . . OU VANG 2AO Jain Education Intemational Page #563 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAra ane gAyatrI maMtra -jaina daSTibiMdu le. Do. nArAyaNa ma. kaMsArA vaidika dharmamAM kArane "zabdabrahma" tarIke oLakhavAmAM A rIte "aha"mAMnA "a" "arUpa"mAM "a" Ave che, ane upaniSade emAMnI "a", "u" ane "ma" e AcAryamAMne "A", "upAdhyAya"mAM "u", ane "muni traNa mAtrAne jAgrata, svapna ane supti e traNa avasthA- mAMno "ma" - A AdivarNonI sandhi thaIne a + a + A + enA pratIkarUpa mAne che ane enA uracAraNa pachI guMjatA u + m = om = che e rahasyamaMtra bane che. nAdane turIya AtmAnI zuddha avasthAnuM pratIka gaNe che. zrImadda bhAgavadagItAmAM kkArane "ekAkSara brahma' kahyo che. siMhatilakasUrie "matrarAjarahasya'mAM kahyuM che keA rIte UMskAranuM uccAraNa paNa pratyeka zubha kAryanA AraMbhe " ahIdadAcAryopAdhyAya-munIndra-pUrvavatthAH karavAnuM icachanIya ane maMgalaprada lekhAyuM che. vedanA maMtronA praNavaH sarvatrAdI yaH parameSThisaMskR' che 310 prayoga vakhate te pratyeka maMtrane # kArathI saMpuTita karavAnuM paNa vidhAna hovAnuM jaNAya che. A rIte vaidika dharmamAM paNa A AcAye A maMtranuM vizleSaNa bIjI gAthAmAM che e brahmanuM zabdamaya pratIka che ane yogIo mATe dhyAna jarA judI rIte paNa karyuM che, jemAM "a", "u" ane "ma" ne karavA mATenuM sulabha sAdhana che. emAM ja brahmA, viSNu, viSNu, vAva athAt brahmA, ane I viSNu, vidhi arthAt brahmA, ane Iza arthAt maheza ke mahezanI trimUrtinI ane gaNezanI svarUpanI bhAvanA karavAnuM zakara e traNanA pratIka gaNAvyA che, ane pachI uparamAMnA paNa pracalita che. Atma-sAkSAtkAranI sAdhanapraNAlimAM uM prathama bene, arthAt "a" ane "u" ne jina ane siddha kAranI upAsanAnI mahatI upaniSadoe khUba gAI che. gaNAvI temane niSkala arthAt biMdu ane nAda kahyA chejaina ane bauddha dharmamAM tAMtrika-paddhatino svIkAra ghaNuM " aumA viSNuvidhIzAciguNa: sakalastu kaNapItasItA prAcIna-kALathI thaye jaNAya che. jaina dharmamAM zuM kArane saMsRSTiratAA niSkalamanna nAda jinaH siddhaH 17 pitAnA anukULa rIte ghaTAvIne tene sAdara svIkAra karyo che. jaina dharmamAM kArane paMcaparameSThIonuM pratIka mAnavAmAM AthI jakkArane "zabdabrahma kahevAmAM Ave che. kAraNa Avyo che. A pAMca parameSThIo te che ahaMtu, azarIra, * ke temAM paMcaparameSThIono sAra gUDha rIte samAyelo che. AcArya, upAdhyAya ane muni. "azarIrane sAmAnyataH uparokta AcArya e pachI jaNAve che ke'siddha ' tarIke oLakhavAmAM Ave che. A paMca-parameSTIe " eminyantarA prANa-zabdo yaH sthAt taddabhavam e 'paMcanamaskAra"nA prANabhUta che. "paMcanamaskAra" ja zabdabrahmatyasAyukto vAcakaH parameSiThanAma / 419 / parameSTI-namaskAra" athavA "namaskAra" tarIke paNa pracalita che. enuM ja prAkRta bhASAmAM rUpAMtara thaIne "namukkAra" ane kAramAMnI kalAonuM yaMtrasvarUpa vivaraNa karatAM "namagujarAtI bhASAno "navakAra" zabda vikasyo che, ane jaina skAra-svAdhyAyamAM zrI mAnatuMgasUri kahe che kesamAjamAM pracalita banyo che. A "paMcanamaskAra"mAMnA vakalA arihaMtA tiuNA siddhayA leDhalA sUri Adi varNInuM rahasya ane mahattA aneka sUrioe pragaTa uvajjhAyA suddhakalA dIhakalA sAhuNe suhuyA | 10 || karyA che. dA. ta. mAnatuMgasUri "namaskAra-sAra thavaNamAM arthAta ahaMnI kalA te vartuLa che, siddhonI kalA trikeNu che. sUrinI kalA bIjane caMdra che, upAdhyAyanI * arihaMtA asarIra Ayariya uvajajhAya taho muNiNe kalA zuddha arthAt sIdhI lITI che, ane sAdhuonI kaLA paMcaPkhara -NipUNe RAro paMca - parameSThI che . trAMsI lITI che. ahIM "asarIrA" eTale siddho. zrI siddhasenasUri ghaNI vAra "siddha'ne badale "ayoga", "arUpa" ke "aha" zrI namaskAra-mahAbhya'mAM kahe che ke zabdano prayoga karavAmAM Ave che te upara ApaNe joyuM che. ahadarUpAcAryopAdhyAyamunyAdinAmAkSara emAMthI "aga" zabdamAMnA 'thAga' pada viSe paM. dalasukhasandhiprayogasaMzliSTa kAraM vA vidujinA (6, 81) ! bhAI mAlavaNiyAne mata ema che ke-AcArya haribhadrasUrinA Jain Education Intemational Page #564 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 510 samaya pUrve jaina dAnika sAhityamAM e padya dvArA karmanA saMparka mAM ANanArI zArIrika, vAcika ane mAnasika kriyAo sUcavAtI, tethI muni, upAdhyAya ane AcAya e traNa 'yeAga'vALA hAvAthI 'yegI' kATimAM Ave che. jyAre siddha ane aMt anAthI para thayA hovAthI 'ame ga'vALA hAvAthI 'ayeAgI' 'arUpI' ke 'adeha' kATinA gaNAya che. AnA anusaMdhAnamAM have ApaNe eka bIjI vidhinuM rahasya pakaDI zakIzuM. ApaNe jANIe chIe ke lagabhaga dareka jaina AcAya peAtAnI dezanAnA Aro OMkAranu stavana karatAM nIcenA leAka khelatA jovAmAM Ave che : " #kAra bindusaMyukta nitya dhyAyanti ceAginaH / kAmada' meAkSada caivakAraya namo namaH / / jaina zrAvakA ja zrotAvRMdamAM hAya tyAre te zrotAone paNa A rahasyanI jANakArI bhAgye ja heAya che. jaina ane janetarAnI samizra sabhA hoya tyAre brAhmaNadhamI zrAtAone kAranA guNagAna sAMbhaLIne khUba AnaMda ane aheAbhAva thAya che. paNa vaktA AcAya vAratavamAM jainadharmanA paMca parameSThInuM ja stavana karatA hoya che ane peAtAnI dRSTie sa dharmamAM samAnarUpe vyApI rahelA ' zabdabrahma'nA ja mahimA gAtA hoya che! ane parAkSa rIte 'ceAgI' arthAt AcAya, upAdhyAya ane munine mATe kAranuM dhyAna AtmasAdhanA mATenuM eka ati Avazyaka aMga che, e paNa sUcavatA hAya !! gAyatrI matrane vaidika para'parAmAM 'sAvitrI' tarIke oLakhavAmAM Ave che ane prAcIna kALamAM brAhmaNa, kSatriya ane vaizya e traNa vargo mATe Avazyaka prAthamika upadeza hatA. upanayana saMskAra karyA pachI A traNe varNInA bALakone anukrame AThamA, dasamA ke bAramA varSe upanayana saMskAra karIne gAyatrI maMtranA upadeza ApavAmAM AvatA. vaidika dharma nA badhA ja sauMpradAyeAnA anuyAyIe eka mane gAyatrInA prabhAva ane mahattva viSe ekamata jaNAya che, bRhajyeAti SAvamAM jaNAvyuM che ke- " save zAktA dvijAH prAktA na zavA na ca vaiSNuvAH| Adi devImupAsante gAyatrIM vedamAtaram / '' arthAt gAyatrI vedamAtA che, alauki-atIndriya jJAnanI jayitrI che. tethI madhya--kALamAM jyAre vaizvika dhamI brAhmaNA jainadharmanA prabhAva nIce AvIne jainazrAvaka ke muni banyA, tyAre paNa temaNe gAyatrInI upAsanA cheDavAnu' na vicAratAM kAranI jema tenuM jaina dRSTibha'duthI arthaghaTana besADavAnA ja prayatna karyAM. have A arthaghaTana joI e. A gAyatrI maMtra nIce mujaba che : jainara-niyaMtAmaNa OM bhUbhUvaH svastatsavitu raNya bhago devasya dhImahi dhiyA yA naH pracAyAt / chaM zrI zubhatilakApAdhyAye ' gAyatrImantravivaraNa 'mAM A mantranuM vivaraNu jananane anusarIne nIce mujaba Apyu' che : ' ema' zabda pAMca parameSThIonA nirdeza kare che, kema ? javAba A che ke ahaMtA nA Adi akSara che ' a ' ' azarIrI' arthAt siddho; enA Adi akSara che ' a' ' AcAryA nA Adi akSara che 'A '' upAdhyAyeA 'nA Adi akSara che. 'u'ane ' munie 'nA Adi akSara che 'm' A Adi akSarAnI saMdhi thavAthI ' em' akSara banyA che. ane padyanA eka bhAga paNa lakSaNAthI padasamudAyanA vAcaka bane che, tethI A Adi akSarA temanA pUrNa zabdonA vAcaka gaNAya che. have enI ja asAdhAraNa guNasa'pattinI vizeSatA pragaTa karavA kahyuM che ke ' bhUrbhuvaHsvastat" bhU" e avyaya che ane bhUlakanA atha darzAve che. bhuvaH" e pAtALalAkanA ane 'svaH' e svargaleAkanA abAdha karAve che. A traNe padonA dvandva samAsa thatAM ' bhUrbhuvaHsvaH 'e adheAlAka, tiya leAka ane UlAka ema traNe lAkanA vAcaka bane che. " tat " eTale 'jJAna svarUpe vyApe che te.' Ama ' bhUrbhuvaHsvastat. ' prasiddha antA ane siddho sarve dravyAnA paryAceAnA viSayAne kevaLajJAna svarUpe vyApI vaLe che. ane A rIte te trileAka-vyApI che. kemake jJAna ane AtmA vacce upAdhyAya ane muni paNa " savvagaya sammatta..." (samyak ' syAdRabheda ' sabaMdha che. bAkInA traNe, arthAt AcAya, paNa savagata che ) vacananA prAmANyane AdhAre e athavA sAmAnyarUpe teo jJAnayukta che te kAraNe, zraddhAnA viSaya haiAvAthI, trileAka-vyApI che. sUrya karatAM vadhAre mahattvanA che. kema ke sUryano prakAza tA A ja kAraNe te ' savitu raNya ' arthAt ' sahasrarami amuka deza pUratA ja vyApe che. AthI teA pUjyAe eka gAthAmAM kahyuM che ke-- '" caDhAIcagahANa" paheA pahAsei parimita khittA kaeNliyanAgula'bhe leAgAleAga payAseI / / ', arthAt, caMdra, sUrya ane graheAnA prakAza tA amuka sImita pradezane ja jIe ( prakAzita kare ) che; ( jyAre ) kevaLIenA jJAnanI prApti tA leAka ane aleAka (sana) prakAzita kare che. ahIM ema vAMdhA na uThAvI zakAya ke AcAya, upAdhyAya ane muni e traNane tA kevaLajJAna nathI hAtu'. tene paNu, kevaLIenA jJAnane prApta thayAnI Page #565 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 511 kare. makano ja vAra paga have sAmAnya bhAvanA hovAthI, jJAna te hoya che (bhale te pragaTa samajI beselo vagere prakArano hoya to tene upadeza karavo na thayuM hoya). nakAmo che, aMdhArAmAM nAcavA je e phegaTa prayAsa "bhargodemAM 'bhaga' eTale Izvara. 1 ubrahmA. "da gaNa dayA kare che, pALe che jagatane te, arthAt viSNa, siddhahema have bIju vizeSaNa che - "praca" prakRSTa rIte, AcaraNa zabdAnuzAsanamAM "phavicita? (5.1.171) e sUtra dvArA kare te ' praca' arthAt uttama AcAravALA, mAgane anusaptamInuM A rUpa che. jANItuM che ke brahmA rajoguNane AdhAra saranA, sArA AcaraNavALAne upadeza karavAmAM ja sArthakatA. laIne jagatane utpanna kare che; sattvaguNane AdhAre viSNu rahelI che. sadAcArathI viruddha vartanArAone zAstranI vAta tene TakAvI rAkhe che ane tame gaNane AdhAre zakara tene kahevAthI UlaTuM temane zAstramAM vizvAsa sAva ja UDI saMhAra kare che. "bhaga" ane "u" ane "da" e traNa padene jAya che. temane jJAna thavuM tA saMbhavita ja nathI. draDha samAsa thaI ekavabhAvathI zabda banyo "bhargoda"; zuM upadeza che?"udayAta ," arthAt udaya pAmeluM; tenuM saptamI eka vacananuM rUpa te "bhargode"; arthAt brahmA- tAtparya ke asAmAnya gunI apAra saMpattine lIdhe vipazu-mahezamAM. supratiSThita ArAdhya pAMca parameSThIo. kevA "bhargodamAM? javAba che "vasi" vase che te have A samagra maMtranuM tAtparya joIe. maMtrane anvaya vas'; temAM zemAM? to kahe "adhImahi." enuM apatya, A rIte karavAne che - "(he) na ! dhiyoyo! praca! udayAt arthAt saMtAna, I', arthAt kAmadeva tenI "mahi" arthAtuM bhUrbhuvaHravastat saviturvareNya, bhargode vasi adhImahi." bhUmi. eTale ke strIe temane viSe = adhi + I+ mahi = artha Ama karavAnA che : he puruSa! he jJAnI, he uttama adhImahi; arthAt strIonI hayAtI hovAthI tAtparya ke sadAcArI! upara darzAvelA uttama guNane lIdhe pAMca parameSThIo A traNe devI strIone AdhIna che temAM, brahmA, viSNu ane ja utkarSa lIdhe ArAdhanA karavA lAyaka tarIke sthApita thayA maheza potapotAnI ardhAginIo - sarasvatI, lakSmI ane che. tethI temanI ja ArAdhanA karavI joIe; pAMca parameSTIe pArvatIne AdhIna che; kemake pArvatIne prasanna karavA zakara potAnA (kevaLajJAnane lIdhe) sUrya karatAM paNa vadhu vyApaka bhagavAna tAMDavanRtya kare che, prajApati potAnI putrI pAchaLa che. emanA sivAya bIjuM kAI ArAdhanA karavA cogya mahI paDyA, ane kRSNabhagavAnane paNa gopIo bahu vahAlI nathI; kemake brahmA-viSNu-maheza potapotAnI devIone hatI, evuM ItihAsa purANamAMthI jANavA maLe che. AdhIna che!" have ziSya pratye zikhAmaNa ApatAM maMtra kahe che ke A rIte zrI zubhatilakapAdhyAye, vaidika vaiSNavonI ane "naH" arthAt he nara ! "naH" e 'tR' zabdanuM saMbodhana zanI ! ekAMtika bhaktinI paraMparAnI barAbara sAme, ekavacananuM rUpa che. upadeza sAMbhaLavA utsAhita bane e janI ne e jenonI anekAMtika tIrthaMkarabhaktinI paraMparA mAMDI che. ane uddezathI A rIte bahumAnapUrvaka ziSyane saMbodhana karavAmAM AdhAra lI mAM AdhAra lIdhe che vaidika kAra ane gAyatrI maMtrano! AdhunikaAvyuM che. tenuM vizeSaNa che- "dhi ." A zabdamAM paraMparAmAM zikSaNa pAmelA vidvAnone A badhuM kheMcatANayu" (mizrita karavuM, chuTuM pADavuM)e dhAtu rahelo che. bharyuM lAge temAM Azcarya nathI. paraMtu bhAratIya vedaprAmAyanI tenA uparathI " chUTuM paDe te' e arthanuM nAma banyuM "cu', paraMparAmAM UcharelA zuddha-sanAtanI vidvAna brAhmaNane mATe tenuM saptamI ekavacananuM rUpa "yau" thavuM joIe. paNa vaidika AmAM maMtranuM prAmANya paNa jALavavAmAM AvyuM che! ane bhASA chAMdasa bhASA hovAthI temAM guNavikAra na thatAM rUpa sAthe sAthe "maMtrANAma ane kAryavama" ke "vedAH sarva " ja rahyuM che ! na yuH = ayuH tenuM saMbodhana ekavacananuM tomukhA" e sarvasvIkRta vedasiddhAntanuM pUrNapAlana, ane tAruM rUpa te "a" arthAta he zrA paracA vaDA : zetAthI pANinIya - vyAkaraNanuM prAmANikapaNe anusaraNa karavAmAM dhiyaH arthAtu buddhithI. tApake he ziyA te aDhathI AvyuM che !! AmAM vijJAna ane zraddhAno vijaya, tema ja alaga thayA vagarane, arthAt buddhipUrvaka vicAra karanAra sva-sva matAnusAra sarvadharma samanvayane subhaga prayAsa thayo che. vivekI che; tethI ja tene upadeza ApIe chIe. A na (zrI vardhamAna jana peDhI - pAlItANA prakAzita tattvajJAna hoya, ane buddhi vagara, bIle, mUrkha, pahelethI avaLa smArakA khaMDa-2 mAMthI sAbhAra) Jain Education Intemational Page #566 -------------------------------------------------------------------------- ________________ karmamImAMsA (bhinna bhinna darzananI dRSTie karmanuM svarUpa) zrI ratilAla choTAlAla purohita. kamaNA badhyate jantuvighayA tu pramucyate (mahA- na aMtalikhe na samudra maja. bhArata, zAMti - 2) na pavatAna' vivara parissA na vijati se jagati pade. karmathI prANI baMdhAya che ane vidyAthI-jJAnathI tenI yastha dvito muceDa5 pApakammA . dhammapada. 12 * mukti thAya che. aMtarikSamAM jatA raho. samudramAM pesI jAo ke girikarmavAda eTale zuM? kaMdarAmAM jatA raho. paraMtu jagatamAM evuM keI sthAna nathI karmanI sAthe nizcita kuLano abhedya sabaMdha te karmavAda ke jyAM tamane karela pApakarmonuM phaLa bhegavavu na paDe. che. vizvanA badhA darzanakAro e karmavAda mAnya che, paraMtu jenAcArya zrI amitagati kahe che, ke - bhAratIya darzanomAM A karmavAdanuM vizeSa sthAna che. bhAratIya darzanemAM paraspara matabheda hovA chatAM karmavAdanuM svayaM kRta kamma yAtmanA purA, ameghava badhAe svIkAryuM che. phala tadIyaM labhate zubhAzubham | paNa datta yadi labhyate sahu, samyagu jJAna - darzana ane cAritranA prabhAvathI prAphatana svayaM kRta kama nirarthaka tadA sAmAyika pATha-30 karmonAM phaLane aTakAvI zakAya che. tema ja navIna karmo ane tenI sAthe saMbaMdha rAkhanAra duHkhamaya janma-maraNa vagerenuM pate pUrve karalAM karmonuM zubhAzubha phaLa bhogavavuM ja paNa nivAraNa karI zakAya che, A ApaNe bhAratIya mata che. paDe che. je bIjAe karelAM karmonuM phaLa ApaNe bhegavavAnuM prArtana karmomAM eka amogha zakti hoya che, A vAtane hoya to svayaM karelAM karma nirarthaka banI jAya. keI e InkAra karyo nathI. karmanuM phaLa evuM duratikramaNIya hoya che ke-kevalI bhagavAnane paNa prave karelAM ka te karmanI sattA atyaMta prabala che, AnI sAme keAInuM bhegavavA mATe keTalAka samaya sudhI zarIrarUpI kArAgAramAM kAMI cAlatuM nathI. ahI" A vAta batAvavI ucita che ke baMdhAI rahevuM paDe che. karmaphaLanI anivAryatAno ullekha - A karma e zuM che ? ane karmanI sAthe karmaphaLane zuM nIcenA zlokamAM che. saMbaMdha che? AkAzamutpatagajItu vA digata pUrvamImAMsA dazanamAM karmakAMDa saMbaMdhI vivecana vadhAre mAnidhi vizatu tikatu vA yatheSTamAM che. paraMtu ema lAge che ke - mImAMsAdarzana AnAthI janmAktarAjita zubhAzubhakR#rANAM, atirikta bIju' vadhAre kahevA cAhatuM nathI ke vedavihita chAyeva na tyajati kama phalAnubalpi zAntizataka. 82 karmothI svargAdi prApta thaI zake che. tame AkAzamAM UDIne jAo ke dizAonI pAra pahoMcI kamasvabhAva ane karma prakRtinA viSayamAM kaMI spaSTIjAo. samudranA taLIe pesI jAo, ke cAhe tyAM jatA karaNa karavAnI takalIpha mImAMsAdarzanamAM nathI. "ekamevA raho; paraMtu janmAMtaramAM je zubhAzubha karmo karyA che, tenuM dvitIyaM brahmA" brahnAtattva ja eka ane advitIya che. phaLa te chAyAnI jema sAthe ne sAthe ja raheze. te karmaphaLa A brahamapadArthanuM ja vivecana karavAmAM vyasta vedAntIoe tamane kyAre ya paNa choDaze nahi. karmanA svabhAvanA nirNayamAM rasa lIdhe nathI. anya vaidika darzanae kamaravabhAvanI vivecanA yathAsthAne yogya rIte bhagavAna buddha paNa kahyuM che ke karI che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #567 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 513 vastutaH badhAM dazano mAne che ke - karmonI sAthe karmaphaLaniyaMtA eka Izvara paNa che. ahiM niyAyika vRkSa karmaphaLano abhedya saMbaMdha che. ane prAtana karmonA pratApathI ane bIjanuM udAharaNa Ape che. vRkSa bIjane AdhIna che. ja jIva vartamAna avasthA prApta kare che. AnA viSe A vAta mAnI levAmAM Ave che, evI ja rIte karma phaLa vizada vivecanA anyatra ochI jovA maLe che. karmane AdhIna che ema mAnI zakIe chIe. paraMtu vRkSanI utpatti phakta bIjanI ja apekSA nathI rAkhatA paNa tenA nyAyadarzanamAM karmanA svarUpano nirNaya karavAmAM AvyA mATe havA, pANI ane prakAza Adi paNa Avazyaka che. che. bauddha dharmanA mULamAM karmatattva ja mukhya che. oma evI rIte karmaphaLanA mATe paNa IzvaranI AvazyakatA hoya che. kahIe to kAMI atizayokti nathI. - jainadarzanamAM karmanI prakRti ane bhoganA saMbaMdhamAM nyAyadarzanane mukhya abhiprAya evo che ke Izvara atyaMta vistArapUrvaka vivecana karavAmAM AvyuM che. ahIM karmathI pRthapha che. paraMtu kamanI sAthe phaLanI saMjanA kare nyAya, bauddha ane jaina A traNa darzaninI tulanAtmaka vivecanA che. keTalAka dazano A vAtane svIkAratA nathI ke Izvara karIzuM. A jhagaDAmAM paDe che. prAcIna nyAyamAM karma ane karmaphaLa vAdanI yukti para IzvaranuM astitva avalaMbita che. navIna kamaranI sAthe karmaphaLano saMbaMdha kevI rIte sthApita taiyAyikone A yukti para vizeSa AsthA nathI. karmanI thaye ? A prazna nyAyadarzanakAranA manamAM avazya utapanna sAthe kaLano saMbaMdha sthApita karavA mATe Izvarane svIkAra thaye che. kama paraSakata che. e vAtanI paNa jANakArI che. karavAnI apekSA karavA karatAM kuLane saMpUrNa rIte karmane karmanuM phaLa avazyabhAvI che, A vAtane gautama InkAra AdhIna mAnava'. arthAta evuM svIkAra karavuM ke - kameM jAte karyo nathI, paraMtu e vAta paNa ene vidita hatI ke- ja potAnuM phaLa utpanna kare che e vadhAre ucita che. bauddha te keTalIkavAra purUSakRta karma niSphaLa jatuM rahyuM che. tethI dArzanikone paNa A ja mata che. gautamanA manamAM svAbhAvika evo prazna Ubho thayo ke - puraSakata karma svayaM karma phaLa kevI rIte ApI zake ? anya dezanakArAnI jema bauddhadarzana paNa svIkAra kare che ke - karmane lIdhe ja A saMsArapravAha pravAhita rahe che. anekavAra karmanI sAthe karmaphaLano saMbaMdha jaNAto paraMtu gautama ane buddhanA karmamAM thoDuM aMtara che. bauddhonuM nathI. A vAtanuM samAdhAna karatAM temaNe karma ane karma karma zuM che? A samajavA mATe pahelA saMsAranuM svarUpa phaLanA vacce, karmathI juduM ja eka anya kAraNa mAnya samajavuM joIe. bauddha-matAnusAra saMsAra eka anAdi rAyuM che, ke anaMta ane niHsvabhAva dhArApravAha che. bauddha bhagavAna eka sthAne kahe cheIzvaraH kAraNu puruSakarmAlaya darzanAtA na puruSakarmAbhAve phalAniSpattiH tatkArivAdahetu che ajJAnathI saMskAra ane saMskArathI vijJAnano udaya nyAya satra. thAya che. vijJAnathI nAma athavA bhautika deha, nAmathI SaTa kSetra, SakSetra e iMdriyo athavA viSaya, ane viSaya athavA karmanA phaLamAM Izvara ja kAraNa che. puruSakRta karma aneka iMdriyanA saMsparzathI vedanA utpanna thAya che vedanAthI tRSNa, vAra niSphaLa thatAM jovAmAM Ave che. purUSakRta karmano takhkhAthI upAdAna, upAdAnathI bhava, bhavathI janma ane abhAvamAM karmanA phaLanI utpatti nathI thatI. teTalA mATe janmathI vArdhaka, maraNa, duHkha, anuzAcanA, yAtanA, karma ja kuLanuM kAraNa che. je koI ema kahe to te yogya uga ane nairAzya Adi janme che. duHkha ane maMtraNAnuM nathI. karma phaLane udaya IzvarAdhIna che. eTalA mATe tema na cakra A pramANe cAlyA kare che. kahI zakAya ke-phaLanuM eka mAtra kAraNa karma ja che. bauddha matAnusAra saMsAra eka pravAha che. ajJAnathI gautamasammata karmavAdamAM karma phaLa puruSakRta kamanA saMskAra, saMskArathI vijJAna, vijJAnathI nAma athavA bhautika AdhIna che. paraMtu gotama e nathI mAnatA ke karmaphaLanuM deha ane pachI uttarottara kSetra, viSaya, vedanA, tRSNa, ekamAtra ane ananya kAraNa kama ja che. emanA kahevAno upAdAna, bhava, janma, jarA, mRtyu Adina kramazaH janma sArAMza e che ke-jo karmaphaLa ekamAtra karmanA ja AdhIna thAya che. pAribhASika zabdone choDIne joIe to boddha hoya to pachI pratyeka karmanuM phaLa prakaTa thavuM joIe. e matAnusAra saMsAra eka niraMtara sadA eka samAna pravAhita vAta sAcI che ke-karmaphaLa kama ne AdhIna che, paraMtu karmAnA rahenAra vijJAnapravAha che.. phaLane udaya ekalA karma para nirbhara nathI. puruSakRta kamI aneka vAra niSphaLa thatAM jovA maLe che. tethI A vAta A vivecanathI spaSTa rIte samajAI jaze ke saMsArane siddha thAya che ke-kama phaLanA viSayamAM karmathI atirikta karmamUlaka mAnavAne bauddhono zuM A ja che? ryA thatuM Jain Education Intemational Page #568 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 514 bauddho kama kAne kahe che? temanA kahevAnA evA bhAva nathI ke karmanA artha kevala puruSaSkRta karma che. bauddho kane niyamanA arthamAM upayAga kare che. bauddha matAnusAra karmanA artha jagavyApI niyama (LAW ) che. Ane kAryakAraNa bhAva paNa kahI zakIe chIe. A niyamanA sAme saMsAranA adhA bhAva, padmA ane vyApAra hAra mAnI le che. AnAthI sa'sAra Ave che. sa'sAra A niyama para ja pratikti che. have leAtpattinA viSayamAM bauddhonu matavya joI e : auddho kahe che ke - karma svAdhIna che. karma athavA phaLanA vacce IzvaranI athavA anya koInI AvazyakatA nathI. kama jAte ja phaLa utpanna karI zake che. eka manuSya cArI kare teA te cArInA pratApathI cArInA phalasvarUpa svaya' cAra banI jAya che. nyAyamatAnusAra cauya karmanI sAthe izvara caurabhAva kahe che ke - caura karma ja caurabhAvanI utpatti kare che. cArI arthAt cArInA phaLaneA sabadha sthApita kare che. bauddhane eka vijJAna che. utpattinI bIjI kSaNe ja A vijJAna satata ekarUpa pravAhita vijJAnapravAhamAM maLI jAya che. caurakarUpI sa`skAra bAkI rahyo. A sauMskAramAMthI khIjI kSaNe ja vijJAnanI utpatti thaI. A caurabhAvanA khIjI kSaNanuM vijJAna che. sArAMza - pUrva kSaNanuM vijJAna cauraka. khIjA kSaNanuM vijJAna caurabhAvanuM utpanna karanAra thayuM. saMkSepamAM auddhadarzananA siddhAnta eTalo ja che ke karmAne phakta puruSakRta karma ja na samajavu joI e karmanA kAraNe ja saMsAra pravAhita rahe che. phaLanA sabadhamAM kama pUrNa svAdhIna che. temAM Izvara athavA kAInA hastakSepanI AvazyaktA nathI. bAhyasRSTithI bauddha ane jainadarzanamAM karmanI prakRti ane vyApAranA viSayamAM adhika bheda dekhAtA nathI. jaina matAnusAra karma nA artha puruSaSkRta prayatna mAtra ja nathI. karma e eka virATa vizvavyApI vyApAra che. Ane kAraNe sa'sArapravAha pravAhita rahe che. phaLanA viSayamAM jaina kahe che ke - karma pUrNa svAdhIna che. Izvare vacce paDavAnI AvazyakatA nathI. karmanuM phaLatA avazya maLe ja che. te phaLa maLavAmAM adhika vilaMba hoI zake che, paraMtu karmanu` phaLa na maLe e asaMbhavita che. keTalIka vAra pApI manuSya sukhI ane sajjana manuSya du:khI dekhAya che tethI ema siddha nathI thatu ke karmaphaLa maLatuM ja nathI. eka jainAcAya kahe che ke - yA hi'sAvatA'pi samRddhi, aha pUjAvatA'pa dvAracAptiH, sA krameNa prAgupAttasya pApAnuSadhinaH puNyasya, puNyAnubandhinaH pApasya ca phulam / tat kriyApAttaM tu karyAM jainaraciMtAmaNi janmAntare phaliti, iti nAtra niyatakAya kAraNabhAva vyabhicAraH / arthAt - hiMsaka manuSyanI samRddhi ane ahaM pUjAparAyaNa puruSanI daridratAnuM kAraNa kramazaH pUrva janmakRta pApAnukhaMdhI puNyakama ane puNyAnubaMdhI pApakama che. hisA ane aha pUjA, A karmI kadI paNa niSphaLa thaI zakatA nathI. A karmonuM phaLa maLe ja che. cAhe janmAntaramAM paNa kema na maLe ! karma phaLamAM ` kArya kAraNabhAva sA~badhI kAi prakAranA vyabhicAra nathI. jainamatAnusAra prANI mAtrane kaphaLa te bhAgavavuM ja paDe che. lAtti mATe karmaphaLaniyatA Izvaranu vacce kAI sthAna ja nathI. uparyukta kathanAnusAra khAdghadaSTithI kanA svarUpa ane maulika bheda avazya che. vAkayomAM jeTaluM sAmya che teTalu* vyApAranA viSayamAM jainamata ane bauddha darzanamAM adhika bheda pratIta thatA nathI, paraMtu vAstavamAM A banne inAmAM arthAmAM sAmya nathI. bauddhamatAnusAra karma niHsvabhAva niyama che. jainate kama bhinna che. ane te eka prakAranuM dravya che. A karmImatAnusAra karma saMsArI jIvanA baMdhananuM kAraNa che. jIvathI dravyanA AsavanA kAraNe anAdikAlIna azuddhatAvaza jIva baMdhanagrasta rahe che. jainadarzana karmIne kevaLa puruSakRta prayatna nathI mAnatuM. karma e kharekhara jaDa padArtha che. ane AtmAnI jema ja svAdhIna ane jIvavirodhI dravya che. aMgrejImAM jene Matter kahe che. jainadarzana tenA jema eka dravya mAne che. jIva ane karmanA svabhAva eka nathI. annenA svabhAva bhinna che. jIvanI sAthe maLIne kama tenI dhanagrasta sAMsArika avasthAnuM kAraNa banI jAya che. kanuM nivAraNa thavAthI sAMsArika jIva mukta thaI jAya che. paMcAstikAyamAM kahyuM che ke jIvA puggalakAyA, aNNANyuM gADhagahaNa DimadA / kAle viSNuja bhAgA, suhRdukha diti bhuMjati che. samaya jatAM te bhinna bhinna paNa thaI jAya che. jyAM sudhI jIva ane karma puddagala paraspara gADharUpamAM maLI jAya ka sukha-duHkha Ape che. ane te jIvane bhAgavavuM paDe che. jIva ane karma pudgala paraspara maLelAM rahe che, tyAM sudhI kanA viSe janadarzanamAM khUba vistArapUrvaka carcA karakarmarUpI ajIvadravyanI sAthe caitanyarUpa jIvapadArtha kevI rIte vAmAM AvI che. karma pudagalasvabhAva che. Matterial che, ane maLI jAya che. A badhI vAtAnuM varNana jainaH nakArAe atyaMta uttama rIte karyu. che. jainazana kahe che ke-A vizva Page #569 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 515 sUkSmAtisUkama karmavargaNa nAmanA karma dravya ane cetana- racanA paNa saMghayaNa nAmanA nAmakarma dvArA thAya che. jainasvabhAva jIvanapadArthathI bharapUra che. jIva svAbhAvika rIte zAstromAM uparokta karmanA bhedonuM baMdha, udaya, udIraNa, zuddha, mukta, buddha svabhAvavALA hovA chatAM paNa rAga-dveSa sattA, 14 guNasthAna, 14 mArguNasthAnaka, ATha karaNuM, ghAtI, -grasta thaI jAya che. ethI karmavagaNAmAM paNa eka evuM aghAtI, cAra prakAranA vipaka prakRti, sthiti, rasa, pradeza anurUpa bhAvAntara thaI jAya che ke-jethI samasta karmavargaNa Adi dvArAthI karmagraMtha, paMcasaMgraha, karma prakRti Adi graMtha rAgadveSAbhibhUta jIva padArthamAM Asrava prApta kare che. jena, dvArA atyaMta sUkama rIte batAvela che, ke je anya darzanamAM zuddha jIvane zuddha pANInI ane karmane mATInI upamA maLatuM nathI. ApIne kahe che ke-saMsArI athavA baMdhanagrasta jIvane gaMdA pANInA samAna samajavo joIe. gadA pANImAMthI mATI Asravata dvArA kAmamAM Ave che, baMdha tattva dvArA baMdhAya kADhI nAkhavAmAM Ave to te zuddha nirmaLa pANI thaI jAya che che-AtmA sAthe karma vaLage che. karmano svabhAva te prakRtiche. A pramANe saMsArI jIvathI karmarUpI mela dUra thaI jAya che baMdha che, te karma jeTalo kALa rahI zake te nakkI karanAra to te jIva paNa potAnA svAbhAvika zuddha, mukta ane buddha sthitibaMdha che. te tIva ke maMda, zubha ke azubha rasa-vedana avasthA prApta karI le che. anubhAgabaMdha che. ane karmayugalone samUha te pradezabaMdha che. jaina darzanakArI karma pudagalane ATha bhAgamAM vibhakta jainadarzanamAM kamane jIvavirodhI pudaMgalasvabhAvI ajIvadravya mAnavAmAM AvyuM che. te jIvanI sAthe kevI rIte joDAya che, tenuM saMkSiptavarNana upara karavAmAM AvyuM che. paNa e (1) jJAnAvaraNIyakama-A karma jIvanA jJAnaguNane karmabaMdhamAM kAraNurUpa AtmAnA zubhAzubha pariNAmo che. DhAMkI de che. AtmA potAnA svabhAvanusAra karma karatA pitAnA bhAvone kartA bane che, te mATe AcAryazrI nemicaMdrajI kahe che ke(2) dazanAvaraNIyakarma - A karmajIvanA darzanaguNane ArachAdita kare che. puggalakammAdINa kattA vavahArado du nirayado (3) mehanIyakama - A karma jIvanA samyakatva ane cedaNa kammANAdA suddhanayA suddhabhAvANuM che cAritraguNane dabAvI de che. dvasaMgraha-8, (4) aMtarAyakarma:- A kama jIvanI anaMta zaktione vyavahAradaSTithI AmAM padagala-karmasamUhano kartA che. dabAve che. azuddha nizcayanA anusAra AmA rAgadveSAdi cetanasamUhane (5) vedanIyakamaH- A kamInA kAraNe jIva sukha-duHkhano kartA che. zuddhanizcayanA anusAra te pitAnA zuddhabhAva anubhava kare che. samUhanA katAM che. jIvanI azuddha avasthAmAM AtmAmAM rAga dveSAdine AvirbhAva thAya che. (6) nAmakama- A karma jIvane gati, jAti, zarIra Adi apAve che. bhAvanimitta bandho bhAva 2di-rAga-resa-meha judo !" (7) gotrakama - A karma ucca ane nIcakuLanI prApti baMdhanamAM bhAva nimitta che. ane rati, roga, dveSa ane karAve che. ane mahayukta bhAva baMdhananAM kAraNa che. (8) AyuSyakarma - A karma jIvanuM AyuSya nirmANa rAgadveSAdinA kAraNe mithyAdarzana, avirati, pramAda, kaSAya ane coga utpanna thAya che. azuddha nizrayanaya anusAra AtmA (1) jJAnAvaraNIyakarmanA 5 bheda che. (2) darzanAvaraNIya bhAvapratyaya-mithyAdarzanAdi paMcavidha bhAvakarmano kartA che. karmanA 9 bheda che. (3) mohanIsakarmanA 28 bheda che. (4). aMtarAyakamanA 5 bheda che. (5) vedanIyakarmanA 2 bheda che. zuddha nizcayanaya ane azuddha nizcayanayanA anusAra jIva (6) nAmakarmanA 93 athavA 103 bheda che. (7) gotrakarmanA karmayudaMgalane kartA na hovA chatAM paNa vyavahAranayanA anusAra 2 bheda che. (8) AyukarmanA 4 bheda che. e rIte mULa jIva dravyabaMdha athavA dravyakarma kartA che. miyAtvAdi ATha karmanA uttarabheda 148 athavA prakAra tare 158 thAya. bhAvakarmanA udayathI AtmA evI sthitimAM AvI jAya che ke jethI AtmAmAM dravyakarma athavA karmapudgalano Asava janamatAnusAra jIvana dareka bhAva athavA prakRti karma thAya che. ane tethI jIva kama baMdha kare che, baMdhanA kAraNe pagalajanita hoya che. jIvanA zarIranA asthi-hADakAnI karmanA phaLasvarUpa sukha-duHkha Adine jIva bhagave che. Jain Education Intemational ein Education International Page #570 -------------------------------------------------------------------------- ________________ janaratnaciMtAmaNi ahIM karma saMbaMdha jana siddhAntanuM saMkSepamAM vivecana karavAmAM AvyuM. nyAyadarzana anusAra karmane artha puruSakRta prayatnamAtra che. A vAta upara batAvI cUkyA chIe. AvA prakAranA prayatnanuM phaLa jyAre na dekhAyuM tyAre nyAyadarzananA praNetA gautamamaharSine karmaphaLaniyaMtA IzvaranuM astitva svIkAravuM paDe che. temaNe A siddhAMta sthApita karyo ke-karmanI sAthe phaLano sAga karAvavA IzvaranA adhikAramAM che. bauddhamatAnusAra karma kevaLa puruSakRta prayatnamAtra ja nathI, paraMtu te eka mahAna vizvavyApAra saMsAraniyama che, mAtra saMsAranI AdhArazilA che. karma ja saMskAradrArA karmaphaLanI utpatti kare che. bauddha karmaphaLaniyaMtA Izvarane mAnatA nathI. jainamatAnusAra karma eka jAgatika ( -jagatane) vyApAra che. karma jAteja IzvarathI nirapekSa, karmaphaLa utpanna karavAmAM samartha che. kyAreka koI kAraNa vizeSane lIdhe karmanuM phaLa jovA na maLe, athavA tene anubhava na thAya, paraMtu karmanuM phaLa anivArya che A jaina siddhAntane sAra che. A badhA karmonuM mULathI ucchedana karavAthI-thavAthI AtmA nijasvabhAvamAM ramaNatA kare che arthAt mukti = mokSa prApta kare che. sava prakAranA bhedabhAva bhUlIne saune AtmAliMgana ApI AtmAnaMdamAM vRddhi karo. :. ". *.* Tair AhAradAna" -> beDI tUTI caMdanAkI"--- ri che '' keNe kahyuM : "sevA mAtra pisAthIja thAya che! tamArI pAse bharacakaka samaya hoya che. e samayanuM dAna karIne duHkhIonI sevA karo. e samayathI satsaMga karo. Jain Education Intemational Page #571 -------------------------------------------------------------------------- ________________ karma ane sarvajJatAnA jaina siddhAMto - zrI jhaverIlAlabhAI kekArI tethI ja te karI nathIemanA nAmathI pUrNa pADavAmAM Ava bhAga sazakIe te siddhAMta anyatra nA niyaMtraNa heThaLa (1) prAstAvika bhAratIya tattvaciMtanamAM karmasiddhAMta atyaMta mahattvapUrNa - siddhAMta che. "vAve tevuM laNe ane kare tevuM pAme" e uktinuM vizva susaMbaddha taMtra che-jIvaMta vyavasthA che, ataMtra- no tAtparya A ja che. cArvAka sivAya anya sarva bhAratIya avyavasthA nathI. te paraspara saMkalita to - vastuonI dazane karmasiddhAMta svIkAre che. bhAratanI A sarva tAvika vyavasthA (racanA) che. asaMkalita vastuone Dhaga nathI. ane naitika paddhatio mAnava-jIvananI ghaTanAonI samaja tethI ja leTe yathArtha rIte kahe che, "pratyeka vastune anya athe karmanA siddhAMtane upaga kAryakAraNanA niyama tarIke vastuothI alaga pADavAmAM Ave to sarva vAcAno sadaMtara kare che. paraMtu jinadarzanamAM te tenI carama sImAe pahoMce nAza thAya." vastumAtra vizvanA zeSa bhAga sAthe evI rIte che. ane advitIya svarUpa grahaNa kare che. jainadarzana karmasaMkaLAyela che ke je ApaNe tenuM svarUpa jANI zakIe te chatAM siddhAMtanuM suvyavasthita, susaMbaddha ane sarvAga saMpUrNa nirUpaNa vyavacchita ApaNe sArA ke vizvane paNa jANIe. jaina darzana anusAra, kare che je anyatra durlabha che. ahIM te Atmanirbha2, ravayaMvizva keI bAhya AdhyAtmika sattAdvArA ekatrita karela pUrNa paddhati che. te IzvaranA niyaMtraNa heThaLa nathI. samUha nathI paraMtu te tenA baMdhAraNamAM aMtargata amuka nizcita niyamone AdhIna evI vyavarathA svayaM che. jIvana ane cetanAnI ghaTanAo, jaDato ke zaktinI ghaTanAo samAna nathI. zuddha bhautika pravRttimAM, jaDa padArthomAM vizvanA vyavasthita svarUpanI abhivyaktinI eka rIta umerA dvArA vRddhi thAya che, je mAtra rAsAyaNika niyamanuM sAvatrika kAryakAraNane niyama che. A niyama mujaba, pariNAma che. (1) jyAre cetanatattva zarIramAM hoya tevA pratyeka ghaTanAne kAraNa hoya che. vastumAtra jene prAraMbha che to sivAyanA bAhya to grahaNa kare che ane temanA tene kAraNuM hovuM joIe. ghaTanAo AtmasAt nahIM paraMtu svarUpamAM parivartana kare che ane tenA pitAnA deha sAthe kAraNavazAt bane che. zUnyatAmAMthI kaMI uddabhavatuM nathI. temane saMkalita kare che (2) taduparAMta jIvaMta vyaktio kAraNa vihoNI ghaTanAe azakya che. Akarimaka ghaTanAe svayaM temanI saMtatiomAM punarjIvita thAya che. jaDatattva vAstavamAM ApaNuM maryAdita jJAnane lIdhe ApaNuthI ajJAta (pugala) A lakSaNa dharAvatuM nathI. jainadarzana mujaba, evA koIka nizcita kAraNanuM pariNAma che. sarva ghaTanAo jIva vAstavika ane anaMta che. pratyeka jIva anya jIvathI kAryakAraNanI sArvatrika zaMkhalA dvArA saMbaMdhita che. kAya bhinna evI viziSTa lAkSaNikatAyukta che. je siddhAMta ApaNane kAraNanA sArvatrika siddhAMtanA prabhAva heThaLa bhAgya ke akasmAta ApaNI vyaktigata lAkSaNikatAonI kaIka samajUtI arthAt mATe keI avakAza nathI. vijJAna ane tattvajJAnane hetu ApaNI vartamAna vyaktimattAnA ghaTakone keIka saMtoSaprada ghaTanAnA kAraNa ane paristhitinI zodha karavAnuM che. kArya uttara Ape che. ane je A ghaTakonA uddabhavanI samajutI kAraNa niyama sarva niyamamAM atyaMta vyApaka ane sarva kaIka bhUtakAlIna paribaLAnA pariNAma tarIke darzAve che te saMmata niyama che. amuka ghaTanAo amuka paristhitiomAM siddhAMta "karmanA siddhAMta" tarIke suprasiddha che. karmane ( anyamAM nahI) niyamita rIte udabhave che. kAryakAraNane siddhAMta kriyA ane pratikriyA (kriyAnI prati kriyA)ne sArvatrika siddhAMta vizvamAM kAryarata che. ghaTanA mAtra (sthaLa niyama che. te vartana ane aAMtaranirIkSaNanA svarUpamAM dRSTike sUkama) A sArvatrika kAryakAraNanA niyama dvArA niyaMtrita rA niyaMtrita gocara thatI ApaNI kriyAo ane pratikriyAonuM artha zarU thAya che. prakRtinA sarva paribaLo (bhautika ke mane vaijJAnika) I(bhotika ka manovijJAnika) ghaTana kare che. sArI kriyAnuM sAruM ane kharAba kriyAnuM ) re A niyamane anusare che. zarIra, vANI ke mananI pratyeka kharA tyaka kharAba pariNAma acUka niSpanna thAya che. vyaktie anyane pravatti kAIka paribaLa ke zakti (je tenuM kAraNa che te)nuM karela anyAya tene kaI rIte keAIkane kaMIka dvArA acUka kArya - pariNAma che. kArya ane kAraNa sApekSa pado che. keI parata maLe che ja eka saMdarbhamAM koIka kAraNanuM pariNAma hoya tevI ghaTanA anya keIka saMdarbhamAM anya kaI pariNAmanuM kAraNa bane (2) karma eTale zuM?- karmanA vividha artho ane - che ane A rIte A hAramALA tenA kSetrane vistare che. karma mATenA anya zabda.go. Jain Education Intemational Page #572 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 518 jenaratnaciMtAmaNi nI pravRtti paNa, a cAne vAsanA samagra vizvati ' paramANae kara daSTie 1. karmane zAbdika artha keIka kArya ke kriyA ke te ja eka bhava( janma)mAMthI anya bhavamAM jAya che. pravRtti evo thAya che arthAtu vyutpattizAstranI dRSTie je kaMIka ne kaMIka bhavanA mAdhyama dvArA ja te pote pUrve kaMI karavAmAM Ave che te (dA. ta. khAvuM-pIvuM-cAlavuM- karelA karmo bhogave che. ane navA karmo bAMdhe che. A doDavuM--hasavuM-vi.) karma kahevAya che. 2. vyavahAramAM karma - paraMparA bhaMga karavAnuM paNa tenAmAM sAmarthya che. kAmadhaMdhA ke vyavasAyane 'karma" tarIke oLakhavAmAM Ave che. 3. karmakAMDI mImAMsAmAM yajJa va. kriyAo karma tarIke 4. janmagata vyakitabheda karmajanya che. vyaktinA vyavahAra oLakhavAmAM Ave che. 4. RtikAra vidvAno 4 vargo ane ane sukha - duHkhamAM dRSTigocara thatI asamAnatA paNa 4 Azramane karma kahe che. 5. purANa dhArmika kriyAo karmajanya che. (vrata, niyama va.)ne karmarUpa mAne che. 6. vyAkaraNazAstramAM 5. jIva svayaM kamabaddha che. tathA karmabhegane adhiSThAtA kartA potAnI kriyA dvArA jene prApta karavA cAhe che arthAt che. A sivAyanA jeTalA hetuo daSTigocara thAya che te kartAnI pravRttinuM phaLa jenA para paDe che tene karma kahe che. sarve sahakArI ke nimittika ja che. 7. nyAyazAstramAM uphe paNa, avakSepaNa, AkuMcana, prastaraNa tathA gamana ema pAMca prakAranI kriyAone mATe "karma" (5) jaina darzanamAM kamanuM svarUpa zabdane upayoga thAya che. 8. cogadarzanamAM saMskArane vAsanA, apUdha ke karma kahevAmAM Ave che. 9. bauddha darzanamAM jIvananI samagra vizva (ka) pudagala paramANuothI sabhara che. vicitratAnA kAraNe "kama " kahevAmAM Ave che je vAsanA. A sUthama pudaMgala to 'karmarUpamAM pariNamI zake che. rUpa che. 10 jaina darzanamAM rAga-dveSAtmaka pariNAma arthAta karmarUpamAM pariNamatA A purkaMgala paramANuone jaina zAstrakaSAyane "bhAvakarma" tathA kArmaNa vargaNAnA pudagala je kore karmavalgaNa evuM nAma Ape che. Ama jaina daSTie kaSAyane lIdhe cetanatatva sAthe ekarUpa thAya che tene dravya. karmano artha kArya ke pravRtti ke kevaLa purUSakRta prayatna mAtra kama' kahevAmAM Ave che. nathI paraMtu karma bhautika tane samUha che. arthAt pudagala paramANuone piMDa che. je atyaMta sUkSama che. ane tethI jenA darzana "karma" zabdano prayoga je arthamAM kare che Indriyagocara nathI. A rIte karma eka virATa vizvavyApI tenA jevA arthamAM anya darzana mAyA ke avidyA (vedota), pravRtti che. karma baMdhanuM kAraNa che. anAdi kALathI jIvaapUrva (mImAMsA), vAsanA ane avijJApta (baddhadarzana) saMsArI jIva karmabaddha che ane tethI pUrNa nathI. karma dharma - adharma (nyAya), adaSTa (vaizeSika), Azaya (sAMkhya sAthenA sAhacaryAne lIdhe jIva tenA svAbhAvika guNe ga) jevA zabdono upayoga kare che. (anaMta jJAna - darzana - cAritra - vIrya)thI vaMcita bane che. (3) jaina sAhityamAM kamavAda. Ama karmane lIdhe jIvanA svAbhAvika guNo zaktio jena karmavAda aMge aneka Agametara svataMtra graMtha maryAdita bane che. karma sAthe jIvanA sAhacaryano koI upalabdha che ja. upalabdha Agama - sAhityamAM karmanA prAraMbha nathI paraMtu teno aMta zakya che kharo. AtmA siddhAMtanA mULabhUta muddAo para paryApta prakAza pADavAmAM ane karma varacenA gADha saMbaMdhane darzAvavA mATe jaina Avyo che. alabatta, A graMthamAM karmaviSayaka aneka zAstrakAra kSIra - nIra saMbaMdhanI upamA Ape che. jaina mate. bAbato aMge carcAvicAraNA karavAmAM AvI nathI. AcArAMga, ja karmanI sattA atyaMta prabaLa ane abAdhita che. karmaphaLadAtA sthAnAMga, samavAyAMga, vyAkhyAprajJapti (bhagavatIsUtra), tarIke IzvaranI daramiyAnagIrInI ahIM bilakula AvazyakatA prajJApanA ane uttarAdhyayana sUtramAM A siddhAMta aMge nathI. kama saMpUrNa svAdhIna che ane te svayaM phaLa utpanna vizeSa sAmagrI prApta thAya che. karavA samartha che. kRta karmane paripAka thatAM te pote ja svasAmarthyathI phaLa Ape che. lokamAM vyApta pudgala paramANuo (4) kama - siddhAMtanA hetuo jIvanI pravRtti dvArA AkarSAIne jIva sAthe saMlagna thatAM 1. dareka kriyA nizcita rIte phaLapradAna kare che. phaLapradAna kama " saMjJAthI oLakhAya che, A rIte jIvabaddha pugalone karatI na hoya evI koI kriyA nathI. A kArya - kAraNa karma" tarIke oLakhavAmAM Ave che. karma haMmezAM saMsArI bhAva ke karma - phaLa bhAva tarIke oLakhAya che. karma ane AtmA sAthe saMbaddha che. karmanA bheAtAno saMbaMdha paNa phaLa varace avibhAjya saMbaMdha che. saMsArI baddha AtmA sAthe ja che, mutAtmA sAthe nathI. jIve rAgadveSa ane mana-vacana-kAyAnI pravRttio dvArA kArmaNa - 2. kaI kriyAnuM phaLa jIvane vartamAna jIvanamAM na maLe padagalo grahaNa na karyA hoya tyAM sudhI tene "karma" saMjJA to tene mATe bhAvi jIvana anivArya banI rahe che. ApavAmAM AvatI nathI. ku. AmA kamano kartA ane bhoktA bane che. ane cheka hai. mahetA mohanalAla, jainadharmadarzana, pR. 414. Jain Education Intemational Education Intemational Page #573 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 519 (5) karmabaMdhanA kAraNe karmanA ke mULa prakRtinA prakAro nIce pramANe che. AtmA sAthe karmano kSIra - nIra samAna saMbaMdha tha 1. jJAnAvaraNa 2. dazanAvaraNa 3. mehanIya 4. aMtarAya enuM nAma karmabaMdha che. karmopArjana ke karmabaMdhanA sAmAnya 5. vedanIya 6. nAma 7. gotra 8. AyuSya. AmAMnI prathama rIte be kAraNo che. 1. vega ane 2. kaSAya. jIvanI pravRtti cAra ghAtI prakRtio che kAraNa ke tenAthI AtmAnA cAra mana - vacana - kAyAnI pravRtti yoga" kahevAya che. koI svAbhAvika guNe (jJAna-darzana-caritra-sukha - vIrya) no -mAna-mAyA-lobha e cAra mAnasika Avego kaSAya" ghAta thAya che. zeSa cAra aghAtI prakRtio che, kAraNa ke (kaSa - saMsAra ane Aya-lAbha. jenAthI saMsArane lAbha teo AtmAnA keI guNono ghAta karatI nathI. paraMtu thAya te kaSAya) kahevAya che. A baMne dvArA AtmA baddha teo AtmAne paugalika bhautika svarUpa pradAna kare che-je thAya che. rAga-ddhoSa e be mukhya kaSAyo che. rAga - dveSa yukta tenuM nijI rUpa nathI. teo zarIranI vividha avasthAonuM zArIrika - mAnasika - pravRttio karma baMdhanuM kAraNa che. nirmANa kare che. Ama karma baMdhanA ghAtI ane aghAtI bIjA zabdomAM vega ane kaSAya baMne karmabaMdhanA kAraNe che evA be prakAro che. have ApaNe pratyeka karma prakAra ke mULa 'A bama kaSAya ja karmabaMdhanuM prabaLa kAraNa che. prakRti aMge vigatavAra joIza. yogathI karma-pudagalo AtmA prati kheMcAya che - AtmAne karmanA pra sparze che. ane kaSAyanA baLe teo AtmAne cuMTe che - vaLage che. 1. jJAnAvaraNIyakarma : (6) kamabaMdhanA hetuo A kama AtmAnA vizuddha jJAnane AvRtta kare che AchAdita kare che. A karma prabaLa thAya tema tema te jJAnane AtmA sAthe kama - pudgalone jaDI devAnuM kAma vadhAre ne vadhAre ArachAdita kare che. A karmano svabhAva jJAna(1) mithyAtva (mithyA - khoTI zraddhA) (2) avirati vikAsa kuMThita karavAno che. tethI A karma jJAnane AvRta (tratAbhAva) (3) pramAda (4) kaSAya (kodha - mAna - mAyA karanAra karma tarIke oLakhAya che. A karmanI pakaDa zithila lAbha jemAM rAga-dveSAdine samAveza thaI jAya che ane thatAM vRddhi (jJAna) vikAsa adhikAdhika thAya che. jagatamAM (5) yoga (mana - vacana - kAyAnI pravRtti ) kare che. A vyaktigata bauddhika bhinnatAnI samajutI A karmanA vibhinna pAMce Asava dvAro che. A pAMca baMdhanA hetuo tarIke avasthAo dvArA ApI zakAya. A karmane saMpUrNa kSaya oLakhAya che. thatAM 'kevaLajJAna" (pUrNa pratyakSa jJAna) prakaTe che. (7) kamabaMdhanA prakAre jJAnanA pAMca prakAro (mati - zrati - avadhi- manaH yoga ane kaSAyanI pariNati dvArA grahaNa karela kAmaNa paryAya - kevaLa) che. ane tethI A karmanA paNa pAMca pudaMgale cAra vibhAge - prakAromAM tenA grahaNa - kALamAM prakAra ( mati-jJAnAvaraNuM zrutajJAnAvaraNa avadhijJAnAja pRthaphakRta thAya che. te ja samaye A pudagala paramANuonI varaNu manaH paryAya jJAnAvaraNa kevaLajJAnAvaraNa) che. prakRtti, sthiti, pradeza - saMkhyA ane zubha - azubha, 2. darzanAvaraNIya kamaH tIvra - maMda rasa paNa nizcita thAya che. jenA paribhASAmAM karmabaMdhanA A prakAranA nAme nIce mujaba che (a) prakRti jaina darzanamAM "darzana' zabda mukhyatayA be arthe baMdha (8) sthiti baMdha (ka) pradeza - baMdha ane (3) rasa sUcavavA vaparAya che. (1) mAnyatA, abhiprAya ke zraddhA (anubhAga) - baMdha. puddagala paramANuonA AtmAmAM praveza ane (2) padArthanI paricitatA ke padArthanuM tenA sAmAnya bAda teo temanA vividha pariNAme turata ja utpanna kare che svarUpamAM jJAna. jJAnane prathama tabakko aspaSTa jJAna tarIke ane karma banelA A paramANuono vicAra temanI prakRtti, jANItuM che. ahIM "darzana' zabdane bIjo artha abhipreta sthiti, pradeza ane rasa ke anubhAga ema cAra dRSTibiMdu che. jJAna ane darzanamAM jhAjhuM aMtara nathI. prAraMbhamAM thatuM ethI karavAmAM Ave che. sAmAnya AkAranuM jJAna (jema ke kaI mANasane dUrathI jotAM tenuM sAmAnya prakAranuM bhAsana) "darzana" kahevAya che. ane 3 prakRtibaMdha tyArabAdanA tenA viziSTa prakAranA baMdhane jJAna kahevAya che. jIve grahaNa karela paddagala - paramANuonI prakRti tenA A karma AtmAnA anaMta darzananA guNane 6dhe che. grahaNakALe ja nizcita thAya che. Ane prakRtibaMdha kahevAmAM A karmanA udayathI aMdhatA, baherAza, nidrA-va, uddabhave che. Ave che, A pAsuM karmanA svarUpane nirdeze che. karmanA ke, mULa prakRtinA ATha prakAre che. A prakRtio jIvane 3. mohanIya kamaH " judA judA prakAranA anukuLa pratikULa phaLa pradAna kare che. A karma AtmAnA samyaktva ke cAritraguNane ghAta Jain Education Intemational For Private & Personal use only www. Page #574 -------------------------------------------------------------------------- ________________ para 0 jenaratnaciMtAmaNi kare che. te Atmasukha, parama ke zAzvata sukhanuM ghAtaka che. aneka bAbato A kama para AdhArita che. te prANIonI te miAha (strI-putra-mitra-sArI cIjo para moha ) utpanna vividha dehAkRttio, rUpAkAro, racanAkAronuM nirmANa kare kare che. A karmane svabhAva mithyA viSaya-sukhamAM meha che. zubha nAmakarmathI sAruM zarIra-va. maLe che. ane azubha utpanna karavAno ane vItarAgAvasthAne rokavAne che. nAmakarmathI kharAba zarIra-va, maLe che. nAmakarmanA 93 ke mehAMdha vyaktine potAnA kartavyAkartavyanuM bhAna rahetuM nathI 103 peTA prakAro pADavAmAM Ave che. A peTA prakAro ane haraNanI jema tRSA chIpAvavA, te dhyeya vinA mRgajaLa cAra jUthamAM vibhAjita che. 1. piMDa prakRti (75 prakAre ) pAchaLa doTa mUke che. AvI vyakti tattvane tAttvika dRSTie 2. pratyeka prakRti (8 prakAra) 3. trasadazaka (10 prakAro) samajI zakatI nathI. ane ajJAnamAM tema ja mithyA samajamAM ane 4. sthAvaradazaka (10 prakAro) aTavAyAM kare che. mohanI mAyAjALa apAra che. ATha karmomAM A karma AtmasvarUpanI kharAbI karavAmAM agresara che. 7. gotrakama che ? che ane , vizvae A karma jIvanA ucca-nIca gotra (vaMza)mAMnA janmanuM prathama prakAra padArthanA yathArtha svarUpanI samaja - zraddhAmAM kAraNa che. uraca gotra eTale saMskArI ane sadAcArI kuLa, aMtarAya utpanna kare che ane Ama te tava dRSTine rUMdhanAra uraca gotrakama ane nIca gotrakarma e be tenA peTA bheda. che. dvitIya prakAra AtmAnA janmajAta guNa samA saccAritrane che ane A be anusAra je te getramAM jIvano janma thAya che. hAsa kare che. A karma prakAra dharmagraMthA ke adhikRta sAdhanA- 8 Ayakama mAM sAcA Adeza mujaba vartana karavAmAM AtmAne aMtarAya nAkhe che. prathama prakAranA traNa ane dvitIyanA pacIsa A karma saMsAranI cAra sthitio (deva, manuSya, peTA prakAro paNa pADavAmAM Ave che. nArakI ane tiryaMca) mAMthI ekamAM jIvanA AyuSyanuM nirmANa kare che. prANI Ayu-kamInA astitvathI jIve che 4. aMtarAya kama: ane teno kSaya thatAM avasAna pAme che. A karma svataMtra aMtarAya eTale vidana-bAdhA: jJAnAnnatinA mArgamAM evA AtmAne cAra gatiomAM bhamAvI parAdhIna banAve che. vidana e aMtarAya. A karma anaMta zaktizALI AtmAne AyuSya A karmane AdhIna che. tenA cAra peTA prakAro, zaktihIna-sAmarthyahIna banAve che ane tapa, japa, dAna, che. 1. devAyu 2 manuSpAyu 3. nArakAyu ane 4 tiryaMcAyu. lAbhava. mAM aMtarAya nAkhe che. te AtmAnA svAbhAvika 148 ke 158 piTA bhedo guNonI skUraNamAM bAdhArUpa bane che. A karma jIvanI svAdhIna zaktimAM vighna nAkhatA, sagavaDa ane dharmanA jJAna upara nirdiSTa ATha prakAronA 148 ke 158 peTA bheda chatAM vyakti dAna ApI zakatI nathI. te vyavasAyamAM che. prathama prakAranA 5, bIjAnA 9, trIjAnA 28, cothAnA saphaLatA meLavI zakatI nathI. A aMtarAya karmanA phaLa che. pa, pAMcamAnA 2, chaThThAnA 93 ke 103, sAtamAnAM 2 ane tenA pAMca prakAre che. dAnAMtarAya-lAbhAMtarAya,bhegAMtarAya AThamAnAM 4 peTAprakAra che. janagraMthamAM uparokta peTA. -upabhegAMtarAya-vIryaMtarAya. prakAranuM vistRta varNana karavAmAM AvyuM che. 5. vedanIyakarma : (ba) sthitibaMdha A karma jIvane anukuLa - pratikULa saMvedano dvArA jIva dvArA grahaNa karavAmAM Avela karma-puddagalo tene sukha-duHkha arpe che. ane anaMta sukhane roke che. tenA be vividha samaya-gALA payata baMdhanamAM rAkhe che. baMdhanI sthiti prakAro che 1. sAtavedanIya karma: A jIvane sukhano anubhava karmanI sthiti para AdhAra rAkhe che. sthitibaMdha AtmA karAvanAra karma che ane 2. asAtA vedanIya karma : A sAthe saMlagna kama-pudagalAnI avadhi-sthitikALa mudata jIvane dukhano anubhava karAvanAra karma che. darzAve che. karma-puddagaloe kALanA game teTalA gALA mATe jIvane asara karela hoya te paNa karma-jaMjIromAMthI jIvanI 6. nAma kama : mukti zakya che. evuM daDha jana maMtavya che. kALa-paribaLa A karma arUpI AtmAne vividha rUpo ApI bahurUpI karmanI sthiti tarIke nidezAya che. banAve che. A karmathI jIvane vividha gati (deva, manuSya, naraka, tiryaMca), jAti (ekedriya, prIndraya, trIndriya, (ka) pradezabaMdha ) caturindriya, ane paMcendriya), zarIra ( dArika, vakriya, karma aMgeno bhautika khyAla Apela samaye jIvane asara AhAraka, tejasa, kArmaNa ) va. prApta thAya che. sAruM-kharAba karatAM karmanA parimANa (jaththA)ne svabhAvika rIte ja zarIra, surUpatA-kurUpatA, susvara - duHravara, yaza-apazaya va. sUcave che. jaina matAnusAra karma-pudgalo AtmA sAthe saMlagna Jain Education Intemational Page #575 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 51 thAya che. ane tethI jana ciMtako mAne che ke AtmA tenI bAda tenA navA utpatti-sthAnaparyata pahoMcADe che. A samaye bahAra rahelA karma-padgalene AkarSe che. AkarSaNa jIvanI jIva sAthe taijasa ane kArmaNa evAM be prakAranAM zarIra rahe pravRtti para nirbhara che. AtmAnI pravRtti jema vadhAre saghana che, jyAre dArika ke vaikriyaka prakAranA zarIranuM nirmANa tema tenA dvArA AkarSAyela karma-pudagalAnuM parimANa (jaththo) tenA utpattisthAne pahoMcyA bAda zarU thAya che. paNa savizeSa. AthI UlaTuM AtmAnI pravRtti jema ochI (9) jainamavAda che, tIvra tema tenA dvArA AkRSTa karma-pudgalanuM parimANa che (jaththa) paNa echuM. pitAnI pravRttio dvArA jIve karela jaina karmavAda zuddhasvarUpe vyaktivAdI che. jene tattvajJAnamAM karma-paramANuone saMgraha (kama-pradeza ) judAjudA prakAre AmAM svadehaparimANayukta che tema tenA karmavAdamAM karma (Ayukarma, nAmakarma, trikarma, va.)mAM vibhakta thAya che. svazarIraparimANayukta che. ane tethI kama vyakti paryata ane AmA sAthe saMlagna thaIne rahe che. Ayu kamane sauthI sImita che. jevI rIte jIva potAnA zarIramAM vyApta rahIne ocho hisso maLe che, nAmakarmane tenAthI thoDo adhika ja potAnuM kArya kare che tevI rIte karma paNa pitAnA bhAga maLe che ane tenAthI thoDo vadhu bhAga jJAnAvaraNIya zarIranI sImAmAM rahIne ja potAnuM kArya kare che. AtmAnI darzanAvaraNIya ane aMtarAya karmomAMthI pratyeka karmane prApta jema ja kama paNa sarvavyApaka nathI. AtmA ane kamanA thAya che. A traNene hisso samAna che. AnAthI paNa adhika kArya ke guNa zarIranI sImA paryata ja maryAdita che. karma hiraso mehanIya kamane maLe che. sauthI vadhAre hiraso vedanIya bhautika (jaDa) svarUpa hovA chatAM jIva (cetana)ne karmane prApta thAya che. judA judA karmo ke vibhinna karma prakRti- viziSTa saMsargathI tenAmAM zakti utpanna thAya che ane tethI onA karma pradezo vibhinna che ane pratyeka prakAranI saMkhyA te sArA-mAThAM pariNAme niyata samaye prakaTa kare che. paNa bhinna bhinna che. A karma nuM parimANamaka pAsuM darzAve che. jene karmavAda AlasyavAda ke nirUdhamavAda nathI paNa () rasa ke anubhAgabaMdha ke anubhAvabaMdha cogya udyama ane pragatigAmI prayatnane avakAza Apate upayogI siddhAMta che. te darzAve che ke yogya purUSArtha karI AmAne asara karatAM karmonA AdhAra yoga (mana-vANI DAyaro karatI vyaktie AgaLa pragati karavI -zarIranI pravRttio) ane kaSAyo (krodha-mAyA-mAna mAyA-mAna ghaTe ane pragatimAM AgaLa vadhI mukti meLavavI ghaTe. jema lebha)nI tIvratA para che. jema vyakti vadhAre saMDovAyelI jIva pitAnI pravRttithI karma bAMdhe che tema te pitAnI hAya, jema mAha vadhAre hoya tema karmanA baMdhananI zakti pravRttithI tene toDI paNa zake che. badhA pUrvakarma abhedya paNa vadhAre prabaLa hoya che. Aja pramANe karmanI zaktine nathI hotAM. anekAneka karmo yogya prayanabaLathI bhedavA zakya AdhAre, karmanI asararUpe maMda ke tIvra anubhava hoya che.. che. AthI jena karmavAda karmanA vizvAse akarmaNyavAda karmanuM A pAsuM karmanI tIvratA tarIke nirdezavAmAM Ave che. upadezato nathI. te karmano udaya thavAmAM samucita udyamane prakRtibadha ane pradezabaMdha "yogane AbhArI che, jyAre avakAza ape che. ane karmano udaya nirbaLa banAvavAmAM sthitibaMdha ane anubhAgabaMdha "kavAya" para Azrita che. paNa yogya udyamane AvakAre che. jIvanayAtrAmAM yogya (8) kama ane punarjanma udyama, prayAsa, purUSArthane te mahatvapUrNa sthAna Ape che. pUrvakRta karma dvArA sAmagrI maLe che paraMtu A sAmagrI dvArA karma ane punarjanama vacce AvabhAjya saMbaMdha che. karmanI bhavasAgara taravAne puruSArtha AtmAe ja karavo paDe che. sattAne svIkAra tenA phaLasvarUpa svarga ke paralAka ke punarjanmanI sattAnA paNa svIkAra sUcave che. je karmonuM phaLa jainamate karma puddagalasvabhAva arthAt bhautika svarUpanuM vartamAna janmamAM prApta thayuM na hoya te karmAnA bhoga mATe che. karmane AsavathI nizvayataH zudha ane vyavahArASTae punarjanmanI mAnyatA anavArya banI rahe che. punarjanma ke anAdi badhdha jIva punaH baMdhAya che. jIva karma-pudgalanuM pUrvabhavanA abhAvamAM kRtakama nA nahetuka vinAzamAM ane nimitta kAraNa che, upAdAna kAraNa nathI chatAM rAga-dveSAdi akRta karmanA bhAgamAM mAnavuM paDe. A sthitimAM kama - bhAvanA AvirbhAvathI AtmAmAM karmano Azrava saMbhave vyavasthAnuM mALakhu dUSita bana. A doSathI mukta rahevA che. tethI vyavahAra daSTie Ama karma-pudagalano kartA che. mATe kama vAda punamanI sattA svIkAre che. AthI hindu, jainadaSTie karmanA aneka bhedya ane peTabheda che je bauddha ane jaina paraMparAAmAM kama mUlaka punarjanmanI sattAnA aMge ApaNe AgaLa darzAvela che. A sarve karmonA mULa svIkAra karavAmAM AvyA che. pUrvajanmanA karma saMskAra mujaba chedAI jAya tyAre Atma pitAne mULa-asala svabhAva vartamAna ane viziSTa paristhAonuM ane vartamAna jIvana prApta kare che arthAt mukti meLave che. A rIte jenamujaba bhAvi jIvananuM nirmANa thAya che... dRSTie karmathI jIva lepAya che, kharaDAya che, karmathI ja jIva jena maMtavya mujaba, AnupUvI nAmakarma jIvane mRtyu baddha bane che ane karma ja saMsAranuM mULa che. kama ja Jain Education Intemational Page #576 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi jIvanI prakRti ane sAMsArika ghaTanAo ghaDe che. kanA svAtaMtryanA sa'pUrNa rIte lApa karatuM nathI. mAnavI peAtAnA abhAva eTale ja mukti. 10 kavAda ane svAtaMtrya kArya dvArA peAtAnu bhAvi nirmANa karI zake che. tenAmAM peAtAnA mArganI pasaMdagI mATenuM svAtaMtrya che, jema jema tenA svAtaMtryane AvRta karatAM aMtarAyA niLa thatAM jAya tema tema tenAM svAtaMtryamAM vRddhi thatI jAya che. AgaLa darzAvyA mujaba, karmavAda kriyA-pratikriyAnA niyama che. sArI kriyAnuM sAruM ane kharAba kriyAnu'kharAkha pariNAma acUka niSpanna thAya che ja. karmanI sattA atyaMta prabaLa ane akhAdhita che. ka saMpUrNa svAdhIna che ane svayaM phaLa-pradAna zaktiyukta hAvAthI kaphaniyatA tarIke IzvaranI kAI AvazyakatA nathI. kRtakama paripakava thatAM pAte ja svabaLe pradAna kare che. para kavAda nirapekSa svAtaMtryavAda ('IcchA te kareA' evA siddhAMta ) nathI. eka bAjue niyativAda ane bIjI bAjue nirapekSa svAtaMtryavAda e ba'ne Atyatika siddhAMtA che. siddhAMta mujaba vyakti na tA saMpUrNa svataMtra ke na parataMtra che, kavAda A benI vaccenA madhyamamAgI siddhAMta che. A jIva anAdikALathI kama para parAmAM jakaDAyela che. purANA karmAnA bhAga ane nUtana karmAMbadhana anAdikALathI cAlyA te azataH svataMtra ane aMzataH parataMtra che. ahI' amuka aMze mAnavaprayAsanI mahattA ane mUlyanA svIkAra che. zrI je. ela. jainI samucita rIte darzAve che tema anya pArjana kare che. jIve kRtakama-phaLa koIka ne koIka svarUpe avazya bhAgavavA paDe che. AmAM keAI vikalpa ke chUTakaArI nathI. kare che, jIva peAtAnA kRtakamAM bhAgave che ane nUtana karma-kAI karatAM jainadarzana mAnavIne nirapekSa dhArmika svAtaMtrya ane mukti bakSe che. ApaNe karela karyAM ane phaLa vacce kaMi paNa AvI zake nahIM. karmA ekavAra karatAM teo ApaNAM mAlikA bane che. ane phaLa pradAna kare che ja. jema mAru svAtaMtrya mahAna che tema mArI javAbadArI tenI sAthe samavyApta che. icchuM tema jIvI zakuM, mArI pasaMdagI aphara che. paraMtu huM tenA pariNAmeAmAMthI chaTakI zaku nahI. zuM kama vAda, niyativAda ke anivAya tAvAdya che ? zuM jIva sa'pUrNata : karmAdhIna che? zuM te tenI Atmazaktino upayAga karavA svataMtra nathI ? kriyA mAtra kamUlaka hoya teA jIvane pAtA para ke anya para kaI adhikAra hAI zake kharA ? zuM tenI sArIye kriyA svayaMsacAlita yaMtra jevI che? jo jIvanA purANA karmI svayaM phaLa pradAna karatA rahe ane tenI tatkAlIna nizcita karmAdhIna paristhiti mujaba nUtana ka baMdha thatA rahe ane A navAM karyAM bhAvimAM tenu phaLa pradAna karatAM rahe te ka para parA yaMtranI jema ja barAbara AgekUca karatI rahe ane pariNAme kavAda, niyatavAda ke anivArya tAvAdamAM pariName ane vyaktinA jIvanamAM saMkalpasvAtaMtrya ke svataMtratA mATe keAI avakAza rahe nahI. niyatavAdya mujaba je kAya jyAre thavAnu` hAya tyAre thAya che ja, ghaTanAmAtra niyata-pUrvanizcita che ane bhUtakALanI jema bhAvi paNa sunizcita ane aphara che. A niryAta ke bhavitavyatA che. karma ane bhavitavyatA eka nathI, be vacce tAttvika bheda che. je sAmAnya rIte khAsa kAraNa vinA akasmAte bane te bhavitavyatA-bhAvibhAva - niyati che. A jIvanI pragatimAM rUkAvaTa kare che. kavAda niyativAda nathI. jIvakRta karma-phaLa bhAganI bAbatamAM parataMtra che. paraMtu nUtana karmopArjananI bAbatamAM svataMtra che - te tene rAkI zake che. eTalu ja nahI. paraMtu pUSkRta karmone amuka hada pa ta jaldIthI ke vila`khathI paNa bhAgavI zake che. A rIte jIva karma karavAnI bAbatamAM saMpUrNataH parAdhIna - parataMtra nathI paraMtu tene amuka hada sudhI svAtaMtrya che kharuM. A rIte kavAdamAM icchA ( sauMkalpa )- svAtaMtrya mATe avakAza che kharA. kama jIvanA saMkalpa - Ama jaina kama - siddhAMtamAM sa`kalpa - svAta trya mATe pUratA avakAza che. kanA khyAla ane sa'kalpa - svAtaMtryanA khyAla paraspara virodhI nathI. kama jIvAtmAnuM vAtAvaraNa nizcita kare che. paraMtu jIvAtmA viziSTa paristhiti sajoga ke vAtAvaraNamAM pAte pasaMda karela rItathI pratikriyA karavA sa`pUrNa rIte mukta -- svataMtra che. A jaina kama - siddhAMtanuM hArda che. Ama jaita kavAdya saMkalpa - svAtaMtryavAda sAthe tadna susaMgata che. (11) kavAda ane sarvajJatA : kama-siddhAMta ane sarvajJatA - siddhAMta vacce gADha saMba`dha che. kama ke kaphaLamAM mAnanArA sarve sajJatAnA siddhAMtamAM mAne che. vyutpattizAstranI dRSTie, 'sajJa' ane 'sarvajJatA' jJA (jAnAti)-jANyu e parathI udbhavela che. Ama sana'nA artha je sarva jAge che te' thAya che ane sarvajJatAnA artha sarvAMnuM jJAna' evA thAya che. jaina darzanamAM AtmA kendriya tattva che. ane te jJAna, nItimattA ane AdhyAtmika prayAsAnI bhUmikA che. te tattvataH jJAtA - zreSTha jJAtA che. agni ane garamInI jema, AtmA ane jJAnane ekabIjAthI alaga pADI zakAya nahIM, tee ekabIjAnI sAthe samavyApta che. paraMtu AtmAnu 1. Jaini J. L. outlines of Jainisn P. 314. 2. zrI kuMdaku dAcArya, pravacanasAra : 1, 23-25 Page #577 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 523 A jJAna - lakSaNa karmapudagala sAthenA tenA sAyujyakALa yathArtha jJAna che. te mAtra zakya (suSupta) jJAna nathI paraMtu daramyAna aspaSTa rahe che; nAza pAmatuM nathI. jJAnAvaraNa mUrtimaMta - vAratavika jJAna che. te anumAna jevuM parokSa karmane saMpUrNa kSaya thatAM tene tenI mULa bhavyatA prApta jJAna nathI, kAraNa ke te zaMkAtIta ane nizcita che. te thAya che. ahIM tadana sIdhuM sAduM tarkazAstra che. jANavuM Indriya - pratyakSa jevuM parAdhIna jJAna paNuM nathI, kAraNa ke jJAna meLavavuM e AtmAne svabhAva che. jJAtA (AtmA) te rathaLa-kALanI maryAdAothI para che. te InidrayanI apekSA ane jJAna vacce koI aMtarAya na hoya tyAre svabhAvika vinAnuM sIdhuM, viziSTa ane tatkAlIna jJAna che. paraMtu te rIte ja jJAna sarvAga saMpUrNa bane che. AnI samajUtI CC arthe vividha sAdone upayoga karavAmAM Ave che. Indriya padArtha saMnikarSa (saMbaMdho para AdhArita nathI. zrI haribhadrasUri nIcenA lokapriya sATazyano upayoga sarvajJa bhUta, vartamAna ane bhaviSyanA sarve dravyone temanA kare che : jyAre aMtarAya na hoya tyAre jema agni sarva guga ane paryAya sahita pratyakSa rIte jANe che; te baLataNane bALe che tevI rIte jyAre sarva aMtarAya dUra ja bhUta ane bhAvine vartamAna tarIke nahIM paraMtu bhUta ane thAya che tyAre AtmA sarva kaMI jANe che. zrI akalaMkadeva Aja bhAvi tarIke ja nihALe che. tene mATe kaMI paNa ajJAta bAbatane spaSTa karavA mATe niSedhaka sadazyanA upaga nathI. kare che: "jevI rIte dhULathI AcchAdita ratana tenuM svAbhAvika zrI hemacaMdrAcArya sarvajJatAnA astitvanI sAbitI teja pratibiMbita karatuM nathI tevI rIte jJAnAvaraNa kama - mATe nIcenI tArkika dalIla kare che :- "jJAnanA kramika va.thI AvRta AtmA sarvakaMI jANato nathI. A rIte karmavAdanI paribhASAmAM sarvajJatA AtmAnA saMpUrNa karma - vikAsanI aMtima pariNutinI AvazyakatAnI sAbitImAMthI sarvajJatAnI sAbitI niSpanna thAya che. A darzAve che ke kSaya bAda prApta thAya che. jJAnane kamika - pragatizIla vikAsa sarvajJanA astivino | sarvajJatAno khyAla AtmAnA svarUpanA AdhAre paNa pAyA che. jJAnanI judI judI kakSAe hoya che ane niSpanna karI zakAya AmAM sarva - grahaNa sAmarthyayukta sarvajJatA jJAnanI paripUrNatA che. jJAnanI zreSThatAnI kakSAnA che ane tethI jyAre tenuM AvaraNa dUra thAya che tyAre AviSkAronI kyAMka pAriNati thavI ghaTe, kAraNa ke A kaMI paNa ajJAta rahetuM nathI. pratyeka AtmA tenI mULa ja sarva pragatinI rIta - tarakko che. tIrthakara mahAvIre sthitimAM sarvajJatA ke zuddha jJAna dharAve che. sarvajJatA lAMbI tapazcaryAne aMte sarvajJatA prApta karI hatI. AtmAnI mULa temaja mukata baMne sthitimAM AtmAnuM lakSaNa che. jo ke AmAM kartA che ane jJAna karaNa (sAdhana) zrI kuMdakuMdAcArya sarvajJatAnuM kathana nizcaya ane vyavahArache, to paNa A baMne vacceno bheda Avazyaka nathI. temano dRSTithI nIce pramANe kare che - saMbaMdha AMkha ane dRSTi vaccenA saMbaMdha samAna che. jJAna jAnAdi padi sarva vyavahAranaaNu kevalI bhagavamAM AtmAnI svAbhAvika ane viziSTa lAkSaNikatA che. * sarvajJatA AtmAnuM sahaja, suSupta lakSaNa che. kama - pu. kevalajJAnI jAnAdi pasAde nizcayanaeNu AtmAnama ! galanA saMpUrNa rIte nAza dvArA AvaraNa dUra thatAM, AtmAnuM vyavahAranayanA (vyAvahAreka) daSTibiMduthI, sarvajJadeva A suSupta lakSaNe mUrtimaMta thAya che. A rIte jJAnavihoNe sarva padArthane jue-jANe che; necava nayana (nirapekSa) keI AtmA nathI ane AtmAvihoNuM kaI jJAna nathI. dRSTibiMduthI, sarvajJa mAtra potAnA bAmAne ja jue-jANe vAstavamAM jJAna ane AmAM ekarUpa che. AtmA jJAtA che, che. kuMdakuMdAcArya vyAvahArika dare baMdune aparyApta ane jJAna AtmAmAM nihita che ane sarvajJatA zreSTha jJAna che. avAstavika mAne che ane jJAna pravene AMtarika vAstavika sarvajJatAne kevaLajJAna kahevAmAM Ave che, kAraNa ke te abhigamane svIkAre che. aTapAhuDa, samayasAra, paMcAstikAya IndriyothI svataMtra che ane sarva padArthonuM jJAna che. te sarva pravacanasAra jevA jaina graMtha paNa sarvajJatAne AtamajJAna prakAranA idriyajJAnathI bhinna che. sevAtA AtmAno janma- ke Ama-sAkSAtkAra sAthe ekarUpa mAne che.' kavaLIjAta svarUpanI pUrNa abhivyakti che. ahIM savakaMInuM bhagavAnane AtmAno pUrNa sAkSAtakAra che. gendujJAna thAya che. ane kaMI paNa ajJAta rahetuM nathI. sarvajJatA deva paNa kahe che, "jyAre A mAM jJAta thAya che tyAre sarvathaLa - kALa mATe sarva padArthonuM (temanA sarva guNa temaja paryAya sameta) sIdhuM pratyakSIkaraNa che. sAcuM ane hemacaMdra, pramANamImAMsA, saM. sukhalAlajI saMghavI, 1. haribhadrabiMdu pR. 431. 1, 116. 2. akalaMka-nyAyavaniya, 23, 46pa - 466. 1 kuMdakuMdAcArya, niyamasAra, prakaraNa 10,11 gAthA4 uttarAdhyayana sUtra, 28, 10-11. 149-150,158. Jain Education Intemational Page #578 -------------------------------------------------------------------------- ________________ para 4 jenaratnaciMtAmaNi VAVAVAVA kApo YDa sarva kaMI jJAta thAya che. AtmasAkSAtkAra jJAnanA baLe thAya che. paMDita sukhalAlajInA mate paNa sarvajJatAne artha, "AmanA pUrNa sAkSAtkArane sahAyabhUta sarvanuM jJAna" e thato hato. AcAraMgasUtramAM kahyuM che : je ega jAnAI se savaeN jAnA je savaM jAnAI se ega jAnAI je koI ekane jANe che te sarvane jANe che ane je sarvane jANe che te ekane jANe che." guNaratna nIcenI eka prAcIna nagAthA TAMke che : eke bhAvaH sarvathA yena duSTaH sarve bhAvAH sarvathA tena daSTaH ! sarve bhAvAH sarvathA yena daSTaH | eke bhAvaH savathA tena dRSTaH je kaI ekane saMpUrNa rIte jANe che te saghaLuM jANe che; ane je saghaLuM jANe che te ja saMpUrNa rIte ekane jANe che. ahIM ApaNe e noMdhavuM joIe ke jyAre sarvajJatAne mAtra eka padArthanA, AtmAnA, Avazyaka siddhAMtonA ke siddhAMtonA jJAna tarIke samajavAmAM Ave che tyAre "sarvajJatA" zabdanA vAstavika, mULa arthane lepa thAya che ane tenuM kSetra maryAdita banI rahe che. taduparAMta, jJAna AMtarasaMbaMdhita akhilAI (samagra) che ane tethI jyAM sudhI vyakti sarve padArtho jANe nahIM tyAM sudhI te Avazyaka ane anAvazyaka vacce bheda pADI zake nahIM. 1. gindradeva paramAtmaprakAra2. AcAragasUtra, 1,3,4,122 3. guNaratna vadanasamuccaya TIkA . 87 ane jekebI nakSatra (sekreDa bukasa oNpha dhI IraTa ) bhAga 1, pR. 34. joIe ke T1 || siddhAra parAthanA * \ \ hoMkAra madhyathita pArzvanAtha - F S S. ::::: T R S na , Jain Education Intemational Page #579 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prazamarAtimAM navatattva lekhaka- pU. paMnyAsa zrI bhadraguptavijayajI gaNivara navatanI saMkSipta vyAkhyAH 9. mokSaH sarva karmono nAza ane AtmAnuM AtmAmAM AdhyAtmika kSetramAM praveza karavA mATe mumukSu AtmI avasthAna. ee "nava tattvone jANavAM joIe ane e tattvonuM A nava padArthonuM vistRta ane UMDuM jJAna graMthakAra ciMtana-manana karavuM joIe. sarvajJanA dharmazAsananA A svayaM ja AgaLanI kArikAomAM karAve che. sarva prathama mULabhUta to che. badhAM zAstro..graMtha ane Aga A "jIva" padArthanA bheda [ prakAra nuM nirUpaNa kare cheH navatAne vistAra che. "prazamarati" graMthanA racayitA zrI umAsvAtijIe e nava taronAM nAma batAvIne anurodha 1 karyo che keH "A navata para UMDANathI ciMtana karaje." jIvonA mukhya be prakAra cheH muktajIva ane saMsArI jIva. A navatanI saMkSipta vyAkhyA A pramANe che: ATha karmonA baMdhanathI jeo mukAya che, mukta thAya che, - 1. jIvaH AyuSya karmanA yoge je jIvyo, jIve che ane te mukta jIva kahevAya che. eka vakhata mukta thayelA che, jIvaze, tene jIva kahevAya + je prANa [ baLa, Indriya, pachIthI kyAre paNa karmothI baMdhAtA nathI-lepAtA nathI- AyuSya ane zvAse ravAsa ]nA AdhAre jIvyo che, avarAtA nathI. mukta AtmA kyAre paNa saMsArI banate jIve che ane jIvaze, tene jIva kahevAya. baLa nathI eTale muktAtmAnI sthiti "sAdi-ananta" kahevAya indriya-AyuSya ane zvAsocchavAsa " dravyaprANa" che. sAdi = zarUAta-sahita, ananta = antarahita. kahevAya, jJAnapaga ane dazano paga e "bhAvaprANa muktano paryAyavAcI zabda che "siddha." siddha AtmAonuM kahevAya. AcArAMga sUtramAM A rIte svarUpa darzana karAvavAmAM 2. ajIvaH jemAM dravyaprANu ane bhAvaprANa na hoya tene AvyuM cheH "te dIrgha nathI, hasva nathI, goLa nathI, trikoNa ajIva kahevAya. nathI, catuSkoNa nathI, parimaDela nathI, lAla nathI, lIlA nathI, zukla nathI, kRSNa nathI, nIla nathI, durgadha nathI, 3. puNyaH jene udaya zubha hoya che tevI 42 karma prakRti. sugaMdha nathI, tIkhA nathI, kaDavA nathI, khoTA nathI, kASAyI 4 pApaH jene udaya azubha hoya che tevI 82 karma prakRti. nathI, madhura nathI, mRdu nathI, karka rA nathI, bhAre nathI, halakA nathI, zIta nathI, uSNa nathI, snigdha nathI, rukSa nathI, zarIrI 5. AsavaH zubha ane azubha kama grahaNa karavAnA hetuo nathI, haka nathI, strI nathI, puruSa nathI, napuMsaka nathI.' 6. saMvaraH AsrAne nirodha. mukta jIvo azarIrI hovAthI, zarIranA tamAma dharmothI mukta hoya che. sarva karmothI mukta hovAthI, karmajanya sarva 7. nirjarAH pUrvabaddha karmone tapazcaryAthI ke bhagavaTAthI prabhAvothI mukta hoya che. nAza. teo ananta jJAnI hoya che. anaMta darzanI hoya che. 8. baMdhaH karma-pudagale sAthe jIva pradezane ekAtma saMbaMdha. kSAyika cAritrI hoya che. anaH sukhI hoya che. ananta #pha " jIvaH prANadhAraNe ajIvana jIvati chaviSyakti vIryavaMta hoya che. akSaya sthitivALA hoya che. amUrta Ayuryogeneti niruktavazAda jIvADA - "jIvavicAre hoya che ane agurulaghu paryAyavALA hoya che. TIkAyAma alabatta, mukta jIvomAM, 'jIva'nI karelI paribhASA - jIvati chaviSyati jIvita pUrvo vA jIvaDA - paMcAsti- AyuSya karmanA yoge je jIve che, jIve che ane jIvaze, kAya" TIkAyAma tene jIva kahevAya,' nahIM ghaTe." prANenA AdhAre je jIvyo - + pAhi cadahiM jIvadi jIvansadija jIvido puLyuM che..." A paribhASA paNa nahIM ghaTe. kAraNa ke mukta jIvana so , pANI puNu balamiMdiyamAu ussAse 3 "AyuSya karma' nathI hotuM ane baLa, indriya Adi dravya - paMcAstikAye prANe paNa nathI hotA. mukta chAnuM astitva emanA Jain Education Intemational Page #580 -------------------------------------------------------------------------- ________________ para bhAva prANa-jJAnApayeAgathI ane dazanAyAgathI hoya che. arthAt emanI cetanA emanu astitva che. ' cetanAlakSaNA jIva' A paribhASA mukta jIvAmAM ghaTe che, muktAtmAonuM sukha kevu' hoya, emanA AnaMda kevA hoya....vagere agAcara vAtA tA evA yAgI puruSo jANI zake che ke jeonA kaSAyeA upazAnta hoya, jene AtmapariNatirUpa AtmajJAna thayu. hAya. je dIgha kALa paryaMnta parama tattvAnA dhyAnamAM lIna rahetA hoya. sa'sArI jIvAnA aneka prakArA che. saMsAranI cAra gatimAM paribhramaNa karI rahelA jIvAnA be-traNa-cAra-pAMca ane cha prakArA, ane enA avAntara aneka prakAro graMthakAra batAvelA che. enAM lakSaNa paNa batAvelAM che. aneka prakAre jIvatattva : 1 saMsara-paribhramaNa eTale saoNMsAra! sauMsArI eTale cAragatimAM paribhramaNa karanAre e prakAro : saMsArI jIvAnA mukhya be bheda batAvavAmAM AvyA che : cara ane acara. carajIvAne 'trasa' kahevAya che, acara jIvAne sthAvara' kahevAya che. 3 tejaskAya, vAyukAya, eindriya, teindriya, carindriya ane pacendriya jIvA cara che. pRthvIkAya, akAya ane vanaspatikAya-A sthAvara jIvA che. tejaskAya ane vAyukAyanA jIvA 'gatitrasa' kahevAya che. e sivAyanA eindriyajIvA 'labdhitrasa' kahevAya che. agni ane vAyunI mAtra U'cI-nIcI-tirachI gati hoya che... 1 sa saraNa -bhramaNa sasAra, saeNvAsyeyAmiti sa'sAriNaH / jIvavacAra TIkAyAm 2 abhisandhipUrvaka manabhindhipUrvaka yA uddhava madhastiya k calantIti trasAH / udyabhitApeDipa tasthAna parihArAsamarthyaH santastiSThatItyeva'zIlA sthAvarAH / -jIvAjIvAbhigama-TIkAyAm 3 seki ta* thAvarA ? thAvarA tivihA patnattA, ta jahA-puvikAIyA uddhAIyA vaNasaIkAIyA / jIvAjIvarSAbhaga/sUtra 10 4 tatva je te evamAha su tividhA sa'sAra samAvaSNugA jIva parlRttA te evasAha'su, ta. jahA-inthi purisA napusa! |-jIbrAjIlAbhigame sUtra-44 jainaratnaciMtAmaNi icchAthI gati nathI hAtI. jyAre eindriyAdi jIvAnI gati icchAthI hoya che mATe temane 'labdhitrasa' kahevAmAM Ave che. icchA, eka prakAranI labdhi che. Jain Education Intemational traNa prakAre : saMsArI jIvA jayAM traNa prakAranA matAvavAmAM AvyA che, te jIvAnA 1. zrI 2. puruSa ane 3. napuMsaka tarIke prakAro batAvAyA che. . 2 icchApUrvaka ke IcchA vinA je jIvA U'ce-nIce ke tirachI gati karI zake te jIvAne 'trasa'=cara kahevAya. je ThaMDI-garamI Adi upadmavA hovA chatAM te sthAna ADI nasImAM. zake, icchAthI ke anicchAthI gAte na karI zake, te jIvAne 'sthAvara'-acara kahevAya che. .. strIvedya [ mAhanIyakarma ]nA uddayathI strIpaNuM maLe che. puruSaveDha [ mAhanIyaka ]nA uDDayathI puruSapaNuM maLe che. napuMsakaveda [mehanIyaka]nA uddayathI napuOsaka pazu . maLe che. te te vedodayane anurUpa jIvAtmAne zarIra, svabhAva, lAgaNIo vigerenI prApti thAya che. jIvAjIvAbhigamasUtranA TIkAkAra AcAya zrIe eka eka zleAkathI strI-puruSa ane napusakanu' svarUpa samajAvyu' che : 1 strI : srInA sAta lakSaNa che : ceAni, mRdbhutA, asthiratA, mugdhatA, akhalatA, stana ane puruSakAmitA. puruSa H puruSanA sAta lakSaNa che : puruSacihna, kaThAratA, deDhatA, parAkrama, zmazra, dhRSTatA ane zrIkAmukatA, napusaka : mAhAgninI prabaLatA, strI-puraSanA lakSaNa keTalAka hoya, keTalAka na hoya. na hoya puruSamAM na hoya cAra prakAre : rasa*sArI jIvAne jyAM cAra prakAramAM vibhAjita karavAmAM AvyA che, tyAM 1. nAraka 2. tiya ca 3. manuSya 4. ane deva, A cAra prakAra batAvAyA che. naraka gAtra pahelI bIjI trIjI cAthI pAMcamI chaThThI sAtamI nAma dharmA vasA selA ajana riSTA mA mAdhavatI ratnaprabhA zarAprabhA vAlukAprabhA 5kaprabhA dhUmaprabhA tamaHprabhA tamastuma prabhA 1. cAnimRdutvamaaiya, mugdhatA'balatA stanau / puskAmatati ligAni, saptasrItve pracakSate // mehana' kharatA dADha, zauDIya zru dhRSTatA / zrIkAmiteti lijJAni, sapta purve pracakSate II stanAdi mathyukezaida bhAvAbhAsamanvitam / napuMsaka budhAH kahurmahAnalasudIpitam // 2 tatha je te evamAMsu caSvihA sa'sAra samAvaSNugA jIvA paNutA te evamAha su te jahA-neraiyA taraphakha beNiyA masA devA / -jIvAjIvAbhigama/sUtra-65 Page #581 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 527 prazna : nAma ane getramAM zuM aMtara che? prazna : akarmabhUmi kene kahevAya? uttara : nAma anAdikAla - siddha che. ane artha rahita uttara : jyAM hathiyAro, lekhana ane khetI vinA vyavahAra che. gotra artha sahita che. jema pahelI narakanuM cAle te akarmabhUmi kahevAya. nAma "dhama che. jene kaI naraka sAthe saMbaMdha prazna : aMtaradvIpa kene kahevAya? dharAvato artha nathI. paraMtu anAdi kALathI Aja nAma che ane ananta kAlaparyata e nAma raheze! uttara : A jaMbudvIpamAM "himavaMta" ane "zikharI ? getranuM nAma "ratnaprabhA" che. ahIM "prabhAno nAmanA be parvata che. te pUrva ane pazcimamAM artha "bahulatA" karavAmAM Avyo che. arthAt lAMbA che. temanA baMne cheDAe be vibhAgamAM pahelI naraka ratnabahulo che. tyAM ratno ghaNuM che. lavaNasamudramAM gayelA che. eTale kula ATha dADhAo evI rIte zarkarAmabhA eTale jyAM zarkarAnI thaI. dareka dADhA upara 7-7 kIpe che. tethI kula pa6 dvIpa thAya. A pa6 aMtadvIpamAM yugalika bahulatA che. manuSyo ane tiya rahe che. tiyAnA pAMca prakAra : ekendriya, beIndriya, teindriya, cauridriya ane paMcendriya. A tiya ce traNa 'devanA cAra prakAra : 1. bhavanapati 2. vANavyaMtara vibhAgamAM vibhAjita che ? jalacara [pANImAM cAlanArA] 3. jyotiSI 4. vimAnika thalacara [pRthvI para cAlanArA] khecara [ AkAzamAM uDanAra.] ka bhavanapatinA 10 prakAra : asurakumAra, nAgakumAra, ka jalacara : pADA jevA malya, mAchalAM, kAcabA, jhuDe, suvarNakumAra, vidyutakumAra, agnikumAra, dvIpakumAra, udadhimagara vigere. kumAra, dikumAra, pavanakumAra, meghakumAra. | # vyaMtaranA 8 prakAra : pizAca, bhUta, yakSa, rAkSasa, rathalacara : catuSpada [gAya vigere] uraparisarpa [ sApa vigere) bhujaparisarSa niLI vigere. kinnara, kiMguruSa, mahoraga, gaMdharva. 2 becara : romaja [ rUvATAMnI pAMkhavALA popaTa, kAgaDA - vANavyaMtaranA 8 prakAra : aNupanI paNa patnI, vigere carmaja cAmaDAnI pAMkhavALA vaDA isIvAdI, bhUtavAdI, kaMdita, mahAkadita, kalaMDa ane pataMga. vAgulI, cAmAciDiyAM vigere) ka jyotiSInA 5 prakAra : sUrya - caMdra - graha - 3manuSyanA traNa prakAra : karmabhUminA [ bharata -5, nakSatra - tA. airAvata-5, mahAvideha-5 = 15] akarmabhUminA [ hamavata vaimAnikanA 26 prakAra : kapipapanna - 12 : saudharma, 5, araNyavata - 5, harivarSa -- 5, ramyapha - 5, devakuru-5, IzAna, sanatakumAra, mahendra, brahma, lAMtaka, mahAzukra, uttarakuru - 5 = 30] aMtaradvIpanA - 56 sahastrAra, Anata, praNita, AraNa, ayuta. prazna : karmabhUmi kone kahevAya? kalpAtItanA 14 prakAra : praveyaka - 9 : sudarzana, supratibaddha, manorama, sarvatobhadra, suvizAla, sumana, uttara : je bhUmimAM hathiyAro, lekhana-ane khetIthI vyavahAra saumanasa, priyaMkara, naMdIkara, anuttara-pa : vijaya, jayaMta, cAlato hoya te karmabhUmi kahevAya. jayaMta, aparAjita, sarvArthasiddha. 1 "tatra nAmagotraraya vizeSa - anAdikAla siddha- pAMca prakAre : manvayarahitaM nAma, sAtha tu gotrama 2jJAnI puruSee pAMca prakAre paNa jIvonI virakSA jIvAjIvAmagama TIkAyAma karI che. te jIvo anukramera. se di te tiriphakhaNiyA ? tiriphakhaNiyA paMcavidhA paNattA, ta jahA-egidiya tirika khaNiyA 1, saM kiM te devA ? devA cahA paNatA taM" jahAbeidiyatiriphakhajoNiyA tediyatirikakhaNiyA cauridiya- bhaNavAsI vANavaMtarA IsiyA umANiyA ! tiriphakhaNiyA paMce diyatiraphakhaNiyA jIvAjIvAbhigame sUtra-114 jIvAjIvAbhigame ? sUtra - 96 2 tabdha je te avamAha su pacavidhA saMsArasamANamAM 3, se ki tuM gabhavakakatiya massA? gamavatiya- jIvA paNa nA te emAhesu, saM' jahA-nDiyA be ImANasA tivedhA pattA, te ja hA-kazmabhUmaga akasma- tviyA te indriyA cariMdriyA paMcayA - bhUmaga aMtaradIvagA jIvAjIvAbhigame! sUtra - 107 jIvAjIvAbhagama sUtra-224 Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #582 -------------------------------------------------------------------------- ________________ para8 1. ekendriya 2. eindriya 3. teindriya 4. caurindriya ane 5. pacendriya che. ekendriya jIvA H pRthvIkAya, akAya, tejaskAya, vAyu kAya ane vanaspatikAya. eIndriya jIvA : zakha, kADA, kRmi, pArA, aLaziyAM vigere. teIndriya jIvA : mAMkaNu, jU, kIDI, makADA, kuzuA, IyaLa vigere. carindriya jIvA : vIchI, bhramara,mAMkhI, macchara, ka'sArI vigere. paMcendriya : manuSya, deva, nArakI, gAya - bheMsa Adi. paricaya : je jIvAne mAtra sparzInendriya hoya te ekendriya kahevAya. je jIvAne mAtra sparzInendriya ane rasanendriya hoya te beindriya kahevAya. je jIvAne spana rasana ane ghrANendriya hoya te taiindriya kahevAya. je jIvAne spana - rasana - ghrANu ane cakSurindraya hoya te caurindriya kahevAya. ane je jIvAne spana - rasana - ghrANacakSu tathA zravaNendriya hAya te pa'cendriya kahevAya. cha prakAre : 1 samagra jIvasRSTinA samAveza cha vibhAgeAmAM paNa thAya che. te cha vibhAgeA A pramANe cheH pRthvIkAya, akAya, tejaskAya, vAyukAya, vanaspatikAya ane trasakAya. 1. pRthvIkAya sphaTika, maNi, ratna, pArA, seAnu, cAMdI, mATI, patthara, mIThuM', akharakha vigere. 2. aplAya : kUvAnuM-varasAdanuM pANI, hAra, khara, karA, jhAkaLa, dhUmmasa vigere. 3. tejaskAya : aMgArA, jvAlA, bhAThA, uSNurAkha vigere. 4. vAyukAya : vAyu, vaTALiyeA, ghanavAta, tanavAta, mahAvAyu vigere. 5. vanaspatikAya : dareka jAtanI vanaspati. 6. trasakAya : nArakI, manuSya, deva, jalacaratiya ca, thalacara-khecara tiya'ca. (IMDAM trasakAya che. ) A rIte graMthakAre be prakAre, traNa prakAre, cAra prakAre, pAMca prakAre ane cha prakAre sasArI jIvasRSTinuM pratipAdana kareluM che, jainaratnaciMtAmaNi A rIte [ e prakAre... traNa prakAre...cha prakAre ] jIvAnA aneka prakAro che. zrI devAnandasUri racita 'samayamaLe che. jemake e prakAre-avyavahAra rAzinA jIvA sAra prakaraNamAM khIjI rIte paNa javAnA prakAra jovA ane vyavahAra rAzinA jIvA. traNa prakAre - saMcata, asayata ane sayatAsa cata. bhavya, abhavya ane jAtibhavya. sAta prakAre - kRSNavezI, nIlalezI, kApAta, teje, padma, zukala lezyAvALA ane alezI. 1ATha prakAre - aDaja, peAtaja, jarAyuja, rasaja, sa'svedaja, sa'mUrchima, ubhedaja ane upapAtaja. A rIte cauda prakAranA (14 guNasthAnAnI apekSAe ) jIvA paNa batAvyA che. A zake che, zake che ane A eka-eka prakAranA ananta bheda paDI rIte aneka prakAromAM jIvasRSTinuM vibhAjana thaI e ananta prakAra kevI rIte che, e graMthakAre samajAvyu' che. dareka dravyanA anaMta paryAya hAya che. paryAya eTale avasthA. eka eka jIvadravyanA ana`ta-anata paryAya hAya che. ahIM... prastuta viSayamAM cAra apekSAe paryAyAnI anaMtatA khatAvI che. 1. sthitinI apekSAe, r avagAhanAnI apekSAe, 3. jJAnanI apekSAe ane 4. dananI apekSAe. 1. sthiti eTale AyuSya. anAdghikAlIna sauMsAramAM jIve ananta bhava karyA che. dareka bhavamAM AyuSya karmInI sthiti tA hoya ja. e apekSAe jIvanA anaMta paryAya che. 2. avagAhanA eTale zarIranuM nAnA--meTApaNuM. zarIra AkAza-pradezane avagAhIne rahe che. hInAdhika zarIranA kAraNe ane anaMta bhavAmAM jIve anata zarIra dhAraNa karelA hAvAthI avagAhanA anaMta prakAranI thAya che. A apekSAe jIvanA anaMta paryAya che. 1, aMDaja [ iMDAmAMthI utpanna thAya te pakSIo ] pAta jarAyukta janme, gAya vigere ] rasaja [ calita rasamAMthI ja [pAtayukta utpanna thAya - hAthI vigere] jarAyuja tathA madirA vigeremAMthI utpanna thatAM be indriyajI] 1. tatkSaNa' je te evamAha su vyihA sa'sAra samA-sasvedajI [parasevAmAMthI utpanna thatAM jIvA mAMkaDa, varNIgA jIvA te evamAha su ta jahA - puDhavikAyA Au-jU vigere bhedaja [ jamIna bhedone utpanna thatAM krAIyA teukAiyA vAukkAIyA vaNasatikAIyA tasakAIyA / jIve tIDa vigere] samRmi [manuSyanA 14 azica -jIvAjIvAbhigame / sUtra-228 sthAnamAM janmanArA] upapAtaja [nArakI ane devA] 3-4. sUkSma nigeAnA jIvanA jJAnathI mAMDIne kevaLa apekSAe, nigeAdathI kevaLajJAna sudhInI yAtrAmAM jJAnanA jJAna sudhI jJAnanA ananta bheda thAya. eka ja jIvanI Page #583 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 529 anaMta paryAya thaI jAya che. evI rIte darzananA [ sAmAnya vaLI, lakSaNa to evuM hovuM joIe ke e samagra upaganA] paNa anaMta paryAya thaI jatAM hoya che. A lakSyamAM sadA rahe. AtmA lakSya che, upayoga lakSaNa che. dRSTie jIvanA ananta paryAya che. AtmAmAM-sarva AtmAomAM A lakSaNu sadA jovA maLe che. A sivAyanA bIjA guNe kyAreka pragaTa hoya, kyAreka Ama, ananta jIvomAM, eka-eka jIvanA ananta bheda paDe che! jIvasRSTinA ciMtana-mananamAM A apekSAo khUba pragaTa na paNa hoya. jyAre upaga te nigedanA jIvamAM paNa pragaTa hoya che ! "naMdI sUtramAM kahyuM che. savajIvANuM upayogI bane che. UMDuM ane vyApaka ciMtana karanArA ciMtako * akharalsa aNutabhAgo nizuggADio !" sarva jIvamAM mATe ciMtananI A keDIo AnaMdaprada banatI hoya che. akSarane anantama bhAga (A ja upayogI nitya ughADo lakSaNa-carcA hoya che. samagra vizva jIva ane jaDa tatvonuM mizraNa che "A A upaganA be prakAra che: jJAnopayoga [ vizeSajIva che, jaDa nathI" A nirNaya karavA mATe kaI betha ] ane darzanapaga [ sAmAnya baMdha A 'upayoga" nirNAyaka tatva joIe. e nirNAyakatatva che lakSaNa. lakSaNathI zrI lakSaNalakSyano nizcaya thaI zake che. lakSaNane evo niyama hoya 1. lazya-AtmAmAM ja rahe che. 2. lakSyatara-jaDamAM nathI jatuM. 1. lakSyamAM ja rahe. 3. sakalalakSya-sarva AtmAomAM rahe che. sAkAra upaganA ATha ane anAkAra upayoganA cAra 2. lataramAM na rahe. prakAro che, te prakAra prazamaratikAre ahIM batAvyA che. 3. lakSyamAM sarvatra rahe. 0 sAkAra-upayoga jevI rIte jJAnI puruSee jIvanuM lakSaNa batAvyuM che0 anAkAra-upayoga tevI rIte ajIvanuM lakSaNa paNa batAvyuM che. prastutamAM jJAnanI zakti-cetanAzakti dareka AtmAmAM samAna hoya sarva jIvonuM lakSaNa batAvyuM che. upaga. (upayoge che paraMtu bodhavyApAra [upayoga samAna nathI hoto. tethI lakSaNama -tatvArthasUtraH 2-8) A "upayoga" zabda jaina jIvomAM upayoganI vividhatA jovA maLe che. upayoganI tatvajJAnanI paribhASAne zabda che. cAlu saMsAra-vyavahAranA vividhatA, jIvAtmAmAM bAhya-AMtara kAranI vividhatA arthamAM A zabda nathI samajavAne. jema ke : "huM vara- para avalaMbita hoya che. bAhya kAraNe jevAM ke : Indriya, sAdamAM A chatrIno upayoga karuM chuM. A unanA kapaDAne viSaya, deza-kALa Adi dareka jIvAtmAne samAna prApta upaga ha ziyALAmAM karuM chuM..." A saMsAra vyavahAramAM hotAM nathI. evI rIte AMtara kAraNomAM karmonA AvaraNanI prayojAyela "upaga" zabda che. prastutamAM "upayoga" vividhatA mukhya hoya che. Antara utsAha AdinI vividhatA zabda "bedharUpavyApAranA arthamAM prayojAyelo che. paNa hoya che. A kAraNone lIdhe jIvAtmA judA judA samaye prazna : bAdharUpavyApAra AtmAmAM ja kema thAya che. 9 judI judI bAdhakriyA karatuM hoya che. bAdhanI vividhatA. jaDamAM kema nahIM ? ApaNe anubhavIe chIe. A bAdhAkriyAnI vividhatAnuM vibhAgIkaraNa A ATha uttara : bAdharUpakArya cetanAzaktinuM kArya che. cetanAzakti ane cAra vibhAgomAM ApyuM che. mukhya be vibhAga karyA bAdharUpavyApAranuM kAraNa che ! jaDamAM cetanAzakti nathI mATe che 1. sAkAra upayoga 2. nirAkAra upayAga. temAM bodharUpavyApAra thato nathI. sAkAra upaganA be vibhAga karavAmAM AvyA che 1. prazna : AtmAmAM to anaMta guNo che, te "upayogane jJAna ane 2. ajJAna. jJAnanA pAMca bheda A pramANe che : ja lakSaNa kema kahyuM? matijJAna, kutajJAna, avadhijJAna, manaH paryayajJAna ane uttara : sAcI vAta che, AtmAmAM guNa to anaMta che, paraMtu badhA guNAmAM upayoga ja pradhAna che. kAraNa ke upayoga ajJAnanA traNa bheda A pramANe che: matijJAna, zrata sva-para prakAzarUpa guNa che. tethI upayoga ja sva ane parano ajJAna ane virbhAgajJAna. nirAkAra upaganA cAra vibhAga badha karAve che, jJAna karAve che. "A sAruM, A narasuM, che ? cakSadarzana acadarzana, avadhidarzana ane kevaLadarzana. A che, A nathI, A Ama kema, A Ama kema nahi...?" 1 nandI sUtre sUtra-42 ItyAdi 'upayoganA kAraNe jANe che. 2 sa dvividhaSSTacaturbhe dara tavAthe/a, 2, 2-9 Ama A chatrIne upara A saMsAra vyavasthAnI vividhatA mukhe AtmAmAM zu te kevalajJAna, yoganA avirbhAgAna nidarzana ane kevaLa Jain Education Intemational Page #584 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 530 janaratnaciMtAmaNi prazna : sAkAra upayogane artha zuM ? bhAvavALA hoya che. ajIvamAM A bhAva hotAM nathI, tethI uttara : je bodha cAdya padArthane vizeSarUpe jANe tene A bhAva ajIvanuM svarUpa nathI. mukta jIvanamAM A pAMca sAkAra upaga kahevAya. sAkArane "jJAna" kahevAya "savika95 bhAvomAMthI mAtra be bhAva hoya che, kSAyika ane pariNAmika. * bedha" kahevAya.' audayika bhAvanA 21 prakAro : ajJAna, asiddhatva, prazna : nirAkAra upayogano artha zuM? asaMyama, chalezyA, cAra kaSAya, traNa veda, cAra gati ane mithyAtva. uttara : je bedha grAhya vastune sAmAnyarUpe jANe tene nirAkAra upayoga kahevAya. nirAkArane 'darzana" kahevAya. pariNAmaka bhAvanA traNa prakAra : bhavyatva, abhavya 'nivika95 bedha" paNa kahevAya, uparanA bAra bhedamAMthI che ane jIvava. bheda, kevaLajJAna ane kevaLadarzana pUrNarUpe vikasita cetanAnuM aupazamika bhAvanA be prakAraH upazama samakita ane pavi, bhAlakArya che, vyApAra che. jyAre bAkInA dezabheda apUrNa cetanA- zaktine vyApAra che. upazama cAritra. kSAyika bhAvanA nava prakAra: kevaLa jJAna, kevaLa darzana, prazna : jJAna ane ajJAna vacceno bheda zuM che ? kSAyika samakita, kSAyika cAritra, dAnalabdhi, bhagalabdhi, uttara : samyakRtva sAthe bAdha jJAna kahevAya, samya- upagalabdhi, lAbhalabdhi ane vIrya labdhi. kUva vinAne badhuM ajJAna kahevAya. kSAyopathamika bhAvanA aDhAra prakAra: matijJAna, zrutajJAna, pAMca bhAva: avadhijJAna, manaHparyAvajJAna, matiajJAna, zrutajJAna, pAMca prakAranA bhAve jIvanuM svatattva che. virbhAgajJAna, cakSuzana, acahyuzana, avadhidarzana, deza virati, kSApazamika samakita, sarva virati cAritra ane jIvanA svarUpane oLakhavA mATe A pAMca bhAvone dAnAdi pAMca labdhi. te te karmonA kSapazamathI A guNe samajavA ja paDe. e pAMca bhAvenA nAma ane emanI AtmAmAM pragaTe che. vyAkhyA nIce mujaba che: 1 chaThTho je "sAnnipAtika" nAmano bhAva che te A 1. audayika bhAvaH karmono udaya AtmAnI eka prakAranI pAMca bhAvonA judA judA saMyogathI janme che. AvA pAMca malInatA che. zubha ane azubha karma prakRtiene "vipAkAnu- prakAranA saMyogathI 26 bheda thAya che. te A pramANe bhavathI bhegavavI paDe che 2. pariNAmika bhAvaH Atmadravyane eka pariNAma che. keI paNa dravyanuM svAbhAvika pariNumana dvi- saMgI: 10 -tene pariNAmika bhAva kahevAya. 3. aupazamika bhAva: 1. aupazAmika - kSAyika. karmonA upazamathI je pedA thAya te opazamika bhAva kahevAya. 2. . - kSAyopathamika. upazama eka prakAranI Atmazuddhi che. karmono radaya ane pradezadaya-baMne prakAranA karmodaya aTakI jAya tyAre AtmA 3. ,, - audayika. aupazamika bhAvamAM vate che. 4. kSAyika bhAva: te te karmanA - pariNAmika sarvathA kSayathI je bhAva pragaTe te kSAyika bhAva kahevAya. 5. kSAyika - kSApazamika karmano kSaya thavAthI AtmAmAM apUrva vizuddhi pragaTe che. , - audayika 5. kSApazamika bhAva: keTalAka karmono kSayathI ane keTalAka 7. ,, - pAriNumika karmonA upazamathI AtmAmAM je bhAva pragaTe tene kSA- 8. kSAyopathamika - audayika pathamika bhAva kahevAya. udayamAM nahIM AvelA paraMtu sattAmAM 9. ,, - pariNAmika rahelA keTalAka karmone upazama thAya ane udayamAM AvelA 10. audayika keTalAka karmono nAza thAya, tyAre AtmAmAM A bhAva , pragaTe che. tri-saMyogI : 10 - A pAMca bhAve AtmAnuM svarUpa che. jIva saMsArI hoya 1. opa. kSAyika. kSA. ke mukta enA paryAyo A pAMca bhAvomAMthI koIne kaI 2. ,, ,, - audayika 1 AkAro vikalpa, saha AkAreNa sAkAraH (anA- 3. , , - pariNAmika kArastadvikalparahitaH nivikalpa tatvAtha TIkAyAma 1. bhAvaprakaraNe Jain Education Intemational Page #585 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 531 A avirAdhi evA indranI prApti, sa - 2 prakAramAMthI rakAmAM 15 prAptinuM mULabhaDakAnA nathI paraMtu AmAM 1 dayikA bhAvathI mukta 4. , kSA. audayika. 4. saMpattine pAme che, pa. - pAriNAmika 5. sukha pAme che, ane 6. , audayika - , 6. duHkha pAme che, 7. kSAyika. lA. audayika emAM A audayika bhAvo mukhya kAraNa che, mULabhUta 8. , , pariNAmika 9. ,, audayika ,, kAraNa che. te te zubha ke azubha bhAvamAM vartate jIva zubhAzubha karma bAMdhe che. ane e karmonA udayathI jIvAtmA 10. kSAyoauda pAriNAmika gati, sthiti Adi prApta kare che. catuH sagI - 5 AtmA' zabdano vyutpatti-artha A pramANe thAya cheH 1. opa. kSAyika kSA. audayika "atati-gacchati tAstAnuM sthAnAdivizeSAna Apnoti 2. i ' , , pariNAmika ItyAtmA" A vyutpatti arthane graMthakAre AtmAmAM ghaTAvyo 3. , , audAyaka , che. sthAna, gati Adine spaSTa karyA che. 4. kSA . 5 ) sthAnano artha zrI haribhadrasUri kRta TIkAmAM "AyuSya" 5. kSAyika , s karavAmAM Avyo che. jyAre ajJAta katRka TIkAmAM "sthAnane paMca saMgI-1 artha tene gatiomAM je jadhanya, madhyama, utkRSTa sthAne opa. kSAyika, audayika, pAri. lAyopathamika che tenA saMdarbhamAM karavAmAM Avyo che. noMdhaH 1graMthakAre A 26 prakAromAMthI avidhi evA tAtparyArtha e che ke saMsAramAM jIvanuM paribhramaNa, 15 bheda grahaNa karyA che. eTale kArikAmAM 15 indriyanI prApti, saMpattinI prApti, sukha ane duHkhanI bhedono nirdeza karyo che. ' prAptinuM mULabhUta kAraNa kama nathI paraMtu AtmA pote ja che! AtmAnA pitAnA audayikAdi bhAvo che. A tathya vizeSa : A cha prakAranA bhAmAM eka pariNAmaka je samajAya te manuSya sarva prathama dayika bhAvAthI mukta bhAva evo che ke je karmonA kSayathI, kSApa- zavAno prayatna kare. temAM kramazaH mithyA-va anAna thavAne prayatna kare. temAM kramazaH mithyAtva, ajJAna, asaMyama, zamathI ke upazamathI pragaTa thatA nathI. paraMtu kaccha-nIla-kApata vezyA, traNa veda ane cAra kaSAyanA te anAdisiddha bhAva che. udaya, dUra karavA prayatna karavAno che. jema jema A bhAvathI 0 jIvavuM eTale caitanya. mukta thato jAya tema tema te guNasthAnaka para caDhato jAya. 0 bhavyatva eTale muktinI yogyatA. A bhAvonA nAza sAthe-upazama sAthe durgatine nAza ane 0 abhavyatva eTale muktinI ayogyatA. sadagatinI prApti saMkaLAyelI che. jema keH mithyAtva ane ajJAnanA abhAvamAM Ama narakagatinuM ke tiryaMca gatinuM guNasthAnakomAM pAMca bhAvaH AyuSyakarma na bAMdhe! mithyAtva ane ajJAna jAya eTale 1-2-3 guNasthAnake traNa bhAva hoya? audayika, jIva cothA guNasthAnakane prApta kare ! asaMyama ane traNa pAriNamika, kSApazamika. kaSAya jAya eTale chachuM sAtamuM guNasthAnaka prApta kare; cAre kaSAya jAya eTale vItarAga thAya, ne saMpUrNa ajJAna , 4 thI 12 guNasthAnake pAMca bhAva hoya. jAya eTale sarvajJa banI jAya; lezyarahita thatAM agI 13-15 guNathAnake traNa bhAva hoyaH kSAyika, oyika guNasthAnane pAme. ane pariNAmika. AvA AtmAnA bhinna bhinna apekSAe ATha prakAra A caturgatimaya saMsAramAM paribhramaNa karato jIvaH batAvavAmAM AvyA che. 1. je AyuSya [ sthiti ] pAme che, "AtmatatvanI vyApaka oLakhANa karAvavA IcchatA 2. gatine [ naraka, tiryaMca, manuSya, deva ] pAme che, granthakAra A pazune ATha prakAre AtmAnuM ciMtana karavAnuM kahe che 3. Indriyone pAme che, che. mokSamArganI ArAdhanAmAM mumukSue A rIte Atma ciMtanamAM racyA-pacyA rahevAnuM hoya che. tethI karmanirjarA 1. bhAvaprakaraNe thAya che. svatacbhUta jJAnAdiguNe pragaTa thAya che. 2, dvi-saMgI 10 ane tri-saMgI pahelA bhAgoema 11 bhAMgA jIvamAM ghaTatA nathI. AtmA "TravyAtmA' kevI rIte kahevAya, te vicAravuM Jain Education Intemational Page #586 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 532 jenaratnaciMtAmaNi joIe. AtmA kaSAyAtmA kyAM sudhI kahevAya ane kema arthAt samyagadaSTivALA AtmAone jJAnAmAM kahevAya. kahevAya, tenuM ciMtana karavuM joIe. AtmA yogAtmA" 6. darzanAtmA : cakSudarzana, acakSudarzana, avadhidarzana, , kema kahevAya, tenuM manana karavuM joIe. AtmA upayogAtmA ane kevaLadarzanathI yukta [ pariNata ] AtmAne darzanAtmA kaI apekSAo kahevAya tenA para vicAra karavo joIe. kahevAya. A apekSAe badhA jIva darzanAtmA kahevAya, Atma jJAnAtmA ane darzanAma kema kahevAya tenA para kAraNake koIne koI darzana hoya ja che mAM. gaMbhIra ciMtana karavuM joIe. AtmA "cAritrAtmA' ane vIryamA" kaI dRSTie kahevAya, tenA para paNa UMDo vicAra 7. cAritrAtmA : prANAtipAta Adi pApasthAnakethI karavo joIe. virata [ virati dharmathI pariNuta] AtmA cAritrAtmA kahevAya. eka ja Atmatatvane enA judAM judAM chatAM vAstavika 8. vIryAtmA : vIrya eTale zakti. sarva jIvomAM vIrya svarUpe jANavAthI svarUpamaNutA karavAmAM saraLatA rahe che. . jethI AnI vizALa hoya ja che, eTale sahu jIvone vIryAtmA' kahevAya. dazAo che ane keTalIka svabhAva dazAo che. "kaSAyAmA prazna : 'dravyAtmA'nuM svarUpa batAvatAM ajIvane " dravyAnI ane gAmanI be avasthAmAM AtmA vibhAva dazApanna mA' kahyo, te te barAbara lAgatuM nathI. ajIva ane hoya che. e sivAyanI cha avasthAo svabhAva dazAnI che. AtmA ? A kevI rIte ghaTI zake..? dravyatva, upacAga, jJAna-darzana-caritra ane vIrya AtmAnA mano uttara : A praznanuM samAdhAna granthakAre nIce pramANe svabhAvagata guNa che. e guNe AtmAmAM rahe che. have eka-eka svarUpane saMkSepamAM vicAra karIe. upacAra" eTale vyavahAra 1. dravyAtmA : sarva jIvomAM rahelo "jIvatvane pariNAma acetanane "AtmA' kahI zakAya vyavahArathI. jema anAdi pariNAmika bhAva che, tema jIva-dravyamAM rahelo jema sarva cetanadravyamAM dravyatva anusmRta che tevI rIte 'dravyatvano pariNAma paNa anAdi pariNAmika bhAva che, acetana sarvadravyomAM paNa anucUta paramANu hoya che, te jIvanI samasta avasthAo [ nAraka, tiryaMcAdi mAM jema anusmRta tatvane "AtmA' kahI zakAya. jIva-va anusmRta rahe che tema dravyatva paNa savadromAM-te dravyonI samarata avasthAomAM anusmRta rahe che. mATe jema sarvadravyAmAM eka sAmAnya dharma je pravarte che - tene jIvane "dravyAtmA' kahevAya tema ajIvadravyane paNa dravyAtmA "AtmA' kahI zakAya che. A kathana sAmAnyagrAhI "nagamakahevAya. tAtparya A che ke cetana ane acetana badhA nayanI dRSTie karavAmAM AvyuM che. dravyomAM je sthira aMza che, je sarvadravyonI sarva avasthA- naigamanaya nirvikapa mahAsattAne mAne che ane manuSyatva, omAM kAyama rahe che tene ahIM AtmA kahevAmAM Avyo pAva Adi sAmA_vize che. jIva jema dravyAtma tema ajIva paNa dravyomAM kahevAya! avasthAone te mAnya rAkhe che. A nayanI apekSAe ace. 2. kaSAyAtmA : krodha, mAna, mAyA, ane lobhane kaSAya tanamAM paNa 'dravyAtmA'ne vyavahAra thaI zake che. kahevAya che. kaSAyothI yuktajIvone "sakaSAyI" kahevAya. A pramANe dravyAtmA, kaSAyAmA.. Adi AtmasvarUpo AtmAnI sAthe kyA jyAM sudhI eka-eka thaIne rahyA batAvyA pachI, granthakAra AtmatatvanA ciMtanamAM UMDA hoya tyAM sudhI te AtmAne "kaSAyAtmA' kahevAya. utaratAM kahe che? 3. yogAmA ? manAyega, vacanaga, ane kAyayoga- AmA: sata - A traNa gavALA AtmAne 'yogAtmA' kahevAya. tyAga eTale vyApAra, vega eTale pravRtti. A traNa saMsArI "AtmA che," evuM kathana enA dravya, kSetrAdinI ' apekSAe thaI zake. je samaye je dravya-kSetrAdinI vivakSAthI jIvone hoya, muktajIne A yoga hotA nathI. AtmA che' ema kahevAmAM Ave tyAre bIjA dravya 4. upagAramA : jANavA-javArUpa [ jJAna-darzana] kSetrAdinI apekSAe "AtmA nathI,' ema kahevAya. dravyavyApAra te upaga. A upaga sarvajIvAne hoya che. kSetra - kALa ane bhAvanI apekSAe A astitva -nAstiupayoga to jIvanuM lakSaNa che, eTale saMsArI ane mukta- vane vicAra karIe.1 sarvajIvo "upayogAtmA' kahevAya. 1. tatra svadravyakSetrakAlabhAvairAdiSNamasti dravyama 5. jJAnAtmA : samyagudazanathI yukta AtmAne je jJAnarUpa padravya kSetrakAla bhAvediSTa nAsti dravyama pariNAma, A pariNAmavALA AtmAne "jJAnAmA' kahevAya. -paMcAstikAya TIkAyAma, Jain Education Intemational Page #587 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 533 svadravyanA astitvathI "AtmA che, ema kahevAya. apekSAe e manuSya - jevo nathI. padravyanI apekSAe "AtamAM nathI," ema kahevAya. - A rIte, a5- bahuvanI apekSAe AtmAno vicAra AtmA je kSetrane - AkAza pradezane avagAhIne karavo joIe. jemake cAragatimAM manuSya gatine jIva rahyo hoya te kSetranI apekSAe "AtmA che, ema kahevAya. sauthI thoDA che. enA karatAM nArakajIvo asaMkhyAtA che, bIjAkSetranI apekSAe "AtmA nathI, ema kahevAya. enA karatAM devo asaMkhyaguNa che ane tiryaMce enAthI ka vartamAnakALanI apekSAe "AtmA che," ema ye anantaguNuM che. eTale saMkhyAnI dRSTie devo manuSya kahevAya. atIta anAgata kALanI apekSAe "AtmA nathI." ; nathI ane manuSya deva nathI ! potapotAnI saMkhyAnI ema kahevAya. ' daSTie manuSyo che, deva che, tiryaMca che ane nArakI che. ka audayika bhAvanI apekSAe "AtmA che, ema Ama, AtmAnA astitva - nAstitvane vicAra bIjI - jyAre kahevAya tyAre pathamika bhAvanI apekSAe bIjI apekSAothI paNa thaI zake che. * "tatvArthAdhigama AtmA nathI," ema kahevAya. sUtra'mAM nirdeza - svAmitva - sAdhana, adhikaraNa Adi apekSAo batAvavAmAM AvI che. A rIte saMsAranI badhI vastuo potapotAnA svarUpe sat che ane potAnA sivAyanA bIjA svarUpanI dRSTie bhinnabhinna apekSAonA mAdhyamathI AtmAnuM astitva asat che. dareka vastu potAnA dravya - kSetra - kALa ane -nAstitva nitya - aniyava Adi prakAzita karanAra bhAvanI apekSAe ja sat che. para dravya, 5ra kSetra para jinazAsana, sAce ja sarvajJa zAsana che. sarvajJa sivAya kALa ane para bhAvanI apekSAe asat che. agama agocara tanuM AvuM spaSTa, yathArtha ane pApaka svarUpa koNa batAvI zake? bhAratIya darzanamAM jainadarzana praznaH zuM AtmA ekAnta sat nathI? sivAya kaMI darzane A rIte Atma - svarUpa batAvyuM nathI. uttara : nA, jema AtmA ekAte nitya nathI, ekAte buddhimAna strI-puruSae, ke jemane vizuddha AtmasvarUpa anitya nathI, tevI rIte AtmA ekAnta sat nathI, ekAne asatuM nathI. je apekSAe sat pAmavuM che, temaNe A rIte AtmasvarUpanuM jJAna prApta hoya e apekSAe asat na kahevAya. je apekSAe karavuM ja joI e. tavaramaNatA te ja thaI zake. asat kahevAya te apekSAe sat na kahevAya. utpatti-vyaya-dhrovya [ saptabhaMgI] prazna : eka ja AtmAne satuM ane asat baMne kahevAya? sat ane asatane nirNaya eka bIjI dRSTithI karavAmAM uttara : hA, paraMtu eka ja vivakSAthI sat - asat na Ave A , havAthI anAyata na Ave che ane e dRSTi che lakSaNanI. dravyanuM lakSaNa batAvavAmAM kahevAya. AtmA satuM paNa che ane asatu paNa AvyuM che. "utpAdavyayadhrauvyayukta sat !" je utpatti che. je vakhate je vivakSA hoya te vakhate te -vyaya ane dhrauvyathI yukta hoya tene "sa" kahevAya. vivakSAthI sat ke asat kahevAya. jenAmAM A lakSaNa na ghaTe tene "asat " kahevAya. AtmatatvaciMtana mATenA haju bIjA paNa dvArA eka vyAvahArika dRSTAMta laIne A lakSaNane samajIe. granthakAre batAvyAM che. ApaNA hAthanI eka AMgaLIne juo. te sIdhI che. have apekSAonA mAdhyamathI "Atmatatva che ane tene vALe. jyAre AMgaLI vaLI-vaka thaI tyAre tenI RjutA Atmatatva nathI" ema kahI zakAya che. e apekSAonI nAza pAmI, vakatAnI utpatti thaI ane AMgaLIrUpe te prava vividhatA graMthakAra batAvI rahyA che. dravya - kSetra-kALa ane rahI; A rIte AMgaLImAM lakSaNa ghaTI gayuM mATe te "sat " che. bhAvanI apekSAo batAvyA pachI have granthakAra 'saMga have A dRSTAMtane AtmAmAM ghaTAvIe. ane "alpabahuvanI apekSAe AtmatatavanI gaveSaNa ApaNe AtmA atyAre manuSya che. enuM manuSyatva AtmA jenI jenI sAthe saMyukta hoya te te svarUpe jyAre nAza pAme che ane devatvAdi paryAyathI janme che... tyAre manuSyatvano nAza vigama kahevAya. devavAdinI utpatti che ane jenAthI saMyukta nathI, te apekSAe nathI - ema na utpAda kahevAya ane Amatva dhruva kahevAya. kahevAya. dA.ta. naraka gatinA saMyogathI nAraka jIve che, te ja devagatinI apekSAo nathI. deva - gatinA saMyogathI 1. nirdeza - svAmitva - sAdhanAdhikaraNa - vidhAnataH deva - jI che, te jIvo narakagatinI apekSAo nathI. satsaMkhyAkSetra-spazana-kAlAntara-bhAvA pabahuvaidya che manuSyagatinA saMyegathI manuSya - ja che, bIjagationI - tatvArthe a. 1, sUtra 7-8 Jain Education Intemational Page #588 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 534 jenaratnaciMtAmaNi vaDA che, tenA kAMka kAMka bhAga eTale ke himAma cetana para A viparI A rIte be vikalpa thayA : syAt asti, syAt vastunA dharmane vizeSatA arpita thAya tyAre te dharmane nAsti ! arpita-bhAva kahevAya ane vizeSatA vinAnA dharmane utpatti-vyaya ane dhrauvyayukta je che te "sthAtu asti" , "anarpita kahevAya. vikalpamAM Ave ane utpatti-vyaya ane dhrauvyathI je rahita AtmAnA svaparyAya ane para paryAyanI bhinna bhinna che te "sthAt nAsti" vika95mAM Ave. apekSAo najara sAme rAkhIne A sAta vacana prakAro batAvAyelA che. A rIte AtmasvarUpano bAdha vyApaka - trIjo vikalpa che. svAdati ca nAsti cA A bhaMga bane che. vikalpa ubhayarUpa che. A vikalpane eka skUla udAharaNathI ? samajIe. graMthakAra maharSi, utpatti, nAza ane dhrauvyane vizeSa dA. ta. eka ghaDo che, tene kAMThalo, kAMThalAnI apekSAe sTa sat che ane peTanI apekSAe asat che. bIjA bhAgonI "sat "nuM lakSaNa batAvyuM : "utpAdavyaya dhrauvyayukta sata" apekSAe asat che. peTa, taLiyuM vigere bhAgo peta-pitAnI eTale je utpatti, vinAza ane nityatAthI yukta hoya tene apekSAe sat che. kAMThalAnI apekSAe asat che. eka ja sat kahevAya. vizvanA tamAma jaDa-cetana padArthomAM A traNa ghaDAmAM che paNa, nathI paNa' A be vika9pa ghaTe che athavA aMze hoya ja che. mATe samagra tatvajJAnanI jananI A tripadI ema paNa ghaTAvI zakAya ke ghaDo ghaDArUpe sat che ane kapaDA- che. dharmatIrthanI sthApanA karanArA tIrthakara pitAnA gaNadharone rUpe asatu che. mATe ghaDAne "che paNa bo ane nathI paNa sarva prathama A tripadI Ape che. tripadI ApIne teo vizvanA kharo" ema ubhayarUpe kahI zakAya. jaDa-cetana tamAma dravyomAM thaI rahelI sUkama prakriyAne parantu, A "che paNa ane nathI paNa' bane dharmone bedha Ape che. dareka dravyamAM je sthiraaMza hoya che tene dhava-aMza kahevAya che. ane asthira aMzane utpattirUpa, eka sAthe kahevAnI vivekSA hoya te cothe vika9pa " svAda ane vinAzarUpa adhruva aMza kahevAya che. avaktavya" bane che. evuM kaI vacana ja nathI ke be dharmonuM eka sAthe kathana karI zake ! mATe "avaktavya kahevAya, utpatti : mATIno piMDa paDyo che, temAM ghaDo dekhAto akathanIya" kahevAya. nathI... e ja ghaDAne jyAre pitAnA paryAyothI ane ekIsAthe bahAra jaIne AvyA, te mATIno piMDo ghaDo banI sva-para paryAyathI vivakSita karavAmAM Ave tyAre te ghaDo gaye che ! che paNa, ane avaktavya che," ema kahevAya. svAdasti ca | kuMbhakAre e mATInA piMDane cakrapara caDhAvIne ghaDo avaktavya" A pAMcamo vikalpa che. eka sAthe sva-paranA banAvI dIdhuM che... AnuM nAma utpatti. pahelAM mATInA paryAyAnuM kathana-vaktavya nathI thaI zakatuM. piMDamAM ghaDo dekhAto na hato ane vartamAnamAM dekhAya che! e ja ghaDAne jyAre para paryAnI apekSAe ane eka vinAza? mATIne ghaDo paDyo che. akhaMDa che, suMdara che. sAthe sva-para paryAnI apekSAe vivakSita karavAmAM Ave tyAre tene "svAdasat avaktavya ca" kahevAya arthAt "asat bIjA dIvase joyuM te ghaDo dekhAto nathI....ThIkarA paNa che ane avaktavya paNa che" ema kahevAya. dekhAya che ! e ja ghaDAne jyAre kramazaH svaparyAyonI apekSAthI, koI mANase prahAra karIne ghaDe phADI nAMkhe che.. para paryAnI apekSAthI ane eka sAthe rava-paranA paryAyanI ghaDe nAza pAmyo che. apekSAthI vivakSita karavAmAM Ave tyAre tene " svAdasti 1 tyAre tane * svAdosta pahelAM ghaDo dekhAto hato. have nathI dekhAto. A syAnnAsti avaktavyagna" kahevAya. arthAt che paNa, nathI nAma vinAza. paNa ane avakatavya che" ema kahevAya. A rIte vacananA sAta prakAra che. dhrauvya : ghaDo na hato ane utpanna thayo. - A sAta prakAra gautA ane mukhyatAnA bhedathI thAya che. ghaDo hato ane nAza pAmyo. vastunA je dharmanI vivekSA hoya che te dharmane "ati' paraMtu mATI te kAyama ja rahI ! dhruva rahI! arthAt mukhyapradhAna kahevAya ane je dharmanI vivakSA gauNa ghaDo utpanna thaye tyAre mArI hatI, ane ghaDo nAza hoya che-nathI hotI tene "anarpita" arthAt gauNa kahevAmAM pAmyA tyAre paNa mATI to hatI ja ! mATI che te ja ghaDo utpanna thAya che ane ghaDo nAza pAme che ! pitta ane paraMtu mA mane arpita opha nathI hotI te vaya ane je Jain Education Intemational ation Intermational Page #589 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha vinAza dhruvaaMza para AdhArita hoya che. have A utpatti - vinAza ane dhrauvyane AtmatatvanA mAdhyamathI samajIe. AtmA dhruva tattva che. manuSyatva, daivatva, tiya katva, ane nArakatva utttattazIla ane vinAzI paryAyeA che. manuSyatva nAza pAme, devatva utpanna thAya. devatva nAza pAme. manuSyatva utpanna thAya. manuSyatva nAza pAme, tiya kRtva utpanna thAya. tiya kRtva nAza pAme, nArakatva utpanna thAya. A manuSyatvAdi paryAya| AtmAnI dhruva sattA para AdhArita che. AtmA che teA manuSyAdi paryAA che. AtmA na hoya tA manuSyatvAdi paryAyA na hoI zake. A rIte granthakAre Atmatatvanu'- jIvatatvanuM vistRta varNana karyuM" che. have tee ajIva tatva samajAve che. ajIva - tattva samagra sRSTimAM be prakAranAM mukhya dravyAnuM astitva che. jIvadravyanu ane ajIvadravyanu. sRSTinu yathArtha darzana, jIvAtmAnA rAga - dveSa ochA kare che. ayathArtha edha rAga - dveSane utpanna thavAnuM asAdhAraNa kAraNa che. eTale, meAkSamAnI yAtrA karanArA sahu yAtrikAe jIva ane ajIvanuM yathArtha jJAna prApta karavA niraMtara prayatna karavA joI e. ajIvadravyeA pAMca prakAranA che : dharmAstikAya, adharma stikAya, AkAzAstikAya, pugAstikAya ane kALa. A dravyAnI paribhASA AgaLa upara karavAmAM Avaze. ahI prastutamAM teA granthakAre A pAMca dravyAnuM rUpIarUpI be vibhAgamAM vibhAjana karI batAvyuM che. pAMca dravyomAM mAtra puraMgala dravya ja rUpI che. bAkInA cAra dravya arUpI che. ane pudagala dravyamAM jema rUpa hoya tema rasa, gadha, sparza paNa heAya che. je dravyamAM rUpa hoya tenAmAM rasaga'dha - spe hAvAnA ja. cAre guNeAnA parasparanA avinA bhAva che. cAre paraspara sakaLAyelA guNA che. puddagalanA paramANumAM paNa A rUpAdi NA heAya che. prazna : rUpa ane mUmAM taphAvata che ? uttara : nA, rUpa e ja mUrtatA. tatvA bhASyamAM kahyuM cheH rUpa mUtiH / eTalA mATe tatvA bhASyamAM rUpa sAthe sparzAdinI sahacAritA batAvatAM kahyu che : 1, cakSu hamAsAdya rupamiti vyapadrizyate 1 -tavATIkAyAm Jain Education Intemational mUrNAzrayAA sparzodaya H / mUrtatA hoya te ja sparzAdi hAya. 535 pudgala dravya sivAyanA cAra ajIva dravyeA arUpI che. arthAt amUrta che. eTale e cAra dravyeA rUpa - rasa - gaMdha ane spathI rahita che. prazna H arUpIne kAI paNa na joI zake? uttara : A arUpI dravyeA cakSuthI na joI zakAya. cakSudananI apekSAe arUpI che. jJAnaSTimAM te arUpI paNa rUpI che! jJAnanA viSaya te che ja. eTale pratyakSajJAnI puruSA joI zake che. pachI have pudagala dravyanA viSayamAM vizeSa vAtA batAve che- pAMca ajIva dravyAmAM rUpI - arUpInA bheda batAvyA pugala-dravya cAra prakAre cauda rAjaleAkamAM rahelu che. ska dharUpe, dezarUpe, pradezarUpe, ane paramANurUpe, skaMdha hoya, yAvat asabhya pradezeAnA skadha hoya ane e pradezeAnA skaMdha (samUha) hoya, traNa pradezeAnA anaMta pradezeAnA paNa skA~dha hAya. " e skadhA sAthe sAthe sa'lagna bhAgeAne ' deza ' kahevAya. e skA sAthe salagna nivibhAga bhAgAne pradeza' kahevAya. kahevAya. kevaLajJAnI paNa peAtAnA jJAnamAM paramANunuM * skaMdhathI judA paDelA nivibhAga a'zAne 'paramANu ' vibhAjana na karI zake. paramANunA pradeza hAtA nathI tethI te apradezI kahevAya che; paraMtu paramANumAM paNa rUpa-rasa-ga dha ane sparza te hAya ja che, eTale A rUpa-rasAdri paryAyeAnI apekSAe paramANu sapradezI kahI zakAya. dravyaSTie paramANu apradezI che. paryAya dRSTie paramANu sapradezI che! A rIte rUpa-rasagaMdha ane sparzane ' pradeza 'nI sa'jJA maLI che. jevI rIte ska"dhamAM deza-pradeza rahelA che tevI rIte paramANumAM rUpAdi rahelA che. paramANumAM eka rasa, eka gaMdha, eka varNa, ane e sparzI rahelA hAya che. (snigdha ke rukSamAMthI kAI eka ane zIta-uSNumAMthI koI eka ema be spaza hAya ) 1. yatra rupariNAmaH tatrAvayantayA sparasaganaiSi bhAvyamA-tA TIkAyAma 2. skaMdhAH dvipradezikADhayA dezAH skandhAnameva savi bhAgAta pradezAdhdha nivibhAgabhAgA / -navatatvIkAyAm / gA, 6. Page #590 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 536 jenaratnaciMtAmaNi prazna : zuM paramANune joI zakAya...? uttara : pudagala skaMdhanuM svarUpa eka sarakhuM nathI rahetuM. skadhAmAM pugalanI vadhaghaTa thayA karatI hoya che, uttara : atyaMta sUkSama hovAthI te dekhAto nathI. enA mATe te sAdi paNa che ! dA. ta. eka cAra parakAryathI ene jANI zakAya che. mANano skaMdha che, temAMthI be paramANu chUTAM paDI prazna : pudgala dravyanA skaMdha ane anya dronA (dharmAsti gayA. to te skaMdha dvayaNuka banI gayA ! AnuM kAyAdinA) skaMdho vacce keI taphAvata che...? nAma "Adi'. evI rIte keI skaMdhamAM navA uttara : hA, pudagala dravyanA skomAMthI pradezo chUTA paDI paramANuo joDAyA..te te skaMdha meTo thaI jAya. te paNa "Adi" kahevAya. zake che. jyAre anya dravyonA skaMdhamAMthI pradeza chUTA paDI zakatA nathI. lokapuruSa achatattva ane bhAva jIva ane ajIvanA AdhArane "ka" kahevAmAM Ave che. A lokane AkAra, UbhA rahelA puruSa jevo hovAthI kaI paNa dravyanuM svabhAvika pariNamana te "pariNAmika - "lokapuruSa" kahevAmAM Ave che. ajIvanA pAMca prakAro bhAva" che. dharma-adharma- AkAza ane kALa, A cAra dravya (dharma, adharma, AkAza, pugala ane kALa) ane jIvana svataMtra che. keI dravyanI eka bIjA para keI asara nathI. ' ema cha dravyo A lokamAM rahelAM che. lokanI bahAra alekamAM jema Atmadravya para pudagala dravyanI asara hoya che. tema A mAtra AkAza dravya ja hoya che. lokapuruSanI AkRti A dharma-adharma Adi dravya para pudgaladravyanI ke AtmadravyanI pramANe che: asara nathI hotI. A cAra padArtho pAriNAmika bhAvamAM vartatA hoya che. lekapuruSane AkAra kevo hoya che, tene be gharagaththu vastuonA mAdhyamathI granthakAra samajAve che. zakorUM ane jema jagata anAdi che tema A dravyo anAdi che. thALInI racanA karI batAve che. pariNAmika bhAva anAdi hoya che. jema jIvatva, dravyatva vigere anAdi che tema A dravyo anAdi che. evo kaI 0 UMdhA paDelA zakorA je adholeka che, kALa nathI hoto ke jyAre A dravyo saMsAramAM na hoya! 0 thALI jevo goLa madhyaka che. evo koI kALa bhaviSyamAM nahi hoya ke jyAre A dravyanuM astitva na hoya. 0 eka UbhA zakarA para bIjuM UMdhuM zake muke-ne je AkAra ane tenA jevo udgaloka che. # pudagaladravya be bhAvamAM vate che: pariNAmika ane audayika 0 adholoka : "ratnaprabhA" nArakIthI mahAtamaprabhA nArakI sudhI sAta prakAre che. paramANu paramANurUpe anAdi pAriNAmika bhAvamAM hoya che. 0 madhyalakamAM, jaMbudvIpathI mAMDI svayaMbhUramaNasamudra sudhI asaMkhya dvIpa-samudro hovAthI aneka bheda che. paramANuo ane skaMdhamAM je rUpa-rasAdi paryAye rahelA che ane kayAmuka, caNuka vigere je pariNAma bane che (para 0 urvalokamAM saudharma devalokathI mAMDI siddhazilA mANuonA maLavAthI) te auyika bhAva che. kahevAnuM tAtparya [ ISat prAzmArA ] sudhI paMdara prakAro che. e che ke je anAdi-aparAvartanIya bhAvo che tene pAriNa- 0 bAra devalokanA 10 prakAra gaNavAmAM AvyA che. mika bhAvamAM samajavA joIe. ane je parivartanazIla- Anata devaloka ane prANuta devalekane eka prakAra gaNavAmAM sAdi pariNAmo che tene audayika bhAvamAM samajavA joIe. Avyo che ane AraNa devaloka tathA azruta devalokane eka prazna : paramANumAM ane skaMdhamAM je rUpa-rasAdi che te zuM prakAra gaNavAmAM Avyo che. kAraNa ke Anata-prANane anAdi nathI? te pachI tene audayika bhAvamAM svAmI eka Indra che ane AraNa-ayyatana svAmI eka kema kahyA ? Indra che. A apekSAe 10 prakAra batAvyA che. uttara : alabatta, rUpa-rasAdi anAdi che, paraMtu emAM je 0 navageyakanA traNa prakAra gaNavAmAM AvyA che. traNa hAni-vRddhirUpa Ada thAya che - te apekSAe tene adheyakano eka, traNa madhyama greveyakano bIjo ane samAveza dAyaka bhAvamAM karyo che. traNa urdhvagreveyakano trIjo prakAra gaNyo che. prazna : pudgala skaMdhe to anAdi che to pachI teno samAveza 0 pAMca anuttara devalokano eka prakAra gaNavAmAM dayika bhAvamAM kema karyo? Avyo che. Jain Education Intemational Page #591 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 537. 0 paMdaramo prakAra siddhazilAne batAvyo che. bhAgamAM manuSyo hotA nathI. A rIte 1. jaMbudvIpa 2. dhAtakI khaMDa, ane aDadho puSkaradvIpa - Ane aDhI dvIpa A rIte 10+3+1+1=15 prakAra urvilokanA batAvyA che. kahevAya che. A aDhI dvIpamAM ja manuSyo hoya che. ane cha dravyonA AdhArabhUta cauda rAjalokanuM saMkSepamAM A "kALa"vyavahAra hoya che. svarUpa batAvavAmAM AvyuM. have cha dravya kevI rIte lokamAM aDhI dvIpanI vizeSa jANakArI mATe kSetrasamAsa" "bRhat rahelAM che, tenuM nirUpaNa karavAmAM Ave che. saMgrahaNI" ane "leka prakAza" graMthanuM adhyayana karavuM aDhI dvIpa joIe. loka ane "aleka zabdo, kSetranI apekSAe, jaina prazna : "eka jIva paNa lokavyApI hoI zake che" ema darzanamAM prayojAyelA che. A 'leka ane "aleka cha kahevAmAM AvyuM che, te kaI apekSAe? dravyenAM AdhArabhUta kSetra che. temAM AkAza-dravya loka ane aloka baMnemAM vyApaka che. "aloka'mAM [ lokanI bahArano uttara : "kevalI samaghAta"nI viziSTa kriyAmAM jIva lekapradeza alaka che] AkAzadravya sivAya bIjuM kaMI rahetuM vyApI bane che. "kevali samudaghAta"nuM vistRta nathI, jyAre lekamAM chaye dravyonuM astitva che. varNana Aja graMthamAM [ prazamaratimAM] kArikA ra74 thI ra77 mAM karavAmAM AvyuM che. A viziSTa kriyA vyavahArakALanuM astitva samagra lekamAM nathI hotuM, kevaLajJAnI AtmAo ja karatA hoya che. AyuSya enuM astitva mAtra maryalokamAM ja che. arthAt aDhI dvIpamAM ochuM hoya ane vedanIya vagere karmonI sthiti ja che. kAraNake kALakRta vyavahAra sUrya-candranA paribhramaNanI vadhAre hoya tyAre, e sthitine AyuSyanI sthiti apekSAe ja che. aDhI dvIpamAM ja sUrya-candranuM paribhramaNa jeTalI karavA mATe A samuddaghAta karavAmAM Ave che. aDhI dvIpa sivAyanA madhyalokamAM sUrya-candrAdinuM paribhra- che. e kriyA daramyAna AtmAnA pradeze samagra maNa nathI eTale tyAM kALano vyavahAra [ divasa, rAta, ghaDI lokamAM phelAya che. A apekSAe kahevAmAM AvyuM vagere] nathI. che ke "eka jIva paNa lekavyApI hoI zake che." je aDhI dvIpamAM kALano vyavahAra che, e aDhI dvIpanuM dharmAstikAya, adharmAstikAya, pudgalAstikAya ane saMkSipta varNana A pramANe che : jIvAstikAya A cAra dravya "ka"mAM ja hoya ane ApaNe je kSetramAM rahyA chIe e kSetra che ane lokamAM sarvatra hovAthI 'lekavyApI' kahyAM che. dvIpanuM. jaMbudvIpamAM paNa, meru parvatathI dakSiNa dizAmAM kALa-dravya AvelA bharatakSetramAM ApaNuM avasthAna che. ane jaMbudvIpane vyAsa eka lAkha ejanane che. ane gherA samagralokamAM dharmAstikAya eka ja che. adharmAstikAya [ paridhi ] eka ja che ane AkAzAstikAya paNa eka ja che. A traNa 316227,3 yojana che. dravya eka-ekanI saMkhyAmAM che, arUpI che ane akhaMDa : A jaMbadIpane pharato be lAkha ceAjananA vyAsavALA che. jyAre jIvAstikAya, pudagalAstikAya ane koLa-A traNe lavaNu samudra che. tene paridhi lagabhaga 1508144 janane che. dravya anaMta-anaMta che! jIvo anaMta che. pudgala ananta # lavaNu samudrane pharato cAra lAkha yojananA vyAsa che ane kALa che. vALa dhAtakI khaMDa Avelo che. tenI paridhi 4110961 prazna : kALadravya ananta kevI rIte ? jana che. uttara : bhUtakALa ane bhAviSyakALanI apekSAe kALa anaMta # dhAtakI khaMDane pharato 8 lAkha yojana pahoLo ane che. bhUtakALa ananta vIye che ane bhaviSyakALa 9117675 jana paridhivALo kAledAdha samudra Avelo ananta Ubho che. vartamAnakALa to eka samayano che. A samudramAM bharatI-oTa hotI nathI. ja hoya che. # kAledAMdha samudrane pharate 8 lAkha jana pahoLo kALa'nA samaye ananta che - e apekSAe kALane ane 24230249 jana paridhivALA ardhapuSkaradvIpa ananta kahevAya. sUthamAtisUthama kALane "samaya" kahevAya che. Avelo che. 1 A cha dravyomAM "kALa" sivAyanA pAMca dravya puSkaradvIpanA madhyabhAgamAM valayAkAre mAnuSattara nAmano 1, jIvA pulakAyA dhammAdhamAM tava AyAsaM. parvata Avelo che. A parvata puSkaradvIpanA be bhAga kare che. asthittahi yaNiyadA aNuNamaIyA aNumatA kA tenA eka bhAgamAM ja manuSya hoya che. bIjA aDadhA -5 cAstikAye je 68 Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #592 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 538 jenaratnaciMtAmaNi - aritakAya" kahevAya che. jenuM "astitva" hoya ane je kAraNa vinA nathI banatuM. kAraNonA mukhya be prakAra janapradeza samUharUpe hoya tene "astikAya"nI saMjJA ApavAmAM darzana batAve che : upadAnakAraNa ane nimittakAraNa. AvI che. vizvamAM gatizIla ane sthitizIla (gatizIla paNa jIva asaMkhya pradezAmaka che, dharmAstikAya ane adharmA- kharAM) dravya be che, jIva ane pagala. gati ane sthiti sitakAya asaMkhya pradezAtmaka che, AkAza anaMta pradezAtmaka (sthiratA) A be dravyanI kAya che. eTale gatisthitinA che ane pudgala paNa anaMta pradezAtmaka che. tethI te "asti- upAdAne kAraNe te jIva ane pudagala ja che paraMtu enA kAya che. kALa pradezapracayarUpa na hovAthI tene "astikAya " nimitta kAraNa dharma ane adharma che arthAt dharmAritakAya ane na kahevAya 1'kAya' zabda pradezanI bahalatA batAvavA ja adhamastikAya che. prayojAyo che. kAyanI utpattimAM nimitta kAraNa avayaMtayA apekSita prazna : * astikAya' zabdamAM " kAya" zabda dravyanA pradezonI hoya che. A nimitta kAraNa upAdAna kAraNathI bhinna hoya che? bahalatAnI apekSAe yojAya che paraMta astiA rIte jIva ane puddagalanI gatimAM nimitta kAraNa tarIke zabda konA aritatvane nirdeza kare che? dharmAstikAyanuM astitva siddha thAya che ane jIva-pudagalanI sthitimAM nimitta kAraNa tarIke adharmAstikAyanuM astitva uttara : te te dravyanA zAzvata svabhAvanA astitvanA nirdeza siddha thAya che. kare che. jIvano svabhAva che cetanya, pugalano svabhAva mUrtava che. dharma - adhama AkAzane svabhAva gati pariNata jIvAnI ane pudagalonI gatimAM sahaja nA samaya pitA che. A dha rIte ja dharmadravya sahAyaka bane che. jyAre jIva-pudagala dravya svabhAva che. gatizIla na hoya tyAre balAtkAre dharma dravya gati karAvatuM nathI. evI rIte jyAre jIva-puddagala dravya gatizIla hoya - A cha dravyamAM " kartA" mAtra jIva dravya che. kAraNa ke tyAre adharma dravya balAtkAre sthiti karAvatuM nathI. jema te cetana che. cetana dravyamAM ja kartRtva saMbhave. acetana pANImAM matsya gatizIla hoya tyAre dharmAstikAya enI dravyomAM kava na ghaTI zake. kAraNa ke ajIvamAM ciMtanya- gatimAM sahAyaka bane che... e vakhate avarmIstakAya matyane pavaka anabhUti saMbhavI zakatI nathI. 'kartA ane bhaktA Ubho rAkhato nathI. AtmA ja che," enI puSTi karatAM "paMcAstikAya"mAM kahevAyuM che: Aja rIte AkAza dravya sahajatAthI jIva - puddagalAdi evaM karA bherA hajajha appA sagehi kamaeNhiM dravyone avakAza Ape che. athavA kaho ke jIvAdi dravyone hiDatI pArapAra saMsAra mohasaMchaNe che 69o sahajatAthI avakAza prApta thayo che, AdhAra prApta thayo che. mohathI chavAyelo AtmA, potAnAM karmono kartA ane jema svayaM ja khetI karatA kisAnane varSo sahAya bhetA hoya che ane te sAnta athavA ananta saMsAramAM kare che ! paraMtu khetI nahIM karatAM kisAnone balAtkAre bramaNa kare che.' te khetI karAvatI nathI. be kAraNa ke jema meghagarjanA sAMbhaLIne bagalIne garbhAdhAna thAya che ke prasava thAya che paraMtu svayaM bagalI prasava na dharma, adhama ane AkAza A traNe dravyo arUpI che, kare te meghagarjanA balAkAre prasava karAvatI nathI. amUrta che eTale IndriyothI A dravyanuM pratyakSa na thaI zake. A dravyAnA astitvamAM ane svarUpa niyamAM che. jema dharmopadeza sAMbhaLIne manuSya pApatyAga kare che, Agama ja pramANabhUta che. alabatta, AgamamAnya yuktio paraMtu manuSya pApatyAga na karato hoya to dharmopadeza paNa A dravyanA astitvane siddha kare che. balAtkAra karIne pApatyAga nathI karAvatA. eka e sarvasaMmata siddhAMta che ke kaI paNa kArya A rIte jIva ane pudgalanI gati-sthitimAM dharma dravya * ane adharma dravya sahajatAthI sahAyaka bane che, balAtkAre 1. kAyagrahaNuM pradezAvayavabahatvArthamAsamayapratidhArtha' nahIM. tAtparya e che ke dharma, adharma ane AkAza-A ca-tattvArthabhASya / a, 5. sU. 1 traNa dravyo preraka kAraNa nathI paraMtu udAsIna kAraNa che. temanuM 2, yathA citanyamAtmaneDakRtrimama, mUtavaM ca pudagala- astitva ja kArya kare che. dravyastha, dharmAdInAmamUtatva sakalalokavyApitA gatyAghupa- 1. "gadikiriyApurANu kAraNabhUda samajaja'' grahAdilakSaNAni ca dhruvAetAni * DidikiriyApurANu kAraNabhUda tu puDhavIvaM' - -tatvAthaTIkAyAm / a. 5. sU. 1 -paMcAstikAye zloka : 8486 Jain Education Intemational Page #593 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 539 pudagala dravyanAM kArya enuM nAma pariNAma. pudgala dravyanAM aneka kArya che. ahIM A graMthamAM ja potapotAnA paryAyanI utpattimAM svayameva pravartamAna temAMnA thoDAka kAryo batAvavAmAM AvyAM che. pudgalanA pAMca dravyone nimittarUpe preraNa karavI - tenuM nAma kAryone pugalanA "upakAra' kahevAmAM AvyA che. alabatta, vartAnA. pudgala dravya acetana che. te akartA che. chatAM "e upakAra eka paratva eTale jayeSThava ane aparava eTaleka niSThava. kare che? Avo vAkyaprayoga je karavAmAM Avyo che te mAtra aupacArika che. strI yogya samaye garbha dhAraNa kare che, putrane janma jIvAtmA je mRdu-kaThora Adi sparza anubhave che, khAro Ape che. A kALano prabhAva che. dUdhamAMthI dahIM bane che, mITho vigere rasa anubhave che, sugaMdha-durgadha anubhave che, dahIMmAMthI mAkhaNa bane che, ghI bane che. A kALanuM kArya ' che. jamInamAMthI aMkura phUTe che, choDa thAya che, tenA para lAla- pILo Adi varNa jue che, dhIme-tIvra Adi zabda ke phaLa Ave che. temAM preraka che A kALa dravya ! cha RtuonuM sAMbhaLe che te badhA muddagala dravyanA upakAra che ! sparzAdi vibhAgIkaraNa paNa kALakRta che. pudgala dravyanA ja guNe che. atItaanAgata ane vartamAnane vyavahAra kALa - kRta karma pudagalone Atmapradeze sAthe kSIra-nIra nyAye je che. meTA-nAnA vyavahAra paNa kALakRta che. pudgala baMdha thAya che te paNa pudgala dravyanuM ja kArya che, pukaMgala : dravyamAM rUpa- rasAdinA parivartanamAM kALa dravya preraka che. dravyane upakAra che. anaMta pradezI pudgala skaoNnuM sUkSama - jIvamAM jJAna - darzanAdinA upaganuM parivartana paNa kALathavuM ane sthUla thavuM e pudgalanAM kArya che. AkAzamAM je kRta che. A rIte kALa dravya samagra vizvamAM chavAyeluM che ! vAdaLa thAya che, IndradhanuSya racAya che. vagere pudgala dravyonAM 25 kArya che. samacaturastrI Adi saMrathAna-AkAze paNa yugala 218mI kArikAnA ardhabhAgamAM kALadravyanuM lakSaNa dravyanuM sarjana che. khaMDa thavA.. TukaDA thavA e pudgalanuM kAma batAvIne bIjA ardhabhAgamAM jIvanuM lakSaNa batAve che.' che. ane aMdhakAra tathA chAyA paNa pudgala dravyanuM kArya che. tatvArthasUtramAM Aja granthakAre kArya dvArA jIvanuM lakSaNa batAvyuM che. ahIM A "prazamarati' granthamAM guNe dvArA jIvanuM lakSaNa - candra, tArA vagerene prakAza - udyota pudgalane upakAra batAve che ! che ane sUryano Atapa paNa pugalane upakAra che. jJAnAvaraNa Adi karmo, dArika, vakriya, AhAraka, 1. samyaktva [ tatvArtha zraddhAnarU5] tejasa ane kArya zarIro A pudgala dravyanA sarjana 2. jJAna [mati-mRtAdirU5] che. jIvAtmAnI pratyeka kriyA ane zvAsaravAsa puddagalanA 3. cAritra [ kriyAnuSThAnarUpa ] kArya che. jene ApaNe sukha ane duHkha kahIe chIe te 4. vIrya [ zakti vizeSa] paNa pudgala dravyanuM pariNAma che. 5. zikSA [ lipI-akSarAdirU5] jIvana para anugraha karAnArA ghI-dUdha vagere muddagale ane mRtyunAM kAraNabhUta dravyo jhera vigere paNa pukaMgala jIvanA A mukhya pAMca guNe jIvamAM ja utpanna thAya dravyanAM kArya che. che. eTale ema kahevAya ke "jIva A guNo pedA kare che.." e rIte jIvane upakArI kahI zakAya. A badhAM pudgala - dravyanAM kAryo skaMdharUpe pariNata A rIte cha dravyanA kArya batAvIne granthakAra ajIva pudgala dravyanAM kAryo hoya che. paramANu dravyanA nahi. pudagala dravya paNa jIva dravya sAthe joDAya che tyAre ja dravyanuM varNana pUrNa kare che. A kArya karI zake che. sukha - duHkhanA kaddha jIvAtmAmAM puNyata-pApatattva je utpanna thAya che te muddagala dravyanA nimitte utpanna thAya che mATe tene pudgala dravyanuM kArya karyuM che. jyAM sudhI kArmaNa vargaNAnAM pudgala chavagrahaNa nathI karato tyAM sudhI e pudagalo zubha ke azubha nathI hotAM. kALa dravyanA upA2 yega vaDe jyAre e kAzmaNa vargaNAnAM pudagala jIva grahaNa granthakAra zrImadda umAsvAtijI kALane svataMtra dravya kare che tyAre tenA be bheda paDe che : zubha ane azubha. zubha mAnIne tenA upakAra batAve che. karmane puNya-prakRti kahevAmAM Ave che ane azubhakarmane # pitAnI jAtino tyAga karyA vinA, dravyamAM thatI 1 parasparopagraho jIvAnAm -tatvArtha sUtre/a. 5. pUrvAvasthAnI nivRtti ane uttarAvarathAnI utpatti - sU. 21. Jain Education Intemational Page #594 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 540 naratnaciMtAmaNi pApa-prakRti kahevAmAM Ave che. je pudgalakarma AtmA sAthe A karmanA udayathI maLe. joDAIne sukhano anubhava karAve tene puNya-prakRti kahevAya 20. samacaturansa saMsthAna : paryakAsane palAMThI vALIne ane je pudagalakarma AtmA sAthe joDAIne duHkhano anubhava besatAM je zarIranI cAre bAju sarakhI hoya tevI karAve tene pApa-prakRti kahevAya. zarIrAkRti. puNya-prakRti dara che : 21. zubhavarNa: zarIranA ta, pIta vagere zubha raMganI 1. sAtavedanIya ? A karmanA udayathI zarIranuM sukha prApti thAya. maLe. 22. zubhagaMdha : zarIranI gaMdha zubha prApta thAya. 2. ucagetraH A karmanA udayathI uccakuLamAM janma thAya. 23. zubharasa : zarIrane svAda zubha hoya. 3. deva-AyuSya : devagatinuM AyuSya maLe. 24. zubhasparza : zarIrane sparza haLavo, suMvALe ane 4. manuSya AyuSya : manuSyagatinuM AyuSya maLe. priya hoya. 5. tiryaMca AyuSya : tiryaMcagatinuM AyuSya maLe. 25. aguru laghu : bahu bhAre nahIM', bahu halakuM nahIM, evuM madhyama vajanadAra zarIra maLe. 6. manuSyagati : manuSyagatimAM janma maLe. 26. parAghAta : baLavAnane paNa jItavA samartha bane. 17. manuSya-AnupUvI : A karma jIvane manuSyagatimAM laI Ave. 27. zvAsocchavAsa : zvAsozvAsa sukharUpa laI zakAya. 8. deva-gatiH devagatimAM janma maLe. 28. Atapa : sUryanI jema pote zItaLa hoya ane bIjAne tApa Ape. 9. deva-AnupUvI : A karma jIvane devagatimAM laI Ave. 29. udyota : caMdra jevA zItaLa ane prakAzavALA zarIra10. paMcenidraya-jAti : jIvane paMcenidrayapaNuM maLe. nI prApti thAya. . dArika-zarIra : manuSya ane tiryaMcanA zarIra 30. zubha-vihAgati hAthI-haMsa jevI sArI cAla maLe. audArika pudgalothI bane. A karmanA udayathI jIva 31. nirmANaH suthAre ghaDelI putaLInI jema aMgopAMga pitAnAM zarIra pugala grahaNa kare che. yegya sthaLe goThavAya. vekiya-zarIra : deva ane nArakenA zarIra "kriya 32. trasaH beIndriyAdi zarIranI prApti thAya. pudgalonAM bane. A karmanA udayathI vividha kriyA karI zake evA zarIranI prApti thAya. 33. bAdara H carmacakSuthI joI zakAya evuM moTuM zarIra maLe. 13. AhAraka-zarIra : A karmani udaya saMyamavaMta jJAnI 34. zubha : nAbhi uparanuM zarIra pramANapata maLe. maharSine hoya teo tIrthaMkaranuM samavasaraNa jovA, zaMkAnuM samAdhAna karavA eka hAtha pramANanuM AhAraka 35. paryApta : potAnI paryApti pUrI kare. zarIra banAvIne tIrthaMkara pAse jAya. 36. pratyeka H eka zarIramAM eka jIvapaNuM maLe. 14. tejasa-zarIraH A karmanA udayathI AhAra pacAva- 37. sthira ? hADakAM [ dAMta vigere] sthira rahe. nAra ane teno lezyAmAM hetubhUta zarIranI prApti thAya. 38. saubhAgya : lokapriyatA maLe, jyAM pagalAM paDe tyAM 15. kAmaNa zarIra H sarvazarIronAM mULa kAraNarUpa ane lokone game. AThakarmonA vikArarUpa "kAma" zarIra prApta thAya. 39. susvara : vANI madhura ane priya maLe. 16. dArika-aMgopAMga : dArika zarIranAM aMgopAMga 40. Adeya : lokamAM vacana mAnya thAya. 41. yaza : lokamAM yaza kIti phelAya. 17. vaikriya-aMge pAMgaH kriya zarIranAM aMgopAMga maLe. 42. tIrthakara : tribhuvana-pUjya tIrthakara bane. 18. AhAraka-aMgopAMga AhAraka zarIranAM aMgopAMga e pApa-prakRti 82 che 19 vaja-RSabha-nArAca-saMghayaNaH be bAju markarabaMdha, 1. matijJAnAvaraNaH matijJAnane DhAMke. upara pATe tenA para khIlI, Avo hADakAno bAMdho 2. zratajJAnAvaraNaH zrutajJAnane DhAMke. 12. Jain Education Intemational en International Page #595 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - sarvasaMgrahagraMtha 541 41. dAnAntarAyaH A karmanA udayathI, potAnA gharamAM ApavA gya vastu hovA chatAM, dAnanuM phaLa jANavA chatAM, dAna ApI zake nahi. 42. lAbhAntarAyaH A karmanA udayathI, dAtAnI pAse vastu hovA chatAM, mAganAra pAtra hovA chatAM, icchita vastu maLe nahIM. 43. bhegAntarAya ? A karmanA udayathI, pote yuvAna chatAM, surUpa hovA chatAM, bhagya vastu maLavA chatAM bhegavI na zake. 44. upabhogAntarAyaH yuvAna ane surUpa hovAM chatAM, A karmanA udayathI upabhogya vastu pAse hovA chatAM bhagavI zake nahIM. 45. vIryAntarAyaH A karmanA udayathI jIva nivArya thAya. 46. tiryaMcagatiH tiryaMca gatimAM utpanna thAya. 47. tiryaya-AnupUvItiryaMcanI AnupUvI prApta thAya. 48. naraka-gatiH narakagatimAM utpanna thAya. 49. naraka-AnupUva : narakanI AnupUvI prApta thAya. 50. ekendriya jAti : ekendriyapaNuM maLe. (pRthvI-pANI.. 3. avadhijJAnAvaraNa : avadhijJAnane DhAMke. 4. manaH paryAvajJAnAvaraNa : mana:paryayajJAnane DhAMke. 5. kevaLajJAnAvaraNa kevaLajJAnane DhAMke. 6. cakSudarzanAvaraNa : cakSudarzanane DhAMke. 7. acakSudarzanAvaraNaH acakSudarzanane DhAMke. 8. avadhidarzanAvaraNa : avadhidarzanane DhAMke. 9. kevaLadarzanAvaraNa kevaLadarzanane DhAMke. 10. nidrA : evI nidrA Ave ke nidrAmAMthI sukhe karIne jAge. 11. nidrAnidrA : evI nidrA Ave ke je nidrAmAMthI parANe jAge. 12. pracalA : beThAM beThAM ane UbhAM UbhAM nidrA Ave. 13. pracalA-pracalA : cAlatAM cAlatAM UMgha Ave. 14. thiNuddhi : divase ciMtaveluM kAma rAtre nidrAvasthAmAM, jAgatAMnI jema kare. 15. mithyAtva-mehanIya ? vItarAganA vacana para zraddhA na thAya. 16. thI 19 anantAnubaMdhI kaSAya : krodha-mAna-mAyA lobha te samyaphavane roke. 20 thI 23. apratyAkhyAna kaSAya : kodhAdi cAra. te dezaviratine roke. 24 thI 27. pratyAkhyAna kaSAya : krodhAdi cAra. te sarva viratine roke. 28 thI 31. saMjavalana kaSAya : krodhAdi cAra. te yathA khyAta cAritrane roke. 32. hAsya : jenA udayathI hAsya Ave. 33. ratiH jenA udayathI khuzI thAya. 34. arati : jenA udayathI aruci thAya. 35. bhaya H jenA udayathI bhaya lAge. 36. zoka jenA udayathI zeka Akranda Adi thAya. 37. jugupsA : jenA udayathI bIjA tarapha ghaNuM thAya. 38. puruSavedaH jenA udayathI strI sAthe mithuna sevavAnI IcchA thAya. 39. strIvedaH jenA udayathI puruSa sAthe mithuna sevavAnI IcchA thAya. 40. napusaMkadaH jenA udayathI strI-puruSa baMne sAthe mithuna sevavAnI IcchA thAya. 51. beIndriya jAtiH beIndriyapaNuM maLe (zaMkha, koDA.. Adi) para. teInidraya jAti teIndriyapaNuM maLe. (mAMkaDa, ju, kIDI..Adi) 53. caurindriya jAtiH cauIndriyapaNuM maLe (vIMchI, bhamarA..Adi) 54. azubha-vihAgatiH UMTa, gadheDA jevI cAlavALI azubha gati maLe. 55. upaghAtaH pitAnA avayava vaDe pote ja haNAya. (rasoLI, paDachabhI vigere) 56. azubha varNaH zarIrane varNa azubha maLe. 57. azubha gaMdhaH zarIranI gaMdha azubha maLe. 58. azubha rasa H zarIrane rasa azubha maLe. 59. azubha spaza: zarIrano sparza azubha maLe. 60. RSabhanArAca-saMghayaNaH hADakAnAM bAMdhA khIlI vinAnA maLe. 61. nArAca-saMghayaNaH hADakAnA bAMdhA khIlI ane pATA vinAnA maLe. 62. ardhanArAca-saMghayaNaH hADakAno bAMdho eka tarapha ja hoya. Jain Education Intemational Page #596 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 542 jenaratnaciMtAmaNi 63. kAlikA hADakAno bAMdho mAtra eka khIlInA 'A mana - vacana-kAyAno yoga jyAre zuddha (zubha) AdhAre hoya. hoya tyAre puNyAstrava bane che, ane azuddha (azubha) hoya 64. chevaTahuM hADakAM mAtra paraspara aDIne rahelAM hoya. tyAre pApAmrava bane che. 65. nyagrodha parimaMDala-saMsthAna: nAbhI uparanuM zarIra Agama (jinavacana) vihita vidhi mujaba jyAre manalakSaNa yukta hoya, nIcenuM nahIM. vacana - kAyAnI pravRtti thAya che tyAre puNyakarma AtmAmAM 66. sAdi-saMsthAnaH nAbhIthI nIcenuM zarIra lakSaNayukta Asrava thAya che, arthAt puNya karma AtmAmAM vahI Ave hoya, uparanuM nahIM. che. svecchApUrvaka pravRtti karavAthI pApa karmano AtmAmAM Asrava thAya che. arthAt pApa karma AtmAmAM nahI Ave che. 67. vAmana-saMsthAnaH peTa-chAtI lakSaNayukta hoya. hAtha, paga, mAthuM, Doka pramANu-rahita hoya. dayA, dAna, brahmacaryapAlana Adi zubha kAyayoga che. 68. kuja-saMsthAna: hAtha-paga-mAthuM, Doka pramANasara niravadya satyabhASaNa mRdu tathA sabhya bhASaNa zubha vacanayoga hAya, peTa-chAtI-pITha pramANa rahita hoya. che. mitrI, meda AdinA vicAro zubha manoyoga che. 69. huMDaka saMsthAnaH sarva avayavo pramANu rahita hoya. rahita hoya. hiMsA, corI, abrahmasevana Adi azubha kAyayuga che. sAvadya mithyA - kaThora bhASaNa azubha vacanaga che. bIjAnA 70. sthAvaraH sthAvarapaNuM hAya. ahitane vicAra, bIjAnA vadhane vicAra..Adi azubha 71. sUkamaH AMkhe na dekhAya tevA sUkSama jIvatvanI manoyoga che. prApti thAya. saMvaratatva 72. aparyApta potAne yogya paryApti pUrI na kare. A Avone nirodha te saMvara. 73. sAdhAraNa anaMta jIvone bheguM eka zarIra maLe. karmabaMdhanA hetuo Azrava kahevAya che. te hetuone 74. asthira : dAMta Adi avayavo asthira maLe. rokavA te saMvara che. jeTalA pramANamAM A Azrava rokAya 75. azubha nAbhIthI nIcenuM aMga bIjAne aDavAthI teTalA pramANamAM Atma vizuddhi thAya. mana -vacana - kAyAnI azubha lAge. guptithI AzrAne rokI zakAya. Aja granthakAre tatvArtha 76. durbhAgya lokone apriya lAge. sUtramAM saMvaranA bIjA paNa upAyo batAvyA che. gupti, samiti, dharma, anuprekSA, parisahajaya ane cAritra vaDe 77. dusvaraH kAgaDA-gardabha jevo kharAba svara maLe. Azrono saMvara thaI zake che. arthAt mana - vacana - kAyAnA 78. anAdeya : lekamAM vacana mAnya na thAya. yoge niyaMtrita bane che. A Azrava - saMvanA bhedanuM 79. apayazaH lokamAM apakIti thAya. vistRta - varNana "navatatva prakaraNa" tathA "tatvArtha sUtra 80. naraka AyuSyaH naraka gatinuM AyuSya maLe. TIkA" Adi granthomAM prApta thAya che. 81. azAtA vedanIyaH zArIrika duHkha maLe. nirjarAtattva 82. nIcagotra: nIca kuLamAM janma maLe. nirjarA eTale karmone AMzika tathA sarvathAkSaya. A rIte 42 puNya-prakRti ane 82 pApa-prakRtinuM tapazcaryAthI A karma nirjarA thAya che. paraMtu tapazcaryA saMkSepamAM varNana karyuM. karanAra AtmA saMvRtta joI e. saMvRtta AtmAnI tapazcaryA Asava-tatva nirjarAno hetu bane che. samitiyukta, guptiyukta, dharmadhyAna mana, vacana ane kAyAnI kriyAne "ga" kahevAmAM yukta, anuprekSAyukta, cAritrayukta ane pariSaha vijetA AtmAnI tapazcaryA vipula kama nirjarA kare che...enI AvyA che. te ga ja "Awva" che. AtmAnI sAthe tapazcaryA "tapaupadhAna bane che. arthAt AtmasukhanuM kAraNa karmone saMbaMdha karAvanAra hovAthI tene "Asava" kahevAmAM mA bane che. sukhanA hetune "upadhAna" kahevAmAM Ave che. Ave che. 'tapanA bAra prakAra batAvavAmAM AvyA che. cha prakArane tAvika dRSTie viryAntarAya karmanA kSayathI ke kSayapazamathI tathA pudaMgalanA AlaMbanathI thato Atma- pradezane 1 zubha puNyasthA azubha pApasya -tatvArtha sU3-4 parispaMda-kaMpanakriyA, tene yoga kahevAya che. 2 AzravanarodhaH saMvara:. -tatvArtha ! a. 9. sU 1 3 sa gupti - samiti - dharmAnuprekSA parISahajaya -- - 1 sa Sa trividhaDapi yoga Azrava so bhavati cAritre -tatvA a.9 sU, 2, -navArthabhALe a, 6. sU 2 4. juo A graMthanI 175/176 kArikA Jain Education Intemational Page #597 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 543 sarvasaMgrahagraMtha bAhya tapa ane cha prakArano atyaMtara tapa batAvavAmAM che, te baMdha kahevAya. Aja graMthakAra ahIM 'prazamarati 'mAM Avyo che. bAdA tapa atyaMtara tapamAM pahoMcavA mATe baMdhanI paribhASA " kamasaMtati baMdha" kare che. A vyAkhyA karavAno che. bAhya tapathI thatI nirjarA karatAM atyaMtara vadhu spaSTa che. AtmA karmathI ja karmane grahaNa kare che! tapathI vizeSa karma nirjarA thAya che. akama jIva. karmagrahaNa nathI karato. karmabaMdhanuM vistRta svarUpa, Aja graMthamAM kArikA 34 thI pa6 sudhImAM batAvAyuM che. baMdhatattva - "bandha" tattvanI graMthakAre khUba suMdara vyAkhyA karI che. mekSatA dara vyAkhyA karI che. mokSatattva . karmonI saMtati te baMdha ! sakarmA jIva ja karmabaMdha kare che. "mokSa'nI vyAkhyA karatAM graMthakAra kahe che : balpaviyoge jema sakaSAyI jIva karma baMdha kare che. tema akaSAyI jIva mekSa' kama baMdhane abhAva te mekSa ! tatvArtha sUtramAM paNa zAtA vedanIya karmane baMdha kare che. tatvArtha sUtramAM kRmnakama mokSaH" saMpUrNa karmano kSaya thavo e mokSa! Aja graMthakAre "baMdha"nI vyAkhyA sakaSAyI jIvane A vyAkhyA karavAmAM AvI che. baMne vyAkhyAo eka ja anulakSIne karI che. arthanuM pratipAdana kare che. sarva karmono kSaya thaI jAya pachI karmabaMdha thAya ja nahIM! karmathI sarvathA mukta banelA saSAyavAjajIva kamiNe gyAna pudagalAnAdara, AtmAne karmabaMdha thato nathI. Aja mokSa che jIvano. sa badhA A rIte graMthakAre jIvatattvanuM ane ajIva tattvanuM jIva sakaSAyI hovAthI kamane cAgya pudagalo grahaNa kare kaMIka vistRta ane bAkInA sAta tanuM saMkSepamAM varNana 1. tavA | a8 rR. 23, mane pUchayuM : "zuM zodhe che?" meM kahyuM: "jIvanamArga zodhuM chuM" saMte kahyuM : "vItarAga je mArge cAlyA e mAge cAlyo jA, e ja saune sAce jIvanamArga che." jJAnasAdhanA dvArA zAstronuM uraca jJAna pAmIne tene vaLagI nahIM rahetA AtmakalyANanA raste vaLI jAya te AtmAnuM sAdhI jAya che. dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #598 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAusagga, -zrI ramaNalAla cI. zAha kAusagga zabda saMskRta kAnsaga zabda uparathI Avele apekSA rahe che. niyaMtraNathI Indriyo tathA citta saMyamamAM che. kAyotsarga eTale kAyAne utsaga. utsarga eTale choDI AvI jAya che. mAtra vANInA saMyamane mauna kahevAmAM Ave devuM. tyajI devuM. kAryotsarga eTale kAyAnA halacalanAdi che. vANI ane mana baMne uparanA saMyamane dhyAna kahevAmAM vyApArone choDI devA athavA kAyAne choDI devI-tyajI devI, Ave che ane vANI, mana tathA kAyA-e traNenI sthiratAne arthAta zarIra paranI mamatA choDI devI. jana zAstragrasthAmAM kAusagga kahevAmAM Ave che. eTale ke sAmAnya rIte kAukAnsa uparAMta vyasaga zabda paNa vaparAya che. bhUsagara sagnamAM dhyAna apekSita che. ekalA dhyAna karatAM kAusagna eTale vizeSapaNe choDI devuM. bhUsaga uparathI ardhamAgadhI dhyAnane vadhAre caDiyAtuM gaNavAmAM AvyuM che. kAraNa ke usagga" zabda Avela che. kAusagga-dhyAna vinA kevaLajJAnanI prApti thatI nathI. tIrthaMkara paramAtmAo kAusagga mudrAmAM ja kevaLajJAna pAme kAusagnanI vyAkhyA zAstrakAro nIce pramANe Ape che : che ane nirvANa paNu kAusagga mudrAmAM ja paryasana ke parya": (1) dehe mamatvanirAsaH kAsagA kAsanamAM ja pAme che. eTale ja kAusagnanI e mudrAone athavA jinamudrA paNa kahevAmAM Ave che. (2) parimitakAlaviSayA zarIre mamatvanivRttiH upadezaprAsAdamAM pU. lakamasUrie kahyuM cheH kAyegA prAyo vAlmanoraMva, svAda dhyAne hiniyaMtraNa kAusagnamAM niyata athavA aniyata samayane mATe zarIrane kAyotsaga tu kAyasyANato dhyAnAr phalaM mahatuM ! sthira karI, zarIra paranA mamatvane dUra karI sAdhaka jinezvara (dhyAnamAM prAyaH vANI ane mananI ja niyaMtraNa hoya bhagavAnanA kSamA Adi uttama guNonuM ciMtana karatAM karatAM AtmasvarUpamAM lIna thAya che. che; paraMtu kAyotsarga mAM te kAyAnI paNa niyaMtraNa thAya che. eTalA mATe dhyAna karatAM kAyotsarganuM phaLa meTuM che.) bhagavAna mahAvIre tapanA judA judA prakAra batAvyA che. emAM cha prakAra bAhya tapanA che ane cha prakAra atyaMtara alabatta, dhyAna ane kAusagga ghaNe aMze parasparAvalaMbI tapanA che. bAhya tapanA prakAra nIce pramANe che : anazana, 15 tapa che te bhUlavuM na joIe. jyAM dhyAna che tyAM anukrame udarI, vRttisaMkSepa, rasatyAga, kAyaleza ane saMlInatA. kAyAnI sthiratA AvavAno saMbhava che ane jyAM kAusagna che tyAM dhyAna pravaryA vagara rahetuM nathI. AtyaMtara tapanA prakAra nIce pramANe cheH (1) prAyazcita manuSyanA jIvanamAM kAyA, zvAsevAsa, vANI ane (2) vinaya (3) vaiyAvacca (4) svAdhyAya (5) dhyAna ane .. 3 mana e cAre caMcalatAthI, prakaMpanathI bharelAM che. ene sthira (6) kAusagga. karavAnI kriyAne je dhyAna kahevAmAM Ave phakta kAyAnI bAhA tapa karatAM atyaMtara tapa caDiyAtuM che, ane sthiratAne kAyika dhyAna, zvAsocchavAsanI maMdatA athavA sthiraatyaMta2 tapamAM kAusaggane UMcAmAM UMcuM, chelluM sthAna tAne anApAna dhyAna, vANInI sthiratAne vAcika dhyAna ane ApavAmAM AvyuM che. tapathI kamanI nirjarA thAya che. eTale mananI sthiratAne mAnasika plAna kahI zakAya. A cArene ke karmanI nirjarAne mATe kAyotsarga athavA kAusagga meTAmAM samanvaya thAya to uttama kAusagga-dhyAna bane. moTA prakAranuM tapa che. kAusagga ApaNI Avazyaka kriyAomAMnI eka kriyA che. atyaMtara tapamAM dhyAna karatAM paNa kAusaggane caDiyAtuM sAmAyika, cauvisaM (covIsa tIrthakaronI ratuti)guruvaMdanA sthAna ApavAmAM AvyuM che, e parathI paNa enuM mahatva pratikramaNa, kAusagga ane pacakhANa, ema cha prakAranI kriyAsamajI zakAze. enuM kAraNa e che ke dhyAnamAM mana ane ene Avazyaka tarIke gaNAvI che. Avazyaka eTale avazyavANI upara saMyama ke niyaMtraNa hoya che. zarIra uparanuM acUka karavA jevI A kriyAo dareke rojeroja ochAmAM niyaMtraNa hoya to te ISTa che, paraMtu enI anivAryatA hatI ochI be vAra karavI joIe. A kriyAomAM pAMcamI kriyA nathI. kAusagnamAM to mana ane vANInA saMyama athavA te kAusagga che, ane te paMcama gatina, eTale ke mekSane niyaMtraNa uparAMta zarIra uparanA saMpUrNa niyaMtraNanI pUrepUrI apAvanArI che ema kahevAya che. Jain Education Intemational Page #599 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 545 dlanI che. eka pAse, gLa che. yAtsarga kAusagnamAM ghaNuMkharuM navakAramaMtranuM athavA logassanuM mATe, navapada, vAsa sthAnaka,sUrimaMtra vagerenI ArAdhanA mATe, dhyAna dharavAmAM Ave che. kyAreka aticAronuM, jinezvara bhaga- tIrthayAtrA mATe, kusvapna-duHsvapna niSphaLa banAvavA mATe, vaMtane uttama guNAnuM', AtmasvarUpanuM dhyAna paNa dharAya che. pratiSThA, aMjanazalAkA I. mahotsava prasaMge, dIkSA, padavI, navakAramaMtra dvArA arihaMta, siddha, AcArya, upAdhyAya, govahana, upadhAna che. kriyAo prasaMge sAdhu-sAdhvIonA ane sAdhue paMca parameSThinuM dhyAna dharAya che. logassamAM kALadharma prasaMge, uttarIkaraNa mATe, prAyazcita mATe, vizuddhibhagavAna RSabhadevathI te mahAvIra svAmI sudhInA 24 tIrtha - karaNa mATe, niHzaya thavA mATe, pApane kSaya karavA mATe, karanuM dhyAna dharatAM dharatAM pitAne evI siddha dazA prApta mokSaprApti mATe ema vividha prasaMge vividha hetuo mATe thAo evI prArthanA sahitanuM dhyAna dharAya che. navakAramaMtrano jaina zAstramAM kAusaga karavAnuM vidhAna jovA maLe che. kAusagga AThazvAseranDravAsanA pramANu gaNAya che. logassane TUMkamAM kahevuM hoya to kAusagga vagaranI kaI kriyA nathI. kAusagga pacIsa zvAsocchavAsa-pramANu karavA hoya che. jainadharmamAM A rIte kAusagga upara ghaNe bhAra mUkavAmAM eTalA mATe zvAse chuvAsa pramANa logassano kAusagga Avyo che. sAmAyika, caityavaMdana, pratikramaNa pacakakhANa I. caMdesu nimalalayarA" e pada sudhI karavAno hoya che. legasTa rojanI kriyAomAM paNa kAusagga anivArya manAya che. sUtra gaNadhara racita manAya che. e sUtra maMtragati che ane IryAvahI", "tasuttarI", "karemi bhaMte", "annattha', enI sAthe gaprakriyA joDAyelI che. legasamAM dara sAtamA arihaMta ceIyANuM', ItyAdi sUtromAM kAusagnanA hetu, tIrthaMkara pachI, eTale ke sAta, cauda ane ekavIsamA tIrtha AgAra, mahemA, kriyA ItyAdi mArmika zabdomAM karanAM nAma pachI "jirNa' zabda vaparAya che. sAta tIrthakaronA dara darzAvavAmAM AvyAM che. nAmoccAra sAthe eka vartuLa pUruM thAya che. covIsa kAyotsargamAM dehanI mamatAnA tyAga upara bhAra mukAyo tIrthakaronA nAmoracAra sAthe e rIte sADA traNa vartuLa che. dehane sthira karI devAmAM AvyA hoya, paraMtu skUla deha thAya che. ApaNuM zarIramAM mUlAdhAra cakra pAse AvelI pratyenI prabaLa Asakti rahyA karatI hoya to te kAyotsarga kuMDalinI zAkta, sADA traNa vartulanI che. logassamAM kAusagga mAtra skUla banI rahe che. jyAM sudhI. zarIra pratyenI Asakti dvArA A kuMDalinI zaktine jAgRta karavAnI hoya che. eTalA che tyAM sudhI AdhyAtmika sAdhanA adhUrI rahe che. sAdhanAmAM mATe logassano kAusaggamAM zvAsocchavAsanI kriyA pratyeka zarIranI mamatA bAdhArUpa bane che. sAdhaka potAnA dehane pada sAthe (pAsamAM usAsA) joDavAnI hoya che. pratikrama- snAna-vilepana ItyAdi dvArA suro maMta, vastra-alaMkAra NamAM logassane kAusagga karAya che. jema pratikramaNa moTuM ItyAdi dvArA susajaja ane maMDita karavAmAM racyo para rahe tema kAusagga paNa moTo. dainika pratikramaNamAM cAra legasane che tyAM sudhI e ge karela kAusagga sAro kAusagga banato pAkSikamAM bArane, cAturmAsikamAM vIsano ane sAMvatsarika nathI, kAraNa ke deharAgane tyAM te sAcA kAusaganuM prathama pratikramaNamAM cAlIsa logassa uparAMta eka navakArano eTale lakSa che. zarIranI mamatA ochI thavA lAge athavA chUTe te kula 1008 zvAsocchavAsano kAusagga karAya che, kAraNa ke mANasa bahirmukha maTI aMtarmukha banI zake che. deha ane 1008nI saMkhyA mahimAvaMtI che. je vyakti legassano AtmAnI mitratAno anubhava karavA mATe, dehAdhyAsa choDavA kAusagga zvAseranDravAsanuM barAbara dhyAna rAkhIne kare che, te mATe, AtmAmAM lIna banavA mATe kAsaga meTAmAM moTu kAusagga dvArA viziSTa zakti anubhave che. sAdhana che. jeo prANAyAma sAthe navakAramaMtra ke legassano kAusagga ; - kAsamAM zarIranI nizcalatA parvata jevI acala hovI joIe. dehAdhyAsa eka thAya tyAre kAkesamAM karavAne asamartha hoya che, teo maMtra ke sUtranA vAcaka ke sthira thayelA mAsane DAMsa mara: I. karaDe te pazu mANasa mAnasika jApa karavA sAthe kAusagga karI zake che. alabatta nizcala rahI zake che. UMcI keTi pAMcelA mahAtmA prANAyAma sAthenA kAusagga karatAM AvA kAusagnanuM phaLa ghara upasargo thAya te paNa kAusaga-dhyAna mAMthI calita thatA ochuM che, evuM zAstrakAroe darzAvyuM che. nathI. kAusaga - dhyAnamAM rahelA sAdhakane kaI caMdananuM kAyotsarga vividha hetuothI karAya che. koI zubha kAryamAM vilepana kare to paNa te prasannatA na anubhave ane kaI bAdhA, vidana ke aMtarAya na Ave te mATe prAraMbhamAM tADana-chedana kare to paNa te bAta-rodra dhyAna na dhare. kAusagga thAya che. tevA kAya nI pUrNAhuti pachI paNa kAusagga Avazyaka niyukta mAM kahyuM che ke manu ya, tiya ca ke deva karAya che. krodha, mAna, mAyA ane lAbhanA upazama mATe, drA upase zuM thAya te paNa je samatApUrvaka sahana kare che dukhakSaya mATe ke karmakSaya mATe, doSonI AlocanA mATe, tene kAusagna vizuddha hoya che. zratadevatA, kSetradevatA, bhuvanadevatA, zAsanadevatA vagerenI tihAvasagmANa divANu mANu sANa tiriyANa ArAdhanA mATe, prAyazcitta mATe, chIMka, apazukana vagerenAM samamAhayAsaNAe kAusagga kADaeNmaggo havAI suddho nivAraNa mATe, jinezvara devonA vaMdana-pUjana mATe tapaciMtana Avazyaka niyukita-1549 Jain Education Intemational Page #600 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 546 jinadAsagaNue kAusagganA be mukhya prakAra batAvyA che : dravya kAusagga ane bhAva kAusagga dravya kAusaggamAM zarIranI caMcaLatA ane mamatA dUra karIne jinamudrAmAM sthira thavAnu hoya che. sAdhaka jyAre evI rIte dravya kAusaggamAM sthira thaI ne dharma dhyAna ane zukala dhyAnamAM magna bane che tyAre enA kAusagga bhAva kAusagga bane che. bhAva kAusaggamAM sAMsArika vAsanAnA tyAga upara, Ata ane raudra dhyAnanA tyAga upara, kaSAyAnA tyAga upara tathA azubha karma ba dhananA tyAga upara savizeSa bhAra mUkavAmAM AvyA che. utthita, Asita ane zAyita ema mukhya traNa prakAranA kAusaggamAM utthita kAusagga sa zreSTha manAyA che. A prakAranA kAusagga karanAre sIdhA TaTTAra UbhA rahevuM joI e. e paga sarakhA ane kha'ne paga upara sarakhA bhAra rahevA joI e. ba'ne eDI pAchaLathI joDelI ane baMne paMjA vacce cAra AMgaLanu aMtara hevu joI e. baMne hAtha baMne bAju sIdhA laTakatA hAvA joi e. diSTa sIdhI sAme athavA nAsAgra upara sthira hAvI joI e. lazkarI tAlImamAM Attention Position ( sAvadhAna ) karAvAya che tevA kAusagga hAvA joIe. AvA prakAranA kAusaggane kAyAnI dRSTie vizuddha kahyo che. Avazyaka niyuktimAM kahyu che : vAsiriyakhAhujjugale, caura'le taraNa samAdo / savva'gacalaNarahi, kAusaggA viruddho 65 151 bhAvArtha : te kAryAtsaga vizuddha che ke jemAM puruSa ane hAtha lAMbA karIne, samapAda UbheA rahe che ane e paga vacce cAra AMgaLanuM aMtara rAkhe che tathA zarIranA kAI paNa bhAga halAvatA nathI. Asita kAusaggamAM sAdhake padmAsana ke sukhAsanamAM esI, karADarajju sIdhI TaTTAra rAkhI, baMne hAtha mane DhIMcaNu upara khullI hatheLI sAthe geAThavI (athavA baMne hatheLI caraNu upara nAbhi pAse ekanI upara eka ema gADhavI), dRSTi sAmenI dizAmAM sIdhI athavA nAsAgra upara sthira karavI joI e. zAyita kAusaggamAM zavAsanamAM hAIe tevI rIte sUtAM sUtAM, hAtha - paga phelAvyA ke halAvyA vagara zarIrane DhIlu* rAkhI dRSTine sthira karavAnI hAya che. zarIra ane cittanI judI judI avasthAne lakSyamAM rAkhI nIce pramANe cAra prakAranA kAusagga batAvavAmAM AvyA che. (1) utthita - utthita (2) utthita - niviSTa (3) upaviSTa - utthita (4) upaviSTa - niviSTa kAryAtsarga mudrAmAM sAdhaka jyAre UbhA heAya che. ane anu' citta paNa jAgrata hAya che tathA azubha dhyAnanA Jain Education Intemational jainaratnaciMtA miNu tyAga karIne zubha dhyAnamAM te lIna haiAya che tyAre sthitaUdyuta prakAranA kAusagga thAya che. enu mana sAMsArika viSayAmAM rAkAyelu hoya che arthAt sAdhaka jyAre kAusagga dhyAnamAM UbhA hoya che, para`tu ke rIdranA prakAranuM azubha dhyAna enA cittamAM cAlatu hoya che tyAre utthita - niviSTa prakAranA kAusagga A khane che. keTalIkavAra sAdhaka vRddhAvasthAne kAraNe ke zArIrika azaktine kAraNe UseA rahI zakatA nathI. tyAre padmAsana ke sukhAsanamAM besI kAusagga kare, paraMtu enuM jAgRta apramatta citta je dharmadhyAna ke zukaladhyAnamAM lIna banyuM hAya tA upaviSTa - utthita prakAranA kAusagga thAya che. sAdhaka taMdurasta ane sazakta hAya chatAM pramAda ane ALasane kAraNe beThAM beDAM kAusagga kare. vaLI kAusaggamAM te azubha viSayAnuM ciMtana kare. arthAt enI cittazakti paNa urdhva banavAne baThThale beThelI rahe tyAre upaviSTa - niviSTa prakAranA kAusagga thAya che. bhadrabAhusvAmIe zarIranI sthiti tathA mananA bhAva e baMne anusAra vadhu prakAra pADI kAusagganA nava prakAra batAvyA che. kAusagga UbhA UbhA, beThAM beThAM ne sUtAM sUtAM karI zakAya che. e traNeya sthitinA traNa traNa ema nava prakAra nIce pramANe darzAvyA che : (1) utsata - utkRta (2) utsata (3) utsata - niSaNu niSaGga - utkruta (pa) niSaNu (6) niSarNo - niSaN (7) niSaNuM - utsata (8) niSaNa (9) niSanta - niSanna. (4) dhyAnanA cAra prakAra che : A dhyAna, raudradhyAna, dharmadhyAna ne zukala dhyAna. A ne raudradhyAna azubha che. dharmadhyAna ne zukaladhyAna zubhadhyAna che. kayAreka zubha ke azubha evu` keAI dhyAna cittamAM na cAlatuM hoya ane kevaLa zUnya dazA pravartatI haiAya evuM paNu khane che. zarIranI sthiti uparAMta ciMtananI zubhAzubha dhArAne lakSamAM rAkhI uparyukta nava prakAro bhadrabAhusvAmIe darzAvyA che. bhadrabAhusvAmIe prayeAjananI dRSTie kAryAtsanA e prakAra darzAvyA che: (1) ceSTA kAryAtsaga ane (2) abhibhava kAryAtsa. ceSTA kAryAtsa` sAmAnya rIte doSanI vizuddhi mATe karavAmAM Ave che. avarajavara karavAmAM, AhAra, zoca, nidrA vagerene lagatI kriyA karavAmAM je kaI doSa lAge che tenI vizuddhine artha" divasa ke rAtrine aMte athavA pakSa, cAturmAsa ke saMvatsarane aMte ceSTA kAusagga karavAmAM Ave che. te niyata zvAseAvAsa - pramANa hoya che. abhibhava kAryAtsaga AtmaciMtana mATe, Atmika - Page #601 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 547, lagADI mAM AvI che. A che. tevI rIte lenA vakhatamAM so varSa baLa hatu upavAsa karI zakti khIlavavA mATe, upasargo ke pariSahone jItavA mATe pratijJA paNa levAya che ane nizcita pramANamAM nizcita karavAmAM Ave che. sAdhaka jaMgala, guphA, samazAnabhUmi, viSayanuM dhyAna ke ciMtana karAya che. (ThANeNaM, maNeluM, khaMDiyera vagere ekAMta sthaLamAM jaIne abhibhava kAusagga jhANeNaM aprANuM vosirAmi) kAsamAM je dhyAna dharAya che e ja zubha prakAranuM rahe che te uttama koTinI abhibhava kAyotsarga acAnaka koI saMkaTa AvI paDe sAdhanA bane che. kAusagga dvArA janmajanmAMtaranAM meTAM tyAre paNa karavAmAM Ave che. Aga lAgavI, dharatIkaMpa azubha karmone jhaDapathI kSaya karI zakAya che. kAkaeNsagna tha, honArata thavI, dukALa paDe, yuddha thavuM, rAjya taraphathI AtmAmAM rahelA doSone, durgaNone dUra kare che ane guNenI damana - pIDana thavuM vagere paristhitimAM sAdhaka abhibhava vRddhi kare che, kAusaggathI AtmAnI zuddhi thAya che, ane kAusagga - dhyAnamAM sthira thaI jAya che. athavA evA ? zuddhimAM krame krame vRddhi thatAM, arthAt saMpUrNa zuddhi pAmatAM kAusaggamAM rahelA mahAtamA gajasakamAla, damadata rASi mukti prApta thAya che. je doSa ke aticArAnI zakti ekalA pratikramaNathI paNa thatI nathI te zuddhi kAyo-sargathI vagerenI jema, upasargo thavA chatAM jarA paNa calita thatA nathI, jarUra paDe prANatyAga thavA de che. thAya che ema kahevAya che. causaraNa pannAmAM kAusaggane mATe traNa cikitsAnI upamA ApavAmAM AvI che. jevI | abhibhava kAryotsarga ochAmAM ocho aMtaramuhartana rIte gUmaDAne malamapaTTA lagADI roga nirmULa karavAmAM ane vadhumAM vadhu eka varSano hoya che. zakti anusAra te Ave che, tevI rIte jIvanamAM rahelI azubha vRttio ke a9pa samaya, divasa, rAta, pakSa, cAturmAsa ke eka varSa azuddhione nirmULa karIne AtmAnA zuddhikaraNanuM kAryo sudhI karAya che. bhagavAna RSabhadevanA vakhatamAM saLaMga eka kAyotsargathI thAya che. varSa sudhInA upavAsa karI zakAtA hatA. tyAre tevuM zarIrabaLa hatuM. bAhubalie potAnA bhAI bharata mahArAjA kAusagnamAM zarIranI sthiratAnI sAthe cittanI ekAgratAnuM sAthe yuddha cheDI daIne yuddhabhUmimAM ja eka varSa sudhInA anusaMdhAna thatAM ciMtanadhArA vadhu ukaTa ne vizeSa phalavatI kAsaga karyo hato. dayAnamAM teo evA lIna hatA bane che. prasannacaMdra rAjarSi kAyAsa dhyAnamAM ugra ane zarIrathI evA acala hatA ke pakSIoe emanI tapazcaryA kare che. e jaI zreNika rAjA e bhagavAna mahAvIrane dADhInA vALamAM mALA bAMdhyA hatA. karelA praznano javAba bhagavAna be vakhata judA judA Ape che. zubha vicAradhArAmAMthI azubha vicAradhArAmAM rAjarSi uttarAdhyayananA 29mA adhyayana mAM kAyotsargano mahimA eTalA nIce UtarI jAya che ke je te vakhate deha choDe samajAvavAmAM AvyA che. prabhu mahAvIra svAmIne prazna te sAtamI narake jAya paraMtu ta-kSaNa potAnI avasthA pUchavAmAM Ave che: "he bhagavAna kAsargathI jIvane ze tathA pitAnuM mULa AtmasvarUpa vicArI, zubha dhyAnanI lAbha thAya che ?" paraMparAe teo caDavA lAge che. jo teo te vakhate deDa bhagavAne kahyuM : "he AyuSyamAna, kAyotsarga thI bhUta choDe to sarvArthasiddhinI devagati pAme paraMtu rAjarSi to ane vartamAnakALanA aticArAnI zuddhi thAya che. jema zubha ciMtanadhArAmAM ethI paNa UMce caDyA ane zukala majUra potAnA mAthethI je utArI nAkhyA pachI haLave dhyAna vaDe kevaLajJAna pAmyA. dhAro ke A prakAranuM zubhAzubha thAya che, tema jIva kAyotsargathI karmanA bhArane utArIne dhyAna rAjarSie kAusagga vinA ema ne ema karyuM hota haLavo bane che. kAryasargathI prazasta adhyavasAyamAM vartata to? te kadAca ATalA tIvra zubhAzuma pariNAmanI zakyatA jIva sukhapUrvaka vicare che." ane azubhamAMthI zubhamAM javAnA parivartananI ATalI - jaina mAnyatA anusAra kAsarganA zvAsarachuvAsathI tvarita zakyatA na hatA. kAusagga dhyAnanI A viziSTatA che. devatAnuM AyuSya baMdhAya che. alabatta, jIvanI potAnI saMyamanI ArAdhanA mATe traNa prakAranI gupti batAvavAmAM kakSA ane kAyotsarganA prakAra upara paNa ene ghaNo AvI che. mana gupti, vacanagupti ane kAyagupta. kAyagupti AdhAra rahe che. bhavya jIvo kAtho sagenA eka zvAsa- be prakAranI che : eka prakAranI kAmaguptamAM zarIranI koI racchavAsathI 2,45,408 pAyama jeTaluM devagatinuM AyuSya paNa prakAranI ceSTAne sarvathA abhAva hoya che, ane bIjA bAMdhe che. eka legasanA pacIsa zvAsarRvAsamAM 61,35.- prakAranI kAmaguptimAM zarIranI ceSTAo niyaMtrita hoya che. 210 palyopamanuM AyuSya baMdhAya che. Ama zraddhA, maghA, upadezaprAsAdamAM lahamIsUrie kahyuM che : dhI, dhAraNu, anuprekSA ityAdi vaDe karAyelA uttama kAyamusiddhi preraMga, ceSTAnavRttilakSaNA kAyotsarganuM ghaNuM moTuM phaLa zAstrakAroe batAvyuM che. yathAgama dvitiya ca, ceSTAniyamalakSaNA kAyotsargamAM kAyAne eka ja sthaLe sthira karI devAnI prathama prakAranI kAyaguptimAM je dhyAna umerAya to te pratijJA levAya che. enI sAthe vANInI sthiratAnI - maunanI kAusagga bane che. deva, manuSya ke tiryaMca dvArA upasargane * gati Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #602 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 548 [bhagavAna mAhubalI ] bhaya hAya athavA bhUkha, tarasa vagere pariSahe nA sabhava sAtha to paNa kAyAne TAla rAkhavAmAM Ave te tevI kAcama kAryotsaga banI raDe che. Ama kAcagrupti ane kAusagga vacce bhedu batAvavA hAya tA ema kahI zakAya ke jyAM jyAM kAusagga che tyAM hAya tA ema kahI zakAya ke jyAM jyAM kAusagga tyAM kAcapti avazya rahelI che, paraMtu jyAM jyAM kAyasa che tyAM tyAM kAusagga hoya ke na paNa hoya. 6 " bAhya tapanA eka prakAra te kAyakaleza ' nAmanA che. emAM sAdhaka dehane sahetuka kaSTa Ape che. dehanI Asakti choDavA tathA pravacananI prabhAvanA karavA mATe ayana, zayana, Asana, sthAna, avagraha ane yAga e cha prakAre kAyAne jainanaciMtAmaNi kaSTa Ape che. samyagdarzana sahita karatI AvI vividha kAryakarezanI kriyAo dvArA AtmabaLanI vRddhi thAya che ane karmanI nirjarA thAya che. eka page UbhA rahevu, eka paDakhe sUI rahevu, sUryanI sAme khulI najare joyA karavuM, kAMTA, kha'vALa svecchAe sahana karavA prayAdi prakAranuM A tapa sAmAnya rIte gRhasthA mATe niha, pa sAdhuo mATe che. kAyotsargamAM koI eka mudrAmAM zarIrane sthira karavAnu che, eTale dravya kAyAsanA samAveza kAcAkalezamAM thAya che, paraMtu pratyeka kAyAkalezanA prakAra e kAusagga nathI. kAusaggI karmanI, nirjarA thatAM Atmaka zakti khIle che. vaLI kAusagga kAza cetanAzaktino vistAra paNa sAdhI zakAya che. kAusagga dvArA anyane paNa sahAya karI zakAya che. jaina kathAnusAra manAmAe InI sajA pAmelA pattAnA pati sAzana zeDa mATe kAuMsanna karyA hatA. thyA sAdhvIjIne sImadhara svAmI pAse mokalavA mATe samagra sarca kAusagga karyo hatA. AvAM dAMtA darzAve che ke kAusagna dvArA anyane paNa kazehAnanI maryAdAmAM rahIne sahAya karI zakAya che. sAdhake kAusagga potAnI zikta anusAra karavA joI e kSetra ane kALane anulakSIne sAdhake kAusagga dvArA pAne nirmULa karatA jaI Atmika zakti vikasAvavI joI eka zakti karatAM IrAdApUrvaka bIjAne batAvavA mATe je sAdhaka vadhu ke ochA samaya mATe kAusagga kare che te sAdhaka da*bhI ke mAyAcArI bane che. rahita zuddha sthaLa ane vAtAvaraNanI evI pasadagI karavI sArka sArI rIte kAusagga karavAne mATe jIvajaMtu joIe ke jethI vikSepa na paDe. pUrva ke uttara dizAmAM che. jinapratimA sanmukha besI pratimAnuM darzana karatAM karatAM mukha rAkhIne ekAMta sthaLamAM kAusagga thAya to te uttama paNu kAusagga karI zakAya che. kAcA saga karavAmAM, arthAt zarIrane sthira karavAmAM sAdhake keTalAka doSAnuM nivAraNa karavu joI e. zAstromAM evA 16 prakAranA aticAra darzAvyA che. udAharaNa tarIke dhATakapAda' aticAra, eTale ke ghADI jema thAka khAvA Page #603 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 549 ekadi paga UMce rAkhIne Ubho rahe che, tevI rIte UbhA Ama, kAusagga vize ghaNI vigate chaNAvaTa ApaNuM rahevuM; kuDayAzrita-eTale ke bhIMtane aDhelIne UbhA rahevuM zAstragraMthomAM thaI che. kAusagga ane kAusagga dhyAna vize kAkAvalokana eTale ke kAgaDAnI jema Amatema najara karatAM jeTalI chaNAvaTa jaina paraMparAmAM thaI che eTalI anyatra thaI karatAM kAusagga karavo; latAvaka, eTale ke latA athavA vela nathI. pavanamAM jema Amatema vAMkI jhule che tevI rIte zarIrane halAvatAM kAusagga karavo. AvA aticAro na lAge tevo sAmAnya rIte lokone vizALa samudAya bAhya tapa kAusagna karavo joIe. karanAro hoya che. ema thavuM svAbhAvika paNa che. paraMtu dhyAna ane kAusagga upara eTalo ja, balake ethI paNa vadhu bhAra kAusagga eka prakAranI AdhyAtmika prakriyA che. mUkavAmAM Avyo che e ApaNe bhUlavuM na joIe. alabatta, paraMtu tethI zArIrika lAbha paNa avazya thAya che. kAusagna e kakSAe sAcA adhikArapUrvaka pahoMcanArI vyaktie dvArA zarIra ane cittanI ritharatA prApta thatAM rudhirAbhisa- ochI rahevAnI e te dekhItuM che. raNamAM pharaka paDe che ane zarIra tathA mana tanAvamukta bane che. Ama keTalIka zArIrika ke mAnasika bImArI mATe dravyakA- (paryuSaNa vyAkhyAnamALAmAM 24-8-84nA roja ApeluM usagga ke bhAva kAusagga asarakAraka ilAja banI rahe che. vyAkhyAna) che jarUra che basa atUTa zraddhAnI. AtmazraddhA hoya to paththaramAM paNa paramAtmA che. guru pratye zraddhA rAkho ane tame khUda jina pUjya gurudevAno satsaMga pArasamaNI che. je dvArA manane jItAya che. baLapUrvaka mana nathI mAnatuM. banaze. Jain Education Intemational Page #604 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tattvanuM naitika vargIkaraNa H nava tattvo 1. prAstAvika :- bhAratIya jana tenI prakRtithI tattvajJa che. tattvavijJAna vinA ke pAkaLa nabaLa tattvavijJAnavALI kAI skUla ke darzana adhyAtmavAda ke jJAnIjananI bhUmimAM lAMbu* TakI zake nahI.. ahiMsAnA AdhyAtmika khyAla para AdhArita gautamabuddhanuM suMdara nItizAstra atyaMta saraLa aSTAMga mArga bhAratanA sAmAnya janasamudAyane AkarSI zakayo nahIM. kAraNa ke tenuM tattvavijJAna bhAratIya mAnasane nakkara ane pratItijanaka lAgyu nahIM. nakkara ane pratItikara tattvavijJAna samayanA juvALanI jhI'ke jhIlI zakathA che. bhAratamAM tAttvika siddhAMta ane vyavahAranA itihAsa darzAve che ke nItizAstravihANuM tattvavijJAna pAkaLa che tevI rIte tattvavijJAnavihANuM nItizAstra paNa aMdha-a hIna che. bhAratIya nItizAstranA gatizIla ane vikAsazIla lakSaNu mATe A hakIkata ja javAbadAra che. jaina tattvavijJAna ane nItizAstra vacce paNa avibhAjya saMkha dha che. jainadana tattvataH tAttvika-naitika dana che. tattvavijJAna vinA nItizAstra avyavahAru, atArkika ane sa`pUrNa rIte khIna asarakAraka manI jAya. sAceA nItimAna mAnavI tattvataH tattvajJa paNa hAya che. ane sAcA tattvajJa mAtra satyanA jJAtA ja nathI, paraMtu te tenA vyAvahArika jIvanamAM tAttvika niSkarSAnA upayeAga karanAra paNa che. saM da` nAnA tattvavijJAnA bhinna heAvA chatAM darzanamAtranu' lakSya samAna che ane te che mAnavazraya. 2. tAttvika-naitika-vI karaNA vacce saMbadha, dravyanA tAttvika vargIkaraNa ane tattvanA naitika vI. karaNa vacce gADha sa`baMdha che. prathama vargIkaraNa mAnavamananI tAttvika jijJAsAnI abhivyakti che, jyAre dvitIya vIkaraNa tenA naitika-dhArmika anveSaNAnA AviSkAra che. sthAnAMgasUtra, samayasAra jevA graMthAmAM tattvanuM vibhAjana nava padArthomAM karavAmAM Ave che. A nava padArtho ke tantyA nIce mujaba che. - 1. jIva, 2. ajIva, 3. puNya, 4 pApa, pu. Azrava, 6 kha'dha, 7. sA~vara, 8. nirjarA ane 9 meAkSa. AmAMthI puNya ane pApane Azrava ane madhamAM samAviSTa karIne umAsvAti ane anya keTalAka ciMtA tattvAnI sakhyA sAta Ape che. zrI jhaverIlAla vi. kArI uparokta sAta ke nava tattvA sasAra ane tenA kAraNa tema ja meAkSa ane tenA kAraNa sAthe sa`badhita che. A rIte mumukSu mATe baMdha ane tenuM kAraNa ( Azrava ) tema ja meAkSa ane tenA kAraNeA ( savara ane nerA) nuM jJAna Avazyaka che. taduparAMta, jIva AmAnuM jJAna paNa tene mATe Avazyaka che. kAraNa ke te ja khaMdhanamAM che ane mukta thavAnA che. nava tattvAnu naitika vargIkaraNa mAkSanA khyAlanA saMdarbhomAM Avazyaka banI rahe che. saMsArI jIva anAdikALathI kama dvArA badra che. ane te A pramaLa ka ja jIrAmAMthI mukti cAhe che. tene badhana pasaMda nathI. ane potAnI vartamAna zakti mujaba mukti meLavavA mathe che. meAkSa A rIte lakSya che. jIvana-lakSya tarIke meAkSanA svIkAra sAthe, ApaNe svAbhAvika rIte ApaNA mA mAMnA aMtarAyA jANavA icchIe chIe. A aMtarAyA kevI rIte udbhave che ane temanuM nivAraNa kevI rIte zakaya che ? A aMtarAyAnuM svarUpa zuM che? A save praznonA uttara A sAta ke nava tattvAnuM vargIkaraNa dvArA ApaNane maLe che. A tattvA jIva ane ajIvano bhinna bhinna sthiti ane svarUpA che. 3. nava tattvA : tattvanuM naitika vagI karaNa 1 jIva: A pahelAM ApaNe jIva aMge viza rIte carcA-vicAraNA karela che. ahI' ApaNe atyaMta sakSepamAM jIva aMge joIzuM. jIva cetanamaya tattva che. cetanA jIvanu viziSTa lakSaNa che. jJAna ane dana jIvanAM mukhya lakSadgA che. jIvamAM pAMca prakAranAM jJAna (mAte, zruta, avadha, manaH paryAya ane kevalajJAna ) tema ja cAra prakAranAM dana (cAkSuSa, acAkSuSa, avadhi, kevaLa ) aMtargata che. paraMtu kapuddagala sAthenA jIvanA sabaMdhane lIdhe samyajJAna ane dana tenAmAM pracchanna che. mokSaprApti mATe, jIve karma pudagalane alaga karavA Avazyaka che. jyAre Azrava dvArA sthira thayelA karma-pudgalA ( jIvamAM sa'rakSita ka-asarA ) mAMthI sapUrNa rIte mukta thAya tyAre ja te kevaLajJAna ane kevaladananuM aMtima lakSya siddha karI zake che. java aMge AgaLa vigatavAra mAhitI Apela hAI ahI. tenu punarAvartana aprastuta che. 2 ajIva : pudgala, dharma, adharma, AkAza ane Page #605 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva sa'grahagra'tha kALa e pAMca ajIva dravyA che. ane A pratyekanI vigatavAra carcA ApaNe A agAu karI gayA chIe ane tethI tenu' punarAvartana ahIM Avazyaka nathI. 3. puNya (1) puNya-pApaH sukha-duHkhanAM upAdAna kAraNeA jaina kavAda vizuddha rIte vyaktivAdI che. te kane svadehapramANa mAne che. ane tene vyaktiparyaMta sImita rAkhe che. karma tenA zarIranI sImAmAM rahIne peAtAnuM kAya kare che. ka` savyApaka nathI paraMtu svadehapa ta ja parimita che. jIvanuM Avazyaka lakSaNa cetanA, zuddhi ane AnaMda che. paraMtu anAdi karma-ja jIra dvArA te khaMdhanamAM che ane pApapuNya bhAgave che. karmanA be prakArA cheH zubha ane azubha. zubha kama puNya che ane azubha ka pApa che. puNya ane pApakarmonI tulanA anukrame seAnAnI ane leADhAnI beDIo sAthe karavAmAM Ave che. sa'patti, svAsthya, rUpa, kIrti, putra, strI, dIrghAyu vagere sukhanAM sAdhanA puNya dvArA prApta thAya che ane AthI viruddhanI sAmagrI pApa dvArA pariName che. sukha ane du:kha anukrame puNya ane pApanAM phaLa che. sUkha ane duHkhanA anubhavA mukhyatve puNya ane pApanA AMtarika kAraNeAne AdhAre thAya che. zrImaMta vyakti paNa duHkhIdekhAya che, jyAre nirdhana vyakti sukhanA anubhava kare che. khAdya padArtho sukha-duHkhanI utpattinA nimitta kAraNeA che, jyAre zubha-azubha karrarUpa puNya-pApa ja sukha-duHkhanA upAdAna kAraNeA che. sukha - duHkhanu upAdAna kAraNa ( mULa kAraNa ) vyakti svayaM che. pratyeka vyaktinuM vyaktitva bhinna bhinna prakAranu`' che arthAt sukhaduHkhanA anubhava karavAnI kSamatAmAM taphAvata hoya che. sukha-duHkha vyaktinA vyaktitva (zArIrikamAnasika saMgaThana) para nirbhara che ane tenuM nirmANu paNa puNya-pApane arthAt zubha-azubha karmone AdhAre thAya che. zubha-azubha karmo ( puNya-pApa)nA saMbaMdha prANInA zarIra ( sacetana ) sAthe ja che. 551 zubha bhAvA (pravRttie ) dvArA utpanna thAya che. puNyasatkAryanA udAharaNA nIce mujaba che. samyagdana ane samyajJAnanI prApti, mahAtmAe pratye pUjyabhAvayukta valaNa ane judA judA vratAnuM pAlana. A sarve satkAryA puchyA )nA pariNAme ( AviSkArI ) nIce mujaba che. sAtA vedanIya ( sukhanI lAgaNInA vyaktigata anubhava), zubha AyuSya, zubha nAma (zarIra) ane zubhageAtra. zubha karmA ( puNya )thI Arogya, sapatti, rUpa, kIrti, kuTuMba, dIrghAyuSya vagere sukhanAM sAdhanA prApta thAya che. ( ( (4) puNya ( satkarma ) ane meAkSa H zubha-sArA karma satyama )nuM AcaraNa vyakti mATe meAkSa prAptinI bAbatamAM chuTakArA sUcave che ane tethI te anivArya paNe sadaguNaasarakAraka nathI. meAkSa janma-mRtyunA cakrAvAmAMthI saMtara durguNa anethI para che. satkama ane asatkarma ane jIvane baMdhanamAM rAkhe che ane tethI jIvanA svAta'tryane maryAdita kare che. A rIte sadAcArI jIvana sAru' hAvA chatAM paryApta nathI. AthI ja puNya karmonI tulanA sAnAnI beDI sAthe karavAmAM Ave che, AthI aMtima dRSTie puNya paNa kAmyaicchavA yeAgya nathI. puNyecchAthI pApa baMdhAya che. bhagavAna mahAvIre kahyuM che, " puNya ane pApa banenA kSayathI mukti maLe che." jIva zubha-azubha karmo dvArA saMsAramAM paribhramaNa kare che. puNya sAnAnI jaMjIra che, pApa leADhAnI. emAMthI ekapaNa icchavA ceAgya nathI. (4) puNya ane dharma : jainadarzanamAM puNya ane dharma baMne alaga tattva che. zAbdika dRSTie ' puNya ' zabda dharmAMnA arthamAM paNa prayeAjAya che. para`tu tattvamImAMsAmAM teo kadI eka nathI. dharma AtmAnI rAga-dveSa rahita pariNati che-zuddha pariNAma che, jyAre puNya zubha kamaya pudgala che. bIju dha sakriyA che ane puNya tenu phaLa che, kAraNa ke satkArya vinA puNya maLatuM nathI. vaLI, dharma Atmazuddhi-Atmamuktinu' sAdhana che, jyAre puNya AtmA mATe baMdhana cheadharma ane pApanI A ja sthiti che. (2) puNyanI vyAkhyA : puNyanI vyAkhyA zubha-sArA karma tarIke sAmAnya rIte ApavAmAM Ave che. paraMtu puNyanA be pAsAM cheH 1. kriyAnA dRSTibiMduthI puNya, jIve karela zubha karyAM che. (deva-sevA, gurusevA, dAna, zIla, tapa, bhAva, dayA, ahiM sA pAlana) 2. para`tu zubhakarmAnA artha ka-pudagala karIe tyAre puNyanA paudgalika pAsAMnA nirdeza thAya che. karma-puddagala jIvamAM saMcita thAya che ane khIjA avatAramAM tenA pariNAmanA anubhava thAya che. zubha karmonA puddagalAne puchyuM kahevAmAM Ave che. puSpa A rAte valaNakarmomAMnI anItimattA che. tema ja zakayatA bane che. ahI' valaNa eTale kriyA-pravRtti ane zakayatA eTale karma-pugala. zukha zakayatAo prati laI jatAM kAryo puNya che. (3) puNyanA udAharaNA ane pariNAmeH puNya ApaNA pApa adhaH (1) pApanI vyAkhyA :- pApa eTale azubha-kharAba ka. te rAga-dveSanA prabhAva heThaLa karavAmAM AvatuM aniSTa kArya che. te mAnavInA sadguNI valA ane AMtarika sArapa viruddha tenI adhama (hIna) prakRtinA baLavA che. tethI pApa vyaktinA ajJAnanA AviSkAra che ane te saMkalpaprerata (2) pApanA prakAro :-jainadRSTie pApanA prakAra 18 che. 1. prANavadha ke jIvahiMsA pApa. 2. asaya ke mRSAvAda pApa. 3. anuttAdAna (pratyakSa ke parAkSa cArI) pApa. 4 abrahmapApa. pa. parigraha pApa. 6. krodha pApa. 7 mAna (aha') ca Page #606 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 552 jenaratnaciMtAmaNi pApa. 8. mAyA (raMbha ) pApa. 9. lobha pApa. 10. rAga ke bhAvAzrava ane (2) dravyAzraya. AtmAnA parivartana dvArA Asakti pApa. 11. TheSa pApa. 12. kaleza (kalaha) pApa. temAM pravezatuM karma "bhAvAzrava" che. jyAre AtmAmAM 13. abhyAkhyAna (koIne be-AbarU karavA mATe kuthalI ke pravezatuM karma-pudagala " dravyAzrava" che. A rIte "bhAvAzrava" beTI aphavAono prasAra ) pApa. 14. pazunya (cADI- karma (pravRtti) sivAya kazuM nathI. jyAre drathAzrava" cugalI) pApa. 15 para parivAda (paniMdA) pApa. 16 viziSTa prakAranuM pudgala che. umAsvAti AzravanA AvA ratiarati. 17. mAyAmRSAvAda pA5 ane 18. mithyAdarzana- bheda pADatA nathI. temanA mate Azrava mana-vacana-kAyAnA za0 pA5. kAryo sivAya anya kAMI nathI. (3) pApanAM udAharaNo ane pariNAmo: pApa ApaNuM 6. baMdha azubha bhAvo-karmo dvArA utpanna thAya che. pApa-asatakAryanA udAharaNe nIce mujaba cheH bhrAMti, beTI zraddhA ane jJAna, (1) vyAkhyA :- AtmA ane karma pudagala vaccenA kSIrahiMsA, asatya, cerI, durAcAra, parigraha, meha, krodha, nIra samA gADha saMbaMdhane "baMdha" kahevAmAM Ave che baMdha chetarapiMDI lobha vagere. A sarve asatyakAryanA pariNAme eTale AtmA sAthe karma pudagalanI saMlagnatA-saMyojananIce mujaba che : asAtA vedanIya anubhava ( duHkhanI ekarUpatA-rAga-dveSa 'baMdha'nuM mULabhUta kAraNa che. lAgaNI), azubha AyuSya, azubha nAma (zarIra) ane (2) baMdhanA prakAro :- baMdhanA cAra prakAra che -1 azubha gotra. hiMsA, juTha vagere dukRtya dvArA utpanna thatAM prakRtibaMdha, 2 pradezabaMdha, 3 sthitibaMdha 4 anubhAgabaMdha. azubha karmo pApa kahevAya. (1) prakRtibaMdha -A prakAra AtmAnI pravRttine lIdhe sArA ke kharAba karmabaMdhane temanAM pariNAmamAM sarakhAM puddagalanuM vibhinna prakAranA karmayugalomAM rUpAMtaranuM pariNAma che. baMne vyaktine janma-maraNanA cakrAvAne AdhIna banAve che. baddha paramANuonI vibhinna svabhAvarUpa pariNatine arthAt che. tethI puNya ane pApa anukrame senAnI ane loDhAnI vibhinna kAryakSamatAne "prakRtibaMdha" kahe che. beDIo che. puNya-pApa pratyenI IrachA-AsaktivALA jIva (2) pradezabaMdha:- A tArkika rIte bIjo prakAra che. anivArya rIte karmajaMjIrothI jakaDAya che. paraMtu AmAMthI pradezabaMdha eTale baddha paramANuono samUha. eka vAra karmavirakta jIva karmamAMthI mukta bane che. lakSya prAptinuM eka prakAro jIva para prabhAva pADe ke turata ja karma pudagalo mAtra sAdhana sarvakarmakSaya che. sAcuM AdhyAtmika jIvana puNya AmAnA vibhinna pradezo rokI le che. ane tene mATe ane pApathI para che. vAratavamAM karmajaMjIromAMthI chUTavuM azakya banI jAya che. 5. Azrava-Asrava A baMne prakAro vegane lIdhe uddabhave che. (1) vyAkhyA : AtmAmAM je dvArA karma vahe che te Azrava che. (Azrayatana kama Iti AzravA) (3) sthitibaMdha - A karmayudaMgalono avirata pravAha A+cu ke Azrava (jharavuM, TapakavuM, vahevuM) parathI Azrava nideze che. ane pratyekanA nAza mATe nizcita kALAvA hoya zabda uddabhavela che. tethI Azrava eTale AtmAmAM karmapara che. karmaphaLanA bhagavaTAnI avadhine 'sthitibaMdha" kahevAmAM mANuone praveza. karma-pudagale samagra lokamAM che. AtmA Ave che. sthitibaMdha anusAra kamane udaya thAya che. (1) yoga (mana-vacana-kAyAnI sAmAnya pravRtio ) ane (4) anubhAgabaMdha A karmaphaLanI tIvratA-maMdatA che. (2) kaSAya (krodha, mAna, mAyA, lema jevI mAnasika pravRttio) dvArA karmopArjana kare che. AtmA koI pravRtti uparokta be prakAra kaSAyone lIdhe uddabhave che. kare tyAre tenI AsapAsa rahela karmayogya paramANuonuM (ka) baMdhanA tabakkAo :- baMdhane be tabakkAo che. AkarSaNa thAya che, arthAt AtmA potAnI pAse rahela (1) bhAvabaMdha ane (2) dravyabaMdha. (1) rAga-dveSa jevA karma paramANuone karma rUpe grahaNa kare che. A prakriyA kaSAya cetanAne kSubdha kare che ane karma-baMdhananI viziSTa Azrava" kahevAya che. sthiti sarje che. A bhAvabaMdha che. (2) tyAra bAda jIva (2) Azrava ane puNya-pApa puNya ane pApa anukrame sAtha kama maMgala sAthe karma dagalono vAratavika saMbaMdha thAya che ane A dravyazubha-azubha Azrava che. zubha cAga (mana-vacana-kAyAnI ba dhamAM pariName che. pravRttio) puNyane Azrava che, jyAre krodha, mAna (ahaMkAra ), (4) baMdhanI rIta - karmabaMdhanI rIte samAna nathI. mAyA ane lAbha jevA kaSAya ( AmAne duSita karanArA karma baMdha gADha atyaMta gADha, madhyama prakAranA ke zithila malIna bhA) pApane Azrava che. prakAranA hoya che. jaina zAstro atyaMta gADha karmabaMdhanI (3) AzravanA prakAro -AzravanA be prakAro che: (1) rItine "nikAcita" evuM nAma Ape che. nikAcita karmabaMdha Jain Education Intemational Jain Education Interational Page #607 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 553 sarvasaMgrahagraMtha zA kahevAya chekahevAya nathI. jevI rIte karujaba kabara baLa 3 kadI paNa karAya cheatyAra 'bhAva kara zaka . prAya: avazya bhogavavuM paDe che, jyAre anya karmabaMdha 9 meSa : bhAvanA ane sAdhanAnA paryApta baLathI bhagavyA vinA paNa - mokSa eTale sarva karmane sarvathA kSaya. (kRsnachUTI zake che. kamakSa mokSa :) karmone saMpUrNa kSaya thatAM jIva 7 saMvara saMsAracakramAMthI mukta thAya che. mokSa e keI utapanna thanAra vastu nathI. jevI rIte darpaNa mAMjavAthI ujajavaLa thaI (1) vyAkhyAH "saMvara" saMvR zabda (rokavuM, aTakAvavuM) jhagamage che tevI rIte AtmA tene kama-mela dhovAI parathI uddabhavyo che. saMvara karmabaMdhana-pravRttinirodha che. Ama jatAM ujajavaLa thaI pitAnA vizuddha svarUpamAM prakAze che. te AzravathI viruddha che. te AtmAmAM pravezatAM karmane roke jevI rIte vAdaLAM khasI jatAM jhaLahaLate sUrya prakAzamAna che. ane A rIte navIna karmonuM upArjana aTakAve che. puNya thAya che, tevI rIte karma-AvaraNe khasI jatAM AtmAnA dvArA zubha karmo baMdhAya che. A rIte savaMra ane puNya vacce sakala guNo prakAzamAna thAya che, AtmA tenA mULa svarUpetaphAvata che. jyotirmaya ci-svarUpe pUrNa prakAzamAna thAya che. (2) sarvaranA prakAro - saMvaranA be prakAra nIce mujaba che. 1. bhAvasaMvara ane 2. dravyasaMvara. A prakAre tenA AMtara saMpUrNa karmakSayanA kAraNarUpa AtmAnuM rUpAMtara "bhAvabAhya svarUpane AdhAre pADavAmAM Ave che. bhAvAzravanA mokSa' kahevAya che. jyAre karmayugalanI AmAMthI vAstavika alagatA "dravya mekSa' kahevAya che. A avasthA prApta kAraNa35 cetanAnuM rUpAMtara bhAvasaMvare che, jyAre vyAzravanuM zatA AmA panaH kadIpaNa baddha thatA nathI. jevI rIte bIje niyaMtraNa dravyasaMvara che. barAbara baLI gayA bAda aMkuro phUTatA nathI tevI rIte dravyasaMgraha" nAmaka graMthamAM saMvaranA nIce mujaba karmarUpI bIja sarvathA kSaya thayA bAda saMsArarUpI aMkuro prakAro che: 1. vrata, 2. sameti, 3. gupta, 4 dharma, 5. utpanna thatAM nathI. anuprekSA, 6. parISahajaya, 7. cAritra. AnA paNa peTA prakAranI vimAsvAti darzAve che tema " jyAre sarva prathama vyaktinA che. tattvArthasUtra "vrata" ne sthAne "tapa"no nirdeza kare che. mehanIya karmano kSaya, tyArabAra jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya 8 nirjarA ane aMtarAya karmono kSaya thAya che. tyAre te kevaLajJAna prApta kare che. tatvArthasAra (10,1-3) darzAve che ke (1) vyAkhyA:- nirjarA AtmA sAthe baddha karmono kevaLajJAnanI prApti bAda, baMdhana utpanna karatAM kAraNanI AMzika saMpUrNa kSaya che. nirjarA, eTale nirjaraNa karavuM, . 33 gerahAjarI ane nirjarAnI hAjarIne lIdhe vyakti samaya jarAvI nAkhavuM. nirjarA baddha karmono kramazaH kSaya che. bhAva- ratAM zeSa karmo ( vedanIya, Ayu, nAma ane gotrakarma )thI nirA Azika karmakSaya dvArA thatuM AmAnuM rUpAMtara che. sapta thAya che ane karmanA sarva prakArothI vaMcita thatAM te jyAre dravyanirjarA A karmakSaya svayaM che. aMtima mukti prApta kare che." (2) nirjarAnA prakAro :- nirjarAnA be prakAra che. 1. sakAma ke AvapAka nirjA ane 2. akAma ke savipAka mokSa mukti che, ajIvamAMthI jIvana chUTakAro che. te nirjarA. zAzvata che. mu tAmAM UrvAgata kare che ane kAkAzanA agrabhAge pahoMcI sthita thAya che. jema pANImAM rahelI (1) avipAka ke sakAma nirjarA :- A tapazcaryA, mATInA lepavALI tuMbaDI tenA para badho mela nIkaLI dhyAna vagere dvArA buddhipUrvaka purogAmI karmabaMdhana kSaya che. 1 che. jatAM ekadama pANI upara AvI jAya che tema AmA para jevI rIte vRkSanA kaLA upAya dvArA paNa jalakIthI pakavavAmI erapI saghaLA mela dUra thatAM AmAM svamAvataH uda4 gata Ave che tevI rIte ahIM karmaphaLa bhegavaTA pUrve ja tapa karI lAkAkAzanA agrabhAge jaI aTakI jAya che. zcaryAda sAdhanAnA baLathI karmane pakavIne kSINa karavAmAM Ave che. sakaLa karmano kSaya thayo hoya te Izvara che. (parikSINa[2] sAva pAka ke akAmanirjarA :- ahIM keTalAMka sakalakarmA Izvara) Izvara muktAramAthI bhinna prakAranA nathI. karmo svayaM tenI avAdhe pUrNa thatAM IcchA vagara ja Apo Izvarava ane muktinuM lakSaNa samAna che. jaina daSTi e, Izvara Apa kharI paDe che. jevI rIte vRkSanAM phaLo svataH samaya e jagatane sarjaka nathI. IzvaranI upAsanA-tenuM avalaMbana jatAM vRkSa para pAka che tevI rIte keTalAMka karmo svataH avAdha jIvanI hRdayazuddha mATe che-rAga-dveSa nivAraNA che. pUrNa thaye pAkI jaI-bhagavAI jaI kharI paDe che. Ama ekSaprApti mAnavadeha dvArA ja prApta thAya che. devo karmanA nadiSTa phaLa bhAga bAda ravAbhAvika karmakSaya savipAka devagatimAMthI mukti pAmI zakatA nathI. ekSaprApti karI ke akAma nija che. zakanAra cho "bhavya" ane na karI zakanAra jIvo "abhavya" ane Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #608 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 554 kahevAya che. bhavyatva-abhavyatva jIvanA ravAbhAvika lakSaNA che. jevI rIte magamAMnA kAraDa maga pAkatA nathI tema abhavya jIvanI sa'sAra-sthiti pAkatI nathI-temanA mAnna thatA nathI. samApana : mokSAthI mAruM AtmavikAsamAgamAM upara varNavela nava tavAnuM jJAna atyaMta upayAgI che. nava tavAmAMthI jIva ane anya be mukhya tattva che. mUlyanI STie zyAmA sauthI adhika mUvAna che ane tethI ja ema thayAya rIte kahevAmAM Ave che ke je AmAnA " je jANe che te sa` kaMI jANe che." jainaraciMtAmaNa Azrava ane baMdha jIva-ajIva ( cetana-jaDa )nA sayeAganuM avAMtara ke Azrava ane baMdha sauMsAranA kAraNa che. savara ane nirjarA AtmAnI ujjvaLa dazA che ane te bane mALanA sAdhana che. A rIte Azrava, baMdha, saMvara, nirjarA ane mAthu e pAMca tattvA cayAkti jIva-sajIvamAM samAI jAya che. puNyapApane ba mAM atata mAnIe tA nava tavAne sthAne sAta tattvA zeSa rahe che. #k<Page #609 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lezyA (jIvanI mAnasika dazAnuM manAvaijJAnika vizleSaNa ) (A lekha diga`bara saMpradAyane anusAre che -saMpAdaka ) zrAvikA - saMsthAnagara seAlApuramAM bhagavAna mahAvIranuM atimaneAnna madira che. tyAM eka vizALa bhIta-citra banAvAyelu che je joIne eka jainetaradhI vyaktie citra zA mATe banAvavAmAM Avyu che?" meM kahyuM ke jarA Apa dhyAnathI jue ane vicAro ke emAM sa'sArI jIvAnI bhAvadazAnuM kevuM vicitra ane manAvaijJAnika citraNa karavAmAM AvyuM che. A viSayanuM nirUpaNa karavAmAM AveluM hoya. tenI A jijJAsAne zAMta karavA mATe tarata ja graMthamaDAra kheAlIne gAmmaTasAra-jIvakAMDa, tattvA sUtra, sarvArthasiddhi, rAjavArtika, jijJAsAthI prazna karyAM ke "A vRkSa ane 6 AdamIenu'paMcasaMgraha, SaTka'DAgama bhAga 1, tileAyapati vagere graMtha batAvyA jemAM ApaNA AcAryAe 'lezyA-mAgaNA 'nuM vistRta ane sUkSmatama vivecana lipibaddha karyu che. te vyakti tA graMtha-sAmagrI joIne cAlyeA gayA. teNe lezyAnu UMDANathI adhyayana karyu" ke nahIM; paraMtu te prasaMga dvArA viSaya upara ciMtana-manana-vAMcana karuM. antaHpreraNA anusAra mane avazya preraNA maLI ke huM paNa gheADAka divasa 'lezyA' yathAzakaya pana-manana ane ciMtana A viSayamAM karyuM", jenA pariNAme A saMkSipta nibaMdha che je ahIM prastuta che. leyAnuM sAmAnya lakSaNa phaLAthI AcchAdita A vRkSa nIce ane DALIo para vibhinna ra'gAthI banAvAyela A cha puruSa jIvAnA vibhinna jAtIya pariNAmeAnA dyotaka che. emAMthI keAI puruSa vRkSaphaLAnI prApti mATe vRkSane jaDamULathI ukheDI nAkhavA Icche che, keAI puruSa vRkSane skadhethI kApIne phaLa prApta karavA chei che. trIjI vyakti vRkSanI dIkAya DALIone kApIne phaLa khAvAnI icchA kare che. eka puruSa vRkSanI nAnI nAnI DALIo paranAM kaLAne meLavavA mATe te laghukAya DALIone ja tADavA Icche che teA pAMcamI vyakti evI paNa che je mAtra phaLAne ja tADIne peAtAnI bhUkha zAMta karavA icche che; paraMtu chaThThI vyakti sAhijaka rIte nIce paDelAM phaLa khAvA Icche che. A cha vyaktione jevAM tItra-maMda-kaSAya pa2NAma che temanu' digdarzana karAvavA mATe ja citramAM temanAM zarIra vibhinna ra`geAmAM batAvyAM che. prathama puruSathI chaThThA puruSa sudhInAM badhAMnAM mAnasaka pariNAmAnI sthiti uttarAttara ujjavaLa ane vizuddha che. jenananA manAvaijJanika vizleSaNa ' lezyA 'ne samajAvavA mATe ja A citrAMkana karavAmAM AvyuM che. mArA A spaSTIkaraNathI te janetaradhamI vyakti ekadama AzcaryAnvita thaI ane teNe potAnA manAbhAva A zabdomAM vyakta karyA, " A citra te khUba ja manAvaijJAnika che ane jainadarzananA tattvajJAnanuM javalaMta dRSTAMta che. jIvanA maneAbhAvAnI sUkSma, sUkSmatara, ane sUkSmatama chaTAne lIdhe sthULa bhAva chaTA A citramAM darpaNanI jema spaSTa pratibiM mata thaI rahI che. huM A lezyA tattvanuM khUba ja UMDANapUrvaka adhyayana karavA IcchIza. " A sAthe jaina sAhityanA te Arya cAnI te vyaktie jANakArI IcchI ke je graMthAmAM bra. vidyullatA hIrAcaMda zAha (sAlApura) pravRtti te bhAva lazyA che. A pravRtti cha prakAranI hoya che kodhAdi kaSAyathI anurajita jIvanI mana-vacana-kAyAnI ane tenA nirdeza kRSNa, nIla, kApAta, pIta, padma ane zukala A raMgeAnA rUpamAM karavAmAM AvyA che. emAM pIta, padma ane zukala A traNu chuma tathA kRSNa, nIla ane kApAta A traNa azubha lezyAe che. lippaI appIkIraI eyAe yiya puNNa pAva' ca, jIvA tti hAI. lessA lessAgugujAguyakakhAyA. 142 jaha geru veNu kuDDI lippaI leveNu Ama piNu, tahu pariNAmA limparka suhAsaDu ya tti leveNu. 143 - je dvArA jItra puNya-pApathI peAtAne lipta kare che, temane AdhIna kare che tene lezyA kahe che. jevI rIte AmapiSTathI mizrata gerumATInA lepa dvArA dIvAla lIpavAmAM ke raMgavAmAM Ava che tevI rIte zuma ane aNumabhAva rUpI lepa dvArA je AtmAnuM pariNAma lipta karavAmAM Ave che tene laizyA kahe che. athavA - AtmA ane kanA je saMbaMdha karAve che tene lezyA kahe che. leAnA bheda-prabheda : dravya ane bhAvanA bhethI lezyA e prakAre che. A bane Page #610 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 556 jenaratnaciMtAmaNi prakAranI vezyAonA cha-cha uttarabheda che. te kApata vezyAno dhAraka hoya che. dravyalezyAH pItalezyA : zarIra nAmakarmodaye utpanna dravya-leyA kahevAya che. je potAnA kartavya ane akartavyane, sevya-asevyane arthAt varNa nAmakarmane udaye utpanna zarIrano je raMga che jANato hoya, badhAM pratye samadazI hoya, dayA ane dAnamAM tene dravya-lezyA kahe che. kRSNAdi cha prakAranA zarIravANuMnI rata hoya, mRdusvabhAvI ane jJAnI hoya, daDhatA-mitratAapekSAe A dravyalezyA cha prakAranI che. jemake kRSNalezyA- satyavAditA, svIkAryapaTutA vagere guNothI samanvita hoya tevuM bhamarA samAna, nIla leyA-mayUrakaMTha ke nIlamaNi saza, tejalezyA (pIlezyA) dhAraka hoya che. kApatalezyA-kabUtara samAna, pIta lezyA-suvarNa samAna, padmazyA : patralezyA kamaLa samAna ane zukalezyA zakha samAna vetavarNavALI hoya che. je tyAgI hoya, bhadrapariNamI hoya, deva-guru-guNa pUjanamAM rucivaMta, khUba aparAdha ke nukasAna thavA chatAM paNa bhAvalezyA: kSamAzIla hoya, pAMDityayukta hoya te padmavezyAne dhAraka kaSAyAnurajitA kAyavAmagapravRttile zyA" kaSAya hoya che, anurajita mana-vacana-kAyArUpI yoganI pravRttine bhAvalezyA kahe che athavA mohanIyakarmanA udaya, kSayapazama, ja mulalezyA : upazama athavA kSayathI utpanna thayelA jIvanuM spaMdana te je pakSapAta na kare, nidAna na kare, badhAM sAthe samAna bhAvalezyA che. kRSNAdinA bheda bhAvalezyA paNa cha prakAranI vyavahAra kare, paramAM rAga-dveSa-sneha na kare, nirvera hoya, che. bhAvezyAonAM lakSaNa A prakAre cheH pApakAthI udAsIna hoya, zreyamArgamAM ruci rAkhatA hoya, paraniMdA na karato hoya, zatrunA paNa doSo para daSTi na kRSNalezyAH rAkhato hoya- zuklalezyadhArI che. tIvra phodha karanAra, verane na choDanAra, laDavAno ja jene upara kahelAM lakSaNovALI che vezyAo yathAsaMbhava badhA svabhAva hoya, dharma ane dayAthI rahita hoya, duSTa hoya, je koInA vazamAM na hoya, vartamAnakArya karavAmAM je viveka- 1 ' saMsArI jIvomAM hoya che. mithyAtva-guNasthAnathI sUkSamarahita hoya, kalAcAturya rahita hoya, paMcendriyanA viSayamAM sAMparAya guNasthAna sudhI kaSAya-anurajata yugapravRttine lIdhe laMpaTa hoya, mAnI, mAyAvI, ALasu ane Darapoka hoya, thanAra vezyAo che tathA 11-12-13mAM guNasthAnamAM kaSApotAnA ja gotrIya tathA eka mAtra svakalatrane paNa mAravAnI yono abhAva thavA chatAM paNa yoga vidyamAna hovAthI tyAM IcchA karanAra hoya - evo jIva kRSNalezyAno dhAraka hoya che. eka zukalezyAne sadabhAva jovA maLe che. ayoga kevalI ane siddha bhagavAna vezyArahita che, kAraNa ke tyAM bhegane nIla glezyA : paNa abhAva thaI gayo che. siddha bhagavAna to saMsArathI mukta - jene khUba UMgha AvatI hoya, paravacanAmAM atidakSa ja thaI gayA che. hoya ane dhana-dhAnyanA saMgrahamAM tIvra lAlasAvALo hoya, vezyA-saMbaMdhI vizeSa zaMkA-samAdhAna nIce pramANe che: viSayomAM atyaMta Asakta hoya, pracura mAyA prapaMcamAM saMlagna hoya, lebhI tathA AhArAdi saMjJAomAM Asakta zaMkA : hAya, akRta bhASaNa karanAra hoya, ati mAnI, kArya karavAmAM kaSAyathI anurajita gapravRttine vezyA kahe che-e che niSThA rAkhanAra na hoya, kAyaratAyukta hoya ane aticapaLa artha grahaNa kare na joIe, kAraNa ke A artha grahaNa karatAM hoya te nIlalezyAno dhAraka hoya che. sogakevalIne vezyArahitapaNAnI Apatti thAya che. kAta lezyAH samAdhAna : je bIjAo para roSa kare che, bIjAonI niMdA kare evuM nathI, sagakevalIne paNa lezyA hoya che. kaSAyache. atyaMta doSothI yukta hoya, je bhayanI bahalatA sahita rahita jIvomAM paNa zarIra nAmakarmanA udaye meLavela kAyathAga hoya, bIjanI IrSyA karanAra hoya, bIjano parAbhava karanAra paNa karmabaMdhamAM kAraNa che, tethI te cogapravRttithI ja tyAM hAya, potAnI prasaMzA karanAra hoya, kartavyAkartavyanA lazyAno sadabhAva mAnavamAM - sAgakevalIne legyA hoya che, vivekathI rahita hoya, jIvanathI nirAza thaI gayo hoya, A vacanomAM vyAghAta maLI AvatA nathI. tAtparya e che bIjA para vizvAsa na karato hoya, bIjA dvArA svati thatAM ke kaSAya te 10mAM guNasthAna sudhI ja jovA maLe che, atisaMtuSTa thAya tathA yuddhamAM maravAnI IcchA rAkhato hoya- AgaLanA guNasthAnamAM kaSAya nathI, kAraNa ke 11mAM guNa Jain Education Intemational ducation Intemational Page #611 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 557 sarvasaMgrahagraMtha sthAnamAM kaSAyeno upazama thaI gayo che tathA 12mAM guNasthAnamAM lezyA te banethI bhinna che-e siddha thaI jAya che. kaSAyo kSINa thaI jAya che, paNa 11-12-13nA guNasthAnamAM zaMkA : kamalepanuM kAraNa yoga te vidyamAna che, e apekSAe tyAM lazyAne kaSAyomAM antarbhAva zA mATe karatA nathI? zukla lezya mAnavAmAM AvI che. samAdhAna : zaMkA : ke vezyA ane kaSAya ane audayika bhAva che, chatAM - lezyAne audAyika bhAva kahevAmAM Ave che. 11mAM- paNa kaSAyadayanA tIvra, maMda vagere tAratamyathI anurakti 1ramAM ane 13mA gaNasthAnamAM zalalezyA che-evuM agama leDyA pathaka ja che. vacana che, paraMtu tyAM kaSAyone udaya na hovAthI vezyAne zaka : audayikapaNuM na banI zake. nArakI jIvone azubha lezyAo ja che, te pachI tyAM samAdhAna : samyaktva kevI rIte saMbhavita hoI zake ? A koI doSa nathI, kAraNa ke gapravRtti kaSAyodayathI samAdhAna : anuraMjita che te A che, pUrvabhAva - prajJApananayanI apekSAe jo ke nArakIone niyamathI ja azubha legyA che, chatAM upazAMtakaSAyAdi guNasthAnamAM paNa vezyAne audayika paNa te leyAmAM kaSAnA maMda anubhAgodaya-vaza tAvArthakahevAmAM AvI che. zraddhAnarUpa guNane lIdhe pariNAmarUpI vizuddhivizeSanI zakA : asaMbhAvanA nathI. lezyA vegane kahe che, athavA kaSAyane, ke pega ane A rIte legyAmArgaNAmAM nirdeza, varNa, pariNAma, kaSAya banene kahe che? emAMthI zarUAtanA be vikalpa saMkrama, krama, lakSaNa, gati, svAmI, sAdhana, saMkhyA, kSetra, ( yoga ke kaSAya) te mAnI zakAtA nathI, kAraNa ke tevuM sparzana, kALa, aMtara, bhAva ane abava A 16 adhimAnatAM yoga ane kaSAya mAgaMNamAM ja tene antarbhAva kAro dvArA siddhAMta graMthamAM ati vistRta kathana karavAmAM thaI jaze. trIjo vikalpa paNa nathI mAnI zakAto, kAraNa ke AvyuM che. vizeSa jijJAsuoe dhavalAdi graMthonuM avalokana te zarUAtanA ane vikalpa samAna che. karavuM joIe. karaNAnugapradhAna siddhAMta graMthamAM azuddhasamAdhAna : nayathI jIvanI kapAdhisahita bhAvAvasthAnuM varNana karavAmAM karmalaparUpI eka kArya karanAranI apekSAe ekapaNAne AvyuM che. vistAraruci ziSya mATe 14 mArgaNuo dvArA prApta yoga ane kaSAyane legyA mAnavAmAM AvI che. je jIvanuM anaveSaNa karavAmAM AvyuM che, te mArgaNAomAM kahevAmAM Ave ke ekatA prApta vega ane kaSAyarUpI leyA lezyA paNa eka mArga Na che. hovAthI te banemAM legyAne aMtarbhAva thaI jaze to te paNa cha legyAo dvArA jainadarzanamAM bhAvanAonuM, vicAra ThIka nathI, kAraNa ke bane dharmonA saMyogathI utpanna thayela taragenuM mane vaijJAnika vizleSaNa, bhAvanuM pRthakkaraNa atyaMta dvayAtmaka eka dharmanuM phakta ekanI sAthe ekava athavA samAnatA saraLa ane sUkSmatama gahana daSTie samajAvavAmAM AvyuM che. mAnavAmAM virodha Ave che. kevaLa yoga ke kevaLa kaSAyane vezyA mananA vicAronI zreNIo ja janadazanamAM legyA nAme na kahI zakAya, paraMtu kaSAyAnuviddha yAgIne ja leyA abhihita che. leDyA - mAgaNIonuM vistRta ane spaSTa kahe che-e bAbata siddha thaI jAya che. AthI 12mA Adi athavA saMkSepa paThana-manana-ciMtana karavAno hetu ane tenI guNarathAnavatI vItarAgIonA phakta vegane vezyA na kahI sArthakatA e che ke dravyadRSTie svAbhAvika rIte zuddha AtmAmAM zakIe evuM na mAnI levuM, kAraNa ke zyAmAM cAganI pradhAnatA kaSAyodayanuM nimitta meLavIne mana-vacana-kAyAnI kaMpatAthI che, kaSAya pradhAna nathI, kAraNa ke te gapravRttinuM vizeSaNa che. karmono je anAdikALathI gahanatama karma lepa lAgyo che tene kSINakaSAyAdi mAM leyAnA abhAvane prasaMga che tyAre ApaNe pathaka-alaga karavAne puruSArtha karIe. kaSAya athavA Ave che jyAre phakta kaSAyadayathI ja vezyAnI utpatti mAnIe. lezyA AdirUpa oyika bhAvAnuM svarUpa jANIne e nirNaya zakA : karIe ke A dAyakAdi bhAva ApaNuM AtmAnuM ahita vega ane kaSAyathI prathapha legyA mAnavAnI zI jarUrata che? karanAra che, AtmA mATe upAdeya nathI ane ahitakara samAdhAna : dayika bhAvone choDavA mATe samyagdarzanajJAnacAritrarUpI kAraNa ke viparItatAne prApta mithyAva. avirati bheda-abheda ratnatrayanA svIkAra karIne AmAnI zuddha dazA AdinA AlaMbanarU5 AcAryAdi bAhya padArthonA saMparkathI para lAgelA karma kla'kane dUra karIne a lezyabhAvane parama lezyAbhAvane prAptayega ane kaSA vaDe, phakta yoga ane pariNAmikabhAvasvarUpa caitanyadazAne prApta karIe. kaSAyakAryathI bhinna saMsAranI vRddhirUpI kAryanI upalabdhi che (acArya pravara zrI 108 dhamasAgarajI abhivaMdanA je phakata ega ke kaSAyanuM kArya nathI kahI zakAtuM, tethI graMthamAMthI sAbhAra anuvAdita) vivuM, kAraNa ga saMga te e. kezya e mATe 14 sabhyone zaka para Jain Education Intemational Page #612 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jIvanasvarUpa-eka parAmano vaijJAnika daSTibindu na mAnatA. jaina-paraMparAnI thaI zake evI zakti janazakita, puruSAthI Do. nArAyaNa ma. sArA 1. dArzanika mAnyatA teNe ene mAtra upacarita yA kAlpanika mAnI lIdhuM. bIjI bAju nyAya-vaizeSika paraMparAe svarUpataH kuTastha nityava prakhara jainAcArya umAsvAtie jIvanA be bhedo sAcavavA dravyamAM utpanna thanArA ane nAza pAmanArA darzAvyA che. saMsArI ane mukta. (1) vAdidevasUrie guNene svIkAryA chatAM tene lIdhe AdhAra-dravyamAM kazuM ja saMsArI jIvanA svarUpa aMge nirUpaNa karatAM kahyuM che ke-te vAstavika parivartana yA avasthAMtara thatuM hovAnuM teNe napratyakSAdi pramANe dvArA sAbita thAya che, kema ke te kAryuM. enA samarthanamAM emaNe yukti e rajU karI ke caitanyavarUpa, pariNAmI, kartA, bhaktA, svadeha parimANa, AdhAradravya karatAM gugo sarvathA bhinna che, eTale emano pratyeka zarIramAM bhinna ane pagalika karmI lAgelA che, (2) utpAda-vinAza e kAMI AdhArabhUta jIva - dravyanA utpAdapaMDita sukhalAla e jIvasvarU 5 para jaina dorTanuM muddAsara vinAza ke avasthAntara na gaNAya. uparAMta nyAya - vazeSika vizleSaNa karatAM nedhyuM che (3) ke (1) jIva astitva paraMparAe jaina ane sAMkhya-ga paraMparAnI peThe dehabhede dharAve che ane te svAbhAvika caitanyamaya, svataMtra ane bhinna evA anaMta ane anAdinidhana chavadravyo to tethI anAdinidhana che. (2) cha aneka, anaMta ane svIkAryA, paNa jaina-paraMparAnI peThe tene madhyama-parimANu dehabhede bhinna che. (3) jIvamAM aneka zaktio paikI na mAnatAM, sAMkhya-ga paraMparAnI jema sarvavyApI mAnyAM, mukhya ane sarvane seva saMvahita thaI zake evI zaktio dravya-daSTie jIvanu phaTastha niyatava sAMkhya-yaNa paraMparAnI che nAnazakita, puraSArtha -vIya-za.kata ane zraddhA-saMkaHpazokta jema ja svIkAryuM'. chatAM guNaguNimA yA dharmadharmabhAvanI ana abhinuM svarUpa che. (5) (4) vicAra ane vatana bAbatamAM sAMkhya-ga paraMparAthI judA paDI amuka aMza anusAra jIvamAM saMkArA paDe che ane e sa ArA jaina paraMparA sAthe sAmya paNa jALavyuM', AthI alaga chIyata: eka padagalika zIra tenI sAthe racAya che, je paDIne jaina paraMparAe jIvatatvamAM sAhajika ane sadAtana mRtyu pachI bIjo deha dhAraNa karavA jatA vakhata tana sAthe evI cetanA, AnaMda, vIrya A abhinna zaktao ja rahe che. (6) (5) jIva svataMtrapaNe cetana ane amUta svIkArI tenA pratikSaNa navAM navAM pariName yA paryAyo varUpa hovA chatAM teNe saMcita karelAM karmo mUrta zarIra svIkAryA, jethI zarIra-ga na hoya tevI videha-mukta sAthe joDAvAthI, te zarIranI hayAtI sudhI mUrta jevA avasthAmAM paNa chavabhAvamAM sahaja cetanA, AnaMda, vIrya banI jAya che. (7) (6) zarIra anusAra tenuM parimANa Adi zaktionAM vizuddha parime yA paryAyonuM caka ghaTe cA vadhe che. parimANanI hAni-vRddhi e enA mAlika sAcA kare che * cAlyA kare che, evuM mAnavuM susaMgata kare. dravyatattvamAM asara nathI karatI, enuM maulika draya ke kAThuM je hoya te ja rahe che; mAtra parimANa nimittabhede vadhe yA ghaTe che yA ghaTe 2. duTibhedanuM kAraNa che. (8) (7) samagra jIvarAzimAM sahaja yogya eka sarakhI che. cha ne tenA puruSArtha ane anya nimittAnA dArzanika-AcAryomAMthI sAMkhya-paraMparAnA mULa pravaktA baLAbaLa apara dareka jIvana vikAsa avalaMbita che. (8) kapilane zrImada bhagavada gItAmAM bhagavAnanI sarvazreSTha vibhUtivizvamAM evuM kaI sthAna na thI jayAM sUma athavA skUla mAM siddha tarIke ullekha thayo che, (11) ane teone zarIrI januM a ta va na hoya. jIva viSenI jena dAnika zrImada bhAgavatamAM vitA paMcama avatAra tarIke gaNAvyA dhAraNA prAthamika ane sarvasAdhAraNane buddhi grAhya lAge che. che. (12) coparaMparAnA Adi - pravaktA tarIke hiraNya jIva paratve jena, sAMkhya - vega ane nyAya -vaizeSika garbhane svIkAravAmAM Ave che. (13) nyAyadarzananA mULa daSTionI paraspara vigatavAra tulanA karIne paMDita sukhalAlajIe tAravaNu ema kADhayuM che ke jIvane kaTa ni ya TharAvavA mATe sAMkhya-ga paraMparAe cetanamAM keI paNa jAtanA guNonuM astitva ja na svIkAryuM ane jyAM anya dravyanA saMbaMdhathI parivartana yA ava thAntarano prazna Avyo tyAM I ! kAra AvI Jain Education Intemational Page #613 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava sagragna tha rAyapaseNiyasuttamAM vistArathI ane parNovAsuttamAM saMkSepamAM A carcA jovA maLe che. paNvAsuttamAM mahAvIrasvAmI ane gautamanA saMvAdamAM jIvanA asaMkhya paryAyA che. enuM kAraNa darzAvatAM kahyu` che ke - asura kumArA, nAgakumArA, suvarNa kumArA, vidyutkramAA, agnikumArA, dvIpakumArA, udadhikumArA, dizAkumArA, vAyukumAro,stanitakumAro, pRthvIkAyA, akAyA, tejaskAyA, vAyukAyA, vanaspatikAyA, pravaktA maharSi gautama mahAna RSi hatA. vaizeSika darzananA Adya pravaktA kaNAda prakhara tapasvI ane devatAnA sAkSAtkArI hatA. (14) jainatIrthaMkarA paNa divya alaukika-aparAkSakevalajJAna dharAvanAra mahAsiddha hatA. A sAkSAtkArI mahApuruSAne jIvatattvanA sAkSAtkAra thaye| hAvAthI teoe e agenA potAnA nirUpaNamAM tarka dRSTine prAdhAnya na ApatAM anubhava mUlaka - pratyakSa vyavahAramAMnA udAharaNeA athavA rUpakAnA upayAga karavAnuM vadhu yeAgyadvIndriyA, vIndriyA, caturindriyA, pacendriyA, tiya gayA lekhyuM hatuM. para Mtu A sAkSAtkArI - mahApuruSonI ziSyanie, manuSyA, vALuvatarA, jyAtiSIo, dhAnika para parAmAM pAchaLathI je te danagata muddAonI spaSTa ane siddho asakhya ane anaMta che, tethI ja jIvanA samajUtI mATe bauddhika chAvaTa ane saMpradAyarakSA arthe asakhya ane anaMta paryAyeA che. (17) A carcAmAM eka-bIjAnI mAnyatAonuM tarka mUlaka khaMDana-maMDana karanAra 8 paryAya ' zabdaprakAravAcI ke dravyadharma vAcI jaNAya AcArya thayA. e vidvAno kevaLa buddhi dvArA tenAthI para che. rAyapaseNiyamAM kumAra kezIzramaNa ane rAjA pradezanA evA tattvane pakaDavA mathatA hatA ane upaniSadnA RSi-svAdamAM jIvanA zarIraparamANu aMgenI carcAmAM A paryAyAnI anaMtatA ane asaMkhyeyatAnA AdhAre ja vadhu spaSTatA karatAM kahyuM che ke - jIva avAjanI jema pRthvI, zilA ke patane bheTTIne bahAra nIkaLI jaI zake che; (18) pradIpanI jema peAtAnA prakAza vaDe peAtAnA asakhya pradeze. ke paryAyeA dvArA nAnA ke moTA zarIramAM vyApI zake che (19) jIva daza sthAneA vALeA ane chadmastha, arthAt asaCjJa hAvAthI tene sarvataH jANI zakatA nathI, kemake jemane saMpUrNa jJAna ane daCna utpanna thayAM hAya tevA kevaLI jina ahu hateA ja dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAzAstikAya azarIrabaddha jIva, paramANu puddagala zabda, gaMdha, vAta, amuka jI jinapaDha pAmaze ke nahi, amuka jIva AnI naiSA take matirApaneyA (15) e spaSTa cetavaNIne avagaNIne A viSaya buddhinI sImAbahAraneA kevaLa svAnubhavagamya che ane e svAnubhava dIrghakAlIna tapa ane ceAgAbhyAsa dvArA ja prApta thaI zake che te vAta vIsarI javA lAgyA, pariNAme jeTalI vadhu spaSTatA karavA gayA teTalI vadhu guMcavaNamAM phasAtA gayA ! ane mULa tattva tA pakaDanI bahAra ja rahyu...!! 3. sAkSAtkArI - puruSonA mULa upadeza H badhA ja sAkSAtkArI maSio ane siddhAe e nivivAda rIte svIkAryuM ke jIva zarIrathI alaga tattva che ane judAM judAM zarIrAmAM e baMdhAIne juDhI judI yAnisa AmAM janma-maraNanA cakramAM bhamyA kare che; zarIra nazvara che ane jIva zAzvata che. tIrthaMkara paramAtmAe sthApela jaina paraparAmAM jIvanA nirUpaNamAM tenA zarIra - parimANunA muddAne ghaNuM ja mahattva ApavAmAM AvyuM che, kAraNa ke te aMge prazno pUchanAra jijJAsu bALakAe A muddA paratve ja vadhu spaSTatAnI apekSA rAkhI haro evu' mULa Agama'thA. parathI jaguAya che. uttarakAlIna vAdya thAmAM A muddAnuM spaSTIkaraNa mAtra bauddhika - carcAnA stare thayela che, jayAre mULa tIrthaMkarAe enI spaSTatA svAnumatranA AdhAre ane jijJAsu sAdhakanA rAja-barojanA jIvanamAMnA vyAvahArika anubhavamUlaka udAharaAA ane te upara AdhArita vAstatra-mATe paNamaneAvijJAnanA kSetre thoDAka dRSTipAta karIe ane vADhI tanI sahAyathI karI che. A dRSTie mULa Agama-tapAsIe ke brAhmaNudhamI RSio, bauddhadharmanA pravaka graMthAmAMnI carcAnuM thoDuka siMhAvaleAkana karavA jevuM che. arAkhyu - anaMta duHkhAnA aMta pAmaro ke nahi vagere bAbato aMge jANakArI meLavI zake che. (20) uparokta mULa AgamagraMthAmAMnI carcA uparathI e phalita thAya che ke- jIvanA svarUpa aMgenI mULa jaina dRSTi bauddhika-carcA upara nahIM, paNa mULa tIrthakarAnA atIndriya kakSAnA clairvayanee svarUpanA - svAnubhava upara avalaMbita che. A dRSTie jaina AgamagrathA ane vedya, brAhmaNudhI upaniSaDhonA tarka viSayaka uparokta ugArA vacce khUba sAmya che. ahI prazna e che ke jo uparokta dRSTibiMdu atIndriya svAnu bhavamUlaka hoya te Adhunika pAmane vijJAnanAM saMzAdhanAne AdhAre enI keAI saMgati besI zake kharI ? A vicAraNA jaina AgamasAhityamAM jIvanA bha. buDhDha ane jainadharmInA tIrthaMkarAe jIvatA svarUpa aMge pAtApAtAnAM alaga rItanAM pratipAdyuta karyAM, te badhAM ja vastutaH satya che, chatAM paraspara-virAdhI jAya che, teA tenu kAraNa zuM che ? paryAyA, jIvanuM deha - parimANu, jIvanA saMkoca - vistArI svabhAva vagere muddAnI carcA paMcAstikAya, sarvAsiddhi, rAjavArtika, leAkavArtika, pravacanasAra, kAti kaiyAnu prajJA, anagAra dharmAmRta, tattvArtha sUtra, SaTsa'DAMgama, gAmmaTanAra ityAdi graMthAmAM thayelI che. (16) mULa AgamagraMthonAyI parAmanAvijJAna e A sImAM ja amerikA ane bIjA pAzcAtya-dezAmAM vikaseluM eka navuM ja vijJAna che, jenA UMDA abhyAsa karanAra vaijJAnikAnAM perAsAI kAaAjI . 559 Page #614 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 568 jenaratnaciMtAmaNi okasapharDa yujha lejamAM ramavAnA pAMca hajAra 5 barAjha (18 esosiyezana'ne AMtararASTrIya pracaMDa mAnyatA pradAna viliyama TIlara nAmanA bhautika vijJAnIe manuSyamAtranA karanAra " amerikana esosiyezana phera eDavAnsamenTa aritava ( Being )nA sAta staro (levels ) athavA opha sAyaMsa' (AAAS) dvArA AMtararASTrIya ratare eka kalevaro aMge vaijJAnika saMzodhana karyuM che. A sAta starane vijJAna tarIkenI mAnyatA cheka I.sa. 1969thI maLI te phijhikala (pI), Itherika (I), ela (e), mAInDa cUkI che. (21) A 'perAsAIkolojI esesiyezana" (ema 1, ema 2, ema 3) ane spIrITa (esa) evA (PA) nA be tRtIyAMzathI vadhu sabhyo parAmanovijJAnanA nAme oLakhAve che ane emAMnA darekane saMbaMdha haThayogamAM kSetre DokaTareTa DIgrI prApta karanAra saMzodhaka vaijJAniko che nirUpAyelA sAta cako, karoDarajajumAMthI zarIramAM prasaratA ane emaNe duniyAbharamAMthI A viSenA saMzodhana lekhone majajAtaMtuo ke nADIo tathA pIniyala pITyuTarI, thAI bahu vizALa saMgraha ekaTho karyo che. Aje A navA reIDa, thAmila, eDrinala ane lIDana athavA genAjha vijJAnanI TelIpathI, sAI kekAInesIsa, bAyo phiDabeka vagere graMthIo sAthe sAMkaLe che. (26) keliphorniyAmAMnI meTA TreInIMga, mAInDa TrAvela, sAiTIka sarjarI vagere aneka sAyaMkA leboreTarInA saMzodhaka vijJAnI jayorja mIka paNa zAkhAo paNa vikasI che, ane ekasaTha saMsthAo A A hakIkatanuM potAnA alaga saMzAdhananA AdhAre samarthana kSetre saMzodhanakArya karI rahI che. (22). kare che. (27) caeNrja mIkanI leboreTarI cUjIna philDa, sArAha grAna, hAnsa haMkamAna, jahona pila jo-sa, liliyana koTa ApaNI prastuta chavasvarUpa viSayaka vicAraNAnI vagere saMzodhakone AjathI vIsa, trIsa ke cAlIsa varSo pUrve daSTie parAmanovijJAnanA kSetre keTalAka vaijJAnikoe mRtyu pAmelA hai. jese haramana homsa (1896-1940) epha rasaprada saMzodhana kArya karyuM che, I.sa. 1977mAM briTanamAMnI * sTaMTa phijharalDi (1880-1976) yujIna philDa (1950esapharDa yunivarsiTInA jhUlejanA prophesara sara elisTara hADIe mAncesTara kailejamAM 'rilijIyasa ekasapiriyansa 1895), raphasa josa (1869-1948) marI rabarsa rIsarca yuniTa" sthApIne dhArmika anubhavonA pAMca hajAra rahAIna hArTa (2-1958), DorothI pArka 2 (1893 1967), elana sIjara (1888-1916) ane eDagara namUnAo ekaThA karavAne projekaTa hAtha dharyo hato ane rAIsa bAjha (1875-1950) jevA vaijJAnika mAdhyama I. sa. 1978 sudhImAM temane sADA traNa hajAra anubhavonI dvArA sahakAra sAMpaDyo che ane emaNe IndriyAtIta-jagatanAM ne prApta thaI cUkI hatI. jemAMthI eka hajAra anubhavonuM aneka rahasya Aje ApaNI samakSa khulelAM mUkavA mAMDayAM temaNe vizleSaNa karyuM che. (23) bIjI bAju AMtararASTrIya che. 28 khyAti dharAvatA prakhara manovaijJAnika saMzodhaka Do. herevArDa ke riMgTane cheka I.sa. 1925 nA arasAmAM 'moDarna siddhavana mulane liMgazarIra ( raka ane esTrala)nA sAIkikala phinominA" nAmano graMtha prakAzita karyo hato, dravyagata svarUpa viSe jaNAvatAM kahyuM che ke prANu (lifejemAM eNe ema. cArlsa lenselInanA saMzodhana - kAryane force )nuM baneluM che, ane temAMnI zaktine puravaThe te sAra ApatuM prakaraNa lakhyuM hatuM ane pAchaLathI te praka-guno rojaroja nidrA daramiyAna sthala - zarIrathI Azare eka vistAra karIne "hAyara AI kalojIkala DevalapamenTa" IMca jeTaluM chUTuM paDIne, vaizvika-prANu sAthe sIdho saMbaMdha nAmane alaga graMtha racyo. I.sa. 1927mAM temaNe liMgazarIra pI. dharAvatuM banIne meLavI le che. (29) Do. jesI haramana homsa (Astral Body)ne bahiHprakSepaNu ( Projection )nA ane temanA jUthanA vaijJAnikoe paNa vedhaka -jagatanA paNa bAra varSonA anubhavI salavAna muladUna nAmanA vyakitanA phijhikala, lesTa, ela InTaramijIeTa, enTrala hAI esa, patro maLyA, jemAM lenselInanI jANamAM na hatI tevI enTrala menTala enDa kejhala, silesTIyala ane kemika keTalIka parAmanovijJAnagata bInAonA anubhavanI vAte ema sAta stara ke loka aMge mAhitI ApI che ane jAvI. pachI A anabhavAnuM lajJAnika - vizleSaNa karIne mRtyu pachI maeNnTala plena sudhI pahoMcavo jeTalA AdhyAtmika karaMTane muladUnanA sAthamAM liMgazarIranA bAhe prakSepaNane vikAsa pAmela jIvAtmAone te pachInA silesTIyala lagatA graMtha prakAzita karyo, jemAM hiMgazarIra tathA tenI plena mATenA jarUrI AdhyAtmika vikAsa a' aMtima aMtargata rahelA kAraNa zarIranA astitvane lagatA svAnubhave manuSya avatAra (phAInala rI-bartha)nI taka maLe che te rahasya, tathA sAbitIo rajU karI che. (20) hamaNAM hamaNuM uparAMta devo, siddho vagere silesTIyala plenamAM rahe che, ane I.sa. 1980mAM, amerikAmAMnA meTAsAyansa korporezane kemika plenamAM ekIbhAva ke advaitabhAva ke nirvANanI avamRtyu pachInI jIvanI avasthAne lagatAM jaja mIkanAM sthAmAM zuddha cetanya ja astitva dharAve che e rahasya pragaTa saMzodhane prakAzita karyA che. (25) karyuM che. (30) A kaeNrimaka plenane upaniSadomAMnA mekSa ke kevalya jana AgamomAMnA 'aleka" (mokSa) ane bauddhaamerikAmAM keliphorniyAnI sTena pharDa rIsarca InsTI. piTakamAMnA 'nirvANa" tarIke oLakhI zakIe, jyAre TayUTanA DIrpoTamenTa oNva maTIriyaDasa sAyaMsanA adhyakSa DaoN. silerIyala plenane veda ane brAhaNa mAMnA viSNupada Jain Education Intemational Page #615 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 561 tarIke sahelAIthI oLakhI zakAya che. Do. hase A sAta kAraka kAraNo vagerenuM spaSTIkaraNa karyuM. gautame buddhipravaNa plenane manuSyanA sAta staro sAthe sIdho saMbaMdha hovAnuM manuSyane tArkika pratIti dvArA jIvadharmanuM darzana karAvavA jaNAvyuM che. (31) tathA kaNade sRSTimAMnA pAMca mahAbhUta, kALa, dizA ane manathI AtmAne alaga darzAvavA anubhavamUlaka tArkika ryorja mIke spaSTatA karI che ke-manuSyanA astitvanA uparokta sAta staromAMthI sthUla zarIra ane liMgazarIra dRSTi rajU karI ane paramANu - kAraNavAdano Azraya lIdho. jaina tIrthakaroe samyagajJAna, samyagadarzana ane samyapha (ItharIka ke bAyoplAjhamika kabala) e be stare manuSya cAritranA e trividha ratnonI uttarottara adhika mUlyavattA najare joI zake tevA che. (32) sAmAnya manuSya kevaLa sthUla zarIrane ja joI zake che, jyAre liMgazarIrane amuka prakAranAM layamAM rAkhIne karmanA pAyAnA sUkSma vizvika kAyadAne prANIo ane viziSTa prakAranA Arasa ke lensavALA kendramAM rAkhI aNIzuddha vyAvahArika dRSTikoNathI jIvanA svarUpanuM nirUpaNa karyuM hovAthI temaNe manuSyanA astitvanA yaMtronI madadathI athavA amuka tAMtrika ke yaugika - siddhi prApta karela manuSya joI zake che. keTalIka vAra sAmAnya nIcenA be starone ja prastuta lekhyA ane temane lagatI manuSyone paNa amuka viziSTa saMjogomAM liMgazarIra kSaNa rahasyamaya hakIkatone temaNe upadezamAM nirUpI. manuSyanA astitvanA upara darzAvelA sAta staromAMnA dareka paraspara bhara najare paDI jAya che, paNa pachI temanA zarIra para tenI nIcenAmAM vyApelA rahe che ane jIvAtamAM sthUla - zarIrane khUba mAThI ane kavacit jIvaleNa asara paDI jAya che. A choDI jAya tyAre bAkInA cha staro sahita ucita vaizvika liMga-zarIra prANunA sUkSmatama paramANuonuM baneluM hoya che ane tene viziSTa raMgavALuM AbhAmaMDaLa (Awra ) hoya leka tarapha prayANa kare che ane pachI bIjA zarIramAM pharIthI janma levA praveze tyAre paNa e ja staro tenI sAthe ja che. (33) A AbhAmaMDaLa sthUla zarIranA AkArane anusaratuM rahe che, chatAM atIndriya - daSTine to esTrala sudhInA be ke ane skUla zarIramAM vyApIne tenI badhI bAju Azare bethI traNa stara ja najare paDe che, te hakIkatane vAstavavAdI cAra phUTa jeTaluM bahAra sudhI prasareluM hoya che. (34) pratyakSapriya tIrthakaroe khAsa lakSyamAM rAkhI che. bIjI bAju, parAmanovijJAnanAM saMzodhanonI A pazcAdabhUmikAne temaNe jIvane pradIpanI sAthe sarakha vyo che, temAM te layamAM rAkhIne ApaNe RSimunio, jana tIrthakaro ane upaniSaddanA RSio sAthe teo ekamata hovAnuM darzAve buddha bhagavAne prabodhela, upadezAmAM jIva aMge je vicAro che. arthAt jIvAtmAnA zuddha caitanya svarUpa aMge emane raju karyA hatA tenI tapAsaNI karIe te navI ja daSTi jANakArI ja nahotI evuM nathI. kevalajJAna prApta karelA prApta thaze. vaizvika - jagatanA uparokta sAta lena ane tIrthakarone e jJAna na hoya te saMbhavata ja nathI paraMtu manuSyanA astitvanI sthala zarIrathI AraMbhIne upara e kakSAnA jJAnane sAmAnya-manuSyane upagI vAstavavAdI jaNAvela sAta staromAMthI kyA starane lakSyamAM rAkhIne A upadezamAM vaNavAthI anuyAyIo mATe vedAntI ke bauddha ArSadRSTAo potAno upadeza ApatA e samajIe to sAdhakanI jema, bhramamAM aTakAvAnI vadhu zakyatA che, ane mULa-dRSTAonAM maMtavyo vacce virodhAbhAsa ApaNuM tethI jIvAtamAnA mokSa mATe jarUrI karmakSaya, tenA pariNAme ajJAna upara AdhArita ane ApaNe jene sarvocca mAnI zuddha jJAna, tenA pariNAme zuddha darzana ane tenA dvArA beThA chIe te buddhinI TUMkI pahocane AbhArI che, tenI mokSa mATe upakAraka AcAranI sAdhanAmAM vikSepa Avaze pratIti thayA vinA nahIM rahe. Adya zaMkarAcArye jyAre evI aNIzuddha vyAvahArika daSTa rAkhIne kiMcit tapaH jIva-brahmanI akAtmatA ke advitanI vAta karI tyAre te siddhi ke atIndriya jJAna thatAM ja sAkSAt anubhavanI aMtima kakSAnA paramasatya ( Absoluts Truth)nuM pAra kakSAmAM AvI paDe tevA liMgazarIranI bhUmikAthI ja mArthika dRSTie vicAratA hatA ane jyAre temaNe vividha jIvasvarUpanuM nirUpaNa temaNe karyuM. ane tethI ja temaNe devadavatAonA upAsanA paraka stotro SHAGAR tyAM tyAre te vyAva- jIvane zarIra - parimANu prabodhyo. tethI ja temaNe jIvanA hArika satyanI kakSAe vicAratA hatA. jyAre buddha bhagavAne pudgala paramANamaya zarIra ane temAMnI kRSNa, nIla, kApata, jIvanA astitatva varUpa aMge kazI spaSTatA na karatAM teja, padma ane zukala leyA-tejachaTA ke A mAmaMDala zUnya ke nirvANane lagatA upadeza karyo, tyAre te parama- ( 1ura ) ne lagatI hakIkato nirdezI. Adhunika parAmanosatyanI pAramArthika bhUmikAne ulekha karatA hatA ane vijJAne siddha karyuM che ke manuSyanA mAnAseka - bhAvamAM tethI ja temaNe nirvANathI avadyA sudhInI jIvabaMdhakAraka pheraphAra thatAM ja tenA A mAmaMDaLamAMnA raMgamAM paNa kAraNuzaMkhalAnuM jIvanasAdhanAnI chApakAraka buddhi vyAva. parivartana Ave che ane manuSyanA AdhyAtmika vikAsa hArika bhUmikAe nirUpaNa karyuM. kapile sUvamavizleSaNanI thatAM tenA manamAM sthAyI bhAva paMDanu AbhAmaMDaLa uttarottara daSTa rAkhIne puruSa-prakRtanA viveka-jJAnane pAyAmAM rAkhIne vadhu tejasvI thavA lAge che, jaina tIrthakaronI lezyAne vyAvahArika bhUkAe jIvabahuva, liMgazarIra, jIvabaMdha- lagatI vicAraNA A daSTie khAsa samajavA jevI che. Jain Education Intemational Page #616 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 562 jenaratnaciMtAmaNi saMdarbho Adhunika parAmane vijJAnanAM ja saMzodhanane yuvAcArya 17. paNuvarNasuttama. (paM. bhagavAnadAsa saMpAdita) pR. 57 mahApra jana paribhASAmAM vaNIne rajU karyA che (35) tenuM 18. rAyapaeNiya (pa. becaradAsa saMpAdita AvRtti) rahasya A lekhanI sAmagrIne AdhAre samajamAM Avaze. pR. 314 19. ejana, pR. 324 1. umAsvAti-tatvArtha sUtra-2-10 saMsAriNe muktA. 20. ejana, pR. 324 2. vAdidevasari- pramANanaya tattvAlaka. 7. 55, 26: 21. Noma coxhead-Mind Power p. p. 17-25 pramAtA pratyakSAdi prasiddha AtmA tanya svarUpa : 22. Ibid, pp. 257-260 pariNAmI kartA sAkSAda bhokatA svadeha parimANa: pratikSetra bhinnaH paugalikAdRSTavAMcyAyam ! 23. Ibid pp. 218-220 3. paMDita sukhalAlajI saMghavI-bhAratIya tattvavidyA ma. 24. Sylvan Muldoon & Hereward carring ton-The projection of the Astral Body sa. yuni. vaDodarA 1958 pR. 53-54 (pull Rider & Co. London., 1974) 4. umAsvAti-ta. sU. 5. 3. nityavasthitA pANiT 25. George W. Meek-After we Die, what 5. uttarAdhyayana sUtrama, 28-11. nANuM ca daMsaNuM ceva, theo? (pull-Meta science corporation caritta ca tA tA vIriya uvaogoya, e aM publications Division Fvanklin U.S.A. jIvansa lakhaNuM ! 1980). 6. umAsvAti-ta. sU. 2. 26, ra9 vigrahagatau karma 26. Tiller, W. A.-The Thamformction of yoga vigrahavatI ca saMsAriNa: prApha caturtha : Man. Monograph U.S.A. 1970; Noma 7. gaNadharavAda, gAthA 1638 coxhead op. at p.p. 202-207 8. umAsvAtita. sU. 5-15-16. asaMkhe bhAgAdiSa 27. Meek-op. at pp. 37-39 jIvAnAmAM pradezasaMhAra visargAbhyAMpradIpavatA 28. Dt Jesse Herman Holmes and the 10. ejana pR. 58 Holmes Risearch Team - As we seo it 11. bhagavaddagItA 10-16H siddhAnAM kapila muni ! from Here (Metascince Corporation publication Division U.S.A. 1980) 12. zrImadabhAgavatam 1-3-10 paMcamaH kapile nAma siddhezaH kAlaviplatamAM pravAsAsu sAMkhyuM tattva 29. Muldoon & carrington op at pp. 122-125 grAma viniyama che 30. Holmes, etc-op. at pp. 63-100 13. bahogiyAjJavalayasmRti, 12, 5. hiraNyagarbho 31. Ibid pp. 92-103 yogastha prektI nAnyaH kadAcana che 32. Meek op, at pp. 37-38 14. vAyupurANama 23, 216 33. Holmes etc op. at p.p. 77-79 15. kaThopaniSad 1, 2. 9 34. Coxhead op. at, pp. 105-152 16 jainendra siddhAnta keza bhAga 2. (saMpAdaka zu. jinendra 35. yuvAcArya mahAprajJa - AbhAmaMDaLa (saMpAdaka muni vaNa, prakA. bhAratIya jJAnapITha, vArANasI 1944) dulahArAja. anekAta bhAratI prakAzana, amadAvAda, pR0 330-328. 1982). Jain Education Intemational Page #617 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bleka hola (tamakAya) jaina darzana ane vijJAnanI daSTie zrI pannAlAla 2. zAha nuM bhAratanA vatanI paNa hAla amerikA sthita zrI niraMjana bhAga bhajave che. yuvAnImAM kendrIya prakriyAonA kAraNe vakhAriyA " Cosmological Truth of Ancient tArAne cegAmathI mIsI rahelAM gurutvAkarSaNabaLanI sAme Indian. Religious-Jainism and Hindusm" e tAre laData Ape che ane enuM kada jaLavAI rahe che, paraMtu nAmanuM pustaka amerikAthI pragaTa karavAnA che. ene bhUmikA- jyAre tArAnuM baLataNa khalAsa thavA Ave tyAre enuM rUpe emaNe "bhAratIya jaina dharmanI prAga-etihAsika zodhaH saMtulana khoravAya che. ane guruvAkarSaNa baLa tArAne jhaDapathI zyAma gartA-avakAzI tamaskAya pradeza," (Super Black dabAvavA mAMDe che. AthI tArAnuM dravyamAna te mULa jeTaluM Hole ) e nAmanI gujarAtImAM 64 pRSThanI nAnI pustikA ja rahe che, paraMtu enuM kada ghaTavA mAMDe che. ane te vatabahAra pADI che. " prabuddha jIvananA taMtrI Do. ramaNabhAI e vAcana ( White Dwarf), nyUTrona-tArA ke pachI zyAma e puritakA mane jevA mokalI. e pustikA vAMcatA mane chidra ( Blaclk Hole) bane che. enA AdhAra enA mULa A viSayamAM rasa paDyo ane emAM rajU thayelI zyAma garta dravyamAna para che. aMgenI jaina darzananI mAnyatA ane Adhunika zodhasaMzodhananAM phaLasvarUpe vijJAnikonI rajUAtane thoDIka vadhu amerikA sthita bhAratIya vaijJAnika zrI subrahmaNyama, nyAyapUrNa bhUmikA para mUkavI joIe, evuM jaNAtA A caMdrazekhare I.sa. 1931mAM sUcavyuM hatuM ke tArAnuM dravyamAna lekha lakhavAnuM prayojana thayuM. huM vijJAnanA vidyAthI nathI. ApaNu sUrya jeTaluM ja ke ethI ochuM hoya ane tenuM eTale prastuta lekhamAM rahI jatI kSati e mArI maryAdA che baLataNa khalAsa thaI jatAM e saMkecAya to te zvetaane je kAMI saphaLatA che teno yaza A lekha mATe AdhAra, vAmanamAM pariName che. nAnA tArAonA dravyamAnanI A rUpa nIvaDelA pustakone ane tenA vidvAna lekhakone che. Guifer Huleta Chandrashekhar-Mass-limit A lekha mATe zrI niraMjana vakhAriyA kRta praratuta pustikA, te kahevAya che. paraMtu je tArAnuM dravyamAna ApaNuM sUrya karatAM paricaya pustikA pravRttiH pa64: "bleka hola zuM che?" 11. 9. 10 gaNuM ke ethI vadhu hoya to te tArAnuM baLataNa khalAsa (le. Do. suzrata paTela) ane sana draSTie mahera thatAM emAM cAlatI kendrIya prakriyAo bekAbU banI jAya che. (saMzodhaka : pU. zrI navInacchaSi mahArAja no che ke tAro asthira bane che ane phUlavA mAMDe che. Akhare pracaMDa AdhAra lIdhe che. dhaDAkA sAthe e phATI paDe che. A ghaTanAne 'Super-Nova' kahevAya che. tArAnI bahAranuM AvaraNa dUra-sudUra phaMgoLAya sau prathama Adhunika vijJAnanI dRSTie bleka hola, jena che; paraMtu enuM kendra aMdaranI tarapha saMkecAtuM jAya che, daSTie tamaskAya pradeza, ane aMte baMne vacce rahela sAmya jene AMtarika virATa (impoio ) kahevAya che. dravyae rIte A viSayane tapAsavAno upakrama ahIM rAkhyo che. mAna ghaTTa thatAM Akhare emAMthI nyUTrona-tArA sarjAya che. bhAratIya prAcIna graMthamAM AvI keTalIya bAbata sacavAyelI karka nihArikA enuM udAharaNa che. che ane enA abhyAsathI saMzodhananI navI dizA sAMpaDe ema che e tarapha svAbhAvika aMgulinirdeza karavAnuM mana ane te AMtarika vizleTathI phATI paDatAM tArAnA kendramAM thAya che. brahmAMDanAM keTalAMya raho jo dravya ghaNuM hoya to enuM saMkocana cAlu ja rahe che ApaNuM AvAM prAcIna graMthamAM sacavAyelAM ho. ene zraddhAthI bhale svIkArIe; ane AInsTAInanI ka9panA mujaba A piMDanI ghanatA ane paraMtu jijJAsAvRttithI eno abhyAsa ane enuM saMzodhana pariNAme gurutvAkarSaNa eTalI hade vadhI jAya che ke emAMthI karavAnI paNa eTalI ja jarUra che. ATalI bhUmikA sAthe have kaI paNa jAtanuM vikiraNa-prakAza suddhAM bahAra nIkaLI zakatuM nathI. ane piMDa pote adRzya thaI jAya che, jene zyAma opaNe mukhya viSaya tarapha vaLIe. chidra ( Black-hole ) kahevAya che. pratyeka varatunI jema tArAo paNa janma ane mRtyunI AInsTAIne sUcavyuM ke avakAzane cAra khUNe kheDelA ghaTamALane AdhIna che. emAM gurutvAkarSaNabaLa mahattavane thAMbhalA sAthe bAMdhelI sthitisthApaka 2mbaranI mATI cAdara yA kuna praratuta mAM che. nirdhArita hoya che. nAnA tAracAya te te le che. zrI pravRtti para , vijJAnanI va cce hA kaI tirika Jain Education Intemational ion International For Private & Personal use only Page #618 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 564 jenaranaciMtAmaNi sAthe sarakhAvIe ane sUrya, graho tema ja tArAone emanI theries of Relativity ) evA be vAda raju karyA. para mUkelA ka9pIe te e badhA potAnA vajanane anurUpa sApekSatAnA sAmAnya vAda parathI dhArmaciDe sthaLa-kALanA ochI-vattI UMDAInA khADA emAM pADaze. ApaNI pRthvI (Space-Time) saMdarbhamAM zyAmA chidra mATe SingulapaNa emAM nAno khADo pADaze. paraMtu zyAma chidra sahuthI rity zabda prayojyo ane pitAnI dharI upara sthira rahetA vajanadAra hovAthI cAdaramAM khADo nahIM, paraMtu UMDo kuvo bleka holanI emaNe kalpanA karI. I. sa. 1939 mAM peke bogaduM ja banAvI deze. AInsTAIne AvA khADAone nahAImara, vAkephe tathA hArTalenDa snAIDare nyUTrona tArA ane cAdarane avakAza-kola sAthe sAMkaLI lIdhA, jyAM samaya tathA zyAma chidranI zakayatAnuM samarthana karyuM ane gurutvAkarSaNane sthigita thaI jAya che. zyAma chidra, gurutvAkarSaNanA baLane lIdhe thatA saMkocananI ghaTanA pAchaLanA kAraNenuM vigate kAraNe, pitAnI AsapAsanA dravyane zoSI le che paNa pRthakkaraNa karyuM. I. sa. 1960mAM ema. DI. phaskale sthira temAMthI kazuM bahAra nIkaLatuM nathI, evI ja rIte emAM zyAma chidranI pAse dipha-kALamAM thatI ghaTanAonuM bayAna dAkhala thatuM kazuM dekhAtuM nathI. emAM cUsAyeluM dravya kayAM karyuM. paraMtu I. sa. 1963mAM AInsTAInanA vAdanA AdhAre jatuM haze enI paNa vaijJAnikoe kalpanA karI che. raya kere gleka hola potAnI dharI upara kalpanAtIta jhaDape ghUmatA hovAnuM jaNAvyuM. I. sa. 1975 mAM DeviDa robinse AinsTAinanI kapanA haju AgaLa vadhArIe. upara paNa A bAbatane samarthana ApyuM. Ama bleka holanI jaNAvyuM tema sthitisthApaka cAdaranI nIce bIjI eka vaijJAnikoe karelI zeAdha tAjetaranA samayanI che, paraMtu e rambaranI cAdara hoya to uparanI cAdaramAMnI zyAma chidde AkharI to nathI ja. sajelA bagadAne taLiye beThelA bleka hola pitAnA cuMbaka jevA kheMcavAnA guNane jore enI nIcenI cAdarane potAnI jaina dharmamAM tripakInuM viziSTa mahatva che ? utpAda vyaya tarapha kheMcaze. pariNAme bIjI cAdaramAMthI paNa bagadA jevuM ro. pariNAme bAjI cAdaramAMthI paNa bagadA jevuM ane drauvya. sarjana, vilaya ane satvarUpe drAvya. dareka vastu, banIne enA tarapha kheMcAI Avaze. A banne be gadA eka padArtha mAtra sarjana, visarjana ane parivartana pAme che. A mekane maLaze. A bagadAnI kalpanA I. sa. 1935mAM siddhAMta prANI mAtrathI laIne vanaspati ane brahmAMDanA saghaLA AInsTAIna ane tenA sahakAryakara nAyana rojhanane phurelI eTale bane bagadAnA A joDANane AInsTAIna - rojhanA A padArthone lAgu paDato joI zakAya che. brIja athavA varga hola ( Wormhole ) kahevAya che. jainadarzane cauda rAjalokanI kalpanA karI che. eno AthI UlaTa nIcenI cAdaramAM bleka hola uparanI cAdara AkAra ke puruSa baMne paga pahoLA karIne banane hAtha kamara sAthe setu racI zake. A daSTAMtamAM uparanI cAdarane ApaNu para rAkhIne UbhA hoya tevA che. enA madhyaleAkamAM tamaskAya potAnA vizvanuM avakAza (Space) kahIe to nIcenI pradeza AvelA che. tamaskAya prardeza ( Region of Deep cAdara bIje ja vizva thayuM. AvA be vizvane joDatI kaDo Darknes) e ja vijJAnikee zodhela zyAma garta chidra. prakAzavarSa jeTalI lAMbI A bhUMgaLI o (Tunnel)mAM je sAtamI sadImAM lakhAyela "baha6 saMgrahaNI" nAmanA graMthamAM koI yenakena prakAre ghusI jAya to lAkho-karoDo prakAzavarSa jenadazana anusAra coda 2AjakanI citra sahita samajaNa jeTalA aMtaranI musApharI sahaja bane ane mAnavI A ApavAmAM AvI che. bAramA saikAmAM e graMtha para TIkA vizvamAMthI bIjA vizvamAM pahoMcI jAya. zyAma chidra zeSeluM racavAmAM AvI che. sthAnakavAsI saMpradAyanA pU. zrI kAMtidravya, AvA setu dvArA kAM to ApaNA ja vizvamAM athavA RSijI mahArAjanA suziSya pU. zrI navInaRSijI mahArAje te bIjA ja vizvamAM pahoMcI jAya, jyAM dravya ane zaktinA A viSaya para saMzAdhana - saMkalana karI "jana dRSTie kuvArArUpe chUTe. urjA prakaTa karatA strotane vahAITa hAla madhyaka' e nAmanuM pustaka gujarAtI bhASAmAM I. sa. kahevAya che. Ama bleka hola dravya ane zakti che te 1978 mAM pragaTa karyuM che. emAM tamaskAya pradezanuM varNana vahAITa hola (White Hole) enuM sudra-dUra utsarjana kare. ApavAmAM AvyuM che. tadanusAra "jaMbUdvIpathI tIrachA asaMkhyAta dvIpasamudro oLaMgatA arUNuvaradvIpanI bahAranI I. sa. 1795mAM phrAMsanA pIare lAplAsa nAmanA vedikAnA aMtathI arUDhaya samudramAM betALIsa hajAra gaNita sUcavyuM hatuM ke ati virATa kadanA tArA pitAnA yojana avagAhIne pANInI uparanA bhAgathI eka pradezanI pracaMDa gurutvAkarSaNane laIne enA pitAnA prakAzane ja zreNIvALI tamaskAya (aMdhakAra piMDa) zarU thAya che. pachI te bahAra chaTakavA na de to ATalo moTo piMDa adRzya thaI 1721 jana upara caDhIne phelAtI phelAtI sudharmA vagere jAya. alabatta, tArAnA saMkecananI vAta emane sUjhI na cAra devalokene gherIne pAMcamAM brahmakamAM riTa vimAna hatI. tArAnA kadanA AdhAre ja emaNe A kalpanA karI AvatAM pUrI thAya che. A tama kAyane AkAra 'nIcehatI. I. sa. 1915 ane 1916mAM AInsTAIne sApekSa- malaka mULa ane upara maraghAnA pAMjarA jevo che.' enA vAdanA sAmAnya ane vizeSa (General and special lekatamistra vagere 13 nAma che, ane tenI ADa kRgurAjIe. Page #619 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 565 che." (juo jana dRSTie madhyaloka, pRSTha 231.) kalpanA ane sApekSatAnA sAmAnya siddhAMta anusAra AvA pU. zrI navIna RSi mahArAje anugadvAra, jaMbudvipa setune avakAza-kAla sAthe sAMkaLyA che, jyAM samaya sthagita * thaI jAya che. jainadarzananI mAnyatA anusAra palakamAtramAM, prajJapti, tilokasAra, ThANAMga, samavAyAMga, vyAkhyAna prajJapti, AMkhanuM maTakuM mArIe eTalIvAramAM devalokanA devenuM uttarAdhyayanasUtra, - jIvAbhigama, rAyapAseNIya, pannavaNuM, kaTokaTI sAgaropamanuM AyuSya pUruM thatuM hovAnuM jaNAvAya jJAtAsUtra, sUryaprajJapti, caMdraprajJapti, tiloyapaNutti Adi di che te samaya rathagata thAya evI AInsTAInanI kalpanAne Agamo ane AgAmAnusArI graMtha tema ja jainatattva prakAza, samarthana Ape che. athavA hindu dharmamAM bhagavAna bhaktane gaNitasArasaMgraha, laghukSetrasamAsa, gammasAra, SaTrakhaMDAgama mAyAnuM darzana nadImAM DUbakI marAvIne karAvatA hovAnuM varNana jevA graMthomAMthI mAhitIonuM saMkalana karI viSayanI Ave che. pANImAM mArelI DUbakI jeTalA samayamAM bhaktanA rajUAta karI che. be-traNa janma-punarjanma jeTalAM samayane sAMkaLI levAya che. amerikAnI avakAza aMge zodha-saMzodhana karatI vikhyAta samayanI sthagitatAno prazna amuka apekSAe che tenuM A saMsthA-nAsAe upagraha dvArA "kSa" kiraNa vaDe zyAma ganI rIte samarthana maLe che. janadharmamAM AvatI devalokanI bAbata tasavIro meLavI che. enA parathI kalAkAre doreluM citra ane ane Adhunika vaijJAniko avakAzamAM mAnavajAta karatAM vadhu jaina darzananI mAnyatAnusAra tamaskAya pradezanuM citra taddana buddhimAna, vadhu zaktizALI ane vadhu azcaryamAna saMskRti maLatuM Ave che. (intilligent Civilisation in Space) 21918 saMbhavita mAne che e vicArasaraNImAM paNa sAmya che. jaina jana dRSTie A aMdhakArapiMDa pAMcamuM devaloka AvatA darzananI mAnyatAnusAra devakamAM vasatAM dee saMcita pUruM thAya che. tyArabAda bAkInA devaloka AvelA che. jaina karelAM zubhakarmona, puNyano tyAM bhagavaTo ja karavAno che. darzane cauda rAjalokanA traNa bhAga pADayA che : urvaloka, zyAmagatanI sAthosAtha ta vAmana hovAnI vaijJAnikonI madhyaloka ane adholaka. udavalakamAM bAra devaloka ka2vAmAM ka95nA che, ane zyAmagartamAM saMcita thatAM padArtho ane AvyA che. A zyAma gartamAMthI cekasa vaiijJAnika Dhabe je zakti ta vAmana dvArA bIjA vizvamAM upayogI thatI hoya pele pAra nIkaLI zakAya to bIjA vizvano khyAla Ave. te e zaktithI e saMskRti vadhu zaktizALI, vadhu ezvarya AInsTAIna-rojana brIja seturUpa che. zyAmagatamAM ATha mAna hoI zake. vadhu ezvaryA hoya to ja zubhakarmone kRSNarAjIo jena dazane gaNAvI che, te seturUpa gaNI zakAya. bhagavaTo thaI zake ane jena dRSTie devalokanAM AvatAM ahIM eka vAta khAsa noMdhavI joIe ke AInsTAInanI varNane A vAtanI zAkha pUre che. (II) ha go) Jain Education Intemational Page #620 -------------------------------------------------------------------------- ________________ che. 11, hoya xxxxx kac: karI che GER SIST mAma pada i, Shys: diM S dhamanI AtmavikAsa sUtra (guNarathAna) ke saMpUrNa moha pUrepUro naSTa thaI jAya eTale jemanuM citta raphaTikamaNinA pAtramAM rAkhelA ravaccha pANInI mAphaka nirmaLa thaI jAya che emane vItarAgadeve kSINa-kaSAya nircantha kahyA che. kevaLajJAnarUpI sUryanA kiraNa samUha vaDe jemanuM ajJAnarUpI aMdhakAra naSTa thaI gayuM che tathA nava kevaLalabdhio (samyakatava anaMtajJAna, anaMtadarzana, anaMtasukha, anaMtavIrya, dAna, lAbha, bhaga, ane upabhega) prakaTa thavAthI jemane paramAtmAnI saMjJA prApta thaI che te iMdrayAdinI sahAyatAnI apekSA na rAkhanArA, jJAnadarzanathI yukta hovAne lIdhe kevaLI ane kAyamathI yukta hovAne lIdhe sagI ghA (tathA ghAtI karmonA vijetA hovAne lIdhe ) jina kahevAya che. AvuM anA anaMta jinAgamamAM kahevAmAM AvyuM che. - samajuttamAMthI sAbhAra s ' limit zinii - MERCISESSION ETE karI hatI ke (2 00: 00 MB) Vitrifersity .cz MINNISMAWAN Entrollytiru'T BLUESTITUANA 2 - nur ) AlllllllllllllllllUIIIIIIIIII IIIIIIITTIN FOLLAGE SMIT sional Trainism Jain Education Intemational Page #621 -------------------------------------------------------------------------- ________________ syAdvAda-saptabhaMgI naya--nayavAda vizvane jaina dananI mahAna dena 1. prAstAvika jaina darzana bahutvavAdI vAstavavAda che. te mana ane tenAthI svata Mtra sRSTi vaccenA bheda svIkAre che. A be vaccenA bhedane svIkAra tene jJAna ane vAstavikatAnI anekavidhatAnA tArkika niSka prati laI jAya che. tattvajJAnanuM dhyeya vAstavikatAnI samaja che. vAstavikatA ane satya eka ane saraLa nathI paraMtu atyaMta jaTila ane anekAMta che. tethI A hetu keTalAka saraLa, nirupAzcika vidhAnAnI racanA dvArA mAtra siddha karI zakAya nahI. vAstavikatA jaTila che ane tethI kAI paNa eka saraLa-sAduM vidhAna tenA svarUpane sapUrNa rIte vyakta karI zake nahIM. AthI jaina ciMtakA vAstavikatAne lagatAM bhinna bhinna vidhAnA sAthe 'yAt' zabda lagADe che. ra. syAdvAda ane anekAMtavAda zabdonI samajUtI syAdvAda, anekAMtavAda, apekSAvAda, ka ciAda-A badhA paryAyavAcI zabdo che. 'syAt' zabdanA sAmAnya artha prazaMsA, astitva, vivAda, vicAraNA, anekAMta, prazna va. thAya che. keTalAka diamonds syAt 'nA artha kadAca, zAyada evA kare che. paraMtu ' syAt ' zabda dvArA A ke Ave kAI sa`zayavAcaka artha ahI' abhipreta nathI. syAd' avyaya che ane te anekAMtanA dyotaka che--anekAMtasUcaka che. sa`skRta bhASAmAM ' yAt ' ke ' katha'cit' zabdanA artha * amuka apekSAe,' ' amuka dRSTikANuthI'evA thAya che. --zrI jhaverIlAla vi. kAhArI biMduethI nihALI zakAya. te sat-asat, eka-aneka, samAna-asamAna va. hAI zake. padArthanA vibhinna guNAnI abhivyakti vibhinna dRSTibiMduethI 'syAt' zabda dvArA zakaya che.... syAd atyeva ghaH, syAd nAstreva ghaTaH / sTApha nitya eva ghaTa, syAd anitya eva ghaTaH / syAdvAdanA A evakArayukta kathanAnA nizcayAtmAka a nIce mujaba che. amuka apekSAe ghaTa sat ja che; amuka apekSAe ghaTa asat ja che, amuka apekSAe ghaTa nitya ja che, amuka apekSAe ghaTa anitya ja che. A tAttvika nirUpaNuM che, vyavahAramAM AveA zabda prayAga thatA nathI - thAya paNa nahI.. anekAMta' zabdamAM aneka ane ata' evA me eTale sRSTibiMdu, dizA, apekSA, bAjI. ' anekAMta ' vAstazabdo che. aneka eTale ekathI vadhAre, ghaNA ane aMta vikatAnA sattAmUlaka-tAttvika-astitvaviSayaka svarUpanuM nAma che. anekAMtavAda eTale aneka dRSTibiMduthI kathana. anekAMtavADha paDhAnI anekAtmakatAnI abhivyakti che. pratyeka padArtha anaMta lakSayukta che. 3. syAdvAda ke anekAMtavAda ' syAdvAda' zabdamAM 'syAt' ane 'vAda' ema e jaina matAnusAra vAstavikatA atyaMta jaTila ane zabdo che. syAnA artha apekSA ane 'vAda 'nA agatizIla che. te eka nahIM paraMtu aneka che, ane A kathana karavu evA thAya che. AthI syAdvAdanA artha pratyeka vAstavika paNa atyaMta jaTela ane gatizIla che. * apekSAe kathana karavu* ' evA thAya che. ' syAt ' zabdayukta vAstavikatA aneka lakSaNayukta che. paTTA mAtra anekAMta che, vastunuM pratipAdana samyagra pratipAdana che. padmA aMgenA asa`khya guNu temaja saMbaMdha yukta che. A guAA-lakSaNeAnirNaya rayAdvAda che, kAraNa ke pratyeka lakSaNa 'syAt'dharmAM zabda sAthe vyakta thAya che. pratyeka padArthIne bhinna bhinna dRSTi1 muni nathamalajI, jaina danake maulika tattva - bhAga vaicArika - pratyayAtmaka nathI paraMtu teo vAstavamAM padArthamAM astitvamAna che. jyAre ApaNe padArtha 'ge koIpaNa nirNaya - kathana - vidhAna karIe chIe tyAre ApaNe tenA koIka pAsA - gugu - lakSagu - dharma-ne pasada karIe 1, pR. 319 Page #622 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 58 jenaratnaciMtAmaNi chIe. jyAre ApaNe padArthanA A viziSTa dhama aMge che ane nahIM ke nirapekSa arthamAM. keI nirNaya nirapekSa kathana karIe chIe tyAre ApaNe sthAt " zabdano upayoga rIte sAco nathI ane koI nirNaya nirapekSa rIte peTe karavAno rahe che, arthAt amuka viziSTa daSTibiMduthI, A nathI. pratyeka nirNaya amuka arthamAM sAce che ane anya padArtha Ave che ane anyathA nathI ema kahevAnuM rahe che. arthamAM khoTo che. " dA. ta. "ghaDo sat che" ema kahIe tyAre ApaNe ghaDAnA astitvanA pAsAnI pasaMdagI karIe chIe ane tenA anya yAdvAda vAstavikatA aMgeno nizcita khyAla che. pAsAMnI nahIM. tethI "syAnuM ghaDo satu che" ema kahevAmAM Ama chatAM pratyeka vidhAnanI pUrve "sthA" hovAne lIdhe, Ave che. e ja pramANe, "gAMdhIjI" bhAratanA rASTrapitA che keTalAka samIkSakanA mate, syAdvAda nizciyavAda nahIM paraMtu ema kahIe tyAre gAMdhIjInA aneka pAsAMmAMthI A eka saMzayavAda che. temanA mate, eka ja vastune sat - asatu pAsAnI pasaMdagI ApaNe karIe chIe. gAMdhIjI kasturabAnA ke nitya - anitya kahevI e saMzayavAda sivAya anya kaMI pati, temanA putronA saMbaMdhamAM pitA, temanA pitAnA nathI. A TIkA yogya nathI. vastu sat tema ja asat che saMbaMdhamAM putra va. paNa che. syAdvAda eka ja vastumAM bhinna paraMtu te je svarUpamAM satuM, che te svarUpamAM asatuM nathI. te bhinna apekSAe bhinna bhinna dharmo-lakSaNonuM kathana kare che. bhinna bhinna dRSTibiMduthI sat tema ja asat che. nirNaya vAstavikatA aMge che ane te vAstavikatAnA pAsAM nideze A rIte yAdvAda arthAtu vidhAnonI sApekSatAno che ane vAstaviktA Age ke nizcita matavya siddhAMta nirNayanI sApekSatAno siddhAMta che. padArtha ane vAstavamAM zakya nathI, keI paNa eka nirNaya vAstavikatAnuM kAMtAtmaka (aneka lakSaNayukta) che ane jyAre padArtha viziSTa saMpUrNata : Akalana karI zake nahIM. svAbhAvika rIte ja nirNayanA svarUpamAM vyakta thAya tyAre A abhivyaktine keIpaNa nirNaya atyaMta jarUra ane anekAMta evA syAdvAda" tarIke oLakhAya che. padArthanA lakSaNonI vAstavikanuM varNana karavA paryApta nathI. vAstavikatA aMge abhivyakti vibhinna dRSTibiMduothI karI zakAya ane A vAstavamAM koI nizcita khyAla zakya nathI ane A daSTibiMduo "cAt' zabda sAthe vyakta karavAmAM Ave che. vAstavikatA aMgeno jaina darzanane nizcita khyAla che. anekAMtAtmaka padArtha aMgeno nirNaya "syAdvAdatarIke sthAdvavAda vastutaH saMzayavAda nathI paraMtu sApekSa nizcayavAda oLakhAya che. che. AcArya zrI AnaMdazaMkara dhruva samucita rIte darzAve padArtha anekAMtAmaka che ane tethI ja tenA ageno che: "bhinna bhinna dRSTibiMduo dvArA avalokana karyA vinA nirNaya sApekSa che. anekAMtAtmaka padArthanA abhAvamAM kaI paNa vastu saMpUrNa svarUpe samajavAmAM AvI zake sApekSa nirNaya azakaya che. Ama niNa yanI sApekSatA nahIM, A mATe syAdvAda upayogI ane sArthaka che.. anekAMtAtmaka padArtha aMgeno sApekSa nirNaya che. tethI syAdvAda saMzayavAda nathI" syAdvAda eka ja vastune judI judI syAdvAdane anekAMtavAda paNa kahI zakAya. anekAMtAtmaka apekSAe avalokana karavAnuM, anekAMgI avalokana dvArA padArtha aMgenA nirNayane " anekAMtavAda" tarIke paNa nirNaya karavAnuM darzAve che. eka ja padArtha mAM vibhinna oLakhAvI zakAya. "sthA dvAda"mAM "syAta zabda padArthanA apekSAothI virodhI guNuyukta hovAne nizcaya karavA e aneka pAsAM vyakta kare che ane tethI tene " anekAMtavAda' syAdvAda che. A rIte eka ja padArthamAM bhinna bhinna tarIke paNa nidezI zakAya. apekSA dRSTie bhinna bhinna guge (viruddha jevA lAgatAM paNa) saMgata thatAM jaNAtA hoya ane Ane svAdamAM A rIte "padArtha svayaM" anekAMta che. arthAt aneka prAmANika svIkAra karavAmAM Avato hoya te tene saMzayavAda lakSaNAnuM adhiSThAna che. padArthanA pratyeka lakSaNanI abhi- kevI rIte kahI zakAya? syAdvAda saMzayavADha nahI paraMtu vyakti "sthAt " zabda sAthe karavAmAM Ave che ane tethI sApekSa nizcayavAda che. padArtha agene nirNaya "syAvAda" che. A nirNaya ane kAMtAtmaka padArthanI abhivyakti che ane tethI tene anekAMtavAda na te aspaSTa che, na to sva - virodhI "anekAMtavAda"nuM nAma ApI zakAya. che. te padArthanA atyaMta arthamaya khyAlanI suvyavasthita dAsaguptA "syA " zabdanI agatya darzAvatAM jaNAve - abhivyakti che. vividha dRSTibiMduo dvArA zakya samanvaya che, "pratyeka kathananuM satya...mAtra zaratI che ane nirapekSa 1 karI ke bhinna ke viruddha dekhAtA matane samucita rIte samanvaya daSTibiMduthI akathya che. tethI yathArthatAnI khAtarI mATe, anekAMta daSTinuM svarUpa che. anekAMtavAda samanvayavAda che. pratyeka kathana pUrva sthAt " zabda mUkavAmAM Ave che. A 1 Dasgupta's, A History of Indian PhloidarzAve che ke kathana mAtra sApekSa che, amuka dRSTibiMduthI sophy, P. 179 (Cambridge University Prks s ane amuka maryAdA heThaLa, keIka rIte karavAmAM Avala 1922, Jain Education Intemational Page #623 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha saptabha'gI naya syAdvAda eka ja padArthImAM vibhinna dRSTibi'duAthI vibhinna lakSaNAnu` kathana che. syAdvAda vAstavikatA aMgenA sazleSaka abhigama para bhAra mUke che- vibhinna dRSTibiMdue ekIsAthe vAstavikatAnA AkalanamAM sahAyabhUta thavA para te bhAra mUke che; jyAre nayavAda vAstavikatA aMgenA vizleSaka abhigama para bhAra mUke che--vibhinna STimaMdue grahaNa karI zakAya te darzAvavA para te bhAra mUke che. sazleSaNa ane vizleSaNa paraspara asaMbaMdhita nathI ane tethI zuddha rIte vizleSaka abhigamamAM sa'zleSaNanA tattvA ane vAstavikatAnA saMzleSaka matamAM vizleSaNanA tattvA ApaNane jiMgAcara thAya che. koI paNa eka mata para AtyaMtika bhAra doSa prati laI jAya che. evuM nayavAdamAM abhipreta che. te sUcave che ke pratyeka maMtavyane tenu mUlya che, pratyeka vAstavikatA pratibiMbata kare che ane tethI te sarve sAthe maLIne ApaNane vAstavikatAmAM DokiyuM karAve che. e ja pramANe syAdvAdamAM vidhAnAnA prakAronA sa'zleSaka lakSaNane evI spaSTa samaja sAthe biradAvavAmAM Ave che ke sa`zliSTa thayela vibhinna vidhAnAmAMnA pratyekamAM vAratavikatA svayaM aMge vyakta karatuM kaMIka che. vAstavikatA anaMta guyukta che ane tethI tene anaMta dRSTibiMduethI nihALI zakAya. A rIte ApaNI pAse anaMta naya che. paraMtu sAmAnya rIte saptabha'gI nayanA svIkAra karavAmAM Ave che. sapta eTale sAta ane bhaMga eTale prakAra. Ama saptabhaMgI naya sAta vacana prakAranA samUha che. A sAta vacanaprayAgeA judI judI apekSAe samajavAnA che, ekAMtaSTie nahIM. kAI eka vacanaprakArane ekAMtaSTie svIkAratA svAbhAvika rIte ja anya vacanaprakArA asatya Thare che. saptabhaMgInA sAta bhaMgeA (prakAro--javAba ApavAnA tarIkAo ) kevaLa zAbdika kalpanA nathI, paraMtu te padArthanA lakSaNa para AdhArita che. tethI pratyeka bhAganuM svarUpa padArthanA lakSaNa sAthe saMbadhita che. jaina zAstrakArA dravya-pradArtha dA. ta. ghaDA) nA pratyeka guNanA vidhi-niSedhane lagatAM nIce mujabanA 7 prakAranA zabdaprayAga| darzAve che, 4. syAt ghaDA avaktavya che. pa. syAt ghaDA astitvamAna che ane avaktavya che. 6. cAt ghaDe astitvamAna nathI ane avaktavya che. 7. syAt ghaDo astitvamAna che, astitvamAna nathI ane avaktavya che. jai, hara 59 uparAkta vidhAnAmAM 'syAt' zabda atyaMta mahatvapUrNa che ane te sUcave che ke koI paNa eka vidhAna anya sarve vidhAnAne bAkAta rAkhIne nirapekSa rIte sAcu nathI. pratyeka niya sApekSatAnI chApathI aMkita che. pratyeka vidhAna eka dRSTibiMduthI arthAt viziSTa ghaTanI hAjarInA ziMkha duthI sAcuM che. Ama, ApaNA sa niyA sApekSa che-binanirapekSavAdI che. Ama ahIM nirapekSavAdanA khyAlanuM khaMDana che. (1) 'syAt ghaDA astitvamAna che' e vidhAna dekhItI rIte darzAve che ke amuka dRSTie juthI ghaDA astitvamAna che. padArtha sAthe sabaMdhita cAra mukhya ghaTakA- 1. dravya 2. kSetra 3. kALa ane 4. bhAva vidhAnanA viziSTa dRSTibiMdune nizcita kare che. A pratyekanI samajUtI nIce mujaba che. 1. dravya . ghaDA mATI nAmanA dravyamAMthI anela che. A viziSTa dRSTibiMduthI nihALatAM ghaDA astitvamAna che. 2. kSetraH ghaDA jyAM sthita che ne ghaDAnu` kSetra che, A viziSTa dRSTibiMduthI nihALatAM, ghaDA astitvamAna che. 3. kALa : je vamAna samayamAM ghaDA astitvamAna che te ghaDAnA astitvanA kALa che. samayanA viziSTa gALA daramyAna tenI upasthitinA biMduthI nihALatAM ghaDA astitvamAna che. ghaDo tenI utpatti pUrve nahAtA ane tenA vinAza pachI paNa haTo nahI.. A dRSTibaduthI ghaDA astitvamAna kahI zakAya nahI. (2) 'syAt ghaDA astitvamAna nathI' e vidhAnanA artha e che ke ghaDAnA dravya-kSetra-kALa-bhAvanA lakSaNeAnI gerahAjarInA dRSTibiMduthI nihALatAM, 'ghaDA astitvamAna nathI. savizeSa spaSTa karIe teA, para-dravya-kSetra-kALa-bhAvathI ghaDA astitvamAna nathI. A vidhAnanA artha mAtra eTalA ja che ke, ghaTa che te paTa ke anya keAI tarIke astitvamAna nathI. A dvitIya vidhAna prathama vidhAnanuM virAdhI nathI. 1. syAt ghaDA astitvamAna che, ra. syAt ghaDA astitvamAna nathI. 3. syAt ghaDA astitvamAna che ane astitvamAna nathI. tenA vizeSTa lakSaNAne saMbadha che tyAM sudhI te ghaDAnA astitvanA inkAra karatuM nathI, paraMtu temAM vidhAyaka rIte hAjara na heAya tevA anya lakSaNeAne dhyAnamAM levAmAM Ave tyAre ja te tenuM astitva inkAre che. ahI artha e che ke jo ghaDA astitvamAna hAya tA tenuM aritatva inkArI zakAya nahI. ane jo te astitvamAna na heAya teA tenu astitva svIkArI zakAya nahIM. 4. bhAva H A ghaDAnuM svarUpa ke AkA 2 darzAve che. ghaDAno sa'kAcAyela kAMThalA jevA viziSTa svarUpanA dRSTibiMduthI nihALatAM, ghaDA astitvamAna che. sakSepamAM kahIe teA prathama vidhAnanA artha e che ke dravya-kSetra-kALa-bhAvarUpe ghaDA astivamAna che. Page #624 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 570 janaratnaciMtAmaNi prathama ane dvitIya e be mULa prakAro che. Ave to te avaktavya bane che. te avaktavya che, chatAM te (3) "syAt ghaDo astitvamAna che ane astitvamAna astitvamAna che. nathI" e tRtIya vidhAnanA svIkAra mATe AdhAra e che ke (6) spAta ghaDo astitvamAna nathI ane avaktavya ghaDe sva-dravya-kALa-kSetra-bhAvanA saMdarbhamAM astitvamAna che" e vidhAnane artha e che ke ghaDo tenA abhAvadarzaka che ane para-dravyAdinA saMdarbhamAM astitvamAna nathI. A pAsAMnA saMbaMdhamAM astitvamAna nathI, paraMtu tenA astitvavidhAna dvArA ghaDAnA astitva aMge vidhi ane niSedha baMne dezI ane abhAvadazI svarUponA dRSTibiMduthI nihALatAM kramazaH karavAmAM Avela che. A vidhAna mujaba, nirNayano te "avaktavya" banI rahe che. A daSTibiMdu avaktavyatA prathama bhAga ghaDAnA vyakitagata guNadharmonA astitvanA ane abhAvanA saMyojanane nirdeze che. daSTibiMduthI satya che ane tene dvitIya bhAga ghaDAmAM anya (7) "cAt ghaDe astitvamAna che, astitvamAna nathI guNadharmonA abhAvanA daSTibiMduthI satya che. Ano artha e che ke ghaDo tenA vyaktigata guNadharmonA daSTibiMduthI ane avaktavya che" e vidhAnano artha e che ke ghaDo aritatvamAna che ane te tenAmAM anya guNadharmonI gera tenA pitAnA guNadharmone lIdhe astitvamAna che, tenA hAjarInA daSTibiMduthI astitvamAna nathI. A vidhAnamAM abhAvadazaka guNadharmonA saMbaMdhamAM astitvamAna nathI ane be paryAnI kramika abhivyakti che e khAsa noMdhapAtra che. baMne dRSTibiMduone ekIsAthe letAM te "avaktavya" che. A daSTibiMdu ghaDAnA astitva, abhAva ane avaktavyanuM (4) "sthAt ghaDo avaktavya che" e vidhAna tyAre saMyojana che. satya bane che ke jyAre purogAmI vidhAnanA baMne daSTi koIpaNa padArthanI niyatA-anityatA, tAdAmyabiMduono eka ja samaya svIkAra karavAmAM Ave che. hi bhinnatAnA saMbaMdhamAM A sAta vidhAnonI racanA karI jyAre ghaDAnA saMdarbhamAM astitva ane abhAva baMne zakAya. jaina mate, A saptabhaMgI naya vAstavikatAnuM paryAyI khyAle ekI sAthe svIkAravAmAM Ave tyAre te avaktavya varNana ApaNane Ape che. anubhavanI bAbatomAM samagra banI rahe che. ghaDAne sat ane asat kahevuM hoya to tene ane saMpUrNa satyanI racanAnI azakyatA ane anubhavAtIta mATe sat, asat ke anya keI zabda upagI thato na bAbatomAM bhASAnI aparyAptatA A jaina siddhAMtanA hArdane hovAthI jaina zAstrakAro tene "avaktavya" zabdathI vya yogya TharAve che. vahAramAM mUke che. A sthitimAM ghaDAne yathArtharUpe baMne rUpe (kamika rIte nahIM paraMtu ekIsAthe ) darzAva hoya padArthanA viziSTa pAsAnuM satya nakkI karavAnuM hoya te te darzAvavA mATe koI zabda che ja nahIM ane tethI tyAre te dRSTibiMduthI ja tenuM parIkSaNa karavuM joIe. ghaDo avaktavya che" ema kahevAmAM Ave che. astitva ane padArthanuM pratyeka pAsuM sAta dRSTibiMduothI nihALI zakAya abhAva e be pAsAM prati ekI sAthe dhyAna mane vaijJAnika ane AmAMnu pratyeka dRSTibiMdu satya che, paraMtu te pAsA ane tArkika azakyatA che. ekAMta sat ane asat paraspara aMgenuM samagra satya sAta daSTibiMduonA saMyojanamAM niSedhaka che ane tethI eka ane samAna vastumAM baMnenuM ekI nihita che. vastumAtra aMgenA nirNayanI A naya saptabhaMgI sAthe AropaNa azakya che. AthI "ghaDo avaktavya che" jaina kaMvAdanI viziSTa ane advitIya paddhati che. A ema kahevAmAM Ave che. taMdrAtmaka paddhati syAdvAdanA siddhAMtane anusare che. bIjA tRtIya ane caturtha vidhAna prakAro prathama be vacana zabdomAM, syAdvAda A prakAranI dhAtmaka paddhati dvArA ja prakAranA saMyogathI uddabhavyA che. prAraMbhanA be vidhAna vyakta kahI zakAya. syAdvAda jana darzanano pAyo che. je artha darzAve che te ja arthane tRtIya vacanaprakAra kamika ' jevI rIte astitavadi ghaDAne uparokta udAharaNumAM lAgu rIte darzAve che, jyAre caturtha vacana prakAra krama vagara- pADavAmAM Avela che tevI rIte zAzvata-azAzvata, ekayugapa-ekIsAthe darzAve che. aneka, varNanIya-avarNanIya jevA pado paNa keIpaNa padArthane uparokta cAra mULabhUta vidhAno che ane prathama, dvitIya lAgu pADI zakAya. vidhAna A zabdaphera sAthe samAna ja ane tRtIya vidhAnomAM caturtha vidhAna umeratA anukrame raheze. dA. ta. syAt ghaDo nitya che (tenA dravyanA daSTipAMcamuM, chaThuM ane sAtamuM vidhAna Ave che. biMduthI), syAt ghaDo nitya nathI (tenA parivartanazIla svarUpa-paryAya-nA daSTibiMduthI). (5) svAtu ghaDe astitvamAna che ane avaktavya che? e vidhAno artha e che ke ghaDo tenA astitvadazI zrI mohanalAla mahetA jana DhaMDhavAda-AndhIkSikInA svarUpanAM saMbaMdhamAM ativamAna che, paraMtu je tenA saptabhaMgInayanuM hArdIi nIce mujaba darzAve che: astitvadazI" ane abhAvadazI svarUpane ekI sAthe levAmAM 1. vAda ke pakSa (vidhAyaka) Jain Education Intemational Page #625 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 57. 2. prativAda ke vipakSa (niSedhaka ) 1. sakalAdeza 3. saMgraha (vidhAyaka ane niSedhaka anukrame) sthAt ghaDo astitvamAna che" e vAkyathI "astitva 4. samanvaya ( vidhAyaka ane niSedhaka baMne ekIsAthe) sAthe rahetAM ghaDAnA anya save guNAne baMdha karavAnuM 5. vAda ane samanvaya ( vidhAyaka, tathA vidhAyaka ane che kAma sakalAdezanuM che. sakala eTale tamAma ane Adeza eTale kathana karanAra. Ama sakalAdeza tamAma guNonuM kathana niSedhaka baMne ekIsAthe). karanAra che. Ane "pramANuvAkya' kahevAmAM Ave che, kAraNa 6. prativAda ane samanvaya (niSedhaka, tathA vidhAyaka ane te pramANa saMpUrNa varatane ke tamAma guNone grahaNa karanAra niSedhaka baMne ekIsAthe) che. aneka lakSaNayukta vastu pramANano viSaya che. ApaNe 7. saMgraha ane samanvaya ( vidhAyaka ane niSedhaka baMne jANIe chIe ke padArtha anaMta guNayukta che paraMtu A anukrame, tema ja vidhAyaka ane niSedhaka ekIsAthe) sarvanuM varNana ApaNe mATe zakya nathI. A muzkelI athavA nivAravA mATe ApaNe te padArthanA eka guNane varNavato eka zabda ja vAparIe chIe ane anya guNenuM tenI 1. astitva ke sat sAthe tAdAmya hovAnuM mAnIe chIe. A paddhati dvArA 2. abhAva ke asat ApaNe padArthane mAtra viziSTa pAsAnA varNana dvArA tenA 3. astitva ane abhAva 4 mULabhUta vidhAno sarve lakSaNonuM varNana karI zakIe chIe. A vidhAna prakAra 4. avarNanIyatA sakalAdeza" kahevAya che. "cAtu ghaDo astitvamAna che" e 1+4=5 aritatva ane avarNanIyatA. vidhAnamAM "astitva' zabda ghaDAnA anya seve pAsAM 2+4=6 abhAva ane avarNanIyatA. (kALa, AtmarUpa, artha, saMbaMdha, upakAra, guNIdeza, saMsarga 2+5 7 astitva, abhAva ane avarNanIyatA. sthAt " vagerene) samAviSTa kare che. 1. sarvaprathama ApaNe vAda ke pakSa tarIke aritava 2. vikalAdeza : laIe. cAtu ghaDo astitvamAna che" e vAkyathI ghaDAnA 2. tenA prativAda tarIke abhAva maLe che. mAtra astitvane darzAvavAnuM kArya vikalAdezanuM che. vikala 3. tyArabAda ApaNe aritava ane abhAva baMnene eTale apUrNa ke amuka vastudharma ane Adeza eTale kathana ekIsAthe anukrame mUkIe chIe. karanAra. A rIte vikalAdeza eTale apUrNa ke amuka vastu dharmanuM kathana karanAra. vikalAdezane nayavAkyo mAnavAmAM 4. tyAra pachI ApaNe astitava ane abhAva baMnene ekIsAthe eka ja samaye mUkIe chIe. (ApaNe eka ja samaye aritava ane abhAvanuM baMnenuM varNana karI zakatA naya pramANunA aMza che. pramANu saMpUrNa vastune grahaNa nathI, kAraNa ke ApaNuM vidhAna prathama be vidhAnAmAMthI koI kare che, jayAre 'ya' temAMnA baMzane grahazuM kare che. eka paNa eka ja anivArya rIte hoI zake. tethI ApaNe tene aMza sahita vastu nayane viSaya che. pramANu eTale jJAna. avarNanIya-avaktavya kahIe chIe) vastunuM saMpUrNa prakAre jJAna ApanAra "pramANu" che ane A jJAnane prakAzamAM mUkanAra vAkaya ' pramANu vIkache. vastunA A 4 mULabhUta vidhAna che. amuka aMzanuM jJAna ApanAra 'naya' che ane te amuka aMzanA 5. prathama vidhAnamAM cothuM vidhAna umeratAM pAMcamuM jJAnane prakAzamAM mUkanAra vAkya 'nayavAkaya" che. 'naya paNa vidhAna maLe che. vicArAtamaka jJAna ja che. 6. bIjA vidhAnamAM cothuM vidhAna umeratAM chaThTha vidhAna nayanA prakAra : maLe che. 7. trIjA vidhAnamAM cothuM vidhAna umeratAM sAtamuM vidhAna vastu ke padArtha anaMta lakSaNayukta che ane temAMthI maLe che. amuka lakSaNane lagatAM abhiprAyanI racanAne "naya" saMjJA ApavAmAM Ave che. eka ja vastu paratve vibhinna daSTisakalAdeza ane vikalAdeza : biMduethI uddabhavatA vibhinna yathArtha abhiprAyo ke vicAro pramANunaya-tattavaleka mujaba, dvAtmaka saptabhaMgInayanA "naya" tarIke oLakhAya che ane tethI naya paNa anaMta che pratyeka vidhAnanA be prakAra che : 1. sakalAdeza ane 2. "naya"nI vyAkhyA viziSTa abhiprAya ke daSTibiMdu tarIke vikalAdeza. ApI zakAya. te padArtha aMge AMzika satyanI abhivyakata Jain Education Intemational ation Intemational Page #626 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 57 janaratnaciMtAmaNi ja rIte mULa padArtha ke sAthI kapaDAMne agnine tamane lakSya ApanA A vya tarIke (mATIrUpe nitya baLatAM te potAnuM kapaDuM na 8 jatAM khurazI tUTI bhUtakALane bhagavAna zrI mahAvIranA divALInAtha che. nayanA be vyApaka prakAro cheH 1. dravyArthika ane 2. A naya mujaba, "karAtuM hoya te karyuM' (kriyA paryAyArthika 1. mULa padArthane "dravya" kahevAmAM Ave che. kRtam ! ) kahevAya che. dravyArthika naya eTale mULa padArtha ke sAmAnya tattva para lakSya ApanAro abhiprAya. A naya samasta padArthone nitya mAne che. dA. ta. ghaDo mULa dravya tarIke (mATIrUpe ) nitya vyaktinA kapaDAMne agnine taNakho sparzatAM jarA che. sAmAnya tattvagAmI vicAraSTi dravyArthika ke dravyA- baLatAM te potAnuM kapaDuM baLI gayuM' ema kahe che. e stika naya che. 2. paryAyArthika ke paryAyAstika naya eTale ja pramANe, khurazIne eka pAyo tUTI jatAM " khurazI tUTI paryAya (je mULa dravyanuM pariNAma che te ) prati lakSya gaI" ema kahevAmAM Ave che. A naya mujaba, aMza ApanAra abhiprAya. A naya samasta padArthone anitya parathI samasta aMge kathana karavAmAM Ave che. mAne che, kAraNa ke sarve padArthomAM parivartana thatuM rahe che. 3. A5 nigama sAmAnya rIte nayanA prakAre sAta che : 1. nigama naya ahIM kALAropa- kALaprakSepaNa che - eka kALa para anya 2. saMgraha naya 3. vyavahAra naya 4. RjusUtra naya 5. zabda kALanuM prakSepaNa che. (ai) bhUta nigamabhUtakALamAM banI naya 6. samabhirUDha naya ane 7. evabhUta naya. gayela ghaTanAne vartamAnarUpe vyavahAra karavo. dA. ta. " te 1. nigama naya ja A divALIne divasa che ke je divase bhagavAna zrI mahAvIra nirvANa pAmyA hatA." A bhUtakALane vartamAnamAM nigama eTale saMka95-95nA. A kapanAthI thato upacAra che. zrI mahAvIranA nirvANa divasa AjanA vyavahAra nigama" kahevAya che. divALInA divase mAnI lIdhela che. (3) bhaviSyaH nigamaH - padArtha mAtra sAmAnya ane vizeSa gugone saMkula che. cokha pUrA raMdhAI gayA na hovA chatAM "cAkhA raMdhAI nigamanaya padArthanA A baMne pAsA prati lakSa Ape che. gayA" ema kahevuM arthAt bhaviSyamAM thanArI vastune "thaI A naya mujaba, viziSTa vinA sAmAnyane ke sAmAnya thaI' kahevI e bhaviSya nigama che. (ka) vartamAna nigamamAM vinA viziSTane samajI zakAya nahIM. dA. ta. "huM cetanayukta cokhA rAMdhavA mATe pANI, iMdhaNa va. nI taiyArI karanAra chuM' e vidhAnamAM "cetanA" sAmAnyaguNa che ane te sarve vyakti 'huM cokhA rAMdhuM chuM" ema kahe che tyAre te jImAM sarva sAmAnya che, jyAre "huM, mArA viziSTa vartamAna nagamanuM udAharaNa che, kemake vartamAnamAM cokhA svarUpane atu vyaktimattAne suca che. janadaSTie, rAMdhavAnI kriyA zarU thaI na hovA chatAM te vartamAnarUpe tenuM sAmAnya ane vizeSaguNe varace nirapekSa bheda nathI tema ja kathana kare che. A sivAya paNa bIjA anekavidha Aropa be vacce sarvathA tAdAmya paNa nathI. -prakSepaNe che. suMdara yuvatIne joIne kaI kahe, "te mUrtimaMta saudarya che" ke mAtA pitAnI vahAlasoyI putrIne bIju arthaghaTana kahe, "tuM to mArI AMkhanuM ratana che," te A paNa nigamanaya kAryanA lakSya sAthe saMbaMdhita che. tatvArtha Aropa nigamamAM aMtargata upacAra nigamanA udAharaNa che. sAramAM nIce mujaba udAharaNa che. eka vyakti pANI, 2 cekhA ane iMdhaNa laI jatI hoya che ane tene "te zuM ? 9(2) saMgraha naya kare che? ema pUchavAmAM AvatAM te "huM pANI va. laI A naya padArthane sAmAnya (viziSTa nahI') guNadharmo jAuM chuM' ema kahevAne badale "huM rAMdhu chuM-rasoI kara sAthe saMbaMdhita che. dA.ta. "vAstavikatA eka che, kAraNa ke chuM' e javAba Ape che. Ano artha e che ke te sat che" e saMgraha nayanuM vidhAna che. A naya vAstavyaktinI pratyeka pravRtti ahIM kherAka rAMdhavAnA laya dvArA vikatAnA viziSTa guge ke paryAne badale tenA sAmAnya niyaMtrita che. uttara ApatI veLA te raI kArya karatI guNadharmo prati dhyAna Ape che. tenA zuddha svarUpamAM te nathI paraMtu tenuM lakSya tenI pratyeka pravRttimAM hAjara che. che' jevA saraLa kathana sAthe ja saMbaMdhita che, ahI padArtha tenA sarva viziSTa lakSa ke paryAyAthI alaga rIte traNa piTA prakAre nirdezavAmAM Avela che. anya sarva kathano eka ke anya nigama nayanA traNa peTA prakAro ke bheda cheH 1. saMka95 rIte eka ke anya lakSaNo sAthe saMbaMdhita hoya che ane nigama 2. aMza nigama ane 3. Aropa naigama. e rIte sarvanano viSaya bane che. 1, saMka9pa nigama (3) vyavahAra naya bahAragAma pravAse janAra vyaktine "zuM karo cho? A naya padArthanA viziSTa (sAmAnya nahIM') guNadharmo ema pUchatAM te javAba Ape che, "huM muMbaI jAuM chuM." sAthe saMbaMdhita che. tene viSaya saMgrahanayanA padArthane Jain Education Intemational Page #627 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAva sa maDagra tha eka aMza - bhAga ja che. ahIM saMgraha nayanA viSayanu viziSTa rIte vargIkaraNa thAya che. 'sat dravya ke paryAya che.' e vyahAra nayanA udAharaNamAM ' sat 'nu vIrgIkaraNa dravya ke paryAyamAM karavAmAM AvyuM che. uparokta traNa nayA - naigama, saMgraha ane vyavahAra nayA -- padArthonA tAdAtmya (aikaya) nihALavAnuM pariNAma che. A nA sAmAnya rIte vAstavikatAnA dravya pAsAne samajavAnA prayAseA che ane tethI A nayeA dravyArthi kanayA tarIke oLakhAya che. anya cAra nayA - RjusUtra, zabda, samabhirUDha ane evabhUta nayA - vAstavikatAmAMnAM paryAyAnA dRSTibiMduthI vAstavikatAnA pRthakkaraNanA prayAse che ane tethI teo paryAyArthi ka nayA tarIke oLakhAya che. (4) RjusUtra naya A naya padArthanA va`mAna svarUpane (bhUta ane bhAvi svarUpane badale mahattvapUrNa mAne che, kAraNa ke te ja kSaNa pUratu' upayAgI che. A nayU pAchaLanI dalIla tatkAlIna upacAgitA che ane tethI te svAbhAvika rIte padAnA vartamAna pAsA - tenA astitvanI kSaNika sthiti-gANitika va mAna - para nirbhara che. dAta. ' huM A kSaNe sukhI chuM" e vidhAna mArA sukhanI vartamAna sthiti sAthe saMbadhita che. A naya vastunA (dA.ta. suvarNanA) navA navA rUpAMtara (dA.ta. baMgaDI, vITI, erIga va.) prati lakSa kheMce che. ahI bhUta - bhaviSyanI sthiti prati AvatuM nathI. lakSa ApavAmAM (5) zabda naya A naya mujaba, paryAyavAcI zabdo samAnAthI che, kAraNa ke te sava eka ane samAna paTTAne vyakta kare che, rAjA, nRpa, nRpati, bhUpati va. paryAyavAcI zabda samAnAthI che. e pramANe, kuMbha, kaLaza, ghaTa va. paNa paryAyavAcI zabdo samAnAthI che. A natha paryAyavAcI zabdo vaccenA bheda sAthe nahI' para'tu tenA arthanI samAnatA sAthe ja saMbaMdhita che. ( 6 ) samabharUDha naya A naya uparokta zabda nayathI viparIta che. te zabdonI asamAnatA para dhyAna Ape che. paryAyavAcI zabdo paNa AmAM apavAdarUpa nathI. vyutpattinI dRSTie, zabdo bhinna, asamAna che ane tenA AdhAre temanA vacce bheda pADI zakAya. zabdabheda ( vyutpattibheda ) abhedyaka che. dA.ta. rAjA eTale rAjacahnothI zeAle te, nRpa eTale prajAnu' pAlana kare che te, ane bhUpati eTale pRthvInuM sa va na karanAra. A rIte rAjA, nRpati ane bhUpate e traNu paryAyavAcI zabdo vaccenA abheda ke mahattA samajI Jain Education Intemational 173 zakAya che. paryAyavAcI zabdo bhinna avALA na hoya te ghaTa, paTa, andha va. zabdo paNa bhinna avALA na thavA joI e. tethI zabdanA bhethI anA bheda che. prAcIna jaina ciMtaka mujaba A dRSTibiMdunA inkAra ghaTa ane paTa jevA asamAnAthI zabdo vaccenA bhedanA inkAramAM pariName. (7) eva'bhUta naya A vyutpatimUlaka abhigamanu tArkika pariNAma che. vyutpattijanya paddhati zabdanA mULa sAthe saMbadhita che kAraNa ke A mULamAMthI zabdanA artha niSpanna thAya che. jyAre padAtha zabdanA vyutpattijanya artha dvArA sUcita tenuM svAbhAvika kArya bajAvavAnI mUrtimata sthitimAM hoya tyAre ja A naya zabda dvArA nirdiSTa padArthanA svIkAra kare che. vyutpattinI dRSTie evaM bhUta 'neA artha che zabda ane anA sabadhamAM tenI samagratAmAM satya. vAratavamAM zatruonA vinAza karanAra vyakti ja ' puraMdara ' kahevAya che. e ja pramANe gA ( gAya ) eTale je jAya che te gacchatItIze !) jo gAya gatizIla na hoya para`tu bekI hAya tA te samaye tene ' geA ' kahI zakAya nahIM", jyAre te jatI hAya tyAre ja tene ge 'kahI zakAya. e ja pramANe, vAstavamAM rAjacihnothI zaiAbhI rahyo hoya tyAre ja rAjA, manuSyAnuM rakSaNa karatA hAya tyAre ja nRpa va. zabdaprayAgA vAstavika kare. ahIM dalIla e che ke svIkRta kSaNe padA zabda dvArA vyakta thatAM kAya karavAnI sthitimAM na hoya ane chatAM te te padArtha tarIke svIkArAya te pachI ' ghaTa' ne ' paTa' paNa kahI zakAya. alabatta, pachI bhale ghaTa paTanu kArya karavAnI sthitimAM na hoya. kAI vyakti kharekhara sevAmAM saMlagna heAya tyAre ja ane teTalI vAra ja tene 'sevaka ' kahI zakAya, yuddha karatI hoya tyAre ja vyaktine ceAdhdhA kahI zakAya. Ama A _naya mujaba, jyAre kharekhara kAma thatuM hoya tyAre ja tene lagatuM vizeSaNa ke vizeSa nAma vAparI zakAya, anyathA nahI samApana A sAta naye| judA judA dRSTibi ue che, bhinna bhinna AAbatanA sApekSa abhiprAyA che. pratyeka 'naya ' ne 100 peTA vibhAjanA che. A rIte ekadare 700 nayeA che. A uparAMta, eka maMtavya mujaba, naya mAtra 6 che, nagama nayanA ahI naya tarIke svIkAra thatA nathI. bIjA matavya mujaba, nayanI sakhyA mAtra 5 che. aDDI' samabhaTTa ane eva bhUta nayAne svataMtra naya tarIke svIkAra karavAmAM AvatA nathI, paraMtu zabda nayamAM temanA samAveza karavAmAM Ave che. nayAbhAsa nayAnA dRSTibiMduone nirapekSa svarUpamAM svIkAravAmAM Ave athavA teA anya nayAnA daSTiba duAne inkAravAmAM Page #628 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 574 jenaratnaciMtAmaNi Ave ke te prati durlakSa karavAmAM Ave to nayAbhAsa uddabhave dvArA uddabhave che. kALa, liMga va.nA bhede zabdanA arthabhedanuM che. 7 nayane anurUpa nIcenA 7 nayAbhAse che. samarthana, zabdAbhAsa che. bhUtakALaprayukta ane vartamAnakALa 1 naMgamAbhAsa prayukta "rAjagRha" zabda judAM rAjagRho darzAve che evI mAnyatA AnuM udAharaNa che. - sAmAnya ane viziSTa guNadharmo vacce saMpUrNa-ekAMta -kevaLa bheda nagamAbhAsa che. dA. ta. koI vidhAna AtmA 6. samabharUDhAbhAsa ane cetanA ekamekathI sadaMtara bhinna hoya tevI rIte be paryAyavAcI zabdone jude judo artha mAnavAno Agraha varInI alagatA prasthApita kare to te naigamAMbhAsanuM samabharadvAbhAsa che. paryAyavAcI zabdonA arthanA sa pUrNa udAharaNa che. bhinnatAnA kathanamAM A doSa che. 2, saMgrahAbhAsa 7, evaMbhUtAbhAsa padArthanA sArvatrika pAsAM para atizaya bhAra ke tenA viziSTa pAsAM prati kevaLa udAsInatAne badale temano InkAra varganI bahAra zikSaka bina-zikSaka che ema kahevAmAM e saMgrahAbhAsa che. A doSa thAya che. Ama vastunA astitvane zabda dvArA vyakta karatAM tenA viziSTa kAryanI kAmagIrI para saMpUrNa 3. vyavahArAbhAsa rIte nirbhara karavAmAM A doSa udabhave che. dravya-paryAya vibhAgane asatya kahIe ane kevaLa bheda- upahAra : gAmI banI abhedane vakhoDI kADhIe tyAre vyavahArAbhAsa che. cArvAkanI vAstavika tarIke mAtra cAra mukhya tAnI janadarzana mujaba, vAstavikatA anaMta lakSaNayukta che. khoTI pasaMdagImAM A doSa dRSTigocara thAya che. sArvatrikanA mAnava-jJAna tenA zreSTha svarUpamAM AMzika jJAna che. anekAMtabhege vyAvahArikanuM kathana karatAM cArvAka A deSa kare che. vAda ke syAdvAda A hakIkatanI spaSTa svIkRti che. sapta bhaMgImAM sthA" zabdano upayoga A hakIkatanA samarthana 4. RjusutrAbhAsa samAna che. nayavAda padArthane vibhinna dRSTibiMduothI nihApadArthonA dhruvava (niyatA)no sarvathA InkAra karatAM LavAmAM ane padArthanA vibhinna pAsAMne prakAzita karavAmAM A nayAbhAsa uddabhave che. ahIM pratyeka padArthane kaIpaNa ApaNane sahAyarUpa thAya che. nayavAda sAta mukhya daSTibiMduo prakAranA sAmAnya ke zAzvata lakSaNavihoNo hovAthI kSaNa arthAt no nirdeze che je mujaba padArthane nihALI zakAya. bhaMgura mAnavAmAM Ave che. teo bhinna bhinna bAbatanA sApekSa abhiprAyo che. A nAnA daSTibiMduone nirapekSa svarUpamAM svIkAra, ke anya 5. zabdAbhAsa nayanA daSTibiMduono InkAra, ke temanA prati durlakSa nayAA deSa be zabdo vaccenA saMpUrNa tAdAmyanA kathana bhAsamAM pariName che. Jain Education Intemational Page #629 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nayacaka -Do. pannAlAla jaina sAhityacArya, sAgara (A lekha digaMbara saMpradAyane anusare che.). dhavalAnI zarUAtamAM vIrasena svAmInonI upayogitA karIne mukhyatayA kaI eka dharmane jANavAmAM Ave che. jevI batAvatAM kahyuM che - " narvinA lekavyavahAranu55 naya rIte pramANa vastunA nitya ane anitya bane dharmone grahaNa uccatte tadyathA, pramANu parigRhItArthekadezevasvadhyavasAya nayaH kare che, paraMtu naya prajanavaza ekane mukhya ane bIjAne gauNa sa dvividha dravyArthikaH paryAyArthikaca." kare che. vacanAtmaka naya parArtha zratajJAnanA bheda che, eTalA mATe emAM prajana tarapha dRSTi rAkhavI Avazyaka che. satyalekhanAOi Naehi viThThaNa sutta atthavya jivaramadamihu, sAdhakane mRtyu-bhayamAMthI mukta karavA mATe nirNAyakAcArya te NayavAde ziNA muNize sidvatiyA hati. nityadharmane pradhAna-mukhya mAnIne upadeza Ape che ke eTale ke naya vinA lekavyavahAra na cAle eTalA mATe AtmA ajara-amara che; paryAya - parivartana thatAM AtmAne naya kahevAya che, pramANa dvArA parigRhIta vastune eka deza nAza na thAya. ane viSaya-vAsanAmAM Asakta jIvanA jaNanAra jJAna naya che. tenA be prakAra che: (1) dravyArthika uddhAra mATe zrIguru upadeza che ke saMsArane dareka padArtha nazvara ane (2) paryAyArthika. jinendra bhagavAnanA matamAM na che, tethI samaya rahetAM Atmahita karI levuM joIe. samantabhadrasivAya nathI zAstra ke nathI padArtha. tethI nayavAdamAM nipuNa svAmIe "nirapekSA nayA mithyA sApekSA vastu teDarthakRta muni ja saiddhAMtika hoya che. A ukti dvArA virodhI dharma nirapekSa nayane mithyAnaya kahyo che ane sApekSa nayane yathArtha tathA kAryakArI naya batAvyo che. saMsArane pratyeka padArtha sAmAnya-vizeSAtmaka athavA dravya - paryAyAtmaka che. tenA ane aMza jANavA mATe baMne dravyArthika ane paryAyArthika nayane adhyAtmagraMthomAM nonuM vivecana jarUrI che. A ja kAraNe jinAgamamAM | nizcaya ane vyavahAra nAmathI kahevAyA che. tyAM nizcayanayanI dravyArthika ane paryAyArthika nAmanA be mULa naya mAnavAmAM vyAkhyA "svAzrito nizcaya :" ane vyavahAranayanI paribhASA AvyA che. zrI mAIladhavale pitAnA nayacakramAM kahyuM che : parAtri vyavahA2 : ' svIkArAI che. jemAM paradravyathI do ceva ya mUlaNayA bhaNiyA davatha pajajayaWgayA, nirapekSa svadravya ja grahaNa thAya che te nizcayanaya che ane aNe asaMkhasaMkhA te tatabheyA muNeyavA, 183 padravyanA sahayogathI thanAra pariNamanane svadravyanuM pariNamana kahevAya che te vyavahAranaya che. udAharaNa mATe arthAta maLa naya be ja kahevAmAM AvyA che : (1) AtmA nAyaka svabhAva che A nizcayanuM dRSTAMta che ane dravyApaka ane 2, paryAyArthika. A sivAya je saMkhyata- "AmA rAgI-dveSI che' A vyavahAranuM dRSTAMta che. jJAyaka asaMkhyAta naya che te emanA ja bheda jANavA joIe. svabhAva AtmAnuM svAzrita pariNamana che ane rAga-dveSI dravyArthika nayanA naigama, saMgraha ane vyavahAra A thavuM te pazrita pariNumana che. lokabhASAmAM "mIThuM khAruM traNa bheda che ane paryAyArthika nayanA RjAsatra, zabda, samabhi- che - e mIThAnuM svAzrita pariNamana che ane "dALa rUDha ane evaMbhUta A cAra bheda che. vivakSAvaza A sAta khArI che" e dALanuM parAzrita pariNamana che. nonuM arthanaya ane zabdanaya A be vibhAgomAM paNa vibhAjana karavAmAM AvyuM che. A vibhAjanamAM nigama, bhUtAtha ane abhUtArtha : saMgraha, vyavahAra ane RjusUtranaya arthanomAM parigaNita nizcayanayane bhUtArtha ane vyavahAranayane abhUtArtha kahevAya karavAmAM Ave che ane zabda, samabhirUDha tathA evabhUta ; rada samAra tathA a la che. nizcayanayane bhUtArtha eTalA mATe kahevAya che ke te anya zabdanomAM sAmela che. dravyamAM anya dravyanA pariNumanane svIkArato nathI ane tattvArtha - sUtrakAra umAsvAmI AcAryuM jIvAdi padArtha vyavahArane abhUtArtha eTalA mATe kahevAya che ke te anya jANavAnA upAyonI carcA karatAM sarvaprathama 'pramANanavaira- dravyanA pAreNumanane anya dravyamAM sAmela karIne kathana kare dhigama ' satra dvArA pramANu ane nayanI ja carcA karI che. che. abhUtArtha hovA chatAM paNa jinAgamamAM vyavahArane eTalA pramANu dvArA vastumAM rahenAra paraspara virodhI aneka dharma mATe sthAna ApavAmAM AvyuM che ke te dvArA sAdhAraNa -jANavAmAM Ave che ane naya dvArA anya dharmone gaNa manuSya nizcayane grahaNa karavAmAM samartha thaI zake che. jinA svIkArAI rahAranayanI vanayanI dravyanA 11 ja Jain Education Intemational Page #630 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi gamamAM vyavahArane sAdhaka ane nizcayane sAdhyarUpamAM arthAt jinendradevanuM nayacaka atyaMta tIkSNa dhAravALuM nirUpavAmAM AvyA che, paraMtu AgaLa jatAM nizcaya ane tathA mukelIpUrvaka prayoga karavA yogya che. A samajyA vyavahAra bane ja nivRtta thaI jAya che. eTalA mATe kahevAmAM vinA jhaDapathI praga karanAra ajJAnI jInAM mastaka AvyuM che ke vastu nathI nizcayarUpa ke nathI vyavahArarUpa. khaMDita kare che. te te baMne pakSothI rahita che. zarUAtanI dizAmAM vastu jaina dharmanI pravartana ane prabhAvanA mATe nizcaya ane svarUpane samajavA mATe emano AdhAra levAya che. vastunuM , parijJAna thatAM baMne sAdhana anAvazyaka thaI jAya che. vyavahAra banne nAnI sAdhanAne jarUrI batAvI che? tAtparya e che ke vastu svarUpanI vivecanA mATe bane "jaI jiNamaye pavanjaIta mA vavahAra NiyuM muhaya, naya jANavA jarUrI che ane jANavuM eTaluM ja nahIM temane ekakeNu viNa chijajaI tirthaM aNeNa puNa taeN." pita-potAnI maryAdA anusAra upayoga karavo paNa jarUrI je jinadharmanI pravRtti IrachatA ho te vyavahAra ane che. kaMdakaMdasvAmInA nizcayanayapradhAna samayaprAbhUta Adi nizcayane na cheDo, kAraNa ke eka arthAt vyavahAra vinA graMthanI TIkA racanAra amRtacaMdra svAmIe puruSArtha tIrtha-dharma-AmnAya ane bIjA eTale ke nizcaya vinA siddhayupAya graMthamAM lakhyuM che: vastutattva naSTa thaI jAya che. vyavahAra nizcayI yaH prabudhya tana bhavati madhyastha ! nayanA bheda-prabheda prAti dezanAyA : sa va phalamavikala ziSyaH | arthAt je vyavahAra ane nizcayane yathArtharUpe jANIne kuMdakuMda svAmIe nayanA be bheda ja pratipAdita karyA che - pravacanasAramAM dravyArthika ane paryAyArthika tathA samayamadhyaratha thAya che, ekAMtarUpe koI eka pakSane svIkArato nathI sAramAM nizcaya ane vyavahAra. nizcaya sivAya anya te ziSya dezanAnA pUrNa phaLane prApta thAya che. yathArtharUpe bIjA nayane temaNe vyavahAra nayamAM antabhUta karyA che, jANavAno artha e che ke kyAMka te vyavahArAbhAsane 1. paraMtu uttaravattI AcAryoe A nAnA aneka bheda vyavahAra ane nizcayAbhAsane nizcaya to samajI nathI nirUpyA che. jema ke zuddha nizcayanaya, azuddha nizcayanaya, beThe? vyavahArAbhAsane vyavahAra mAnanAra manuSya temAM parama zuddha nizcayanaya, saddabhutavyavahAranaya adbhuta saMlagna thaIne aTakI jAya che te mAdhyama dvArA thanAra lakSya che vyavahAranaya Adi. A badhA bheda-prabhedonuM varNana ApaNane tarapha tenI dRSTi jatI nathI. ane nizcayAbhAsane nizcaya mAIla dhavalanA nayacakramAM ane devasenanI AlApa mAnanAra mAnavI vyavahArane tyAjaya samajIne tadAzrita kiyAkAMDane choDI de che ane nizcayanI sAdhanA na hovAthI paddhatimAM vistArapUrvaka jovA maLe che. bane taraphathI bhraSTa thAya che. evA mAnavIne lakSya karIne ahIM devasenanI AlApapaddhatinA AdhAre nayanA puruSArtha siddhayupAyamAM amRtacaMdrAcArye kahyuM che bheda-prabhedanuM saMkSipta varNana ApavuM jarUrI che. * nizcayamabudhyamAno ye nizcayatarUpameva saMzrayate : 1. dravyArthika, 2. paryAyArthika, 3. nigama, 4. saMgraha, nAzayati karaNacaraNuM sa bahiH karaNAla bAla ( 5. vyavahAra, 6. RjusUtra, 7. zabda, 8. samabhirUDha ane arthAt je nizcayanayane na samajIne nizcayAbhAsane la. e bhUta. A nava naya che. tathA nAnA samIpavatI ja nizcaya mAnIne tene AdhAra le che te ajJAnI bAhya upanaya paNa sadabhuta vyavahAra, asaddabhuta vyavahAra ane AcaraNamAM ALasu thaIne pravRttirUpI cAritrane naSTa kare upacaritAsaddabhuta vyavahAranA bhedathI traNa prakAranA che. che. paMcAritakAyanA aMte amRtacaMdrAcArye A vyavahArA- AmAM dravyArthika nayanA daza bheda che. bhAsI nizcayAbhAsI ane ubhayAbhAsI leAkAnuM khUba ja 1. karmopAdhi nirapekSa zaddha dravyArthika - jemake saMsArI mArmika varNana karyuM che tathA enA AdhAre pIData pravara jIva siddha samAna zuddhAtmA che. TeDaramalajIe mokSamArga prakAzakanA sAtamA adhyAyamAM vizada carcA karI che. 2. sattA grAhaka zuddha dravyArthika-jemake utpAda-vyayane jinAgama pratipAdita nayacakane samajIne ja prayogamAM gauNa karIne dravyane nitya kahevuM. levuM joIe, kAraNa ke vinA samaje tenA prayoga karanAra 3. bhedaka9panAnirapekSa zuddha dravyArthika-jemake dravya svakIya pitAnuM ja ahita karI besaze. kahyuM paNa che : guNu-paryAye abhinna che. a yantanizitadhAra, durAsadaM jinavarasya nayacakramAM 4. karmopAdhisApekSa azuddha dravyArthika-jemake krodhAdi karmone khaMDayati dhAryamANuM, mUrdhana jhaTiti darvidagdhAnAmAM kAraNe thatA krodhAdi vikArIbhAva AtmA che. (59 5. si. u.) 5. utpAda-vyayasApekSa azuddha dravyArthika-jemake eka ja Jain Education Intemational cation International Page #631 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 57 9 samayamAM dravya-utpAda-vyaya-dhrauvyAtmaka che. che : saMsArI ane mukta. 6. bhedakalpanAsApekSa azuddha dravyArthika-jemake darzana, RjusUtranayanA be bheda : jJAnAda guNa AtmanA che. 1. sUphamaRjusUtranaya-jemake paryAya eka samaya vyApI che. 7. anvaya guNa-paryAya svabhAva dravyArthika-jemake guNa-paryAya svabhAvavALuM dravya che. 2. sthUla RjusUtranaya-jemake manuSyaparyAya maraNAnta sudhI rahe che. 8. svadravyAdigrAhaka dravyArthika-jemake vakIya dravya-kSetrakALa-bhAvanI apekSAe dravya astirUpa che. zabda, samabhirUDha ane evaMbhUtanaya eka-eka prakAre che. A rIte upara kahelI vivecanA anusAra nAnA 28 bheda che. 9. paradravyAdigrAhaka dravyArthika-jemake parakIya dravyAdi catuSTayanI apekSAe dravya nAritarUpa che. upanaya-tenA traNa bheda che : (1) sabhUtavyavahAranaya (2) abhUtavyavahAranaya ane (3) uparatAmRta 10. paramabhAvagrAhaka dravyArthaka-jemake AmAM jJAnasvarUpa che. vyavahAranaya. paryAyAthikanaya paNa cha bhedayukta che: saddabhUtavyavahAranayanA be bheda che : 1. anAdi nitya paryAyArthika-jemake merUparvata vagere 1. zuddhasaddabhUta vyavahAra-jemake zuddha guNa-guNI athavA zuddha pudagalanI nitya paryAya che. paryAya-paryAyImAM bheda che ema kahevuM. 2. sAdi nitya paryAyArthika-jemake jIvanI siddha paryAya 2. azuddhasaddabhUtavyavahAra-jemake azuddha guNa ane guNavAna sAdi hovA chatAM paNa nitya che- anaMta che. tathA azuddha paryAya ane paryAyavALAmAM bheda karo. 3. utpAda. vyaya grAhaka svabhAva ni yAzuddha paryAyArthika asadabhUtavyavahAranayanA traNa bheda che -jemake samaye-samaye paryAya vinAzika che. 4. sattAsApekSasvabhAva niyAthaddha paryAyArthika-jemake eka 1. svajA saMbhUta vyavahAra-jemake paramANune bahupradezI kahevuM. samayamAM dravyanI utpAda-vyaya-dhrauvyAtmaka paryAya che. 2. vijayasadabhuta vyavahAra - jemake matijJAna Adine 5. karmopAdhe nirapekSa svabhAva nicazuddha paryAyArthika-jemake mUrtika kahevAM. saMsArI jIvanI paryAya siddhonI paryAya samAna che. 6. karmopAdhisApekSa ravabhAva anityAzuddha paryAyArthaka- 3. svajAti-vijAtyasaddabhUta vyavahAra-jemake jJAnano viSaya hotAM jIva-ajIva banene jJAna kahevuM, jemake saMsArI jIvane janma-maraNa thAya che. upacaritAsadabhUta vyavahAranaya paNa traNa prakAra che : nagamanayanA bheda 1. bhUtakALa negama-jemake Aje dIpAvaline divase mahAvIra 1vAyupacaritAsaddabhUta vyavahAra-jemake strIputra vagere - svAmI mokSe gayA. . mArAM che. 2. bhAvikALa nigama-jemake ahaMta parameSThI siddha ja che. 2. vijAtyupacaritAsadUbhUta vyavahAra-jemake vastrAbhUSaNadi mArAM che. 3. vartamAnakALa nagama-jemake bhAta pAkI rahyo che. 3. vajAti-vijA cupacaritAsaddabhUta vyavahAra-jemake deza, saMgrahanayanA be bheda che ? rAjya, dugara vagere mArAM che ema kahevuM. 1. sAmAnya saMgraha-jemake badhAM dravya paraspara avirodhI che. evuM jaNAya che ke lokamAM jeTalA prakArano vyavahAra 2. vizeSa saMgraha-jemake badhA jIva paraspara avirodhI che. te cAle che te badhAMne saMjJAkaraNa karIne devasenAcArye temane upanAmAM garbhita karelA che. vyavahAranayanA paNa be bheda che ? anekAMta darzana 1. sAmAnya saMgraha bhedaka vyavahAra-jemake dravya be prakAre nayacakanA parisAnathI ja anekAMtadarzana pratiphalita thAya che ? jIva ane ajIva. che. vastumAM rahenAra paraspara virodhI dharmone samanvaya 2. vizeSa saMgraha bhedaka vyavahAra-jemake jIvanA be bheda nayacakranA yathArthajJAnathI ja thAya che jinAgamamAM kaMI tattvanuM jai 73 Jain Education Intemational cation Intermational Page #632 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 58 pratipAdana nizcayanayanI apekSAe che, te bIju kAI tattva vyavahAranaye pratipAdita che. banne nayAnA pratipAdanamAM pUrva-pazcima jeTalu' aMtara thaI jAya che. jemake nizcayanayathI kathana che ke AtmA karmonA kartA ane bheAkatA nathI, paraMtu vyavahAranaya kahe che ke AtmA karmanA kartA ane bhAktA che. A banne viruddha kathanAnA samanvaya anekAntadazanamAM ja upalabdha che. azuddha nizcayanaye AtmA potAnA rAgADhi vibhAva bhAvAnA kartA ane temanA nimitte kANuvArUpa pugaladravyamAM karmarUpa pariNamana thAya che. upAdAna-upAdeya bhAvanI apekSAe karmanA kartA puddagaladravya che ane nimitte -nAmattika bhAvanI apekSAe AtmA kartA che. A samanvaya nayavivakSAe saMpanna thAya che. anekAntAtmaka padArthanuM kathana syAdvAdathI thAya che. syAdvAdanA artha kAcADha che. syAda vADhathI ja dravyArthika nayanI apekSAe vastu nitya ane paryAyArthi kanayanI apekSAe anitya kahevAya che. saptabhaMgI : dahI'mAMthI mAkhaNu nIkaLe che. AtmanirIkSaNathI paramAtmadarzana thAya che. nAstirUpa che. 4. sva-para catuSyanuM kathana eka sAthe nathI thaI zakatuM, eTale akavivakSAmAM vastu avaktavyarUpa che. jainaraciMtAmaNa 5-6-7. svacatuSTayanI apekSAe vastu astirUpa che, paracatuyanI apekSAe vastu nAstarUpa che. ane sva-paracatuTayanI akrama-eka sAthe vivakSA thatAM vastu avaktavya che; tethI babbenA meLavaNuthI asti-nAsti avaktavya che. anekAnta-darzananu pratalita5 : puruSArthA sayupAyane aMte amRtacaMdra svAmIe ane kAMtanuM pratiphalitarUpa nimnAMkita padyamAM khUba ja suMdaratA sAthe spaSTa karyu" che: vastumAM rahenAra astitva, nAstiva ane avaktavya dharmAnA pArasparika sayAgathI nimnalikhita saptabhaMga nimita thAya che. A saptabhaMgAnA samUhane samabha`gI kahevAya che. 1. svacatuSTayanI apekSAe vastu atarUpa che. ra. paracatuSTayanI apekSAe vastu nAstirUpa che. 3. sva-para catuSTayanI krame vizvakSA thatA vastu asti- graMthamAMthI sAbhAra-anuvAdita ) ekenAnI laghayanI vastutattvamitare, atena jayati jenInItima sthAnanetramiva geApI, jevI rIte dahI ne valeAvanAra geApI eka hAthe rassI khece ane bIjA hAthe tene DhIlI karatAM mAkhaNa kADhI le che, tevI ja rIte jinendradeva dvArA pratipAdita syAdvAdanIti eka naye vastune mukhyatA ApatAM ane bIjA nayathI tene gauNa karatAM meAkSamArgane siddha kare che. ( AcArya pravara zrI 108 dharma sAgarajI abhivaMdanA bhautika sukhanA sa`tASa te deDakAthI trAjavuM samatAla karavA barAbara che. Page #633 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI tattvArthAdhigama sUtraH TUMka paricaya pU. A. zrI vijyarAjendrasUri (DahelAvALA)nA ziSya muni zrI satyendravijayajI mahArAjazrI jaina vAla maya atizaya vizALa che. temAM tattvArthAdhigama jainadarzanamAM tattva zuM che? ane te keTalAM che? te ja sUtra uccarathAna dharAve che. ve. mULaAgama kahevAya che, te mukhya AdhArabhUta bAbata che. A graMthamAM jIva, ajIva, digaMbara saMpradAyane mAnya nathI chatAM A eka graMtha evo Asava, baMdha, saMvara, nirjarA ane mokSa e sAta to che ke je zvetAMbara ane digaMbara baMne saMpradAyane mAnya che. batAvyAM che. anya graMthomAM AsavamAMthI puNya-pApane judAM tenA kartA pU. zrI umAsvAti vAcaka che. pADI nava tatva batAvela che. samakitano AdhAra A to A graMtha upara aneka TIkAo racAI che. aneka vidvAnoe jaNa thayo jANavA ane tenA para zraddhA rAkhavI te che. te graMtha upara vivecano karela che. saMskRta tathA prAdezika pAMcamA adhyAyamAM bIjA ajIvatattvanuM varNana che. bhASAomAM tenA aneka anuvAdo thayA che. jevI rIte paramANunI kevI kevI asaro che te paramANuvijJAna A jetaromAM gItA mahattvapUrNa gaNAya che tethI tenA upara adhyAyamAM sAMgopAMga varNavela che. aneka lekhako ane ciMtakoe TIkAo racI che, anuvAdo chaThThA adhyAyamAM Asavatattva-karma AvavAnA mArgonuM karelA che tevI rIte A graMtha upara baMne saMpradAyanI aneka varNana che. TIkAo ane anuvAdo maLe che. sAtamA adhyAyamAM mahAvata tathA ANuvratonuM varNana che. A graMtha aneka saikAo pUrve - racAyo che. saMskRta zrAvakanA 12 vrato tene aticAro, hiMsAnI vyAkhyA, bhASAmAM sUtrarUpe racAyela A mULa graMtha 14 pAnAmAM samAI asatyanI vyAkhyA, corInI vyAkhyA, abrahmanI vyAkhyA, jAya tevo che. chatAM tenA para anekavidha sAhitya racAyela parigrahanI vyAkhyA, dAnanI vyAkhyA tathA saMlekhanAnuM che. eka eka lekhake seMkaDo pRSTho bharI tenA para viziSTa svarUpa che. samajUtI ApatAM vivecane karelAM che. AThamA adhyAyamAM karmabaMdhanA hetuo, baMdhanI vyAkhyA, tattvArthAdhigama sUtra mULane paricaya baMdhanA bhedo, karmonA mULa bhedo tathA ATha karmanI uttara A sUtranA daza adhyAya che. temAM anukrame 35, para, prakRtio AdinuM varNana che. 18, 53, 44, 26, 34, 26, 49 ane 6 sUtra che. digaMbara navamA adhyAyamAM saMvara tathA nirja rAtattvanuM savistara saMpradAyamAM be-cAra sUtronA pheraphAra sAthe e ja adhyAya che. svarUpa che. prathama adhyAya mokSamArga batAve che. samyagadarzana- dazamA adhyAyamAM saMkSepamAM mokSanuM varNana karI, graMtha jJAna-cAritrane mokSamArga kahela che. prathama samyagdarzana mATe pUrNa karavAmAM Avela che. tattva ane arthanI zraddhA joIe ema kahI to batAvavAmAM AvyA che. jJAna ane tenA bhedo ane nonuM svarUpa tasvInA upanyAsakrama batAvI prathama adhyAya pUrNa karela che. A graMthamAM batAvela ta - jIva, ajIva, Azrava, bIjA adhyAyamAM pAMca bhAvo ane pachI jIvonA bhedanuM baMdha, saMvara, nirjarA ane mokSa e sAta ta che. tenI varNana karI temanI utpatti, gati, indriya vagerenI vicAraNu goThavaNI pramANe paNa teno krama samajavo jarUrI che. jIva karI che. svayaM pote che. ApaNe AtmA-jIvAtmA chIe. jIvAmAM sivAya je kAMI dekhAya che te badhu ja ajIva-pudaMgala tatva trIjA adhyAyamAM nArakI, manuSya ane tiryaMce, temanAM che. A samagra vizvanI racanA kadravyamaya che. jeno be utpattisthAne, narakabhUmi, manuSyakSetra AdinuM varNana tamAM -jIva ane ajIvamAM samAveza thaI jAya che. jIva Apela che. bIjA jIvo sAthe athavA ajIva pratye rAga athavA TreSa cothA adhyAyamAM deva, devavimAne, temanA AyuSya jevA bhAva kare che-te anusAra kriyA paNa kare che. A AdinuM varNana che. bhAvo ane kriyAthI ja karma utpanna thAya che. karmonuM AvavuM prakRtio A cAra rasUnA kadeg ane 6 sUra che. ri Jain Education Intemational Page #634 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 580 jenaratnaciMtAmaNi te Asrava che. puNya ane pApa e baMne tenA peTA bhedo ane bhagavatI sUtramAM judA judA sthaLe Avela varNane, tema che. te baMnenuM AvavuM te Asava che. kalikAlasarvajJa zrI ja uttarAdhyayanasUtranuM chelluM adhyayana-jIvAjIvavibhAga-tenA hemacaMdrasUrijI kahe che ke- AvyavaH savathA heyA, upAdeyazca mULamAM che. graMthakAre sUtrabaddha rIte jIvAdi tattvonuM varNana saMvara ekatrita karI jIvanA hita mATe karyuM che. ethI A graMtha karmono je Asrava thAya che tene AmA sAthe baMdha atyaMta AdaraNIya ane Avazyaka banI jAya che. paDe che ane tethI te karma kahevAya che. kama paNa eka jAtanA A graMthanI viziSTatAo jaDa pudgale ja che. AtmAnA zubhAzubha bhAvanA cege ane te bhAvanI tIvratA ane maMdatAthI tevA prakAranI asaro prathama adhyAyamAM mukhyatave jJAna ane tenA bhedanuM varNana karmomAM pedA thAya che, je tIvra rasa, mada rasa, dIgha sthiti che. jJAne pAMca che ane tenA peTA bheda 51 che. te uparAMta te maMda sthiti AdirUpe pAraNAma pAme che. dareka jJAnanuM kSetra paNa banAvavAmAM AvyuM che. samyagadarzana vagara A samyagajJAnanI prApti thatI nathI. samyagdarzana AvatA karmone rokavA te saMvara che ane AtmA sAthe svayameva thAya che tema ja agamathI-gurugamathI paNa thAya che. baMdhAyela karmone teDavA-dUra karavA te nirjarA che. Ama ane te mATe A to tathA tenA arthanuM jJAna ane tenI to dareka saMsArI jIva dareka samaye karma bAMdhe che tema ja zraddhA jarUrI che. jyAre samyagdarzana na hoya tyAre prathamanA bhegavIne karmonI nirjarA paNa kare che paNa A nirjarA traNa jJAna viparItarUpe-ajJAnarUpe hoya che. te rIte pAMca jJAna vAstavika nirjarA gaNatI nathI. AtmA sAthe baMdhAyelA ane traNa ajJAna maLI jJAnanA kula bheda ATha thayA ane kamIne tapa dvArA DhIlA pADA AmAthI chUTA karavA nuM darzananA cAra bheda maLI kula 12 upayoga thAya che. e nAma nirjarA che. tethI ja kamInA meTI rAzinA kSaya thAya upayoga dareka jIvane hoya che ane te ja tenuM mukhya lakSaNa che. tethI ja karma dhIre dhIre sarvathA kSaya pAmI mekSa prApti che ane javAM ; che. jaDa ane jIvamAM bhedanuM lakSaNa A upayoga che. jIvane thAya. karmono sarvathA kSaya te mokSa. upayoga hoya che, ajIvane upayoga hoto nathI. nigadanA to jANavAne hetu jIvamAM paNa akSaranA anaMtamA bhAga rUpa upaga haMmezAM ughADo hoya che tema zAstro kahe che. TUMkamAM kahIe to prathama tattva eTale jIve, chellA tatva eTale mokSamAM praveza meLavavo che. prathama be tatva mAtra pachI Indriyo, yunio ItyAdinA varNana dvArA jIvanA reya tattva che, aMtima tattva mekSa upAdeya che, bAkInA cAra bhedonuM varNana karI zarIranA bhedonuM varNana karela che. te tamAM Azrava ane baMdha be heya che. saMvara ane nirjarA zarIra anAdikALathI AtmAne vaLagelAM che. te badhAMnAM e be upAdeya che. AsavamAM puNya hoya ke pApa hoya paNa mULamAM kArmaNa zarIra che. ApaNe je kAMI kriyA karIe te baMne karma ja che ane te baMnene bhagavyA vagara chUTakAro chIe tenAthI karma raja-kAmaNa pudagalanI vagaNa AmAM thato nathI - mokSa thato nathI. chatAM paNa pApa karatAM puNya sAthe ceTIne karmarUpe bane che. tene udayakALa thAya tyAre te sAruM. karma karavuM paDe tema ja che te zubha karavuM vadhu hitAvaha udayamAM AvI jIvane sukha-duHkha Ape che. ane tene lIdhe che. azubha nahi ja. e dRSTie je loko puNyane sarvathA temAM rahela karmonA anubaMdhane lIdhe pharI pharI navAM kama niSedha kare che te bIjAone unmArge dore che. gRhastha baMdhAtA jAya che. ane jIvanuM bhavabhramaNa cAlu rahe che. Ama zrAvakane vItarAgatA to thaI zakatI nathI ane je puNyanI anA anAdikALathI cAlyuM Ave che. paNa nA pADe tyAre AsavamAM beThela gRhastha aDhAre pApa- jIva-Atmadravya-dravyathI nitya che, te anAdikALathI che sthAnaka to sevato ja rahe ane puNya kare nahIM to pachI ane anaMtakALa sudhI rahevAno che. mATe tenA sukha-duHkhane parabhave te bicArAnI zI sthiti? lAMbI durgati sivAya vicAra karo atyaMta jarUrI che. jyAM sudhI samyajJAnatenA hAthamAM zuM rahevAnuM? samyadha thayela nathI tyAM sudhI anaMta anubaMdha karAvanArAM hA, puNya paNa beDI che paNuM te sonAnI beDI che. te paNa ke karmo baMdhAtA jAya che ane jIvAtmA saMsAramAM ane keda che paNa pApa sakhta kedanI sajA che tyAre puNya sAdI keda dugatimAM bhaTakato rahe che. mATe ja sauthI agatyanuM viziSTa che. najarakedanI jema che. baMne deya che chatAM pApa karatAM puNya kArya jIvane mATe samyagdarzananI prApti karavI te che. tene mATe sAruM. te mekSanI sAmagrI meLavavAmAM sahAyabhUta thaI zake - Amepalabdhi jarUrI che. che, tyAre pApa te mAtra durgatimAM bhaTakAvavAnuM ja kAma kare che. te pachI lekanuM varNana Ave che. graMthakAra lokanA nIcenA bhAgathI tenuM varNana kare che. sAta narakabhUmio, temAM rahela A sUtranuM udgamasthAna nArake-nAraka cho, te nArakabhUmie zenA upara rahela che, A sUtranuM mULa AgamomAM che. dvAdazAMgImAM ThANAMga vagere batAvyuM che. dareka bhUminI nIce asaMkhya yojananuM Jain Education Intemational Education Intermational Page #635 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 581 jIvanuM varNana. artha avata maLe che . thAya cheA dareka seka AkAzaaMtara che. chellI bhUmi nIce lokAkAza ane te nAza, baMgaDInI utpatti ane senuM kAyama rahyuM. paNa A pachI anaMta alakAkAza rahela che. AkAzanI upara tanuvAta, sUtranuM rahasya vizALa che. pachI ghanavAta, ane te pachI ghadha para dareka pRthvIo tIrthakara paramAtmAM gaNadharapadane yogya AtmAone rahelI che. te narakamAM nAraka chAnuM AyuSya vagere batAvI dIkSA letI vakhate 3qnaiphavA, viramaNavA, dhuphavA e tripada. pachI tiryamUlaka-manuSyalakanuM varNana Ave che. temAM sauthI Ape che. bIja-buddhinA dhAraka gaNadhara bhagavaMta tenA madhyabhAgamAM jaMbudvIpa che tenI cAre bAju valayAkAre- uparathI dvAdazAMgInI racanA kare che. cUDInI jema eka pachI eka samudra ane dvIpe AvelA che. evA asaMkhya dvIpa ane asaMkhya samudro che. jaMbudrAkSamAM AjanA vijJAnanI madadathI te samajavA prayatna karIe. bharata-aravata vagere kSetra che ane himavata vagere parvato pAla ane tenA sako tema ja dareka padArtha-vastu je che. tenuM tathA akarmabhUmi karmabhUmi AdinuM varNana che. rIte Apane dekhAya che tenI aMdara kSaNe kSaNe tUTavuM- te pachI devo, devonA bhedo, temane rahevAnAM sthAne, che bhAMgavuM thayA kare che. ApaNuM potAnA zarIranI aMdara abajanI saMkhyAmAM koza che ane vakhate vakhate temAMthI temanAM AyuSya vagerenuM varNana karI jIvatavanuM varNana pUrNa karoDonI saMkhyAmAM TaTe che-bhAMge che ane navA bane che. te arthamAM khare ja pudgala kSaNabhaMgura che. - pAMcamA adhyAyamAM ajIvanuM varNana Ave che. ajIva - AjanuM vijJAna kahe che ke- dareka mANasanI aMdara rahela pAMca che. AkAza anaMta che. AkAzano artha avakAza paramANuo (Sub-1 tomic paricles) jyAre sAmaspace che, sky nahIM. je dekhAya che ane jene hiMdImAM sAmAM maLe che tyAre temAMthI vartuLanI utpatti thAya che, AsamAna kahevAya che te to pugalaskaMdha che. A AkAza te TakarAya che ane naSTa thAya che ane A kriyA satata dareka jIva ane pudagalane avakAza-jagyA ApavAnuM kAma kare che. padArthamAM cAlatI rahe che. Ane vega dareka sekaMDe 10 22 temAM dharmAritakAya ane adharmAstikAya AvelA hoI te loka bane che. jyAM A be dro nathI te alAka kahevAya. arthAt 10 ne 10 thI 22 vakhata guNavAna (athavA tyAM eka mAtra AkAza che. bIjuM kazuM ja nathI. dharmAsti ekaDAne 23 mIMDA) eTalIvAra TUTe che. AthI A muddagalanuM sAcuM svarUpa jyAre anubhavathI jANavAmAM Ave tyAre kAya cAlavAmAM sahAyaka dravya che. tene midium sAdhana kahI zakAya. jema jevA mATe prakAza ane mAchalIne taravA jIvane tenI Asakti dUra thAya - rAgadveSa maMda paDe. mATe pANI jarUrI che tema. tene AjanI bhASAmAM Ithara A kriyA dareka rUpI sat padArthamAM dara vakhate thatI ja kahevAya che. adharmAstikAya te sthiratA karavAmAM sahAyaka che. hoya che. tethI A uparanuM sUtra che. ane sAthe ja bIjuM AjanI bhASAmAM tene gurutvAkarSaNa (Gravitation ) kahe sUtra batAve che ke-utpatti ane laya hovA chatAM temAM che. jyAM A traNa dravyo che, tyAM ane yudaMga rahe dhrauvya che-te vastu sadA kALa emanI ema rahe che, te che che. kALa sarvamAM parAvartana lAve che. tabhAva. je bhAvamAM-je rUpamAM vastu dekhAya che te bhAvanuM naSTa na thavuM (avyaya) te tenI nityatA che. dA.ta. ApaNuM manuSyo mAtra A tIracheM lekamAM Avela asaMkhya dvIpa zarIra, kAgaLa, makAna vagere padArtho bAdhabhAvamAM jevA che samudramAMthI phakta vacalA aDhI dvIpa (vacce AvatA be ? samudra)mAM ja rahe che. te pachInA AgaLanA dvIpa-samudramAM nahIM. tevA ja amuka kALa sudhI sthira dekhAya che, te tenI niyatA che. chatAM aMdarathI upara kahyA pramANe A darekamAM A dravyamAM phakta pugaladravya ja rUpI che. te varNa- AvI utpatti-vinAzanI kriyA cAlatI ja rahe che. gaMdha-rasa-sparza sahita che. tenAthI zabda, aMdhakAra, prabhA, te pachI Azravatattva samajAvavAmAM AvyuM che. dareka chAyA, tapa vagere pariNAme utpanna thAya che. pudagale karma kevI rIte ane kayA kayA kAraNathI baMdhAya che te ahIM saMgaThita ane vizakhalita paNa thAya che. batAvyuM che. dA. ta. koIpaNa bAbatamAM vidana karavAthI A adhyAyamAMnAM be sUtronA artha khAsa samajavA aMtarAyakarma, paniMdA, svaprazaMsA, chatA guNene DhAMkavA, je che : achatA doSane prakAzavA AdithI nIcagetra; tenAthI vipa rItapaNe uccatra vagere. tema ja atrata, iMdriya, AraMbha, 3fpAtra-catrauvya yu sat ko - 21 //. samAraMbha vagerethI karmo Ave che. duHkha, zeka, tApa, AkaMda, tabhAvAvyaya' nityam // 5-30 // vadha ityAdithI azAtA vedanIya ane anukaMpA, dAna, sarAgaA be sUtro khAsa samajavA jevA che. sAmAnya saMyama AdithI zAtA vedanIya baMdhAya che. ajJAnatapa, sarAgajIvone samajavA mATe ApaNe tyAM dAkhala apAya che ke - saMyama, dezavirati ityAdithI devagati; apa AraMbha sonAno hAra toDI temAMthI baMgaDI karAvIe tyAre hArano parigraha, saraLatA vagerethI manuSyagati; mAyAthI tiryaMcagati; rathI kamanIya che. ane Jain Education Intemational Page #636 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 52 mahAra', mahAparijhDa ityAdithI nakati baMdhAya che. tIrthaMkara nAmakarmanA baMdhahetue paNa aDDI' batAvyAM che. sAtamA adhyAyamAM viratinI vAta Ave che. temAM deza ane sarvAMthI be prakAre virati ane dareka vratanA aMteyArA vagerenuM varNana che. AThamA adhyAyamAM badhatattvanuM varjhana che, je kArAthI karmanA Asava thayo temAM AtmA sAthe kevI rIte badhAya che ane te karmAnuM zuM zuM nAma ApavAmAM Ave che te ahI batAvela che. mULa rakama ATha ane tenA uttara beka 148 batAvyA che. ahI' kanuM sAMgopAMga varNana che. navamA adhyAyamAM sahavara ane nirAtattvanuM svarUpa batAvyuM che. AsavanA nirodha te savara che. te gupti, samiti, 10 hima', bhAvanA, paraMparka ane cAritrayI thAya che ane tapathI savara ane nirjarA ane thAya che. savA nirA ja e sUtrathI tapathI baMne thAya che. uttama kSamA, mArdava, mAva vagere daza prakAranA dharma batAvela che, navatattva prakaSNumAM tene siMdhamAM kahevAmAM AvyA che. A eka prakAranA uttama guNA che ke je jIve keLavavA paDe che. anAdikALathI kAyA vaLagelA che te kayAcAne zara karavA ghAmAM AduM guno keLavavA joIe. tapanA mukhya be bekaH (1) bAtapa ane (2) artha'tara tapa. bAhya tapanA 6 kSetromAMthI prathamanA cAra bhedya mAtra keLavavA keTalA agharA che ane keTalA jarUrI che. pAMcamA bhojana sabaMdhI che. tenA artha e che ke - jIbha upara kAbU beTha kAryakozamAM bAhya leca, vihAra jevAM karyo uparAMta ahI" cogAnA sabhyanihane gupti kaDI che. pariSA sahana karavA ane eka sarakhA eka ja sthitimAM samitimAM jayaNApUrvakanI pravRtti che tyAre guptimAM samyaqa- lAMbe kALa rahevAnuM Ave che. chellA bheda salInatAmAM pravRtti ane nityu.tta bane che. jyAre tragraMtha yAganA vyApAra agApAMga gepavI rAkhavA - temAM baddhAsane lAMbe samaya sthira thAya aTakI jAya tyAre karmabaMdha thatA nathI zelethI besavu, eka ja khAsata para besavu vagere Ave. tene kai avasthAmAM caudamA gurusthAne kamanA atyaMta savara jANIne jIva ka teDavA mATe AvI rIte tapa kare tethI thAya che. teramA gurusthAne patra yAga hovAthI pUrNakamAM tUTe che. savara thatA nadhI, AtmAne dabAvamAM joDavAmAM Ave. saMkalpa-vikalpa rahita avasthA Ave tyAre strI bALa karmAnA AsavanA nidha thAya. A avasthA dhyAnamAM Ave che ane khAsa karIne AtmaramatA-vaparamatAmAM jyAre mana lIna thAya che tyAre tIvra vege karmonI nirjarA thAya che. je ' jJAnatriyAyAM mekSa: ' kahyuM che te AtmajJAna ja che, jemAM jAtmA viSenuM pAtAne jJAna thayela che, tenu" "na thaI gayuM che ane temAM AtmaramaNatA e ja kriyA, ke je karmA kApI meAkSadAyaka bane che. A svarUparamaNutA-AtmaramaNatAnI sthiti lAvavA mATe pahelAM svaramaNutA yAga sAdhatAM zikhavuM hoI e te zikhI temAM mAgaLa vadhatAM e. A varUparamAmAM praveza thAya che. digambara sapradAya A graMthane amRta mAne che. tenA A sUtra parathI teSAe dazalakSaNadhama - daza kSamA Adi dharmAna manAvavA mATe ja 10 nivasanI paryuSaNAnI ArAdhanA rAkhI che. jema zvetAMbara sa'pradAyamAM navapaddhanI Aya vIza A mAM eka eka padanI ArAdhanA jainarasinAsi mATe eka eka divasa che, tema digambara sa'prahAyamAM eka eka dharmanI ArAdhanA eka eka divase karavAmAM Ave che te bhAdaravA suda pAMcamathI bhAdaravA suda 14 sudhI temanI pApaCnI ArAdhanA cAle che. pachI pISa ane tene jItavA tathA bAraprakAranI bhAvanA, cAritra vagerenuM vadhyuta karI paDI, bAhya ane atara tapanuM vana che. tenA 12 bheda che, tenAthI karmonI nirjarA thAya che. temAM khAsa karI aMtima traNa bheda samajavA jarUrI che. cha prakAre mAgha ane cha prakAre abhyaMtara tapa have abhyaMtara tAmAM pathama tratru bheda che - prAyazcitta, prAyazcittamAM karela pApanuM pratikramaNa, matathI pastAve, vinaya ane vaiyAvacca. e darekanA paNa aneka bheTa che. chevaTe guru pAse pApanuM prakAzana karI tenI AlocanA - levI te Ave. vinaya - vaiyAvacca pazu meATAe pratye thAya. Ama prathamanA A traNu abhyaMtara tapamAM thoDuMka paNa bIjAnu AlaMbana De che. tyAre DelA jhumAM to eka mAtra anu ja Alamana rahe che. svAdhyAya, kAussagga ane dhyAna. pahelA dhyAna ane pachI kAusagga mUkela che. tyAre tattvArtha game sUcanI gALAmAM chellA beMnA krama khuya che. temAM sUtramAM upara batAvela krama che. svAdhyAya zabdamAM sva + adhyAya e zabda che. tenA artha samAsa judo pADatAM be rIte thAya che. sva vaDe adhyAya (tRtIyAtapuruSa) ane svanA adhyAya (SaSThIta puruSa) sva vaDe yugethI adhyayana karavu, bhALela gayA pharI gI javI. adhyAya e Aje pracalita atha che. peAtAnI meLe pustaka bIjo artha che ravanA aghyAya. sva eTale peAtAnI jAta prathama tA pAnAnA gAya jovA - jANavA-vicAravA. gudAne vikasAvavA ane dodhonA tyAga karavA. bIjI rIte thayuM UMDA utaranA va eTale pote potAnI aMdara zuM che ? ane zuM zuM thAya che ? te jovuM ane jANavu ane te paNa dRSTAthI. e sAcA hAthAya che. AthI vattA Page #637 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 583 keLavAya. potAnI aMdara thatAM parivartana te jotA hoya che. tyAjya kahela che. dharmadhyAna ane zukaladhyAna AdaraNIya tethI te pudgala ane aNu - paramANuonuM kharuM svarUpa tenI che. tenuM svarUpa zAstrodvArA khAsa samajavA yogya che. sAme AvatuM jAya che. audArikavargaNA, bhASA ane dazamA (chellA) adhyAyamAM mokSanuM varNana Ave che. A manovargane paNa jANI zake, A rIte ajIvatavane paNa adhyAya atyaMta TUMke mAtra cha sUtramaya che. temAM ja ghAtIjANI zake. tenAthI AgaLa vadhIe te sva eTale AtmA, karmono kSayathI kevalajJAna thAya che. baMdhahetuno abhAva thavAthI tenuM adhyayana - tenuM darzana, ane temAM ja lInatA - ramaNatA. navA karmo AvatA nathI. nirja rAthI pUrva karmo kSaya pAme che. A ravarUpamaNutA meLavavA mATe pahelA svaramaNatAthI karmono saMpUrNa kSaya thavAthI AmAM mukta thAya che. jIva mokSe zarUAta karavI paDe ane te pachI svarUpamaNutAmAM javAya jAya tenAM kAraNo, mokSe janAra cho keTalA bhede mokSa ane te ja sAce svAdhyAya, karmo jhaDapathI kApavAnI rIta. prApta kare tenuM varUpa batAvI graMtha pUrNa karavAmAM Avela che. te pachI kAussaga Ave che. kAussagna eTale kAyAne graMthanuM kada ekadama nAnuM hovA chatAM te bahu arthasabhara utsarga. potAnI zArIrika sthiti anusAra kAyAnA vyApAra ane janatatvajJAnanuM suMdara jJAna Apato eka mahAna graMtha che. tyAga karavo. eka ja Asane besI dRSTAbhAve jovAnuM. ane badhA tatvajijJAsuo mATe mahAna Adarane pAtra che. bIjI rIte kAyAnI mamatA mUkI sthira citte navakAra ke logassa sUtra vacane - bhASAne vyApAra zakaya rIte choDIne Aje A graMthano abhyAsa ocho thayo che, tethI jainagaNavA te paNa kAussagga kahevAya che. kuLa ane viziSTa dharmasAmagrI pAmyA chatAM moTA bhAganA jeno viziSTa tattvajJAnathI vaMcita rahe che, tethI dareka te pachI dhyAna Ave che. Aje moTe bhAge jApane ja jainoe Avazyaka kriyAnA sUtrone abhyAsa karI jIvavicAra, dhyAna kahetA hoya che. jA5 navakAravALI ke mALAthI thAya navatatva, tattvArthasUtra, karma graMtha vagere tattvajJAnane lagatA che tema ja naMdyAvarta, zaMkhAvata Adi aneka prakAre thAya che. graMthano khAsa abhyAsa karavo joIe jethI potAne puNyanA paNa jApa ane dayAna baMnenI prakiyA judI che. vaLI ghaNu yoge maLela jainatva sArthaka thAya. jAtajAtanI kalpanA karIne dhyAna kare che. temAM khAsa pracalita paddhati AgneyI dhAraNA, vAruNI dhAraNa ItyAdi che. vaLI janadharmanA pAyAnA tattvajJAnano samAveza karato A sImaMdharasvAmI ke samavasaraNa AdinI mAnasika kapanA karI tatvArthAdhigamasUtra nAmano graMtha atizaya mahattva che. paNa dhyAna karAya che. paNa viziSTa koTinuM dhyAna eka ja badhA ja tanuM vAstavika svarUpa A graMthamAM AvI jAya Asane zAMtapaNe besIne potAnI jAtanuM nirIkSaNa karavuM te che. te che. jenadharmanuM hArda jANavA mATe A graMthanuM adhyayana che. tenAthI pitAnA AtmAmAM thatAM parivartana pakaDAvA avazya karavuM joIe. tenA upara ciMtana-manana karavuM lAge che. A saMvedano prathama sthUla hoya che pachI dhIme dhIme joIe. ane tenAM mULasUtre kaMThastha karavAM joIe. UMDA-gherA ane sUkama banatA jAya che, ema karatAM pudaMgalanA dareka AtmAo A graMthanuM adhyayana-manana-ciMtanabadhA khela samApta thatAM Amadraya paSTa bhAsavA lAge che. nididhyAsana karI sva-pa2 kalyANamAM AgaLa vadhe evI zAstromAM cAra prakAranA dhyAnamAM Arta ane rIdradhyAnane aMtaranI abhilASA. yLa viziSTa sthAna nathI jAtanuM nirIkSa karo ane tenAM mULo ja ratha ? che I .. * A . 7 ( Jain Education Intemational Page #638 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 184 ( Telas jainaciMtAmaNi Page #639 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jena gaNita ane tenI mahattA (munizrI samazekharajI ma. nA ziSya munizrI ratnazekharasAgara jaina Agama graMtho mukhyatve cAra bhAgamAM vaheMcAyelA che. gaNitAnuyeganuM varNana karavuM ucita che. 1 dravyAnuyoga 2. gaNitAnuga 3. caraNakaraNanuyAga 4 gaNita e sava vidyAono pAyo che. gaNitanA jJAnathI dharmakathAnuga buddhino vikAsa thAya che. prAcIna samayamAM paNa ApaNuM jananA dareka Agama graMthamAM cAre cAra anuga dezamAM bhASA ane gaNitanuM jJAna ApavAmAM AvatuM hatuM. samAyela che. prave dareka Agama graMthonA pratyeka zlokanA vartamAna samayamAM bhaNAvavAmAM AvatA Itara viSAnuM jJAna cAra cAra anuyoga thatA hatA. paNa e cAre anuganI te vakhatanA jamAnAmAM ucita jaNAtuM na hatuM. eTalA mATe paddhati pUrvAcAryonI sAthe jatI rahI. atyAranA paDatA bhASA ane gaNitanA viSaya saMbaMdhi aneka graMthanI racanA kALamAM haMDA avasapINInA pAMcamA ArAmAM lokonI smRti prAcIna RSimunioe karelI che. ApaNA dezamAM gaNitanA ghaTatI javA mAMDI, ochI thavA mAMDI. tene laIne jainAgamanA pustako gadya ane padya rUpamAM jovA maLe che. gaNita sUphamaabhyAsIone abhyAsanI anukULatA rahe te lakSyamAM jJAnanA AdhAre jyotiSIoe paMcAMgonI racanA karI. sUrya, rAkhI tathA cAre anuyoga jaLavAI rahe te hetune laI caMdragrahaNanI, tema ja anya jarUrI mAhitI agAuthI ApI pUrvAcAryoe Agama graMthanI cAra vibhAgamAM vahecaNI zake che. ApaNuM bhAratamAM AryabhaTTa nAme mahAna gaNitakarI dIdhI. zAstrI thaI gayA. temaNe gaNitanA viSayamAM aneka graMthonI 1. jemAM SaDUdravyonI mukhyatA hatI tene dravyAnugamAM racanA karI che. tema ja thoDA varSo pahelA kAzImAM mahAmahosamAvI lIdhA. pAdhyAya divAkara zAstrIjI gaNitazAstranA prakhara vidvAna hatA. vilAyatanA mahAna gaNitazAstrAo je gaNitanA dAkhalA2. jemAM gaNitanA mukhyatA hatI tene gaNitAcAgamAM eno ukela lAvavAmAM asamartha nivaDyA hatA tenA gaNitanA samAvI lIdhA. dAkhalAone divAkara zAstrIjIe ukela lAvIne bhAratIya 3. jemAM caraNasittarI ane karaNasittarInI mukhyatA hatI gaNita paddhatino prabhAva vizvamAM phelAvyA hatA. AvA tene caraNakaraNanugamAM samAvI lIdhA. viSayanuM jaina graMthomAM paNa sUkama varNana kareluM che. A varNana dhyAnapUrvaka abhyAsamAM lAvavAmAM Ave to gaNita 4. ane jemAM dharma kathAonI mukhyatA hatI tene dharma- jevA gahana viSayane samajavAmAM saraLatA rahe. kathAnugamAM samAvI lIdhA. ahIM A nAnA nibaMdhamAM gaNitazAstranA pAribhASika (1) dravyAnuyogamAM Sadravya (1. dharmAstikAya, 2. ' zabdonI mAhitI paNa ApavAmAM AvI che. pAribhASika adharmAstikAya, 3. AkAzAstikAya, 4. pudagalAstikAya, 5. zabdonI mAhitInA abhAve gahana viSaya samajavo muzkela jIvAstikAya, 6. kAla), tathA jIvAda navato Adino paDe, tethI A muzkelI dUra karavAno meM namra prayAsa karyo che. samAveza thAya che. (2) gaNitAnugamAM sUrya, candra, nakSatra AdinI dainika, - have ahIM 1. aMgula, 2. yojana, 3. raju, 4. palyopama, vArSika Adi cAra gati, dareka prANIonA AyuSa Adina 5. sAgaropama, 6. saMkhyAta, 7. asaMkhyAta, ane 8. anaMta samAveza thAya che. A pAribhASika zabdone bheda-prabheda sahita vistArapUrvaka samajAvIzuM. (3) carakaraNAnugamAM caraNasittarI evaM karaNasittarI saMbaMdhI bAbatone samAveza thAya che. [1] aMgula - aMgula eTale AMgaLa, AMgaLI. (4) dharmakathAnugamAM pUrve thayela ArAdhaka tresaThasalAkA pUrve prAyaH dareka vastuo AMgama, veta, hAtha, mUThThI puruSo, satIo, saMta Adi mokSamArganI sAdhanA karanArA- * Adi dvArA mApavAmAM AvatI hatI. haju paNa mapAya che. enA jIvana prasaMgeno samAveza thAya che. AMgala traNa prakAranA che - A nibaMdhamAM cAre anugonuM varNana na karatAM phakta (1) usedhAMgula Jain Education Intemational Page #640 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 586 jenaratnaciMtAmaNi (2) pramANAMgula 8 hemavata ane haraNyavata kSetronA cugaliyAnA kezane = (3) AtmAMzula 1 pUrva videha ane pazcima videhakSetranA mANune (1) usedhAMgulaH- "kaMmato vRjata aMgulamara kezAgra thAya che. usedhAMgulama? paramANu AdinA kramazaH vRddhithI 8 pUrva videha ane pazcima videha kSetranA mANasenA kezAna= thayelo je aMgula te usaidhAMgula kahevAya che. 1 bharatakSetra ane airavatakSetranA mANasone kezAgra thAya che. atre paramANunA be bheda che- 8 bharatakSetra ane airAvata kSetranA mANasonA kezAnI = (1) sUkSma paramANu (2) vyavahArika paramANu 1 lIkha thAya che. savAlaH- paramANunA be bheda pADavA che paNa paramANu tene 8 lIkhanI = 1 jU thAya che. ja kahevAya ke je avibhAjya hoya. tethI sUkSama 8 jUnI = 1 yavane madhyabhAga thAya che. paramANu je che tene ja paramANu kahI zakAya. vyavahArika paramANune paramANu kema kahI zakAya? 8 yavanA madhyabhAgane = 1 utsadhAMgula thAya che. javAba - ahi nizcayanayanI dRSTie to je sUkSama paramANu A utsadhAMgulane traNa bheda che. che tene ja paramANu kahevAya che, ane te avibhAjya 1. sUcI aMgula 2. pratara aMgula 3. ghana aMgula che. vyavahArika paramANu te skaMdha che. anaMta sUkSma (1) sUci aMgula - sUci eTale zreNI, Ane ApaNe paramANuone jaththo che. paraMtu atre vyavahArika para- traNa pradezanA udAharaNathI samajAvIzuM. hakIkatamAM te A mAgane paramANu tarIke je kahIe chIe te nizcayanayanA saci utsAMgalanA asaMkhyAta pradeza che. dRSTie nahIM magara vyavahAranayanI dRSTie paramANu kahevAya che. asalamAM te skaMdha che. kevalajJAnamAM (1 pradeza jADI, 1 pradeza pahoLI, 3 pradeza lAMbI seya cAkSuSa ane vibhAjaya vyavahArika paramANunA AvI rIte 3 pradeza pramANuvALuM sUci utsAMgula mAnavuM. koI paNa zastra dvArA TukaDA karI zakAtA nathI. evaM kharekhara sUci utsadhAMgulanA asaMkhyAta pradeza hoya che. atyAranA evA keI sAdhana nathI ke jenA dvArA te ahi te samajavA mATe 3 pradeze mAnavAmAM AvyA che.) vyavahArika paramANune joI zakIe. te pachI narI (2) pratara aMgula - pratara eTale AMkhe te jovAnI vAta ja kyAMthI hoya. mATe tene eka paDa. paDa paramANu kahIe chIe. vyavahAranI gaNatarImAM sahuthI samAna je aMgula te pratara aMgula. prathama che tethI vyavahArika paramANu kahIe chIe. sUcI usedhAMgula 4 sUcI utsadhAMgula pratara usedhAMgula. anaMta sUkrama paramANuono = 1 vyavahArika paramANu thAya che. ' sa (upara sUcI udhAMgulanA 3 pradeza kapelA che. eTale anaMta vyavahArika paramANuonI = 1 uzleSaNa kSaNika 343=9 pradeza pramANa pratara utsadhAMgula mAne.) thAya che. (3) ghana aMgula - ghana eTale nakkara. enI laMbAI, 8 uglaNa zlakSiNakAnI = 1 zlaNa zlakSiNakA thAya che. pahoLAI, jADAI traNe samAna hoya che. eTale pratara aMgula x sUcI aMgula = ghana utsadhAMgula, 8 zlaNa zlaphikAno = 1 Urdhvare thAya che. (upara pratara aMgulanA nava pradeza ane sUcI aMgulanA 3 8 UrdhvareNune = 1 traNa thAya che. pradeze mAnelA che. eTale 9*3=27 pradeza pramANu ghana 8 trasaraNane = 1 ratharoNu thAya che. use dhAMgula mAne.) use dhAMgulanA mApa dvArA sava" prANIonA zarIra mapAya che. 8 rathareNune = 1 kurukSetranA yugaliyAno kezAgra thAya che. (2) pramANuAMgula -yugAdi prathama tirthaMkara zrI RSabha deva prabhu evaM bharata cakravarti A 8 kurukSetranA ra liyAnA kezAna = 1 harivarSakSetra eva be jemAM pramANabhUta che te ramyakSetra cagaliyAno kezAgra thAya che. pramANAMgula kahevAya che. 8 harivarSa (tra eva ramyakakSetranA yugaliyAnA kezAna = A pramANagala, usedhAMgula karatA laMbAImAM 400 1 hai vata ane haraNyavata kSetranA yugaliyAno kezAgra gaNo ane pahoLAImAM 2 gaNe hoya che. jADAI mAM paNa thAya che. 2 gaNe hoya che. Jain Education Intemational Education International Page #641 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagna tha ( keTalAka 1000 gaNA kahe che. teA samanvaya A rIte thaI zake-laMbAI 400xpaheALAI 2=1000 gaNuA. ) nAbhirAjAnA putra zrI RSabhadeva prathama tirthaMkaranI ucAI utsedhAMgulanA mApe 500 dhanuSa (1 dhanuSanA 96 AMgala thAya che eTale 100=48000 utsedhAMgula ) hatI. dareka tirthaMkarA sva aMzule 120 AMgala pramANa UMcA haiAya che. ( lalATa sudhI 108 a*gula+12 a'gulanI zikhA=120 AMgala. ) pramANAMgulanA mApa dvArA parvata, pRthvI, meru paryaMta Adi zAzvata padArtho mapAya che. (3) AtmAMzula :-- je kAlamAM jee peAtAnA AMgala thI 108 AMgala UMcA hAya temanu* aMzula AtmAMzula kahevAya che. AtmAMzula dareka kALamAM judA judA hAya che. eTale acAkkasa hAya che. 2 utsedhAMgula = 1 zrI zramaNabhagavana mahAvIranuM AmAMgula thAya che. 400 utsedhAMzula = 1 bharata cakravartinuM AtmAMzula thAya che. A AtmAMzulanA mApa dvArA vAva, taLAva, kUvA, ghaTa, nagara, killA, varu, zastra, AbhUSaNa Adi tathA indriyAnA viSayA Adi azAzvata padArtho mapAya che. kRtrima padArtho A mApa dvArA mapAya che. [2] ceAjana :--A yAjana pAda veta Adi gaNatarI dvArA jaNAvAya che. ahI' pAda, veta, hAtha, kukSi, dhanuSya, daMDa, yuga, musala, nAlikA, kAsa ane yAjana je kahevAnA che te je AMgalathI gaNatarI karavAmAM Ave te prakAranA jANavA. jo utsedhAMgulathI gaNatarI karavAmAM Ave teA utsedhAMgulanA pAda vagere samajavA. jo pramANAMgulathI gaNatarI karavAmAM Ave te pramANAMgulanA pAda, veta vagere samajavA. ane jo AmAMzulathI gaNatarI karavAmAM Ave tA AtmAMzulanA pAda vagere samajavA. 6 a gula ( paheALAI dvArA ) = 2 pAda = 1 veta 2 veMta - 1 hAtha 2 hAtha = 1 kukSi 1 pAda ( paheALe! nahA lAkhe) 2 kukSi (96 AMgala ) 2000 dhanuSya = 1 kAsa 4 kAsa = 1 yAjana 587 = 1 dhanuSya [daMDa, yuga ( musala ) ane nAlikA e traNenuM mApa dhanuSya jeTaluM' ja hAya che. ] upara jaNAvela pramANe darekanA (1) utsedhAMzula (2) pramANAMgula (3) AtmAMzula ema traNa traNa prakAra thayA. [3] rajju :-- A rajjune pramANAMgulanA mApa dvArA thayela ceAjanathI jAvuM. asaMkhyAta kATAkATIyeAjana (pramANAMgulathI niSpanna ) 1 rantu jANavA. [4] patyeApama :~~ palpa eTale kUvA, khADo. pakSa (kUvA, khADA )thI niSpanna je, te paDyeApama kahevAya che. paDyeApamanA 6 bheda che (1) mAnnura uddhAra paDyeApama (2) sUkSma uddhAra paDyeApama (3) Adara ahvA paDyeApama (4) sUkSma addhA patyeApama (5) khAdara kSetra paDyeApama (6) sUkSma kSetra paDyeApama dareka paLyeApama ane sAgaropamanI gaNatarI karatI vakhate jaNAvela traNa hakIkatA khyAlamAM rAkhIne ja gaNatarI karavAnI che. (1) palya (kuvA )nuM mApa (2) khAla (3) palyane khAla dvArA bharavAnI paddhati (1) palya ( kuvA )nuM mApa H-- 1 caiAjana lAmbA, 1 ceAjana paheALA tathA 1 ceAjana uDA kuvA levA. utsedhAMgulanA mApathI thayela yeAjana levA. (2) khAla H-- devakuru ane uttarakurumAM janmelA yugalIka mAlakanA 1 thI 7 divasanA vadhelA khAla levA. (3) padma (kUvA )ne khAladvArA bharavAnI paddhati :-- khAlakha`DA dvArA kUvAne kAMThA sudhI ThAMsIThAMsIne evA tA bharavA ke pANI nhAethI aMdara pANI jAya nahI.. * Page #642 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 588 jenaratnaciMtAmaNi emAM rahela bAla khaMDane agni bALI zake nahIM, zaMkA - ThAMsI ThAMsIne bharela bAla khaMDa hovAthI kRvAmAM tathA e kavA upara thaI e bAlakhaMDo ne khuMdatI khuMdatI bAla khaDone nahIM spazIne rahela AkAza pradeza hoya ja sapUrNa cakravatInI senA nIkaLI jAya te tasumAtra paNa kyAMthI ? ane askRSTa AkAza pradeza ja nathI te nahIM dabAya nahIM. spezIne rahelA AkAza pradezonuM uddharaNa paNa kyAMthI hoya? (1) bAdara uddhAra palyopama - bAlakhaDe dvArA kUvAne samAdhAna :- nahI spazIne rahelA AkAza pradezane bharavo. pachI samaye samaye eka eka bAla khaMDa samajavA mATe koThAramAM bIjA Adi bharavAnuM udAharaNa kADhavA pUrvaka jeTalA kALe ko khAlI thAya teTalA apAya che. te A pramANe, kALane bAdara uddhAra paryApama thAya che. AnA eka koThArane bIjorA phaLathI Akhe bharI devo. have saMkhyAta samaye thAya che. pachI eka paNa bIjorAnuM phaLa na samAya zake evA A sama uddhAra palyopama: ahi pratyeka bAlanA asaMkhya che? ke ThAramAM vacce vacce khAlI jagyA rahe emAM enA karatA asaMkhya khaMDo karI kUvo bharI bAla khaMDane kadamAM nAnAM hoIne) AmalA bharatA samAI jaze. have thaye samaye kADhavA dvArA kavAM khAlI thavAmAM bIjorA, AmalA bharela chatAM paNa emAM bAra bharatA samaya ja kALa vyatIta thAya teTalA kALanuM sUkSma uddhAra jaze. bIjerA, AmalA, bAra bharyA pachI paNa khAMDa bharato. palyopama thAya che. AnuM kALamAna saMkhyAta karoDo samAya jaze. vanuM che. to zuM thayuM? bIjorA bharyA pachI paNa te bIjorAone (3) bAdara addhA palyopama :- bAla khaMDo dvArA bharela nahIM spazIne rahela AkAza pradezo hatA te ja AmalA kavAne se se va bAla khaMDane kADhavA pUrvaka khAlI samAyAne! ane tyAra pachI paNa bannene nahIM spazIne rahela thavAmAM jeTalo kALa pasAra thAya teTalA kALanuM bAdarA AkAza pradezo hatA te ja bera ane khAMDa samAyI ne! addhA palyopama thAya che. | basa evI ja rIte bAla khaMDathI bharela kuvAmAM bAla (4) sUkSama addhA palyopama - pratyeka bAlanA asaMkhya [ asakhya khaMDene nahIM spazIne rahela AkAza pradeze paNa hoya che. asaMkhya khaMDo karI tenA dvArA ko bharavo. se kemake bAla khaMDo karatA AkAza pradezo sUkSama che. eTale se varSe eka eka bAla khaMDane kADhavA dvArA jeTalA jeTalI nahIM spazIne rahelA AkAza pradeza che te teonuM uddharaNa kALe ka khAlI thAya teTalA kALanuM sumi aThThA paNa hoI zake. palyopama thAya che. [ 5] sAgaropama -sAgara eTale darIyo-samudra, sakSama addhA palyopama evaM sUkSama adhyA sAgaropamanA sAgaranI jene upamA ApavAmAM AvI te sAgaropama mApathI nArakI AdinA AyuSya, karmonI sthiti tathA kahevAya che. pRthvIkAya Adi jIvonI kAyasthiti vagere jIvanakALa sAgaropamanA 6 bheda che - mapAya che. (1) bAdara uddhAra sAgaropama (5) bAdara kSetra palyopama - bAla khaMDo dvArA ko bharavo. have bAla khaMDane spazIne rahelA AkAza pradezane (2) sUkSama uddhAra sAgaropama samaye samaye kADhavA dvArA jeTalA kALe kUvo khAlI (3) bAdara addhA sAgaropama thAya teTalA kALanuM bAdara kSetra palyopama thAya che. (4) sUkSama addhA sAgaropama AnuM kAlamAna asaMkhyAta kAlacakranuM che. (5) bAdara kSetra sAgaropama (3) sUphamakSetra palyopama :-pratyeka bAlanA asaMkhya (6) sUmakSetra sAgaropamAM asaMkhya khaMDa karI tenA dvArA ke bharo. have bAla khaMDane spazIne rahelA ane nahIM spezIne rahelA AkAza (1) daza koTA keTI bAdara uddhAra palyopamanuM = 1 pradezone kADhavA, ema samaye samaye eka eka AkAza pradeza bAdara uddhAra sAgaropama thAya che. kADhavA pUrvaka jeTalA kALe ka khAlI thAya teTalA kALanuM (2) daza keTa keTI sUkSama uddhAra palyopamanuM = 1 sUma kSetrapalyopama thAya che. sUphalma uddhAra sAgaropama thAya che. - A sUphamakSetra palyopamanuM kALamAna, bAdarakSetra (3) daza koTA koTI bAdara addhA palyopamanuM = 1 palyopamanA kALa karatA asaMkhyAta gaNuM che. bAdara addhA sAgaropama thAya che. Jain Education Intemational Page #643 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 589 (4) daza kaTA keTI sUkSama addhA palyopamanuM = 1 pyAlAne bharavAnI paddhati koI paNa pyAlo sarasavanA sUkama addhA sAgaropama thAya che. kaNo dvArA cheka vedikA sudhI upara zikhAnI jema evo te (5) daza kaTA koTI bAdara kSetra palyopamana -1 bharavI ke pachI eka paNa sarasavano kazuM na samAya. bAdara kSetra sAgaropama thAya che. - have upara kahela mApavALa anavasthita pyAlo bharavo. (6) daza keTa keTI sUkama kSetra palyopamanuM = 1 sarasathI bharela anavasthita pyAlo eka hAthe upADa ane bIjA hAtha dvArA emAM rahela eka sarasava kaNane laI sUphamakSetra sAgaropama thAya che. jaMbudvIpamAM pheMka, pachI eka kaNu lavaNa samudramAM pheMkavo, [6] saMkhyAta -saMkhyAtanA 3 bheda che: pachI eka kaNa dhAtakI khaMDamAM pheMkavo, pachI eka kaNa (1) jaghanya saMkhyAta kAledadhisamudramAM pheMka, pachI eka kaNa puSkaravAra dvIpamAM (2) madhyama saMkhyAta pheMko. A pramANe kamasara dvIpa ane samudramAM eka eka sarasava kaNa pheMkavA pUrvaka je dvIpa athavA samudra A anava(3) utkRSTa saMkhyAta sthita pyAlo khAlI thaI jAya te dvIpa athavA samudra jevaDI (1) jaghanya saMkhyA :- (2) je saMkhyA che te jaghanya laMbAI ane pahoLAIvALA karIne A laMbAI ane pahoLAIvALo bIje anavasthita pyAlo levo. saMkhyAta jANavI. eka (1)nI saMkhyAnI gaNanA nathI. paNa enI UMDAI eka hajAra yojana ja rAkhavAnI. (kaI (2) madhyama saMkhyA - traNa (3) Adi je saMkhyA paNa anavasthita pyAlAnI UMDAI 1 hajAra yojana ja che te madhyama saMkhyAta jANavI. rAkhavAnI che. laMbAI pahoLAImAM pheraphAra hoI zake.) utkRSTa saMkhyAtamAMthI eka nyuna sudhI madhyama saMkhyAta have A anavasthita pyAlAne pUrvanI peThe sarasavanA hoya che. kaNe dvArA bharo ane enA pachInA dvIpa ane samudramAM kamasara eka eka kaNa pheMkavApUrvaka khAlI thAya tyAre tenI jema 1 thI laI 9 sudhI ekama kahevAya ane e ekama sAkSIrUpe (tenI gaNatarI mATe) eka judo sarasavakaNu laI nA 9 bheda che tema madhyama saMkhyAtanA saMkhyAtA bheda che. zalAkA nAmanA pyAlAmAM nAkho. have je dvIpa athavA upara kahyuM ke utkRSTa saMkhyAtamAMthI eka bAda karatAM samudra A anavasthita pyAlI khAlI thaye te dvIpa ke samaDha je rahe te madhyama sakhyAtanI chellI saMkhyA che, to utkRSTa jevaDI ane vasthita pyAlI levA. ane pUrvanI peThe sarasavanA saMkhyAta kone kahevAya e jaNAvAya che. kaNa bharI pahelAnI jema enA pachInA dvIpa ane samudro mAM kamasara eka eka kaNa pheMkavA pUrvaka khAlI karI sAkSI (3) utkRSTa saMkhyAta - utkRSTa saMkhyAta ApaNe rUpe eka judo sarasava kaNa, pUve jemAM sAkSIkaNu nAkhela pyAlA ane sarasavanA udAharaNathI jANavAnuM che. te A che te, zalAka pyAlAmAM nAkhavA. AvI rIte anavasthita pramANe pyAlA vAraMvAra bharatAM ane khAlI thatA tenA sAkSI sarasava ahIM 4 pyAlA levAnA che, jenA nAma nIce pramANe che. ko dvArA jyAre zalAkA pyAlA, eka paNa kaNa ne samAya (1) anavasthita pyAlo (2) zalAkA pyAlo te, bharAI rahe tyAre je dvIpa ke samudra anavasthita pyAla khAlI thayo hato te dvIpa ke samudra jevaDo anavasthita (3) prati zalAkA pyAlo (4) mahAzalAkA pyAla pyAlo laI sarasavanA kaNethI pUrva rIte bharavo. pyAlAnuM mApa -pratyeka pyAlA 1 lAkha yojana lAMbA, have khAlI thatA anavasthita pyAlAnA sAkSI sarasava1 lAkha jana pahoLA levAnA che. jeono gherAvo tathA UMDAI 1 hajAra yojana hovI joIe. (ahIM jana kaNothI bharAyelA, zalAkA nAmanA pyAlAne upADI temAM rahelA sarasava kAne anavasthita pyAlo khAlI thayela dvIpa pramANagulathI niSpanna levA.) vaLI e pyAlA 8 ejana ke samudranI pachInA dvIpa ane samudromAM kramasara eka eka UMcI jagatI ( dIvAla) vAlA levA, e jagatI (dIvAla) sarasava kaNa pheMkavA. A rIte pheMkavA dvArA zalAkA pyAla uparanA bhAge 2 koza UMcI vedikAvALI hovI joIe. khAlI thatA tenI sAkSIrUpe jude eka sarasava kaNa pratiA pyAlA jANe UMcI Doka karIne dvipa ane samudrone zalAkA nAmanA pyAlAmAM nAkho. pachI pUrve bharI rAkhela jotA hoya evA dekhAze. anavasthita pyAlAne upADI zalAkA pyAlo khAlI thayela atre khAsa khyAlamAM e rAkhavAnuM ke prathama anavasthita dvApa ke samudranA pachInA dvIpa ane samudramAM kramasara eka nAmano pyAle je che tenuM mApa acokkasa che. magara eka sarasava kaNa pheMkavApUrvaka khAlI karI sAkSIrUpa eka jude pAchaLanA je zalAkA, prati zalAkA ane mahAzalAkA sarasava kayuM zalAkA pyAlAmAM nAkho. ane je dvIpa ke e 3 pyAlA che teonuM mApa upara kahela pramANe cokkasa che. samudra te anavasthita pyAlo khAlI thayo te dvIpa ke samudra Jain Education Intemational Page #644 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 50 jainaratnaciMtAmaNi jevaDo anavasthita pyAlo laI pUrva peThe bharI enA pachInA (7) jaghanya asaMkhyAta asaMkhyAta dvIpa ane samudromAM kramasara eka eka sarasava kaNa pheMkavA (8) madhyama asaMkhyAta asaMkhyAta dvArA khAlI karI pUrvanI jema judo eka sAkSI sarasava karyuM zalAkA pyAlAmAM nAkhavo. (9) utkRSTa asaMkhyAta asaMkhyAta (1) jaghanya parIksa asaMkhyAta - utkRSTa saMkhyAta (upara AvI rIte anavasthita pyAlAo khAlI karavA pUrvaka batAvela) che. temAM eka sarasava kaNa bheLavavAthI jaghanya tenA sAkSI sarasava kA dvArA zalAkA pyAlA bharavA. parIna parItta asaMkhyAta thAya che. zalAkA pyAlAo khAlI karavA pUrvaka tenA sAkSI sarasava kaNe dvArA pratizalAkA pyAlA bharavA. tema ja sAkSI (2) madhyama parItta asaMkhyAtaH- jaghanya parItta asaMkhyAtasarasava kaNothI bharAyelA pratizalAkA pyAlAone khAlI mAM eka sarasava kaNa umeratA madhyama parI asaMkhyAta thAya karavA pUrvaka tenA sAkSI sarasava kaNo dvArA mahAzalAkA che. utkRSTa parI asaMkhyAtamAM eka nyUna sudhI madhyama pyAlo bharavo. have A mahAzalAkA pyAlAne khAlI parIksa asaMkhyAta jANavA. A madhyama parItta asaMkhyAtanA karavAnI jarUra nathI, kemake enA sAkSI sarasava kaNa nAkhavA asaMkhyAta bhedI che. mATe anya pyAlo nathI. pachI pratizalAkA ane zalAkA (3) utkRSTa parItta asaMkhyAta : jaghanya yukta asaMkhyAta pyAlAne paNa sAkSI kaNo dvArA bharI devo. AvI rIte (AgaLa kahevAyA che) temAMthI eka sarasava kaNa nyuna zalAkA, pratizalAkA ane mahAzalAkA A traNe pyAlA karatAM utkRSTa parI asaMkhyAta thAya che. bharAI rahe tyAre chelle je dvIpa ke samudra anavasthita pyAlo khAlI thayo te dvIpa ke samudra jevaDo anavasthita pyAlo jaghanya yukta asaMkhyAta - jaghanya pItta aMsasarasava kaNothI bharI de. Ama upara kahela rIta pramANe khyAtanI je rAzi che te rAzine teTalI vakhata cAre pyAlAo bharelA che. teTalA gaNe karavAthI je rAzi Ave te jaghanya yukta asaMkhyAta thaze. (jadhanya parItta asaMkhyAtane - have e cAre bharela pyAlAone keI avakAzavALe abhyAsa guNita karavo.) sthaLe khAlI karavA pUrvaka eka Dhagalo karo. ane pUrve dvIpa dAkhala :- mAnI lo ke jaghanya parI ane samudromAM je sarasava kaNe ke kelA che te kAne ekatrita asaMkhyAtanI rAzi pa che. te 5 rAzi ne 5 vakhata 5 thI guNavA. karIne A DhagalA bhegA nAkhavA. (pa4pa4pa4pa45 = 3125) AvI rIte guNatA jaghanya - have A thayela DhagalAmAMthI eka sarasava kaNa eAchuM yukta asaMkhyAtanI saMkhyA 3125 AvI. A to dAkhalo karIe eTale e eka sarasava kaNa nyUna DhagalAnuM mAna utkRSTa batAvyo. saMkhyAta thAya che. (kharekhara pyAlA levA, bharavA ane (5) madhyama yukta asaMkhyAta :- jaghanya yukta asaMkhyAtakhAlI karavA e chadmastha mATe zakti bahAranI vAta che. mAM eka sarasava kaNa umeratA madhyama yukta asaMkhyAta vAstavamAM to devatAthI ja sAdhya che.) thAya che. utkRSTa yukta asaMkhyAtamAM eka nyuna sudhI [7] asaMkhyAtaH- A asaMkhyAta mATe ema mAnavAnI madhyama yukta asaMkhyAta jANavo. jarUra nathI ke jenI saMkhyA nathI te asaMkhyAta. AnI A madhyama yukta asaMkhyAtanA asaMkhyAta bheda cheH gaNatarI thaI zake che. jema lAkha, karoDa e saMkhyA che tema (jema jaghanya dazaka 10 kahevAya, utkRSTa dazaka 9 kahevAya asaMkhyAta e paNa saMkhyA che. alabatta eTaluM ke Ane ane 11thI mAMDI 98 sudhI madhyama dazakanA dhaNu bheda che. gaNavuM e chadmastha mATe azakaya jarUra che. paNa jJAnI tema dareka madhyama tema dareka madhyama saMkhyAta, madhyama asaMkhyAta ane madhyama bhagavaMtane mATe azakya nathI. anaMtamAM jANavuM). asaMkhyAtanA 9 bheda che. (6) utkRSTa yukta asaMkhyAta - jaghanya asaMkhyAta(1) jaghanya parItta asaMkhyAta aMsakhyAtamAMthI eka sarasava kaNa nyuna karavAthI (2) madhyama parItta asaMkhyAta utkRTa yukta asaMkhyAta Ave che. (3) utkRSTa parItta asaMkhyAta (7) jaghanya asaMkhyAta asaMkhyAta - jaghanya yukta (4) jaghanya yukta asaMkhyAta asaMkhyAtanI jeTalI rAzi che te rAzine teTalI vakhata teTalA gaNo karavAthI jaghanya asaMkhyAta (5) madhyama yukta asaMkhyAta asaMkhyAta Ave che. (A guNAkArane rAzi abhyAsa (6) utkRSTa yukta asaMkhyAta kahevAya che.) Jain Education Intemational Page #645 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa saMgragraMtha - (8) madhyama asakhyAta asa`khyAta :- jaghanya asakhyAta asaMkhyAtamAM eka sarasava kaNa maravAthI madhyama asakhyAta asakhyAta thAya che. utkRSTa sakhyAta asakhyAnamAM beMka nyuna sudhI madhyama asaMkhyAta asakhyAta hoya che. enA paNa sakhyAnA bhedo che. (9) utkRSTa asakhyAta athAta :-- jadhanya pItta anaMtamAMthI eka sarasava kaNa nyuna karavAthI utkRSTa asakhyAta asakhyAta Ave che. (janya parItta anata have kayAro.) [8] anaMta jenA anta nathI te anata ema samajavAnu' nathI. A paNa saMkhyA che. chadmasthAnI dRSTie bhale tAga na pAmI zakAya paNa kevaLa jJAnIo enA tAga pAmelA che. anananA 8 bheda che. -: (1) jaghanya parItta anaMta (2) madhyama pItta ana'ta (3) utkRSTa pItta ana'na (4) jaghanya yukta anaMta (5) madhyama yukta mananuM (6) utkRSTa yukta anana (7) jaghanya anana anata (8) madhyama ana'tu ane ta (1) jaghanya parItta ane ta :- jadhanya asaMkhyAtta asaMkhyAtanI jeTalI zake che te rAzine teTalI vakhata teTalI gaNI karavAthI jaghanya parItta anata Ave che. (2) madhyama parItta ana'ta : jaghanya parItta ane tamAM eka sarasava kachu umeravAthI madhyama pItta ana'ta Ave che. utkRSTa parItta anaMtamAM eka kaNu nyuna sudhI madhyama pItta anana hoya che. enA ane na bhedA che. (3) ( 6 ) utkRSTa parItta anaMta H-- javanya yukta anaMta (have kahevAze temAMthI eka sarasava kaNa nyuna karavAthI utkRSTa parItta anata Ave che. (4) janya yukta anaMta H-- jaghanya parItta anaMtanI TavI rAzi che. te zine teTalI vakhana taiyA gaNA karavAthI jaghanya cukta anaMta Ave che. abhavanI sa`khyA jaghanya cukta anaMta che. (5) madhyama yukta ana"tta H-- jadhanya yukta anaMtamAM eka sarasava kaNu umeravAthI madhyama yukta anaMta Ave che. utkRSTa yukta anaMtamAM eka sarasava kaNu nyuna sudhI madhyama yukta anaMta hAya che. AnA anaMtA bhedo che. samakittabhraSTanI saMkhyA temaja sihonI saMkhyA madhyama yukta anana che. 591 ana ta anana (6) utkRSTa yukta anata H-- jAnya (have kahevAro ) temAMthI eka sarasava kaNe nyuna karavAthI utkRSTa yukta anaMta Ave che. (7) jaghanya anaMta ana ta :-- jadhanya cukta ana'tanI jeTalI rAzi che te rAzine teTalI vakhata teTalA gaNI karavAthI dhanya anata anatta Ave che. (9) madhyama ana-tanata :-- jaghanya ananAnattamAM eka sarasava kai uttaravAthI madhyama ane nAnata Ave che. ane te pachInuM badhuye madhyama anatAna'ta che. sava jIvAnI saMkhyA madhyama anaMtAnaMta che. potAnI buddhi pramANe jaina Agama granthAmAM AvelA keTalAka gaNita sambandhi pAribhASika zabdono citAra ApavAmAM AvyA che. AnAthI jaina Agama granthAmAM varNita gaNita jJAnanA vistAra keTalA haze te Adhunika yuvAnane paNa saralatAthI samajamAM AvI jaze. tethI kolejiyana guyAnAne pAtAnI prAcIna saMskRti ane tenA vaibhavanuM gaurava hovAmAM gava raheze. (434) Page #646 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tIrthakara devonI "keza (vALa) mImAMsA zuM tIrthakara devane chadmasthAvasthA ane kevalI avasthAmAM vALa hoya kharA? avasthita-atizayanI AsapAsa -5. pU. AcArya devazrI yazedeva sUrIzvarajI ma. sAhityamaMdira pAlItANA nedha - ahIM rajU thatA lekha ayanta upayogI che. A lekha tIrtha karadevane dIkSA lIdhA pachI vALa hoya ke kema ? ane je hoya te charatha ane kevalI baMne avasthAmAM hoya ke kema? A prazna upara pUjya AcAryazrIe akATaya dalIlo sAthe zreSThatama zAstrAdhAra pUrvaka saMpUrNa taTasthatA jALavIne vizada rajUAta ane vizada chaJvaTa karate je lekha lakhyo te ahIM rajU karyo che. pujya AcAryazrIone evI vedhaka daSTi che ke kayAreka kyAreka kaMIka navIna vAta samAja pAse rajU karatA rahe che. emanI zAhabuddhie bhAgye ja yAna jAya evA viSayane pakaDI seMkaDe varasamAM pahelI ja vAra A viSaya carcAnI eraNa para lAvI mUkayo. ane AkharI satyano nirNaya karavA vAcakenA hAthamAM mUkI dIdhe. ApaNA saMdhanA moTAbhAganA eTale seMkaDe 90 TakA pU. AcAryo, munivare, sArI e, paMDita, zikSA amuka pAThanA AdhAre evI ja samajaNa dharAve che ke dIkSAne loca karyA pachI je kaMI vALa banyA hoya pachI temAM kazI hAnivRddhi thatI nathI. ApaNuM saMghamAM ekapakSI A samajaNa khUba ja UMDI ane vyApaka banelI che. A samaja keTalAka pUrvAcAryo avasthita nAmanA atizayane mAtra dIkSA vakhatathI lAgu paDe che evI mAnyatAne AbhArI che. paNa A lekha bahumatI purAvAo dvArA pUravAra karI Apaze ke avasthita atizaya kevalI avasthAthI lAgu paDe che. bhagavAnane chadmasthakALathI paNa vALa hoya ane kevalI bane tyAre indra maDArAjA, mAthAmAM te vakhate je vALa heAya tene ane dADhI-mUcha vagerenA vALane suMdara, suzobhita, suvyavasthita karI nAMkhe che. te pachI temAM kazI hAni-vRddhi thAya nahi ane nirvANu parvane bhagavAnanuM mAthuM ane dADhI-mUcha vALavALA ja hoya che. yadyapi vAta purANI, paNa AjanA yuga mATe A vakhate eka navI kahevAya te vAtane AcArya zrIjIe rajU karI che. A carcAtmaka lekha AcAryazrIjIne asalI lekha nathI. asalI lekha te judo che. te lekha "tIrtha karadevanI keza( -vALa) mImAMsA.' A nAmathI 24 pAnAM vaDe prasiddha thayelI pustikAmAM pragaTa thayo che. ahIMyA emAMthI bahu TuMkAvIne lekha pragaTa karyo che. vAcakone TUMke hevAthI pUrI saMtoSa nahi thAya eTale jemaNe A viSayane sAMgopAMga yathArtha rIte sarala bhASAthI jANavo hoya te prastuta mImAMsAnI pustikA jaina sAhitya maMdiramAMthI meLavI levI joIe. A pustikA A viSaya samajavA kharekhara khUba mUlyavAna che. A lekha upasthita karavAnuM kAraNu ghaNu varasethI AcAryazrI jI tIrthakaranuM yadyapi vALavALuM citra karAvavA mAMge che, mUrtiomAM te be hajArathI vadhu varasathI vALa batAvAnI prathA che ja pazu te tarapha prekSakAnuM laya gayuM nathI eTale vALavALu mUrtinuM citra joI virodha Ubho thAya, te na thAya e mATe sAdhu ene khAtrI karAvI devI joIe ke bhagavAna vALavALA ja hatA. - pUjyazrIe zi95-kalAnAM kSetre abhUtapUrva benamuna sila samAjane ApyA. kalAnA kSetramAM bhagavAna mahAvIranuM 2500 varSamAM pahelI ja vAra jovA maLe evuM citra saMpuTa ApyuM. ane sAhityanA kSetre paNa vividha viziSTatAe darzAvavA sAthe ghaNuM navuM ApyuM. Aja zeAdhakSetre abhinava lekha ApaNane Ape che. ApaNe ene saharSa sAdara karI zAMti ane dhIrajathI vAMcIe ane vicArIe. A lekha "kalyANa" mAsikamAMthI sAbhAra udhata karavAmAM Avyo che. - saMpAdaka Suniii che SIVUT Jain Education Intemational Page #647 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha pa93 eka vicAraNIya prazna" A zIrSaka heThaLa kalyANa stotranI cUrNi ane TIkA hovAnuM mAruM anumAna che kemake suSAmAM rajU thayelA mArA lekhathI saMgha-samAjamAM bhaga- A bemAM ja saMyamanA svIkAra sAthe ja vALanI vRddhi vAnanA avasthita-atizaya aMge thoDI ghaNI vicAraNanuM avasthata-atizayanA kAraNe aTakavAnI vAtano ullekha vAyumaMDaLa UbhuM thayuM. ThIka ThIka patro mArI para AvyA, upalabdha thAya che. A graMtha bahumAnya ane bahupAya lagabhaga saue e bhAvane ja abhiprAya vyakta karyo ke hovAthI A mAnyatA dRDha ane rUDha banI hovI joIe. A vItarAga stotranI TIkAnA AdhAre dIkSA grahaNa bAda prabhujIne sivAya zrI samavAyAMga sUtra, RSibhASita sUtra, paumaracuM, avasthita-atizaya pragaTa thaI jAya che, ethI pachI kezavRddhinI pravacanasAroddhAra, hemakeSa, vItarAga stotra mULa, yogavAta kaI rIte svIkArI zakAya ? zAstra, lokaprakAza, upadaMza prAsAda vageremAM avasthita ati zayanI vAta Ave che. jo ke evA praznane avakAza che keuparokta lekhanI prasiddhi bAda zrI bhagavatIjI AdinuM AmAM paNa moTA bhAge kezAdinI avRddha kyArathI samajavI? avalokana karatAM avasthita-atizaya aMge je spaSTa-ulekhe A aMge to mauna ja sevAyuM che, to zuM samajavuM? maLyA, e ApaNI paraMparAgata mAnyatAne samarthana Ape, evA na hovA chatAM A vicAraNAne niyAmaka tabakakAmAM javAbamAM ema kahI zakAya ke AgamAdinA abhyAsIne praveza karAvavA mATe ati agatyanA hoI A lekhamAM rajU evuM lAgyA vinA nahi rahe ke, uparokta - graMthamAM mauna karavA dhAruM chuM. A vAtanI bhUmikA daDha karavA sau prathama rahevAno prazna ja UThI zake ema nathI. kAraNa ke A badhA atizaya aMge thoDuM vicArI laI e. zAstrakAronA manamAM e vAta pAke pAye beThI hovI joIe ke, kevaLajJAnanI prApti pachI ja avarithati - atizaya pragaTa jenA kAraNe puruSa vizvanA tamAma mAnavothI sarvocca - thAya che, kAraNa ke e devakRta atizaya che. ethI avRddhikoTino jaNAya, e atizaya ! AvA atizayenI saMkhyA atizaya te 1 atizaya kakyArathI pragaTa thAya, enI spaSTatA karavI emane 3jhanI che. je dareka tIrtha karamAM samAna hoya che. AmAM cAra jarUrI na lAgI hoya. Avazyaka cUrNa mAM A vAtane atizaya tIrthakarone janmatAMnI sAthe ja prApta thAya che. jaNAvate spaSTa pATha che. AthI AgaLa vadhIne zrI bhagavatIjI 11 atizayo ghAtakarmanA kSayathI kevaLajJAna thayA bAda AdimAM kevaLajJAna pAmyA pachInI avarathAmAM paNa prabhunI pragaTa thAya che ane 19 atizayo devakRta gaNAya che. A kezavAle kevI hatI? enuM spaSTa varNana upalabdha thAya che. cotrIsa atizayone stavanamAM suMdara rIte varNavyA che. zrI lokaprakAzamAM tA prabhujInA mukha para zebhatI dADhIcAra atizaya mULathI, ogaNIza devanAM kIdhA; mUchanuM paNa varNana Ave che. A badhA pAThe - ulakho kramazaH jeI e, jethI khyAla Ave ke, dIkSA grahaNa karyA kama khayAthI agiyAra, cetrIza ema pachI paNa prabhujInA vALanI vRddhi thatI hatI, (ethI lAcanI atizayA samavAyAMge prasiddha. saMbhAvanA nakArI zakAya evI nathI) ane kevaLajJAna ATala' jANyA pachI have ApaNe mULa mudA para AvIe : pAgyA pachI avIrata - atizayanA kAraNe e vRddhi deva devakRta 19 atizAmAMno ja eka Atazaya avAsthata prabhAve aTakatI hovA chatAM sva95 vALa hoya che. nAmano che. jenA prabhAve bhagavAnanA vALa-dADhI-mUcha-nakha A pUrve kalyANa- suSAmAM prakAzita lekhamAM dIkSA bAda roma-avRddhi svabhAvavALA bane che. A avRddhinI vAtamAM - vALanI thayelI vRddhine sUcavato zrI AcArAMga sUtrane eka te saune samAna mata che paNa avRddhi kyArathI samajavI ? ja pATha ApaNe joyo hato, A lekhamAM vadhu pAThone dIkSAthI ke kevaLajJAnathI ? A vicAraNIya vAta che. atyAre 2 TUMkamAM joI e. A paNe tyAM lagabhaga evI mAnyatA pracalita che ke, tIrthakaro * saMyama svIkAre tyArathI avasthita-atizaya pragaTa thaI jato zrI Avazyaka cUrNa (prakAH 4. ke. talAma, pRSTha 181) hoya che. A mAnyatA dRDha thavAmAM kAraNa tarIke zrI vItarAgI mAM spaSTa ulekha che ke "saravatithagara |i ca kevalanANe . 5 |ji . 'nuM TERA phagAvavAnI mAMga karavAmAM bhAna kula 6. "fNa ne - 2 AMAR vaivA''$urNanI hIMce aneka - - - - Jain Education Intemational Page #648 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi 594 upaNe sakko avaThita kesamaMsuromanaha kareI usabhasAmissa [ trAsa ApavAnA hetuthI ] pakaDIne bhagavAnanI kAyAne puNa jaDAo sabhayaMti |i chinnIe.' kheMcatA hatA. A pATha parathI saMyama grahaNa bAda paNa vALanuM astitva ka9pI zakAya che. jenI vigatavAra vicAraNA gataA pAThana bhAva e che ke tamAma tIrthakarone kevaLa lekhamAM AvI jatI hovAthI have zrI bhagavatIjI AdinA jJAna utpanna thAya, tyAre ja zakaidra keza, dADhI-mUcha, pAThe vigatavAra vicArIe. roma ane nakhane avasthita kare che. zrI RSabhasvAmInA vALanI laTo suMdara lAgatI hatI, ethI InDe ene chedI bhagavAne svamukhe pitAnA vALa aMge jemAM nirdeza nahIM. A ulekhanA AdhAre evuM anumAna karI zakAya ke karyo che, e bhagavatIjIne pATha jotAM pUrve enI pUrva kevaLajJAna utpanna thayA bAda svapa ane jethI marataka bhUmikA jarA samajI laI e. suzAbhita jaNAya, eTalA vALa devI pragathI rAkhIne ane vadhArAnA dara karIne pachI kendra ane avRddhi amarendranA utpAtane eka prasaMga jANavA jeve che. svabhAvavALA banAvatA haze? RSabhadeva prabhunI laTo chedI upatti thatAnI sAthe ja vizALa avadhijJAnathI camarendra nahi - vAkya prayoga parathI saMyama bAda vALanI vRddhi ja8 * karavAhanI vari jovA mAMDayuM, te potAnA mastaka uparanA UdavakamAM ane ene avasthita karavA para prayoga - vizeSathI ene Rddhi-siddhimAM potAnAthI anekagaNuM caDiyAtA zakendrana sapramANu karavAnI vAtanuM anumAna cokkasa thaI zake che. dazana thayuM ane amarendra IrSAthI saLagI UThaDyomArA bhagavAnanA jIvana - caritromAM lAca - ka95nuM vidhAna je mAthe A vaLI keNu? ethI zakendrano parAbhava karavA ke upalabdha nathI, chatAM jeone chadmastha kALa dIdhuM hoya, pitAnA parivAranI nA hovA chatAM e taiyAra thayA ane evA tIrthakara mATe evuM cokkasa anumAna karI zakAya koI mahAmAnuM zaraNu laIne jauM, te pachI vAMdho na Ave, ke, teo loca karatA hoya ! nahi to avasthita - atizaya AvI bhAvanAthI prerAI ne tiolAkamAM kAusagga dhyAne kevaLajJAna vakhate pragaTa thAya, tyAM sudhImAM te vALanI 2ulA mahAkAra paramAmAna vadana ka rahelA prabhuzrI mahAvIra paramAtmAne vaMdana karIne camarendra vRddhi keTalI badhI thaI jAya ! A to saMbhAvanA che. ethI sIdharmanI sabhAmAM jaI ne zekedranI sAme paDakAra pheMkayo. tattva tu kevaligamya" ema mAnIne ja AvA vicArane InDe camaranuM abhimAna utAravA vajI jyAM uchALyuM, tyAM thoDo - ghaNe avakAza ApI zakAya. ja camarane sAcI sthitinuM bhAna thatAM e vAghAtamAMthI bacavA e jIva laIne nAThA, paNa jyAre ema lAgyuM kesaMyama svIkAryA bAda bhagavAna zrI mahAvIradevanA mastaka za kendranA vajA-prahArathI bacavuM muzkela che ! tyAre amarendra para vALanuM aritatva hatuM, ema sUcavatA gayA lekhamAM potAnA devabhavanamAM javAnA badale jyAM prabhu dhyAnastha hatA, prasiddha zrI AcArAMga satrane pATha punaH jaIne pachI tyAM jaIne ravabacAva mATe prabhunA caraNanuM zaraNa svIkArIne AvuM jaNAvatA bIjA pATho paNa ahIM TUMkamAM joI jaIe. nirbhaya banI gayA. A pATha kevaLajJAnanI avasthAmAM paNa vALanuM ane ethI AgaLa vadhIne dADhI - mUchanuM astitva [ avRddhi svabhAva A bAju zakrenDe camarendra ane enI pAchaLa choDelA viziSTa] jaNAve evA che. vajInI sthiti jANavA avadhijJAnane upaga mUkyo, te sarajAyelI paristhiti jotAM ja emanuM prabhubhakta haiyuM dhrujI AcArAMga sUtramAM [ adhya. 9, u-1, gAthA AThamInuM UThayuM. emane thayuM ke-camara te prabhunA caraNe jaIne beThe che. cothuM caraNa ] "lUsiyapuvaeN apapuNe hi" AvuM bhaga- A vajA te tyAM pahoMcaze ane have prathama prabhunA deha sAthe vAnanuM vizeSaNa darzAvate mULa-pATha che. AnI para racAyelI athaDAze to? A vicArathI bhayabhIta banelA zabde vajane TIkA [ prakA. Agamotha samiti peja 302 thI 304 ne pAchuM levA mATe doTa mUkI, vajA ane prabhu vacce nAmanuM bhAvArtha evo che ke, anAryo eTale pApAcArI loko ja aMtara hatuM, eTale jhaDapathI mUThI ugAmIne emaNe vajAne [ chadmasthAvarathAmAM rahelA ] bhagavAnanA mAthAnA vALane jhAlI lIdhuM ane saMtoSa anubhavyo. snAni 9i. Page #649 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa saMgrahagra tha A prasaMganu vana bhagavatI sUtramAM AAve che. emAM prabhu svamukhe zrI gautamasvAmIne pharamAvI rahyA che ke* vayAI meM gAyamAM ! murjiyAela" keso ' TIkAkAre A mULa paktanI TIkA karatAM tyAM lakhyu che ke-atyaMta vegathI vane maheNu karavA zakendra je surI ugAmI ane kSethI je tIvra pavana utpanna thaye!, he gautama ! e muSThi-vAta vaDe mArA vALanA agra bhAga thara thara ka"pI UThayA. C bhagavAnanA svamukhanA A zabdo parathI evA spaSTa artha tAravI zakAya che ke dIkSA samaye karelA vAca bAda bhagavAnanA marataka para kezavRddhi thaI ja hAvI joI e.' ane A ghaTanA dIkSA pachInA 11mA varSe banelI che. ethI vacamAM e kezanA leAca paNa thatA heAya, ema mAnavu joI e. kezavRddhi aMgenA cAkhkhA pATha hAya, tyAM pachI saMbhAvanA karavAnI rahI ja kAM? A varNana zrI bhagavatIjImAM zataka 3, 7. 2, sUtra 146 ane pRSTha 176 upara Ave che. hajI vadhu I e zrI aupapAtika AgamanA TIkAkAra zrI amayadevasUrijI mahArAja che. emAM sUtra 10, pRSTha 30 para bhagavAnanA mastaka paranA vALa kevA hatA, ane ATha-ATha vizeSaNuAthI je varNana karyuM' che--e vAMcatAM te kaivalyAvasthAmAM paNa vALanuM astitva asa'digdha banI jAya evu' che. aupapAtika tranA e pATha nIce mujaba che. (1) bhumAJaga (2) bhi'ga (3) netra (4) kajaMla (5) pAhiz bhamara gaNu niddha nikurumbe (6) nizciya (7) kuciya (8) payAhiNAvatta-muddha sirae. bhagavAnanA vALa kevA, keTalA pramANamAM ane kaI rItanA hattA ? e jaNAvatA A pATha kahe che ke- bhuja meAcaka ratna, miMga nAmanu' zyAma jIvaDuM, gaLI, kAjaLa ane Ana'dita banela bhramara gaNu jevA zyAma prabhunA vALa hatA. e pAchA bharacaka hatA, sAtaDAnI jema gU caDiyA [ mUrtinA mastake vALanA AvA AkAra jovA maLe che zuM hatA ane pradakSiNAvarta hatA. kAIne zaMkA thAya ke-kadAca A varNana sayamAvasthA pUrvAMnu kema na hoya ? paNa A ja pATha pUrvaka zrI bhaga pilA B yu. "nAma cyavana 14 va 55 vatIjI sUtranA prAraMbhamAM samavasaraNa adhikAramAM bhagavAna mahAIradevanuM varlDana karavAmAM Avyu che, ethI zrI aupapAtika sUtramAM [ pRSTha 8 thI 1, sUtra pAMca-samavasaraNu adhikAra-TIkA] prabhujI samavasaraNamAM dezanA devA padhAre che, tyAranA vadhunanI A vigata vAMcatAM e 5Na thaI jAya che ke-kevaLajJAna pragaTa thayA pachInuM ja A varNana che. ATalA sudhI teA ApaNe kevalI avasthAmAM paNa prabhunA mastake vALa heAya che. e vAta vicArI, paNa hajI AgaLa vadhIne have dADhI-mUchatu patra astitva sUcavatu, lokaprakAza graMthamAM [16mA samAM, leAka 100 thI 110] AvatuM varNana joIe. emAM e bhAvanA ullekha che ke zikharA paikI eka sidAyatana nAmaka phUTa che, emAM suvarNIbuDhIpanA bharatakSetramAM vaitAla paryaMta upara nava kuMdrAmaya 108 pratimAo che, e pratimAonA AMgaLAnA nakha lAla ratna dvArA nirmita che, tema ja sADI - mUchanA vALa STi eTale kALA raMganA ratnathI banAvelA hovAthI zyAma che. ATalA varNana bhAi eka prazna uThAvAyA che ke vicaratA prabhunI pratIka rUpa che. bhAvatIrthaMkarAnI zramaNazAzvanI-pratimAe tA bhAvatIrthaMkaranI eTale sAkSAt avasthA hovAthI dADhI-mUcha kaI rIte ceAgya gaNAya ? zrI dharma ghASasUrijIe caitanyavaMdana bhASyanI vRttimAM lakhyuM che ke-bhagavAnanuM mukha kezarahita avasthAvALu... jovAthI emanI 25 zramaNAvasthA pratIta thAya che! A vAtanA pazu virodha keza dADhI-mUchanA svIkAra karavAthI Avaze. AnA javAbamAM leAkaprakAzamAM jaNAvAyuM che ke-bhAva jinezvarAneya sathA dADhI-mUchanA asa'bhava nathI, pachI pratimAmAM enu anukaraNa kema yAgya gaNAya ! vALanuM Astatva samavAyAMga--aupAtika sUtrathI siddha che, vaLI dADhI-mUchanA svIkArathI puruSatvanI pratIti ane suMdaratAnA khyAla paNa Ave che. zrI dharma ghASasUrijIe je vidhAna karyuM che, e vALanI svarUpatAnI die karyu che, ethI bane vArtAmAM virAdhanI zakA karavA jevI nathI vagere. ATalA vistRta ane AgamanA pATha pUrNAMkanA vivecana pachI have e vAta spaSTa thAya che ke - avasthita atizaya Page #650 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 596 jenaratnaciMtAmaNi prabhune kevaLajJAna thAya, pachI pragaTa thAya che. chadmasthAvasthAmAM hoya che, e to ApaNA sauno anubhava che. loca - kiyA cAlu rahetI hovI joIe. kevaLajJAna pragaTa have avasthita - atizayanuM pragaTIkaraNa saMyama svIkAryo thayA bAda devendra kaI proga vizeSathI keza - roma - nakha Ara mAravAthI A ni bAda mAnavAthI kaI Apatti, kaye doSa Ave che? e ce doSa svapa rAkhIne pachI avasthita banAve che. A avasthAmAM joIe. devakata 19 atizayo kevaLajJAna thayA bAda pragaTa zira - kezanI jema dADhI - mUcha paNa hoI zake che. thAya che. emAM koI bemata nathI. A 1lmane ja eka atizaya "avasthita" che, have enuM pragaTIkaraNa saMyama ApaNe tyAM citromAM prabhujInuM mastaka vALarahita bAda mAnI che, to 19nA bakale devakRta 18 atizaya mAnavA rAkhavAnI pracalita - prathA hovA chatAM mUrtionA mastaka paDe. 4 muLa atizaya sivAyanA 30 atizaya kevaLajJAna para vAMkaDiyA vALa kaMDArAya che. A paddhatino mULAdhAra pragaTa thayA pachInA che, emAMthI eka avasthita atizaya uparokta zAstrapAThe hoya ema saMbhavita che. dADhI - mUcha ' che. dAdA - mUcha chUTo pADI daIne ene saMyama sAthe joDIe, to vItarAga hovA chatAM mUrtimAM ene sthAna na ApavuM, e deSita stotranI TIkA cUNimAM karelI vAta te ghaTI jAya, paNa banI jatuM nathI. kemake sthApanA - nikSepomAM AvI zAstra zrI bhagavatI jI Adi AganA pAThAne susaMgata banAvavA ane paraMparAne mAnya chUTa - chATa levAmAM bAdha jaNAto hoya, te avasthita atizayane kevaLajJAnanI utpatti bAda nathI. lageTa, alaMkAra Adi tIrthakaro dhAraNa karatA nathI, ja mAnavo joIe. chatAM vidvAna vAcako A lekhane vAMce, chatAM mUrtine vizeSa AlhAdaka banAvavA A badhuM kaMDArAnuM vicAre. zi95 ane sthApatya e zAstrIya vidyAo che. jene emAM saphaLa banyA. rANakapura jevA maMdiro AMtarasUjha ane A vidyAnuM ja pariNAma che. Jain Education Intemational Page #651 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samacIna sAdhanA -zrI jinendra vagara | (A lekha digaMbara saMpradAyane anusAre lakhAyela che. -saMpAdaka). 1. yathArtha vyaktitva : bAhya vyaktitvamAM kRtrimatAo saMbhavita che tevI rIte AtyaMtaramAM nathI. jevI rIte bAhya vyaktitvane kRtrima koI vidvAne kahyuM che ke vyaktinuM vyaktitva vAstavika zRMgAra, vezabhUSA tathA banAvaTI abhinaya dvArA kaMInuM kaMI arthamAM te nathI ke jene duniyA jANe che ke kahe che. paraMtu batAvIne jagatanI AMkhamAM dhULa nAkhI zakAya che, tevI ja vyaktinuM vyaktitva te che ke je pote jANe che. duniyA te rIte AtyaMtara sAthe thaI zakatuM nathI. te tenA vize te kahe che ke je te jANe che, paraMtu vyakti jevuM che tevuM ja rahe che. eTalA mATe adhyAtmanI coTa pitAnA viSaye pote ja te nathI kaheto ke je te jANe che. hamezAM bAhyAnI apekSAe Abhyantara para adhika hoya che. A eka viSama sthiti che ke je vize badhA jANe che tathApi vyavahAra bhUmi para te ja bAbata prasiddhine prApta thAya che moTe bhAge e jovAmAM Ave che ke vyakitanuM bAhya tathA satya samajavAmAM Ave che, ke je duniyA jANe che jIvana ati nirmaLa jevuM dekhAvA chatAM paNa tenuM AtyaMtara tathA kahe che, kAraNa ke u5ra kahelA nyAyAnusAra duniyA jIvana ghaNuM ja malina hoya che, paraMtu kyAMka kayAMka evAM tenA yathArtha svarUpane jANatI nathI, eTalA mATe vyavahAra paNuM udAharaNa maLI Ave che ke bAhya jIvanamAM kaMIka doSa bhUmi para koIpaNa vyaktinA viSayamAM je kaMI prasiddha thAya hovA chatAM paNa tenuM AtyaMtara jIvana ghaNuMkharuM karIne nirdoSa che tene mATe e kahevuM kaThaNa che ke e satya ja che. te hoya che. A gAmamAM apavAdAspada zreNIne prApta palAka, asatya paNa hoI zake che ane ghaNuM karIne asatya ja hoya bakuza, kuzIla sAdhu nI gaNanA nircamAM karavAmAM AvI che. enuM kAraNa e che ke duniyA tenA te bAhya rUpane jue che, chatAM paNa AryadharmanuM mahA-mya emAM che ke vyaktinuM che, jemAM na jANe keTalAMya kRtrima asatya chupAyelAM paDyAM bAhya tathA Abhyatara eka sIdhI rekhAmAM hoya, arthAta che. jo ke vyaktine potAnA guNa-doSano khyAla hoya che, tenA bAhya jIvananuM stara paNa te ja hoya ke je AvyaMtara chatAM ya te aneka kRtrima upAyo dvArA tathA banAvaTI abhinaya jIvananuM hoya. bannamAM je viSamatA hoya te te bIjAo dvArA pitAne doSa DhAMkavAnA tathA pitAnA sattAbhUta guNone mATe te hAnikAraka che ja, paNa te potAnA mATe paNa ja nahIM, je nathI te guNone paNa yathAsaMbhava vadhArI vadhA- patananuM kAraNa ja che. jIvananA A atyaMta guhya tathyane rIne pragaTa karavAno prayatna karatI ja rahe che. thoDAka samajanAra tattvadRSTi saMpanna kaI virala kayANAthIne ja A tavA ane kalyANArthIone cheDIne moTe bhAge AkhuM baLa prApta thAya che ke pArakAnA doSo jevAnA badale Ama jagata A mohathI machita che. A mahAmahanI ADamAM - done ane sva-gunI apekSA e para-guNone udAratA vyakti che ke jagatane lagatA samAnane prApta karavAmAM saphaLa sAthe pragaTa karIne samAnane badale apamAna tathA tiraskAranA thaI jAya che, tathApi tAvika sanmAnane khAIne te kevI svIkAra karavAmAM ja potAnuM hita samajavuM. rIte aMdhalAkamAM praveza karI rahI che te tathyane te te samaye pote paNa samajI zakatI nathI athavA samajavA chatAM paNa 2. samIcIna nyAya : vyAvahArika samAnanA lAbhane lIdhe jANIbUjhIne pazuM ta tarapha bALa bhASAmAM kahevAyelA A tathyane jainadarzana eka te AMkha-mIMcAmaNAM kare che. evI siddhAntaka bhASAmAM rajU kare che ke jemAM ne kayAMya tAtvika zaraNane prApta je jJAnIoe Atma-doSa- deSa pravezane avakAza che ane na to kaI brAntine. vyaktinA darzana dvArA upavRMhaNagaNa tathA Arya vadharmanA mahimAno hadayamAM je satya che ane je potAnI jAta sAthe pUrNa sAkSAt anubhava karyo che, mumukSujanA kalyANa mATe teo ImAnadArIthI varte che te A nyAya-zaraNane prApta thatAM vyaktine tenA jIvananuM rahasya samajAvatAM kahe che ke bhAI tene mATe kayAMya paNa keAI paNa prakAranA bhayanI zaMkA rahetI jo ke bAhya ane AbhyantaranI apekSAe vyaktinuM vyaktitva nathI, paraMtu tenI daSTimAM je pakSapAta ke haThavAda Ada dvi- aMgI che, chatAM paNa bAhyanI apekSA e Abhyantara ja koIpaNa rUpe kayAMya asatyano kaNa dabAyelo paDayo che te adhika satya tathA paramArtha hoya che, kAraNa ke jevI rIte avazya ja eka divase te A nyAyanuM ulaMdhana karIne Jain Education Intemational Page #652 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi pitAnuM to jIvana naSTa kare che, te bIjAo sAthe paNa keTalAMka nizacayanItie. A badhAM lakSaNa keI eka ja anyAya kare che, jenuM ati bhayaMkara phaLa tene AgaMtuka AcArya dvArA koI eka ja sthaLa para karavAmAM AvyAM jIvanamAM prApta thaze. tethI kalyANathI mumukSanuM kartavya che hAya - evuM nathI. pratyutaH vibhinna AcAryo dvArA prakarake koIpaNa prakAranI haTha ke pakSapAta je hadayamAM kyAMka che yunusAra vibhinna sthaLo para karavAmAM AvelAM che, chatAMya te sU8madASTae joI tene dUra karavA ane te kahelA nyAyane eka sthAna para saMgraha karIne A badhAmAM sAmaMjasyanI zaraNe jaIne sva-para upakArano bhAgIdAra bane. sthApanA karI zakAya che. jema ke - jainadarzanamAM prasiddha A siddhAMta ke nyAyanuM nAma ja 3. ratnatraya svAvAda, nayavAda, nItivAda, apekSAvAda ke anekAMtavAda che. Ama to A nyAya eTale gaMbhIra che eTale ja jaTila 1. vyavahAradRSTi e samyagdarzananuM lakSagu kayAMka deva, paNa che. chatAMya prastuta nibaMdhanuM prayojana A mahA siddhAMtanI zAstra, guru athavA dharmanI zraddhA batAvavAmAM AvyuM che be nItio dvArA thAya che - vyavahAranaya (nIti) ane ane kyAMka tattvArthonI samIcIna zraddhA. nizcayaSTie enuM nizcayanaya (nIti). bAhya jIvana vize kaMIka kahevuM ke lakSaNa kayAMka heyopAdeya viveka kahevAmAM AvyuM che ane vicAravuM ke karavuM athavA bIjAo saMbaMdhe kaMIka kahevuM kyAMka zuddhAtmaruci athavA zuddhAtmopalabdhi. ke vicAravuM ke karavuM athavA bIjAne samajAvavuM te vyava 2. vyavahAradRSTie samyajJAnanuM lakSaNa kyAMka zAstrAhAranIti che, ane Abhyantara jIvana - viSaye kaMI kahevuM, vicAravuM ke karavuM athavA bIjAne samajAvavuM te nizcaya * dhyayana karavAmAM AvyuM che, kayAka tavAnA yathArtha nIti che. svabhASAmAM ApaNe jene bAhya ane Abhyantara adhigama ane kayAMka jIvAjIva viveka nizcaya - daSTa e kahIe chIe tene ja siddhAMtanI bhASAmAM vyavahAra tathA sva- adhyayana athavA svAma-saMvedana ja enuM pradhAna nizcaya kahe che. A bane nItionuM kSetra khUba ja che lakSaNa che. vistareluM che. jaDa temaja cetana bannemAM ja emanA prayoga 3. vyavahAradaSTie sacAritranuM lakSa kayAMka dvArA lAbhAnvita thaI zakAya che. vidvat jagatamAM ane kartavyAkartavyanA vivekapUrvaka akartavyano tyAga karavAmAM nItino prayoga joke tAvika parIkSA sudhI ja meTe bhAge Avyo che ane kayAMka athabha kAryothI nivRtta thaI zubha prasiddha che, chatAM paNa Ane adhikAra jena vADamayanA badhA kAryomAM pravRtta thavAnuM kahevAmAM AvyuM che. nizcayaja aMgomAM tathA pratyaMgamAM vyApta che. nyAyazAstra, darzana dRSTie kayAMka zubha tathA azubha baMnenA tyAgane enuM lakSaNa zAstra tathA adhyAmazAstramAM to teno prayoga sarva-pratyakSa kahevAmAM AvyuM che, kayAMka jJAnadarzananI ekatA, kayAMka che ja, sAdhanAzA tathA siddhAntazAstra tathA karma zAse sAmyatA athavA jJAtA - dRSNA bhAva ane karyuM ke Ama - paNa ethI mukta nathI. laukika ke alaukika keIpaNa viSayanI svarUpamAM sthiratA. carcA karavAmAM jaina nyAya pitAnI A nItinuM ullaMghana nahIM kare. jIvananAM bAhya tema ja Abhyantara badhAM ja aMga- sthULa dRSTie jotAM A badhAM lakSaNa ekabIjAthI vilakSaNa upAMgAnI maitrIyukta sAmaMjasya A nyAyanuM ISTa - lakSya dekhAya che, paraMtu sUkSma dRSTie jotAM e badhA vAstavamAM che, je jIvana - pathane badhI ja musIbatamAMthI mukta karIne eka ja che. bheda phakta pAna-kamanI apekSAe che, svarUpanI mumukSune kalyANa tarapha dorI jAya che. apekSAe nahIM. jemakejIvananA laukika tathA alaukika ane kSetronI vAta 1. prathama sopAna para je mumukSane phakta deva, zAstra, nahIM, phakata alaukika kSetranAM badhAM aMgenI carcA eka lekhanI guru para zraddhAnuM karavAnI preraNA ApavAmAM AvI che, te dvArA keNa karI zake che? chatAM ya AcAryoe jainadarzananAM traNa mumukSu A traNenAM yogathI bIjA se pAna para padArpaNa karI pradhAna aMge para arthAt samyagdarzana, samyajJAna ane jatAM tatvArthonI arthAt jIvanopayogI tAnI yathArtha samyagyAritra para lAgu pADIne kevI rIte A nyAyane gauravAnuM pratIti karavA lAge che, jenA phaLa svarUpe tRtIya se pAna nvita karyo che, te bAbata darzanIya che. darzanazAstra, adhyAtma para tene svataH heyopAdeya viveka jAgRta thaI jAya che. A zAstra tathA AcArazAstromAM A traNa aMgenA ane emanI viveka ja caturtha se pAna para atyanta upAya zuddhAtmasAthe sAthe emanAM avantarabhUta vrata, samiti, gupti, tatvanI rUcimAM pariNuta thaIne pAMcamA pAna para tene enI saMvara, tapa, dhyAna vagere sahAyaka aMgenA paNa prakaraNunu sAkSAt upalabdhinI pAtratA pradAna kare che, je thatAM mAtra sAra aneka aneka lakSaNe upalabdha thAya che. A badhAM zraddhAnavALuM prathama lakSaNa tattva - dvAnamAM samAI jatAM lakSaNone ukta nyAyanI dRSTie jotAM e spaSTa thaI jAya niHzeSa thaI jAya che. tyAre paNa te deva, zAstra, guru para che ke keTalAMka lakSaNa vyavahAranItithI kahevAyelAM che ane zraddhA-bhakti rAkhe che, paraMtu kaMI meLavavA mATe nahIM, Jain Education Intemational Page #653 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 598 pratyuta bhItaramAM rAgAMza jIvita rahevAne kAraNe. A pAna-kama ja pUrvottaravattI lakSaNone te sAdhana2. A rIte samyakajJAnanA lakSaNomAM paNa prathama sopAna sAdhya bhAva che, jene AcAryoe vyavahAra tathA nizcayanI para je mumukSu gurumukhe sAMbhaLIne athavA zAstra-adhyayananA samanvayAtmaka saMdhi rUpamAM prastRta karyuM che. nayojanA vege tattvArthono zAbdika adhigama prApta kare che. te bIjA prakaraNamAM athavA netrayanI sAdhanAno prakaraNamAM sarvatra sopAna para sva-jIvanamAM jIva tathA ajIva AvAM be vyavahAra, nizcayanI A saMdhine ulaMdhavAnuM Aja sudhI tathyonuM sAkSAt darzana karavA lAge che. phalasvarUpa tRtIya kaI e paNuM sAhasa nathI karyuM, na keI karI zake che, pAna para ajIvAtmaka taththAne bAda karatAM, cheDatAM caturtha kAraNa ke AvI ka9panI nyAya tathA vijJAna ane viraddha sopAna para jIvAtmaka tathyothI samRta pitAnA svarUpanuM che. nyAya-viruddha eTalA mATe che ke sAdhana vinA sAdhyanI sAkSAt vaMdana kare che, je siddha thaI jatAM te mATe prathama siddhi athavA hetu vinA pakSanI siddhi saMbhava nathI. vijJAna pAnavALuM zAstrIya jJAna te rIte vyartha thaI jAya che je viruddha eTalA mATe che ke sAdhanA vinA jIvanamAM doSa - nivRtti rIte ke bhASA bolavAno adhikAra prApta thaI jatAM vyAkaraNanI tathA guNavRddhinI bAbata kerI ka95nA che. tIrthakarane paNa jJAna. chatAM paNa che ke te zAsrAdhyayana kare che, parata kaMI bhavamAM athavA pUrva bhavomAM vikaTa sAdhanA karavI samajavA mATe nahI paNa eTalA mATe ke upayoga kayAMya paDI che. vizeSa sAdhanA vinA siddhi prApta karanAra bharata-cakI bhaTakavA na mAMDe. jevAM virala udAharaNa paNa A vijJAnanuM khaMDana karavAmAM samartha nathI, kAraNa ke temanA vartamAna bhava pAchaLa pUrvavatI 3. samyaphacAritranA lakSaNomAM paNa saMpAnakrama spaSTa janma-janmAMtaronI sAdhanAo sthita che. che. jema ke samyajJAnanA aMgabhUta gurUpadeza athavA zAstra adhyayananA mAdhyamathI mumukSumAM sarvaprathama kartavyAkatavyane e bAbata judI che ke sAdhanA kriyAtmaka hoya. sAdhyaviveka ja utpanna thAya che, jenA phaLa svarUpe prathama sopAna anusAra sAdhanAnI prakRtimAM bheda hoya te svAbhAvika che. para te AhAra, vihAra, nIhAra, saMbhASaNa tathA vatanAdi zraddhA-mukhya hovAnA kAraNe samyagdarzananA prakaraNamAM devaviSayaka potAnI badhI ja mAnasika, vAcika tathA koyika gura-zAstranI zraddhA sAdhana che ane tenA cAgathI utpanna pravRttiomAM hiMsA Adika azubha kAryone haTAvIne prayatna- thanAra Ama-rUci sAdhya. samyajJAnanA prakaraNamAM zAstrAdhyayana pUrvaka pUjA, upAsanA athavA vrata, saMyama, tapa vagere zubha sAdhana che ane te dvArA IMgita svAma-saMveThana sAdhya. kAryomAM pravRttine AraMbha kare che. indriya damana mATe samyaphacAritranA prakaraNamAM mana, vacana, kAyAnI kriyAomAM paMcendriyonA viSayono tyAga kare che ane kaSAyanigraha azubha nivRtti yukta zubha pravRtti sAdhana che ane uttarottara mATe aneka prakAranAM vrata grahaNa kare che. AgaLa jatAM dvitIya samatAnI abhivRddhi sAdhya. A rIte vrata, samiti, gupti, sopAna para pUjA-upAsanA to dhIre dhIre guptinuM rUpa dhAraNa dharma, anapekSA, prAyazcita, vinaya, viyAvRtya, kAyotsarga, kare che ane saMyama samitinuM. kaSAya-nigraha mATe grahaNa dhyAna vagerenA prakaraNomAM paNa jANavuM. yathA-saMka9papUrvaka karavAmAM AvelAM vrata, kSamA, mArdava, Arjava Adi svA- bAhya viSayono tyAga vratanuM sAdhana che ane tenA phaLasvarUpa bhAvika dharmomAM samAviSTa thaIne sahaja thaI jAya che. aMtaraMgamAM utpanna viSaya-virakti tenuM sAdhya che. bahiraMga gRhastha saMbaMdhI viSayAnusArI badhI ja sAmagrIne abhAva hovAnA kAraNe sAdhanane badhe ja vyavahAra kahevAmAM AvyuM thaI javAthI zIlavatonI have keI AvazyakatA nathI rahetI. che ane Abhyantara hovAne kAraNe sAdhyane nizcaya. ane aNuvrata-mahAvrata thaIne teo jIvananAM svAbhAvika aMga banI jAya che. A rIte dvitIya sapAne zubha tathA samyagdazana, samyajJAna tathA samyaccAritranAM upara kahelAM azubhanA grahaNatyAgane druddha zAMta thaIne phakta eka badhAM lakSaNomAM pratyeka pUrvavatI lakSaNa potAnAthI uttarasAmayika cAritra arthAt sAmyabhAva bAkI rahI jAya che. vatI lakSaNanuM sAdhana che ane pratyeka uttaravatI lakSaNa kartavyAkartavya athava iSTaniSTa vagerenA badhA ja vika9pa pUrvavatI lakSaNanuM sAdhya che. prathama pAnavALuM lakSaNa zAMta thavAne kAraNe tRtIya se pAna para sAmyatA athavA uttaravatI lakSaNanuM sAdhana hovA chatAM paNa koI anya layanuM jJAtA-daSTApaNAno bhAva vikasita thavA lAge che, je cothA sAdhya nathI. ane A rIte , sAdhya nathI, ane A rIte aMtima sapAnavALuM lakSaNa pAna para yathAkhyAta saMjJAne prApta thaI jAya che ane A pavavatI lagana sAthe hovA chatAM paNa A pUrvavata lakSaNanuM sAdhya hovA chatAM paNa kaI anya lakSaNanuM che nijasvarUpamAM sthiratA athavA AtmatRpti, je prApta thaI sAdhana nathI. A dRSTie jotAM traNeya prakaraNamAM prathama lakSaNa jatAM bIju kaMI prApta karavAnuM bAkI rahI jatuM nathI. phakta sAdhana ja hoya che, sAthe nahIM ane aMtima lakSaNa sAdhya ja hoya che, sAdhana nahIM. madhyavatI sakaLa lakSaNa 4. samanvaya nIti : sAdhana che ane sAdhya paNa potAnAthI pUrvavatInuM sAtha darzana-jJAna-cAritranA zAstrokta vibhinna lakSaNomAM daSTa ane pitAnAthI uttaravaDInuM sAdhana. Jain Education Intemational Page #654 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 600 jainaratnaciMtAmaNi A rIte vyavahAra-nizcayana tathA sAdhana-sAdhyane hovI joIe. A jainadarzanano syAdvAda ke anekAMta nAmano vibhAga thaI jatAM paNa A baMne eka bIjAthI sarvathA alaga prasiddha siddhAMta che athavA prANu che. karavAnuM saMbhavita nathI. vyavahAra ke sAdhana ja avAMtara sopAna prApta thatAM svayaM nizcaya ke sAdhya banI jAya che, 5. jJAnI tathA ajJAnI : eTale sudhI ke carama saMpAna para sAdhaka aMtima sAdhyane ahIM e zaMkA thaI zake che ke jeNe nizcayane jANyo hastagata karavAmAM saphaLa thAya che. A che vyavahAra-nizcaya nathI evA ajJAnInI pravRttiomAM vyavahAra tathA nizcayano athavA sAdhana-sAdhyanI te saMkhalAbaddha paraMparA; jenuM pUruM sAdhana-sAdhya bhAva kevI rIte ghaTAvA ? zaMkA cogya che, daDhatA sAthe avalaMbana karatAM sAdhaka saMpAna-kamethI dhIre paraMtu kaMI UMDANathI vicAra karatAM tyAM paNa A baMnene dhIre upara UThIne eka divasa pUrNa kAma thaI jAya che. sAdhana-sAdhya bhAva joI zakAya che. ajJAnI be prakAre hoya vyavahAra tathA nizcayanayanI sAdhana-sAdhya bhAvavALI che. eka to sAMpradAyika pakSavALA korA avizvAsa ane A samavayAtmaka saMdhinuM ullaMghana ja te "ekAMta" che, bIjA te jijJAsu ke jemanuM hRdaya hakIkatamAM potAnuM kalyANa jenI kaDI AlocanA jena nyAya kare che. nyAyanA kSetramAM pharavA mATe taraphaDI rahyuM che. tyA pahalAnA ajJAnAmAM tA. athavA vijJAnanA kSetramAM ane evI rIte jJAnanA kSetramAM te sAdhana-sAdhya bhAva saMbhava nathI, paraMtu bIjA ajJAnImAM athavA cAritranA kSetramAM sarvatra ja A ekAMta atyaMta avazya che. aniSTakArI che chatAM ya A aniSTane jovAnI zakti paNa kAraNa e ke bhale tene sAkSAta rUpe nizcayavALAM te samavayavAdIne ja prApta thAya che, ekAMtavAdIne nahIM'. lakSanI prApti na thaI hoya chatAM paNa satya jijJAsAne potAnA koIpaNa ekAMgI pakSane kAraNe potAnA kathanamAM lIdhe te lakSanI sAkSAt prApti mATe tenuM mana ke athavA potAnI vicAraNAmAM athavA potAnI laukika tathA antacetanA unmukha avazya thaI gaI che, jenA phaLa rUpe dhArmika pravRttiomAM te ke bIjA pakSano sarvathA lApa karI tene pratyeka bAhya vyavahAra aMtaraMgane lakSya karIne vate che. de che ane athavA to tenA mahimAne eTaluM tuccha karI deva, zAstra, gurunI pratIti te phakta rUDhivaza nathI karato, nAkhe che ke te lApa tulya thaI jAya che. bAhyADaMbara samakSa paraMtu kaMIka bhAva grahaNa karavA mATe kare che. devanI pratItithI Abhyantara mUlyane turacha samajanAra ke karanAra vyavahArAvalaMbI te vItarAgatA athavA samatAnI prApti mATe utsuka thAya che kevaLa zramanA ja bhAgIdAra bane che, sAdhyanA nahIM'. e rIte ane gara tathA zAstranI pratItithI te jIvana upakArI anekAAbhyantaranI lAMbI-pahoLI vAto karavAvALA nizcayAvalaMbI neka abhiprAya grahaNa kare che. zAstrAdhyayana te phakata vAMcavA bAhyADaMbaranA mUlyane turacha samajIne phakta svaracheda ahaMkArane mATe ja nathI karatA, paraMtu samajavA mATe kare che. arthAt ja prApta kare che, sAdhyane nahIM. eTalA mATe bIjA pakSane zAstranAM tathya tathA upAyo samajIne potAnAmAM ja temane lepa karavAvALI nirapekSa nIti ke nayana mithyA kahevAmAM zodhavAno prayatna kare che. A rIte hiMsA vagere azubha Avyo che. AnAthI viparIta bIjA pakSane samAna sthAna kAryothI nivRtta thaIne vrata, saMyamAdi zubha kAryomAM pravRtti pradAna karanAra sApekSa nIti samyapha kahevAya che. paNa te phakta lokone batAvavA mATe athavA avAMtara bhavamAM nirapekSAH nayAH miththA sApekSAH vastatoDakata.'' sukha prApta karavA mATe nathI karatA, paraMtu A bhavamAM (A. mI. 108) vAsanAo tathA irachAone yathAzakti zithila karavA mATe kAraNa e ke bAikiyAnA yoge Abhyantara bhAvone kare che. A rIte tenAM badhAM vyAvahArika lakSaNomAM bAhya ane AbhyantaranI maitrI barAbara vidyamAna che. tyAM tenuM bAhya baliSTa karanAra nizcaya sApekSa vyavahArAvalaMbI potAnA je lakSaNa sAdhana che ane Abhyantara lakSaNa sAdhya. A sAdhanalayane saraLatAthI prApta kare che, te lakSyane AtyaMtara sAdhya bhAvamAM draDhatAthI niSTha rahetAM tene eka divasa avazya bhAvAthI yukta bAhya kiyAone karanAra vyavahAra sApekSa nizcaya lakSaNavALuM pAna prApta thaI jAya che. AvuM na thAya nizcayAvalaMbI paNa prApta kare che. ethI UlaTuM nizcaya, nirapekSa, vyavahAralaMbI ane vyavahAra nirapekSa nizcayAlaMbI te keIpaNa sAdhaka nizcaya bhUmino sparza karavA mATe samartha sAdhyane prApta na karIne naSTa thaI jAya che. vyavahArika kriyAno na thatAM, badhA vyavahAra ja vyavahAramAM rahe; A mATe badhAM artha ahIM AhAra, vihAra vagerethI nathI, pratyuta samajavA kathanane sAra e samajavo joI e ke sAdhyanI prApti sAdhana vinA saheje prApta thatI nathI, ane sAthe-sukhI jijJAsAthI samajAvavA viSayaka bauddhika kriyA vagerene laIne manana, zUnya phakta vyavahArika pravRttiothI thatI nathI, paraMtu ciMtana, dhyAna vagere badhI mAnasika kriyAzI; upadeza, saMbhASA vagere badhI vAcika kriyA ane AhAra-vihAra- 1 bannanI saMdhithI thAya che. nIhAra vagere badhI ja kAyika kriyAo enA arthamAM ni: saMdeha jyAM sudhI niracaya lakSaNavA ropAna prApta garbhita che. A badhI yA A baMne nAnI saMdhi-yukata ja na thaI zake tyAMsudhI vyakti jJAnI na kahevAya ane tenA guru tathA zAsanatAnI prApti ja che, sAthane nona phakta svarakara sAvalI Jain Education Intemational Page #655 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 601 jIvanamAM phakta vyavahAra ja draSTigocara thAya che, nizcaya kSetramAM vyavahAranI nizcaya-sApekSa AdeyatAne hitakArI nahIM, chatAM paNa nizcaya lakSaNa hastagata thaI jatAM jyAre te samajIne jevI rIte sopAna-krama upara caDhavAnuM saMbhavita jJAnI saMjJAne prApta thaI jAya che, tyAre tenA jIvanamAM che, evI rIte emanA sahavatIpaNumAM saMtuSTa rahevAnuM hInAdhika rUpe bannenA aMza maitrIpUrvaka vartana kare che jemake- saMbhava nathI. a9patAmAM pUrNatAnI bhrAntivALA A saMteSa (1) samyagdazananA kSetramAM jJAnI sAdhakane deva, gara. vAstavamAM sAdhanAmAM sahAyaka nahIM paNa bAdhaka che. zAstranI zraddhAbhaktivALuM vyavahAra samyagdarzana potAnI cagadarzanamAM AvA saMteSane yoganuM vidana kahevAmAM aMdara Atma suracivALA nicaya samyagdarzanane parivaThuM AvyuM che. ene hetu e che ke A prakAranA eAchA saMteSane karatuM pratIta thAya che, ane A rIte Ama saracivALA kAraNe satya jijJAsAvALA sAdhakane paNa puruSArtha pramAdavaza, nizcaya - samyagdarzanane kAraNe tenI aMdara rithata rAgAMza ghaNuM karIne zithilatAne prApta kare che ane ochA saMtoSane sahajarUpe deva, gura zAstranI zraddhA bhaktivALA vyavahAra kAraNe te upara caDhavAne badale dhIme dhIme nIce tarapha jAya samyagdarzana pratye jeTalu jhUkeluM dekhAya che teTaluM anya viSayo che. pitAnI A moTI kSatinI pratIti tene te samaya sudhI para nahIM. thatI nathI, jayAM sudhI ke te paDatAM - paDatAM sAkSAturUpe svachaMdatAnI bhUmimAM praveza na kare. (2) samyajJAnanA kSetramAM jJAnIne zAstrAdhyayanavALuM vyavahAra samyajJAna pitAnI aMdara DUbakI lagAvIne svAtma 6 sadviveka : saMvedanavALA nizcaya-samyajJAna prati usuka karatuM pratIta thAya keIpaNa ISTanI siddhimAM athavA padArthanI prAptimAM che, ane A rIte svAma-saMvedanavALA nizcaya-samyajJAnane e bAbate apekSita che. eka to lakSya ane bIjo puruSArtha, kAraNe tenI aMdara rahela rAgAMza zAstrIya viSayanA laya to te padArtha che ke jenI siddhi ke prApti ISTa che. paThana-pAThana, upadeza, zravaNa-manana vagere rU5 vyavahAra ane puruSArtha te kiyA che ke je vyakti tenI prApti mATe samyajJAna pratye jeTalo saMlagna thayelo pratIta thAya che, teTalo prayatnapUrvaka kare che. e kahevAnI AvazyaktA nathI ke A anya viSaye pratye nahIM. banne bAbatemAM vyaktine adhikAra puruSArtha karavAmAM ja (3) sammacAritranA kSetramAM paNa A rIte "azubha hoya che, padArthanI prAptimAM nahIM. te te te kriyAnA phaLa nivRtti zubha pravRtti' vArtha vyavahAra samyaphacAritra svarUpe yathAsamaya svaya prApta thaI jAya che. bIja vAvavAmAM tene dhIre dhIre samatA athavA svarUpa-sthiratAvALA nizacaya- ja vyaktino adhikAra che, phaLa banAvavAmAM nahIM'. te tA. sabhyacAritranA rUpamAM pariNata thatuM dekhAya che, ane samatA bIja vAvavAnA pariNAmasvarUpa yathAsamaye pote ja prApta athavA svarUpa sthiratAvALA nicaya samyaphacAritrane kAraNe thaI jAya che. A rIte paththaramAM kApakUpa karavAmAM ja kArIgatenI aMdara rahela rAgAMza vrata, saMyama, upavAsa Adi dvArA rane adhikAra che, mUDa banAvavAmAM nahIM. te tI paththaranI azubha nivRtti pratye ane pUjA prAyazcita vinaya, kAsaga. kApakupa dvArA yathAsamaye pote ja banI jAya che. padArtha nI dhyAna Adi dvArA zubha pravRtti pratye jeTalI preraNA Apate lakSya mAtrathI tenI prApti thatI nathI, te mATe prayatnapUrvaka mAlUma paDe che, eTalI anya viSaya pratye nahIM. puruSArtha karavo anivArya che. jJAnInA jIvanamAM nizcaya. vyavahAranI A sahavatI prakata prabaMdhamAM layane sAdhya kahevAya che ane te mATe saMdha joIne paNa koI koI A bane no samanvaya karAyelA puruSArthane sAdhana. prayatna pUrvaka bahAramAM kaIka kare che, paraMtu A samanvaya AgamakArone ISTa nathI. karavA yogya hovAnA lIdhe sAdhana sthAnIya puruSArthane ja kAraNa e che ke rAga tathA virAga jevA be virodhI jainanyAya vyavahAra kahe che ane tenA phaLa svarUpa bhItaramAM dharmonA sahavatI aritatvanI pratIti vidyamAna hovAthI prApta thavA gya kAraNu sAdhya sthAnIya lakSyane nizcaya. A bhale emAM anekAnta nAmaka siddhAMtanI satyatA siddha thatI rIte vyavahAra ja karavA cagya che, nizcaya nahIM. te te teno hoya chatAM paNa nizcaya vyavahArano sAtha-sAdhana bhAva phaLa svarUpe yathA samaye ravayaM prApta thaI jAya che. A A draSTigocara nahIM thAya, jyAre ke koI paNa viSayanI bannene sAdhana sAdhya bhAva che. samyagdarzana, samyajJAna tathA prAptimAM sAdhana-sAdhya-bhAva ja pradhAna hoya che. koI samyaccAritranA pUrvokata badhAM ja lakSaNomAMthI vyavahAra lakSaNa viSaya joI levo ke samajI le te eka bAbata che ane vyakti dvArA pota-potAnI bhUmikA anusAra prayatnapUrvaka prApta karavI te bIjI bAbata. jevAnuM ke samajavAnuM kArya karavA cagya che, ane nizcaya lakSaNa te te bhUmikAmAM prApta eka kSaNamAM samApta thaI jAya che, paraMtu prApti mATe lAMbA thavA lAgyuM che. puruSArtha vinA sAdhyanI siddhi mAtra svapna samaya sudhI sAdhanA karavAnI jarUrata hoya che. laukika che. sAdhyanI siddhimAM vyavahAranI kriyA ane nizcayanuM lakSya athavA pAramArthika koIpaNa kSetramAM A nItinuM ulaMghana bane Avazyaka che. karavuM saMbhavita nathI. pAramArthika kalyANanI prAptinA A jJAnIjana layanI sthiratA mATe adhyAtmazAstramAM jyAM Jain Education Intemational Page #656 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAtha che. A AcArasathI, chatAM jamAM thanArA ane te bannene pRthaka samanvaya ke sAjA ne mAM e aMtara 602 jenaratnaciMtAmaNi nizcaya para bhAra mUke che, tyAM ja teo tenI prApti mATe pAna para vyavahAraza ke zubha rAgAMza sAdhanAmAM sahAyaka AcArazAstramAM vyavahAra para pUrNa bhAra mUke che. A rIte kema na hoya, paraMtu puNyabaMdhano hetu hovAthI athavA tyAM teo AcArazAstramAM vyavahAra para bhAra mUke che tyAM vika9patyodaka hovAthI uparanAM pAna para paNa tyAjaya ja ja nizcaya para bhAra ApavAnuM bhUlatA nathI. bannemAM kaI hoya che. paNa pakSanA palAne AvazyaktAthI adhika namAvavAne ja cenAMzena sukhristanAzanAya baMdhana nAsti, ekAMta nAmaka te abhizApa che je sAdhakanA badhA ja puruSArtha cenazena tu rAgastananAsya baMdhana bhavati. para pANI pheravI nAkhe che. niHsaMdeha jJAnamAtrane mukhya cenazena jJAnastanAzanAya baMdhana nAsti, mAnIne cAlanAra adhyAtmazAstramAM vyAvahArika kriyAkAMDa cenAMzena tu rAgastanAMzenAsya baMdhana bhavati. mATe koI sthAna nathI, chatAM ya cAritrane mukhya mAnIne yenAMzena cAritrastanAzanAsya baMdhana nAti, cAlanAra AcArazAstramAM tene sarve sarvA kahevAmAM Avyo cenazena tu rAgastanAMzanArya baMdhana bhavati. che. A rIte jotAM jo ke A bannemAM paraspara virodha dekhAya che, paraMtu dRSTinI mukhyatA gauNutAne oLakhanAra (pu. si. u. 212-214) jJAnI te bannene pRthaka pRthaka na joIne pArasparika sAmaMjasya aMtara phakta eTaluM che ke ahIM tyAgano artha tyAganI dvArA eka ja che. baneno samanvaya ke sAmaMjasya karIne jAti na hoIne upekSAnI jAtine hoya che. tyAga ane upekSAcAlavAmAM ja mumukSanuM kalyANa che, keI ekanI haTha pakaDIne mAM e aMtara che ke jevI rIte hiMsAdi tyAgavA yogya viSayo bIjAne tiraskAra karavAmAM nahIM. nAM vrata, niyama vagere dvArA saMka9papUrvaka svarUpata tyAga ni sahi Acatara lakSyanI prAptino sAkSAtu hatu karavAmAM Ave che, tevI rIte upekSya viSayono tyAga karavAmAM jJAna ja che, kriyA nathI, chatAM paNa saMskArothI dabavAnA kAraNe Avato nathI. grahaNa tathA tyAganA vikapone choDIne DhIlA jyAM sudhI citta caMcaLa tathA kSubdha rahe che, tyAMsudhI jJAnanI thaI javuM arthAt te viSAnA abhAva athavA sadabhAva vAta karavI te upahAsa che. bannemAM samAna rahetAM jJAtA-dRSTA bhAve avasthita rahevuM te cittane caMcaLa tathA kSubdha karanAra Azra ke saMskArothI upekSAnuM lakSaNa che. nivRtta thaIne jayAre upayoga nizcaLatAne prApta kare che sammacAritra prakaraNamAM kathitu, zubha pravRttinI upekSAvALI tyAre ja adhyAtmanI dRSTimAM te "jJAna" saMjJAne prApta kare che, A bIjI bhUmi eTalI sUthama ane nAjuka che ke sahejamAtra anyathA nathI karate. vyAvahArika kriyAo paNa paramArthataH paNa bhUla ke pramAde sAdhakane AkAzethI pADIne pAtALamAM sAkSAtu rUpe lakSyanI prApti mATe kahevAmAM AvI nathI, cittanI pahoMcADI zake che, kAraNake azubhanA tyAgamAM jevI rIte mAnava zuddhi mATe kahevAmAM AvI che, ane eTalA mATe temane nizcita rUpe upara caDhe che tevI rIte zubhanI upekSAthI UMce sAkSAt hetu na mAnatAM paraMparA hetu mAnavAmAM AvI che. javAnuM nizcita nathI. A bAbata sAdhakanA mAnasika stara vyAvahArika sAdhanAthI cittanI zuddhi thAya che, cittanI zuddhi para AdhArita che. " azubhamAMthI nivRtti, zubhamAM pravRtti" thatAM upayoganI sthiratA thAya che, ane upayoganI sthiratAthI vALA prathama sopAnavALI tenI vyavahAra sAdhanA jo eTalI cAritranuM te aMtima lakSaNa prApta thAya che, jene samatA ke paripakava thaI gaI che ane tenA phaLa svarUpe mAnasika zamatA kahevAya che. moha tathA kSebha vihIna Ama pariNAma saMskAronI zakti eTalI kSINa thaI gaI che ke iMdriyonA ja enA paramArtha svarUpa che-meha rahita samatA ane kSobha viSaya tathA kIrti-pratiSThA AdinA vika9pa tene have pralobhita viDIna zamatA. bhale cAritranA aMtima saMpAnane prApta ucca karavA mATe samartha thaI zakatA nathI, te niHsaMdeha zubhanI sAdhaka enA mArganAM vyAvahArika bAhya kriyAnuM koI sthAna upekSAvALuM A bIjuM pagathiyuM tene dhIme dhIme samatAnA te na joto hoya, chatAM paNa nimna bhUmimAM sthita malina ke aMtima sopAna para pahoMcADI de che ke jyAM pahoMcyA pachI caMcaLa cittavALe koNa sAce sAdhaka evo che ke je va. sAdhaka pUrNa kAma thaI jAya che ane tene bIjuM kaMIpaNa karavuM cittanI zuddhi mATe ene zaraNe na jAya. bAkI rahI jatuM nathI, paraMtu tenI vyavahArasAdhanA haju eTalI paripakava nathI thaI ke tenA saMskAronI zakti eTalI 7. puSyanI kathaMcita hatA : kSINa thaI jAya te avazya ja te samatA bhUminI tarapha prayANa samatA lakSaNavALA aMtima pagathiye pahoMcavA mATe karavAne badale te pralobhanamAM phasAIne svacchatA tarapha sAdhakane sammacAritranA prakaraNamAM kathita te bIjI bhUmikAmAMthI prayANa kare che, joke sAdhanA pratye tenI niSThA zithila thaI pasAra thavuM atyaMta Avazyaka che ke jemAM hiMsA vagere jAya che, chatAM paNa pUrve karelI sAdhanAnuM abhimAna tenAM azubha ke pApa kAryonA tyAganI jema pUjA, upAsanA vagere vivekacakSu para evI rIte pATA bAMdhI de che ke te potAnA athavA vrata, saMyamAdi rUpa puNya kAryonA tyAganI paNa varachandAtmaka pramAdane ja samatA mAnI bese che, ane bhrAMtivaza AvazyakatA rahe che. enuM kAraNa e che ke bhale nIcalA uttarottara rogaSanA prapaMcamAM phasAI jAya che. A bAbatanuM paNa nikha bhUmimAM zivA ke sthAna upekSAvAra samaya thaI zakatInA vikapa tene have Jain Education Intemational Page #657 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha bhAna tene te samaya sudhI thatuM nathI, jyAM sudhI ke tenA pUrva 8. sAmAyika cAritra puNyano sarvathA lopa thato nathI. tyAre te potAne aMdhalokamAM pheMkI de che ane potAnI bhUla mATe mAthuM dhuNAve che. paraMtu siddhAMtAnusAra samatA ja cAritra ke dharmanuM lakSaNa che. aba pachatAye hota kayA jaba ciDiyA cuga gaI kheta'. A lakSaNe ka tavAnubhAmanA sAtha sAtha catuguNa prArabdhanA phaLane bhagavyA sivAya have tenI pAse bIjo koI sthAnamAM ja aMzataH utpanna thAya che, chatAM paNa te samaye upAya nathI. e kAraNa che ke samyaphacAritranA prakaraNamAM te aMza eTale maMda hoya che ke sAdhakanA jIvanamAM tenA ullekhAyela A atyaMta mahatvapAza bhamikAnA vathAna lakSaNAno spaSTa sAkSAtkAra thato nathI. eTalA mATe guNaviratRta vivecana zAstromAM upalabdha nathI. niHsaMdeha kuMdakuMda sthAnamAM asamatAnA ulekha nathI, pacama guNasthAnamAM jevA mahAjJAnIoe adhyAtma zAstromAM kayAMka kayAMka eno pravAsa thatA sAmAyika vrata dvArA tenA abhyAsa zarU karI kaMIka saMketa karyo che-jemake viSaya sevana karatAM chatAM paNa te to te che ane sAmAyika pratimAne prathama laIne AgaLanI ATha che asevaka che. ' pratimAonA AcaraNa dvArA enI uttarottara abhivRddhi pratikramaNa ane apratikamaNa AdithI vilakSaNa kare che. jyAre tene A guNa parivRddhi thaIne ene yogya thaI jAya che ke enAM lakSaNa tenA jIvanamAM spaSTa pratIta arthAt vrata-atrata AdithI atIta je tratAdinI upekSAvALI thavA lAge che te sAmAyika cAritra saMjJAne prApta thaI tRtIya bhUmikA che te svayaM zuddhAtmAnI siddhi rUpa hovAnA jAya che. samatA sAthe-sAthe vrata-samiti vagerenA rUpamAM kAraNe sAkSAt amRtakuMbha che"? -IyAdi; paraMtu AcAra zubha rAgAMza jIvita rahevAne kAraNe A cAritravALe zAstramAM AcArya vItarAga caritra" tathA "upekSA saMyama' evA be nAmono ulekha mAtra karIne rahI gayA che. sAdhaka chaThThA guNasthAnavatI pramatta-saMyata kahevAya che. keTalAka zvetAmbara sAhityamAM A bhUmikAnuM nAma "jina kalpa" samaya mATe A zubha rAgAMzanuM zamana thaI jatAM jyAre te vratAdi-pravRttionI upekSA karIne nirvikalapa thaI jAya che ApavAmAM AvyuM che, jenI yogyatA temanA anusAra A tyAre te saptama guNasthAnavatI "apramatta saMyata" saMjJAne kaLikALamAM nathI. bauddha sAhityamAM tene ja upekSA pAramitA : kahevAmAM AvI che. jo ke bauddha tathA vedAnta sAhityamAM prApta thaI jAya che. paraMtu A bhUmi tene keTalAka samaya mATe ja prApta thAya che, jenA uparAMta saMskAra tene tyAMthI ene paryApta vistAra jovAmAM Ave che, paraMtu vyavahAra nIce kheMcI le che. te sthitimAM vrata-samiti vagere zubha nizcayanI sAdhana - sAdhya bhAvavALI samIcIna sAdhanA para vikalpa tathA kAryomAM pravRtta thaIne pharIthI chaThTha guNasthAnamAM vizvAsa karanAra ane sAdhakanI manogata kamajorIone AvI javA sivAya tenI pAse bIjo koI vikalpa raheto jANanAra jainAcAryoe jANI bUjhIne tenA vivecanane eTalA nathI. utAra-caDhAva jIvanabhara cAlu rahe che, paraMtu ene mATe sthagita karI dIdhuM che ke A prakaraNane vAMcIne pitAnI pAra karIne te zubhanI upekSAvALI dvitIya bhUmimAM praveza khAmIothI ajANa sAdhaka bhaTakIne kayAMya te rIte karI zake evI gyatA A kaLikALamAM svIkArAI nathI. svarachandAcArI banI na jAya, jevI rIte bauddha tathA vedAMta tenI tenI prApti mATe aneka janmonI sAdhanA apekSita che. saMpradAyanA Adhatara sAdhaka. aSTama Aka madhyavatI traNa guNasthAna ja vAstavamAM te samyakacAritra-aMtargata sAdhanAnI A bhUmi phakta guru- bIjuM sopAna che jemAM azubhanA tyAganI jema zubhanA Azrita che. jevI rIte DokaTara potAnA roganI parIkSA tyAga thAya che, te pahelAM nathI thatuM, aMtima sopAnavALI pote nathI karI zakato ane tene potAno IlAja karAvavA pUrNa samatAnI prApti te samaya sudhI saMbhava nathI jyAM mATe bIjA DaoNkTaranI jarUrata paDe che, tevI rIte jJAnI hovA sudhI ke madhyavatI A guNasthAno dvArA sAdhaka badhA chatAM paNa sAdhaka A bhUmikAmAM praveza meLavavA mATe kASAyika saMskArone upazAMta nathI karato athavA jaDamULathI pitAnA baLAbaLanI parIkSA pote ja nathI karI zakato. ukhADIne pheMkI deto nathI. A che upazAMtamUha tathA evA anubhavI guru ja A viSayamAM pramANa che ke je kSINameha nAmavALuM te agiyAramuM guNasthAna tathA pite ja A bhUmikAmAMthI pasAra thaI cUkelA che athavA bAramuM guNasthAna. kSINameha nAmanA bAramAM guNasthAnane pasAra thaI rahyA che. eTalA mATe AgamamAM AvA sAdhaka hastagata karyA pachI kevalya lakSaNavALI teramAM guNasthAnavatI mATe kevalI athavA zrutakevalInuM zaraNa Avazyaka batAvyuM che. jIvanamukta ahaMnta avasthA saheje prApta thAya che. A 1. sevato vi Na sevaI asevamANo vi sevage koI avasthAnI te vAta nahIM: AThamAthI dazamA sudhInA (sa. sa. 117) madhyamavatI traNa guNasthAnevALI samatA paNa jyAM saMbhava 2. pratikamaNApratikamaNAdi vilakSaNapratikramaNAdi rUpa ' nathI tyAM bhrAMtivaza beTI rIte pitAne samatAbhegI mAnI tRtIya bhUmistu svayaM zuddhAtma siddhirUpavena amRta 3, cAritta khalu dhammaka dhamma je te sametti NidiThTho. kuMbha bhavati (sa. sA. zrA.306 (pra. sA. 6) Jain Education Intemational Page #658 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 604 janaratnaciMtAmaNi levAne durAgraha koNa karI zake che? agara jo koI kare che to svachaMda rUpe tenA pUrva-praNita kharAba pariNAmathI te kevI rIte bacI zake che? sArAMza e che ke vyavahAra sAdhanapUrvaka nizcaya sAdhyanI prApti ja jainadarzanano samIcIna nyAya che ane jIvananA pratyeka aMgamAM A nyAyanuM anusaraNa karavuM te ja samIcIna sAdhanA che, jenuM ulaMghana UMcAmAM UMcA jJAnI athavA sAdhakane dharAzAyI karI de che, aMdhalekamAM dhakelI de che. imAnadArIthI A nyAyanuM anusaraNa karavAmAM mumukSunA vivekanI parIkSA che. (AcArya pravarazrI 108 dharmasAgarajI abhivaMdanA graMthamAMthI sAbhAra anuvAdita) prabhudarzanamAM pradarzana nahi paNa hRdayanA sAcA bhAvathI lAbha thAya che. navakArano jApa eTale pApano sarvanAza. niSpA5 vyakti ja paramAtmA banI zake. Jain Education Intemational Page #659 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AtmasvAtaMtrya preraka karma siddhAMta -Arthika 105 zrI AdimatIjI (pa. pU. 108 AcAryazrI zivasAgarajI mahArAjanA ziSyo | (A lekha digaMbara saMpradAyane anusAre che-saMpAdaka) saMpUrNa vizva para dRSTipAta karatAM e anubhava thAya che thavA chatAM paNa peTa bharIne khAvA mATenI roTalI paNa na ke pratyeka jijIviSa prANI potAnI svAbhAvika pariNutine maLe. A viSamatAonAM kAraNonI zAdhanA phaLarUpe Astikavikata kare che ane jayAre e anubhava siddha che tyAre te vAdI bhAratIya darzanoe AtmavAda, paralakavAda ane karmavAda vikatAvarathAnuM koI kAraNa paNa avazya hovuM joIe, kAraNake siddhAMta svIkAryA. karmavAda siddhAMtane AtmavAdI darzanAe vizvamAM najare paDe che ke koI paNa kArya kAraNa vagara thatuM to svIkAra karyo ja che, paraMtu anAmavAdI bauddhadarzane paNa nathI. kAraNanI khoja-zodha karatAM, "karma" e kAraNa maLe svIkAra karyo che. che. arthAt saMsArane dareka jIva karmazRMkhalAthI pratibaddha che, ane saMsAra paribhramaNa karatAM je tenI vividha avasthAo che che karmasvarUpa-jenetara bhAratIya darzanonA pariprekSyamAM : te badhI karmaprerita che. A mane vaijJAnika siddhAMta "karmasiddhAMta karma siddhAMtane ekamate svIkAra karavA chatAM paNa tenA nAme abhihita che. A karma pratyeka prANInI vataMtra sRSTine svarUpamAM akatha nA rahyuM. badhAM jainetara bhAratIya darzana vidhAtA che. karma' zabda dvArA A vidhAtAnuM grahaNa abhISTa tene jude jude nAme svIkArI tenuM pRthaka-pRthaka svarUpa svIkAryuM che. Ama te karmanA paryAyavAcI zabda aneka che. jemake che. jainetara bhAratIya darzanamAM karmane sthAne vibhinna zabdano vidhi, sRSTA, vidhAtA, daiva, purAkRtakama, Izvara vagere karmarUpI prayoga thayo che: brahmAnA vAcaka zabda che. karma zabda aneka prakAranA arthomAM mAyA, avidyA, prakRti, vAsanA, Azaya, dharmadharma, vaparAya che jemake karmakAraka, kriyA tathA jIva sAthe baMdhAnAra vizeSa jAtinA pudgalaskaMdha. emAMthI trIjo artha ja abhISTa * aSTa, saMskAra, bhAgya, apUrva, zakti, lIlA vagere." che ane tenuM pratipAdana prastuta nibaMdhano viSaya che. jIva | vedAntavAdIoe mAyA, avidyA ane prakRti zabdo sAthe baMdhAnAra karmarUpe pariNita pudagalaskaMdha ja karma svIkAryA che. apUrva zabda mImAMsakone che, bauddhoe vAsanA kahevAya che ane te karmone lIdhe A jIva anAdikALathI kahyo. Azaya yogadarzanamAM svIkRta che. dharmAdharma, adaSTa, parataMtra rahyo che tathA potAnI vaibhAvika pariNatine kAraNe saMskAra nyAya-vaizeSika dazanamAM vyavahata che. deva, bhAgya pitAnI sRSTinuM sarjana kare che. anya koI sRSTikartA Izvara ke puNya-pApa badhAM darzanAe svIkAryA che. vidhAtA nathI. judAM judAM darzanamAM pratipAdita karma svarUpa saMbaMdhI ApaNe dararoja joIe chIe ke je jIvaMta che teo maMtavyathI e pratiphalita thAya che ke karma nAma kriyA athavA eka divasa marI jAya che ane temanuM sthAna bIjAM prANIo pravRttinuM che. jo ke te kriyA ke pravRtti kSaNika che, paraMtu le che. jIvana-maraNanI A prakiyA anAdikAlIna che sAthe teno saMrakAra phaLakALa sudhI sthAyI rahe che. saMskAra dvArA sAthe ApaNe e paNa anubhava karIe chIe ke vibhinna pravRtti ane pravRtti dvArA saMskAranI A paraMparA anAdi che. deze ane kaLAmAM janma levAvALA lokomAM viSamatA te vistAra bhaye ahIM vizeSa ulekha na karIne atyaMta saMkSepamAM che ja, paraMtu eka ja mAtAnA saMtAnamAM paNa viSamatA kathana karyuM che. vizeSa jijJAsuoe je te darzana saMbaMdhI dekhAya che. mAnavAmAM nahIM, ja paraMtu tiryaMcAmAM paNa vaiSamya- graMthanuM avalokana karavuM joIe. milidaprazna, vyAsa no anubhava pratyakSa dekhAya che. mAnavAmAM kAI amIra che, bhASya, sAMkhyakArikA, prazastapAda bhASya, nyAya maMjarI vagere koI garIba che, keI suMdara che, kaI kadarUpe che, koI mukhya graMtha che, jemanAmAM vizeSa kathana maLe che. buddhimAnuM che te kaI mUrkha che eTale sudhI ke tiryaMca paryAyamAM . janma lenAra kUtarAM vagere paNa A viSamatA-yukta che. keI kataro to peTa bharIne dudha roTalI khAya che, erakaMDIzanDa "je jIvane parataMtra kare che athavA jIva jemanA dvArA makAnamAM rahe che, meTaramAM phare che, tene sAbuthI nahAvA parataMtra karAya che temane karma kahe che athavA mithyAdazanAdi paNa maLe che, paraMtu bIjA te che ke jemane ghare-ghare haDadhUta pariNAmethI je upArjita thAya che te karma che." A karma Jain Education Intemational Page #660 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi padagalika che. anya dazanonI jema jainadarzanamAM kama mAtra AvuM mAnIe to AMtarika azuddhatA vinA saMskAra nathI, paraMtu te eka vastubhUta padArtha che. tevIsa teNe karmone baMdha kevI rIte karyo e Apatti prakAranI paugalika vargaNAomAM eka kArmaNavargaNa paNa Ave che. che je sarvatra AtmapradezamAM vizvAsepacayarUpe vidyamAna che. jenadarzana evuM nathI mAnatuM ke sRSTino kartA-dhartA A kAmaNavargaNArUpa pugala paramANu rAga-dveSI jIvanI ane hartA kaI Izvara che. A vizva (trika) anAdimAnasika-vAcika ane kAcika zubha athavA azubha rUpa anaMta che. na te ene keIe banAvyuM che ane na te kriyAnA nimittane pAmIne zubha ke azubha rUpe vibhAjita . keI eno sarvathA nAza karI zake che. akhila vizvamAM cha thaIne dUdha ane pANInA saMyoganI jema AtmA sAthe dravya che, jemAMthI jIva ane pudgala dravyanA saMgabaMdhAI jAya che tathA yathA samaye potAnAM zubha-azubharUpa vize nA zubha-azubha vicagano krama haMmezAM cAlu rahe che ane enuM nAma saMsAra phaLa Ape che. che. cha dravyonI vyavasthA paNa anAdi che tethI jIva ane - jyAM anyadarzana rAga-dveSa-AviSTa jIvanI kriyAne karma pudagala paNa anAdi siddha che. jyAre banne dravya anAdi kahe che ane A karma kSaNika hovA chatAM paNa tajajanya che to emano saMbaMdha paNa anAdi che. jIvanA azuddha saMskArane sthAyI mAne che tyAM jainadarzana mAne che ke rAga- rAgAdi bhAvonuM kAraNa karma che ane jIvanA azuddha rAgAdi zreSa-AviSTa jIvanI pratyeka kriyA sAthe eka prakAranuM dravya bhAva te kamaranAM kAraNa che. tAtparya e che ke pUrve bAMdhelAM AtmA tarapha AkRSTa thAya che ane tenA rAga-dveSa rUpI karma jyAre udayamAM Ave che tyAre rAgAdi bhAva thAya che pariNAmonuM nimitta meLavI AtmA sAthe baMdha prApta kare ane rAgAdi bhAvone lIdhe jIvane navAM karmonA baMdha thAya che tathA kALAMtaramAM te dravya AtmAne sAruM ke khoTuM phaLa che ane jyAre e karma yathA samaye udayamAM Ave che te maLavAmAM nimitta thAya che. temanuM nimitta maLatAM jIvane pharIthI rAgAdi bhAva thAya che. maharSi kuMdakuMdAcAryo AnuM vizeSa rapaSTIkaraNa karatAM tathA te bhAvAnuM nimitta maLatAM pharIthI navIna kamabaMdha paMcAritakAya graMthamAM kahyuM che ke A loka badhe ja badhI yA pachI thAya che-A rIte jIva ane karmano anAdi saMbaMdha siddha che. taraphathI vividha prakAranA anaMtAnaMta sUkSama ane bAdara jevI rIte garama loDhAnA goLAne pANImAM DubADatAM te karmarUpa thavAne cagya pudgaLAthI ThasoThasa bharelo che. jyAM cAre bAjuethI zItaLa jaLanAM paramANuone pitA tarapha AtmA che tyAM paNa A pudagalakAya vidyamAna rahe che. saMsA- kheMce che tevI rIte zarIranAmAM nAmakarmane udaye jaDa karma rAvasthAmAM pratyeka AmAM potAnA svAbhAvika caitanya- paramANu mAnA saMpUrNa pradezamAM ekasAthe kheMcAIne svabhAvane na choDIne paNa anAdikALathI karmabaMdhanathI praveza kare che. tAtparya e che ke Ama pariNAmamAM kaSAyanI baMdhAyeluM hovAthI anAdathI maha, rAga, dveSAdi rUpa anAdikAlIna adhikatA ke maMdatAthI sarva AtmapradezomAM azuddha ja pariNAma kare che. te jyAM moharUpI, rAgarUpI ke vadhu ke ochI saka patA thAya che te anusAra adhika athavA zreSarUpI bhAva kare che tyAre tyAM tenA te bhAvonuM nimitta ochAM karma paramANu AtmA sAthe baMdhane prApta thAya che. meLavIne jIvapradezomAM paraspara avagAharUpe praviSTa pudagala AtmA ane jaDamene A saMbaMdha ekakSetrAvagAhI che. svabhAvathI ja karmarUpatAne prApta thAya che. samAna kSetramAM rahenAra jIvanA vikArI pariNAmane jIvanI kriyA sAthe A prakAranA padagalika karmabaMdhane nimitta karIne kArmANavaINAe svayameva pitAnI aMtaraMga anya koI dezane svIkAryo nathI. jenadazananI pitAnI A zaktine kAraNe kamarUpamAM pariName che ane AmAM sAthe maulika vizeSatA che. baMdhane prApta thAya che. AtmA ane karmane saMbaMdha anAdi che amUrta para mUrtane prabhAva kevI rIte? zakA - AmA ane kamane saMbaMdha kyArathI che ane zaMkA - AtmA amRta che, tyAre tene mUrta karmathI saMbaMdha keNe karyo che tathA kevI rIte thAya che? kevI rIte hoI zake che, kAraNake mUrtika sAthe samAdhAna - AtmA ane karmano saMbaMdha anAdithI che. mUrtikane baMdha to saMbhava che, paraMtu amUrtika jevI rIte khANamAMthI svarNa pASANurUpe senuM sAthe mUrtikane baMdha kevI rIte thaI zakaze? kiTakAlimAne laIne ja nIkaLe che tevI rIte samAdhAna -- yathArthamAM saMsArI AtmAo kaMcit mUrta saMsAramAM anAdikALathI jIva karmabaMdhanane che, kAraNake svabhAvataH (svarUpataH) AtmA prApta che tathA pitAnI azuddha dazAne lIdhe amUrta hovA chatAM paNa anAdikALathI karmaparibhramaNa kare che. je jIva pahelAM zuddha hato ane baddha hovAthI A AmA vikArI avasthAne tyAra pachI tenI sAthe karmone baMdha thayo prApta kare che. anAdithI A AtmA azuddha rAvasthAmAM mAM A badhI sArA ja ane bAkI thAya che. A ja nimittalI rAgA Ave che te Jain Education Intemational Page #661 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagraMtha che, tethI vyavahAranayanI apekSAe AtmA mUrtika che ane karma paNa mUrtika che mATe kathacit mUrti ka AtmA para mUrti karmAnA prabhAva paDe che. eTalA karmanA bheda ' kammattaNeNu eka iva bhAvAtti hAdi duvihatu ? katva rUpa sAmAnyApekSA karma eka prakAranuM che, paraMtu dravya ane bhAvanI apekSAe kam be prakAre che. jIvathI saMbaMdhita karma puddagalAne dravyaka kahe che ane dravyakanA prabhAvathI thanAra jIvanA rAga - dveSa rUpI bhAvAne bhAva karma kahe che. dravyakarmanA mULa bheda ATha che ane uttara bheda ekasA aDatAlIsa che tathA uttarAttara bheda asaMkhyAta che. A badhA puddagalanA pariNAma svarUpa che, kAraNa ke jIvanI parata MtratAmAM nimitta che. bhAvakamAM caitanya pariNAma rUpI krodhAdi bhAva che, temanA pratyeka jIvane anubhava thAya che, kAraNake jIva sAthe temane kacit abhedya che. A kAraNe te pArataMtrya ravarUpe che, parataMtratAmAM nimitta nathI. dravyakama parataMtratAmAM nimitta hAya che ane bhAvakama caitanya pariNAma thavAmAM pAratatryarUpa heAya che. A dravyakama ane bhAvakamAM aMtara che. dravyakama paudgalika che ane bhAvaka AtmAnA caitanya pariNAmAtmaka che, kAraNa ke AtmAthI kacit abhinnarUpa pratIta thAya che ane te krodhAdi rUpa che. dravyakama ane bhAvakamAM kAraNa-kAryanA saMbaMdha che, dravya karma kAraNa che ane bhAvakamAM kAryAM. dravyakama vinA bhAvakama na thAya ane bhAvaka vinA dravyakama na thAya. A bannemAM khIjavRkSa sauMtati samAna kArya - kAraNu bhAva saMbaMdha vidyamAna che. 07 cikAza AchI haze to karma rUpI dhULa pragADha rUpe madhane paNa prApta nahI thAya ane jo kaSAya rUpI cikAza vizeSa haze tA karmarUpI dhULa pagADha rUpe badhAze. tethI saMkSepamAM yeAga ane kaSAya ja dhanAM kAraNa che. baMdhanA bheda madha cAra prakAranA hAya che H 1. prakRtibaMdha, 2. pradezakha'dha, 3. sthitibaMdha ane 4. anubhAgamadha. AmAM prakRti ane pradezama'dha yAganA nimitte tathA sthiti tathA anubhAgamadha kaSAyanA nimitte thAya che. prakRtibaMdha ane pradeza'dha - prakRtinA atha svabhAva che. ka-baMdha thatAM ja temAM jJAna ane dazanAdane rokavA, sukha duHkha ApavA vagerenA svabhAva paDe che - te prakRtibaMdha che. iyattA (sakhyA) avadhAraNa karavAne pradeza kahe che. arthAt kama rUpe parINita pugaLaskandhAnA paramANuonI jANakArI karIne nizcaya karavA te pradezAdha che. vastutaH ka paramANunI saMkhyA niyata hAvI te pradeza dha che. sthitibaMdha ane anubhAgama dhaH sthitinA artha che maryAdA kALa, yAganA nimitta kama svarUpe parINita pugaLaskandhAnu kaSAyavaza jIvamAM eka ravarUpe rahevAnA kALane sthiti kahe che. pratyeka karmanA kha'dha thatAM ja tenA saMbaMdha AtmA sAthe kathAM sudhI raheze - te nizcita thaI jAya che. anubhAganA artha ladAnazakti che. karmanI peAtAnu kAya karavAnI (phaLa ApavAnI) zaktine anubhAga kahe che. tethI jJAnAvaraNAdi karmanA kaSAyAdi pariNAmajanya je zubha athavA azubha rasa che te anubhAgama'dha kahevAya che. A phaLa ApavAnI zakti athavA anubhAga kakha dhane samaye ja temAM yathAyAgya rUpe tIvra ke mada rUpe paDI jAya che. karmama dhanAM kAraNu jyAre ApaNe kama - baMdhanAM kAraNeA para vicAra karIe. chIe tyAre jANavA maLe che ke mithyAtva avirati, pramAda, kaSAya ane yoganA nimitte kA~dha thAya che. bIje baMdhanAM cAra kAraNa paNa kahyAM che. kayAMka - kyAMka kaSAya ane cAga rUpa e bheda paNa mAnyA che. khaMdhanA kAraNeAnI tenuM kathana karyuM" che. prakRtimadhanA bheda upara kahelA cAre prakAranA badhAM prakRtima"dhanA bheda- sakhyA para ApaNe ahI vicAra karavAnA nathI; saMkhyAbhedya-prabhedanuM saMkSepamAM vivecana yeAgya pratIta hAvAthI sarva prathama tA mAtra sakSipta ane vistRta kathananI apekSAe che, paraMtu vastutaH kaSAya ane yAga A e ja kabaMdhanAM kAraNa che. mana - vacana - kAya rUpI yogazaktine lIdhe dhama kheMcAya che ane kaSAya - rAga - dveSa rUpI bhAvAnA nimitta temanA baMdha thAya che. yAga rUpI vAyuthI ka - dhULa UDIne kaSAya rUpa snehayukata AtmA rUpI dIvAla para coMTI jAya che. kama rUpI dhULanuM vadhAre ke ochu. cAMTavuM te kaSAya rUpI snehanI adhikatA ke hInatA para nirbhIra che. jo karmAmAM judA judA prakAranA svabhAva paDavA ane temanI saMkhyAnuM vattAochu thavu yeAga para nirbhara che tathA jIva sAthe ochI ke vadhAre samaya sudhI sthita rahevAnI zakti te kaSAya para nirbhIra che. paDavI ane tIvra ke maDha phaLa ApavAnI zaktinu sthira thavuM AtmAnI ceAgyatA ane ataraMga-bAhya nimittonusAra aneka prakAranAM pariNAma thAya che. A pariNAmeAthI ja baMdhAnAra karmonA svabhAva nirmita thAya che. baMdhAnAra karmAnA svabhAveAnA vibhAga karavAmAM Ave te aneka prakAranA thaI zake che, paraMtu vividha svabhAvI karmIne ADa Page #662 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi bhAgomAM vaheMcI zakAya che, tethI prakRtibaMdhanA mULamAM ATha saMghAta (5), (8) saMsthAna (6), (9) saMhanana (6), (10) | bheda che tathA temanA uttarabheda 148 che. te pramANe sparza (8), (11) rasa (5), (12) gaMdha (2), (13) varNa 1. jJAnAvaraNa, 2. dazanAvaraNa, 3. vedanIya, 4. mohanIya, (5), (14) AnupUvI (4), (15) agurulaghu, (16) 5. Ayu, 6. nAma, 7. gotra ane 8. aMtarAya.- A ATha upaghAta, (17) paraghAta, (18) Atapa, (19) udyota, (20) mULa bheda che. ucchavAsa, (21) vihAyogati (2), (22) sAdhAraNa zarIra, (23) pratyeka zarIra, (24) sthAvara, (25) trasa, (26) jJAnAvaraNa karma AtmAnA jJAna guNane DhAMke che. darzanAvaraNa karma darzanaguNane DhAMke che. vedanIyakarma bAhyanimittavaza : durbhaga, (27) subhaga, (28) duHsvara, (29) susvara, (30) azubha, (31) zubha, (32) bAdara, (33) sUma, (34) sukha-duHkhanuM vedana karAve che. rAga-dveSa ane mithyA aparyApta, (35) paryApta, (36) asthira, (37) sthira, (38) asamIcIna duSTi mehanIya karmanA nimitta thAya che. Ayukama anAdeya, (39) Adeya, (40) ayazaH kIrti, (41) yazaH AtmAne nara-nArakAdi paryAyane prApta karAvavAmAM nimitta kIrti, (42) tIrthakarad. thAya che. jIvanI gati, jAti vagere tathA pudgaLanI zarIrAdi vividha avasthAe nAmakarmane kAraNe thAya che. AmAnI gotra: gotrakamanA be prakAra che: (1) uraca ane (2) nIca. UMca-nIca avasthAmAM gotrakarma nimitta che. dAnAdirUpa aMtarAya - dAna aMtarAya, lAbha aMtarAya, bhega aMtarAya, Atma-pariNAmomAM aMtara-vyavadhAna karanAra aMtarAyakama che. upayoga aMtarAya, ane vaya aMtarAya rUpI karmonA uttarabheda: pAMca bhedavALuM aMtarAya karma che. A rIte jJAnAvaraNadi mULa bhedonA 148 uttara bheda uparyukta jJAnAvaraNAdi ATha karmonA uttarabheda nIce pramANe cheH che. enuM viratAra pUrvakanuM svarUpa gommasAra jJAnAvaraNaH matijJAnAvaraNa, zrutajJAnAvaraNa, avadhijJAnA karmakAMDa vagere graMthamAMthI jANI levuM joIe. varaNa, manaH paryAyajJAnAvaraNa ane kevaLajJAnAvAraNuM. karmonI sthiti : A pAMca jJAnAvaraNa karmanA uttarabheda che. karmonI sthiti utkRSTa, madhyama ane jaghanyatA bhedathI dazanAvaraNaH cakSudarzanAvaraNa, acakSudarzanAvaraNa, avadhi traNa prakAranI che. mehanIyakarmanI utkRSTa sthiti 70 keDAdarzanAvaraNa, kevala darzanAvaraNa, nidrA, nidrAnidrA, keDI sAgaropama, nAma ane karmanI utkRSTa sthiti 20 pracalA, pracalA-pracalA, ane tyAnagRddhi A nava kaDAkoDI sAgaropama, AyukarmanI utkRSTa sthiti 33 uttara bhedothI yukta darzanAvaraNa karma che. sAgaropama che. jJAnAvaraNa - darzanAvaraNa, vedanIya ane vedanIyaH vedanIya karmanA be prakAra cheH (1) sAtA ane aMtarAya A cAra karmonI utkRSTasthiti 30 kaDAkoDI (2) asAtA. - sAgaropama che. AThe ya mULakarmonI jaghanyasthiti - vedanIya mohanIyaH mehanIyakarmanA 28 bheda che. darzana mohinIya karmanI jaghanyasthiti 12 muhUrta. nAma ane getranI jaghanya ane cAritra mehanIyanA bhedathI mohanIyakarma mUlamAM sthiti ATha muhatI ane zeSa jJAnAvaraNa - darzanAvaraNabe bhedavALuM che. emAM paNa darzana mehanIyanA mehanIya - Ayu tathA aMtarAyakarmanI jaghanya sthiti samyaphava, mithyAtva ane samyamithyAvarUpI traNa bheda akhtamuhUrta che. utkRSTa ane jaghanya sthitienA madhyanI che. cAritra mihanIyanA anaMtAnubaMdhI, apravyAkhyAna, jeTalI paNa taratama sthiti che te badhAM karmonI madhyama pratyAkhyAna ane saMjavalana e cAre krodha, mAna, sthitio che, utkRSTa ane jaghanya sthitio te niyata mAyA ane lebhanA bhedathI cAra cAra prakAranA hovAthI che tenAthI vadhAre ke ochI na baMdhAya. hA ! AmAnA kaSAyonA 16 bheda tathA hAsya, rati, arati, zAka, rAgadveSAdi rUpI taratama pariNAmane lIdhe madhyama sthitio bhaya, jugupsA, strIveda, puruSaveda, ane napuMsakaveda aneka prakAre taratamatAthI yukta hoya che. A nava kaSAya-ema maLIne kula 25 bheda che. karmone anubhAga : AyuH narakAyu, tiryaMcAyu, manuSpAyu ane devAyurUpI cAra karmomAM vividha prakAranAM phaLa ApavAnI zaktinA bhedavALuM Ayukama che. paDavAne anubhAga kahe che. - e pahelAMthI ja batAvavAmAM nAmaH amedavivakSAmAM 42 ane bhedavavakSAmAM enA 93 AvyuM che ke je karmanuM jevuM nAma che te anusAra phaLa prApta bheda kahevAmAM AvyA che. abhedavivakSAe 42 bheda thAya che tathA phaLa prApta thaI gayA pachI karmanI nirjarA A prakAre che : thaI jAya che. (1) gati (4) (2) jAti (5), (3) zarIra (5), karmabaMdha samaye je jIvane kaSAyanI tIvratA ke maMdatA (4) aMge pAMga, (3), (5) nirmANa, (6) baMdhana, 5 (7) rahe che ane dravya, kSetra, kALa, bhava ane bhAva rUpI jevuM Jain Education Intemational ucation Intermational Page #663 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha nimitta maLe che te anusAra karmamAM phaLa ApavAnI zakti apakarSaNaH karmonI sthiti ane anubhAgamAM hAni thavAne hoya che, arthAt puNya pravRtiomAM adhika anubhAga apakarSaNa kahe che. arthAt karma-pradezanI sthitionA ane pApa prakRtiomAM hIna anubhAga paDe che. je karmabaMdha apavartanane apakarSaNa kahe che. zubha pariNAmethI samaye azubha pariNAmonI tIvratA hoya che te pApa azubha karmonI sthiti ane anubhAga kama thAya che, prakRtine anubhAga adhika ane puNya - prakRtiono tathA azubha pariNAmethI zubha karmonI sthiti ane anubhAga hIna thAya che. anubhAga kAma thAya che. anubhAgAnusAra tIvra ke maMda rUpa phaLa kama potAnI karmabaMdha pachI utkarSaNa ane apakarSaNa A be kriyAo sthiti-kALa anurUpa svayaM Ape che, te mATe koI IzvarIya saMbhava che. azubha karmano baMdha karyA pachI je jIva zubha zaktinI ka95nA nirarthaka che, tenI koI ja AvazyakatA karmano baMdha kare che te teNe pahelAM bAMdhela azubha karmanI nathI. jIvanI pratyeka kAyika, vAcika ane mAnasika prakRti sthiti ane phaLa ApavAnI zakti navIna bAMdhela zubha sAthe je karma paramANu AtmA tarapha kheMcAIne rAga-dveSanuM karmonA prabhAvathI ghaTI jAya che. azubha karmone baMdha karyo nimitta meLavIne baMdhAI jAya che temAM baMdha samaye zubha ke pachI jIvanA bhAva vadhAre kaluSita thAya che ane te paNa azubha pariNAmo anusAra jevI sArI ke kharAba phaLa adhika azubha kArya dvArA navIna azubha kamInA e dha ka2 ApavAnI zakti hoya che vipAka samayamAM temane sArI ke che. to te azubha karmonA prabhAve pahelAM bAMdhela azubha kharAba prabhAva AtmA para paDe che. kahevAnuM tAtparya e che karmonI sthiti ane kaLa ApavAnI zakti vizeSa vadhI jAya ke karma phaLano niyAmaka Izvara nathI. vastutaH kama paramANu che. evI rIte jIva azubha karmano baMdha kare che te te emAM vicitra zakti nihita che ane tenA niyamananA navIna kamaM-baMdhanA prabhAvathI tenAM pahelAM bAMdhela zubha vividha prakatika niyama paNa vidyamAna che je svataH siddha nI sthiti ane kaLa ApavAnI zakti ghaTI jAya che. che. tethI karmonA phalada-anubhAga svayaM prApta thAya che. zubha karmona baMdha karyA pachI je jIvanA bhAva adhika vizeSa karmanI vividha avasthAo : thaI jAya che ane te vizeSa zubha kArya dvArA navIna zubha AtmAne bAMdhanAra karmonI vividha avasthAmAM hoya che, kamane baMdha karavA lAge che to zubha karmonA prabhAvathI jemane jainAcAryoe 'karaNa" nAmathI abhihita karyuM che. pUrvabaddha karmonI sthiti ane phaLadAnazakti vRddhigata thAya karaNa athavA karmonI avasthAo daza prakAranI hoya che? che. A utkarSaNa-apakarSaNa karaNanuM kArya che. ahIM e vicAravA jevuM che ke utkarSaNa--apakarSaNa harasamaya baMdhAnAra baMdha, utkarSaNa, apakarSaNa, saMkramaNa, sarava, udaya, navIna karmIne kAraNe thatuM ja hoya - e niyama nathI. jyAre udIraNuM, upazAmanA, nidhatti ane nikAcanA A daza paNa koI vizeSa pariNAmone lIdhe thanAra navIna karma-baMdha karaNa kama prakRtinA hoya che. emano svarUpa vicAra nIce pramANe AgamamAM karavAmAM Avyo che. nimitta pUrvabaddha karmonI sthitimAM ane anubhAgamAM hAnibaMdhaH A sarva prathama kAraNa che, je vinA anyakaraNa saMbhava vRddhi thaI jAya te samaya utkarSaNa-apakarSaNa kahevAya che. nathI. mithyAtvavAdI jIva paNAmAnA nimina saMkramaNaH baMdha dvArA jemaNe karmabhAva prApta karyo che ane kAmaNavargaNanA jJAnAvaraNadirUpe Atmapradeza mithyAvAdi aneka bheda rUpa che evA karmonuM yathAvidhi sAthe saMbaMdha thavo te baMdha kahevAya che. jevI rIte svabhAvAMtara thaI javAne saMkramaNa kahe che, arthAt ekI sAthe pIgaLelA suvarNa ane cAMdInA eka piMDa saMkramaNa karavAmAM eka karma bIjA sajAtIya kamarUpa banAvatAM paraspara pradezanA maLatAM baMnamAM ekarUpatA thaI jAya che. A saMkramaNa - jJAnAvaraNadi mULa karma pratIta thAya che tevI rIte baMdha dazAmAM jIva ane prakRtiomAM nathI thatuM uttara pravRtiomAM ja thAya karma pradezonA parasparamAM akIbhAvane prApta thatAM che. AyukarmanA uttara bhedAnuM paraspara saMkramaNa nathI athavA karma ane jIvanA dvitvano tyAga karIne thatuM ane darzana mehanIyanuM cAritramehanIya rUpe ekava prApti thavAthI ekarUpatA pratIta thAya che. athavA cAritramehanIyanuM darzanamohanIya rUpe saMkramaNa ukarSaNaH sthiti ane anubhAgamAM vRddha thavAne utkarSaNa thatuM nathI. kahe che. navIna baMdhanA saMbaMdhathI pUrvanI sthitimAM eka karmano avAMtara bheda potAnA sajAtIya anya bheda karma paramANuonI rithatinA vadhavAne ukarSaNa kahe rUpe hoI zake che. jevI rIte vedanIya karmanA be bhedomAMthI che. arthAt je karmanI sthiti ane anubhAgamAM sAtavedanIya asatAvedanIyarUpa ane asAtA vedanIya sAtAutkarSaNa thAya che tene pharIthI baMdha thatAM pAchaLanAM vedanIyarUpa thaI zake che. prakRtisaMkramaNa, rithatisaMkramaNa, baMdhAyela karmanA navIna baMdha samaye sthiti-anubhAga anubhAgasaMkramaNa, ane pradeza saMkramaNanA bhedathI saMkramaNa vadhI zake che. cAra prakAre che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #664 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 610 jenaratnaciMtAmaNi eka prakRti anya prakRtisvarUpatAne prApta karAvavAmAM nizcita rahe che. phaLa ApyA pachI te karmanI nirjarA Ave che ke thAya che. e prakRtisaMkramaNa che. jemake krodha thaI jAya che. prakRtinuM mAna vageremAM saMkramaNa thavuM. je sthiti apakarSita, udIraNAH je karmone udayakALa prApta thayo nathI, temane utkarSita ane anya prakRtirUpe saMkramita thAya che te sthiti- upAya-vizeSathI pakavI nAkhavAM arthAt asamayamAM saMkramaNa che. apakarSita thayela anubhAga, utkarSita thayela ja temane udayamAM lAvavAM te udIraNA che. jevI rIte anubhAga tathA anya prakRtine prApta anubhAga - anubhAga- kerI vagere phaLAne jaladIthI pakAvavA mATe jhADa parathI saMkramaNa kahevAya che. je pradezAgra je prakRti dvArA anya teDIne pAlamAM rAkhI mUkIe chIe ke jethI te prakRtine laI javAmAM Ave che te pradezAgra - te prakRtino te kerIo jaldIthI pAkI jAya che, tevI rIte udayamAM pradezasaMkramaNa che. A vacana dvArA paraprakRtisaMkramaNa lakSaNa ja AvatAM pahelAM ja karmonI udIraNa karavAmAM Ave che. pradezasaMkrama che, apakarSaNa, utkarSaNa lakSaNa nathI, kAraNa ke upazAmanA karmaskaMdhanI udIraNAne ayogya avasthA jevI rIte apakarSaNa, utkarSaNa dvArA rithati ane anubhAga upazAmanA kahevAya che. upazAmanAkaraNa dvArA karmone anyarUpa thAya che tevI rIte temanA dvArA pradezAgra anyarUpa udayamAM na AvI zakavA yogya karavAmAM Ave che. thatuM nathI. upazAmanAnA prazasta ane aprazasta be bheda cheH | navIna baMdha thatAM ja baMdhaprakRtimAM anya ravajAti adhaHkaraNa, apUrvakaraNa ane anavRttakaraNa dvArA prakRtionuM saMkramaNa thAya che, kAraNa ke je prakRtino baMdha mehanIyakarmanI je upazAmanA thAya che te prazastonathI thaI rahyo te prakRtimAM arthAt te prakRtirUpa saMkramaNa pazAmanA che. AnuM ahIM prakaraNa nathI, ahIM te thatuM nathI. aprazastapazAmanA prakaraNa prApta che. aprazastapa zAmanA dvArA upazAMta karAyela karma pradezogreno sarva : apakarSaNa-utkarSaNa ane anya prakRti rUpa saMkramaNa baMdha pachI karmanuM vedana thaIne jyAM sudhI te karma te thaI zake che, paraMtu te udayAvalIne ayogya che. akarmabhAvane prApta na thAya tyAM sudhI te karmanuM Atma- nidhattiH karma skanI te avasthA, je udIraNa ane pradezamAM sthita rahevAne sarva kahevAya che. tAtparya e che saMkramaNane mATe agya che, arthAt nidhatti avasthAne ke baMdhAyA pachI kama tAtkAlika phaLa ApatuM nathI, thoDA prApta karmanI udIraNa ane saMkramaNa to nathI thaI keTalAka samaya pachI ja tenuM phaLa maLe che. jyAM sudhI karma zakatuM, paraMtu utkarSaNa ane apakarSaNa thaI zake che. vipAkAdi rUpa potAnuM kArya nathI karatuM tyAM sudhI tenI avasthA sattva kahevAya che. jevI rIte madirApAna karyA pachI nikAcanA: karmanI te avarathA vizeSa, je utkarSaNa, apakarSaNa, tarata ja tenI asara dekhAtI nathI; thoDA samaya pachI ja udIraNa ane saMkramaNa A cArane ayogya che te unmattatAno prabhAva dekhAya che. evI rIte karma paNa baMdhAyA nikAcanA kahevAya che. pachInA keTalAka samaya sudhI satva rUpe rahe che: A kALane upara kahelAM daza kAraNomAM saMkramaNukaraNanA pAMca avAMtara AbAdhAkALa kahe che. A AbAdhAkALa karmanI sthiti bheda che jemanuM saMkSipta svarUpa A pramANe che: anusAra thAya che. je karmanI jeTalI adhika sthiti rahe che. saMkramaNakaraNanA pAMca prakAra che: 1. uDhelanasaMkramaNa, 2. teno AbAdhAkALa paNa eTale ja adhaka hoya che. eka vidhyAtasaMkramaNa, 3, adha:pravRttakaraNa, 4. guNasaMkramaNa ane kaDAkADI sAgaranA sthitavALA karmanI utkRSTa AbAdhA 100 5. sarvasaMkramaNa. gAmasAra karmakAMDamAM emanuM svarUpa varSa hoya che. paMcabhAgAkAracUlikAmAM karavAmAM AvyuM che. arthAta vadhAremAM vadhAre se varSa pachI te karma pitAnuM udvelanasaMkramaNaH adhaH pravRttAdi traNa kAraNa vagara ja baTI phaLa ApavAnI zarUAta kare che. ane sthiti pUrNa thatAM rasIne ukelavA samAna karma prakRtinA paramANuonA sudhI phaLa ApyA kare che. Ayukarma vinA bAkInAM karmo anya prakRtirUpa pariNamana thavAne uddelanasaMkramaNa kahe che. vize A bAbata jANavI, kAraNa ke Ayukarmane AkhAdhA- vidhyAtasaMkramaNa? maMda vizuddhatAvALA jIvanI, sthitikALa tenI sthiti para nirbhara nathI. anubhAga ghaTADavA rUpa bhUtakAlIna sthiti kAMDaka ane udaya jIva saMbaMdhe karma skaMdhane yathAkALa pitAnI phaLa anubhAgakAMDaka tathA guNazreNI AdimAM pravRtti thavAne ApavAnI sAmarthyarUpa avasthA-prApta thavAne udaya vidhyAtasaMkramaNa kahe che. kahe che. udaya kALamAM karmaskaMdha apakarSaNa, utkarSaNAdi adha:pravRtta saMkramaNa baMdha prakRtione potAnA baMdhanA prayoga vinA sthiti-kSayane prApta karIne potAnAM- saMbhava viSaye je pradezasaMkrama thAya che tene adhaH pitatAnAM phaLa Ape che. pratyeka karmane phaLa-kALa pravRtta saMkramaNa kahe che. Education Interational Page #665 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahuma tha guNusa*kramaNa H prati samaya asakhyAta guNita zreNirUpe je pradezasa kramaNa thAya che tene guNusakramaNa kahevAya che. sasa'kramaNa : uddelanA, visa'ceAjanA ane kSapaNAmAM aMtima kAMDakanI atimaphAlI sakha'dhI sarva pradezeAmAM je pradeza anya rUpa nathI thayA temanuM anyarUpa thavuM te sa` saMkramaNa kahevAya che. kaI kaI kama prakRtimAM te pAMca saMkramaNeAmAMthI kAM kayAM saMkramaNa thAya che tene jANavA mATe navembara 1980 mAM AcArya zrI. zivasAgara di. jaina graMthamALA, zAMtivIranagarathI 26 mA puSparUpamAM prakAzita ' gAmmaTasAra kama kAMDa 'nI siddhAMtajJAna dIpikA; hindI TIkAnA pAnA 446 thI 450 sudhInI saSTi jovI joIe. guNasthAna ane prakRtimAM karaNa : uparyukta karmonI vividha dazAe antata je 10 karaNa kahevAmAM AvyAM che temAMnuM kayuM karaNa kayA guNasthAna ane kaI kaI prakRtiomAM thAya che enuM yugapat kathana A prakAre cheH ayeAgakevalIne je 85 prakRtinI sattA che temanA apakarSaNukaraNa sayeAga kevaLIne anta samaya sudhI hAya che. kSINakaSAya guNasthAnamAM jemanI sattva - vyAiMti thAya che evI 16 prakRti tathA sUkSmasAMparAyaguNasthAnamAM 11 vyacchinna eka sUkSma lAbha A 17 prakRtinuM apaka NukaraNa temanA kSayadeza paryaMta thAya che. kSayadezanA kALa ahIM eka samaya adhika pramANa jANavA joI e. narakAdi cAre AyukarmAmAM saMkramaNukaraNa sivAya huM karaNa hAya che. AyukarmanI uttara prakRtimAM saMkramaNa thatuM nathI. eka Ayu anyarUpa thatI nathI. bAkInI sarva prakRtimAM daze ya karaNa hAya che. guNasthAnAnI apekSAe vicAra karatAM mithyAdaSTithI laIne apUrNAMkaraNa guNasthAna sudhI daze karaN hAya che. apUrNAMkaraNathI AgaLa sUkSma sAMparAya guNasthAna sudhI upazAmanA, nitti, ane nikAcanA karaNa sivAya sAta kaNu hAya che. AgaLa upazAMta kaSAya guNasthAnathI sayeAgakevalI guNasthAna sudhI saMkramaNa upazAmanA, nitti ane nikAcanAkaraNa sivAya bAkInAM 6 karaNa hoya che, paraMtu upazAMtakaSAya guNasthAnamAM kaMIka vizeSatA che ke mithyAtva ane samyak mithyAtvanA saMkramaNakaraNa paNa thAya che. arthAt A banne prakRtinuM samyaktva prakRtirUpa pariNamana thaI jAya che, bAkInI prakRtinuM sakramaNa na heAvAthI cha karaNa ja heAya che. ayegakevalI guNasthAnamAM sattva ane uDDaya A be karaNa hAya che. baMdha ane utkarSIkaraNa pota-peAtAnA badhasthAna sudhI ja hoya che. arthAt je prakRtinI jayAM sudhI lyucchiAtta hAya che tyAM sudhI hoya che. saMkramaNukaraNa mULa prakRtimAM te hAtu nathI, uttara prakRtiemAM ja hoya che ane te paNa pAta-pAtAnI jAtinI prakRtimAM. jevI rIte jJAnAvaraNuka karmAnI matijJAnAvaraNAdi pAMca prakRtie svajAtIya prakRtio che - emAM saMkramaNa thAya che. devAyunA apakarSa NukaraNa upazAMta kaSAya guNasthAna sudhI hoya che. mithyAtvAdi traNa tathA anivRttikaraNa guNusthAnamAM kSaya thanAra 16 prakRtinuM apaka NukaraNa kSayadeza -- atimakAMDakanI caramaphAlIpayata hoya che. A prakAre kSapakazreNInA anivRttikaraNa guNasthAnamAM kSaya thanAra ATha kaSAyAdi 20 prakRtienuM apakarSaNa karaNa paNa pAta-peAtAnA kSayadeza sudhI hoya che. upazamazreNImAM darzanamAhanI mithyAtyAdi traNa ane narakagati- narakagatyAnupUrvI Adi 16 prakRtinuM apaka upazAMtakaSAya guNusthAna sudhI hAya che tathA ATha kaSAyAdakAnu pAta-petAnA upazamasthAna sudhI hAya che. anaMtAnubaMdhI catuSkanA asa'yatAae cAra guNasthAnAmAM yathAsaMbhava visa caiAjananA sthAna sudhI ja apakarSa NukaraNa Aya che. narakAyunA asaMyata guNusthAna sudhI anetiya kheMcAyunA daza sayataguNusthAna sudhI udIraNA, sattva ane udaya A traNu karaNa Aya che. mithyAtva prakRtinA udIraNAkaraNa upazama samyaktvanA abhimukhajIvanA mithyAtva guNasthAnanA aMtamAM eka samaya vadhAre AvalikALa hoya che. sUkSmalAbhanA uddIrAkaraNa sUkSma sAMparAya guNasthAna sudhI ja hoya che. upazAMtakaraNa, nittikaraNa ane nikAcitakaraNa apUrvakaraNaguNasthAna sudhI ja hoya che AgaLa nahI. tA A rIte karmAnI daza avasthAe heAya che. sakSepamAM badha, uya ane sattva A traNa dazA mAnavAmAM AvI che. khadhanI badha-abaMdha ane khadhanyucchina rUpa aMdhatribhaMgI, udayanI uddaya-anuya ane udayavyucchitti rUpa udaya tribhaMgI, sattvanI sattva-asattva ane sattvavyucchitti rUpa sattvatrima'gI e guNusthAna ane mANAomAM carcA karavAmAM AvI che. samayaprabaddhapramANu kadravyanA mULa kapakRtiomAM vibhAjana krama : jevI rIte khavAyela bheAjananuM pariNamana sAta dhAtu ane upadhAturUpe vidhiyukta thaI jAya che, tevI ja rIte svakIya pariNAmAthI jIva harasamaya samayaprabaddhapramANa dravyane grahaNa kare che. te dravyanuM vibhAjana vidhivat jJAnAvaraNAdi ATha karmAmAM hoya che. punazca mULa prakRtiemAM vibhAjita dravyanI vaheMcaNI te te karmanI uttara prakRtimAM paNa thAya che. jevI rIte zarIrayaMtramAM pahoMceluM bhAjana svayameva dhAtu rUpe parimita thaI jAya che tevI rIte samayaprabaddha pramANu kadravyanu' vibhAjana pazu mULa uttara prakRtiomAM svayameva ja thaI jAya che. Page #666 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi - je AgAmI Ayuno baMdha thaI gayo che to samayabaddha kSaya karIne kaivalyazrIne prApta sagakevalI bhagavAna sarvasa pramANa karma dravyamAMthI badhAMthI ochuM dravya AyukarmanA avasthAne prApta thAya che. bAkInA je cAra aghAtiyAkarma bhASAmAM, tenAthI vadhAre nAma ane gotrakamanA bhAgamAM bace che te te baLelI jevaDI samAna che. roganirodha thatAM ( nAma-gotra kamanuM dravya samAna hoya che, tethI vadhAre ja 14mAM guNasthAna prApta agakevalI bhagavAna zIdhra ja dravya aMtarAya, darzanAvaraNa ane jJAnAvaraNanA bhAgamAM te karmone nAza karIne zAzvata sukhadhAma siddhAlayamAM jJAna( A traNa karmona' dravya paNa samAnarUpe vibhAjita hAya zarIra-yukta thaI ne anaMtakAla sudhI mAtra potAnA AtmAnaMdamAM che. tethI vadhAre mehanIya karmanA bhAgamAM tathA badhAMthI ja lIna rahe che. tyAM karmono jarAya saMbaMdha AtmA sAthe vadhAre dravya vedanIya kamaranA bhAgamAM jAya che, kAraNa ke jIva hotA nathI. A rIte karmasiddhAMta samajIne ane tenI harasamaya sukha ke duHkhano anubhava kare che tethI enI nirjarA vividha dazAonuM parijJAna karIne AtmAnuM ahita karanAra adhika thAya che. A rIte mULa prakRtio vibhAjita dravyanuM A karmothI AtmAne pRthaka karavAne puruSArtha karavo te ja vibhAjana yathAsaMbhava uttara pravRtiomAM paNa thAya che. dravya ApaNuM ceramalakSya hovuM joIe. je bhavya jIva che teo vibhAjananI prakiyA gomaTasAra - karmakAMDa vagere karmasiddhAMta niyamathI potAnA samyaphacAritrarUpI puruSArtha dvArA karmonA prarUpaka graMthamAMthI jANI levuM joIe. nAza karIne mokSasukhane meLave che. mULa karmapravRtiomAM ghAtI-aghAtIrUpa vibhAjana : Adhunika sAmyavAda ane karma siddhAMta: vizvanI viSama sAmAjika sthiti joIne sAmyavAda ke jJAnAvaraNAdi ATha karmonA ghAtiyA-aghAtiyAnA bhedathI samAjavAdanuM sUtra grahaNa karIne badhAMne samAna banAvavAnI be vibhAga che. jJAnAvaraNu, darzanAvaraNu, mahanIya ane vAta vizvanA tathAkathita netAgaNa kare che, paraMtu A sarvathA aMtarAya-A cAra prakRtie ghAtiyArUpa che, kAraNa ke A asaMbhava che. viSamatAne ke UMca-nIca, amIra-garIbanA jIvanA devavarUpa guNone ghAta karavAvALI che tathA vedanIya, bhedane bhUMsI nAkhIne badhAMne samAna karatA pahelAM e vicAra Ayu, nAma ane gotra jIvanA devatvarUpa guNone ghAta karatAM karavo joIe ke vizvamAM A prakAranI viSamatA hovAnuM nathI tethI te aghAtiyArUpa che. kAraNa zuM che? jyAre ApaNe viSamatAnA mULa kAraNane tiyA karmonI phaladAnazakti ( anubhAga) latA, kASTa, cogya rIte samajIzu te jarUra, cikkasapaNe Adhunika samAjahADakAM. patharanI jema uttarottara kaThoratAvALI che. ghAtiyA vAda ke sAmyavAdanI kerI, nakAmI vAta karavAnuM choDI karmonA paNa dezaghAtI ane sarvaghAtIrUpa be bheda che. latA- daIzuM. samAjavAdane ApaNe mAtra ApaNuM rAjanaitika vArthInI bhAzAthI kASThabhAganA anatamAM bhAga sudhInA zaktirUpa spardhaka pUrtinuM mAdhyama banAvI dIdhuM che. jyAM sudhI karmasiddhAMta dezadyAtIrUpa ane kASTanA bAkInA bahubhAgathI zala (paththara) che tyAM sudhI samAjavAda ke sAmyavAdanI sthApanA mAtra rAdhInA parthaka sarvadhAtIrUpa che. adyAtiyA kamImAM paNa ka95nI athavA svapna ja siddha thaze, kAraNa ke e nirvivAda prazasta ane aprazastarUpa be bheda che. prazastakarmonI phaladAna- siddha che ke puNya ane pApanI vyavasthA saMsAramAM anAdi zakti meLa, khAMDa mizrI ane amRta samAna che. tathA kALathI che ane jyAM sudhI puNya-pApanI sthiti che tyAM sudhI aprazasta prakationA anubhAga kaDavA, kAMjI, viSa ane saMsAramAM sAmyavAda sthApita na thaI zake. je jainadarzananA halAhala 5 che. A rIte sAMsArika sukhadukhanA kAraNabhUta ciMtananA UMDANamAM UtarIe to ApaNe kahI zakIe chIe pagya-pApApI karmonI zaktione upara kahelA cAra-cAra ke saMsArAvasthAmAM sAmyavAdanI vAta karavI te retI pIlIne prakAre taratamarUpa samajavI joIe. tela kADhavA samAna che. hA! saMsArAtIta siddhAvasthAmAM Daga DanIya karma maLane AtmAthI sarvathA nAza thaI javAthI anaMta siddha samrATa sthAnIya che. saMpUrNa vizva mehanIya kamathI mohita bhagavata mAnadamAM lIna hovAthI badhA samAna che. vastuta: thaI rahyuM che. mehanIya karmanuM eka chatra zAsana badhAM prANIo samAjavAda ke sAmyavAda to te che ke jyAM badhAM samAna ra para che. yuddhamAM rAjyanA mRtyu pachI tenI senA paNa zakti. koI paNa vida anubhavyA sivAya Amotha zAzvata sukhane hIna thaI ahIM-tahIM, jyAM-tyAM vikherAI jAya che. tevI anubhava niraMtara karI rahyA che. rIte mohanIya karma naSTa thatAM anya karma paNa jaladIthI naSTa saMsArI prANI jevuM sAruM ke kharAba karma kare che. puNya thaI jAya che. ane e ja kAraNe gIrAja sarva prathama mohanIya ke pApanuM upArjana kare che te karmaphaLanA vipAka (udaya) kama naSTa karavAno udyama kare che. kSapaka zreNI para ArohaNa samayamAM te pote ja potAnA dvArA pUrvakRta karmonuM sAruM ke karIne 10 mA gaNasthAnanA aMtamAM mehanIya karmane pUrNatayA kharAba phaLa bhogave che. ApaNI paropakAranI bhAvanA te nAza thaI jatAM 12mAM kSINukaSAyaguNasthAnamAM jJAnAvaraNa hovI ja joIe. kamasiddhAMta e nathI kahetA ke paropakAra darzanAvaraNa ane aMtarAya A bAkInA traNa ghAtiyAkarmone na karo. saMsArano mAnava ja nahI paraMtu ekendriyatha jyAre ApaNe prakAranI viSamatA kAra koi yogya rIte kaThoratAvALI hA paNa dezaghAtI ane Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #667 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savasaMgrahagraMtha 613 paMcendriya parvatanA badhA jIva sukhI thAo -e bhAvanA ane bhakatRtvakALamAM parataMtra che. jevI rIte viSa khAvAnI sAthe pratyeka prANI mAtra tarapha ApaNe vera-virodhane tyAga vAta ApaNA hAthanI che, paraMtu mRtyuthI bacI javAnuM karIe. badhAMnI sAthe mitrIbhAva rAkhIe. jIvatvanI dRSTie ApaNuM hAthamAM nathI. A to atyaMta sthULa dRSTAMta che, te badhA jIva samAna che ane badhAMmAM sAkSAt paramAtmA kAraNa ke viSane paNa viSa dvArA nirviSa karI zakAya che. banavAnI zakti-vidyamAna che, paraMtu paramAtma zaktinI mRtyuthI bacI jaI zakAya che. AmAM paNa karmanA katRtva abhivyakti te jyAre ApaNe anAdikAlIna karmakAlimAne ane bhakatRtvakALamAM parataMtra ane svataMtra che. dUra karavAno puruSArtha karIzuM tyAre thaI zakaze. paramAtmatvanI prakaTatA thatAM badhAM samAna rUpe karmakalaMka rahita thatAM eka sahajata AtmA karma karavAmAM svataMtra che. te Icche tevA samAna che. tethI jeNe potAnA puruSArthathI potAnI aMdara bhAgyanuM nirmANa karI zake che, karmo para vijaya meLavIne vidyamAna anaMta catuSTayane pragaTa karI lIdhuM te sAce sAmya pUrNa vizuddha banI zake che, paraMtu kyAreka-kyAreka pUrvajanita vAdI che. saMsAramAM rahIne to UMca-nIca, amIra-garIba, - karma ane bAhya nimittane pAmIne parataMtra paNa banI jAya rAjA-raMka vagereno bheda raheze ja, kAraNa ke pratyeka prANInAM che. IcchavA chatAM paNa IcchAnusAra kArya te nathI karI zakato. karma judAM judAM che ane bhAvanAonI vibhinnatA ja puNya sanmArga para cAlavAnI IcchA rAkhavA chatAM paNa nathI cAlI. pApa rUpI kamanI viSamatAmAM kAraNa che, tyAre ApaNe te zakata. A to AtmAnuM kartuvakALamAM svAtaMtrya ane zuM sAkSAt bhagavAna paNa badhAM saMsArI prANIomAM samAnatA pAtaMtrya che. sthApita karavAmAM samartha nathI. e to pratyakSa anubhavasiddha kama karyA pachI AtmA sarvathA karmAdhIna ja thaI jAya che che ke eka ja mA dvArA janma lenAra saMtAno ja eka samAna evI vAta nathI. tyAM paNa AtmAnI svataMtratA surakSita che. nathI. temanAmAM paNa pota-potAnA pUrvakata karmo anusAra te i che te azubhane zubhamAM saMkramita karI zake che, azubha vibhinnatA che : koI sukhI che, koI duHkhI che, koI buddhimAna prakRtinA sthiti anubhAgane ochuM karI zake che ane che, kaI mUkha che. tethI jyAre ApaNuM gharamAM ja samAnatAnI zubha karmonA sthita anubhAgane vRddhigata karI zake che. sthApana nathI karI zakatA te saMpUrNa vizvamAM ApaNe upazAmanA dvArA karmavipAkane anudaya rUpa paNa karI zake sAmyavAdane kevI rIte sthApita karI zakIe? eTalA mATe che ane kSapaNu dvArA temane sarvathA nAza paNa karI zake che. karma siddhAMtane yogya rIte samajIne ApaNe pote paNa pA5 A rIte apakarSaNa-utkarSaNa-saMkramaNa ane upazAmanA karaNa pravRttine cheDIe ane puNyArjana karIe tathA kramazaH cAritra karmonI parivartita avasthAo ja che, jene AtmA pote pAnanA ArohaNathI puNyanuM paNa visarjana karIne parama zuddha kare che-emAM paNa AtmAnI svataMtratA spaSTa parilakSita thAya avasthAne meLavavAnuM lakSya rAkhatAM te dizAmAM puruSArtha che. eTaluM avazya che ke tItrodayamAM puruSArtha kAryakArI karIe tathA anya prANIone paNa A samyapha mArga para nathI hote ane maMdadayamAM puruSArtha kAryakArI hoya che. cAlavAnI preraNA ApIe. A ApaNuM parama kartavya che ane vastutaH karmasiddhAMta Ama ravAtaMtrane preraka che. karmasiddhAMtane samajavAnI sArthakatA che. (AcArya pravara zrI 108 dharmasAgarajI abhivaMdanA sAdhAraNatayA kahevAya che ke AmAM katvakALamAM svataMtra graMthamAMthI sAbhAra anuvAdita) zrI yazavijaya graMthamALA-bhAvanagaranA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #668 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 614 jenaratnaciMtAmaNi naka = samajavA jevI suktio lakSamI nadInI jema sadA nIcenI tarapha vahe che-jAya che, uMghanI mAphaka cetanAne mUrzita kare che, madirAnI jema mada (ahaMkAra )nI vRddhi kare che, adhika dhUpanI jema AMdhaLo banAvI de che, vijaLInI samAna mAnavahRdayamAM caMcaLatA vadhAre che, pariNAmamAM asthiratA lAve che, vananA dAvAgni samAnatRSNAne vadhAre che ane chelle vyabhicAriNI strInI mAphaka svachaMdapaNe rakhaDyA kare che. (evI lakSmIno lobha dhikkArane pAtra che.) UF je puruSa potAnA dhanarUpI bIjene sAta kSetromAM (jinapratimA-jina maMdira* zrutajJAna-muni-ArthikA-zrAvaka ane zrAvikA A sAta kSetro che) vAve che tene mATe prIti dAsI banI jAya che, kIti tenI kiMkarIrUpa varte che, lakSamI enI sevA kare che, buddhi enA upara prema kare che, riddhi enA paga paMpALe che ane svarganI saMpadA tenA hAthamAM rame che ane muktiramAM tenI cAhanA UR je puruSa pavitra ane kalyANakArI vitarAgadharmane pAmIne bhegonI AzAthI tene choDIne sAMsArika kAryo mATe doDAdoDI kare che arthAt bhogemAM magna rahe che te jaDabuddhi pitAnA mahelamAM ka9pavRkSane ukhADI dhaturo vAve che, ciMtAmaNine pheMkI kAcanA TukaDAne saMgrahe che ane uttama gajarAjane vecI gadheDAne kharIde che. naka ka parigraha samatA bhAvane zatru che, adharyano mitra che, mehane vizrAma karavAnI bhUmi che, pApanI khANa che, ApattionuM sthAna che, khoTA dhyAnanuM kriIDAvana che, vyAkulatAne bhaMDAra che, ATha madone maMtrI che, zokanuM kAraNa che, kalahanuM ghara che, Ama te aneka anarthonuM kAraNa che tethI virakta cittavALA puruSee tene ekadeza yA sarvedeze tyAgavA yogya che. ka: Jain Education Intemational Page #669 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina darzana kathita karmavijJAna --- -- - ---- zrI khubacaMda kezavalAla pArekha, vyAvahArika, dhArmika ane AdhyAtmika jIvanamAM zAMti, rAga - draSa - viSaya - kaSAyAdi azubha bhAve ane prasannattA ane maitrIno mITho AnaMda anubhavavA mATe kamaranI hiMsA-anIti - bhraSTAcAra - pariMgrahAdi azubha pravRttionI samajane dareka manuSya potAnA jIvanamAM prApta karavAnI anarthatAne karmazAstro ja batAvI zake che. jJAna - dhyAnaanivArya AvazyaktA che. tapa ane saMyamAdi zubhabhAvo tathA tenI piSaka bAhya vimAna dvArA AkAzamAM uDavAthI, sabamarIna dvArA pANuM maka pravRttine AcaravAnI jarUriyAtane khyAla karmazAstrathI thI ja mAnavane AvI zake che. mAM rahevAthI, supara jeTa ane rokeTanI jhaDapamAM mahAlavAthI je mAM kaMI vizvamAM zAMti prasaravAnI nathI. AjanA vijJAne jJAna - dhyAna - tapa ane saMyamAdi zubha bhAvo tathA pakSInI mAphaka AkAzamAM UDI zakavAnAM ane mAchalInA tenI piSaka bAhya pravRttine AcaravAnI jarUrIyAtane mAphaka pANImAM tarI zakAya tevAM sAdhano dvArA mANasane khyAla karmazAstrathI ja mAnavane AvI zake che. karmanA AkAza ane pANImAM saralatAthI saphara karI zakavAnI sthitinuM siddhAMtanI zreSThatA darzAvatA je vicAre DaoN. meksamUlare nirmANa bhale karI ApyuM, paraMtu mAnava jAte A dharatI darzAvyA che, te jANavA jevA che. teo kahe che ke : upara mAnava tarIke, kevI rIte rahevuM joIe te AjanA vijJAne jarApaNu zIkhAyuM nathI. sAcI mAnavatA kevA " eto nizcita che ke karmano siddhAMtane prabhAva mAnavaprakAranuM jIvana jIvavAmAM che, tenI samaja to samagra vizvane jIvana upara behada paDyo che. je mAnavI. e jANe ke bhAratane karmavAda ja ApI zake. vartamAna jIvanamAM koI jAtano aparAdha karyA vinA paNa kevaLa bhautika vijJAnanI ja mahattA pratyeno daSTikoNa mAre je koI dukha veThavuM paDe che, e mArA pUrvajanmanA manuSyanA hRdayamAMthI AtmAnI anaMtazakitaone khyAla karmonuM ja phaLa che. to enuM jUnuM devuM cUkavanAra mAnavanI cakAvI de che. e zaktione khyAla cUkI javAthI tenA je jema zAMtapaNe e saMkaTane sahana karI leze. ane sAthe ArachAdaka karmono upakSaka mAnavI svaradI bane che. sAthe ja e mAnavI eTaluM paNa jANato hoya ke sahana. svachaMdI banela mAnavI ahabhAvI banI indriyanI rIlatAthI jUnuM devuM cUkate karI zakAya che tathA ethI ja anukULatAnA ja saMge zodhe che.! temAM ja jidagInI bhaviSya mATe dharmanA mUDI bhegI karI zakAya che. te ene saphaLatA samaje che. ! AthI naitika mUlyane dina-pratidina bhalAI na mAga cAlavAnI preraNuM ApoApa maLI javAnI. hAsa thAya che mAnava mAnava vaccenI matrIbhAvanI zaMkhalA sAru ke kharAba, koI paNa jAtanuM karma nAza nathI pAmata: tUTI jAya che-mAnava. vALaMdha bane che. badhAMnuM sukha huM ja dharmazAstrane A siddhAMta ane bhautikazAstrane bala-saMrakSaNa jhaDapI lauM evI rAkSasI vRtti udabhave che. ane tethI saMbaMdhI sidhdhAMta, e bane eka sarakhA che. baMne sidhAtone rASTrIya kauTuMbika ane sAmAjika zAMti paNa jokhamAya che, sAra eTalo ja che ke keIno paNa nAza nathI thato. koI vizvayuda sarjAya che. paNa dharmazikSaNanA astitva viSe game teTalI zaMkA kema mANasa rAta-divasa game teTalI mahenata uThAve, anIti, na hoya paNa eTaluM te sunizcitta che ke karmano sidhdhAMta sauthI vadhAre sthAnomAM svIkAravAmAM Avyo che. enAthI prapaMca kare, paraMtu bhautika anukuLatAnA saMyogo TakI rahevA lAkha mAnavInAM kaSTo ochAM thayAM che. ane e ja ne AdhAra te tenA puNyane anulakSIne ja hoya che madAMdha siddhAMtane lIdhe mAnavIne vartamAna saMkaTa sahana karavAnI zakti mAnavI A vAtano avizvAsu banI potAnI akkala, pedA karavAnuM tathA bhaviSyanuM jIvana sudhAravAnuM uttejana hoziyArI ane tAkAtathIja badhuM prApta karavA dvArA bIjAne parAjita banAvI zakavAnI mAnyatAvALo hovA chatAM athag * : jayAre tenuM pUrvakata puNya khalAsa thaI jAya che, tyAre kIDA vizvamAM jeTalo darzana, AmavAkI che ane punarja.mane paDelA katarAne ghera gherathI haDaselI kADhavA jevI sthiti mAne che. temane punaHjanamanI sidhine mATe kamane mAnava ja tenI paNa sarjAya che. karmazAstrano A upadeza koIne paDaze. te te darzananI bhinna bhinna prakriyAone kAraNe cA paNa arUcikara hoya, chatAM tenI saccAImAM jarA paNa antara to AtmAnA svarUpamAM matabheda hovAnA kAraNe karmanA paDI zakatuM nathI. svarUpamAM thoDI ghaNI bhinnatA samajAya, paraMtu sarva Jain Education Intemational Page #670 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A mAna rahA che vizva vijJAna pa ra paDI zake kevA prakAra vinA kAma arthAta para jenaratnaciMtAmaNi AtmavAdI dezanIoe koI ne koI nAmathI paNa karmano jijJAsA pedA thAya che ke AtmAnuM satya yA svAbhAvika svIkAra to kare ja che. arthAt karma saMbaMdhathI rahita svarUpa kevuM che? paraMtu je je manuSyo, dhana-zarIra Adi bAhya vibhUtiomAM karmavijJAna mAtra AtmAnI dRzyamAna dazAne ja samajAvavA AtamabuddhivALA che. arthAt jaDamAM ja aha va mAnI bAhya pUratuM hoI, pAramArthika yA svAbhAvika dazAne samajAvavAmAM dRSTivaMta banI rahyA che, tevA bahirAtmabhAva saMskArothI azakya che te karmavijJAna adhUruM che. vAsita manuSyone karma viSayanuM vijJAna cikara na hoya, karmathI sarvathA mukta dazAmAM ja sukhaprApti thayAne tethI karIne karmanI satyatAmAM te kaMI paNa phera paDato ApaNe svIkAra karatAM hovA chatAM mukta dazA eTale kevI ja nathI. dazA ? te dizAmAM jIvanuM svarUpa kevuM hoya te svarUpanuM keTalAka darzanakAe kamane mAyA-avidyA-prakRti- ArachAdaka karma kevA prakAranuM hoya? te karmane haTAvavAne vAsanA-adaSTa-saMskAra, daiva ane bhAgya ityAdi saMjJAthI paNa upAya che? A bAbatanI samaja vinA karma viSaya aMgenI oLakhAvyuM che. paraMtu te badhAM paryAyavAcaka nAme hoI samaja adhUrI gaNAya. AtmAnI svAbhAvika arthAt pArakamane ja uddezIne che. jainadarzanamAM pratyeka karmanI badhyamAna, mArthika ane vyAvahArika e bane avasthAnA khyAlamAM ja sata ane udayamAna ema traNa avasthAo mAnelI che. tene kamanI sAcI samaja prApta thAya che. A rItane khyAla pedA kramazaH balpa, sattA ane udaya kahevAya che. jenetara darzanamAM karavA mATe jainadarzanakathita karma viSaya tarapha dRSTipAta karo paNa kamanI te ja avarathAone batAvatAM badhyamAna karmane ja paDaze! kriyamANu, sat karmane saMcita ane udayamAna karmane * jainadarzana kahe che ke jJAna yA citanya e jIvane ja prArabdha tarIke oLakhAvela che. chatAM paNa kamane mAnanAra vyaktinI mAnyatA mAtra jIvanI dRzyamAna-vyAvahArika mukhya guNa che. ane jIvanI sAthe te sadAnA mATe sthita che. dazAnI vividhatAne ja anulakSIne nahi hovI joIe. - jJAna e jIvana ja guNa hovAthI dareka jIvamAM jJAnazakti manuSyapaNuM, devapaNuM, narakapaNuM, pazu-pakSIpaNuM, zArIrika ja hoya che pachI bhale te nyUnAdhika pramANamAM hoya. keTalAka jIvonI jJAnazakti evI paNa vartatI hoya che ke Indrasukha-du khapaNuM, janma-maraNapaNuM, ItyAdipaNe vartatI vividha jIva dazAnI prAptimAM kAraNa svarUpe kamane svIkAravA uparAMta nI apekSA vinA paNa maryAdita rIte agara saMpUrNa rIte S padArtha viSayane jANI zake che. Ama IndranI apekSA paNu jIvane mukhya svabhAva-mukhya guNa zuM che? ane te guNanI pragaTatAmAM vividha jIvaAzrayI vividhatA kayA vALI ane indriyanI apekSA vinAnI ema be prakAranI kAraNane laIne che? te kAraNa kevI rIte haTAvI zakAya? caitanyazakti yA jJAnazakti pakInI dareka jJAnazakti vividha A badhI hakIkatane khyAla prApta karavAmAM ja karmanA ravarUpanI jIva AzrayI ane eka jIvane paNa vividha samaya AzrayIne sAcI samaja gaNAya. * vividha prakAranI hoya che. karmanA svarUpanI vAstavika samajane uddeza mukhyatve A jJAnazaktithI jIvane ya padArthano khyAla pedA karIne te AtmAnI svAbhAvika arthAt pAramArthika, ane thAya che. temAM prAthamika khyAlapUratA jJAnane darzana kahevAya vyAvahArika e, bane svarUpane satya rIte oLakhavA mATe che. padArtha bodhanI prathama bhUmikA te darzana che. temAM vastunA che. jIvanA A baMne svarUpane khyAla prApta karavAmAM ja khAsa svarUpane bhosa nahi thato phakta vastunI sattAnuM' ja karmaviSayaka samajanI saphalatA che. kevala svAbhAvika yA bhAna thAya che. vyAvahArika svarUpane jANavA mAtramAM karmavijJAnanI saphalatA sarva jJeya padArtho sAmAnya ane vizeSa ema baMne bhAvanathI. yA ekalA zuddha svarUpanA prati vAdanamAM paNa karma vijJAna- yukta hoya che. sAmAnya vinA vizeSa hoI zakatuM nathI. jema nI saphalatA nathI. hA ! eTaluM jarUra che ke AtmAnA pAra- ke vividha phaLe paikI AMbAnuM phaLa dRSTi sanmukha thatAM prathama mArthika svarUpa tarapha dRSTipAta karavA pahelAM tenA vyAvahArika te kerI svarUpe sAmAnya bodha thAya che. tyAra pachI te kerI svarUpane khyAla paNa hovo joIe. manuSya, pazu, pakSI, moTI che, mIThI che, paripakava che. vagere kerI aMgeno vizeSa sukhI, duHkhI, I yAdi vaimAvaka yA vyAvahArika svarUpa bodha thAya che. A phaLamAM kerI svarUpa sAmAnya bhAva che AtmAnI dazyamAna avasthAonA svarUpane sArI rIte jANyA te ja meTAI, mIThAsa, paripakavatA vagere vizeSa bhAvo che. vinA AtmAnA anaMta jJAnAdi paramArthika svarUpane samajavAnI jyAM kerI svarUpa sAmAnya bhAva ja na hoya te pachI tyAM yogyatA prApta thavI muzkela che. kAraNa ke jyAM sudhI anubhavamAM meTAI-mIThAsa vagere vizeSa bhAvanuM astitva ja kayAMthI AvavAvALI vartamAna avasthAnA AtmAnA saMbaMdhane sAce hoya? mATe sAmAnya ane vizeSa e banne bhAvo pratyeka khulAse na thAya tyAM sudhI samajanAranI dRSTi AgaLa kevI vastumAM saMlagna che. jethI dareka padArthano bodha prathama sAmAnya rIte vadhI zake ! jyAre AtmAne samajAya ke uparanA sarva ane pachI vizeSa thAya che. temAM zeyanA vizeSa dharmane rUpa te vaibhAvika che, saMyogajanya che, tyAre ja svayameva jANavAvALe AtmAne je guNa che te jJAna che. ane . Jain Education Intemational Page #671 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 617 ane parAkrama te lIlAddhi thAya che yAga, pha sAmAnya dharmane jANavAvALA AtmAno je guNa che te saMbaMdha dharAve che. eTale vAstavika rUpathI te vIrya e darzana che. zarIranI nahIM, paNa AtmAnI vastu che. vIrya e zarIrano A rIte padArthabodha thavA TAIme caDatAM UtaratAM vividha guNa nA utA rAzanuM sarva prakAranuM saMcAlana karavAvALA prakAranA AtmapagarUpa bhedano vyavasthita ane vistRta je AmAM, zarIramAM rahelA che teno guNa che.. rIte thato khyAla cukAI na javAya te mATe AtmAnI A pramANe jJAna-darzana-cAritra ane vIrya e AtmAnA caitanyazaktine mAtra eka jJAnasvarUpe ja nahi oLakhatAM svamAlikInA-bahAra kyAMyathI nahiM AvelA svAbhAvika jJAna ane darzana ema baMne svarUpe jaina darzanamAM guNo che. e jIvamAtranA guNa hovA chatAM paNa te oLakhAvI che. darekanuM astitva dareka jIvanamAM eka sarakhuM nahi hetAM - A jJAna darzana uparAMta AtmAno trIjo guNa cAritra , nyUnAdhikapaNe vartatuM jovAmAM Ave che. AvI vividhache. jIvanI svazakti cetanA ane vIryAdinI pariNatinuM tAnuM kAraNa zuM? e prazna. buddhimAna manuSyanA hRdayamAM upasthita thAya e svAbhAvika che. paraMtu A praznanuM samAdhAna pravartana, svabhAvamAM ja vate tene cAritra kahevAya. arthAt karyA pahelAM to e samajI levuM joIe ke je je vastunA rAga-dveSanI parAdhInatA rahita, AmAnI jJAna ane darzana vikAsamAM hAni-vRddhi dekhAya te te vastumAM prakarSatA arthAt zaktino upayoga, tene cAritra kahevAya. rAga-dveSa eTale saMpUrNatA yA aMtima vikAsa paNa hovo joIe. e hisAbe AtmAmAM vartatA krodhAdi kaSAyo. A krodhAdi kaSAyanA jJAnAdi cAre guNonI prakarSatA arthAt saMpUrNapaNAnuM paNa tyAgane ja cAritra kahevAya. anumAna karI zakAya che. AmAno the guNa "vIrya" kahevAya che. vIrya e A hisAbe anaMta yanA vizeSa dharmane jaNAvanAra jaina pAribhASika zabda che. teno artha ga, utsAha, baLa, jJAnagaNanA evA pUrNa prakarSane kevaLajJAna kahevAya che. e parAkrama, zakti ityAdi thAya che. arthAt AtmAnI zakti rIte darzananI prakatA- pUrNatAne kevaladarzana kahevAya che. baLa-parAkrama te vIrya kahevAya che. tenA (1) labdhivIrya tathA ya che, tana (1) lodhavA tathA AtmAnI avasthAmAM sadAnA mATe saMpUrNa rAga-dveSa nI mArI ane (2) karaNavIrya, ema be prakAra che. temAM AtmAnuM arthAta krodhAdi kaSAyarahitapaNAne cAritranI pUrNatA kahevAya zaktirUpa rahela vIrya te labdhivIya che. ane te lodha- che. ane kadApi nyUnatAne dhAraNa nahi karanAra vIryane savavIryanI pravRttimAM nimittabhUta je mana-vacana ane kAyArUpa kaSTa vIrya kahevAya che. sAdhana te karaNavIrya che. karaNavIryamAM Amika vIryanA vAhanarUpathI vIrya zabdano upacAra che. AtmajJAna rahita jIvane A cAre guNonI pUrNatAvALI avasthAvaMta sarva vIryaguNanI prAthamika samaja te karaNavIrya dvArA ja ApI jIvonI sthiti saDhAnA mATe eka sarakhI ja hoya che. paraMtu zakAya che. labdhivIrya pragaTa thavAmAM karaNavIya saMbaMdha : e guNonI apUrNatA dharAvatA vividha jIvonI avasthAmAM dharAve che. mATe te upacAra yogya che. vIryanA satya svarUpathI ane ekanA eka jIvanI avasthAmAM vividha kALe vartatA ajJAta loke, zarIranI tAkAtane-baLane ja vIrya svarUpamAM te apUrNa guNomAM aneka prakAranI bhinnattA vate che. samaje che. paraMtu zarIranI aMdara raheluM vIrya te pudgalamAMthI jema zarIra, sukha, duHkha, vaibhava, sanmAna, yaza, AyuSya baneluM hovAthI te to paugalika vIrya kahevAya che. A Adi bAhya saMgomAM vividhatA sarjaka tatva te karma che. pidugalika vIryanI pragaTatAno AdhAra AtmAnA vIryaguNa tema AtmAnA uparokta gunI apUrNatAmAM ane nyUnA(labdhivIrya)nA pragaTIkaraNa upara ja che. dhikatAmAM te guNonI adhUrI vartatI mAtrAnuM AcchAdaka tatva "kama " che. jagatanA nAnA moTA sarva prANInI mana-vacana tathA zarIranI skUla yA sUkSma pravRttimAM AtmAnuM vIrya ja kAma dareka jIvamAM sattA tarUpe to e cAre guNonuM lAge che. mana-vacana ane kAyA te jaDa hovAthI AmAnA astitva, saMpUrNa rUpe sadAne mATe hoya ja che. paraMtu vIrya vinA koIpaNa prakAranI kriyA karI zakatAM nathI. sattAmAM rahelI pUrNatA pikI tenI pragaTatAmAM jeTalI AtamAM jyAre zarIrano tyAga karIne cAlyA jAya che, tyAre nyUnatA thAya che, teTalA nyUnatA pramANa guNanA a , majabUtamAM majabUta zarIra paNa kASTanI mAphaka thaIne paDayuM AtmAmAM vatato hovA chatAM AcchAdita svarUpe hoya che. rahe che. eTale spaSTa rIte siddha thAya che ke, Atmika baLa tene AcchAdana karanAra tatva te "kama " kahevAya che. vIyanA abhAve zArIrika baLa vyartha che. zarIragata padagalika AchIdananuM pramANuM AcchAdaka tavanI nyUnAdhikatAnA AdhAre vItha , e bAhyavAya che. bAdavIrya e AmikavIryanA hoya che. A hakIkata sUrya ane vAdaLanI ghaTAnA deSTAMtathI aneka bAhya sAdhanomAMnuM eka bAhya sAdhana che. arthAt vicArIe. Amika vayanA pravartAnarUpa AtmaprayatnamAM bAdhavIrya paNa vAdaLaghaTAthI AcchAdita banI jatAM sUryanA tejanI je 78 Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #672 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratanaciMtAmaNi cUnAdhikatA AcchAdaka evA vAdaLanA samUhane anurUpa chUTakArAthI ja thAya che. ane ghAtI karmane chUTakAre cAra hoya che. vAdaLaghaTA vadhAre tema sUryanuM teja chuM. ane ghAtA kama paikI mehanIya karmanA chUTakArAthI ja thAya che. vAdaLaghaTA ochI tema tejanuM pramANa vadhu hoya che. ane mehanIya karmanI vividha avasthAnA saMbaMdhathI amuka 0aa savathA vikharAI gayethI sUryanuM teja bilakula kame krame sarvathA chuTavA mATe AtmAnA thatA prayatnathI ArachAdana 2hita saMpUrNapaNe pragaTe che. vAdaLanI prApta dazAne jaina darzanamAM guNasthAnaka tarIke oLakhAvI. AchAditatA TAIma kaMI sUryanuM taja naSTa thaI jatu. * che. kaI dazAsUcaka guNasthAnakamAM kama nA baMdha - udaya ane vAdaLaghaTA bilakula vikharAI javA TAIme kAMIta teja hIra udIraNa ane sattA svarUpa saMbaMdha AtmAne ke ke nava utapana thatuM nathI. paraMtu vAdaLanA gheTA TAI ma na banI rahe che ane guNasthAnakamAM AgaLa vadhatAM mahanIya teja, ArachAdita (DhaMkAI javA paNe ) vate che. ane kamane sarva prakArano saMbaMdha, AtmAmAMthI sarvadA mATe ghaTA bilakula vikharAI javA TAIme te DhaMkAyela teja pragaTa kevI rIte vilIna bane che? tyAra bAda a9pa samayamAM ja thaI pUrNa svarUpe prakAze che. e rIte AtmAnA jJAnAdi. zeSa traNa ghAtakarma AtmAmAMthI sarvathA naSTa kevI rIte cAra gaNo ane tenA AchAdaka tave - kama a ga bane che ? ane aMte adhAtIkarmo svayaM kevI rIte chUTI samajavuM. javAthI AtmA ajara - amara sthAnane kevI rIte prApta la, 2pa , kare che? A badhI hakIkata spaSTa ane hRdayagamya rIte guNane ArachAdita banAvI rAkhanAra karmane jainadarzanamAM jenadarzanamAM jANavA maLe che. ghAtaka tarIke oLakhAvyAM che. ane jIvanI vyAvahArika jainadarzana karmaviSayaka rasaprada hakIkato darzAvavA uparAMta yA dRzyamAna avasthAnI anukULatA tathA pratikULatA sarjaka karma rajakaNone amuka TAIma sudhI upazAna banAvI ane adyAtIkama tarIke oLakhAvyAM che. ghotI kamI rAkhavArUpa upazamazreNInuM tathA te 2jakaNone AmUlacUla Amika guNanuM AcchAdana kare che. jyAre aghAtI karmo ukheDI nAkhavAnI prakriyA svarUpa kSepaka zreNInuM svarUpa te jIvanA manuSya - deva - jAnavara ane narakanI bhavanuM, eTalI suMdara zilIe samajAvyuM che ke bhalabhalA vaijJAnikonI AyuSyana, zArIrika sukha- duHkhanuM ane gAtra vigere baddhi paNa cakkaramAM paDI jaze aMgenuM nakkI kare che. AtmAnA jJAna - darzana - cAritra ane vIrya guNanA AcchAdaka evA ghAtI karmanA nAme A upazama zreNI ane kSepaka zreNImAM Atmazakti kevuM anukrame (1) jJAnAvaraNIya (2) dazanAvaraNIya (3) kAma kare che? karma AguonI tAkAta kevI hataprAyaH banI mehanIya ane (4) aMtarAya che. jyAre jIvane bhava - jIvana- jAya che te ane aMte AtmazaktinI pUrNatAnI ujajavala jyota kevI rIte pragaTe che! te badhI hakIkta samajanAra maryAdA - sukha duHkha ane zetranA saMyege prApta karAvanArAM aghAtI karmonAM nAma anukrame (1) nAma (2) Ayu buddhizAlI manuSyanuM mastaka A viSayanA AviSkAraka (3) vedanIya ane (4) gotra karma che. aghAtI karmonuM ' A sarvajJa bhagavaMte pratye saheje jhUkI jAya che ane jainadarzana kathita karmavAdanI mahattA svahRdayamAM aMkita bane che. kAma jIvane gati Adi bAhya saMcAganI anukULatA - pratiphaLatA prApta karAvavAnuM che. jyAre ghAtakarmonuM kAma pratyeka saMsArI AtmA sAthe lehAgnivat yA kSIranIraAtmika guNone AcchAdana karavAnuM che. vat saMlagna banI rahela vividha karmanuM astitva jIvane vipAka darzAvavAmAM eka sarakhA svabhAvavALuM nahi hovAnA aghAtakamanA kAraNe prApta, bhava - Ayu Adi kAraNe tenI vividhatAne anulakSIne tenA mULa ATha sAMgika che - azAzvata che - nAzavaMta che. AtmAnI bheda ane uttara 158 bheda dvArA kareluM vagIkaraNa eTaluM svAbhAvika - asalI - svamAlikInI cIja nathI. bahArathI badhuM suMdara che ke, tenA dvArA saMsArI AtmAnI anubhavaAvelI che. asalI cIja, te AtmAnI avyA siddha bhinna bhinna avasthAone khulAse jaina darzanamAM khAdha akSayasthiti - arUpIpaNuM ane agurulaghupaNuM che. batAvela karma tattvanA vijJAna dvArA suMdara rIte thaI zake che. jIvane zAzvata zAMtinI prApti to uparokta cAra avasthAmAM ja che. te avasthA prApta na thAya tyAM sudhI jIvane manuSyAdi karma aNuothI AtmAnI anarthatAne anulakSIne ja bhavamAM, te dareka bhavanI sthitinI maryAdAmAM, zArIrika sukha jainadarzanamAM navatattvanuM suMdara Ayojana che. A navatattvanuM duHkhanA sagomAM ane vividha kaLAmAM bhaTakatA ja rahevAnuM jJAna ja mAnavamAM mAnavatA saje che. AdhyAtmika daSTie che. kyAMya kAyamI vasavATa nathI. phera badalo karatA ja je kaI mahApuruSo thaI gayA che te sarva A navatattvamAM rahevAnuM che. AvI asthAyI sthitithI sadAnA mATe chUTakAro heya-ya ane upAdeyanA vivekI banavAthI ja thayA che. A te aghAtI karmanA saMbaMdhathI sarvathA mukta banavAmAM ja navatattvano viSaya cetana ane jaDa padArtha saMbaMdhI ja che. che. paraMtu te saMbaMdhane chUTakAro te prathama ghAtakarmane jaDa padArthamAM paNa mukhyatA te karma rajakaNenI ja che. Jain Education Intemational Page #673 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha jaina darzananA praNetA vItarAga banela sarvajJa mahA karmano baMdha ane udaya kaI avasthAmAM avazyabhAvI ane puruSoe vizvanA prANIo samakSa rajU karyuM che ke A kaI avasthAmAM aniyata che? AtmAnA anaMta jJAnAdi vizvamAM eka evA pagalika rajakaNe (Azuo )nuM catuSka guNanAM AcchAdaka karmane kyA krame haTAvI astitva vatI rahyuM che ke jeNe saMsArI AtmAonI anaMta zakAya ? jJAnAdi catuSka guNonA vikAsa svarUpa AtmAnI zaktione AvarI lIdhI che. anaMta sukhano jharo pitAnA vividha dazAne kyA krame batAvI zakAya.! jIvane karmaphaLa svayaM AtmAmAM ja niraMtara sthAyI hovA chatAM e paugalika bhagavAya che ke IzvarAdi anya koInI preraNAthI bhagavAya che? rajakaNothI parAdhIna banelA AtmAne potAnuM svataMtra sukha sarvathA karmasaMbaMdhathI sadAnA mATe rahita sarva AtmAo karatAM bhUlAI gayuM che. ane padagalika sukhe ja sukhI thavAnI anya kaMI paNa vizeSatAvALI anya koI vyakti hoI zake ghelachAvALe banI rahyo che. A rajakaNe ati sUkSama che. kharI ? hoI zakatI na hoya to nahi hovAnuM kAraNa zuM ? ane cakSugocara thaI zake tevAM nathI. eTale vijJAnikoe eka jIve bAMdheluM karma anya jIva dvArA naSTa thaI zake kharuM ? mAnI lIdhela ANu karatAM paNa atyaMta sUkama evo A ityAdi saMkhyAtIta praznonuM sukhada samAdhAna tathA zarIra-vicAra rajakaNa samUha anaMta zaktivaMta hoya temAM zuM Azcarya ? ane vANInA nirmANamAM kevA prakAranI AkarSaNa zaktithI tene regya ApyusamUho kheMcAya che? AkarSita te aNuA karma rajakaNe kaI jAtanA pudgala (meTala) mAMthI ma thiA samUhomAMthI yathAyogya thatI racanAmAM jIvaprayatna ane LI taiyAra thAya che. ? keNa taiyAra kare che? zA mATe taiyAra kare prayatnazIla banI rahela te jIvanAM karmo kevI rIte che? jemAMthI taiyAra thaI zake che te mULa padArthanuM asti bhAga bhajave che? prANI mAtranI vividhazarIra racanA, tra kahyAM ane keTalI jagyA pramANa che. AvA sUkSama svarUpe caitanyazakti, prANIomAM vartatI rAga-dveSanI anekavidha astava dharAvatAM anya 2jakaNu samUhanuM astiva brahmAMDamAM vicitratA, IndriyonI nyUnAdhikatA, samAna indriya kevA kevA svarUpe ane kevA kevA kAryamAM upayogI banI Adi saMyogo hovA chatAM buddhimAM vividhatA, sAMsArika zakavAnI cagyatAvALuM che? kevA prakAranuM karma vadhumAM vadhu ane sukhadu:khanA saMyogonI anukULatA tathA pratikULatA, AtmaochAmAM ocho keTalo TAIma AtmAnI sAthe TakI zake ? baLanI hAni-vRddhi vagere aneka vicitratA, karmasamUhane kamane baMdha thayA pachI te vivakSita karma keTalA TAIma haTAvavA jena dharmanA ArAdhakamAM karAtI bAhya kriyAonI sudhI tene vipAka devAmAM asamartha rahI zake ? vipAkanA mahattA, AvI aneka bAbatono hRdayagamya khulAse jananiyata samayamAM paNa palaTo thaI zake ke kema ? kaI jAtanI dazanakathita karmavijJAna dvArA ja maLI karI AtmapariNAmathI A palaTa thaI zake ! baMdhasamaye vivakSita karmamAM je svabhAvanuM nirmANa thayuM hoya te ravabhAvano zrI sarvajJa devoe AviSkArita karmanA sAyansa (1) paNa palaTe vipAka samaye thaI zake ke kema? svabhAvano baMdhana (2) saMkima (3) urjAnA (4) apava7nA (5) palaTo thaI zakato hoya te kevI rIte thaI zake ? kamane udIraNa (6) upazamanA (7) nidhatti (8) nikAcanA (9) vipAka rokI zakAya ke kema? rokI zakAto hoya to kevA udaya (10) sattA, e pramANe daza karaNa svarUpe, yathAyogya AtmapariNAmathI rokI zakAya? dareka prakAranA karmane vipAka rIte cha karmagraMtha kammapayaDI, paMcasaMgraha vagere mahAna zAstro rekI zakAya ke amukano ja ? jIva, potAnI vayazAktanA dvArA jANavuM-samajavuM-hRdayagamya banAvavuM joIe. AvirbhAva dvArA sUma aNu-samUharUpa karmane Atmapradeza anaMtajJAnAdi guNovALa AtmA salezya vIryarUpa coga parathI uThAvIne kevI rIte phekI daI zake? AmA-pitAnA- vaDe kamane grahaNa kare che. e rIte AtmAnA vibhAvaka cAgamAM vartamAna paramAtma bhAvane dekhavA mATe jayAre usuka baLathI kamapudagala para pravartAtA vividha saMskAro ja baMdhane bane che, te samaye AtmA ane kama varace kevuM yudha Adi daza karaNa svarUpa kahevAya che. A daza saMskArarUpa jAme che ? chevaTa anaMta zaktivaMta AtmA, kevA prakAranA vartatA karma pudaMgalanuM svarUpa jenazAstramAM eTalI suMdara rIte pariNAmothI baLavAna karmone kamajora banAvI pitAnA varNavyuM che ke, Adhunika vijJAnanI paNa zaktinI bahAra pragati mAgane niSka Taka banAve che ? kayAreka kayAreka pragati- evuM suMdara pidugalika vizleSaNa karanAra sarvajJa paramAtmAnA zIla AmAne paNa karma kevI rIte nIce paTakI de che? kayA jJAna AgaLa game teTalI vaijJAnika sAmagrI paNa vyartha che. Jain Education Intemational Page #674 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina dharmamAM navakAra mahAmaMtrano virATa mahimA (zrI nA2 mArAdhana bhuvana)zrI 2masAta mI. pAraMpa-mabhAta AMERIOTICL AUTIHAR kAgA7 RDAVAT MITRAANARAI ALLERY U 28Tim Hamsim INS HINDI DOT Armygan PARIWuDRAL TOutsardPr SANA G DILIPI ESIRALDIN ETARIUILL FINANCY T TV AGRAM RAMATIOAMARIOMETHUR A NOTIRLIA OLLLLUMunny unt PORAILE samagalamahAsuyazAlA OM (namukkAro) 6 namo arihaMtANa ___ namo siddhANa namo AyariyANa namo uvajjhAyANaM namo loe savya-sAraNaM eso paMca- namukArI savva-pAva-ppaNAsaNo maMgalANaM ca savvesi paDhama havai naMgalaM LAST III/IIIN . . . N OURI URLILMum MILL Jain Education Intemational Page #675 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha jemAM sakala jIvarAzinuM hita jemaNe ciMtavyu che, evA arihaMta, bhAva rahaMta - jinezvarA - tItha karAtuM mukhya-agra-prathama sthAna che, evA namaskAra mahAmatranu' smaraNa karIne amArA AtmAnA hita mATe, sAthe sAthe sarva jIvAnA hitanI bhAvanA sAthe, jJAnAvaraNIya karmInA kSayApazamathI, devagurupasAye, zAstronA avalaMbana sAthe, namaskAra mahAmatra- jagatamAM sazreSTha maMtra che, jemAM jagatanA sarvAM maMtrA samAI jAya che. je nAnAmAM nAnA kSudra jaMtuthI, moTAmAM moTA deva-indranuM bhaluM kare che tevA namaskAra mahAmatra viSe kAMIka kahIza. " je zrI jinazAsananA sAra che, caturthAMza pUrvanA samyag uddhAra che, te navakAra jenA manane viSe sthira che, tene saMsAra zuM kare ? arthAt kAMI paNa karavA samartha nathI." " jeenI hradayarUpI guphAmAM navakArarUpI kesarIsiMha nira'tara rahelA che, tenA ATha karmonI gAMTha rUpI AnA samUha samasta prakAre nAza pAmeleA che." namaskAra mahAma`tranA judAM judAM nAmeA (1) pacama'gala mahA sukha dha-zrI mahAnizIyasUtramAM (2) parameSTipa'caka-namaskAra-bhagavatI TIkA (3) pu'caparameSThi namaskAra-yAgazAsra namaskAra mahAmaMtra cauda pUrvanA sAra che. enA a anaMta ane apAra che. tenA mahimA gAvA mATe koI paNa samartha nathI. sukhamAM, duHkhamAM, divase-rAtre, jIvatAM-maratAM- tenuM smaraNa karavu... joI e. jogI--bhAgI-rAjA-raka, devA- dAnavA-zeTha-nAkara-Adi sarve tenuM maraNa kare che. enA 68 akSara che. je aDasaTha tIrthanI jAtrAnuM phaLa Ape che. enI ATha saMpadA che, je A siddhi Ape che. enA nava pada che, e nava nidhi Ape che. hRdayamAM sthApIne je smaraNa karavAmAM Ave teA paramAtama pada-mAkSa--Ape che. namaskAra mahAmaMtranA jApathI ATha siddhi ane nava nidhi eTale saMsAranI samRddhi malI, jIvana paryaM''ta rAkhI te hAthI-narakanuM mahA duHkha pAmyA. jemaNe tyAgI--sayamI jIvana svIkArI, Ara tapazcaryA karI te deva ke meAkSanA sukha pAmyAM. jeone A sa'sAranI samRddhi malI nathI paNu namaskAra mahAmaMtranA jApa--dhyAna-ArAdhana karIne mAMgI. tA malI tA kharI, eTale niyANuM karyuM... ke A jApa AdithI mane saMsAranA sukha maleA, te te maLyAM kharAM paNa te sukhe tene narakamAM laI gayAM narakanu mahAduHkha ApyuM. mATe je sa'sAranAM sukhA maLyAM che te te tyAga karavA lAyaka che, bhAgavavA lAyaka nathI. jo na maLyAM haiAya te mAMgavA lAyaka nathI. mAtra meAkSa ja mAMgavA lAyaka che. namaskAra mahAmatranA japAdi Adi dharma kriyAo karIne saMsAranA sukha mAMgavA ja nahi. paNa meAkSa sukha ja mAMgavuM. meAkSa sukha eTale AtmAnuM anaMta sukha. anaMta catuSTayanI prApti-pragaTa karavuM-ane jagatanA sarva manAvAne jovA jANavA chatAM tenA upara rAga dveSa na karavAM. upekSA karavI, mAdhyastha bhAva rAkhavA. (4) paMca namaskAra-Avazyaka TIkA (5) namAz2Ara-AvazyakasUtrAMtagata kathA (6) paMca namAkkAra-mahAmaMtra--dhammAvaesamAlA-vivaraNa (7) navakAra-laghu namaskArala (8) paMca namukkAra-vRddhe namaskArala-stAtra (9) parameSThi-namaskAra-zrAvaka dina kRtya prakaraNa (10) namaskAra-vicArAmRtasa'graha (11) parameSThi maMtra-upadeza taraMgiNI (12) mahAma`tra navakAra-sajjhAya. (13) siddha maMtra-chaMda bhAjana samaye, zayana samaye, jAgavAnA samaye, praveza samaye, bhaya kaSTa samaye ane vaLI sava samaye, kharekhara paMca namaskAranu` smaraNa karavu joI e " vaLI je manuSyA eka lAkha navakArane akhaMDapaNe gaNe tathA zrI jinezvara devanI ane saMghanI pUjA kare, te tIthaMkara--nAmakamane AMdhe che." nava lAkha japatAM naraka nivAre, nava lAkha japatAM thAya jinavara. Jain Education Intemational cittathI ciMtavelu, vacanathI prAthaeNluM ane kAyAthI prAra MbheluM kAya tyAM sudhI ja siddha thatuM nathI, ke jyAM sudhI zrI paMcaparameSThi--namaskArane saMbhAravAmAM AvyA nathI. 21 me* namaskAra mahAmaMtranA jApa karyAM. me' cAra zaraNAnA svIkAra karyAM. mArA duSkRtyeAnI nIMdA karI. ane mArA ane sarvenA sukRtyeAnI anumAinA karI. ane mArAthI zakaya sukRtAnI sevanA karu chuM. AthI me' bhavitavyatA pakavavAnA traNa rastAonu sevana karyuM. che. jethI mArI bhavitavyatA jaladI pAkaze. jaladI huM meAkSa pAmIza. mAre jaladImAkSe javu che. mATe huM mArAthI zakaya teTalA rAja vadhu namaskAra mahAmaMtranA jApa karIza. pratyeka akSara upara 1008 vidyAdevIe rahelI che. eka akSaranA jApa karavAthI 7 sAgaropama eka padanA jApa eka navakAranA ,, 50 ,, 500 eka bAMdhI navakAravALI gaNavAthI 5400,, 22 nA pApAnA nAza thAya che. Page #676 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 622 jenaratnaciMtAmaNi meM namaskAra mahAmaMtrano jApa karyo. mArA sarva pApa eka saMpadAnA jApathI 2 lAkha 45 hajAra ane ATha nAza pAmyA che. mane sarva maMgalanI prApti thaI che. namaskAra saMpadAnA jApathI 1963264 palyopamanuM devatAnuM AyuSya mahAmaMtranA jApathI pApo kSaya mAMgavAnuM che. duHkhane kSaya baMdhAya che. nahI'. duHkha Ave te zAMtithI-AnaMdathI sahana karavAnuM che. tenAthI pApa nAza thAya che. upadhAna karavApUrvaka namaskAra mahAmaMtra zIkhave joIe. paNa nAnA bALako, mana-vacana-kAyAthI nirmaLa sarvemaMtro namaskAra mahAmaMtramAMthI uddabhavyA che. sarve bhAIo, bahenone upadhAna vagara paNa namaskAra mahAmaMtra maMtronuM mULa navakAramaMtra che. sarvazreSTha maMtra che. jethI tenI zIkhavAnuM apavAda mArge mahApuruSoe mAnya karyuM che te sarakhAmaNa bIjA koI maMtrA sAthe thaI zake nahIM. jema e bhAvanApUrvaka ke teo zakti-saMyoge prApta thaye upadhAna tIrthakara bhagavaMta jee apaSTaprAtihAryA ane cAra karaze. upadhAna e zrAvake mATe sAdhunA vege jevI kriyA atizayathI zobhAyamAna che. jeo janmathI cAra atizaya che. temAM namaskAra mahAmaMtrano japa-upavAsa-AyaMbIlavALA che. jenI vANInA 35 guge che34 atizayathI apavAde nIti Adi tapa-pratikamaNAdi kriyAo, khamAsamaNuM, jeo sahita che. temanI bIjA keInIya sAthe sarakhAmaNI caityavaMdano Adi kriyAo karavAnI hoya che. 47 divasa thaI zake nahi. jeo devAdhideva che. sudhI pauSadhamAM rahevAnuM hoya che. jemAM saMthAre zayana saMsA ranA sarve vyavahArane tyAga karavAno hoya che. gurunizrAmAM khUda tIrthakara de kahe che ke je anaMta tIrthakaroe upAzrayamAM rahevAnuM hoya che. zAstramAM kahyA mujaba sarva zraddhA che. te ame kahIe chIe. tevI rIte kAIpaNuM lekhaka kiyAdi karavAnA hoya che ane pachI namaskAra mahAmaMtra svataMtra kazuM ja na kahI zake - lakhI zake. agAu ghaNu vicA gaNavAnI yogyatA prApta thAya che. keIpaNu jIva namaskAra ke nAnIoe kaheluM, lakhelu, upadezeluM ja bIjI kahI- mahAmatra pAmyA vagara maraNa na pAme e bhAva-dayAthI prerAI, lakhI-upadeze che-eTale ahIM mAruM kazuM ja nathI. pUrvapuruSanuM mahApue upadhAna karyA vagara paNa navakAra gaNavAnuM mAnya katheluM che. hayuM pheravavAnI tAkAta navakAramAM che. tamAre tamArI gati sudhAravI che? samyakatva meLavavuM che? te navakArano keIpaNa vastunuM ekaluM jJAna kAma lAge nahIM, tenI jApa karo. navarA paDe navakAra gaNe. sAthe tevuM vartana joIe. jemake taravaiyo taravAnuM jJAna jANe che, paNa hAtha-paga halAve nahIM te DubI jAya tevI ja rIte navakAramaMtra cauda pUrva sAra che namaskAra mahAmaMtranuM mAtra jJAna joIe tevuM phaLa Ape - -: cauda pUrva : nahi', tenI sAthe tenI ArAdhanArUpa kriyA hoya tyAre te saMpUrNa phaLa Ape. mekSa Ape. jJAnasya phalaM virati(1) utpAdapUrva (2) AgrAyaNIpUrva (3) vIryapravAdava jJAnanuM phaLa AcaraNa che mATe ahIM namaskAra mahAmaMtranA (4) astikavAdapUrva (5) jJAnapravAda pUrva (6) satyapravAdapUrva jJAna sAthe tenI ArAdhanA paNa jaNAvIe chIe. (7) AtmapravAdapUrva (8) karmapravAdapUva (9) pratyAkhyAnapravAdapUva (10) vidyApravAdapUrva (11) kalyANapravAdapUrva jaina zAsananA agAdha vAMgamayamAM sarva prathama sthAna zrI (12) prANavAdapUrva (13) kriyAvizAlapUrva (14) lekabiMdusArapUrva. namaskAra mahAmaMtra dharAve che, kemake (1) e akhila zratane sAra che. (2) enA dhyAnamAM mahAjJAnI zrutapAragAmI maharSIo ATha saMpadA ATha siddhi Ape. paNu jIvanano aMtima kAla vItAve che (3) emAM kalyANa svarUpa anaMta artha bharyo che. (4) e sukha duHkhAdinI sarva (1) aNimA (2) mahimA (3) ladhimA (4) garimA sthitimAM ane jIvanamaraNanA sarvakALe smaraNIya che (5) (5) prApti (6) prAkAmya (7) Izatva (8) vazitva enAthI laukika-lokottara sarva samRddhi AvI maLe che (6) e bhayaMkara pApI jIvanamAMthIya jIvane uddhAranAra, ane ghera navapada navanidhi Ape. bhayane TALanAra che. e (7) sarva zreSTha dayeya, dhyAtA ane (1) nesapenidhi (2) pAMDukanidhi (3) piMgalakanidhi dhyAnano dazaka che. (4) sarvaratnanidhi (5) mahApadmanidhi (6) kAlanidhi (7) zrI namaskAra mahAmaMtra, e navapadonuM baneluM mahAmaMgalamahAkAlanidhi (8) mANuvakanidhi (9) zaMkhanidhi. sUtra che. enA prAraMbhanA pAMca padomAM zrIarihaMtAdi pAMca parameSThine namaskAra darzAvela che. pachInA be padothI A pAMca Jain Education Intermational Jain Education Intemational Page #677 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 623 namaskArane sarva pApa nAzaka kahevA dvArA phaLa batAvavAmAM pakSI che, daridratAnA kaMdane mULamAMthI ukheDI nAkhavA mATe varAhanI. AvyuM che. tyAre chevaTanA be padomAM sarva karatAM zreSTha maMgaLa dADhA che, samyaktva ratnane prathama utpanna thavA mATe rohaNakahI eno mahimA gAvAmAM Avyo che. calana. dharatI che, sugatinA AyuSya baMdharUpI vRkSane puchyuMnamaskArasUtra e mahAmaMtra che, kemake anya maMtrathI thatI ke daMgama che. ane vizuddha evA saddharmanI prAptinuM cihna che. ISTasiddhi karatAM ghaNI UMcI ISTasiddhi A mahAmaMtrathI thAya che. jaina zAsanamAM mukhya be na kahyAM che mokSanuM anaMta sukha A mahAmaMtra apAve che. jIvananA (1) vyavahAra naya (2) nizcaya naya. aMtakALe paNa A mahAmaMtranuM AlaMbana karavAthI jIvanabharane pApI paNa AtmA eka vAra to saddagati pAme che. atyAra sudhI ApaNe vyavahAra nayathI navakAranI carcA, vartamAnamAM paNa pAkiratAnI hullaDa, zikArI pazu vagerenA vicAraNA, dhyAna karyuM. have ApaNe tene nizcaya nathI nikaTa vinAmAMthI A mahAmaMtra pAra utAryAnA dAkhalA vicAra-dhyAna karIzuM. maujuda che. (2) nizcaya nayathI navakAranI vicAraNA namaskAra mahAmaMtranuM dhyAnaH nizcayathI navakAra ane AtmA eka ja che. arihaMta, hRdayanA madhyamAM UghaDelA sapheda kamaLanI madhya kaNikAmAM siddha, AcArya, upAdhyAya, sAdhu, darzana, jJAna, cAritra, ATha prAtihAyathI alaMkRta zrI arihaMta prabhu, dizAnI cAra tapa, navapadamaya AtmA. navakAra navapadamaya mAre mAro AtmA pAMkhaDImAM bAkInA cAra parameSTI ane vidizA ( khuNuM)nI navakAramaya, prathamanI be pada AtmAnuM zuddha svarUpa batAve cAra pAMkhaDImAM darzana-jJAna-cAritra-tapa athavA namaskAranI che-pachInA (3) pada AtmAnA zuddha svarUpanA sAdhako che. cUlikAnA chellA cAra pada dhArI zakAya. athavA navakAra pachInA be padomAM zuddha ravarUpanI sAdhanAne je mArga saMvara maMtranA japa ke smaraNa vakhate AMkha sAme jANe samavasaraNa nijAne te batAvyo che chellAM be pado anaMtA AtmAche. emAM madhyamAM caturmukha arihaMta paramAtmA che; emanA o e A ArAdhanA karIne potAnuM zuddha svarUpe pragaTa karyuM marataka upara UMce siddhazilAnA mathALe siddha bhagavAnanI che, te batAve che, huM paNa te ja rIte mArA AtmAnuM zuddha jyoti jhagamage che, arihaMta devanA caraNu AgaLa jamaNI svarUpe pragaTa karIza. bAjue AcArya (gaNadhara mahArAja) upAdhyAya ane sAdhu arihaMta pada dhyAne thaka, dabUha guNa pajajAya re, bhagavate eka ekanI pAchaLa birAje che-ema che. rUpe bheda cheda karI AtamAM, arihaMtarUpI thAya che. dhAraNa karI zakAya. chellA cAra pade sAdhu bhagavaMtanI AgaLa sthApIne dhAraNa karavI. dravya-guruparyAyathI arihaMta padanuM dhyAna karIne saMsArI paryAyane arihaMta ane pitA vacce bheda che tene nAza karI zrI namaskAra mahAmaMtramAM rahelA paMca parameSTimAM keIno paNa vyaktigata u9lekha nathI; paraMtu te te guNIne nirdeza AtmA arihaMta svarUpa banI jAya che. che. zrI jinazAsananI A sarvamAnya, niSpakSapAta prarUpaNa eTale AtmA? sat cit AnaMda, trikAlAbadhita che. jagatamAM sAcA pUjya, sAcA yeya ane sAcA zaraNya caitanyasvarUpa, anaMtazakti svarUpa, anaMta catuSTayane mAlika, keNa hoI zake, ene AmAM nirdeza che. nirmamaniHsaMga nirvikAra. namaskAra maMtra siddha thavAthI : mArA AtmAne deha nathI, mana-vacana nathI, kama nathI (1) sarva maMtra siddha thAya che. rAga-dveSa nathI, vitarAga che. arUpI che. asaMga che. avinAzI che. zuddha caitanya eTale jJAna darzananA upayoga svarUpa AtmA. (2) sarvazAstronA adhyayananuM phaLa maLe che. sahajAnaMdI zuddha svarUpI avinAzI huM Atma svarUpa. (3) sarvazAstronA rahasyanuM jJAna thAya che. navakAranA vyavahAra ane nizrayathI svarUpane samajIne AtmA (4) sava tIrtho ane sarva denA darzanano lAbha male che. pote navakAramaya banI jAya che. (5) sarvayo arthAt sarva pUjAnuM phaLa maLe che. svaguNemAM 2maNutA. namaskAra mahAmaMtranA jApathI ahano nAza thAya che ane Ama, AtmA mATe, AtmAmAM, AmAnuM, AtmAthI, ahaMkAranI" prApti thAya che. AtmA vaDe, pate petAmAM masta. svarUpanuM dhyAna, sva| zrI namaskAra mahAmaMtra e kalyANa kahapatarunuM avaMdhya bhAvanuM dhyAna. bIja che, saMsArarUpI himagirinA zikharone ogALavA mATe zuddha Atmadravya e ja ha. zuddhatA ja kevalajJAna e pracaMDa sayatatya che. pIpa-bhujaMgAne vaza karavA mATe garUDa ja mAre gu. potAnA zuddha ama dravyamAM, potAnA zaddha Jain Education Intemational Page #678 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi jJAna darzana cAritrAdi gugomAM ane potAnA zuddha artha sthAne namaskArabhAva pragaTAvavAno prayatna, svArthabhAvane ane vyaMjanAdi paryAyAmAM caryA athavA pariNuti e ja sthAne parArthabhAva keLavavA prayatna : zreSTha che. e ja mekSa che. huM huM ne pUjuM. paMcaparameSThI bhagavaMte sarva jIvonA kalyANanI bhAvanAne karmane nahi, karmanI paraMparA toDavA mATe navakAramaMtra che. puSparAvarta megha varasAvI rahyAM che - paNa ajJAna cho. duHkhane nahi, duHkhanI paraMparA toDavA mATe navakAramaMtra che. mehanuM chatra oDhI beThA che, tethI temane te meghanA pANInI prApti thatI nathI. navakAramaMtra karma ane karmanI paraMparAne toDe che. navakAramaMtra duHkha ane duHkhanI paraMparAno nAza kare che. mohanuM chatra dUra karavAthI paMcaparameSThI bhagavaMtonI sarva jIvonA kalyANabhAvanA pratyeka AtmA bhAvI zake che. navakAramaMtra maraNa ane maraNanI paraMparAno nAza kare che. janma ane janmanI paraMparAno nAza kare che. bhIla - bhIlaDI rAjA rANI thAya, zrImatIne sarpa pApa ane pApanI paraMparAne nAza kare che. phUlanI mALA banI jAya, zIvakumAra jogIne suvarNapuruSa maMtra zAstranI daSTie navakAramaMtra sarva pApapI viSano banAvI zake, A badhA kathAnake navakAranA sAmAnya prabhAva nAza kare che. yogazAstranI dRSTie padasthadhyAnamATe emAM parama phaLa dekhADe che paNa tenuM kharuM phaLa to tene ArAdhake pavitra padonuM AlaMbana che. Agama sAhityanI draSTie mokSane prApta kare che te che. mATe mokSaprAptinI potAnA sarvazratamAM atyaMtara rahelo che. tathA cUlikA sahita te mekSaparyAyane pragaTa karavAnI bhAvanApUrvaka - pragaTa karavA mahA zrutaskaMdhanI upamAne prApta thayelo che. mATe navakAranI ArAdhanA karavAnI che. kasAhityanI dRSTie navakArano "na" pAmavA mATe 29 kaDAkaDi sAgaropamanI mehanIyanI karma prakRtino kSaya navakAra maMtranI ArAdhanA mokSa kyAre Ape? karavo paDe che. eka akSaranA uracAraNathI paNa anaMta anaMta (1) matrI Adi bhAvanAo pramANe vartavAthI karma rasANuono nAza kare che. (2) anitya Adi bhAvanAonI vicAraNAthI dravyAnuganI dRSTie pahelAM be pade pitAnA AtmAnuM (3) viSayavirAga, kaSAyatyAga, guNAnurAga ane ja zuddha svarUpa che, ane pachInAM traNa pada zuddha svarUpanI - kriyAomAM apramattabhAva lAvavAthI sAdhaka avasthAnA zuddha pratIkarUpa che. (4) saMsAra heya lAge, dharma upAdeya lAge tyAre caraNa-karaNanuyoganI dRSTie sAdhu ane zrAvakanI (5) mokSano tIvra abhilASa pragaTe tyAre. samAcArInA pAlanamAM maMgala mATe ane vina nivAraNa (6) mAre mokSa ja joIe - saMsAra nahi ja joIe. mATe tenuM uccAraNa vAraMvAra Avazyaka che. gaNitAnaganI dRSTie navakAranA nava padanI saMkhyA bhedajJAna - huM ane bhagavAna judA. huM ane zarIra judA akhaMDatA ane abhaMgatAnuM viziSTa sthAna che. anAnu- abhedajJAna - huM ane bhagavAna eka, huM ane sarva pUrvithI thatuM navakAranA padonuM parAvartana cittaritharatAnuM jIvo samAna. amegha kAraNa bane che. navakAra e dharma che. dharmanA judA judA prakAro che. dharmakathAnaganI daSTie temAM arihaMtAdi paMca parameSThionAM addabhuta caritra kathArUpa che. (1) vastusvabhAva rUpa dharma caturvidha saMghanI dRSTie navakAramaMtra saune eka sAMkaLe (2) sarvavirati ane dezaviratirUpa dharma sAMdhanAro ane badhAne samAna darajajo pahoMcADanAro che. (3) samyagadarzana, jJAna - cAratrANi mokSamArga dharma. carAcara vizvanI dRSTie navakAranA ArAdhako sarva (4) jJAna-darzana- cAritra-tapa rUpa dharma jIne abhaya Ape che. dAna-zIla-tapa-bhAva rUpa dharma zrI paMca parameSThI bhagavaMtanI ApavAnI udAratA (5) pAMcamahAvrata rUpa dhama avarNanIya che, paraMtu sAdhake levApaNAno bhAva ughADo (6) SaDu jIvanakAyanI jayaNA rUpa dharma - cha AvajoIe. levApaNane bhAva eTale azubhabhAvone zubha pratye zyakarUpa dhama vALavAne prayatna levApaNAno bhAva eTale ahabhAvane (7) piMDeSaNa rUpa dharma Jain Education Intemational Page #679 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 62pa (8) aSTa pravacana mAtA rUpa dharma jina pratimAnA 18- 104- 250-abhiSeka rUpa (9) brahmacaryanI navagupti rUpa dhama- navapadanI ArA- dharma.- 99 dhanA rUpa dharma (10) dazavidha yati dharma-kSamAdi sarva jIve jaladI namaskAra mahAmaMtra pAmI jaladI mokSa (11) agyAra avata choDavA rUpa dharma pAme. e divasa kayAre Avaze ke je divase sarva jIvone (11) zrAvakane samyakatvamUla bAra vrata rUpa dhama--vAMTaNA saMpUrNa sukhI jaIza. (12) Avarta rUpa dharma savijIva karUM zAsanarasI ' save jIne zAsananA (14) guNasthAnaka rUpa dharma, rasIyA banAvuM. zAmATe? kAraNa ke sarva jIvone sukha joI e che. ane te mATe teo prayatna kare che, paNa saravALe (17) sattara prakAre sAdhu dharma-pramArjanA rUpa dharma sukhane badale duHkha pAme che. kema? kAraNake sukha mATene sAco (20) vIsa sthAnakanI ArAdhanA rUpa dharma rasto temane prApta thayela nathI. bhagavAne sukha mATeno sAco (24) vIsa tIrthakaronI ArAdhanA rUpa dharma rastA, "sabhya jJAna-darzana-cAritra kahyo che. je navakAramAMthI (33) tetrIza AzAtanA gurUnI TALavA rU5 dharma prApta thAya che. tene jo badhA jI amalamAM mUke, to zAzvata sukhanA svAmI banI jAya. huM badhA jIvone te mokSamArganA (32) 32 doSa rahita gurU vaMdana rUpa dharma raste caDhAvI dauM, saMsAranA rasIyA mITAvI zAsananA rasIyA (84) 84 daherAsaranI AzAtanAnI nivAraNa rUpa dharma. banAvI dauM'. sarva prANIo samyapha-bodhinI prApti vaDe 18000 zIlAMgarathanI dhAraNuM rUpa dharma sukhI thAo. sukhI thAo. sukhI thAo. OFIT >> hIM ahanI pATalI maMtro jaina bhaktine pAyo che, navakAramaMtra, 39 (ema) ha' vagere davanyAmaka maMtrano jApa tathA tenI aneka rIto jaina paraMparAmAM UtarI che. Jain Education Intemational Page #680 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI jinAgama ane jaina sAhitya zrI kapUracaMda raNachoDadAsa vArayA, III zramaNa bhagavAna mahAvIra paramAtmA temanA kevaLa jJAnanA samaya daramyAna je upadeza ApatA hatA tene temanA gaNadharo ziSyoe ardhamAgadhI bhASAmAM AgamarUpe taiyAra karela che jenuM nAma dvAdazAMgI che. A Agama graMze niryukti bhASya, tatvArthasUtra vagere zAstro maLIne koDo leka pramANa sAhitya pratarUpe hatuM temAMnuM ghaNuM sAhitya kALakrame nAza thatA ApaNane Aje je Agama maLe che te saMskRtamAM Agama zAstro A pramANe che. agyAra aMgasUtro bAra upAMga sUtra. daza pannA cha cheda sUtro cAra mULasUtro. vagere- zrI kapuracaMdabhAI vArayAe temanA jinAgama ane jena sAhitya uparanA lekhamAM suMdara zailImAM rajUAta karI che. samRddha jaina sAhityanI A lekhathI zubha zarUAta thAya che. - saMpAdaka. ** MOTULINTITOLLIGI * Jain Education Intemational Page #681 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha savamAnI mA vinA avadhi ane kriyA ane pAMca zrI jinezvara bhagavaMtanA mahAkalyANukara zAsanamAM nirmaLatA, 3 heya-ya-upAdeyanuM svarUpa, 4 aneka padArthonI jJAnanA pAMca prakAra kahela che. 1 matijJAna, 2 zrutajJAna, 3 vividha mAhitI, 5 gaNadhara zrI gautamasvAmIe pUchelAM avadhijJAna, 4 mana:paryAvajJAna ane 5 kevalajJAna. te pAMca prazno ane zrI mahAvIra prabhue ApelA uttaro, 6 aneka jJAna pachI matijJAna ane zrutajJAna indriyo ane mananI caritra ane dRSTAMto, 7 daza mahAzrAvakonA vistRta jIvanamadadathI thAya che jyAre avadhi, mana:paryava ane kevalajJAna caritra, 8 kevalajJAna pAmI tarata ja mokSe janAra mahAIdriyenI madada vinA AmAthI pratyakSa thAya che. zrI naMdi munionAM caritra, 9 saMyamanI ArAdhanA karI pAMca sUtra Adi jainazAstromAM A pAMca jJAnenuM savistara anuttaramAM janAra mahAmuni enAM jIvanacaritro, 10 hiMsA varNana ApavAmAM Avela che. vartamAnakALe A bharata vagera pApanA vipAkaeN ane 11 karmonA zubhAzubha vipAke kSetramAM matijJAna ane zrutajJAna mukhya paNa che. temAM zrutajJAna AdinAM sa.vAratara varNana che. mukhyapaNe be bhAgamAM vaheMcAyeluM che. 1 aMgapraviNa ane 2 bAra upAMgasUtra - dvAdazAMgImAM varNavela aneka 2 aMgabAhya. viSAmAMthI amuka amuka viSaya upara vizeSa vivecana 1 aMgapraviSTazrataH- zrI tIrthaMkara paramAtmA paramatAraka karanAra zAstro te upAMga 2 che. te A pramANeH- ApatIrthanI sthApanA kare che. te vakhate viziSTa prakAranI bIja- pAtaka 2 roja praznIya, 3 jIvAjIvAbhigama, 4 prajJApanA, 5 buddhinA dhaNI gaNadhara bhagavaMto hiM taraM? (zuM ?) sUrya prajJapti, 6 jaMbUThIpaprajJApta, 7 caMdraprajJapti, 8 nirae pramANe prabhune pUche che. tenA uttaramAM tIrthaMkara paramAtmA sAvalikA, 9 ka9pAvatasikA, 10 pupikA, 11 puSpacUlikA 3nerU thA, vimarg vA, dhuverU vA ( =dareka padArtha utpanna thAya ane 12 vRSNidazA. che, vinAza pAme che ane sthira rahe che,) e tripadI Ape che. A bAra upAMgomAM anukrame 1 devonI judI judI e tripadInA AdhAre bIjabuddhinA dhaNI gaNadhara bhagavaMte yoniomAM kayA kayA jI upaje? tenI mAhitI, te ja samaye dvAdazAMgInI racanA kare che, te aMgapraviSTa 2 pradeza rAjA ane kezI gadharane saMvAda tathA sUryAbhadeve zrata kahevAya che. bhagavAnanI AgaLa karela batrIza nATakanI mAhitI, 3 jIva2 aMgabAhyazrataH- tIrtha pravartana bAd yathAsamaye ajIvanuM svarUpa, 4 jIva ane pudaMgala saMbaMdhI 36 pAnuM gaNadhara bhagavata ke anya sthavira munie ja satraracanA varNana, 5 sUryAsa'badhI varNana, 6 jabuddhISa saMbadhI nAnIkare che te sarva aMgabAhyazrata kahevAya che. moTI aneka hakIkata, 7 caMdra saMbaMdhI varNana, 8 ceDA mahArAjA ane keNika mahArAjAnA yuddhamAM zreNika mahArAjAnA kAlaaMgasUtromAM AtmasvarUpanI sanmukha thavA mATenI mahAkAla vagere daza bhAI nA padma-mahApA vagere daza gya pravRttionA prakAranI vidhi hoya che. upAMga sUtromAM putro saMyamanI ArAdhanA karI dezamAM devaloke gayA tenuM aMgasUtromAM kahela AcAranI bhUmikAne jIvanamAM paripakva vana, 10 vartamAnakAle vidyamAna sUrya-candra-zukra vagerenA banAvI vikAsa karanAra mahApuruSonI caryAnuM varNana hoya che... pUrvabhavo tathA bahuputrikA devInI kathA vagere, 11 judI judI ane anya sUtromAM bAkInI bIjI vAtonuM varNana hoya daza devIonA pUrvabhavonuM varNana ane 12 kuvAsudevanA che. A rIte zrI tIrthaMkara paramAtmAnI vANI je zAstromAM moTAbhAI baLadevanA niSadha vagere bAra putronA saMyamanI vyavasthita rIte guMthI levAmAM AvI che te Agama kahevAya ArAdhanAne samajAvanAra jIvanacaritro A ivarNana Apache. pUrva aneka agame hatA, paraMtu vartamAnakALe 45 vAmAM Avela che. Agame che. 3 cha chedasUtro :-saMyamamArge prayANa karatAM munijIvanamAM 1 agyAra aMgasUtraH- zrI tIrthaMkara prabhu pAsethI thaI janAra dAnI viddhi mATe prAyazcita AdinI tripadI prApta karI zrI gaNudhara bhagavaMte viziSTa kRtajJAnanA vyavasthA darzAvanAra sUtro te chedasUtra kahevAya. te hAla che baLathI dvAdazAMgInI racanA kare che. temAMnuM 12 muM che. 1 nizItha, 2 baha65, 3 vyavahAra, 4 dazAzrutaskaMdha daSTivAda aMga hAla viracheda pAmela hovAthI vartamAna- ( hAla je paryuSaNA mahAparvamAM ka9pasUtra-bArasAsUtra niyakALe agiyAra aMge vidyamAna che. te A pramANeka -1 mita vaMcAya che te A satranuM AThamuM adhyayana che ), 5 AcArAMga, 2 sUtrakRtAMga, 3 sthAnAMga, 4 samavAyAMga, 5 jItaka95 ane 6 mahAnizItha. A sUtramAM mukhyatve sAdhuvyAkhyAprajJapti (bhagavatIsUtra), 6 jJAtAdharmakathAMga, 7 jIvananA AcAro, temAM lAgatA do, te doSanI zuddhi upAsakadazAMga, 8 aMtakRdazAMga, 9 anuttarI papAtikadazAMga, mATe prAyazcita AdinA vidhAna batAvI saMyamajIvananI 10 praznavyAkaraNa, ane 11 vipAkamRtAMga. ArAdhanAnI nirmaLatA, pariNAmazuddhi, AcArazuddhi ane tIrthaMkara paramAtmAnI ekAMta hitakara vANIne saMgraha prAyazcitazuddhi AdinuM varNana che. karanAra A agyAra aMgemAM anukrame 1 AcAra, 2 saMyamanI 4. cAra mUlasUtra :- zAsananI utpatti, sthiti ane Jain Education Intemational Page #682 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi rakSaNanA prANasamAM cAritranA pAyAne majabUta karanArA, zrata Agametara jana sAhitya jJAnanA sAcA adhikArI banavAnI vyatAnuM ghaDatara karanAra saMyamI jIvananAM mUla graMtha A pramANe cAra che. 1 AgamasAhityanA AdhAre pUrvanA jJAnI mahApuruSoe Avazyaka sUtra, 2 daza vikAlika sUtra, 3 ghaniyaMti- jIvAnuM ekAMta hita karavAnI bhAvanAthI prerAI saMskRta piMDaniyukti, ane 4 uttarAdhyayanasUtra. A sUtromAM prAkRta Adi bhASAomAM lAkhe-koDA leka pramANa davyAanukrame 1 sAmAyika A cha AvazyakanuM svarUpa, 2 sAdhu- nAga, gaNutAnuyega, caritAnuga, ane caraNakaraNa nusAvInA mUlabhUta AcAranuM varNana, 3 dIkSA grahaNa karyA cogarUpe aneka prakAranA sAhityanI racanA karI che. pachI kevI rIte belalu-cAlavuM-gecarI karavI vagere saMyama- abhyAsanI dRSTie vicArIe to (1) paMcapratikramaNa, jIvanane upANI bAbate ane 4 paramAtmA zrI mahAvIra jIvavicAra Adi cAra prakaraNa, traNa bhASya, karme sAhityanA devanI aMtima dezanA AdinuM suMdara varNana che. abhyAsanI dRSTie TIkA - cUNI, bhAga, avacU ri sAthe 5 daza prakIrNa ke (pannA ) -cittanA ArAdhaka bhAvane prAcIna tathA navya karma graMtha, paMcasaMgraha, karmaprakRti, jAgRta karanArA nAnA nAnA graMtha te prakIrNaka daza che. te A mahAkarma prakRti prAbhRta, kaSAyakAta, gemmasAra, ladhi pramANe- 1 catu zaraNu, 2 Atura pratyAkhyAna, 3 mahA- sAra, kSa paNusAra, saM0 paMcasaMgraha, saptatikA bhASya vagere, pratyAkhyAna, 4 bhaktaparijJA, 5 taMdulavacArika, 6 saMskAraka, bhUgoLa khagoLanA jJAna mATe bahasaMgrahaNI, kSetrasamAsa 7 gacchAcAra, 8 gaNividyA, 9 devendraratava, ane 10 maraNa vagere, tattvajJAnanA abhyAsa mATe tatvArthAdhigamasUtra, samAdhi. A daza prakIrNakamAM anukrame 1 cAra zaraNu, 2 vizeSAvazyaka bhASya vagere tAtvika prakara.(2) laghuhemaprakriyA, samAdhi maraNanI pUrvataiyArIrUpe ArAdhanA, 3 anazana siddhahema laghuvRtti - madhyamavRti - khUha dravRtti-laghunyAsa-bahamATenI taiyArInI mAhitI, 4 cAra AhArano tyAga mATenI nyAsa vagere jaina vyAkaraNa (3) syAdvAdamaMjarI, anekAMtaucita maryAdA, 5 jIvanI garbhAvasthA pachInI kramika avasthA jayapatAkA, ratnAvatArikA, SaDradarzana samuccaya, syAdvAda vagere,6 aMtima samaye cAra AhArano tyAga karI saMthAro kevI ratnAkara, dvAda rahasya, sammatitaka, dvAdazAra nayacakra vagere rIte karavo? 7 sAdhuonA AcAranI maryAdA ane suvihita jaina nyAyagraMthe. (4) vAmbhaTTAlaMkAra, kAvyAnuzAsana, samudAyanuM svarUpa, 8 AcArya bhagavaMtone jarUrI evA nATyadarpaNa vagere jene sAhityazAstranA graMthe. (5) viSajyotiSa-muhUrta AdinI mAhitI, 9 tIrthakara bhagavaMtanI STizalAkA puruSacaritra, prabaMdha ciMtAmaNi, prabaMdha, paTTAvalI bhakti karI jIvana saphaLa banAvanAra IndranuM varNana ane 10 vagere jene ItihAsanA graMthe. (6) jJAnasAra, adhyAtmasAra, maraNa samaye samAdhi jALavavAnI mAhitI AdinAM varNana prazamarati, saMgaraMgazALA, upadezaprAsAda, upadezaratnAkara, Apela che. upadezamALA, samyakatvasatikA, sUktamuktAvalI vagere 6 be cUlikAsUtra - 1 naMdIsUtra, 2 anugadvArasUtra. jaina upadezanA graMtho. (7) zrAddhavidhi, dharmasaMgraha, A baMne Agama dareka AgamonAM aMgabhUta che. naMdIsUtra dharmaratna prakaraNa, vidhimArga prathA, vicArasAraprakaraNa, upadezadareka AgamonI vyAkhyAnA AraMbhe maMgalarUpe che ane pada, paMcAzaka, pravacanaparIkSA, dharma parIkSA, adhyAtmamata parIkSA, anugadvArasUtra AgamanI vyavasthita vyAkhyA mATe paMcavastu, upadezarahasya, pratimAzataka, zaka, vIzIo, saviratara mAhitI ApanAra vyAkhyA graMtha che. A be batrIzIo vagere jainavicAraNAnA graMtho. (8hIrasaubhAgya, sUtronA vyavasthita abhyAsa vinA jaina AgamanuM sAcuM dvayAzraya. zAMtinAtha mahAkAvya, pArzvanAtha mahAkAvya, rahasya jANI zakAtuM nathI. pAMDavacaritra mahAkAvya, yazastilaka campa vagere padyakAvyA, kuvalayamALA, tilakamaMjarI, upamitibhavaprapaMcA, vairAgyaA pramANe vartamAna 45 Agamono abhyAsa karavAno kalpalatA vagere jaina gadya kAvyo. (9) prAkRtapraveza, adhikAra che te AgamanA yogadvahana karanAra pUjya muni prAkRta vyAkaraNa vagere prAkRta vyAkaraNe. (10) vijayacaMdakevabhagavaMtone che. pUjya sAdhvIjI mahArAje paNa cogohana licariyuM, paumariyaM, surasuMdarIcariyuM, sudaMsaNucariyuM, karI AmAMnA keTalAka Agamane abhyAsa karI zake che. vasudevahiMDI, samarAIcakahA, caupanna purisacariya zrAvaka-zrAvikAo gurumukhethI sAMbhaLI te te AgamonA artha vagere prAkRta jaina kAvya. (11) sayaharizcaMdra, mudrita jANI zake che paNa teone mATe yogadvahananuM vidhAna na kumudacaMdra, navavilAsa vagere jena nATaka graMtha. (12) zrI hovAthI jAte abhyAsa karI zake nahi. A AgamanAM 1 mULasUtra, 2 tenI niyuktio, 3 hemacaMdrasUrikRta be kAtrizikA, zemanastuticAvIzI, bhA, 4 caNio ane 5 TIkAo-vRttio - avasUri estati covIzI, dhanapAlakRta RSabha paMcAzikA vagere ema darekanAM pAMca aMge che. te paMcAMgI tarIke suprasiddha che. jena stuti graMtha. (13) chaMdanuM zAsana vagere jaina chaMdaane te dareka pramANabhUta gaNAya che. zAstranA graMthe. (14) pratimA lekhasaMgraha, prAcIna lekha karanAra pU licariya 54masamarAIka mukhethI sAMbhaLI te tenA vidhAna mudacaMdra, navavilAsa pAtra, siddhasenata kalicAvIzI, Jain Education Intemational Page #683 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava saMgrahagraMtha 629 saMgraha vagere jaina saMzodhananA graMthe. (15) vividha tIrtha zloka pramANa karmaviSayaka jaina sAhitya saMskRta-prAkRta ka9pa vagere tIrthonI mahattA ane mahattavanAM sthaLa darzAvanArA bhASAmAM nirmANa karela che. graMthe. (16) aha-nIti vagere jina rAjyanatika graMthe. - uparokta vividha viSayaka graMthonA abhyAsa mATe vyava(17) vAstuzAsa, prAsAdamaMDana vagere jana zi95nA graMthA. (18) lagnazuddha, dinazuddhi, jyotiSkaraMDaka, AraMbha sthita yojanA karavAmAM Ave ane temAM rasa lenAra siddhi vagere jaina jyotiSanA graMthe. (19) AcAra dinakara, vidyAthIonI parIkSA laI ucca prakAranAM InAma ane dhvajadaMDa pratiSThA vidhAna, ahaMdabhiSeka, ahapUjana, siddha pramANapatro ApavAmAM Ave, te te graMthanA vyavasthita cakrapUjana, zAMtisnAtra, aSTottarI snAtra vagere jaina abhyAsa mATe kendro UbhA karavAmAM Ave to pUrvanA mahAvidhi-vidhAnanA graMtha. (20) aha cUDAmaNi, aSTAMga puruSoe racela bhinna bhinna vidyAnA judA judA zAstrone nimitta, aMgavidyA vagere jaina nimittazAstranA graMtha. abhyAsa cAlu thavAthI te te viSayanA jANakAra vidvAna (11) padmAvatI ka95, cakezvarI kaha5, sUri-maMtra ka95, saMghane maLI raheze. uvasaggahara ka95, namiUNa ka95 vagere judA judA jaina maMtra sAttvika dhArmika jIvananA ghaDatara mATe kalikAlasarvajJA ka95nA graMtha. (22) svarazAstra, svapnazAstra, sAmudrika A. zrI hemacaMdrasUri ma. nA yogazAstranuM adhyayana caturvidha zAstra, vivekavilAsa, bhadrabAsaMhitA vagere judA judA saMgha mATe vizeSa upakArI che. samagra saMghamAM pAThyapustaka vijJAnanA graMtha. (23) yogazAstra, yogabiMdu, yogadaSTi tarIke banI zake tevI tenI yogyatA che. zrI kumArapALa samuccaya, dhyAna-zataka, jJAnArNava, yogazataka vagere jaina mahArAjA dararoja e graMthane svAdhyAya karIne ja dAtaNa yoganA graMtha, (24) abhidhAna ciMtAmaNI, dhanaMjaya nAma * karatA hatA. mALA, dezI nAmamALA, abhidhAna rAjendra vagere jaina zabdakoze. (25) anekAtharatnamaMjUSA-(jemAM aSTalakSAthamAM A graMthonuM paThana-pAThana bhaviSyamAM cAlu raheze to rAnA ne sauradayam padanA vyutpattipUrvaka 8 lAkha artha jaina zailI anusAra navA vivecana, spaSTIkaraNo ane ApyA che) zatArthanIthI (jemAM yogazAstranA prathama leka saMzodhano umerAze ane ApaNI A upakAraka vidyA nama suvararADhi nA ekaso cAra artha karyA che) vagere zabda cirakALa jIvaMta raheze. camatkRtinA graMtha. (26) jaina zailIne anusaratA saMgItazAstra, jaina vidyaka, jena AhAvidhi, bhakyAbharyo viveka, ApaNI pAse hajAro varSothI pUrvAcAryoe racelAM caitanyavijJAna, karmavijJAna, samAjazAstra, arthazAstra, jJAnano lAkhe pustako vidyamAna che, te Aja sudhI sacavAI mAnavazAstra, nItizAstra Adi graMthe. rahyAM che. te paNa ApaNuM mahAna sadbhAgya che. pUrva kALanI apekSAe te pramANamAM ochAM haze to paNa A yuganA A rIte dareka prakAranI judI judI yogyatAvALA ApaNA jevA AtmAo mATe te te paNa vipula pramANamAM AtmAo judA judA prakArano abhyAsa karI zake te mATenuM ( abhyAsa karI zake mATenuM che tema kahI zakAya. re vipula jaina sAhitya pUrvanA mahApuruSoe racela che. vizvanuM kalyANa karanAra e aNamola dhana che. saddabhAgye gajarAtI Adi dezI bhASAomAM paNa judA judA sArI rIte adhyayana karI zake tevA zaktisaMpanna tejasvI rAsAo. 125-150-250 gAthAnAM stavana, dravyaguNa-cAo paNa Aje jainasaMdhamAM vidyamAna che. paryAyano rAsa, samudra-vahANa saMvAda, stavana-jajhAyanA zrI yazovijayajI jaina saMsakRta pAThazALA-mahesANA te aMge DhALIyAo, stavanavIzIo, vIzIo, cetatyavaMdana AMzika kArya karI rahela che. paraMtu temAM vadhAre vega lAvI stuti-ratavana-sajajhAya Adi vipula sAhitya pUrvanA mahA tene pharIthI sajIvana karavAnI khAsa jarUra che. gItArtha puruSoe racela che. paranI salAha anusAra tene yogya rIte cAlu karavAmAM vartamAnamAM paNa sva. A. zrI vijaya premasUrIzvarajI Ave to atyaMta upakAraka nivaDe tema che. zaktisaMpanna ma. zrI nI preraNAthI temanA ziSya-praziSyAe lAkha AmAo yogya prayatna kare e ja abhyarthanA. , vALa ratavana-saciguNa sArI ane kalyANa , TO A Bittii - ST. - - DC F &s as luthA SI STORINA khAI zakAya che #iEANITwiseHETHbar diAsaka ENTEREHEIRIBEHA " E U T ' -Ey Jain Education Intemational Page #684 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina Agama sAhityanuM svarUpa zrI dhImA ci. bArI zrI kAMkalA si. bhaTTa dvArA rajU karavAmAM Avela tattvajJAnane A yuganI eka mAtra AdhArazIlA gaNavA A keTalAMka vicArako prerAyA che. ane tethI Aje dhama sAhityanA abhyAsa taraphanuM valaNa jevAmAM Ave che. samAna tAvika siddhAMto ane kriyAkAMDane mAnanArAene eka saMpradAya bane che, ane temanA mArgadarzana mATe dArzanika sAhitya sarjAya che. A sAhityanA prAmANika, maulika ane mAnanIya bhAga (zAstra) kahevAya che, sarvamAnya gaNAya che ane pUjAya che. mAnyatAonI yathArthatA ke yogyatA ane caDhiyAtIpaNuM batAvavA AcAryo prayatna karatA hoya che. ane paMthanAM mULa lakhANane zreSTha tathA aMtima AdhArarUpe gaNatA hoya che. teo ema mAne che ke zAo Izvararacita che athavA kaI puNyazALI AtmAonuM bhAratanI dharmatriveNI rUpe gaNAtA brAhmaNa, jaina ane sarjana che. jaina dharma sAhityanuM sarjana pradhAnapaNe gaNadharo, eddha dharmanA mahAna ( AcAryoe) dhArmika sAhityana: AcAryo, sUrie ke munio dvArAja thayuM che. bhagavAna sarjana karyuM ane A sAhitya dvArA bhAratanI prajAmAM mahAvIranAM vacanone AvarI letA mUla Agama para niryukti, saMskAra sIMcana karyuM. bhASya, cUrNi, avacUNi, TIkA, vRttinI racanA karavAmAM AvI che. uparAMta te Agane anulakSIne dhArmika graMtho bhAratanA siddho, tapasvIo, ArSadRSTAo ane yogIo temaja nATaka, kathA, (kALaMbarI) vyAkaraNa, chaMda, koza, dvArA ApavAmAM Avela A jJAnajyotanA vArasAne sateja jyotiSa, kAvya, mahAkAvya, nyAya, tarka jevuM anya sAhitya rAkhIne Ajaparyata aneka prakAranA dhArmika sAhityanI ' racAyuM che. saMsAratyAga karI zramaNa dIkSA laI dharmopadezaka yugapuruSae racanA karI che. dharmanA mULa tattvothI guMthAyeluM tarIke sthAne sthAne viharatA AcAryoe ane temanI ziSya A dhArmika sAhitya Aje paNa bhAratane gaurava apAve che paraMparAe AvuM vipula sAhityanuM sarjana karyuM che. ane jIvanavyavahAra mATe eTaluM ja prastuta che. AcAryoe tyAgathI vizuddha banIne ApelA upadezamAM kevaLa zraddhAnA je saMskRta bhASAmAM hindu dharmazAstra, veda, purANa, pIThabaLathI ja samAjamAM TakI rahevAnuM sAmarthya hatuM. mahAbhArata, rAmAyaNa jevA aneka mahAgraMthA racAyAM che. te vijJAnanA prabhAvanA pariNAme Aje zraddhAne ja abhAva ardhamAgadhI bhASA (prAkRta) mAM racAyelA jainadharma zAstromAM jovAmAM Ave che. eTale dharmanA sanAtana satyAne paNa Agamasatro eTalAM ja mahattvanAM che te ja rIte pAli bhASAmAM AjanA vaijJAnika yuganA pratyakSa pramANenI kaTImAMthI pAra bauddha dharmazAstronA tripiTTaka graMthane paNa agatyanuM sthAna UtaravuM paDe che. dharmanA A satyAne temanA astitavanA maLyuM che. Ama traNe paraMparAnA dharmazAstronI bhASA alaga sAbitI ane etihAsika sAbitIothI kasyA pachI ja alaga che ane te judA judA mahAjJAnI puruSonI racanA che. Aje janasamAja temane apanAve che. dharmAcAryoe upadezelA Avo katRbheda hovA chatAM temAM nirUpAyelA sidhAMtamAM dharmatane paNa AjanA vaijJAnika yugamAM tarkanI kasoTI khUba ja sAmya jaNAyuM che. traNe dharmazAstronuM hArda traNa para kasavAmAM Ave che. tamAM samAyeluM che. (1) karmavipAka (2) saMsArabaMdhana jainadharmanA gauravane prAcIna aitihAsika sAbitIo ane (3) mukti. traNe dharma saMskRtinuM AkharI dayeya sarva dvArA Aje pramANita karavAmAM bhAratIya ane videzI karmone kSaya karI mukti meLavavAnuM che. Ama traNe saiddhAMtika vidvAnoe bhAre jahemata uThAvI che. ane tenA dharmazAstro dRSTie eka ja lakSyabiMdue pahoMcavAno Azaya dharAve che. Jain Education Intemational Page #685 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha - 631 nizA e zAo tenA para mAne che . AgamAM jana sAhitya ane jaina Agama sAhitya" e baMne sAhitya pUru' upalabdha nathI. vaccenI bhedarekhA vize keTalAMka abhyAsIomAM aspaSTatA jainadharmanA baMne paMthe tAMbara ane digaMbara mahAvIra pravartatI jovAmAM Ave che. jena sAhitya eTale evuM jaina- salA pachI aceya a9 jena- nirvANa pachI acelatva tathA bIjA aneka praznane kAraNe dharmaviSayaka sAhitya ke jemAM jaina dhArmika sidhdhAMtasUtro UbhA thayelA. baMne paMthenuM sAhitya juduM juduM che. paraMtu uparAMta vividha dhArmika viSaya paranA anya sAhityane jainatattvajJAnanuM svarUpa baMne zAkhAomAM koIpaNa pheraphAra samAveza thato hoya. prAcIna bhAratIya vADamayanI lAlata sivAya eka ja che. vaidika temaja boddhamatanA nAnAmoTA tema ja zAstrIya tamAma prakAranA namUnA jaina sAhityamAM paNa aneka kAMTA paDayA hatA ane keTaloka nI ekabIjAthI paDelA che. jaina Agama sAhitya eTale jainenA mULa dhArmika taddana virodhI maMtavya dharAvatA hatA. je A sarva kAMTAomAM graMthe-"rikragrasaM" athavA kenansa tathA te uparanuM bhASyA AcAraviSayaka matabheda uparAMta tattvaciMtananI bAbatamAMye maka ane TIkAtmaka sAhitya. zApenTiyare "sidadhAMta" keTaloka matabheda jovAmAM Ave che. te jainamatanA tamAma zabdano upayoga jaina Agama sAhityane anulakSIne ja karyo che. e mAtra AzAse upara ja salA che. temanAmAM jene mAnyatA pramANe vizvanuM sarjana thayuM nathI ane tatvaciMtananI bAbatamAM koI maulika bheda haju sudhI jovAmAM tene aMta paNa nathI. bIjA zabdomAM vizva kALakrame badalAyA AvatA nathI. kare che. samayAnusA2 ane jarUriyAta pramANe tenuM svarupa zvetAMbara mata pramANe Agama sAhitya mahAvIra prabhuta baMdhAta ane badalAtuM rahe che. samagra brahmAMDamAM jainadharma che ane gaNadharoe tene sUtrabaddha karyuM che. jyAre digaMbara sadAne mATe jIvaMta che. ane tenuM dharmasAhitya paNa jIvaMta che. mata anusAra te mahAvIra praNita eTale ke temanAM mukhethI avasarpiNI kALamAM bhagavAna zAMtinAthanA samayamAM je uccArAyeluM che ane hAla je upalabdha che te mULa nathI, GjanazAstro racAyAM te sarva Aje paNa zabdazaH akabaMdha pAchaLathI lakhAyeluM che. temanA mate mULa Agama sAhitya ghaNuM" che evuM nathI. te zAstro tenA mULa svarupamAM ke mAnasika nAza pAmyuM che. Ama chatAM temanA graMthomAM prAcIna AgacetanAmAM rahelA che ema jaina paraMparA mAne che. pazcimanA mene ulekha jovA maLe che. jene paraMparAnusAra bhagavAne vidvAnee jainazAstronuM mUlya ghaNuM UMcuM karyuM che. pro. AgamanuM nirUpaNa karyuM ane temanA gaNadharoe tene harmana yAkobInA jaNAvyA pramANe jaina sUtra (classie J) sUtra rUpa ApyuM : praziSTa saMskRtathI paNa vadhu prAcIna che. ane temAMnA keTalAMka attha bhAsai arahA, sutta' ga'thati gaNaharA niunn| te utara bI (mahAyAnI) paMthane jUnAmAM jUnA sAsaNassa hiyaDDAe taA mutta' pavaI // pustakenI barAbarI karI zake tevAM che. sUtrabaddha karanAra gaNadhara ahIM jaNAve che ke huM mAruM jaina dharmanA mULabhUta siddhAMtone AvarI letAM mULagraMthone svataMtra kAMI kahetuM nathI. meM bhagavAna pAsethI Ama sAMbhaLyuM Agama? sAhitya tarIke oLakhavAmAM Ave che. tenA che ane bhagavAna mULa vaktA che. eka vyakti koInI zAbdika artha anusAra gama" eTale evuM utkRSTa pAsethI sAMbhaLelI vAta jayAre pharIthI koIne kahe tyAre sAhitya je mAtra zratapuruSanA mukhethI uccArAyeluM hoya, temAM bhAva eka ja hovA chatAM zabda, svarUpa, svara, zelI arthAta arihaMta bhagavaMtano upadeza athavA tIrthasvarUpa vageremAM pheraphAra thavAnI pUrepUrI zakayatA rahelI hoya che. sau zramaNa bhagavAna mahAvIre ApelAM tattvaviSayaka pravacane e prathama bhagavAna potAne Azaya pragaTa kare che. ane pachI ja Agame che. gaNadharo te pravacanAne potapotAnI zailImAM rajU kare che jainadharma anusAra kevalajJAna prApta karyA pachI tIrthakara * evuM paraMparAnuM mAnavuM che. upadeza Ape che. tIrthakare upadezelA sarvocca mAgane keTalAMka pratyeka aMgasUtranI vAcanA eka karatAM vadhu che evuM bhavyAtmAo anusare che ane dIkSA le che. AvA anuyAyI- naMdIsUtra ane samavAyAMgamAM jaNAvavAmAM AvyuM che. bhagavAnanA onA samUhanA cAra sthaMbha che : sAdhu, sATavI, zrAvaka agiyAra gaNadharomAMnA IndrabhUti ane sudharmAsvAmI ane zrAvikA. saMpradAyanA agresarane gaNadhara kahe che. ane sivAyanA sarva gaNadharo mahAvIra svAmInI hayAtImAM ja temaNe bhagavAnanA upadezane sutrabaddha karyo che. gaNuMdharAe nirvANa pAmelA. sudharmAsvAmI dIrdhAyuSI hatA tethI bhagavAnanAM racelA je che te Agame. Ama AganA kartA gaNadhara pravacanAne pratyakSa lAbha temane vizeSa maLyA hatA. temaNe kahevAya che. mahAvIra svAmInA agiyAra gaNadharo hatA. aMge Adi graMthI zrImahAvIrane uMpadeza jALavI rAkhyA pratyeka gaNudhare aMgenI racanA karI che ane te dvAdazAMgIne ane te ziSya - praziSya paraMparAne prApta thaze. A paraMnAme oLakhAya che. prAcIna kALamAM e sAhityanI ThIkaThIka parAe A amUlya vArasAne kaMThastha rAkhIne tenuM jatana pramANamAM racanA thaI hovA chatAM Aje temAMnuM badhuM ja karyuM hatuM. bhavana, mULa vatA gAna pAsethI huM mAruM Jain Education Intemational Page #686 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 32 Agama zvetAMbara sa'pradAya AgamAnI pIstALIsanI saMkhyAvAcanAne AdhAre lakhAyuM che ane gaNAve che. A Agama sAhityane mukhya be vibhAgamAM vAcanAnA AdhAre lakhAI che. vaheMcI nAMkhavAmAM Avyu che. A uparAMta anya vAcanAe paNa thaI che. tyAra bAda vIra nirvANanA Azare 980 varSa pachI (I. sa. 453466)mAM valabhImAM AcArya deva gaNa kSamAzramaNanA netRtva nIce eka saMmelana bharAyuM tyAre samaya ghaNA vItI gayeA hateA. A samaye jene jeTaluM yAda hatu te bhegu karIne deva iNue anya lipibaddha siddhAMtAnI sAthe pustakAmAM utAyuM" tyArabAda zruta bhUlAI javAnA bhaya jato rahyo. AcAya devagiNinA ullekha vAcanA pravartaka nahIM paNa zrutane pustakArUDha karanAra tarIke maLe che. Avu' mahAprabhAvaka kAma karanAra vize ApaNI pAse jhAjhI mAhitI nathI e eka kamanasIbI che. Ama devi Nu dvArA zrutanA uddhAra thaye| A vizenA ullekha zilAlekhAmAMthI maLe che. A prayatna mahArAjA khAravele kila'gadezamAM AvelA khaDigira ane uddayagiri para zilAlekha kAtarAvyA che te A pramANe che: maurya kALamAM vicchinna thayelAM ane 64 adhyAyavALI aMga sAhityanA 4thA bhAga pharIthI taiyAra karAvyA Ane kAli`gI vAcanA kahevAmAM Ave che. a'gasAhitya khAra aMga bAra upAMga cAra che dasa me mULasUtreA chedyasUtreA prakIrNa cUlikA Agama sAhityane samaya I.sa. pUrve pamI zatAbdIthI I.sa.nI pamI sadI sudhInA gaNAya che. mahAvIrasvAmIe sthApelA saMgha mATenA nItiniyame ghaNAM kaDaka hatAM. mahAvIranA pracAranuM kendra magadha hatuM ane tyAM ekadhArI kudaratI AphatA cAlI hatI. jyAre samrATa caMdragupta mauryAnA zAsana daramyAna magadhamAM bAra varSAnA bhayaMkara duSkALa paDatho tyAre mAnavajIvana dohyalu thaI paDayu. te vakhate tyAM zrutakevalI bhadrabAhune lAgyuM ke A duSkALamAM te khArAka paNa prApta nahIM thAya ane gRhasthIone bhArarUpa thavAze ema vicArIne teoe vizALa ziSyasamudAya sAthe dakSiNa bhArata tarapha vihAra karyAM. vIra nirvANa pachI 160 varSe eTale Azare I. sa. pUrve 369mAM thUlibhadra thADAka ziSyA sAthe magadhamAM ja rahyA. teo cauda pUrvAMdharanA jJAtA hatA. vIranirvANa pachI lagabhaga 827-840 varSa pachI (I. sa. 300-313 mAM ) AgamAne suvyavasthita svarUpa ApavA mATe A skudhilanA sAnidhyamAM mathurAmAM eka sa'melana yeAjAyu` hatuM. ahI je zrutanuM saMkalana karavAmAM AvyuM. te kAlika zruta kahevAyuM. AgamatanA be vibhAga pADavAmAM AvelA che: (1) aMgabAhya (2) agapravitra, agabAdyanA e bheda che (1) Avazyaka (2) Avazyaka vyatirikta ane AvazyakanA sAmayika vi. cha bheda che, tevA Avazyaka vyatiriktanA paNa kAlika ane utkAlika ema be bheda che. A samelana mathurAmAM yAAyela hAvAthI tene mAthurIvAcanA nAma ApavAmAM AvyuM. A samayamAM valabhImAM paNa nAgArjuna nAme eka zrutadhara hatA. temaNe valabhImAM eka meLAvaDA caiAjyA hatA. temAM ekaThA thayelA sAdhuoe bhulAI gayelu. zrata yAda karIne sUtrAnA saMghaTanApUrvaka uddhAra karyo, Ane valabhIvAcanA nAma ApavAmAM AvyuM ane tenA nAgArjunIya pATha tarIke ullekha maLe che. A vAcanAonA ullekha ApaNane na'DhI sUtra ane samavAyAMgasUtramAM ja maLe che ane A uparAMta jyAtiSa kara'TIkAmAM paNa maLe che. tenA raciyatA. AcArya malayagiranA matAnusAra " anuyeAgadvAra" sUtra mAthurI 6. jainaraciMtAmaNi jyAtiSakara TIkA valabhI AgamAnu' mahattvaH-- jaina para'parA pramANe AgamAnI racanA : mahAvIra svAmInA gaNadharAe karI che. temanA upadezane sUtrarUpamAM bAMdhyA. " mutta graMthamni LaharA nikaLa' A dvAdazAMgane "nividda " paNa kahe che. vaidika sAhityamAM tenA aMgabhUta graMthA mATe vaparAtI saMjJA che arthAt vika '" a'ga" ( vedAMga ) zabda saMhitAmAM je pradhAnavedya hatA vADmayanA artha maulika nahI paNa gauNa graMthA sAthe che. jyAre jainAmAM aMga zabdane A arthamAM lekhavAmAM nathI AvatA paNa bAra graMthAnA banelA varganuM akatha hovAthI tene aMga kahevAmAM Ave che. te aganA racanAra zrutapuruSa mAnavAmAM AvyA che. ane khAra aMgAne zrutakevaLInAM bAra aMgeA gaNavAmAM AvyA che. upalabdha jainAgamAM veDha jeTalA prAcIna nathI paNa temane bauddha piTTakanA samakAlIta graMthA gaNavAmAM AvyA che. DaoN. yAkAkhInA jaNAvyA pramANe samayanI daSTae jaina AgamA racanAkALa koIpaNu mAnavAmAM Ave paraMtu temAM sa`grahita tathyAnA sabaMdha prAcIna pUrvaparaMparA sAthenA che. jaina para parAnusAra bhale aneka tIrthaMkarA thaI gayA, paraMtu temanA upadezamAM sAmya jarUra che. tatkAlIna prajA chellA tIrthaMkaranA upadeza, zAsana ane vicArane vadhAre mahattva Ape e svA bhAvika che. chellA tItha kara mahAvIrasvAmI che ane temanA upadeza vadhu pracalita banyA che. mahAvIra svAmIe je upadeza ApyA tene gaNadharAe sUtrabaddha karyA tethI arthapadezaka athavA arUpa zAstranA kartA Page #687 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 6 33 Do. vicAra oLakhavAmAM AvatuM hatuM ane mAM zrata ravine mahatvanuM kAbhagama ane prajJApanA utarI AvyAM AvatuM hatuM. AnA upara lakata tarIke vanaspati vijJAna vigere bhagavAna mahAvIra gaNAya che ane zabdarUpa zAstranA kartA ullekha maLe che. jJAtAdharma kathAmAM nigraMtha pravacananI uddagaNadhara manAya che. mahAvIra svAmIe pote ja jaNAvyuM bedhaka aneka bhAvapUrNa kathAo, upamAo ane dRSTAMtono che ke mArA ane mArA pUrvavatI pArzvanAtha bhagavAnanA saMgraha che. temAM mahAvIra svAmInI sarala upadeza paddhatine upadezamAM koI ja bheda nathI ane bAhyAcAramAM bheda havA paricaya thAya che. jyAre AcArAMgA, sUtrakatAMga, uttarAdhyayana chatAM paNa mAre upadeza eja pArzvanAthano upadeza che. ane dasavaikAlikamAMthI jainamunienA kaThora saMyama pAlanano jaina paraMparA pitAnA dharmazAstrane AgamanA nAme : paricaya thAya che. oLakhe che. prAcIna samayamAM tene mRta athavA samyaphazrata tarIke Do. vinTaranije A prakAranA sAhityane praveNukAvya oLakhavAmAM AvatuM hatuM. AnA uparathI zrata kevalI zabda nAma ApyuM che. AvuM sAhitya mahAbhArata tathA buddhanA utarI Avyo che. sthavironI gaNanAmAM zruta ravirone mahattvanuM dhammapada ane suttaniyAmAM paNa maLe che. rAjapraznIya sthAna maLyuM che. AcArya umAsvAtie zratanA paryAyano jIvAbhagama ane prajJApanA jevA sUtromAM vAstuzAstra, saMgraha karyo che. zrata Aptavacana, Agama upadeza, aitihaya, saMgIta, nATayakalAo, prANIvijJAna, vanaspati vijJAna vigere AmnAya, pravacana, jinavacana vigere paryAyomAMthI Aje viSayeno paricaya maLe che. chedasUtra to Agama sAhityanuM Agama nAme pracalita che. sau prathama anugAra sUtramAM prAcInatama mahAzAstra gaNAya che. temAM nigraMtha zramaNonelokottara AgamomAM dvAdazAMga gaNipiTakane samAveza karavAmAM AhAra-vihAra, gamanAgamana, rogacakitsA, vidyAmaMtra, Avela hatuM. tyArabAda tenA bheda pADavAmAM AvyA ane svAdhyAya, upasarga, dubhikSa mahAmArI, tapaupavAsa prAyamahAvIra svAmInA upadezanI saMkalanA dvAdazAMgImAM karavAmAM zcita vigere viSayenI vipula mAhitI maLe che. tenA AvI tene gaNipiTaka nAma ApavAmAM AvyuM, kAraNa ke adhyayanathI tatkAlIna samAjanuM eka jIvaMtacitra upasI temAM gaNine mATe jJAnano bhaMDAra hate. Ave che. bhASAzAstranI daSTie paNa Agama sAhitya gaNadharo sivAya pratyeka buddha je upadeza Apela te agatyanuM che. upadezane teo kevalI thavAne lIdhe Agama sAhityamAM Agamana samaya:- Agamane samaya nakakI karavo samAvavAmAM koI vina na hatuM. tethI AgamonI saMkhyAmAM ghaNuM muzkela che. tene samaya nirdhArita karavA mATe te graMthanA anekagaNo vadhAro thaI gaye. te upade samyak daSTivALA viSaya, varNana, zalI vigereno tulanAtmaka abhyAsa karavo hovAthI tene koI virodha thayo nahIM. mUlAcAranI gAthAmAM Avazyaka che. AgamanA samayanI bAbatamAM matabheda che. A vize ulekha che. pazcimanA vidvAno mAne che ke devardhigaNie Agamane suttaM gaNadhara kathidaM taheva patteya buddhakathidaM ca / pustakArUDha karIne tene saMrakSaNa ApyuM, paraMtu temaNe tenI suyakevaliNA kathidaM abhiNNA dasapuvva kathidaM ca // racanA karI che te kahI zakAya nahIM. kAraNake Agama te je dazapUvI jJAtA hoya teo ja Agama graMthamAM pravezI prAcIna che. tene vyavasthita karavAnuM mAna devardhigaNinA zakatA. jyArathI dazapUvI na rahyA tyArathI AgamonI saMkhyA phALe jAya che. haiM. yAkAbInA kathana pramANe teo mAtra vadhatI baMdha thaI ema manAya che. AgamAnA udhdhAraka che. Agamono keTaloka bhAga vichinna che AgamonI saMkhyA vadhavAnI sAthe sAthe temanuM vargI paNu A vichinnatAne lIdhe sarva Agamono samaya devardhi gaNino samaya na gaNI zakAya, temAMno keTaloka bhAga maulika karaNa paNa thatuM gayuM tethI gaNadharakRta graMthane aMga sAhi paNa che. tethI sarva Agamana keI eka ja samaya nathI. tyamAM gaNavAmAM AvyA ne bAkInAne aMgabAhya graMthomAM sAmAnya rIte vidvAnoe Agano samaya pATalIputranI samAvavAmAM AvyA. mahatvanI daSTie jovAmAM Ave to vAcanAne samaya mAnyo che. upalabdha Agama sAhitya prAcIna jaina paraMparAonI anukRtio, lokakathAo, tatkAlIna rItarivAjo, dharmopadezanI A pATalIputranI vAcanA mahAvIra svAmInA nirvANa paddhatio, AcAra vicAra, saMyamapAlananI vidhio vagerenAM pachI AcArya bhadrabAhunA samayamAM thaI hatI. tene kALa darzana thAya che. vyAkhyA prajJaptimAMthI mahAvIra svAmIna I. sa. nA bIne sake manAya che. tattvajJAna temanI ziSya paraMparA ane tatkAlIna rAjA mahArAjAe . yAkobIe uMDo abhyAsa karIne nizcita karyuM ke ane tirthikono ullekha maLe che. koIpaNa hAlatamAM Agamono prAcIna bhAga I.pU. cAthInA kahapasUtramAM mahAvIra svAmInA jIvana vize temanI aMtathI laIne I. pU. 3 nI zaruAtathI vadhAre prAcIna vihAyAtrA ane jaina zramanI sthavirAvalInI mAhitI maLe gaNAto nathI. Ama Agamane prAcIna aMza I. pU. ne che. kanaka rAjAnA samayanA mathurAnA jena zilAlekhomAM te gaNAya che. valabhImAM Agamane lekhanakALa I. sa. sthavarAvalInA judA judA gaNe ane kulanI zAkhAono 453 manAya che. te samaye keTalA Agama lipibaddha thayA je 98 Jain Education Interational Page #688 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 134 jenaratnaciMtAmaNi canA kALa parathI nakkI thaI che. tethI temane ke mahAvIranA saikAnA zilAlekha parathI hatA tenI koI ja mAhitI maLatI nathI. paraMtu te mRtarUpe Agame vize matabhedo :jaLavAyevA aMgasAhityanuM aMtima lekhita saMkalana manAya che. keTalAka vidvAno AgamanA lekhana kALane ja racanA vinTaraninjanA jaNAvyA pramANe bauddha dharma karatAM jaina kALa gaNavAnI bhUla kare che. dhame tyAgadharma tathA saMghaniyamana para vizeSa bhAra mUkyo che. buddhanA mukAbalAmAM mahAvIre tattvajJAnanI eka vadhu samagra Agamane jotAM agasAhitya gaNadhara racita che-- vikasita paddhati eTale ke AtmazraddhAne upadeza Ape che. to tenA samaya gaNadharanA ja samaya hovA joIe. jayAre I. sa. pahelA-bIjA sakAnA zilAlekho parathI jaNAya che. aDadA thathA anya mahApuruSonI racanA che. tethI temanA ke mahAvIra nirvANa pachI acalatvanA prazna para jenadharmanA samaya graMthanA 2canA kALa parathI nakakI thaI zake che. aMga vetAMbara ane digabara evA be phAMTA paDI gayA hatA. A adAmAM prajJApanAvanA kartA AryazyAma che. tethI tene samaye jenadharma mAM gaNA hatA ane temAM AcAryonI paraMparA samaya vIrAMnarvANa saMvata 335 thI 376 varane kAIpaNa hatI ema agamAM jaNAvyuM che. te lekhamAM vAcakanuM samaya hovo joIe eTale tenI racanA kALa I. pU. 192 birUda pAmelAne ulekha che, te parathI jaNAya che ke vAcaka thI I. sa. pU. 151 nI vacceno hoI zake. eTale vAMcanAra mATe te vakhate siddhAMto ane AgAme vidyamAna hovA ja joIe. sUrya, caMdra ane jabuprApti e traNe graMtha khUba ja prAcIna che. temAM koI zaMkA nathI. AtraNe prajJaptione baMne paMthe pavitra Agama graMthane svIkAra kare che. ane ulekha vetAMbara ane digaMbara paMthanA sAhityamAM Ave che. prathama aMgasAhityanA bAra aMgAne sauthI prAcIna ane tethI e nizcita che ke digaMbara ane tAMbara ema be paMtha upayogI gaNavAmAM teo eka mata che. anya bAbatomAM payA te pahelAM A traNe prajJaptionI racanA thaI hovI matabheda che te ApaNe AgaLa upara vicArIzuM. eTaluM te joIe. temano samaya vikrama saMvata pUrvano hoI zake. satya che ke siddhAMtanAM graMtha eka ja samaye astitvamAM AvyA hoya tema nathI. jyAre saMgha vyavasthita thayo tyArathI chedasatromAMnA dazAzrata skaMdha, bahaRtya ane vyavahAranI sAhityika kheDANa zaru thayuM. Ama vIra nirvANa pachI baha racanA bhadrabAhae karI hatI. temane samaya I. sa. pU. 357 ja lAMbA samaye A banyuM che. tethI AgamanA prAcInatama bhAgo nI AsapAsanA manAya che. tethI A samaya chedasUtrono paNa mahAvIra svAmInA pahelA ziSyanA samayanAM hoya athavA gaNI zakAya. yAkobI tathA zajhiMganA jaNAvyA pramANe prAcIna vIranirvANuthI bIjA saikAmAM caMdragupta mauryanA samayanAM hoya chedatrano samaya I. sa. pU. jethInA aMtathI I. sa. trIjI ane te samayamAM pATalI putranI vAcanA thaI ema mAnavAmAM sadInI sudhIno gaNe che. chataka95 AcArya jinabhadranI kRti Ave che. temAMnA keTalAMka uttara kAlIna bhAgo devardhigaNinA hovAthI teno samaya nakkI che. mahAnizIthanuM saMzodhana samayanAM hoI zake. haribhadrasUrie karyuM che. mUlasUtromAM dasavaikAlikanI racanA digabaranA Agame : zaryAbhava sUrie karI che, temane samaya vIranirvANu saMvata 0 thI 8 nA gaNAya che, eTale temano samaya I. pU. 4para digaMbaronI Agama vizenI mAnyatA pramANe hAla upathI 429 no che. labdha Agama sAhitya che e mULa Aga nathI, paNa pAchaLathI racAyelA che ane tenA kartA tarIke teo mahAvIra uttarAdhyayanasUtra eka ja lekhakanI kRti nathI paNa e svAmI pachInA gautama, sudharmA, jaMbusvAmI ane bhadrabAhune eka saMkalana che. vidvAno teno samaya I. trIjIcothI teo svIkAratA nathI. prAcIna paraMparA pramANe upalabdha zatAbdI mAne che. Avazyaka sUtra to aMgasAhitya jeTaluM ja Agama sAhityanA viSaya ane gAthAo samAna hatA. prAcIna che. tethI teno samaya mahAvIra nirvANanI Asa bhagavatI ArAdhanA, mUlAcAranA viSaya ane gAthAo pAsane gaNavAmAM Ave che. temaja saMthAraga, bhaktiparijJA, maraNasamAdhi, piMDaniryukti, Avazyakaniryukti ane bahatukalpabhASya vigere graMtha naMdIsUtra devavAcakanI kRti che. teno samaya pAMca-cha akSarazaH samAna che. AthI sAbita thAya che ke baMne saMprazatAbdI manAya che. anugadvAra vikrama saMvata pUrvanA samayane graMtha che. tenI vyAkhyA Avazyaka sUtramAM Ave che. dIvAna * dAna srota eka ja hato. prakIrNakamAM catuH zaraNa, AturapratyAkhyAna ane bhakta I. sa. pahelI zatAbdInI AsapAsanA samayamAM acalatvaparinA vIrabhadranI racanAo che. evo eka mata che. temane nA prazna para jaina paMraparAmAM be paMtha paDI gayA ane AgaLa samaya Isa. 51 che. Ama samagra vyaktigata graMthono abhyAsa jatAM Agama saMbaMdhI mAnyatAmAM paNa matabheda UbhA thayA. karyA pachI ja ApaNe temano nizcita samaya batAvI zakIe. mULa AgamAne teo vichinna thayeluM gaNe che. Ama chatAM samagra vyaktigata ane nA prazna para na karyA pachI ja Jain Education Intemational Education International Page #689 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha temanA graMthAmAM prAcIna AgamAnA ullekha jarUra maLe che. vetAMbarIya nadIsUtramAM AgamAnI sakhyAmAM khAra upAMgAnA ullekha nathI tema digabarA upAMgAne AgamAmAM gaNatA nathI. zvetAMbarA dvAdazAMga Agamone gaNadharakRta gaNe che ane tenI bhASA ardhamAgadhI mAne che. jyAre digabarA AgamAne gaNadhara-racita tathA zaurazenI bhASAmAM racAyelAM mAne che. baMne patha dRSTivAdanA pAMca bhedane svIkAre che, ane jemAM cauda pUrvanA samAveza thAya che. digabarA Agama sAhityane be bhAgamAM vahe cI nAMkhe che. (1) khAdya (2) aMgapraviSTha. a'gabAhyanA cauda bheko che. sAmAyika, catva zati-stava, vaMdanA, pratikramaNa, vaiyika, kRtika, dasa vaikAlika, uttarAdhyayana kalpavyavahAra, kalpAkalpa, mahAkalpa, puMDarIka, mahApuDarIka, niSiddhikA. 635 nAmazeSa rahyA che. temAM sthAnakavAsI peAtAnA AgameAnI saMkhyA batrIsa gaNAve che. agiyAra agA, khAra upAMgA sAthe saMkhyA trevIsa thAya che. temAM cAvIsamuM nizitha, paccIsamu bRhatkalpa, chavvIsamu vyavahAra ane sattAvIsamu dazAzrutaska dha uparAMta anuyAgadvAra, naMdIsUtra, dasa vaikAlika uttarAdhyayana ane Avazyaka Ama pAMca umerAtA sakhyA trIsanI thAya che. keTalAMkane mate (84) cAryAzI AgamA paNa che. agiyAra aMgA, bAra upAMgeA pAMca cheda sUtreA, traNa aMga-mUlasUtrA, be cUlikAo, ATha chUTaka graMthA, trIsa prakIrNAMka, bAra niyuktio, eka svataMtra niyukti ( vizeSAvazyaka bhASya) Ama cAryAsI AgamA gaNe che. jyAre agapraviSTanA khAra graMthA che. AcArAMga, sUtrakRtAMga, sthAnAMga, samavAyAMga vyAkhyA prati, jJAtA dhama AmAM agiyAra aMgeA ane upAMge sarvasvIkRta che. chedasUtramAM paMcakalpane gaNatA nathI. mULasUtreAnuM chelluM niyuktimAM gaNyuM che. jyAre anya graMtho nIce pramANe che. kalpasUtra, jinakalpa, yatijanakalpa, zrAdhyajinakalpa, pAkSika, pAtika dazAMga, prazna vyAkaraNa, vipAka sUtra ane dRSTivAda. dRSTivAdanA pAMca bhedya gaNe che. parikama, sUtra, prathamAnuyAga pUrvAMgata, cUlikA, te parikarmanA pAMca bheda gaNe che, caMdraprajJapti, sUrya prajJapti, jaMbudvipaprajJapti, dviSasAgara prajJapti, vyAkhyA prajJapti, sUtraadhikAramAM jIva tathA ArAzikavAdanA ullekha che. niyativAda, vijJAnavAda, zabdavAda, pradhAnavAda, dravyavAda, ane puruSavAdanuM varNana che. prathamAnuyAgamAM purANAnA, upadeza che. pUvagata adhikAramAM utpAda, vyaya ane dhrauvyanuM kathana che. tenI saMkhyA cauda che. cUlikAnA jalagatA, sthalagatA, mAyAgatA, rUpagatA ane AkAzagatA jevA pAMca bheda che. kathAe, upAsakadazA, aMtakRtadazAMga, anuttarA-kSamaNA, vaMdittu, RSibhASita trIsa prakINa prathA -- carUzaraNu, Atra pratyAkhyAna, bhaktaparIjJA, sa stAraka, tala vaicArika, caMdraveyaka, devendrastava, gaNividyA, mahApratyAkhyAna, vIrastava, ajIvakalpa, gacchAcAra, macchusamAdhi, siddhaprAkRta tIrthodvAra, ArAdhanA patAkA, dvIpasAgara prajJapti, jyAtiSa karaDaka, aMgavidyA, tithi prakIrNaka, piDaniyukti, sArAvalI, pa tArAdhanA, jIvavibhakti, svaca, ceAniprAbhuta, a'gacUlikA, varvAMgacUlikA, buddhacatu zaraNu, jaMbUpayannA. digabarAnI mAnyatA pramANe dRSTivAdanA keTaleAka bhAga bacyA che. ane te SaTjha'DAgama nAme meAjUda che. dvega barAe jaina Agamane cAra vibhAgamAM vahe...cI nAMkhyu che, prathamAnuyeAgamAM viSeNunu padmapurANu jinasenanuM harivaMzapurANa, jinasena (bIjA) ane temanA ziSya guNabhadranu AdipurANa ane uttarapurANa. karaNAnuyAgamAM sUrya prajJapti, caMdraprajJapti, SaTkhaMDAgama - dhavalA, jayadhavAlA, gAmmaTasAra vagerenA samAveza thAya che. khAra niyukti -- Avazyaka, dasavaikAlika, uttarAdhyayana, AcArAMga, sUtrakRtAMga, buDukalpa vyavahAra, dazAzruta, kalpasUtra, piMDaniyukti, eghaniyukti, za'saktaniyukti, ane eka graMtha tevizeSAvazyaka bhASya, Ama 84 (cAryAzI ) AgamA che. Agama sAhitya akhaMDapaNe dravya-kALa-kSetra ane bhAvanA pariNAme hAla upalabdha nathI. mAnya 45 Agame che. jemAM khAra aMgeA jemAM chelluM dRSTivAda vichinna thayelu manAya che. (12) khAra upAMgasUtra, cAra mULasUtreA, cha chedasUtra, e cUlikAsUtra, ane 10 prakIrNa ka graMthA gaNAya che. (1) AcArAMgasUtra - AcArAMgamAM e mukhya vibhAgA che. zramaNa nigranthAnA suprazasta AcAra, gAcarI levAnA dravyAnuyAgamAM kuMdakuMdAcAya nI racanAe jevI ke pravacana-vidhi, vinaya, vainayika, kAryAtsargAde, sthAna vihAra-bhUmi sAra, pacAstikAya, samayasAra vigere, umAsvAtinuM tattvArthe AdimAM gamana, sa'kramaNa ( eTale zarIranA zrama dUra karavA sUtra ane tenI TIkAo, samatabhadranI AptamImAMsA ane khIjA sthAnamAM gamana ) AhArAdi padArthAnuM mApa, svAdhyATIkAo che. caraNAnuyAgamAM vaTTakeranuM mUlAcAra, trivarNAcAra, yAdimAM niyeAga bhASAsamiti, gupti, zayyA, upadhi, bhaktaane samatabhadranA ratnakaraDa - zrAvakAcAranA samAveza thAya pAna, udgama Adine lagatA doSonI vizuddhi, zuddhAzuddha che. A sa digaMbarAnuM Agama sAhitya gaNAya che. grahaNu, vrata, niyama, tapa ane upadhAna, Adi viSayAne temAM samAvI levAmAM AvyA che. ema kahevAya che ke mahAvIra svAmI pachI 7 pathA paDI gayA hatA. Aje temAMnA ghaNAM lupta thaI gayA che athavA (2) sUtrakRtAMgasUtraH-- svasiddhAMta, parasiddhAMta, jIva- Page #690 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi ajIva, jIvAjIva, loka, alaka, lokAloka, pApa-puNya, e - avadhi havA - kathana prajJapti- prarupaNuM." Asava, saMvara, nirjara, baMdha, mokSa Adi padArtho, Itara A uparAMta mahAvIranA prathama ziSya gozAlaka je dazanathI mAhita, saMdigdha ane navadIkSitanI zuddhi mATe aMtima samaye bhagavAnano pratispardhI tarIke ullekha kiyAvAdanA mata, akriyAvAdanA mata, ajJAnavAda, vinayavAda, maLe che, tathA tene AjIvika saMpradAyano paNa ullekha che. maLIne 363 anya dRSTinA matane parikSepa karIne svasamaya- tathA tene cALavika saMpradAyano paNa ullekha che seLa sthApana, vagerenI carcA mAM karavAmAM AvI che. Ama janapadano, viSayavarNanamAM kramabadhatA nathI. keTalAMka atisUtrakRtAMga sUtramAM pradhAnapaNe bhinna bhinna darzananuM Alekhana zaya lAMbA to keTalAMka saMkSipta che. abhayadevasUrinI TIkA che. che. ethI A sUtra dravyAnuyogane lagatuM kahevAya. A graMthanA padanI saMkhyAmAM matabheda che. abhayadevanA matA(3) 2thAnAMgasUtra - dasa adhyayane che. eka saMkhyAthI nusAra chatrIsa hajAra prazno ane be lAkha aDDayAzI hajAra pado mAMDIne dasa saMkhyA sudhI kamika vastuonuM varNana che, jIva, che jyAre samavAyAMga ane naMdIsUtra pramANe coryAzI hajAra pudgala, dharma, adharma, kALa ane AkAza A cha dravyAnuM prazno ane eka lAkha cummAlIza hajAra pado che. avacUNI varNana che. 783 sUtro che. zrata sAhityanA aMgakhAdya ane nI racanA thaI che. brAhmI lipine namaskAra karavAmAM AvyA aMgapraviNa bheda batAvyA che. nirgatha ane nigraMthinIonA che. ardhamAgadhI bhASAno ullekha che. vastra ane pAtrone, cAturyAma dharmana, traNa prakAranI dIkSA, (6) jJAtAdhamakathA - jaina Agama sAhityamAM vAmana cAra prakAranAM hAthI, cAra nekara, cAra prakAranI vikathAonA, prakAranI dRSTie dharmakathAnuga nAmano eka AkhA pAMca mahAvrata, pAMca rAjacihno, pAMca prakAranI AjIvikA, svataMtra vibhAga ja karavAmAM Avelo che. ane jJAtAdharma tathA varSARtumAM vihAra Adina niSedha batAve che. vAsu- kathA nAmanA A Agamane e vibhAganA nidezaka tarIke pAravAmi. mallInAtha ane ariSTanema, pArzva tathA gaNavAmAM Ave che. hAlamAM 19 adhyayane ja upalabdha che. bhagavAna mahAvIranI pravajyAne ulekha che. dRSTivAdanA dasa A graMthamAM rAjapunAM nAme, nagaro, udyAne, citya, nAme batAvyA che. ane daza AzcaryomAM bhagavAna mahAvIranA vanakhaMDo, samavasaraNA, dharmAcAryo, dharmakathAo, Ihalaukika, garbhaharaNanI bInA ane strI bhave tIrthaMkara thayAne ullekha che. pAralaukika, Rdhivize, bhegaparityAge pravajayAe, (4) samavAyAMga sUtra - A sUtramAM eka saMkhyAthI zrataparigraho, tapa, upadhAna, paryA, saMlekhanA, bhaktapratyA zaru karIne karoDonI saMkhyA sudhInI vastuone saMgraha che. khyAnA, pAdapapagamanI, devalokagamana, sukulamAM patyavatAre, bAra aMga cauda pUrvAnA viSayavarNana, aDhAra prakAranI lipio, TAra prakAranI vidhi bAdhilAbha ane aMta kriyAo vize mAhitI ApavAmAM naMdisUtrano, ulekha che. abhayadevasUrie AnA para TIkA AvI che. lakhI che. ' mAM, jIva, ajIva,tra | gupti cAra kaSAya pAMca ( 7 ) upAsadasAe sUtra - A graMthamAM adhyayana mahAvata, cha jIvanakAya, sAta samudyAta, aATha mada, navatattva dasa che. ane bhagavAna mahAvIranA dasa upAsakAnA AcAranuM dasa prakAranA zramaNa dharma, agiyAra gaNadharo, bAra bhikSa- varNana che. abhayadevasUrie AnI para TIkA lakhI che. AnaMda pratimA, tera kriyAsthAne, sattara prakArano asaMyama, A upAsaka, kAmadeva upAsaka, calaNI pitAgRhapati, surAdeva uparAMta bhagavAna mahAvIra neminAtha pArzvanAtha malinAtha ane gRhapati, culazataka, kuMDe kAlika, zramaNopAsaka, saMddAlaputra vAsupUjaya sivAyanA tIrthakaronI dIkSAno ullekha che, kuMbhAranI, mahAzataka gRhapati, naMdinIpitA ane sAli gozAlakanA AjIvika saMpradAyanA ullekha maLe che. hIpitAnI kathAonA varNana che. varNanamAM vividhatA khUbaja ochI che. Ama A graMthamAM upAsakonA saMkSipta (5) vyAkhyAjJapti - (bhagavatIsUtra) - A sUtramAM jIvananI mAhiti che. jIvAdi padArthonI vyAkhyAonuM prarupaNa karavAmAM AvyuM hovAthI tene vyAkhyA prajJapti nAma ApavAmAM AvyuM che. (8) aMtagaDadasAo :- jemanA karmono kSaya thayo che tene aMtakRta kahevAya che. jemanA karmono kSaya thayo che tevA mahAvIranA jIvanane lagatI keTalIka vigato maLe che. gautama ma kevalIonA kathana kaheto A graMtha ATha vargamAM racAyela gaNadhara zramaNa bhagavAna mahAvIrane jaina siddhAMta vize je che. prathama varga mAM gautama kevalInI kaThora tapazcaryAnuM varNana prazno pUche che tene vistArapUrvaka uttara Ape che, anya ke bIjI vAra che. bIjA vargamAM ATha adhyayana che. trIjA vargamAM aNIyasa matavAdIo sAthenA bhagavAna mahAvIranA vAdavivAdanuM paNa gRhapatinI vAta Ave che. jeNe zatruMjaya parvata para jaIne AmAM varNana karavAmAM AvyuM che. bhagavAna mahAvIra ApelA kevalajJAna prApta karyAno ullekha che. cotho-pAMcamAM vargamAM A uttaro draguNa, kSetra, kAla - paryava pradeza ane dasa - dasa adhyayana che. bhagavAna arihaThane mane ulekha pariNAmanA anugama, nikSepaNu tathA pramANe che. A graMthanuM Ave che. chaThA varga mAM seLa adhyayana che. abhayadeva sUrinI jenomAM vizeSa mahattva che. vyAkhyA prajJaptinI vyutpatti, TIkA maLe che. AThamAM chellA vargamAM aneka vrata, upavAsa, sva. paMDita becaradAsa dozI A rIte kare che. "vi - vividha tapanA prakArone ulekha che. pradeza ane bakA mAM chellA vargamAM ane Jain Education Intemational Page #691 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa saMgrahagraMtha (9) anuttaraupapAtika sUtra - anuttara vimAnAmAM utpanna thanAra vizALa 33 puruSonA AkhyAna che. jainadharma graMthamAM anuttaravimAna nAmanA svarganuM varNana karavAmAM Avyu che. A graMthamAM mULa dasa adhyayanA hatA. traNa vargamAM vaheMcAyelA che, jAlikumAra, dIsena sunakSatra, dhanya, RSidAsa, pelaka, rAmaputra, caMdrakumAra, pASThaputra, peDhAlakumAra peATilakumAra, ane vahalakumAranA AkhyAnA che. sUtra sakSipta che. A (11) vipAkasUtra- A sUtramAM pApa ane puNyanA phaLanu nirdezana heAvAthI tenuM nAma vivAka sUtra rAkhavAmAM AvyuM. che. A graMthamAM jakakhAyatana madiranA ullekha Ave che. aizrataskadhamAM ane darekamAM dasa dasa adhyayanAmAM vaheMcAyelA che. mRgAputra, ujita abhagnasena, zakaTa, khuhaspatidatta, na'diSeNu, umbaradatta seAyidatta, devadattA, a jUdevI tathA subAhu ane bhadranaMdi vagere para TUMkA adhyayano che. (10 ) praznavyAkaraN dazA - vidyA saMba`dhI vyAkaraNanuM vivecana, pratipAdana evA atha thAya che. temAM dasa adhyayanA che. Asrava ane saMvaranuM varNana maLe che. mULasUtra nAza pAmyuM hAya tema jaNAya che. na'hisUtranA ullekha pramANenAMbaDa viSaya kAI ja dekhAtA nathI maLatA nathI. abhayadeve TIkA lakhI che. ahiMsA vratanI pAMca bhAvanAonA ullekha chevratanI pAMca bhAvanAe, brahmacaryanA pratipAdana mATe khatrIsa prakAranI upamAo batAvIne pAMca bhAvanAonA ullekha che. (12) dRSTivAda--chelluM khAramuM aMga hAla upalabdha nathI temAM vibhinna dRSTienI prarUSaNA heAvAthI tene dRSTivAda kahevAmAM Ave che. vizeSa nizItha cUrNimAM jaNAvyA pramANe A graMthamAM dravyAnuyAga, caraNAnuyAga, dharmAnuyAga, ane gaNitAnuyAganA viSayeA haiAvAthI chedyasUtrAnI jema tene ubhaya zruta kahevAmAM AvyuM che. dRSTivAdanA viSaya vastune pAMca vibhAgamAM vahecavAmAM AvI che. (1) rikama, sUtra, pUrva anuyAga ane cUlikA, uparyukta jaNAvelAM 12 agAnI viSayasAmagrI vartamAnakALe pUrNa svarUpe upalabdha nathI. dRSTivAdanA prathamabhAga parikamAM sAta prakAranA che. (1)siddha zraNika parikama, manuSya zreNika, puSTa zreNika, avagraha zreNika, upasa'pAdana zreNika, vipajaha zreNika, cyutAcyutazreNika, sUtra vibhAganA 88 bhedo che. pUrvA-14 prakAranAM che---(1) utpAda, agrAyaNI, vIryapravAda, astinAsti, jJAnapravAda, satyapravAda, AtmapravAda, samayapravAda, pratyAkhyAnavAda, vidyAnupravAda, avandhaya, prANavAda, kriyAvizAla ane leAkabindusAra. A 14 pUrvAnA vistRta viSaya samavAyAMganI TIkAmAM che. anuyAga e prakAranA batAvyA che. (1) mUla prathamAnuyAga (2) gaiMDikAnuyAga. sUtravibhAgamAM anya tIthi kAnA matamatAMtaranuM khaMDana karavAmAM Avyu che. cUlikAnI sakhyA khatrIza batAvI che. dRSTivAdanA je viSaya rakama, sUtra, pUrva ane anuyAgamAM nathI batAvyA te badhAnA samAveza cUlikAmAM karyAM che. bRhatkalpaniyuktinA jaNAvyA pramANe, abhimAna, caMcala svabhAvavALI, ane maMdabuddhivALI strIene mATe dRSTivAdyanA adhyayadananA niSedha karavAmAM AvyA che. 637 upAMga sAhitya A sAhityamAM bAra graMthA che. (1) aupapAtikasUtraupapAta eTale janma. deva ke narakalAkamAM janma athavA siddhagamana ane tenA adhikAravALA A graMtha che. janA, tApaseA, zramaNeA, parivrAjakA AdinAM svarUpa temAM darzAvyAM che. paritrAjakanA adhikAra Ave che. zramaNeA, AjIvikA, nihavA, Adi batAvI kevalI samugdhAta ane siddha svarUpanu nirUpaNa karyuM' che, (2) rAjapranIya :- rAyapaleNIya graMthamAM prathama sUryAbhadeva bhagavAna mahAvIrane vaDhavA jAya che. tyArabAda pArzvanAthanA gaNadhara zrI kezInA zrAvastI nagarImAM pradezIrAjA sAthenA saMvAda che. sAhityika dRSTie A rasaprada graMtha che, ema vinTaraninja kahe che. AnA para malayagirinI TIkA che. (3) jIvAbhigama :- jemAM jIvanuM abhagama-jJAna che tenu nAma jIvAbhigama, A graMthamAM jIva, ajIva, jabudvipanu kSetra, paryaMta vagerenuM vistRta varNana che. A graMthanI gaNanA utkAlika zruta sAhityamAM karavAmAM AvI che. bhagavAna mahAvIra ane gautama gaNadharanI vaccenA jIva-ajIvanA pratyeDhAnA praznA-uttarAnu varNana che. malayiMgaranI TIkA che. AcAya haribhadrasUri ane devasUrie AnA para laghuvRttie lakhI che. nava prakaraNamAM vaheM'cAyelA che. (4) prajJApanA :- AnA kartA vAcakavaMzIya AzyAmAcAya che. 36 padomAM vibhakta che. a'gasAhityamAM je sthAna bhagavatIsUtranuM che tevuM sthAna prajJApanA graMthanuM upAMga sAhityamAM che. A graMthamAM jIva, ajIva, Asava, baMdha, saMvara, nirjarA ane meAkSanuM varNana che. jemAM jIvAjI padArthonI prajJApanA arthAt suvyavasthita jANakArI che tenuM ApI che. nAma prajJApanA che. lezyA, samAdhi ane leAkasvarUpanI samajaNu (5) sUrya prajJaptiH- A graMthamAM sUryArde jyAtiSacakranu varNa na che, bhadrabAhue AnA para niyukti racI che. AmAM 20 prAbhUta che (1) maMDalagati sakhyA, sUrya nA taka, paribhrama, prAkAzya kSetraparimANu, prakAzasasthAna, vezyA pratighAta, eja H sa`sthiti, sUryAvAraka udayasa sthiti, paurUSI chAyA pramANu yogasvarUpa, savasarAnA Adi ane aMta, sa'vatsaranA bhe, caMdranI vRddhi-apavRddhi, joAsanApramANa zIghragati nirNaya AsanA lakSaNu cyavana ane upapAta, Page #692 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainanaciMtAmaNi caMdrasUryAdinI uMcAI temanuM parimANa ane caMdrAdino mUlasUtroanubhAva Adi viSayonI vistRta carcA che. A graMtha mUlasUtro cAra prakAranAM che. Avazyaka, dasa vaikAlika, khagoLazAstranA abhyAsIne uttama preraNA Ape tevA che. uttarAdhyayana, piMDaniryukti ke ghaniyukti mUlasUtrane artha (6) jaMbudvipa prajJapti - AmAM jaMbudvIpanuM vistArathI pramANe joI e sarva navadikSita sAdhuone mULamAM eTale ke varNana che. bhUgoLa viSayaka graMtha che. AnA para zAMticaMdranI sauthI prathama paThana karavAnuM sUtra, bIjAnA mate mULasUtra TIkA maLe che. AmAM bhArata varSanA varNanamAM rAjA bharatanI eTale jenA para niyuktio racAI hoya tene mULasUtra ghaNI kathAo Ave che. graMtha be bhAgamAM che. pUrvArdhamAM cAra kahevAmAM Ave che, vebaranA mate uttarAdhyayana, Avazyaka, ane uttarArdhamAM traNa vakSaskAra che. dazavaikAlika ane piMDaniryukti e sUtro kema che. prathama vakSaskAramAM bharatakSetranuM varNana che, bIjAmAM (1) Avazyaka sUtra:- Avazyaka sUtra aMga Agama avasarpiNI ane utsarpiNa kALanA cha bheda batAvyA che. jeTaluM prAcIna che. A graMthamAM jaina sAdhuo mATe pratidina trIjAmAM bharatarAjAnA digvijayanuM varNana che. pAMcamAM Avazyaka kriyA saMbaMdhI karavAnA pATha che, tenA cha prakAra vakSaskAramAM tIrthakaronA janmotsavanuM varNana che. che. 1 sAmayika, caturvizatistava, vaMdanakA, pratikamaNa, kAya tsarga ane pratyAkhyAna. A sUtra para AcArya bhadrabAhunI (7) caMdraprajJapti - caMdraprajJaptine viSaya sUryaprajJaptinA viSayane maLato Ave che. 20 prAbhUtamAM caMdranA paribhramaNanuM : niryukti ane bhASya che, kSamAzramaNa jinabhadragiNie vizeSAvazyaka bhASyanI racanA karI che, jinadAsagaNimahattare varNana che. Ama caMdrajyotiSane lagata graMtha che. vinTara cUrNa lakhI che, AcArya haribhadranI ziSyahitA nAmanI ninjanA mata pramANe A prajJaptitrayI vaijJAnikaLe che. te : TIkA che. malayagirinI paNa TIkA che. haribhadrasUrie potAnI AnA para malayagirinI TIkA maLe che. sthAnAMgasUtramAM TIkAmAM cha prakaraNonuM pAMtrIsa adhyayanamAM varNana karyuM che. caMdraprajJapti, sUryaprApti, jaMbudvipaprajJapti ane dvIpasAgara jemAM saMskRta ane prAkRta kathAo maLe che. tilakAcA prajJaptinI gaNanA aMgabAhyazratamAM karavAmAM AvI che. laghuvRtti lakhI che. prathama Avazyaka sAmAyikamAM mana, vacana (8) kapikA - AnuM bIjuM nAma nirayAvali paNa che. ane kAyA vaDe sarva kamena tyAga karI samabhAvathI sAmAMniraya eTale narakoninI Avali karanAra graMtha te niyAvali, yika vrata laI eka Asane 48 miniTa sudhI svAdhyAya karavuM'. A graMthamAM magadhanA rAjA zreNikanuM mRtyu tenA putra koNikathI bIjA AvazyakamAM covIsa tIrthakaronA stavano Ave che. thayelI vAtane ulekha che. je bauddha sAhityamAM paNa che. trIjAmAM vaMdana ane stuti karavAmAM AvI che, pratikramaNa karatAM nirayAvali graMthamAM dasa adhyayane che. zreNikanA dasa putro sarva jIvone mana, vacana ane kAyika rIte kSamA karavAnI tathA kAlikamAra Adi temanA pitAmaha vaizAlinA rAjA ceTaka mAgavAnI hoya che. kAryasavasthAmAM sarva vikattiothI mana sAthe yuddhamAM laDatAM marAyA ane narakamAM jaI mokSa pAmaze ane zarIrane haTAvI eka ja dhyAnamAM sthita karavAnuM, chaThThAmAM tevI hakIkata che. azana, pAna, khAvuM, ane svAdano tyAga karavAnuM kaheluM che. (9) pupikA - dasa adhyayanomAM vaheMcAyelo che. puSpaka (2) dasakAlika sUtraH - AnA racayitA AcArya vimAnamAM besI devadevIo bhagavAna mahAvIrane vaMdana karavA zayyabhavasUri che. zirSaka pramANe dasa adhyApane che. vikAAve che. ane temanA pUrva bhava vize mahAvIra tamane likano artha kAlathI nivRtta-vikAle adhyayana thaI zake te samajAve che. caMdra ane sUryanI purvakaraNI, mahAzakadevanA dasa vakolaka. AcArya zaabhavasUrie potAnA putra manaka pUrvabhava, semalabrAhmaNa, bahaputtIyA devIne pUrvabhava-subhadrA mATe pUrva mAthA mATe pUrvamAMthI laIne racyuM hatuM. prathama gAthAmAM ja gho sAvI, pUrNabhadra devane bhava, mANibhadra, dattadeva, belanAma FAmuvi ahiMsA saMgame teva. ahiMsA saMyama ane tapa deva, zivadeva, ane anAditadevanA pUrvabhavanuM varNana Ave e utkRSTa maMgalarUpa dharma che. uttamatama che. AcArya bhadrache. bhagavatIsUtra jema AmAM paNa brAhmaNa zAstrono ullekha che. bAhue AnI para niyaMti racI che. A graMthamAM AvatAM udAharaNa jevA ja bauddha dharmanA dharmapadamAM ullekha (10) puSpacUlikA-A dasa adhyayanAnI graMtha che. pupikA Ave che. A graMthanuM adhyayana saMdhyA samaye karavAmAM pramANe zrI hari vagere dasa devIonI pUrvakaraNInuM varNana AvatuM hatuM. A graMtha para ane gasAyasiMha ane jinadAsagaNi che. zrIne pUrvabhava bhUtA nAmanI strI hatA tene pArzvabhagavAne mahattare cUNi lakhI che. ane AcArya haribhadrasUrie TIkA nigraMtha pravacanamAM zraddhA karAvI hatI. racI che. A uparAMta tilakAcAryanI, sumatisUrinI ane vRSNuidazA:- 12 adhyayanomAM A graMtha racAyo che. vinayahaMsanI vRttio upalabdha che. vRSNivaMzanA balabhadranA 12 putro bhagavAna neminAtha pAse voTara zUbrige A graMthano bhUmikA sAthe tathA pro. dIkSA laI mahAvideha kSetramAM mokSe jaze tenuM varNana che. lAyamane mUlasUtra ane niyuktine jarmana bhASAmAM anuvAda Jain Education Intemational Page #693 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha karyA che. pizalanA matAnusAra bhASAzAstranI dRSTie A graMtha ati mahattvanA mAnyA che. (3) uttarAdhyayana sUtra:--A graMthanA 36 adhyayanAmAM bhagavAna mahAvIranA aMtima upadeza lakhavAmAM AvyA che. bhagavAna mahAvIra prabhue nirvANunA samaye seALa paheAranI dezanA ApI temAM paMcAvana adhyayanA puNyarUpa vipAkanA ane paMcAvana adhyayanA pAparUpa vipAkanA kahyA che. tyAra pachI apRSTa evA uttarAdhyayananAM 36 adhyayanA prakAzyAM che. tethI tenuM bIjuM nAma apRSTa vyAkaraNa paNu kahevAya che. vinTara nija A graMthane zramaNa-kAvyanuM nAma ApI vaizvika sAhitya mahAbhArata, bauddhanA dhammapada ane suttanipAtanI sAthe tulanA karI che. jAla zApenTiyare a MgrejI bhASAmAM prastAvanA sAthe mUla pAThanuM saMzAdhana karyu che. AnA para vyAkhyA sAhitya ghaNuM badhu lakhAyu che. jemAM AcAya bhadrabAhunI niyukti, jinadAsagaNI mahattaranI cUNI, vAdivetAla zAMtIsUrinI ziSyahitA nAmanI prAkRta TIkA, nemicaMdrasUrie sukhakhAdhA nAmanI TIkA, A uparAMta lakSmIvallabha, jayakIte, kamalasayama, bhAvijaya, vinayahasa, haphUla Adi vidyAnAnI TIkAo lakhAI che. hana yAkovIe sekreDa bukasa opha dha IsTanA 45 mA bhAgamAM aMgrejI anuvAda sAthe prasiddha karelu che.' (4) pi Da niyukti :-- piMDa eTale AhAra-te saMbadhI vapna che. A graMthamAM piDanirUpaNa, udgamadoSo, utpAdanadoSA, eSaNAdoSonuM varSoMna karatI 671 gAthAo ATha adhikAramAM racAyelI che. AnA raciyatA AcArya bhadrabAhu che. udgama, utpAdana, eSaNA, saceAjanA, pramANa, agAra, dhUma ane kAraNu piMDanA 9 bheda batAvyA che. udgamanA 16 prakAra, utpAdananA 16 bheda, eSaNAnA dasa bheda, svAdane mATe gaucarImAM prApta vastuone meLavI khAvI te saMyAjanA doSa che, AhAranA pramANane ( mApane dhyAnamAM laI ne bhikSA grahaNa karavI nahI te pramANadoSa che. AgamAM sArI rIte pakavelA bheAjanamAM Asakti rAkhavI te aMgAradoSa che. bhAjananI nidA karavI te dhUma doSa ane sayama, dhyAna ne lakSamAM lIdhA vinA bhAjana karavuM te kAraNadoSa mAnavAmAM AvyA che. athavA-ghaniyukti Ai eTale sAmAnya ke sAdhAraNa AvA niyuktimAM karavAmAM AvyA che. AnA racayatA bhadrabAhu che. Ane AvazyakaniyuktinA aMza manAya che. sAdhuenA sAmAnyaAcAravicAranuM' varNana 811 gAthAomAM kareluM che. droNAcArya. AnA para cUNI jema prAkRta pradhAna TIkA racI che. malayagirinI vRtti ane avasUri paNa maLe che. ~: 639 ane AdhaniyuktimAM matilekhana, piMDadvAra, upanirUpaNuM, anAyatanavana, pratiSevAdvAra, AlAcanAkAra vizuddhidvAra ema caraNa karaNanu varNana che. chedasUtreA-- chedyasUtreAnI saMkhyA cha che. (1) nizItha, bRhatkalpa, vyavahAra, dazA zrutaskaMdha, paMcakalpa, ane mahAnizItha, A trAmAM nizItha, paMcakalpa, ane mahAnizItha gaNadharacita che. jyAre bRhatkalpa, ane dazAzrutaskaMdhanA racayitA bhadrabAju svAmI che. temAM pacakalpa nAmanu' chedasUtra vicchinna thayela che. tenA para sa`ghadAsaNie bhASya racyuM che. te Aje upalabdha che. A chedatrA para niyukti, bhASyA, bRhadbhASya, cUNI, avasUri ane TippaNuM sAhitya lakhAyuM che. tenA viSaya sAdhusAdhvIonA AcAra, gocarI, bhikSA, kalpa, kriyA ane sAmAnya niyamamArgAnuM pratipAdana karyu" che. tenI sAthe dravya, kSetra, kAla ane bhAva utsarga apavAdI mArgAnuM paNa samayAnusAra nirUpaNa karyuM che. sAmAnya rIte A chedyasUtreA apavAda mAnA sUtre gaNAya che. AmAM vizeSataH sAdhuenA AcAranuM pratipAdana che. chatAM kAMka kAMka zrAvakanA AcAra saMbaMdhI paNa carcA che. jevAM ke agiyAra pratimAe (teA), gurunI tetrIsa prakAranI AzAtanA TALavI. kAI AcArya padavIdAnane yeAgya na hAya tA te paDhavI cheDAvavI ane AlAcanA karavI vagere AcArAnuM nirUpaNa che. vinTaraninja kahe che ke A chedatrAmAM kharI upayogI vAta trIjAthI pAMcamA cheda sUtreAmAM ja che. je ghaNAM prAcIna che. TUMkamAM A AkhA AvA bauddhagraMtha vinayapiTaka che. chedasUtreAmAMnuM bahatkalpa graMtha TUMkamAM sAdhusaMghanA niyamanagraMtha che. Ane maLatA sUtra e prAcIna kalpasUtra che. sa`kSipta zailImAM lakhAyelAM che. (1) nizIthasUtra :- skhalana karanAra sAdhuone prAyazcita rUpe karavAnI kriyAe vize nizIthasUtramAM kahevAmAM AvyuM che. ekavAra ajANyepaNu akRtya thayu... hAya tA AlAcanA karI zuddha thavu, pharI te akRtya na thAya tenI takedArI rAkhavI Ama dharmoniyamAnA khAnA che. 20 uddezakamAM racAyelA che. prathama uddezakamAM 60 khela che. khIjAmAM 60, 80, 100, 80, 77, 91, 17, 28, 47, 92, 30, 60, 45, 154, 50, 151, 64, 36 ema kramika khela che. jyAre vIsamA uddezakamAM aAleAcanApUrvakanA caturmAsika, Adi prAyazcitAnI vidhinu varNana che. prAyazcitA - mAsika, laghumAsika (2) bRhatkalpa sUtra - cha uddezakamAM sAdhusAdhvIonA AcAravecAranuM varguna che vinTara nijanAnA mata pramANe bahu prAcIna bhASAnuM Page #694 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 640 jenaratnaciMtAmaNi chedasUtra che. amuka aparAdha mATe amuka prAyazcita karavuM te vIraprabhunA yavana, janma, saMharaNa, dIkSA, kevalajJAna, ne mekSa A graMthamAM batAvyuM che. A prAcInatama AcArasUtronuM kayAre pAmyA te saMbaMdhInuM paryuSaNuM ka95, mohanIya karmamahAzAstra che. TIkAkAroe bIjA AgamonI jema AmAM baMdhana vizenuM vivaraNa ane tenA trIsa sthAna, nava nidAna paNa ghaNAM pheraphAra karyA che. prathama uddezakamAM 51 sUtro che, temAM batAvyA che. temAM sAdhusADavIonA AhAra, vihAra, gamanAgamananI kSetramaryAdA nakakI karela che. te sivAya AgaLanAM kSetramAM (5) paMcakakapa sUtra:vihAra niSedha gaNAvyA che. upAzrayanI jagyA paNa svaccha A chedasUtra hAla mULa svarUpe upalabdha nathI. AnA para ane ahiMsAyukta hovI joIe. pAMca prakAranAM vastra ane saMghadAsagaNie bhASya racyuM che. cUNI paNuM lakhAI che je rajoharaNana kathana che. A uparAMta sAdhusAdhvIoe eka upalabdha nathI. paMcaka95 bhANa e hataka95 bhASyano aMza bIjAnA sthAne (upAzrayamAM) AvavA javAnI maryAdAne mAnavAmAM Ave che. malayagiri ane kSemakirtisUrie Ano ulalekha karyo che. prAyazcita ane AcAravidhino ullekha ullekha karyo che. che. AhAra levA - vAparavo vigerenA niyame batAvyA che. chelA udezakamAM sAdhusAdhvIone cha prakAranAM durvacane (6) mahAnizItha sUtra - balavAno niSedha karyo che. mahAnizItha sUtrane samagra pravacanane paramasAra paNa (3) vyavahAra kahevAmAM AvyuM che. A sUtra mULa naSTa pAmyuM hatuM. tenA udhdhAraka AcArya haribhadrasUri che. A graMthamAM taMtra saMbaMdhI A graMthanA dasa uddezakamAM AcArathI patita thayelA tathA jenAgamanA atirikta anya graMthono ullekha che. cha anioe karavI paDatI AlocanA ane te AlocanA adhyayano AvelAM che. prathamamAM 18 pApasthAna kA, kamInA sAMbhaLanAra ane karanAra munie kevA hovA jaI e te vipAka phaLanuM vivecana, trIjA cAthomAM kuzIla sAdhuonA kevA bhAvathI karavA joIe tenuM varNana karavAmAM AvyuM che. saMsargano niSedha karyo che. navakAramaMtra ane upadhAna, dayA, temanA vihAra varNavyA che. kAne gaNu, muni, AcAryo, ane anukaMpAnA adhikAronuM vivecana che. pAMcamAM upAdhyAyanI padavI ApavI te batAvyuM che. gocarI mATenA adhyayanamAM garaziSyanA saMbaMdhane varNavI zarachanuM varNana nitiniyamanuM varNana che. vyavahArasUtrane dvAdazAMganuM navanIta che. AnA prakaraNanA AdhAre ' garachAcAra' nAmanuM prakIrNaka kahevAmAM AvyuM che. svAdhyAya karavAnA, gocarI ApanAra "za racavAmAM AvyuM che. cheThA adayayana mAM prAyazcitanA dasa gRhastha sAthe kevI rIte vartavuM, kema AjJA levI, kevuM ane ane AlocanAnA cAra prakAranuM varNana che. A uparAMta keTaluM bhojana levuM, kayAre bhojana karavuM, AgamanuM adhyayana kamalaprabhA AdinI kathAo, tAMtrika kathane tathA anya karavuM te kathAre karavuM vigerenuM varNana che, Ama sAdhu- graMthano ullekha che. vinTara nijanA mate Agama pachIno sAdavIonA vyavahAranuM varNana hovAthI te vyavahArasUtra A graMtha hoya tevuM jaNAya che. nAma yathArtha che. AnA kartA zrutakevalI bhadrabAhu che jemaNe niryukita lakhI che; bhASya paNa maLI Ave che paNa nAme lekha dasa prakIrNakanathI. maLato alayagirie bhASya para vivaraNa lakhyuM che. A prakIrNa graMtha chUTA che. te racanA paddhatimAM vedanAM avacUri paNa lakhAI che. pariziSTone maLatAM Ave che. te padyabaddha che. bhagavAna (4) dazAzrata skaMdha : mahAvIranA samayamAM prakIrNaka graMthanI racanA 14000 batAvI che temAMthI Aje dasa upalabdha che. (1) catuzaraNa, dasAgrataskaMdha dasa adhyayanamAM bhadrabAhue racIne tenA para para Atura pratyAkhyAna, mahApratyAkhyAna, bhaktaparijJA, taMdUlaniyakti lakhI che. caNi paNa lakhAI che. brahmASe padhacaMdra AnA vicArika, sastAraka, gacchAcAra, gaNuividyA, devendrastava, para vRtti lakhI che. puruSa potAnI prakRtithI pratikULa AcaraNa saragasa che. kare to asamAdhinuM kAraNa thAya che. te pramANe muni pitAnA saMyamathI pratikULa AcaraNa kare te saMyamamAM asamAdhi (1) catuH zaraNaH--AnuM bIjuM nAma "kuzalAnubaMdhi" meLave che. tethI asamAdhinA 20 sthAne darzAvyAM che sabala paNa che. 63 gAthAomAM arihaMta, siddha, sAdhu ane dharmaprahAra thAya te azakti Ave che tema sAdhune cAritramAM e cAranuM zaraNa levAnuM kahyuM che. AnA kartA vIrabhadra azakti lAvanAra 21 sabaLa doSa, gurunI trIsa AzAtanA, manAya che. AnA para bhuvanataMganI vRtti ane guNaratnanI AcAryanI ATha saMpadA tenA bheda, ziSya mATenI cAra avacUri che. coranuM zaraNuM levAthI dukRtanI niMdA ane prakAranI vinaya pravRtti ane tenA prabheda, cittasamAdhinAM sukRtanI anumodanA thAya che tenuM varNana che. dasa sthAna, zrAvakanI agiyAra pratimAo, bhikSupratimA, (2) Atura pratyAkhyAnaH-70 gAthAomAM bAlamaraNa, Jain Education Intemational Page #695 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 641 nA lakSaNo batAvI AcAryAnA lakSaNe, zinI karI savAsaData maraNa thAya tevI kalA bhAva zalya AzA bAlapaMDita maraNa, ane paMDitamaraNa kanAM thAya che tenuM varNana che. varNana che. AnA kartA vIrabhadra che. bhuvanatuMganI vRtti ane guNaratnanI avasUri maLe che. jema maNiomAM viDUryamaNi guNaratnanI avasUri maLe che. A uparAMta paMDite AturarogAvasthAmAM zenAM zenAM pratyAkhyAna levA, zuM zuM sugaMdhita padArthomAM gozISa candana ane ratnamAM vaja zreSTha che visarAvavuM, (tyajavuM ) kevI kevI bhAvanA bhAvavI, sarva tevI rIte saMstArakane sarva zreSTha gaNavAmAM Ave che. jIvone khamAvavA ane uttama maraNa kevI rIte thAya che te (7) garachAcAra :batAvyuM che. gacchanuM svarUpa batAvyuM che. sAro gaccha sArA (3) mahA pratyAkhyAna -meTAM pratyAkhyAno ne 142 AcAryathI bane che. temAM AcAryanA lakSaNo, ziSyanI gAthAone anuTupa chaMdamAM racavAmAM AvyA che. je pApa dazA, garachanA lakSaNo batAvI ziSya sArA ga7mAM gurunI thayA hoya, tene yAda karI, teno tyAga karavo, bhAva zalya AjJApUrvaka nivAsa karavAnuM jaNAvyuM che. 137 gAthAo kADhI nAMkhavuM, paMDita maraNa thAya tevI Atmasthita jAgRta anuTupa chaMdamAM ane AryA chedamAM che. AnA para AnaMdakarI sarva asat pravRtti ne tyajavI, duHkhamaya saMsAra pratye vimalasUrinA ziSya vijayAmalanI TIkA maLe che. AcAra vairAgya ubhuM kara vigere pratyAkhyAna karavAthI siddhi maLe bhraSTa karavAvALA ane umA sthita AcArya mArgane nAza che. tenuM varNana che. karanArA gaNavAmAM AvyA che. AmAM traNa adhikAra che. A graMthamAM sAdhune bAlikA, vRddhA, nAtina, duhitA ane (4) bhakta parIkSA : benanA sparzano niSedha karyo che. AnA paranI TIkAmAM vIrabhadracita 172 gAthAomAM abhyadyata maraNathI ArAdha- varAhamihirane bhadrabAhunA bhAI tarIke ullekha che. A nA thAya che. te maraNa bhaktaparikSA,dhAganI ane pAdape pagamana ema uparAMta caMdrasUraprajJapti vagereno abhyAsa karIne varAhamahire traNa prakAranuM varNavyuM che. bhakta parIkSA pramANe maraNa savicAra vArAhI sahitAnI racanA karyAne ulekha maLe che. ane avicAra ema be prakAranuM che. saMsAranI nirguNatA oLakhI pazcAttApa pUrvaka sava doSa tyajI AlocanA meM (8) gANavidyA :saMsAramAM ghA bhogavyuM vagereno vicAra karI bhakta parIkSA- A jAtiSa graMtha che. temAM divasa, rAtri, tithi, maraNanI anazanavidhi ane bhAvanA AcaravAnuM kahyuM che. nakSatra, karaNa, graha dRvasa, muhUrta, zakuna lagna ane nimittanA mane mAMkaDA sAthe sarakhAvyuM che. ahIM strI jAtine bhujaM- balane darekanuM 82 gAthAomAM varNana kareluM che. horA zabdane gInI, avizvAsanI bhUmi, zokanI nahIM, pApanI guphA, ulekha ahIM maLe che. kapaTanI kuTI, phaleza karanArI, ane duHkhanI khANa evI (9) devendrastava :upamAo ApI che. e7 gAthAomAM devendra bhagavAna mahAvIranI rastuti (5) taMduvaicArika : kare che te 32 prakAranA devonuM svarUpa tenA peTAvibhAge, A graMthamAM 586 gAthAomAM garbhane kALa, ninuM, caMdra, sUrya, graha, nakSatrAdina nAma, sthiti, bhavana, parigraha ravarUpa, garbhavatI strIonA khAvApIvAnI tathA mAtA-pitAnA vagerenuM kathana karavAmAM AvyuM che. vIrabhadra racayitA aMgenuM varNana che. A uparAMta joDakA varNana tadulagaNanA, mAnavAmAM Ave che. vigerenuM vivecana gAthAo A uparAMta gadyamAM paNa che. (10) maraNarasamAdhi:jIvanI dasa avasthAonuM varNana che. strInI upamAomAM 663 gAthAo che. samAdhathI maraNa kema thAya che tenuM prakRtinI viSama, priya vacana bolanArI, baLane vinAza, ' vidhipUrvakanuM varNana che. ziSyanA maraNanA praznanA javAbarUpe nA karanArI, vairI svabhAvavALI, Ama puruSane kAmuka banAvanArI tarIke ullekha karyo che. vijayAmalanI vRtti maLe che. ArAdhanA, ArAdhaka, AlocanA, saMlakhanA, kSAmaNa, kAla, eka varSanA AyuSyavALo puruSa pratidina taMdula-bhAta usarga, avakAza, saMskAraka, nisarga, virAgya, mokSa, dhyAnavizeSa, leyA, samyakatva, ane pAdapagamana vigere khAya tenI saMkhyAnA vicAranA upalakSaNathI A sUtranuM nAma cauda dvAranuM vivecana che. aMtamAM bAra bhAvanAonuM taMdula-vaicArika rAkhavAmAM AvyuM hoya tema lAge che. varNana che. (6) saMratAraka : A dasa prakIrNaka uparAMta bIjA prakIrNa kenI racanA 123 gAthAomAM maraNa thayAM pahelAM saMthAre karavAmAM thaI che. temAM RSibhASita, ta gAra, ajIva,95, siddhaAve che tenA mAhAsyanuM varNana che. eka ja sthaLe eka pAhuDa, ArAdhanA patAkA, dvIpasAgara prajJApta, jotiSaAsana para mRtyu sudhI anazana levAmAM Ave che tenuM karaMDaka, aMgavidyA, yoniprAbhUta vigere che. sAthe sAzakanI enI khAI mana vacana mAM vamAlanArI eka banI che. je je 81 Jain Education Intemational Page #696 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 642 jenaratnaciMtAmaNi (2) cUlikAo mahAgiri, AryazyAma, Arya samudra AryamaMgu, Aryana (1) naMdI (2) anuyoga dvAra-naMdisatranI gaNanA zihorata, aMdalAcArya nAgArjuna, bhUtadinna vigereno anugadvAra sAthe karavAmAM Ave che. nadIsUtramAM 60 ulekha maLe che. padyAtmaka gAthAo ane pa6 sUtra che. zarUAtanI gAthAomAM A uparAMta kAlika zrata ane utkAlika zrata ne bhedamahAvIra, saMgha ane zramaNAnI rastuta karavAmAM AvI che. prada banAvyA che. jJAnanA pAMca bheda varNavyA che. dvAdazAMga galipaTaka graMthone ullekha ahIM maLe che. naMdIsUtramAM zratanA be bhAga paDavAmAM (2) anugadvAra AvyA che. (1) gamikakRta (2) Amikazrata, gamikazratamAM daSTivAda ane AgamikamAM kAlikazrutano samAveza karavAmAM A graMtha Arya rakSita sUrikRta mAnavAmAM Ave che bhASA Avyo che. zratasAhityanA be bheda pADayA che. aMgabAhya ane viSaya jotA A graMtha arvAcIna lAge che. AnA para ane aMgapravirSa TIkAkAranI mate praviSTanI racanA gaNadharoe jInadAsagaNimahattara nI sUNI, haribhadra abhayadevanA ziSya ane aMgabAnI racanA sthaviro e karelI che. aMgabAhyanA mAladhArI hemacaMdranI TIkAo maLe che. AnI zailI praznottarI che. AmAM pramANa - palyopama, sAgaropama, saMkhyAta, paNa be bheda, Avazyaka ane Avazyaka vyatirakta ema asaMkhyAta ane anaMtanA pakAro nayanuM svarUpa batAvyuM pADavAmAM AvyA che. AnA paNa prabhe pADayA che. 72 che. nAmanA dasa prakAra, kAvyarasanA prakAra, mithyAzAstra kalA ane sAMgopAMga cAra vedono ullekha maLe che. AnA racayitAmAM matabheda che. keTalAkane mate devavAcaka che. keTalA varonA nAma sthAna, tenA lakSaNa, grAma, mUchanA vigerenuM varNana maLe che. Agamale5, prakRti ane vikAranuM pratipAdana kane mate devardhigaNi kSamAzramaNa che. keTalAMka baMnene eka ja karatA vyAkaraNa saMbaMdhI udAharaNe che. A uparAMta AmAM mAne che. paraMtu devavAcaka ane devardhigaNinA garacha judA judA hatA A graMtha para jInadAsagaNinI cUNa, bhadrabAhunI Avazyaka kRtarakaMdhanA nikSepa, upakramAdhikAra, anupUvI pramANuddhAra adhikAra, nikSepa adhikAra anugama adhikAra ane malayagirinI TIkAo upalabdha che. ane naya ne adhikAra che. AmAM mahAbhArata, rAmAyaNa A uparAMta A sUtramAM virAvalimAM bhadrabAhu, sthUlabhadra, kauTilya, ghATakamukha vi.ne ulekha maLe che. prabhu mahAvIra deva paramAtmAnA nirvANathI 1000 varSa sudhImAM thayela Agama vAcanAonI TUMka mAhitI kramAMka nAma koNe karI kayAM thaI kyAre thaI? 1 zrI pAdazAMgazrata pU. A. zrI bhadrabAhu svAmIjI nepAla dezamAM vIra ni. saM. 155 saMkalana vAcana pU. zrI rasthUlabhadra svAmIjI pATalIputramAM 2 zrI Agama saMrakSaNavAcanA pU. Arya suhastisUrijI ujajainamAM vIra ni. saM. samrATa saMpratinI vinaMtithI 245 thI 291mAM 3 zrI ekAdazAMga saMkalanavAcanA pU. A zrI susthitasUrijI kaliMga dezamAM udayagiri vIra ni. saM. pU. A. zrI. supratibaddhasUrijI parvate samrATa khAravelanI 300 thI 303 vinaMtithI 4 zrI caturanugavibhAga vAcanA pU. Aya rakSitasUrijI ma. dalapura (aMdara) nagare vIra ni. saM. 192 5 zrI AgamAnuyoga vAcanA pU. A. zrI. kaMdilasUrijI ma. mathurAnagara vallubhIpura nagare vIra ni. saM. pU. A zrI nAgArjunasUrijI ma. 830 thI 840 6 zrI puratakArohaNavAcanA pU. A. zrI devaddhigaNIkSamAzramaNa valabhIpura nagare vIra ni. saM. 980 (manAMtare 993) Jain Education Intemational Interational Page #697 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 643 tIrthakaronA paTTadharone gaNadhara kahevAya che. gaNadhara zrI jinarAjanA racatA bAre aMga jenA abhyAse kare munivara karmane bhaMga gaNadhara bhagavaMta zrI gautamasvAmI == == = = = = Jain Education Intemational Page #698 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 144 jainaratnaciMtAmaNi sahastra aMtargata rahelA 1024 tIrthakaronuM maMdira eTale sahastrakUTa kAnana ko hI li haze to AMAZAGAGANA ABLA BLA A. DI BILDIRIB DA DIAL 8181818.0 A BOIS ARRARASIMAA GAAN # sahastrakUTa siddhAcalajIupara 3sthAnake che. anya tIrtho para paNa hoya che. temAM 1024 pratimAo hoya che. sahastrakUTamAM 1024 biMba A pramANe cheH 720 pAMca bharata ne pAMca airAvata e dasa kSetranI atIta, vartamAna ne anAgata e traNa traNa cAvIzInA tIrthaMkara 720. 20 viharamAna tIrthakaro vartamAnakALe pAMca mahAvidehamAM thaIne je vicare che te 20 lIlI | | BIGBAADA S AAGAI h , e ja ! | A | che to *ii HAHAHAHAHAHAHA # 120 bharatakSetranI vartamAna covIzInA 24 tIrthakaronA pAMca pAMca kalyANukanI 120 mUrtio upara 720 mAM A nAmanI 24 pratimA AvelI che paNa tene siddhAvasthAnI gaNIne A 120 bIjI mUkela hoya che. : 4 zAzvatA tIrthakaranI 4 pratimAo tenA nAma suprasiddha che. A nAma dasa kSetranI dasa covIzImAM ane viharamAna jinamAM avazya labhya thAya ja che. A pramANe ekaMdare 1024 thAya che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only al Use Only Page #699 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Agamona vyAkhyA sAhitya zrI kokilAbahena sI. bhaTTa s 'rIpA na - pa ma kI vadhI jAya che. AgamanA abhyAsIoe A sAhitya pratye dhyAna doryuM che. prAkRta sAhityanA ItihAsanA adhyayananI dRSTie A vyAkhyAtmaka sAhityamAM niryukti, bhAga, cUrNi ane katipatha TIkAo prAkRtabaddha hovAthI vadhAre mahattvapUrNa che. A cAra vibhAga sAthe Agamane gaNIe to te sAhityane paMcAMgI sAhitya kahe che. A paMcAMgI sAhityanuM adhyayana karavAthI samagra Agama sAhityane kramika vikAsa samajAya jAya che. vyAkhyAtmaka sAhityamAM niyuktinuM sthAna mahatvanuM che. arthone koI eka nakakI sUtramAM bAMdhyAM hoya tene niyukti (aWyukta sUtro) kahe che " forgiaa te mA, ja' baddhA teNa hAi nnijjuttii|" niryukti AryAchaMdamAM eTale prAkRta gAthAomAM lakhAyela saMkSipta vivecana che. tenA viSayavastumAM aneka kathAnaka, udAharaNe ane dRSTAMtone saMkSepamAM upaga thayelo che. A sAhitya saMkSipta hovAthI tene samajavA mATe bhASya sAmAnya rIte dharma sAhitya para vyAkhyAtmaka sAhitya ane TIkAnuM adhyayana jarUrI che. TIkAkAroe niryukti para lakhavAmAM Ave che. dareka dharmamAM koI graMtha evo nahIM paNa TIkAo racI che. A sAhitya saMkSipta ane padyamAM maLe ke jenA para aneka vidvAnoe pAtAnA maMtavya vyAkhyA- lakhAyela hovAthI jIthI kaThastha thatuM hatuM. kathAo dvArA sAhityamAM jaNAvyA na hoya. bauddha sAhityamAM pAlitripiTaka dharma upadeza ApavAmAM Avato. piMDaniryukti ane dha. para baddhaghANe adrakathA lakhI che. vaidika sAhityanA Rda niryuktine mULa sUtromAM gaNavAmAM AvatI hovAthI niyaMti ane rAmAyaNa para aneka vidvAnoe ghaNuM vyAkhyA sAhitya sAhityanI prAcInatAne khyAla Ave che. valabhI vAcanAnA lakhyuM che. te ja pramANe jaina Agama sAhitya para niryukti, samaye I. sa. 5mI chaThThI zatAbdI pUrve niryuktio racAyelI bhANa, cUrNa, TIkA, vivaraNa, vRtti, dIpikA, avacUrI, hatI. avacUrNi, vivecana, vyAkhyA, chAyA, akSarArtha, paMjikA, nayacakanA kartA malavAdIe (vi. saM. 5mI zatAbdI) TakhA, bhASATIkA, vacanikA jevuM ghaNuM sAhitya paNa potAnA graMthamAM niryuktine ulekha karyo che. AcArAMga, lakhAyeluM che. kamanasIbe temAMthI ghaNuM ja ochuM sAhitya sUtrakRtAMga, sUryaprApti, vyavahAra, ka9pa, dazAzrutaskaMdha, bacyuM che. Ama chatAM ghaNuM sAhitya bhaMDAromAM sacavAyeluM uttarAdhyayana, Avazyaka, daza vekAlika ane RSibhASita A che. je dhIre dhIre vidvAnonI najare AvatAM prakAzita thatuM rasa | daza sUtro para niryuktio lakhAyelI che. jAya che. Agamano viSaya eTalo badho UMDo ane pAribhASika hovAthI tene samajavA mATe vyAkhyAtmaka sAhitya muni puNyavijayajI vikramanI zatAbdIne niryukitane khUba ja mahatvanuM banI rahe che. temAM vAcanAbheda ane racanAkALa mAne che. niryuktinA lekhaka paraMparAnasAra pAThonI vividhatA ghaNI che, kAraNa ke Agama sAhitya kaI bhadrabAhune mAnavAmAM Ave che. teo cheda sUtranA kartA chelA eka ja lekhaka dvArA ke eka ja samaye lakhAyeluM nathI, zrata kevalI bhadrabAhuthI judA che. niryukti ane bhASyanI tethI temAM vAcanAbheda ane pAThabhedo che. aneka saMpradAya gAthA e paraspara eka thaI gaI hovAthI cUrNikAra paNa tene astitvamAM hatA temAMnA keTalAka vRddha saMpradAyane lApa alaga pADI zakayA nathI. agatyasiMhanI dazavaikAlikanI thavAthI A be kAraNone lIdhe vAcanA bheda ane pAThabhedo cUrNimAM gAthAnI saMkhyA 54 che, jyAre haribhadranI TIkAmAM Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #700 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 146 jainaratnaciMtAmaNi ullekti Akta - 1 A saMkhyA 156 che. Ama gAthA gaNatarImAM saMkhyAbeda (10) goviMdaniryukti - A svataMtra niyukti che. tenuM jaNAya che. A niryuktiomAM aneka aitihAsika ardha- bIjuM nAma darzana prabhAvaka zAstra che. aitihAsika bAbate paurANika paraMparAo, jaina siddhAMtanAM (11) ArAdhanAniryukti - vaTTakere pitAnA mUlAcAramAM ta ane jaina paraMparAgata AcAra-vicAra saMgrahita che. maraNavibhakti Adi sUtra sAthe ArAdhanAniryuktino niryukti sAhitya ullekha karyo che. hAla te upalabdha nathI. bhASyasAhitya (1) AcArAMgasUtra paranI niyukti bhadrabAhue 356 gAthAomAM racI che. tenA AdhAre zilAMkasUrie mahAparanA nI bhASyasAhitya paNa niryuktinI jemaja saMkSipta zailImAM daza gAthAo sivAya anya para TIkA lakhI che. niyuktimAM prAkRta gAthAomAM lakhAyeluM sAhitya che. bhASyonI bhASA brAhamaNa, vaizya vagere vargo, aMba vagere avAntara varNo jIva- niyuktinI jemaja ardhamAgadhI che. aneka jagyAe mAgadhI nikAya vagerenuM varNana che. ane zaurasenano prayoga thayelo che. temAM mukhya AryA chaMda che. bhASyone samaya sAmAnya rIte I.sa.nI 4thI 5mI (2) sUtrakRtAMga -A sUtra para bhadrabAhue 205 gAthAo zatAbdI manAya che. bhASyasAhityamAM nizIthabhASya, mAM niryukti lakhI che. temAM RSibhASita sUtro ane nitha sAdhuono ullekha che. vyavahArabhASya, ane bRhatka5bhAganuM sthAna anokhuM che. jainazramaNa saMghanA prAcIna itihAsane samajavA mATe (3) sUryaprajJapti niyukti - bhadrabAhue racI che e uparyukta jaNAvelA traNe bhAge khUba ja agatyanAM che. TIkAkAra malayagirine mata che. baha995 ane dazavaikAlika paranA bhASya ane niyuktanI (4) baha995, vyavahAra ane nizItha niryukti :- A gAthAonuM paraspara mizraNa thaI gayuM che. tethI tene svataMtra vaNenA racayitA bhadrabAhu che, nizItha niyaMti AcArAMganuM abhyAsa kare kaThina che. A sAhityamAM aneka prAcIna ja eka adhyayana hovAthI AcArAMganiryuktimAM Ane anukRtio, laukika kathAo, paraMparAgata nirganA prAcIna gaNavAmAM AvI che. AcAra-vicAranI vidhionuM pratipAdana che. nizItha, vyavahAra, ka9pa, paMcaka95, jItaka65, uttarAdhyayana, Avazyaka, (5) dazAzrutaskaMdhaniyukti-A sUtranAnuM che. ane tenI dazavaikAlika, piMDaniyukti, eghAniyukti, gametara graMthomAM niyukti paNa saMkSipta che. caityavaMdana, devavaMdanA ane navatatva prakaraNa para bhASya (6) utarAdhyana niryuktiH A niryukti bhadrabAhae 156 lakhAyeluM che. gAthAomAM lakhI che. AnA para TIkA paNa lakhAI che. ATha (1) nizIthabhASya - A bhASyanI aneka gAthAe nihanonuM varNana che. A graMthamAM godhAra zrAvaka, tAsolaputra, bahaR85bhASya ane vyavahAra bhASya sAthe maLatI Ave che. temAM AcArya sthUlabhadra, &dakaputra, kRtipArAzara, kalika, sAMdhAnA AcAra-vicAranuM varNana I amiAM pAMca mahAtathA karaka vagere pratyeka buddhIno ullekha che. harikeza tathA vratone daSTAMta vaDe darzAvyA che. mRgAputra AdinI kathAo che. (2) vyavahArabhASya - A graMthanuM zIrSaka ja temAM (9) Avazyaka niryukti - niyukti sAhityamAM AnuM nIti niyamonI vAta hovAna sacave che. malayagi sthAna mahattvapUrNa che. tenA para mANikayazekharasUrie para vivaraNa laga dIpikA lakhI che. temAM 6 AvazyakonuM varNana che. Avazyaka Adi sUtro para daza niyuktio bhadrabAhue racyAno (3) bRhatka95bhASya- saMghadAsagaNi kSamAzramaNa AnA. AmAM ullekha che. temAM mahAvIrasvAmInA garbhApaharaNathI kartA che. bhAkhyapIThikAmAM 805 gAthAo che. AmAM strIo mAMDIne nirvANa sudhInA prasaMge varNavyA che. mATe dRSTivAdanA adhyayananI manAI karI che. cAra prakAranA cenuM varNana che. TIkAkAre dakSiNApathanA kAkiNI, bhinna(8) dazavaikAlika niryukti - bhadrabAhue 371 gAthA- mAlanA dasa ane pUrva dezanA dInAra vagere sikakAone emAM A niryukita lakhI che, temAM laukika ane dhArmika ullekha karyo che. mahatvapasUtra bIjA bhAganA prathama uddezanA kathAnako tathA sUktio dvArA sUtrArthanuM spaSTIkaraNa karyuM che. 1-9 sUtro para 806-2124 gAthAo che. trIjA bhAganA (9) saMsaktaniyukti - A kRti koI AgamagraMtha para prathama uddezanI 10 thI 50 sUtro che jenA para 2125 thI nathI lakhAI, paraMtu te svataMtra che. coryAzI AgamAno temAM 3286 gAthAeAnuM bhASya racAyeluM che. jemAM kAmanI 10 ullekha che. caturdaza pUrvadhara bhadrabAhue A niyukti 64 avarathAonuM varNana Ave che, gAthAomAM lakhI che. (4) jatA5bhAga- AnA kartA jinabhadragaNi kSamAzramaNa Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #701 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra Mtha che. AnA viSayavastumAM prAyazcittasthAna, bhaktaparijJAnI vidhi, gupti-samitionuM svarUpa, jJAna, darzana, cAritranA aticAra, dAnanuM svarUpa vagerenA ullekha che. (5) uttarAdhyayanabhASya-zAMtisUrinI prAkRta TIkAmAM bhASyanI keTalIka gAthAo upalabdha che. temAM meATikanI utpatti, pulAka, bakuza, kuzIla, nigraMtha ane snAtaka nAmanA jaina nigraMtha sAdhunA svarUpanuM varNana che. (6) AvazyakabhASya- Avazyaka sUtra para laghubhASya, mahAbhASya ane vizeSAvazyaka mahAbhASya lakhAyA che. vizeSAvazyaka bhASya jinabhadraMNa kSamAzramaNe lakhyuM che. kula 253 gAthAo ja upalabdha che. (7) dazavaikAlikabhASya- kula tresaTha gAthAomAM haribhadrasUrinI TIkA sAthe A bhASya lakhAyuM che. temAM hetuvizuddhi, pratyakSa-parAkSa, mUlagu ane uttara guNAnu pratipAdana che. aneka pramANeA vaDe jIvanI siddhi karavAmAM AvI che. (8) piMDaniyuktibhASya- kula cheMtAlIza gAthAomAM te racAyelu che. AmAM pATaliputranA rAjA caMdragupta tathA tenA maMtrI cANakayanA ullekha che. durbhikSanA ullekha maLe che. (9) AdhaniyuktibhASya- temAM 322 gAthAo che. tattvajJAnanI carcA che. kali'gadezanA kAMcanapura nagaramAM bhayaMkara rela AvyAnA ullekha temAM che. cUrNi sAhitya Agama para lakhAyela vyAkhyAsAhityamAM cUrNinuM sthAna agatyanuM che. tenI racanA gadyamAM che. tenI bhASA saMskRtamizrita prAkRta che, 'iAmAM lokika ane dhArmika kathAo aneka che. temAM prAkRta bhASAmAM zabdonI utpatti ApI che. tathA saMskRta ane prAkRta padyo paNa che. cUrNa AmAM nizIthanI vizeSa Ni tathA Avazyaka cUrNinu sthAna mahattvanuM che. temAM jaina purAtattva saMbadhI vipula mAhitI che. dezadezanA rItarivAja, tahevAra, sAmAjika vyavasthA, vyApAra, bhAjana, vastra vagerenI mAhitI temAM maLI rahe che, leAkakathA ane bhASAsAhityanI dRSTie A upayAgI sAhitya che. zrI jinadAsa mahattara mATAbhAganI cUrNa AnA kartA che. temanA samaya chaThThI zatAbdinI AsapAsanA manAya che. nizItha, paMcakalpa, dazAzrutaskaMdha, jItakalpa, jIvAbhigama, ja'buDhIpaprajJapti, uttarAdhyayana, Avazyaka, dazavaikAlika, naMdI ane anuyAgadvAra para cUrNi sAhitya lakhAyuM che. (1) AcArAMgacUNI - paraMparAthI jinadAsaNa mahattara AnA raciyatA che. temAM saskRta-prAkRta padyo che. AmAM kAMkaNudezanA ullekha Ave che. tathA aneka jagyAe 47 nAgArjunIya vAcanAnA ullekha maLe che. (2) sUtrakRtAMgacUNi - sa* dezanA gella dezanA, bauddha jAtakAnA tathA vaizAlI nagarInA ullekha che. AmAM paNa nAgAnIya vAcanAnA ullekha che. (3) vyAkhyAprajJaptisUrNi - A khUba ja nAnI Ni che. (4) jaMbuDhIpaprajJaptisUrNi - devacaMda lAlabhAI pustakodvAra dvArA prakAzita thaI che. (5) nizIthavizeSaNi - AnA racayitA jinadAsaNa mahattara che. A hAla upalabdha nathI. AmAM piDaniyukti ane AghaniyuktinA ullekha che. mau vazanA rAjA AcAra-vicAranuM varNana che. temAM STivAdane ubhayazrata sa'pratinA ullekha temAM thayelA che. A uparAMta sAdhuonA gaNAvatAM darzAve che ke AmAM dravyAnuyAga, caraNAyAga, dharmonuyAga ane gaNitAnuyAganuM vaNa na hovAthI sarvottama sUtra kahyuM che. pAdaliptanA kAlaguNAga nAmanA graMthanA ullekha Ave che. pratiSThAnanA rAjA sAtavAhana tathA AcArya kAlakanI kathA (6) dazAzrutaska'dhacUrNi- AkRti laghusvarUpanI che. tathA siddhasenanA temAM ullekha che. tathA AThamA karmapravAdapUrNAMmAM ATha mahAnimittanA ullekha maLe che. (7) uttarAdhyayanacUrNi - tenA kartA jinadAsarpaNa mahattara che. nAgArjunIya pAThanA aneka sthaLe ullekha maLe che. temAM zabdonI vicitra vyutpattie jovA maLe che. tenI bhASA prAkRta-saMskRta mizra che. mahattara che. bhASA ane viSayanI dRSTie A svataMtra graMtha (8) AvazyakacUrNi - AnA paNa kartA jinadAsaNa che. A graMthamAM prathama tI kara RSabhadevanA janmathI mAMDIne nirvANa sudhInA itihAsa che. rAjA bharatanA digvijaya ane tenA rAjyAbhiSekanA ullekha che. mahAvIranA janmathI nirvANu sudhInuM varNana che. makhaliputra gAzAlakanA ullekha thayela ane zrAvastI nagarImAM bhaya'kara rela AvyAnA ullekha maLe che. (9) dazavaikAlikacUrNi'- AnA kartA jinadAsaNa mahattara che. paraMtu hAla thavIra agastyasi'haracita cUrNi upalabdha che. AnI racanA valabhI vAcanAthI 200-300 varSa pahelAM thaI che. (10) naMdisRNi - AmAM mAthurI vAcanAnA ullekha che. ane magadhamAM paDelA 12 varSanA bhayaMkara duSkALanA ullekha che. AmAM AcArya skadilAcAya nA nirdeza maLe che. (11) anuyAgadvAra - A graMthamAM talavara, Ilya, zreSThI, senApati, sArthavAha, puSkaraNI, sArI, gu MjAlIyA, Page #702 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 648 jenaratnaciMtAmaNi ArAma, udyAna vagere zabdano artha samajAvyo che ane hemacaMdra, malayagiri tathA kSemakIti (I. sa. 1275) saMgIta viSe traNa padyo prAkRtamAM Ave che, tethI ema zAMticaMdra (I. sa. 1563) vagere TIkAkAro thayelA che. lAge che ke saMgItazAstra para prAkRtamAM kaI racanA thaI zAMtisUrie prAkRta kathAo racI che, temAM ghaNI jagyAe hovI joIe. vRddha saMpradAya, vRddhavAda tathA ane mAM tino upayoga karyo che. AnA uparathI prAcIna kALanA kathAsAhityano khyAla TIkA sAhitya Ave che. A baMne TIkAo para baMbhadatta ane agaDadattanI Agama para vistRta TIkAo lakhAI che. AgamasiddhA kathAo eTalI lAMbI che ke je ravataMtra graMtha banI rahe che. tane samajavA mATe A sAhitya agatyanuM che. TIkA sAhitya moTe bhAge saMskRtamAM lakhAyeluM che, temAM kAbhAga AvazyakasUtra para haribhadrasUri ane malayagirinI, uttaraprAkRtamAM che. AgamanI valabhI vAcanA pahelAM TIkAsAhitya dhyayana para zAMticaMdrasUrinI ane nemicaMdrasUrinI tathA lakhavAmAM AveluM. vi. saM. nI trIjI zatAbdInA agatya dazavaikAlika paranI hArebhadrasUrinI TIkAo mahatvanI gaNAya siMhe potAnI dazavaikAlicUrNimAM aneka jagyAe prAcIna che. gacchAcAranI vRttimAM bhadrabAhu ane varAhamihira TIkAono ullekha karyo che. nAmanA be sagA bhAIono ullekha che. varAhamihira caMdra prajJapti ane sUryaprajJaptinA jJAtA tathA aMgomAM ane TIkAkAromAM yAkinIsuta haribhadrasUri I. sa. 705- dravyAnugamAM kuzaLa hatA. caMdra-sUryaprajJaptinA AdhAre 7papanuM nAma ullekhanIya che. jemaNe Avazyaka, dazavaikAlika, temaNe vArAhisaMhitA nAmanA jyotiSa parano graMtha racyo naMdI, prajJApanA ane anugadvAra para TIkAo lakhI che. che. TIkA sAhityamAMthI ApaNe bhAratanA lokapracalita prAcIna haribhadrasUri pachI zIlAMka sUrie lagabhaga so varSa pachI kathAsAhityane prAkRta bhASAmAM meLavI zakyA chIe. jAtakakathA AcArAMga ane sUtrakRtAMga para saMskRta TIkAo lakhI che. kathAsaritsAgara, paMcataMtra, hitopadeza, zukasaptati vagere jaina AcAra-vicAra tathA tatvajJAnanA viSayo para lakhAI sAhitya upalabdha che. karakaC pratyeka buddhanI kathA che ane che. vAdivetAla zAMtisUri ane nemicaMdra I. sa.nI 11mI te buddhanI jAtaka kathAone maLatI Ave che. sadImAM thayA hatA. zAMtisUrinI prAkRta TIkA che tenuM bIjuM nAma ziMhitA tathA uttarAdhyayana sUtra bahadavRtti che. De. vinTaranija kahe che ke- jaina TIkAsAhityamAM bhAranemicaMdra AnA AdhAre sukhabadhA nAmanI TIkA lakhI che. tIya prAcIna kathA sAhityanA aneka ujajavala 2 vidyamAna I. sa. nI 11mI sadImAM abhayadevasUri, droNAcArya, maladhAri che ke je bIje kayAMya upalabdha thatAM nathI. tenA nAma para zrI yazovijaya kena graMthamALA bhAvanagaranA saujanyathI Jain Education Intemational Page #703 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A gametara jaina sAhityanA mukhya grantharatno itihAsamanISI DaoN. jyoti prasAda jaina paraMparA vizeSanuM sAhitya tenI saMskRtine pratibiMbita adhyayanathI sahaja rIte thAya che. te sAhitya jeTaluM adhika kare che. e saMskRtine AtmA, prakRti, svarUpa tema ja te kAlavyApI, kSetravyApI, vividha, vizALa ane bhavya hoya che teTalI ja adhika kAla-kSetravyApI, vikasita, bhavya ane unnata te sAMskRtika paraMparA hoya che. jyAre jJAta ane upalabdha jaina sAhityanI tapAsa A kasoTI upara karavAmAM Ave che tyAre te jaina saMskRtinI sarvAgapUrNatA, sarvatemukhI samRddhi ane mahattvapUrNa rithatinuM bhAna sahajapaNe karAve che. vAstavika rIte jainetara bhAratIya tathA pAzcAya adhyayana karanArA tathA anveSaNa karanArAone jeTalo ane je koI jaina sAhitya paricaya temane prApta thayo che, tenA AdhAra upara paNa temaNe je mUlyAMkana karyuM che, enAthI jaina paraMparAnA anuyAyIo pote gaurava anubhava karI zake che. sAthe ja e mUlyAMkanathI samarata bhAratIya sAhityamAM ja nahIM paNa vizvasAhityamAM paNa jena sAhityanuM prazaMsanIya rathAna jaNAI Ave che. jeTaluM jena sAhitya Aja sudhI racAyuM che, te badhuM ja Aje jJAta nathI. jeTaluM jJAta che te badhuM Aje upalabdha nathI. jeTaluM upalabdha che te paNa pUruM prakAzita nathI, to paNa jeTaluM jJAta, upalabdha ane prakAzita che te paNa viSayavastu, bhASA, vidyA, zailI, racayitA, racanAsthaLa, racanAkALa Adi vibhinna daSTiethI atyaMta vaividhyapUrNa, vipula ane vyApaka mahattvanu. che. enI sAthe ja pitAnI ravataMtra sattA ane prakRtine, potAnI viziSTatAone saMpUrNa jALavI zrI sarasvatI devI rAkhIne te sarva sAhitya bhAratIya sAhityanA (bleka-zrI yazovijayajI jaina graMthamALA bhAnagaranA saujanyathI) abhinna ane bahumUlya aMge rUpe rahetuM AvyuM che. keTalI prauDha, unata, vikasita tema ja vyApaka prabhAvavALI jaina sAhityane mULa pravAha zrI RSabhadevathI mAMDIne che e sarvano paricaya tenA sAhityanA avalokana ane zrI mahAvIrasvAmI paryaMta cAvIza savajJa vItarAga hitopaja, 82 Jain Education Intemational on Intermational Page #704 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 650 jenaratnaciMtAmaNi baMne dhArAo thaIne saurASTra dezI tIrthakara bhagavatano divya upadeza che evI jaina viSaya vastune sArI rIte paricaya karavA mATe siddhAntAcArya mAnyatA che. A ahaMta zramaNa nigraMtha tIrthakaro- paM. kailAzacaMdrazAstrI dvArA likhita "jaina sohi rutihAsajinezvaromAMthI dareke pota-potAnA samayamAM sarvA-saravAno prathama mAyA (vArANasI-1975)jo joI e. hitAya rasa saravAnAM suravAra vastutattvanuM pratipAdana karatAM je ( zvetAmbara zAkhAnA munioe paNa A dizAmAM sAcA . sanmArgano upadeza Apyo, dharmatIrthanI je sthApanA karI, e paraMparAmAM zuddha aitihAsika dRSTie carama tIrthakara ' bhagIratha prayatna karyo che. teoe A mATe pUrvokta duSkALa pachI (1) pATaliputramAM, (2) I. prathama sadImAM mathurAmAM, zramaNa bhagavAna zrI mahAvIra paramAtamAM (I. sa. pUrve pa99-para7)nI divyadhvanimAMthI utpanna jJAnAmRtane emanA temaja (3) valabhI (valabhIpura)mAM A rIte AgamonI traNa vAcanAo karI. paraMtu temAMthI keIkamAM pAThabhedo IdrabhUti-gautama, sudharmA Adi gaNadhara bhagavatee dvAdazAMgI temaja matabhedonA kAraNe AgamanuM pustakIkaraNa na thaI zratanA rUpamAM upasaMharita-saMkalita-gUMthita karyuM. paraMtu te zakayuM. chevaTe I. sa. 453 athavA 66mAM vallabhInI bIjI zrata te vakhate pustakArUDha athavA li pabaddha karavAmAM AvyuM vAcanA uparAMta zrI devaddhigaNi kSamAzramaNa dvArA eka na hatuM. AthI ja samaya jatAM temAM hAsa thA. keTaluMka viccheda pAmyuM, pAThabheda tathA matabheda paNa thayA. vizeSa paraMparAmAM prApta avaziSTa AganuM saMkalana ane pustakI karaNa thayuM. je 11 aMga, 12 upAMga, 10 pannA, 6 karIne aMtima zrutakevalI zrI bhadrabAhusvAmI (I. pU. 4 thI sadInA madhya lagabhaga)nA samayamAM uttara bhAratanA chedasUtra, 4 mUlasUtra, naMdI ane anugadvArasUtra ema maLI kula-45 Agama thAya che. taduparAMta niryukti, cUrNi, magadhadeza Adi pradezamAM bAra vaSIya bhayaMkara dukALa paDavAthI jainasAdhusaMdhano eka bhAga dakSiNApathanA karNATaka bhASya, TIkA-vRttiavasUri Adi vividha Agamika TIkAAdi pradezanI tarapha vihAra karI gayo. saMghanA je sAdhu ono drata vegathI cAlyo ane madhyakAlanA aMta sudhI uttarapathamAM rahyA teo paNa Amatema vikharAI gayA. cAlato rahyo. ane temAMthI ghaNA dhIme dhIme madhya bhAratamAM thaIne saurASTra- ubhaya saMpradAyanA uparokta mUla Agamagra tathA tenA gujarAta tarapha AvyA. baMne dhArAo ekabIjAthI judI para racita vipula TIkA sAhitya sivAyanuM paNa jenapaMDito thatI cAlI. ane chevaTe IsavIsananI prathama zatAbdInA aMtima dvArA agaNita svataMtra graMtha vividha viSayo, bhASAo bhAgamAM avibhakta jaina saMgha digaMbara ane vetAmbara temaja zilIomAM racAtuM gayuM. emAM koI saMdeha nathI ke nAmanA be saMgha yA saMpradAyamAM vibhAjita thaI gayo. temAMnuM meTA bhAganuM sAhitya dvAdazAMgathata para athavA AvI sthitimAM dakSiNAya arthAt digaMbara zAkhAnA temAMthI thatA jJAna upara AdhArita hovAthI prAmANika aMtima zratadharoe potAne mukhadvArAe paraMparAthI prApta mAnavAmAM AvyuM che. A Agametara sAhityamAM phakta aMga-pUrvAno avaziSTa kRtAgamane upasaMharita karIne puratakA dhArmika ja nahIM, paraMtu jJAna-vijJAna saMbaMdhI paNa aneka rUDha karavAno nirNaya karyo. tenA phalasvarUpa gaNadharAcArya racanAo che. e mahAmanA sAhityakAroe jenabhAratInA ane temanA Arya maMgu, nAgahasti Adi ziSyoe thaDagAsa prAyaH sarva aMgenuM ghaNuM piSaNa karyuM che. ahIM uparokta pAdu3 (dasIya pAdu? athavA pAca gAmRta) ane dharasenAcArya gametara jaina sAhityanA viSayAnusAra mukhya graMtharatnano tathA temanA ziSya puSpadaMta ane bhUtabalie mA-znapari ullekha kara AmISTa che. pAdu (mahAkarma prabhuti prAkRta) jenuM bIju nAma pa adhyAtma:-jaina adhyAtmanA sarvoparI tema ja samartha vaMTAyA che te siddhAMtano uddhAra arthAt pustakIkaraNa karyuM. prastatA I. sa. prathama zakInA pUrvArdhamAM thayelA zrI te pachI A baMne Agama upara aneka TIkAo racI. jemAM kuMdakuMdAcAya che. temaNe prAkRta bhASAmAM 84 pAhuDa ( =prAta ) chelI sarvAdhika, mahattvapUrNa, upalabdha ane hamaNAM prakAzita graMthanI racanA karI ema kahevAya che. paraMtu temAMthI temanA thayela dhavala, jayadhavala ane mahAdhavala nAmanI ati- samayasAra, pravacanasAra, paMcAstikAyasAra, niyamasAra, anya virata ane vizAlakAya TIkAe I. AThamI zaDhIno aSTapAhuDa, borasa A khA ( 12 anuprekSA ) ane dezauttarArdhamAM 2vAmI vIrasena dvArA racAyelI che. pakhaMDA- bhakti e graMthe ja upalabdha ane pramANita che. A gamanA prathama pAMca khaMDo upara 72000 leAka pramANu zrI AcAryanI racanAomAM mukhyatve zuddha nizcayanayanI vAta dhavala TIkA vIrasenasvAmIe I. 781 mAM pUrNa karI hatI. che. zuddha AtmadravyanuM svarUpa temaja vivecana che. tenI chaThThA khaMDa mahAbaMdha-40000 zleAka pramANuM saMpAdana karela prApti, upalabdhi, dhyAna ane anubhUti upara pUre bhAra je mahAdhavala kahevAya che. kaSAyakAtanI DhIkA jayadhavala ApavAmAM AvyA che. vizeSe karIne temano 'samayasAra" 80000-lAka pramANa che. jenA lagabhaga be bhAgathI adhika te jena adhyAtmano mUlasrota manAya che. ane A vIrasena dvArA racita che. bAkInA bhAga temanA ziSya jinasena- graMtharAja phakta vibhinna jaina saMpradAyamAM ja adhyAmati ravAsIe racI I 837mAM pUrNa karela che. A graMthanI mATe sarvAdhika leka priya che ema nathI, paNa aneka nettara lava cAlI. ane mahAkaenA u aneka DamaNAM pati - zuddha AcanAomAM vadhu ane prekSA) para anya Jain Education Intemational Page #705 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 65t kUta pacAvAyanA sabhAna apa nI gasAra paMDito paNa tenuM bhAvathI adhyayana-manana karatA rahyA che. "paMcasaAha" paNa karma graMtha che. nemicaMdrIya labdhisAra paNa svAmIkumAra viracita "aNuvekakhA" (kArtikeyAnuprekSA) eka prakAre gammasArane pUraka che. paNa prAyaH e kAlanI vRtti che. ane te vAgyAtmIka lokasvarUpaH- jaina paraMparAnamadita khagola-bhUgela viSayaka AdhyAtmika racanAomAM viziSTa sthAna dharAve che. graMthomAM yativRSabhAcArya (2jI sadI) kRta tiloyapaNutti, yoga-dhyAna - I. sa. nI pUrva sadImAM racita devanaMdI sarvanaMdi (pamI sadI) kRta lokavibhAga, padmanaMdi pUjyapAdanuM samAdhitaMtra (saMskRta) chaThThI sadInA zrI (7mI sadI) kRta 'buddhIpaprajJaptisagaMha ane nemicaMdra jinabhadragaNI kSamAkSamaNanuM prA. jJANa jajhayaNa, 7 mI si. ca. (10mI zakI) kRta trilokasAra ullekhanIya che. zadInA je Indradeva viracita apabhraMza "paramAtmaprarakaNa" A badhA graMtha prAkRtamAM che. ema ja "gasAra, 8 mI zatInA zrI haribhadrasUri | darzana-vAya-pramANu zAstra - jaina dArzanika graMthamAM viracita "yogabiMdu" ane "gadaSTi samuccaya,' 8 mI ' sarva prathama svAmI samantabhadra (2jI zadI) viracita zadInA amatagIta ( pahalA ) kRta vAgasAra , ApnamImAMsA ( apanAma daivAgamastotra tathA yukanyAnuMmI sadInA amRtacaMdrAcArya dvArA viracita kuMdakuMdAcAryanA zAsana) che. AcArya siddhasena divAkara kRta sanmatitaka ke graMthAnI saMskRta TIkAo, vizeSe karIne temane "samayasAra sanmatiprakaraNa paNa advitIya dArzanika racanA che. te pachI kalaza', somadevasUrinI adhyAmataraMgiNI temaja syAdvAda pAtrakesarikata trilakSaNakadarzana, malavAdIkRta dvAdazAra-nayacaka, paniSa6, 11mI zadInA amitagati (bIjA)nI sAra akalaMkadevakRta nyAyavinizcaya, siddhivinizcaya, laghIyaaiya, tattvapradIpikA, rAmasiMha muninA apabhraMza "hA pAhuDa, pramANasagaMha tathA aSTazatI (AptamImAMsAnI TIkA) siddhatemaja suprabhAcAryane "suprabhadehA,'padmanadi padmanaMdi yogIndra senAcArya kRta nyAyAvatAra, haribhadrasUrikRta anekAta jayakRta paMcaviMzati temaja anitya paMcAzata, zubhacaMdragi vi patAkA tathA nyAyapraveza, anaMtakIrtikRta prAmANyabhaMga tathA cita jJAnArNava temaja rAmasena munikRta tavAnuzAsana ane 12 bahArvajJasiddhi, vidyAnaMdakRta AptaparIkSA, pramANu parIkSA, mI sadImAM zrI hemacaMdrAcArya viracita gazAstra adhyAma satyazAsanaparIkSA, nayAvaraNama tathA aSTasahastrI (AptaviSayaka suprasiddha jaina graMtharatno che. mImAMsAnI TIkA), mAIladhavalakRta dravyasvabhAva prakAzatAttvika-jaina tattvajJAnanA viSaya para sarvoparI racanA nayacakra, mANikayanaMdi (10mI sadI) kata parIkSAmukha zrI umAsvAti vAcakakRta tavArthAdhigama sUtra (mekSazAstra- sUtra, 11mI sadImAM vAdirAjakRta nyAyavinizcaya vivaraNa, tavArtha satra) che. saMskRta sUtronI A dazAdhyAyInuM jaina pramANanirNaya tathA vAdamaMjarI, vATIbhasiMhakRta syAdvAdaparaMparAnA badhA saMpradAyamAM evuM mAne che. ke jevI rIte siddhi, devasenakRta AlApapaddhati, 12 mI sadInA hemabauddha paraMparAmAM 'vizaktima'nuM mAna che. A graMtharAja caMdrAcArya kRta pramAM 2 mImAMsA, vAdAnuzAsana tathA anyaupara baMne saMpradAyanA diggaja AcAryoe aneka TIkA- cagavyavachedikA, vAdidevasUrikRta pramANunayatavAleka graMthe racelA che. jemAM ullekhanIya che-devamandi pUjyapAdakRta (aparanAma-syAdvAdaranAkara ), vimaladAsakRta saptabhaMgI sarvArthasiddhi, akalaMkadevakRta tattvArtharAjavArtika (7mI taraMgiNI, mahilaNakRta syAdvAdamaMjarI, dharmabhUSaNa (14mI zadI), siddhasenagaNakRta bhANa (8mI sadI ), haribhadra- sadI) kRta nyAyadIpikA tema ja upAdhyAya zrI yazovijaya sUrikRta vRtti, vidyAnaMdasvAmIkRta tattvArtha zloka vArtika, vAcaka (17mI sadI) viracita aSTasahastrI vivaraNa, nyAya amRtacaMdrAcArya kRta tattvArthasAra ane bhaTTAraka zratasAgara- khaMDakhAdya, nyAyaloka, jaina taka bhASA suprasiddha graMtharatna che. racita kRtasAgarI TIkA. A jena dArzanika tathA niyAyike e potapotAnA samayanA brAhmaNa tathA bauddha niyAyikone vAdamAM jItI parAsta karyA A viSaya sAthe prAyaH saMbaMdha dharAvanAra nemicaMdramuni hatA ane tenA phalasvarUpa jaina nyAyadarzanane bhAratIya nyAya(11mI zatI) viracita bahat dravyasaMgraha paNa eka zAstranA ItihAsamAM atipratiSThita ane svataMtra sthAna prApta lokapriya graMtha che. jemAM cha dravyonA svarUpanuM vivecana che. karAvyuM hatuM. karmasiddhAMtaH- karaNAnuyoga athavA gaNitAnuyoganI caraNAnuyoga sAhitya - municaryA ane zrAvakAcAranA aMtargata jaina kama siddhAMta viSayaka sarvaprasiddha graMtharatna che. bhedathI be prakAre che. sAdhucaryA yA munidharmaviSayaka graMthomAM I. sa. 10mI sadImAM AcArya nemicaMdra siddhAMta cakravatI I.sa. prathama zadInA varkarAcArya kRta mUlAcAra tathA zivAya. viracita prAkRta graMtha gammasAra jIvakAMDa tathA gommasAra kRta mUlArAdhanA (aparAma bhagavatI ArAdhanA), ane karmakAMDa. prathamamAM jIvarathAna, guNasthAna, mAgaNarathAna 13 mI sadInA paM. AzAdharakRta anagAra dharmAkRta vagere AdinA mAdhyamathI jIvanI vicAraNA karI che ane bIjAmAM che. zrAvakAcAromAM svAmI samatamadrata ratnakAMDa zrAvakAcAra, karma siddhAMtanuM sAMgopAMga vizleSaNa che. amitagatiracita haribhadrasUrikRta sAvayapaNutti, amRtacaMdrAcAryakRta puruSArtha Jain Education Intemational Page #706 -------------------------------------------------------------------------- ________________ masiddha jaina ane rUpakomAM ttarano kata upadeza pUjyapAda gaNInI kRta zAsana, a 65ra jenaratnaciMtAmaNi siddhayapAya, somadevakRta upAsakAdhyayana, 12mI sadInA hemacaMdrasUri racita dvayAzraya mahAkAvya atyaMta zreSTha racanAo vasanadi-zrAvakAcAra ane 5. AzAdhara viracita sAgAra- che. kannaDa temaja tAmila bhASAmAM keTalAka jainakAvyo paNa dharmAmRta vagere che. A graMthamAM jaina sAdhu-sAdhvI temaja apratima che. zrAvaka-zrAvikAonA dharmAcaraNa saMbaMdhI yumaniyamo tathA nATaka sAhityamAM rAmacaMdrasUri, hastimala ane jayakaraNIya-akaraNIyanuM nirUpaNa karavAmAM Avela che. siMhasUri saMskRta bhASAnA prasiddha jaina nATayakAra che. | nIti upadeza viSayaka sAhitya - elAcAya) kuMdakuMdanA vyaMgya ane rUpakemAM hAribhadrasUrinuM dhUrtAkhyAna, siddhaSi suziSya tiruvalavara (I.sa. prathama zahI) viracita tAmila gaNInI upamitibhavaprapaMca kathA ane amitagatinI dharmabhASAnA vizvaprasiddha nAtakAvya 'thi kurala', pUjyapadi parIkSA, jainetara bhAratIya ane pAzcAtya vidvAna dvArA devana dikata "iSTapadeza", haribhadrasUrikRta upadezapada, amegha- paza varSa nRpatuMga viracita praznottaratnamAlikA, guNabhadrAcArya kRta AtmAnuzAsana, matagatikRta subhASitaratnasaMdeha, jayasena- vividha prakAranA hajAro AkhyAne; AkhyAnikA kata dharmaratnAkara ane somaprabhasUrikRta siMduraprakara tathA AdithI bharela jainakathAsAhitya paNa ghaNuM vizALa che. suktamuktAvalI ulekhana ya graMtharatna che. pro. johansa harTala vagere prAcyavidoe ke jemaNe bhAratIya kathA sAhityano tulanAtmaka gaMbhIra abhyAsa karyo che temaNe parANazAstra - jaina purANAne mukhya pratipAdya viSaya jaina lekhakone bhAratavarSanA zreSTha temaja mukhya kathAkAra 24 tIrthakare, 12 cakravatI e, 9 balabhadrA, vAsudevA jAhera karela che. Adhunika upanyAse jevI ekAkI moTI ane prativAsudevo ema tresaTha zalAkA puruSonA caritranuM kathAomAM pAdaliptasUri (trIjI sadI)nI taraMgavatI, harivarNana che. AmAM vimalasUri (1lI sadI)nuM prAkRta bhadrasUrikRta samarAIzcakahA, udyotanasUrikRta kuvalayamAlA, pahemacariu, saMghadAsasagaNa (chaThThI zatI). kRta pAkRta dhanapAla kavikRta tilakamaMjarI, varasenanI sirivAla-mayaNavasavahiDi, raviNanuM saM. padmapurANa (I. sa. 636) suMdarI kahA, mahezvarasUrinI saMyamamaMjarI, dhanapAla dhakkaDakRta sari. nATanuM saM. harivaMzapurANa (I. sa. 783), bhAvasayatta kahA Adi suprasiddha che. mahAkavi svayaMbhUnI apabhraMza rAmAyaNa, jinasenasvAmI tathA kathAke jemAM hariSeNa (10mI sadI)ne bahatkathAkeza, guNubhadrAcAryanuM saM. mahApurANa ( AdipurANu-saha-uttara prabhAcaMdra (11mI sadI)nI ArAdhanA satkathAprabaMdha, rAmacaMdrapurANu ) (9mI sadI), 10mI sadImAM AdipaMpanuM kannaDa mumukSu (12mI sadI)no puNyAzraya kathAkeza, zrIcandra paM5-bhArata', puSpadaMtanuM apabhraMza mahApurANa tathA cAmuMDa ane brahmanemidattane ArAdhanA keza, bhadrezvaranI kathAvalI rAyanuM kannaDa mahApurANa, 12mI sadImAM hemacaMdrAcArya viracita triSaSTizalAkA purUSacarita, tAmila bhASAnuM zrI tathA nAgadeva (jinadeva)nI samyaka kaumudI mukhya che. anya aneka kathAsaMgraha yA koza che. jemAM hajAro kathAo purANa, ane zubhacaMdra (16mI zakI ) kRta pAMDavapurANa prApta thAya che. paMcataMtra, siMhAsanabatrIsI, zukasaptati mukhya graMtha che. anya aneka vidvAnoe mahApurANanI racanA jevA lokaprasiddha kathAgraMthonA prAcInatama upalabdha saMskaraNe karI che. aneka tIrthakaro tathA anya keTalAka zalAkApunA * paNa jainonA ja maLyA che. keTalAka svataMtra paurANika caritro paNa racAyelAM che. varatataH pIrANika caritro athavA paurANika kAvyAnI stavyasaMpadA agaNita, lalita tathA bhaktiparaka stara saMkhyA seMkaDomAM che, paraMtu temAM 7mI sadInA jayasiMha - stotrAdi jinabhakto dvArA racAyA che. jemAM samaMtabhadranuM svayaMbhU stotra tema ja tRtividyA, devanadinuM siddhipriya naMdinuM varAMgacarita, 10mI sadImAM tirutakadevakRta tamila jIvaka ciMtAmaNi', vIranaMdi viracita saM. caMdrapramAritra, stotra, siddhasenanI mahAvIra dvArnAizikA, mAnatuMgasUrinuM bhaktAmara, dhanaMjayanuM viSA pahAra, bhUpAlanuM jinacatuM vizatimahanakRta pradyumnacarita tathA semadevasUrikRta yazastilaka stotra, amitagatinI bhAvanA draviMzikA, vADhirAjano cammu, 11mI zadInA vAdarAja dvArA racita pArdhacarita - ekIbhAva, kumudacaMdranuM kalyANa maMdira, hemacaMdrasUrinuM tathA yazodharacarita, vAdIbhasiMha dvArA racita gadyaciMtAmaNi vItarAga temaja mahAvIratotra sarvAdhika lokapriya rahetA tathA kSatracUDAmaNi, tathA kavi haricaMdavaracita dharmazarmAlyu AvyA che. zakastava, jayatihua tathA jinasenIya zrI daya tathA jIvaMdhara capu atyutkaTa racanA che. jinasahastranAma stotra paNa mahatvapUrNa mAnavAmAM AvyA che. (kavi dhanapAlakRta tilakamaMjarI kathA paNa eka zreSTha matrazAstra - je kAraNathI taMtrAcAra jainadharmanI prakRtine 2canA che. ). pratikULa che, temAM tAntrika kriyAo temaja prathAonuM lalita kAvyamAM dhanaMjayanuM dvisaMdhAna kAvya, jinasena- pracalana kyAreya nathI thayuM, paraMtu maMtrazAstrano ghaNo vikAsa svAmInuM pArdhAnyudaya, vATanuM nemAnarvANa kAvya ane thayA che ane aneka maMtra, ka95 Adi racAyelAM che. racita gAbhya rahyA che. zaka Jain Education Intenational Page #707 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha pUjA-pratiSThA sAhitya:- baneya sampradAyomAM mUrtipUjaka darpaNa suMdara graMtha che. arthAt maMdiramAgIonI saMkhyA hamezAM adhika rahI che, saMgItazAstramAM pArSadeva (13mI zatI) kRta saMgItaAthI ja jinabimba (pratimA ), vedI, maMdira AdinI samayasAra ane sudhAkalaza (14mI zatI) kRta saMgItapavidhipUrvaka prANapratiSThAnA mATe aneka pratiSThA pATha racAyA niSad ane saMgItasAra zreSTha kRtio che. che. sAthe ja devapUjA nimitte agaNita pUjApATha ane AyurvedamAM ugrAdityAcArya (lmI zatI) kalyANakAraka che. vidhAnonI racanAo thaI che. jinabhaktimUlaka kriyAkAMDaparaka A sAhitya paNa vipula che. gaNitazAstramAM mahAvIrAcArya (9mI zatI) kRta gaNitasAra saMgraha sarvoparigraMtha che. ItihAsa - atihAsika mahattavanA sAhityamAM sarvAdhika ullekhanIya che zrI hemacandrAcArya kRta pariziSTaparva jyotiSazAstramAM zrIdharAcAryanuM jAtatilaka, durgAdevanuM (12mI sadI) 13mI sadInA zrI jayasiMhasUrikata ari samucaya ane bhaTTavAsarinuM AyajJAnatilaka vastupAla-tejapAla-prazasti-kAvya, mahezvarasUrikRta kAlakA- prosaddha che. cArya kathAnaka, prabhAcandrasUrinuM prabhAvakacaritra, 14mI sadInA prANavijJAna para haMsadeva (13mI sadI)nuM mRgapakSizAstra jinaprabhasUrikRta kaha5pradIpa (vividha tIrthaka95), merujuga suMdara graMtha che. sUrikRta prabandhacintAmaNi, saMmatilakasUrikRta kumArapAla prabandha, rAjazekharakRta prabandhakoza, banArasIdAsa (17mI pradArtha vijJAnamAM Thakkara pheru (14mI sadI)ne dravya parIkSA, zatI)kRta ardhakathAnaka ane devacahna (19mI zatI ) kRta ratnaparIkSA tathA dhotAnA uttama racanAo che. temane ja kannaDa rAjAvalI kathA. vAstusAra paNa sthApatyazi95 viSayaka suMdara racanA che. rAjanItizAstramAM semadevasUri (10mI zatI) kRta A prakAre jaina sAhityakAronI racanAo vividha viSayaka, , nItivAkyAmRta ane hemacandrAcArya (12mI zatI) kRta gadya tathA padya bane rUpamAM; kAvya, campa, nATaka, AkhyAna, ahIti vagere che. varNanAtmaka, vivecanAtmaka Adi vividha zailIomAM tathA prAkRta, apabhraMza, saMskRta, tamila, telagu, kannaDa, hindI, laukika jJAna-vijJAna - A kSetranI aMtargata zabdakezomAM rAjasthAnI, gujarAtI, marAThI Adi vividha bhASAomAM dhanaMjaya (7mI zatI)nI nAmamAlA, dhanapAla (10mI zatA)nI upalabdha che. ane saMkhyA temaja guNavattAnI dRSTie jainetara pAIya larachI nAmamAlA ane hemacandrAcArya (13mI paraMparAonA bhAratIya sAhityanI tulanAmAM jarApaNu UtaratI zatI nA dezInAmamAlA ane abhidhAnocantAmaNuM nathI. eka vAta e che ke-hamaNuM jANavAmAM AvyA pramANe suprasiddha che. prAkRta temaja apabhraMza sAhityane moTo bhAga jainakRta che. vyAkaraNamAM sarvadharma (4thI zatI) kata kAtaMtra, devanaMdi tamila bhASAnA prAcIna saMgama sAhityane moTe bhAga pujayapAda ( 5mI zatI) kata jenendra vyAkaraNa, zAkaTAyana tathA keTalIka uttaravatI' uttama racanAo paNa jene dvArA ja pATyakIti ( 9mI zatI)nuM ameghavRtti saha zabdAnuzAsana racAyelI che. kannaDa sAhityane to zarUAtathI laI 16-17mI ane hemacandrAcArya (1ramI zatI) kRta laghuvRtti-madhyamavRtti zadI (I.sa. ) sudhIne moTo bhAga temaja sarvottama aMza -bahavRtti-laghunyAsa ane bannayAsa Adi sahitanuM jene dvArA ja praNIta che. siddhahema zabdAnuzAsana vagere mukhya che. A nibaMdhamAM je racanAono ullekha karavAmAM Avyo kAvyazAstramAM vAbhaTanuM kAvyAnazAsana ane chaMdazA- che te potapotAnI rIte viSayavastunA zreSThatama udAharaNa stramAM svayaMbhU chanda (bhIzatI), jayakIti (11mI zatI )nuM che, te prAya: sarva prakAzita paNa thaI cUkela che. temAMthI ghaNA chandana-zAsana, nAgavarmana kannaDa chandAsmRdhi, hemacaMdrA- graMthA evA che ke jenA para Adhunika yugamAM vizeSa cAryanuM kAvyAnuzAsana ane IdAnuzAsana ane vAlmaTanuM adhyayana ane zodhakhALapUrNa prastAvanA ane zodhaprabaMdha chaMdAnuzAsana zreSTha racanAo che. paNa lakhAyA che, temaja lakhAI rahyA che. A sivAyanI paNa jenabhAratImAM hajAro racanAo che. pITarasana ane bhaMDAraalaMkArazAstramAM vAgabhaTanuM vAbhadAlaMkAra (12mI zatI) karakRta AdinA riporTo, jinanakoza (vekarata) tathA hemacandrAcArya kRta alaMkAracUDAmaNi, ajitasena (12mI vibhinna jaina bhaMDAronI je sUcio prakAzita thayela che, zatI) kRta alaMkAra ciMtAmaNuM ane vijayavaNI nA 2 go tenAthI te graMthanI saMkhyAnuM anumAna karI zakAya che. aneka rAvacandrikA uttama che. jainazAzvabhaMDAronI sUcio te hajI sudhI prakAzita paNa nATayazAstramAM rAmacandrasUri (12mI zatI) kRta nATaya thaI nathI. lakhAyA che tevuM karavA nika yugamAM Jain Education Intemational Page #708 -------------------------------------------------------------------------- ________________ RamesterRRESTERNa m assis:MERELATED RESERe maLe nuM pratIka je jainonA prAraMbhamAM levAmAM Ave che tenAM nAnA naM jIjala che. Thaga thanA aMzanuM nAma keTaloga prahano je rIto saMzA kramAMka pRSTha paragaNyo che che tenuM Alekhana | | 448 | nizIthastracUrNiviMzodezaka - 23 01. vyAkhyA nizIthastra (nisIhasutta) 2 // 7 // . kalpasUtra kalpamaJjarI sahita 127 / 11 e I 7 // nizIthasUtra | 4 // 6 // | nizIthastravizeSacUrNa (nisI 15 | e 7 // . hasuttabisesacuNiM) dazAzrutaskandhasUtra (dasAsu- 1 | 5 6 7.| yavaMdhasutta) dazAzrutaskandhasUtra sandehaviauSadhI (kalpasUtra- 65 5 6 // . panjikA) kalpasUtra 183 || e 67. kalpasUtra kalpakiraNAvalIsahita |1111 00. (11)/ 452 / vyavahArasUtra (yavahArasutta) | 38 | // 6u.. (12) 515) kalpasUtra kalpadIpikAsahita 118 // // 7 // . 512/ EMAMANGaane (zrI jaina sAhitya vikAsamaMDaLa vilepAralA muMbaInA-saujanyathI ) D Jain Education Intemational Page #709 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainakathA sAhityasvarU5 -eka dASTapAta saMskRtamAM svarUpanI dRSTie sAhityanA vibhinna svarUpe para ghaNI carcA thayelI che : kAvya prakAra nirNaya kAvya AleAcanAnu eka Avazyaka aMga che. tenI paribhASA Terminology-ane prakAra nizcaya-ClassificationkoI paNa viSayanA vivecana mATe ane tenA vaijJAAnika anusaMdhAna mATe apekSita che. tethI temAM kAvyenA prakAra para paNa vividha dRSTikoNathI vicAra karavAmAM AvyA che. kAvyanA prakArAne vicAra karatAM saMskRta ala kArazAstramAM, zailI, bhASA, indriyagamyatA AvA aneka mAdhyamA dvArA kAvya prabhedonu AyeAjana thayeluM che. alaMkArazAstranA A kAvya prabhedonuM sUkSma avaleAkana karatAM spaSTa jaNAya che ke tenA mULamAM alaMkAra sa`pradAya, rIti sa.pradyAya jevA sa'pradAyeA che; paraM'tu dhvani sa`pradAyanI sthApanA pachI bhASA, zailI vagere bhedo gauNu banI gayA. chatAM paNa dhvanyocAya Anadavane kAvyAnA bhedo pUra vicAra karyAM ja che. tenI dRSTie - (1) saskRta - prAkRta apabhraMza bhASA nibaddha muktaka (2) sandrAnitaka (3) vizeSaka (4) kalApaka (5) kulaka (6) paryAyabaMdha (7) parikathA (8) kha'DakathA (9) sakalakathA (10) sabaddha (11) nATaka (12) akhyAyikA(13) kathA vage2e che. ahIM mAtra kathAsvarUpanI vicAraNA abhapreta hAvAthI anya prabhedonA UMDANamAM javuM niraka che. have kathAnI bAbatamAM jaina dRSTikANu vicArIe. jainAe kathAnuM vargIkaraNa karavAmAM AgavuM dRSTi'du apanAvyuM che. hemacaMdrAcArya sa`skRta prAkRta - apabhraM'zaA tamAma bhASAomAM kathAnuM astitva svIkAryuM che. paraMtu kathA mATe gadya-padyanA bheda svIkAryA nathI. bhAmahe anya khAkhatAmAM na paDatAM bhASAbhedane ja kAvyabheda gaNyA che. Ama jo bhASAbhedanA vicAra na karavAmAM Ave te| ane saMskRta - prAkRtakathA sAhityanuM sahaastitva svIkAravAmAM Ave to bhAratIya kathA sAhitya lagabhaga be hajAra varSa jeTaluM prAcIna che. bIjI rIte joI e tA saMskRtamAM alaMkArazAstra jevA lakSaNAtrathA jovA maLe che. tevA prAkRta sAhityamAM jovA maLatA nathI. pariNAme prAkRta kathA sAhityanA svarUpa vize cAkkasa khyAla AvatA nathI; para`tu jaina dharma sAhitya ane jaina kathAomAM ravarUpanI Jain Education Intemational DA. prahlAda ga. paTela. dRSTie nahIM paNa tenA AMtarika viSaya-vastu para AdhArita kathAbhedo jovA maLe che. viAdanA mukhya pAMca vibhAgAmAM " anuyAga" eka mukhya vibhAga che. enA prathamAnuyAga, karaNAnuyAga, dravyA nuyAga--A cAra prakArAmAM prathamAnuyAga ( athavA dharma kathAnuyAga )ne mukhya mAnavAmAM Ave che. prathamAnuyAgamAM dharma - kathAnuyAgamAM sadAcArI evA vIra puruSAnA jIvanacaritro hAya che, eTalA mATe jaina sAhityamAM A ja prakAra mahattvapUrNa che. ' dazavaikAlika niyukti 'mAM kathAnA bhedomAM akathA, kAmakathA, dharmakathA ane mizrakathA ane puruSAnirUpaNanA bhedathI cAra bheda pADayA che. A kathA bhedone haribhadrAcArye paNa " samarAccikahA 'mAM svIkAryA che; paraMtu udyotanasUrie akathA ane kAmakathAnI pahelAM dharma kathAnA ullekha karIne dhama kathAne prAdhAnya ApyuM che. A uparAMta temaNe graMthAraMbhe ja " kuvalayamAlA " che.--jevA ke sakalakathA, khaMDakathA, ullApakathA, parihAsa ne " sa'kINu kathA " kahI ne kathAnA pAMca prabhedo noMdhyA kathA ane sa`kI kathA. hemaca`drAcArya kathAomAM sakala kathAnA ullekha karyo che ane anya kathAo karatAM sakala kathAnu gaurava svIkAryuM che". udyotanasUrinI bIjI kathAvizeSatA e che ke temaNe sa'kIrNa kathAnuM mahattva svIkArIne " kuvalayamAlA "ne saMkI NukathA gaNAvI che. uparAMta dharma kathA, arthIkathA ane kAmakathAne saMkINu kathAnA bheda mAnyA che. 11 paraMtu 'dazavaikAlika jevA graMthAmAM puruSArtha -catuSTayIne AdhAre temane sINuM kathAnA nahIM; paraMtu kathAnA bheda tarIke svIkAryA che. A uparAMta siddhA e upamitibhavaprapa`cAkathA 'mAM kathAnA bheda-prabhedonA ullekha karatAM dharma, artha, kAma ane A traNenA mizraNarUpavALI saMkIgu kathAnA prakAro gaNAvyA che.12 ane temAMye aneka rasayukta ane tritra prAptinA sAdhanarUpa hovAthI tene vizeSa mahattva Apyu che. Ama kathAnA prakArAnI carcA jaina prAkRta - sa`skRta kathAo uparAMta AgamagraMthAmAM paNa jovA maLe che; paraMtu jainakathA graMthomAM moTe bhAge sarasamayA ane traNe puruSArthanu nirUpaNu karanArI kathAnuM-saMkIrNa kathAnuM vizeSa gaurava che, tema Agama graMthAmAM dharmakathAnuM mahattva svIkArIne tenA Page #710 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 65 jenaratnaciMtAmaNi aneka upaprakAronI carcA thayelI che, eTaluM ja nahIM paraMtu saMyamamAM bAdhaka, cAritra dharma viruddha kathAne "vikathA" kathAnA tyAjya prakAronI carcA jovA maLe che. kahevAmAM Ave che. vikathAnA cAra bheda che. "sthAnAMgasUtra"mAM kathAnA traNa prakAro mAnya karIne (1) strIkathA (2) bhaktakathA (3) dezakathA (4) rAjakathA.17 (1) arthakathA (2) dharmakathA (3) kAmakathA 3-uparAMta A pratyekanA paNa prabheda pADIne vigate carcA karI che. dharmakathAnA upaprakAro darzAvyA che. tene kAThe A pramANe strI kathAnA cAra bhedoH (1) jAtikathA (2) kulakathA (3) banAvI zakAya. rUpakathA (4) vezakathA, bhaktakathAnA cAra bhedo : (1) AlAkathA 14 pakathA (2) nirvApakathA (3) AraMbhakathA (4) niSThAnakathA. dezakathAnA cAra bheda: (1) dezavidhikathA (2) dezavikalpa kathA (3) dezachaMdakathA (4) dezanepathyakathA. rAjakathAnA cAra arthakathA dharmakathA kAmakathA bhedaH (1) rAjAnI atimAnakathA (2) rAjAnI nirmANakathA (3) 2jAnA baLavAhananI kathA (4) rAjAnA keza ane kaThAranI kathA.18 A dareka vikathAnuM vivecana "nizIthaAkSepiNI vikSepiNI saMveginI nivedinI cUNimAM jovA maLe che. kathAne vikathA kahevAmAM Ave che. kAraNa ke strIkathA 1 AcAra 1 sva-para samaya 1 Ihaloka 1 Ihaloka 2 vyavahAra 2 para sava samaya 2 paraloka 2 paraloka karanAra ane sAMbhaLanArane te meha utpanna kare che; tethI 3 prajJapti 3 samyakRmithyAtva 3 svazarIra 3 devAdi lokomAM niMdA thAya che. sUtra ane arthajJAnanI hAni thAya 4 dRSTivAda mithyAtva-samyakatva 4 parazarIra 4 tiryaMcAdi che, brahmacaryamAM doSa lAge che ane strIkathA karanAra saMyama mAMthI paDe che, tathA kuliMgI thAya che tathA sAdhuvezamAM rahIne - jinasenAcAryuM paNa "mahApurANa"mAM kathAnA bhedomAM paNa anAcAranuM sevana karanAra thAya che.19 bhaktakathA yA pitAnuM maMtavya rajU karatAM Ama kahyuM che-mokSa puruSArtha AhArakathA karavAthI snAyune gRddhi thAya che ane Asaktine mATe upayogI hovAthI dharma, artha tathA kAmanuM kathana karavu doSa lAge che. lokomAM carcA thAya che ke A sAdhu ajitetene "kathA" kahe che; ane jemAM dharmanuM vizeSa nirUpaNa ndriya che. Ama AhAramAM sAdhune aneka doSa lAge che. 20 karavAmAM Ave tene buddhimAno "sakathA" kahe che. dharmanuM phaLa | dazakathA karavAthI vizeSTa deza pratye rAga yA bIja ApavAmAM artha ane kAmanuM varNana karavAnuM kathAmAM deza mATe aruci thAya che. rAgadveSathI karmabaMdha thAya che. abhaSTa che, paNa je artha ane kAmanI kathA dharmarahita hoya to tene "vikathA" kahe che. A uparAMta jinasenAcArye svapakSa - parapakSa vagere aMge vivAda thAya che...... AkSepaNI, vikSepiNI, saMveginI ane nirvedinI evA A dezakathA paNa aneka prakAranA doSanuM kAraNa bane che. cAra prakAranA kathAbhedo paNa mAnya rAkhyA che. rAjakathA paNa doSanuM kAraNa che. 21 upAzrayamAM beThelo pitAnA matanuM rathApana karavA mATe AkSepiNI, mithyA- sAdhu rAjakathA kahetA rAjapuruSanA manamAM vicAra Ave tvanuM khaMDana karavA mATe vikSepiNI, puNyaphaLa svarUpa vibhUtina ke A vAstavamAM sAdhu che ke nahI ? kathA sAMbhaLIne varNana karavA mATe saMveginI ane vairAgya upanna karavA mATe koI rAjakumAramAMthI dIkSata thayela hoya te tene pUrvanA nivedinI kathA kahevI joIe. 15 bhego - vilAsenuM smaraNa thAya che mATe rAjakathA tyAjaya che. 2 2 Ama purANo-mahAkAvyo jevA graMtho paNa kathAnI carcA kare che.16 A uparAMta jaina kathAonI vadhu vicAraNA karatAM Ama kathA - vikathAonI vicAraNA mAtra AgamagraMtho temAM mAtra saMkIrNakathA ke dharmakathAnA bheda-prabhedo ja mAtra ke saMskRta - prAkRta mahAkAvyomAM ja nathI; paraMtu purANa nathI varNa yA; paraMtu jIvanamAM kaMI kathAo hoya che tenI jevA sAhityika prakAromAM paNa cheka seLamI sadI sudhI paNa sUkama vicAraNe aneka AgamagraMthomAM ane paravata | UtarI AvI che. vi. saM 1608mAM zumAracaMdragaNue kathAo tathA purANomAM jovA maLe che. AvI heya kathAonI pAMDavapurANa"nA, prathama sargamAM sakathA - vikathAnI sau prathama vicAraNA "nizIthacUrNimAM karavAmAM AvI che. je carcA karI che. 23 -A vicAraNA pAchaLa khAsa to jaina paraMparAnuM jIvana Ama kathAomAM ke anya purANa - mahAkAvyomAM A pratyenuM dRSTibiMdu ja javAbadAra che. ane A sarva prabhedo kathAcarcA eka paraMparA banI gaI hatI ke kema e spaSTa koI lakSaNa graMthane AdhAre nathI paDyA; paraMtu Agamana thatuM nathI; kAraNa ke jaina sarjanomAM keI lakSaNagraMthanI upadezanI prabaLa paraMparAmAMthI uddabhavyA che. asara nathI; ane te uparAMta gujarAta, rAjasthAnanA aneka carcA karaNa"nA, mAM karavAmAM AvI pI.cAraNa pAchaLa khAsa Jain Education Intemational Page #711 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 657 bhaMDAromAM jaina manivarone hAthe lakhAyelI AvI keTalIye mativALo hoya, tevA suguru pAsethI kathA sAMbhaLavI joIe. katio aprakaTa avasthAmAM paDI che; keTalIka kALanA gartamAM A sivAya, kathA-AkhyAyikA jevA bhedo, bhASA, nAza pAmI che. tethI cokkasa tAraNa kADhavuM to mukela che; svarUpanI dRSTie saMskRta alaMkArazAstranA graMthomAM nirUpAyA paraMtu A prathA sarvamAnya evI dhAraNuM karavI kaMI che. hemacaMdrAcArye kathA, AkhyAyikA, uparati, upAkhyAna, atizayokti nathI; kemake vardhamAnasUrinI vi. saM 1140 AkhyAna, nidarzana, pravahilakA, matalikA, maNilyo, nI eka aprakaTa kati " maneramAM kahAnI zarUAtamAM parikathA, khaMDakathA, sakalakathA, upakathA, bahatkathA vagere A kathAcarcAno nideza jovA maLe che. 14 temAM dharma bhedo temanA " kAvyAnazAsana'mAM noMdhyA che. 25 AnaMdavardhane paNa "davanyAlaka"mAM kAvyaprabhedonuM vargIkaraNa ApatAM muktaka, saMdAnitaka, vizeSaka, kalApaka, kulaka, paryAyabaMdha, parikathA, sakalakathA, khaMDakAvya, sargabaddha, abhineya (nATaka ) AkhyAyikA, kathA, caMpU jevA aneka prakAro pADyA che. 26 Ama alaMkArazAstranI dRSTithI udyotanasUrie paNa racanAne AdhAre sakalakathA, khaMDakathA, ullApakathA, parihAsakathA ane saMkIrNakathA evA pAMca bhedo ravIkAryA che.27 A uparAMta "samarAIvaccakahA" ane "lIlAvatI kathA" jevA kathAgraMthomAM pAtronI dRSTie paNa kathAbhedo vicArAyA che; jevA ke divyakathA, mAnuSakathA, divyamAnuSIkathA vagere. "bahatakathAkeza"mAM paNa vaNya viSaya ane zilInI vizeSatA-e be tattvone AdhAre Do. A. ne. upAdhyAye samagra jainakathA sAhityanA pAMca prakAre pADyA che. (1) prabaMdha paddhati - jemAM zalAkA puruSonAM caritro. (2) tIrthaMkaro yA zalAkA puruSamAMthI eka vyaktinuM vistRta varNana. (3) raMgadazI - romenTika dharmakathAo. (4) ardha atihAsika dharmakathAo. haMsavAhinI (5) upadezaprada kathAono saMgraha-kathAkoza. 29 kathAnA zrotA ane vaktA aMgenI paNa carcA che. sAMbhaLanAra have AgaLa joyuM tema jaina sarjakoe pADelA kathApariSada jaghanya, madhyama ane utkRSTa ema traNa prakAranI bhedonuM vibhedaka tava saMskRta alaMkArazAstranI paraMparAmAM hoya che. durvidagdhone kathA kahevI na joIe. vaLI dharmakathA nathI paNa je jaina-zramaNa saMskRtinI jIvana pratyeno abhigama kevI vyakti pAsethI sAMbhaLavI joIe tenI paNa carcA che temAM raheluM che. pariNAme ja samagra prAkRta sAhityamAM karelI che. utsarga ane apavAdane jANanAra, zatrumitra AvA bheda prasthApita karanAra eke lakSaNagraMtha na hovA tarapha samabhAvI, saMsAreDhegI, dharmamAM sthira tattvavinizcayI chatAM ye udyotanasUri, haribhadrasUri ane lIlAvatI kathAkara Jain Education Intemational ducation Intemational Page #712 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pacarcA eka agatane aMte Do. vakhata kavi jevA kathAka 658 jenaratnaciMtAmaNi uparAMta Agamagra ane purANa - mahAkAvya sudhI A kaI vaidya amRtasvarUpa auSadhathI dUra rahenAra rogIne manavarUpacarcA eka paraMparAnA rUmamAM UtarI AvI che. pasaMda auSadha zabdatAthI potAnI davA pAI de che evI rIte kAmakathAmAM tamaya banelA mANasane zaMgAranA bahAnAthI A paraMparAnA UMDA adhyayanane aMte Do. nemicaMdra zAstrIe prAkRta kathAonA bhedo ane lakSaNo upara vistRta potAnI dharmakathA saMbhaLAvavAmAM Ave che.34 carcA karI che.30 Ama te Do. zAstrInA adhyayana kSetramAM siddharSi jevA kathAkAre "upamitibhavaprapaMcAkathA"mAM prAkata kathAo ja che, paraMtu saMskRta jaina kathAomAM ane artha ane kAma puruSArthone potAnI kathAmAM sthAna ApyuM prAkata jena kathAmAM AMtarika svarUpanI dRSTie keI che. 'upamatibhavaprapaMcAkathA"nA prathama prastAva-pIThabaMdhamAM bheda nathI. kopanaya ativistAra sAthe ApatAM kAma-Asakta jIvane - dharmakathAnA cAra bhedo che te uparAMta cAre puruSArthonuM dhImedhIme dharmakathA tarapha vALavA mATe kAmakathAnuM nirUpaNa jenI aMdara mahattva che tevI "saMkIrNakathA"nuM paNa prAkRtamAM upayogI mAnyuM che ane vasudeva hiMDIkAranI jema svIkAryuM che ke ajJajIne dharmAbhimukha karavA mATe artha ane kAma mahattava svIkAravAmAM AvyuM che. kAraNake anubhUtionI saMpUrNatA ane abhivyakti kSamatA AvI saMkIrNakathAomAM 33 ja puruSArthonuM nirUpaNa jarUrI che.36 ja jovA maLe che. Ama kathAonA bheda-prabhedanI vibhAga dRSTie jIvananI dareka saMbhAvanA jemAM jovA maLe che tevI vicAraNAnuM samApana karatA pahelAM Do. vAsudevazaraNa agra vAlanuM vagIkaraNa paNa vicAraNIya che. temanA mate jaina dharmakathA paNa lakSaNanI dRSTie saMkIrNa kathA ja che. eTaluM kathAono bhaMDAra vizALa che; tene nizcita rUpamAM vibhakta ja nahIM paraMtu jena sajAe saMkIrNa kathAnuM vizeSa gaurava karo saraLa nathI, paraMtu vidvAnoe kathAnako, pAtro ane paNuM karyuM che. udyotanasUrie tene sarvaguNayukta kathAprakAra uddezya pramANe kathAonuM vargIkaraNa karyuM che. "dIrghanikAya"nA tarIke zaMgArayukta, guNavAna keIka yuvatI jevI manahara brahmajAlasuttamAM eka sthaLe kathAonuM vargIkaraNa thayeluM che te A pramANe cheH saMskRta kathA "kAdaMbarImAM paNa kavi bANe suMdara kathAne (1) rAjakathA (2) corakathA (3) mahAamAtyakathA (4) navavadhUnI upamA ApI che.32 senAkathA (5) bhavyakathA (6) yuddhakathA (7) annakathA (8) A ja rIte jotAM vikathAonA varNananA mULamAM Do. pAnakathA (9) vastrakathA (10) zayanakathA (11) mAlAkathA jagadIzacaMdra jananuM maMtavya noMdhapAtra che. temanuM maMtavya che ke (12) gaMdhakathA (13) jJAtikathA (14) yAnakathA 48 kAlAntare dhIme dhIme bauddha zrama agya kathAo tarapha (15) grAmakathA (16) nigamakathA (17) nagarakathA AkarSita thavA lAgyA ane pariNAme AcAryoe vikathAo (18) janapadakathA (19) strIkathA (20) purUSakathA (21) tyajavAno Adeza Apavo zarU karyo. bauddhasUtromAM kahyuM che zUrakathA (22) vizikhAkathA (bajAruM gepa) (23) kuMbha ke bauddha bhikSu ucca zapda karatA, mahAzabda karatA; rAjakathA, sthAnakathA ( panaghaTanI kathAo) (24) lokAkhyAyikA - cArakathA, janapadakathA, strIkathA vagere prakAranI nirarthaka samudrAkhyAyikAo vagere. 37 kathAomAM magna rahetA, tyAre gautama buddha A kathAnA Ama jaina sAhityamAM saMskRta-prAkRta baMne bhASAonI niSedha karavAno upadeza Apyo hato."33 kathAo para alaMkArazAstra jevA lakSaNagraMthono prabhAva paraMtu jene prAkRta-saMskRta kathAonI saMkIrNatA jotAM, paDyo nathI, chatAM ye svarUpanI daSTie temAM jovA maLatA temAM nirUpita cAra puruSArtha saMbaMdhI dRSTikoNa jotAM dharma vizALa vaividhya ane sUkSamatA noMdhapAtra che. kathAomAM zRMgAranuM tatva svIkArAyuM che; chatAM temano abhigama bauddha vikathAonA prakArane nathI e vAta spaSTa saMdarbho che. jena kathAomAM sAmAnyatayA zuMgAra varNana niSidhya jevuM hovA chatAM ya aneka dharmakathAo gAyukta-prema. (* (1) dde|. satyatratasiha hindI kAvyaprakAza-bhUmikA pR. 49 varNanothI maMDita che. vasudeva hiMDakAranuM maMtavya che ke- (2) - gADha 1. pari. 22 laukika kAmakathAo sAMbhaLIne leke ekAMtamAM kAma (3) mAmada : kAvyAsTAra 6-28 kathAomAM rasa le che - temane saddagatie laI janAra dharma (4) hemacaMdrAvAya - kAvyAnuzAsana 8-1 kathAo sAMbhaLavAnI IcchA paNa thatI nathI. jevI rIte javarathI pIDita vyaktinuM mukha kaDavuM banI jAya che tene (6) pAnavardhana : devenyAya 3-rU. goLa ke sAkara paNa kaDavI lAge che...eTalA mATe jevI rIte (6) kSAnA divyA. 8-8 Jain Education Intemational Page #713 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAM samagraMtha (7) DA. jagadIzacaMdra jaina prAkRta jana kathA sAhitya pR. 8 (23) zabhacaMdra pAMDavapurANa 1-62-63 (8) dazavakAlika sUtra Agamodaya samiti. de. lA. jaina purata. sUrata (24) vardhamAnasUri-manoramA kahA-prArabha 46-51 lA. da. bhA. pR. 902-110 sa. madira, ahamadAvAda aprakaTaka ti pA. na. 27 (9) samarAiccakahA-saskRta chAyA-bhagavAnadAsa pR. 3 atra sAmA- (25) hema. kAvyA. a. 8 nyata : ...sa'kIrNa kathA ca kuvalayamAlA 4-5. (26) Ana davardhana dhvanyAloka u. 3. cau. pR. 282 (10) hema. kAvyAnuzAsana a0 5. sU. 9-10 (27) kuvalayamAlA bhA. 1-4-7 (11) kuvalayamAlA-8 (28) samarAiccakahA sa'. chAyA bhUmikA pR. 3 lIlAvatIkathA gA. (12) upamitibhavaprapa'cAkathA-pIThikA 1-25 ejana 1-32 36- divyAM, divvamANusI ca tathA(13) sthAnAMgasUtra u. 3. sU. 189 atthakahA, dharma kahA, kAmakahA (29) A0 ne0 upAdhye bahatkathAkoza-prastA. pR. 35-38 (14) 4.5DiyA sA-yuvasayamAlA surAtI manu. (30) nemicaMdra zAstrI haribhadrakA prAkRta kathAsAhityakA Alo. daSTipAta pR. 18 itihAsa pR. 105-120 (15) jinasenAcArya mahApurANa-bhA 1. pa. 1. lo. 135-136 (31) kuvalayamAlA 4-13 (16) tatrava 1. 119-120 (32) kAdaMbarI prA. 8 (17) sthAnAMgasUtra 4. u. 2. sU. 282 (33) jagadIzacadra jaina-prAkRta jaina kathA sAhitya pR-11 (18) sthAnAMgasUtra 4 u02-TIkA. (34) vasudevahi DI bhA-2 puNyavijaya hastaprata pR-3 (19) nizItha cUrNi. u. 1 gAthA 121 (20) , , , , 124 (35) upabhiti. pIThavadha(21) , , , , 127 (36) -jagadIzacaMdra jaina / (22) , , , , 130 jana kathAokAM sAMskRtika adhyayana-pa. 33 se udhdrata soLavidyAdevAo rohiNI prazasti Jain Education Intemational Page #714 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vitarAga jinadevatAonA ATha pratihAro A pramANe - Indra, Indrajaya, mAhendra, vijaya, dharaNendra, pAka, sunAbha, suradundubhi je nagara vagere tema ja pura ane gAmamAM vidane nAza karanArA jANavA. jina aSTadika pratihAro - pUrve gaya INDRAJAYA pUrva phaMdra INDRA jaLa AS A aferu fasa VIJAYA GT HTET MAHENDRA Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #715 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina pratihAre jaina pratihAra para che praka vA AN ' je. nA. 7. ( rahe. Jain Education Intemational Page #716 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jena sAhityamAM buddhicAturyanA kathAghaTako zrI. pannAlAla rAkalAla zAha AjanA yugane anurUpa navalikA ane mane vizleSaNa te dezanA lokonuM na banI rahetAM, AkhA vizvanuM, samasta karatI navalakathAo taraphanI abhiruci ane lokaci A mAnavasamAjanuM sAhitya banI jAya che. zIrSaka vAMcI ema mAnavA kadAca prerAze ke, "haze! vaLI have ApaNe buddhikauzalyanI vAta joIe; akabara-bIrabalanA cAturyanI vAto ! bIjuM zuM vaLI ? AzvAsana kathAo : kathA sAhitya jIvanarasa che. yuge yuge enI Dhabe AvazyakatA pramANe navAjavAmAM Ave che. yugeyuganI emAM priyajananA mRtyuthI zokamagna mAnavIne mRtyu Avazyaka lAkSaNikatA hoya che. Ama chatAM, ApaNA prAcIna madhyakAlIna che. A vAta sAvana * che. e vAta sAMtavana ke dilAse ApavAthI sIdhI rIte kathA sAhityamAM keTalAMka evA to che, je Aje paNa samajAtI nathI, tyAre yuktipUrvaka ene e vAta samajAvavI preraka bane che, upayogI bane che ane jemAM vArtArasa akabaMdha paDe che. Avo prasaMga ApaNA saunA jIvanano paDagho pADe jaLavAyelo che. paNa mAtra e viSayamAM rasa dharAvatA vAcaka che. jAtakakathAmAM AvatI vAto ApaNe emAMthI joIe varganI ja UNapa che. e aMge . harivallabha bhAyANI putranA avasAnathI zokamagna kRSNa sAva sUnamUna thaI nedhe che tema, "ApaNe tyAM bhUtakALanAM bhASA, sAhitya jatAM, tene bhAI dhata paMDita gAMDapaNane DhAMga karI " sasaluM', ane saMskRtinA abhyAsa ane saMzodhananI achata vadhatI "sasaluM' ema pokArato bhame che. kRSNa ene e bArAmAM jatI lAge che. e jotAM, bIka rahe che ke e viSayanuM game pUche che eTale paMDita kahe che ke, "mAre caMdramAM raheluM tevuM lakhANa tadaviddanuM lakhANa gaNuI jAya-ne sAthe ene sasaluM joIe che." kRSNa ene samajAve che ke, "bhAI! vAcaka zodhavo paDe-e samaya dUra nathI." tuM te sAva azakya vastunI mAMgaNI kare che !" ApaNuM kathAsAhitya eTaluM vizALa che ke jIvananA badhAM dhata paMDite vaLato javAba Apyo : "marelA putranI pAsAMne te AvarI le che, ane anubhava nItaratI bAnImAM pAchaLa zoka na choDato evo tuM tene pAcho meLavavAnI ApaNane jIvananA mUlyo pIrasI zake evI ucca kakSAe AzA rAkhe che e paNa eTalI ja azakya vAta nathI zuM?" lakhAyelI che. akabara bIrabala, bhejarAjA ke vikamaditya, pratyuttarathI kRSNanI AMkha UghaDI jAya che. maMtrI abhaya ItyAdinI asAdhAraNa buddhicAturyanI vAte bIjI eka kathAmAM putra avasAnathI vyathita strIne tathAgata bAju para rAkhIe te paNa sAmAnya mANasanA jIvananA je gharamAM keAInuM ya mRtyu na thayuM hoya, e gharamAMthI prasaMgomAMthI navanItarUpe tAvIne, rasabhaMga thavA dIdhA vinA, rAInI mUThI lAvavAnuM kahe che. zAkamagna eN ghera ghera jAya ApaNA sAhityasvAmIoe kathA gUMthI che, ane emAM che. paNa siDane ghera satya to thayuM ja hoya che. eTale vAstajIvananA kaTapraznone buddhikauzalya dvArA ukela sUcavI vika paristhiti samajAtA zeka choDI de che. jIvana ghaDatarano rAha cIMdhyo che. ane ethI ya vadhAre asAdhAraNa buddhipratibhA-sAketaApaNu kathA sAhityanI bIjI viziSTatA e che ke ene nagaranA priya mitra zreSThinI putrI suMdarInI vAtamAM che. tenA lagna sImAbaMdhana nathI. je eka prajA mATe satya che, eTaluM ja zramaNa zreSThinA putra priyakara sAthe thAya che. devavazAta priyaMkara e bIjI prajA mATe paNa hovAnuM ja, eTale ApaNu kathA avasAna pAme che, paNa suMdarIne e vAta nAmaMjUra che, eTaluM sAhitya "videzapravAsa kheDyo che ane mULakathAmAMthI ja nahi duniyAdArInA DAhyA mANaso ene mane lAge paradezanA vAtAvaraNane anurUpa kathAnuM rUpAMtara-ghaDatara thayuM che. eTale priyaMkaranA mRtadehane laI e smazAnamAM vAsa kare che, ane e vAta paradezanA prajAjIvanamAM sthAyI thaI che. che. karuNA ane duHkhanI avadhi ADo AMka AvatAM zreSTie te eTalA mATe ke lokasAhitya ane lokakalAmAM te te madanarAjAne toDa lAvavA vinaMtI karI. rAjaputra anaMgarAja samAjanA bhAvavAhI jIvananuM amuka pramANamAM sAcuM e bIDuM jhaDape che. pratibiMba jhilAya che, ane AvuM sAhitya amuka dezanuM ke svarUpavAna yuvatIno mRtadeha laIne e paNa samazAnamAM 1. juo : zodha ane svAdhyAyaH nivedana pRSTha pa. vase che. potAnI patnI-mAyAdevIne marI gayelI jAhera karanAra Jain Education Intemational Page #717 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha DAhyA lokothI bhAgIne e smazAnamAM Avyo che evuM e potAnA putra vikramacaritranA lagna enI sAthe kare che. ekasaMdarIne kahe che. dhIme dhIme banane vacce - suMdarI ane bIjAne maLavA detA nathI ane nagara bahAra ekadaMDiyA anaMgarAga varace - vizvAsanuM vAtAvaraNa jAme che. aMte eka mahelamAM tene rAkhe che. A mahelamAMthI bahAra nIkaLI zake divasa lAga joI anaMgarAge banne mRtadehe kuvAmAM pheMkI nahIM evI vyavasthA hatI. " nArIzakti ajoDa ane apUrva kahyuM ke ApaNI gerahAjarImAM mAyAdevI ane priyaMkara nAsI che e pUravAra karavA tAre bALaka sahita mane maLavAnuM che. gayA che ane suMdarIne na UtarI gaye. premanI divAla ema thaze tyAre tAro chuTakAro thaze." vajAthI paNa majabUta hovA chatAM bevaphAInI AzaMkA samI tyAra bAda vaNikanyA dAsI mAraphata potAnA pitAne nAnI kAMkarI AgaLa e TakI zakatI nathI. A vAtane vITI mokale che. vITImAM saMdeza hoya che. tadanusAra bhoMyaruM kendramAM rAkhI anaMgarAje yukti racI ane suMdarIne zoka banAvavAmAM Ave che. e bheMyarA vATe bahAra nIkaLI, mukta karI.2 sAbaliyaNa banI vikramacaritrane mohAMdha karI saMga kare che paDakAra jhIlatI kathAo : ane putra meLave che. AbhUSaNa-vastro nizAnIrUpe meLave che. strInuM abhimAna - mAnI lIdheluM ke vAstavika - toDavA bIjI vakhata jogaNI banI saMjIvana-vidyAnA lebhI vikamamATe pati taraphathI strIne potAnuM sAmarthya pUravAra karavAne caritrane phasAvI raMga kare che ane putra meLave che. tema ja paDakAra pheMkAya che, tyAre strIe paDakAra jhIlI laI potAnI dhanadolata paDAvI le che. caturAIthI ane dakSatAthI e pramANe pUravAra karI Ape che. pachI kazuM ja na jANatI hoya e rIte mahelamAM pAchI bAramI zatAbdImAM lakSamaNugaNie racelI 'supAsanAha rA, phare che. aMte vAtane ghaTasphoTa thatAM vaNikanyAne Adara apAya che. 4 caritra 'mAM, 'padArAgamanaviramaNa vrata viSaye anaMgakIDAaticAre dhanakathAmAM I. sa. 1443mAM ( vi. saM. 1499) saMketa : mAM paM. zrI zubhazIlagaNie racela, 'vikramacaritrama"mAM kavi vetAlapacIzImAM vetAla rAjAne samasyAga kathAo zAmaLakRta siMhAsana batrIzI"nI 29mI "strIcaritra' nI kahe. kathAne aMte prazna mUke. vikrama enI asAdhAraNa buddhithI vArtAmAM, siMdhanI madhyakAlIna vArtA "birasiMga" ane suMdara- 2 -suda- tenA pratyuttara Ape. paNa atre ApaNe enA buddhikauzalyanI bAInI vArtAmAM, vi. saM. 1747mAM racAyela abhayama che vAta nathI karavI. paNa samasyAga kathAnA nAyaka-nAyikAnA kRta "mAnatuMga-mAnavatI caupaImAM ane pazcima sAhitya mitranI buddhipratibhA ApaNe jevI che. mAM kezinA "DekAmero"nI trIjA divasanI navamI vArtAmAM upara jaNAvelI kathArUDhi najare paDe che. "mAnatuMgamAnavatI nAyaka-nAyikAnuM milana karAvavA ApaNI kathAomAM caupaI" parathI ApaNuM zrI yogendra desAIe "mAna saMketane sAro upayoga thayo che. sAMketika bhASA agara apamAna" nRtyanATikA utArI che. sAMketika ceSTAnuM mAdhyama buddhikauzalyanuM udAharaNa e rIte zAmaLanI siMhAsana batrIsImAM AvatI kathA A pUruM pADe che. pramANe che: somadevanA kathAsaritsAgaranI "vetAla paMcavizIkAnI pahelI kathAmAM maMtrIputra sAthe nIkaLelA rAjakumAre vanamAM eka vaNikakanyA rAjA vikramane evo paDakAra pheMke che sarovara kAMThe sakhIo sAthe snAna karavA AvelI eka ke vikrama caritra ja duniyAmAM zreSTha nathI. strIcaritranI tela suMdarI joI. paraspara anurAga. 2matanA bahAne saMketa karatAM jagatamAM kAMI ja AvI zakatuM nathI. suMdarIe kahyuM upara u5la mUkayuM. pachI dAMta sApha karyA. vaNikanyAne pATha zIkhavavAnA IrAdAthI rAjA vikrama mastaka para padma rAkhyuM ane hAtha hRdaya para, pachI cAlI gaI. 2. AkhI vArtA mATe juo : zrI mahAvIra jaina vidyAlaya maMtrI putre saMketa samajAvatA kahyuM, ''kaNuM upara u5la suvarNa mahotsava graMtha : bhAga-2 : khaMDa bIjo: praka mUkayuM eTale koMla rAjAnA nagaramAM rahe che. dAMta sApha 11 vArtA : "snehataMtunA tANAvANA" lekhaka : karI hAthIdAMtanA ghATa ghaDanAra maNiyAranI putrI che ema pU. munizrI dhuraMdharavijayajI. sUcavyuM. mastaka para padma rAkhI pitAnuM nAma padmAvatI jaNAvyuM. 3. A aMge zrI. janaka davenA lekha : azakayane zakaya hAtha hRdaya para rAkhI snehane ekarAra karyA." karI batAvavAno paDakAra jhIlatI patnI - eka madhya- 4. A kathArUDhi-kathAvastu para AdhArita mohanalAla kAlIna kathArUDhi" mATe juo : zrI mahAvIra jaina cunIlAla dhAmI kRta vArtA : " saMgharSa " zrI mahAvIra vidyAlaya : suvarNa mahotsava graMtha : bhAga 1 le : jaina vidyAlayaH suvarNa mahotsava graMtha : bhAga-2 ne ? gujarAtI vibhAga : pRSTha 1964 khaMDa bIjo : pRSTha 76: juo. Jain Education Intemational Education International Page #718 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainanIcaMtAmaNi A ane A che A A rIte judAM judAM saMketa dvArA milana thAya che. atre jagatasiMhanI catura rANI A duhA sAMbhaLI pAmI gaI e noMdhavuM rasaprada gaNAze ke sAMketika bhASA agara sAMketika ke pratihAre patipatnI che, ane zayanagRhanI cokI karanAra ceSTAno kathAmAM upayoga thayo che tyAre nAyaka sakatA samajate strI ja che. teNe rAjAne vAta karI. rAjAe karelI pUchaparachamAM nathI. je A rIte thAya te ja nAyaka saMketano artha mitra A vAta sAcI nIkaLatAM e bannene lagna vyavahAra mATe agara ravajanane pUche ane tenA khulAsA dvArA ja kathAkAra joItI rakama ApI, lagna karAvI ApyAM. che zrotAone enuM arthaghaTana samajAvI zake ! A rIte A A ja kathA saurASTranI rasadhAra, bhAga-4 pRSTha 88-98 kathAne rDo. harivallabha bhAyANI nAdha che tema, " nAka mAM "dastAveja' nAme ApaNuM rASTrIya zAyara sva. jhaveracaMda ane catura mitra'nA vyApaka kathA prakAramAM samAveza thAya meghANIe vigataphere nedhI che. temAM rajapUtANInuM rAjache. meMgola bhASAnI siMhAsana batrIzI (Aji beniMkhAna) bIja khAna) bAlAne badale rAjabAnI khAsa koTi jAya che. banne thI mAM paNa AvI sAMketika ceSTAono upayoga thaye che. rajapUtonI najare caDe tema cUle UkaLavA mUkeluM dUdha vI vara karIzaH puruSaveze paradeza jatI nAyikA : UbharAvA mAMDe che. rAjabA strIsahaja svabhAvathI belI UThe che : "e...e.dUdha UbharAya !" ane A kaseTI parathI madhyakAlIna sAhityamAM puruSaveze patinI sAthe paradeza puruSaveze rahelI rAjabA strI ja che ema nakkI thAya che. A jatI nAyikAnuM kathAvastu dhyAna kheMce evuM che. kavi zAmaLa bhaTTanI kathA "madana mehanAmAM mahanA madananI sAthe kathAmAM kasoTInuM tattva umerAyuM che. puruSaveze jAya che. mehanA rAjaputrI che, ane madana maMtrI madhyakAlIna lokakathAne puruSaveze paradeza kheDatI nAyikAnI putra che eTale banane vaccenA vivAha rAjA maMjUra na kare kalpanA dhaNI ja AkarSaka lAgI che. vimalasUri raviNa eTale pati sAthe puraSaveze nAsI javAnI tarakIba upayogamAM ane svayaMbhU kRta padmacarita ke paumariyamAM rAjaputrI kalyANalevAI che. mohanA jyAre puruSaveze paradeza javAnI vAta mAlA rAjaputra kalyANamAla tarIke rAjya kare che. vasudeva kahe che, tyAre tenA samarthanamAM potAnA pati sAthe puruSaveze hiDImAM puMDrAlaMbhakamAM ane kathAsaritsAgaramAM devasimatAnI paradeza gayela rajapUtANInI vAta kahe che. " madana mehanAmAM kathAmAM, hasAvatI-vikramacaritra-vivAhamAM puruSaveza paradeza A vAta avAMtarakathA-ADakathA chaThThI che. A vAta pracalita cheDatI haMsA prayoganA aputra rAjAthI dattaka levAIne lekakathA parathI levAI che. gAdIpati bane che. kAmAvatamAM paNa nAyikA puruSaveze aneka strIo paraNe che. raDhiyALI rAta, bhAga trIjo, pR. 24-29mAM siMdhI lokakathAmAM rAjabAlAnI vArtA che, jemAM tejamalanA lokagItamAM, ThAkoranI sAta putrImAMthI tejamala, rAjabAlA enA pati ajItasiMha sAthe puruSaveze paradeza zatranI phojano sAmano karavA puruSaveze zastra sajIne nIkaLe jAya che ane udepuranA rANu jagatasiMhane tyAM bane jaNa che. ahIM senAmAM rahelAM tenA sAthIo tejamala strI che ke gulAbasiMha ane ajItasiMhanA nAme ( sALA banevI puraSa tenI cakAsaNI karavA ghaNA prayatna kare che; paraMtu tejamala taraka) dhAtuSArA tarapha nAkarA lAkAra che. caturAIthI, evA badhA prasaMgo e puruSa sahaja vartana dAkhavIne evAmAM eka ziyALAnI rAtre mAvaThuM thayuM. varasAda kaseTIo pAra kare che ane potAnI jAti sinyathI gepavI ane vAvaMToLamAM aMdhArI meghalI rAte ekalavAyA, viraha zake che. piDAtA gulAbasiMhe evI matalabane duho lalakAryo ke megha chaLa sAme pratirachaLaH mUzaLadhAra varase che, nadImAM pUra caDyAM che, vIjaLI camake che, bhInI dharatI maheke che, paNa mAruM haiyuM jalI rahyuM che.. A prakAranA kathAghaTakane pejare "kapita leNAnI kApata cUkavaNI "8 ane DaoN. harivallabha bhAyANIe "ThagAruM mAgaNuM ajItasiMhe pratyuttaramAM sAme duho lalakAryo ke bhagavAna ane ThagArI cUkavaNIH evA kathAyuktanA udAharaNa lekhe nirdeza dayALu che, dukhiyAno belI che, dharatI bhale sUtI hoya, karyo che. emAM tarka jALa ane zabdajALanA prayoga dvArA ThagAI. Abha sadAye je jAgatuM ja che, koI AgalA bhavanAM karyA no prayatna thAya che. A prakAranA ghaTako ApaNane bauddhagraMtha A bhave ApaNane naDe che ane ApaNI vacce vijoga mahAvastunI puNyavaMta jAtakakathAmAM, paMdaramI zatAbdIpADe che. 7 mAM cAritraratnamaNi kRta "dAnapradIpa' AThamAM prakAzamAM ratna5. juo : zodha ane svAdhyAyaH pR4-150. pAlarAjAnI kathAmAM tenA pUrvabhavanA vRttAMtamAM siddhadatta ane 6. kIDeDakRta Tales of sind. dhanadattanI vAtamAM, bhImakRta "sadayavatsa vIra prabaMdha" (I.sa. 7. A duho A pramANe cheH 8. juoH Ocean of stories 8, 132 133 Note; deza vijA pIyu paradezAM pIyu baMdhA-re veza. 9, 155-56 Note je dI jAzAM dezame te dIra bAMdhava pIyu kareza. 9. juoH dha ane vAdhyAyaH pR3 22-234, Jain Education Intemational Education Intermational Page #719 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha nA AkenA vize nagaravAne sAkA pAsethI 1410 pahelAM) ane harSavardhanakRta saMskRta gadyamaya "sadaya- luccAI kharekhara dhUrta vepArI kare che, agragaNikA nahIM. vatsakathA' (I. sa. 1454-74)mAM, kathAsAritsAgaramAM, jApAnI kathAmAM bhaThiyArAnI dukAne taLAtI marachInI pAMcamI zatAbdInA jaina kathA graMtha "vasudevahiMDI "mAM, dharmo vAsa mANanAra pAse pisA mAgatAM bhaThiyArAne dUrathI paisA padezamAlA vivaraNa (navamI sadI), jAtakakathA, paMcataMtra, dekhADI kiMmata cUkavavAmAM Ave che. ITAlInI kathAmAM bhAMThezukasaptati, vageremAM maLe che. yArAnI hAMDI upara roTalo dharI rAkhI tene raMdhAtI vAnInI chaLa sAme pratisthaLa tarka jALa: varALathI soDamavALo karanArA pAse pisA mAgatA bhaThiyArAne pasAnA khaNakhaNATa dvArA kiMmata cUkavavAmAM Ave che. kAraNa, puNyavaMta jAtakamAM prajJAvAdI rAjamArga upara laTAra bhaThiyAro khAvAnI cIjanA paisA le che. paNa A to teNe mArato hato, tyAM agragaNakA ane nagarazreSThine putra jhaghaDo varALa vecI che eTale tenA badalAmAM pasAno khaNakhaNATa karatAM hatAM. vigatamAM UtaratA prajJAvAdIne jANavA maLyuM ke ja saMbhaLAvAya. nagaranA putre agragaNikAne rAtre sevAmAM bolAvI hatI; paraMtu te rAtre te rokAyelI hatI eTale bIjA divase kathAsaritsAgaramAM A yutine jude ja pravega maLe AvavAno vAyado karyo. paraMtu nagarazrASTranA putre te rAtre che. te e arthamAM ke temAM chaLa sAme pratirachaLa nahIM paNa svapnamAM agragaNikA pAsethI sevA lIdhI. eTale bIjA divase chaLa karavA mATe ja tene upayoga thAya che. eka zrImaMtanuM nagaravadhUne sevAmAM AvavAnI nA kahI; paraMtu agragaNikAe eka saMgItakAre vINAvAdanathI manoraMjana karyuM tenA badalAmAM kahyuM: "ema che to mArA vetananA eka lAkha mane ApI khajAnacIne saMgItakArane InAma ApavAnuM zrImaMte kahyuM. de." paNa zreSThiputra ema zene mAne? A jhaghaDe prajJAvAdIne paraMtu khajAnacIe rokaDI nA parakhAvI eTale vINAvAdake seMpAyo. teNe kahyuM: "je zreSThaputre gaNikAnI sevA lIdhI zrImaMtane phariyAda karI eTale zrImaMte kahyuM: "pisA kevA ? hoya te gaNikAno je bhAva hoya te teNe ApI devo vINAvAdanathI te mane ghaDIka zruti sukha ApyuM tema meM joIe." pachI eka arIso maMgAvyA ne eka lAkha suva. InAmanI vAta dvArA tene zrati sukha ApyuM " A kathAmudrA bharelI peTI maMgAvI, arIsAne sAme dharI, gaNakAne ghaTakane maLatI kavi dalapatarAmanA kAvyanI paMktio turata bolAvI, kahyuM: "arIsAmAM eka lAkha suvarNamudrAnuM ja yAda Ave che: pratibiMba paDe che te laI le. jevI zreSTha putre tArI svapnamAM peluM che te badhuM temAM navAI te zI karI; sevA lIdhI, tevuM tane vetana Ape che. kAraNa, svapna ane sAMbeluM vagADe te huM jANuM ke tuM zANe che." pratibiMba samAna." Ama, agragaNikAnI tarka jALathI ThagArI mAMgaNIne, e ja tarka jALane upayoga ThagArI cUkavaNI mATe chaLa sAme pratisthaLaH zabdajALane prayoga : karavAmAM Ave che. ThagavAnI yuktino bIjo prakAra te zabdajALa ke zabdachaLa. cAritraratnagaNikata "dAnapradIpa" (I. sa. 1443)mAM emAM zakadano bhaLato artha karI, teno lAbha levAnuM, jenA dhanadattanI vivekabuddhine prasaMga A pramANe che: kathAgraMtha vasudeva hiMDImAM, enuM sarasa udAharaNa che. ekavAra eka kapaTI, sArthavAha banIne, bAra karoDa anAjanuM gADuM bharIne nagaramAM vecavA AvelA kaNabIne suvarNamudrA dharAvatI gaNikA anaMgasenAne tyAM gayo. gAMdhInA dIkarAoe pUchayuM : "gADAvALuM tetara vecavuM che?" gaNikAe tene dhanADhaya mAnI, yuktipUrvaka kahyuM : "tamArI eTale gADAvALAe eka rUpiyAmAM vecavA hA kahI. gAMdhInA pAsethI mane bAra karoDa suvarNa madrA maLI che evuM cheTalA dIkarAoe eka rUpiyA ApIne tetara tema ja gADuM UThAvI pahore mane svapna AvyuM che ane e sAcuM paDaze ema lIdhuM. kAraNa, gADAvALA tetarane sauda hato. nyAyalayamAM mane lAge che." gADAvALo hAryo, paraMtu eka catura puruSe badalo levAnI yukti A sAMbhaLI dhUrta sArthavAhe kahyuM: "vAta sAcI che. zIkhavI. e pramANe gADAvALA gAMdhInA ghera gayo ne bolyAH mane paNa svapna AvyuM hatuM. bAra varSa tAre tyAM mArA bhAI ! gADuM tamane maLyuM to A baLadane paNa tame rahevAnA vicAranA pariNAme meM bAra karoDa suvarNamudrA tAre ? ja laI lo ne! badalAmAM zaNagAra sajelI tamArI gharanI tyAM thApaNa tarIke mUkyA che, paNa hamaNAM eka sArthavAha vahuvArunA hAthe be pAlI anAja laIza." baLadanA lobhamAM paradeza jAya che ane vyApAra arthe mAre tenI sAthe javuM gAMdhIputro sahamata thayA ane eTale kaNabI, strIno pAlIvALA che eTale mArI anAmata pAchI Apa. paradezathI kamAIne hAtha pakaDIne cAlavA lAgyo. phasAyelAM kaNabIne choDAvavA sIdho tAre tyAM ja AvIza." vagere. A rIte anaMgasenA catura puruSe karelI zabdajALathI gADAvALAne baLada ane ane sArthavAhanA jhaghaDAne upara jaNAvyA mujaba, dhanadatte dhanathI bhareluM gADuM pAchuM maLe che. arIsAmAM pratibiMba dekhADIne, nikAla A. ahIM AvI ja zabdajALa Pied piper of Hemelin mAM, Jain Education Intemational on Intermational Page #720 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi ane Merchant of venicemAM paNa jovA maLe che. kathAghaTaka jovA maLe che. dharmo padezamAlA vivaraNa (navamI sadI)mAM zabdachaLanI zatrune vahemane bhoga banAvo : vAta A pramANe che: pratikULa vartana karanArane prapaMcathI vahemamAM saMDovI eka gAmaDiyo mATo saMDale bharIne kAkaDI vecavA beThA sIdhA karavAnI yuktivALo kathAghakAmAM nirbaLa, nAnI hato. eka pUte badhI ja kAkaDI khAI javAnI zarata lagAvI ke hAtha nIcenI vyakti, sabaLa ke moTI vyaktithI thayelAM ane badalAmAM nagaranA daravAjAmAMthI jaI na zake evo lADu ane maLI rahI anyAyane dUra karavA zatrune vahemano bhaMga banAvI sIdhe gAmaDiyAe dhUrtane Apavo ema nakakI thayuM. dhUte dareka kare che. kyAreka sAmAne vazavatI karavA A kathAghaTakane kAkaDIne ekeka baTakuM bharyuM ane zarata mujaba lADu mAgyo ? upaga thAya che ane dhAryuM pariNAma AvatA yukitapUrvaka tyAre gAmaDiyAe kahyuM. "AkheAkhI kAkaDI khAI jA, vahemane dUra karavAmAM Ave che. te zarata pUrI thayelI gaNAya." paumaracara"mAM pitAnA be bhAIo sAthe rahetI dhUte zarata pAlananI khAtarI karAvavA taiyArI dekhADI. dhanazrIne dAnadharma tenI banne bhAbhIone AMkhanA kaNAnI je je loko kAkaDI levA AvatA te kAkaDI jaIne kahetAH mAphaka khUMce che. "naNaMda to amAruM ghara lUMTAve che" evI "are, A te khAdhelI kAkaDI che ane zuM kare ?" AthI bhAbhIoe karelI niMdAthI dhanazrI ane bhAbhIone sIdhI dhUte zarato lADo mAMgyo. gAmaDiyo mUMjhAyo. keIka karavA kuTila yukti race che. moTI bhAbhIne garbhita rIte catura puruSe rasto batAvyA pramANe eka nAnI lADuDI cAritra zithila na thavA devAnI bhAInI hAjarImAM ApelA banAvIne nagaradvAra vacce mUkI ane kahyuM: "are, lADa! upadezathI, bhAIne bhAbhInA cAritra viSe zaMkA thatAM, teno daravAjAnI bahAra jA." pachI dhUne kahyuM: "zarata mujaba, tyAga karavA taiyAra thAya che, tyAre ghanazrI vacce paDIne daravAjAnI bahAra na ja lADu A rahyo. laI le." bhAIne samajAvatAM kahe che : "mAruM sUcana te sAmAnya dhUrtanuM moTuM paNa lADuDI jevaDuM thaI gayuM. upadezarUpe hatuM. bhAbhI para vahema lAvavAnuM kAraNa nathI." tetaranI vAtamAM pATha zIkhavavAnI nema che, jyAre anya ane e rIte bhAIne manAvI le che, e ja rIte nAnA bhAInA manamAM bhAbhI viSe carI aMge vahema Ubho kathAghaTakamAM phasAmaNImAMthI chuTakAro meLavavAnI nema che. karI, vAtane siktathI vALI le che. alabatta, A kuTila lokakathAmAM ALaH buddhine dUrupayoga: yuktithI ghanazrInA pachInA bhavamAM tenA para duHzIlatAne koI nikaTanA purUSa pAse strIe karelI vyabhicAranI ane ceArIno Aropa Ave che. naTaputra rohakanI vAtamAM mAgaNI nakAranAra puruSa para, ghavAyelA "aha"ne kAraNe para ghavAyelA Ahane kAraNe bALarohakane duHkha detI aparamAne sIdhI karavA Avo nyUha janmelI veravRttithI te puruSa para strI baLAtkArano Aropa racAyo che. pUrNabhadranA paMcAkhyAna (1199) 1-3mAM ane mUke : ALanA A prakArano upayoga dezadezanI ane samaya- pazcima bhAratIya paMcataMtra (dasame siko)mAM AvatI daMtila samayanI aneka lokakathAomAM thaye che. zreSTha ane goraMbhanI vAtamAM paNa A prakAranA kathAghaTakano upayoga thayo che. sudarzana zreSThinI kathAmAM, rANIe karelI agra mAgaNIne sudarzana zreSThi siphatathI TALe che paNa pAchaLathI adekhAIthI prerita ALa : rANIne sudarzana zreSThanI sitano khyAla AvatAM, emanI "mahAummaSNa" jAtakanA asAdhAraNa buddhicAturya para baLAtkAranuM ALa caDAve che ane rAjAe karelI chULInI dharAvatA mahauSadhanI adekhAIthI, bIjA pradhAne mahISadha sajA bhogavatAM, zULI para caDatAM, zULInuM siMhAsana bane dezadrohI hovAno magadharAjanA manamAM vahema UbhuM kare che. che ane sadarzana zraSTi kevaLajJAna pAme che. ghavAyelA aham ane teno dezavaTo thAya che. e ja rIte seLamI sadInA ane e kAraNe pragaTatI veravRtti kevuM pariNAma lAve che e aMtamAM racAyelA balAlakRta bheja prabaMdhamAM kAlidAsane kathAghaTaka Aje paNa eTaluM ja upayogI che ! bhaje bahu mAnyo tethI adekhAIthI baLatA paMDitoe pazcimanA lokavArtA sAhityamAM A vArtAghaTaka " paTi. rAjAnI dAsIne sAdhI, tenA dvArA rAjAnA manamAM evo ta che prAcIna tIsarI sAhityamAM vahema Ubho karyo ke, kAlidAsa ane rANI lIlAvatI * dhamanI eyara chAtanI ekabIjAnA premamAM che. pariNAme kAlidAsane dezavaTo maLe che. bAIbalamAne josepha ane piTipharano prasaMga vagere A vartamAna samayamAM asAdhAraNa pratibhA ane pragati kathAghaTakanA AdhAre racAyelI kathAo che. ApaNe tyAM karatAM agraNIonA cAritra khaMDanano aphavA dvArA thaI rAmAyaNanI zurpaNakhAnI vAtamAM, kathAsaritsAgaranI keTalIka rahelo prayoga A prakArane dyotaka gaNI zakAya. samAjakathAomAM hasAvalInI vArtAmAM temaja anyatra A prakAranA jIvana ane rAjakAraNamAM AvuM vizeSa bane che. Jain Education Intemational Page #721 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha upasaMhAra : sarvAgI jIvanadarzana karAvyuM che ane e rIte aMtima dhyeya prApta karavAnuM sUcavyuM che. buddhicAturyanA kathA ghaTake jaina, bauddha ke hindu dharmamAM kathA sAhityanuM pramANa parathI paNa A bAbata spaSTa thAya che ane jIvanavyavapuSkaLa che. tene mukhya uddeza dharma, nIta, karmanuM phaLa hAramAM upasthita thatI samasyAo ane muzkelIomAM kevA batAvavAno ane aMte mokSamAgano upadeza ApavAne kImiyA dvArA rasto kADho enuM spaSTa darzana ApaNane thAya hoya e svAbhAvika che. paNa e siddha karatAM pahelAM ApaNuM che. ane kathA sAhityanI A ja te kharI upayogitA che. pUrvajoe kathA sAhityamAM samagra jIvananuM, vAstavika jIvananuM pUrNa darzana karAvyuM che. ane temAM eka paNa kSetra bAkI (tA. 21, 22 ane 23 jAnyuArI, 1977nA roja rahyuM nathI. strI caritra, vikrama caritra, prema, vara, gaNikA, bhAratIya vidyAbhavananA gItA maMdira holamAM zrI mahAvIra dhUrta, mUrkha, paMDita vagerenA jIvana pravAhone spaSTa karIne jaina vidyAlaya hIraka mahotsava nimitta javAmAM Avela sAmAnya mAnavIne A badhA saMjogomAM sUjha paDe e rIte jaina sAhitya samArehanI vibhAgIya beThaka jaina sAhityamAM mArgadarzaka banavAno paNa hetu siddha karyo che. evA sarvAgI A niMbaMdha lekhake rajU karyo hato. samArohanA pramukha jIvana darzanathI para thaIne aMte mokSagAmI thavAnuM che. zrI. ke. kA. zAstrI hatA ane jaina sAhityanI vibhAgIya paNa e pahelAM darzana adhUruM hoya to ethI para thaIne beThakanA pramukhasthAne DaoN. harivallabha bhAyANI hatA. ApaNuM vItaroga thavAnuM zakya nathI. eTale ApaNu kathA sAhityamAM kathA sAhityanI viziSTatAono paricaya thAya e hetuthI sAmAnya mAnavIne rasa paDe e rIte kathAgUMthaNI karIne A lekha atre ame rajU karyo che. Six: 1 / * * * * * * ka', karI 3.T. . . rANakapuranA meghanAda maMDapanI kalAmaya thaMbhAvali ( covijayajI jaina graMthamAlA-bhAvanagaranA saujanyathI) Jain Education Intemational Page #722 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainadharmanA saMzodhanamAM prAkRta bhASAnuM mahatva zrI avadhanArAyaNa tripAThI sAhityane samAjanuM darpaNa kahe che. e rIte joIe zraya ane lokAzraya pAme che. e rIte saMskRtanI jema prAkRta to vaidikayugIna samAjanuM AchuM pratibiMba prAkRta bhASA- paNa eka mahattvapUrNa vaidikakAlIna Arya bhASA che. DaoN. haradeva sAhityamAM joI zakAya. jainadharma, zrAvakadharma tarIke tatyugIna bAharIe te vedonI bhASAnI vikAsa-dizA paNa prAkRtathI samAja-jIvanamAM mAnavIya mulya ane AdhyAtmika cetanAnA ja mAnI che. enI daDha mAnyatA che ke "prAsa ve sAhipratinidhi dharma tarIke pratiSThA pAmela dharma che. prAkRta bhASA thI mApa vi+Asa mA, prAkRtase saMrakaoNAM vikAsa chuTA taTugIna sarvasAmAnya lokasamudAyanI vANuM che. zrAvakadharma gaura prAkRtame rUna ane sAhityi | mI vikasita du" Adima AryonI mAnavIya cetanAnubhUttino uddagAra che. to prAkRta bhASA e kagIna akSaradeha che. jenadharmane je saMskRta vRddhA kumArI tarIke jyAre nitya maulika svaAtmA tarIke svIkArIe to prAkRta bhASA eno vyaktadeha rUpathI jama-mana-raMjana kare che tyAre pAkRta cirayuvatInI gaNAya. jaina dharmane je sAdhya mAnIe to prAkRta tenI abhi peThe niraMtara pradhArita banIne pitAne vAraso potAnA saMtAvyaktinA eka anivArya sAdhana tarIke svIkAravI paDe che no pAli, prAkRta, apabhraMza temaja Adhunika bhAratIya Aja paryata vikasIta thatI AvI che. e ja eka siddha AryabhASAone ApatI rahI che. e rIte prAkRta bhASA eka hakIkata che. eTale jaina dharma ane prAkRta bhASA bane atyanta mahattvapUrNa bhASA che. bhAratIya saMskRti, jana-jIvana, anyonyAzrita saMbaMdha dharAve che. dharma, rAjanIti ane itihAsanuM pratibiMba pADanArI bhASA che. rAjabhASA tarIke enA utkarSa mAM priyadarzI azAka, ane prAkRta zabdanI vyutpati prakRti ane prakRti thAya che. samrATa candragupta jevA mahAna rAjAono sahayoga maLyo prakRtino artha che mULa. eka mAnyatA pramANe mULa bhASA che. jainamunioe khUba hetathI prAkRtane dakSiNamAM laI jaIne tarIke prAkRtane ja gaNI zakAya; paraMtu AcArya hemacandra ene sAhityika bhASA tarIke pratiSThita karAvI che. ane prabhUti, aneka vidvAnoe "prakRti : saMram" kahIne saMskRta- AMdhravaMzI rAjAoe paNa prAkRtane apanAvIne emAM ne mala ane prAkRta ne saMskRtanI putrI tarIke gaNAvI che. sAhityika racanAo karI tema ja prAkRta kavionAM bahumAna jyAre Adhunika bhASA-vaijJAnika DaoN. pIzala, Do. bulanara, karIne prAkRta bhASA ane sAhityanI mahattAne biradAvI che. tema ja Do. ceTarjIe vidika kAlathI bhASAnA be ravarUponI bhAratIya Arya bhASAone, prAcIna, madhya ane Adhunika parikalpanA karIne saMskRtane sAhityika bhASA tarIke ane ema traNa kALa-khaMDomAM vibhAjita karavAmAM Ave che. prAkRta prAkRtane janasAmAnya vyavahAranI bhASA tarIke oLakhAvI sAhitya I. pU. 500 thI 1000 IsvI sudhI pAli, prAkRta che. e rIte saMskRta ane prAkRta baneno mULa vikAsasrota ane apabhraMzanA svarUpomAM vikAsa pAmatuM rahyuM che. emAM koIka anya bhASA ja hoI zake. DI. ceTarjIe kahyuM che ke baidika bhASA ke samAntara jo janabhASA calI A rahI thI, vahI Adima madhyakAlIna bhASA tarIke prAkRta-yuga I. sa. 100 thI 800 prAkRta thI para Adima prAkRtakA svarupa vaidike sAhitya se hI anagata IsvI sudhInuM manAya che. zIrasenI, mAgadhI, ardhamAgadhI ane mahArASTrI tema ja vaizAlI enI mukhya upabhASAo piyA nA savata hai" DaoN. bunara ane Do. pIzale paNa saMskR - che. jemAM jainAcAryonI dharmapracAranI pravRtti vikAsa pAmatI tane ziSTa janasamAjanI tema ja prAkRtane sAmAnya jana na rahI che ane vipula sAhityasarjana thatuM rahyuM che. prAkRtamAM samAjanI bhASA gaNAvI che. A rIte vidika chAMdas bhASAne baMne bhASAonA Adisrota gaNI zakAya. chAMdas bhASAnuM jainadharmanuM saMpUrNa vADamaya surakSita maLe che. pariSkRta svarUpa maharSi pANinInI "aSTAdhyAyI"mAM saMskRta jainadharma - jainadharma anAdidharma kahevAmAM Ave che, tarIke sthira svarUpa dhAraNa kare che. ane enI rUDhivAdItA bhAratIya dharmasAdhanAmAM zramaNa dharmanI paraMparA paNa akSaNa jyAre parAkASTA sudhI pahoMcI jAya che, tyAre pradezamAM prAkRta jaNAya che. ahaM tenI paraMparAmAM bhagavAna RSabhadeva prathama loka saMskRta bhASA banIne kramazaH sAhityano vikAsa sAdhe tIrthakara thaI gayA che. nainanI vyAkhyAmAM banAvAra saMhitA". che. e rIte saMskRta jyAre devabhASA tarIkenuM birUda pAme che mAM kahevAmAM AvyuM che ke rAgadveSAdri pAna karma zatruMjaya tI tyAre prAkRta lokabhASA tarIke lokacAhanA meLave che, rAjyA- ninaH tasyAnuyAyine nainA: arthAt rAga-dveSa vigere doSo ane Jain Education Intemational Page #723 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha kama zatrane jItanAra nina tathA tenA anuyAyI jaina kahevAya bhAratIya samAja dharma ane saMskRtinI pratiSThAmAM A che. e ja rIte saMsAra sAgarane pAra utAre te nina ne tIrthayAra mahApuruSe potapotAnA kSetramAM nira - nirALa vyakti kahevAya. laIne AvelA. nirALI adAthI potapotAnA kSetramAM saphaLa nivaDelA ane pitAnA samAjamAM yuga - pravRrtakanuM birada bhagavAna pArzvanAtha 23mA tIrthaMkara hatA. teoe pAmelA mahApuruSa thayA che. kRSNa gItAmAM kahe che ke : sAmudAyika sAdhanAne vadhAre zaktizALI banAvIne zramaNadharmane vyApaka pratiSThA apAvI che. vedomAM anekavAra zramaNa " yadA yadAhi dharmasya glAnirbhavati bhArata / dharmane ulekha Ave che. prAcIna avazeSe, khaMDero tema ja abhyutthAnamadharmasya tadAtmAna' sRjAmyaham / / mehana-jo-daDonA khedakAmamAM zilAo ane tAmrapatromAM te pramANe jyAre asurono upadrava ane anyAya vacce jainadharmanA siddhAMto maLyA che, zramaNa dharmanA anuyAyI tyAre rAmane janma thayo. temaNe rAmarAjyano cIlo pADyo. aneka guNasattAka rAjyo kAzI. kezala, videha, vizAli jyAre svArthonuM zAsana thayuM, asaMtoSa ane bhega-vilAse ane A% vigere pahelA astitvamAM hatA. brAhmaNadharmanA mAjhA mUkI ane mAnava hRdayamAMthI mAnavatAnuM jharaNuM bAhyADaMbara ane varNa-vyavasthAne lIdhe jyAre brAhmaNa, sukAyuM tyAre kRSNa janma lIdho. temaNe asaMtoSa, amAnavIkSatriya ane vazya vaidika dharmanA adhikArI gaNavavA lAgyA paNuM, IrSyA vigere asat tavAne mahAbhArata yajJamAM homI ane varNavyavasthAnA mukhya pAyArUpa zudrane samAja-zarIrathI dIdhAM; e ja paririthati jyAre UbhI thaI tyAre mahAvIra ane judo karI devAmAM Avyo te aMge "variSTha dharmaSTam" eTale buddha janma lIdhe. mahAvIra pahelA AvyA ane buddha pachI sudhI ghoSaNA karI jAya che ke zudranI buddhi vadhe e vAtanuM AvyA saMskRtinA gaMbhIra AkhyAtA dinakarajIe lakhyuM zikSaNa na ApavuM, tene yajJane prasAda na Apavo vigere. e che ke :- ajJAta rupase che. viTA sevanA sAnighAne rIte na to zudra jJAna meLavI zake, na to jIvanamAM kaI AraMbha kiyAthA aura janatA ke mana parase vedoM ke prabhutva kA vikAsa sAdhI zake. eNe to phakta bAkI jANe varNonI sevA uravADa phekane kI saccI koziza mahAvIra aura buddhane kI ! isalie karavAnI rahI. zadro ApaNA jevA ja manuSya che, samAjanuM vera varasanTa droNI ye he mahAramAM samaze gAte hai! e eka aMga che e tathya bhulAI gayuM. AcAryoe enAthI eka DagaluM AgaLa vadhIne strIonI dazA, zudrothI paNa bhagavAna pArzvanAtha pachI temane ziSya samadAya de vadhAre dayanIya banAvI mUkI strI svAtaMtrya upara pUrNata: aMkUza jude sthaLe upadezapravAha vahAvI do 0 makI devA. teo na zAstra bhaNI zake na jIvanazuddhi mATe ghamanI jema jainadharma upara vaidika dharmanI paTa AjIvana brahmacarya AcarI zake ane mokSanI adhikAriNI thaI hatI. jaina dharmamAMthI cetana tatva ro ane vidhAnonI hatuM e samaye bhagavAna mahAvIre dezakALanI nADa paNa na banI zake. evAM evAM aneka baMdhana ane vidhAnanI hatuM. e samaye bhagavAna maha divAlomAM nAhIne baMdIvAna dazAmAM mUkI devAmAM AvI. pArakhI ane lekabhASA prAkatamAM upadeza bhagavAna pArzvanAthanA nirvANa bAda 200 varSa thatAmAM to cetana pragaTAvyuM ane navA prANa pUryA. AthI janatA tenA nI bhAvanA lagabhaga vilupta thaI gaI. jena- tarapha AkarSAI. temanA upadezA lokomAM vAyuvege prasaravA nA AcAro - vicAra upara vadika kriyAo ane mAMDavA. lIkAmAM katavya parAyaNatA navI AzA ane navI AcArae prabhutva meLavI lIdhuM hatuM. yajJa-kriyAomAM cAre bhAvanAno udaya thayo. AnI asara hari, sa :sA thatI ane AcAryo tema ja dharmAdhikArIo thaI ane temAM paNa hiMsAnuM sthAna ahiMsAe lIdha: tene protsAhana ApatA, tethI cAre bAju aMdhazraddhA ane bahaiM sI parama dharmanuM sUtra navI bhAvanA ane navA svara adharma kelAvA mAMDyA. jene lIdhe keTalAka sthaLe samAjanA palavita thayuM. bhagavAna mahAvIre AkhuM jIvana che , vyA hatA. AvI paristhitimAM vikramanA ayutthAna mATe apaNuM karyuM hatuM. temanA pachI emanI 542 varSa pahelAM mahAvIrano janma thayo. ziSya paraMparA samarata jaina dharmanuyAyionuM dhArmika netRtva bhagavAna buddha ane mahAvIra samakAlIna hatA eTale ke AvA che, e rIte bhagavAna mahAvIra prapati ja AtmoddhAra mATe ane janakalyANa mATe Avirbhata thaye ja mahatvanuM nathI, balake mahattvanI bAbata to e che ke banne hato. kAlAntare jaina dharma mAM bIjA dharmonI jema saMkucita e te samaye bhAratavarSanI viSama banelI sAmAjika paristhiti manovRtti ane saMkIrNa vicAradhArAonAM saMgaThanane khaMDita sAme jabarajasta jaMga kheDyo. sAmAjika krAMti karIne karIne zvetAMbara - diMgaMbara tema ja vividha saMgha ane samAjane samAnabhAva bhUmi upara pratiSThita karyo. enI karI gomAM vibhAjita karI dIdhuM. prabaLa krAMti sAme tatkAlIna samAjane paNa namavuM paDayuM. kAganA tethI ja bhagavAna buddha ane bhagavAna mahAvIranI gaNanA jaina dharmano uparokta vikAsa para jaina dharmano uparokta vikAsa paraMparAne jotA spaSTa ane prANanA rUpamAM karavAmAM Ave che. thAya che ke jaina dharmanA vividha saMpradAye jadI judI rIte Jain Education Intemational Page #724 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 670 jenaratnaciMtAmaNi dharma pracAramAM pravRtta thayAM. vividha saMpradAyanA AcArya Agametara sAhityamAM jena-siddhAMta- graMthanI gaNanA muni - gaNu, sAdhu-zrAvaka tema ja vidvAna ane jijJAsu thAya che. jemAM jainadharmanAM badhAM to samAviSTa thayA che. bhaktagaNu sadopadeza - sAhitya - nirmANa tema ja tIrthakara jainadharmanuM vaividhyapUrNa sAhitya ahIM prAkRta bhASAmAM carita ane AkhyAna dRSTAMta vaDe lokomAM zraddhA pUratAM stotra, upadeza, nIti, kathA, carita, upanyAsa ane gadyahatA. dharma pracAranI A badhI pravRttiomAM prAkRta bhASA padyamayI racanAomAM jovA maLe che. A kAryamAM digaMbara sahayoginI hatI. jo ke zAstra racanAmAM saMskRta bhASA tyAgI mahAtmAo ane vidvAna zrAvakanI sevAmAM mahattama vaparAtI hatI, paraMtu prAkRta bhASA jaina dharmanI vANI ane bhAga bhajave che. zakti tarIke apanAvAelI, tethI prAkRta bhASA-sAhityane stuti-sAhityanA svarUpamAM mahAvIra ane anya prAcIna vikAsano abhuta vega sAMpaDyo. janasamAja, dharma ane guruonA aneka graMtho racAyA che. jemake - mahAvIra stava, rAjataMtra traNa mATenA vyApaka vyavahAranI bhASA banI. sAhitya, saMskRti, kalA ane darzaninI pramukha bhASA tarIke janasamA pArzvanAtha stava vigere emAM prAcIna jainamunio ane tIrthakaronI zraddhA-pUjA ane maraNano upakrama kathA-sAhijamAM pracalita thaI. jaina dharmanA pracAramAM e rIte prAkRta ' tyanA bIjanA bIja prAkRta AgamamAM maLe che. jemAM jainabhASAnuM mahattama yogadAna kahevAya. dharmanA vyApaka pracAranI jhuMbeza upadezakathA, AkhyAyikA, prAkRtabhASA- sAhityamAM lagabhaga hajAra- 1200 varSanA upanyAsa ane carita sAhitya-prakAramAM maLe che. dhArmika, rAjanaitika, sAmAjika ane sAMskRtika bhAratIya upadeza-kathAnuM dhyeya dharma, AcAra - nIti saMbaMdhI jIvananuM mAtAbha ba khAya che. prAkRta sAunuM 3 sUktio ane omadezika pado vaDe dhama-pracArane vega kSetra jaina dharma che. ane jaina dharmanI bhAratIya saMskRtine . sAtane ApavAnuM rahyuM che. atyAre paNa dharma pracArako A zalIne mukhya bheTa ahiMsA che. ahiMsAnI dAzanIka vyAkhyA upayoga kare che. prAkRta bhASAmAM ja prathama jovA maLe che. pachIthI tene phelAvo bhinna - bhinna bhASAo ane vicAradhArAomAM - AkhyAyikAmAM dhArmika ane cAritrika belanI sarasa thayo che. ardhamAgadhI, zaurasenI ane mahArASTrI jaina yojana A yojanAo che. prAkRtanuM AkhyAyikA-sAhitya paNa khUba 2canAonI pramukha bhASA gaNAya che. bhagavAna mahAvIre sau samRddha che. prathama ardhamAgadhImAM ja upadeza ApyAM che ane emAM upanyAsa mukhyata : premakathAo mATenuM eka uttama kSetra mahArASTrI tema ja zIrasenIno pUra AvIne samartha sAhityika gaNAya che. jemAM zragAra, karUNa ane zAMta rAnI lAMbI abhivyaktinuM vAhana banAvI che. emanI ziSya paraMparAmAM kathAonuM citraNa prastuta che. te lAMbA viyoga pachI premI paNa dharma pracAranI A ja bhASA hatI. zaurasenI ane pAtronA milana ane jaina dharmamAM praveza e krame temAM kathAmahArASTrI paNa madhya dezanA ziSTa ane sAhityika kSetranI vikAsa sadhAya che. prAkRtamAM upanyAsa sAhitya khUba samRddha bhASA gaNAI. emAM jena dharmane vyApaka sAhityavistAra che. saMskRtamAM premakathA sAhitya prAkRta kathA-sarjana pachI che. tethI ene jaina mahArASTrI ane jaina zaurasenI paNa jovA maLe che, ene mULa hetu paNa dharmanA pracArane ja kahevAya che. che. A saMdarbhamAM jaina kathAkAro viSe paM. guDhArvavaMdra caudharI mahAvIra nirvANanA 200 varSa pachI jyAre akALathI kahe che kevyApaka mahAnAza sarjAyo. e samaye jenasAdhu-netA bhadrabAhu jaina dharma chemAnAra Ara vivAre 1 ramAya pratisaeN 4 rAva dakSiNamAM prayANa karI gayA. AganuM saMrakSaNa bhayamAM zerI karatUtara dhArmika cetanA gaura maft mAvanA ja jJAna vananA mukAyuM. ane uttara bhAratanA jaina sAdhuo kaThora niyamAcAra 3nAM mu4i 32 thI 1 navone sana zrAvyo ja nA -pAlanamAM zikSita banyA. " thaaemavAranA samaye aMga. gaura cAraH suJTT4 hai to kUtarI bAra najhaad 1nAmUDha tA upAMga. ane sUtranA svarUpamAM vistRta jainasAhitya sarjana na dharma ye soce pAne Dhi ta hai 1 thayuM. jemAM mahAvIranA dRSTAMta, tIrthakaronI jIvanalIlAo carita-kAvyono prAraMbha paNa prAkRtathI ja manAya che. virodhI dharmamatAnA vRttAMtA kAvyAtmaka zailImAM nirUpaNa pAmyA zAM puruSe ene e daSTie khUba mahattva Apela che, jenI ane dharmata paMcatrata, karmA, guNA tema ja zubhAzubha saMkhyA tresaThanI che. 24 tIrthakara, 12 cakravatI, 9 vAsudeva, karmone kulakula tema ja mahApuruSonI kathAo varNavavAmAM 9 prativAsudeva, 9 baLadevanI emAM gaNatarI karAya che. badhAM AvI. tirthakaronA caritra-nirUpaNa, dharmopadeza, ahiMsA, ajJAna, upAMgomAM kama-mokSa-punarjanma-prApti, jIva-ajIvanI nivAraNa tema ja satya pracAra mATe thayA che. emAM rAjAo, carcA, jyotiSa tema ja dIkSA levAnI kathAonAM AkarSaka cakravatI pada sudhI utkarSa pAmIne aMte ahiMsA vatI varNana che. bane che. cira tapasyA AdarI mokSatyAgI bane che, ema Jain Education Intemational Page #725 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sauMgrahagra tha nirUpAyuM che. te uparokta kathAmAM ghaNuMkharu' tA pU.janmavRttAnto nirUpAyela che jethI karma phaLa jANI zakAya, dareka sthaLe je pAtrone temanA vratonA phaLa maLatAM darzAvAyA che. ahiMsAnu kuLa sukha ane hiMsAnuM duHkha prema kathAenA aMte. mukhya pAtra dIkSA laI ne meAkSatyAgI bane che. jyAre khATA kAryo karanAra cAMDAla, sUvara ane kUtarA vigerenI nIca ceAniyAmAM phekAya che. prAkRta sAhitya dhArmika krAMtinuM sAhitya che. vyakti vyaktine dharma, jJAna, meAkSa ane AtmakalyANanA haka apAvanAra sAhitya che. tethI ja enuM pramukhatatva upadeza manAyuM che. prAkRtamAM upadeza kathA-sAhityanA vyApaka phelAvA che. jemAM jIvajyamAhA thA, jIvasamAjA, dhame pavezamA vigere racanAomAM prAkRta kavionA kAvyA, sAdhuo, gRhasthAne mATe aneka zikSAo, jJAna-dhyAna-tapa-saMyama, dAna-dayA, vinaya-viveka vagere aneka saguNAne lagatA sadupadeza vigere che. jene AdhAre jaina bhikSu-bhikSuNi dharma mahattAnA edha ApatA rahyA che. zIla nirUpaNa karatAM rahyA che. dhArmika upanyAsAnI paNa eka moTI paraparA prAkRtamAM vikAsa pAmI che. jenA viSayavastumAM ekarUpatA jovA maLe che. sAmAnyataH prema, viraha uparAMta premI vivAha ba'dhanamAM aMdhAya ane aMte jainamuninA upadeza jhIlIne jainadharmImAM praveze. kAI tA sAdhu thaI ne jainAcAya nI khyAti sudhI paheAMcI jAya che. e samAna viSaya-vastu jovA maLe che. jema ke siri sirivAru hAnA nAyaka duSTarAgIo vacce rahI, kumArI sAthe vivAha karI, sAdhu municandra pAsethI siddhacakranI navapada pUjAnuM mahAtmya jANI, siddha karI aMte rAjakumArI madanAsuMdarI sAthe sukhI dAmpatya bhAgave che. bIjI bAju thaLa saradAnA nAyaka janma-janmAMtaranA snehAnubaMdhananA AbhAsathI rUpa-varNana sAMbhaLIne AkarSAya che. vairAgI banI si'hala jatAM apAra kaSTa bhogave che, tapasyA kare che. aMte enI tapasyA vivAhamAM pariName che. ahI premAdazI paNa jovA maLe che. carita-sAhitya :- prAkRtamAM carita-sAhityanA adbhuta vikAsa sadhAyA che. " paDama caritru " e rIte prathama kRti che. jemAM bhagavAna rAmanI paraMparAgata kathAne jaina kalpanAmAM vadhIne agni dIkSA pachI sItAne jainadIkSA apAya che, sva apAya che ane ahiMsA paraka evA rAmane paNa dIkSA grahaNa karAvIne sAdhanA vaDe mAkSa aSAyA che. ahIM lakSmaNa, rAvaNavadhane lIdhe narakane pAtra thAya che. jainadharma pracAranI dRSTie " vasuvedha dinTrI " "jAdA puruSa carita ane " mahAvIra arita '' vigere paNa mUlyavAna kRtio che. jemAM tIrtha''kara, RSi-muni, devI-devatAnA kathAe vacce pUrvajanmanA 671 vRttAMte, jainadharmanA siddhAMtAnI vyAkhyAo vagere jovA maLe che. " sanatakumAra rita, ", "kumbhA puttA caritta" vigere racanAomAM naitika upadeza dharma, zIla, tapa ane bhAvAnI, mahimAnI pratiSThA karIne aMte e paNa darzAvavAmAM AvyuM che ke gRhastha jIvanamAM rahIne paNa bhAvanA mahimAthI vyakti jhummAputtanI jema kevaLajJAnane prApta karI zake che. prAkRta sAhityanA vihaMgAvaleAkana uparathI jainadha vikAsanI je dazA-dizA dekhAya che, emAM vyApaka parivata nA jovA maLe che. vividha dharmanA samparkAnA prabhAvathI jainadhama mukta rahI zakatho nathI. brAhmaNadharma ane bauddhadharma mahAyAna sampradAyanA te samaye gupta rAjyeAmAM khUba pracAra hatA. nAlaMdA ane nalabhI bauddhadharmanA pramukha kendra tarIke gaNAtAM. nalabhImAM devagaNa kSamA zramaNe pamI zatAbdImAM jainAgamAnuM saMkalana karyuM hatuM. te yuganI dhyAna kheMcanArI viziSTatA e hatI ke vibhinna dharmomAM AdAna-pradAna khUba vadhI rahyuM hatu. jaina tI kara RSabhadeva ane bhagavAna buddhanI gaNanA hindu devatA tarIke thatI. jainazramaNa saMghanI paraMparAgata vasatiyAsenI vyavasthA paNa badalAI. mahAvIra nirvANunA 600 varSa pachI jaina muni vana, udyAna tema ja pata-pradezanA ekAMtika nivAseA tyajI grAma ane nagarImAM nivasita thavA lAgyA. je gRhasthA upAsaka-upAsikA tarIke ALakhAtA hatA te niyamitapaNe dharma zravaNa karavAne lIdhe zrAvaka-zrAvikA kahevAyA. vasatiyAsa gAma ane nagarAmAM thavAne lIdhe munie ane zrAvakA vacce samparko vadhyAM. IsAnI prathama zatAbdImAM jaina munie vividha zAkhA, sampradAya, kuLa ane gaNeAmAM vaheMcAI gayA. prabhAvazAlI jaina munionA nAme saMgha, gaccha ane gaNeAnI racanA thavA mAMDI ane pachI teA paraMparA tarIke A pravRtti satra svIkArAI. pahelAM te jaina Agame! ane sUtrAnuM paThanapAna, jaina sAdhue mATe pUratuM hatuM; paraMtu dezakALanI asarane lIdhe e mAnyatA paNa badalAI ane zrAvaka-zrAvikAone kendramAM rAkhIne navIna kAvyazailImAM paurANika ane vividha kathA sAhityanuM sarjana thavA lAgyuM. stotrA tema ja pUjApADAnI racanA thavA mAMDI. pAMcamI zatAbdI sudhImAM tA jaina munio ane vidvAna sAdhakA vaDe prAkRta bhASAmAM vizALa sAhityanI racanA thaI. 11-bAramI zatAbdImAM dezanI rAjanaitika ane sAmAjika paristhitimAM je vyApaka krAMti sarjAI enI sAthe jaina dharmanA baMne saMpradAyA-digaMbara ane zvetAMbaranI AMtarIka vyavasthAmAM paNa navIna pheraphArA thayA. pariNAme jaina sAhityamAM paNu eka navIna krAMti AvI. digaMbara sa'pradAyanA aneka saMgha, gaccha ane gaNanA mAnya AcAryA, maDhavAsI Page #726 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 672 jenaratnaciMtAmaNi banIne caityavAsI thayA. zvetAMbara saMpradAyamAM paNa vasati. ane lekhanane mATe sadaiva samaya maLato rahyo che. jaina vAsa ane caityavAsane lIdhe vividha vivAda sarjAyA ane AcAryonI sudIrgha paraMparA sAhityasarjana ane jJAnaaneka gacchA ane gaNAnI paraMparA pracalita banI. enA pAsanAmAM sudIrgha kAmathI satata pravRtta dekhAya che. AcArya nAyakoe pitAnA daLanI pratiSThA vadhAravA ane anuyAyI. kundakunda bhaTTa akalaMkathI mAMDIne AcArya hemacaMdra ane enI paraMparA UbhI karavA vibhinna nagara, pradeza ane jinakuzaLa sUri vigere pAMceka sadI pUrvanA AcAryonI eka gAmomAM pracAra Adaryo, enA AcAryo potAnI vidyA ane lAMbI ane samRddha sUci najare paDe che. tyAra pachI te vividha zakti prabhAvathI dhanikavarga ane rAjavargane AkRSTa karatA saMpradAyo ane gAnA jainAcAryo tema ja vidvAna munie rahyA ane potAnA ziSya varganI jJAna, samRddhi ane kSamatA sAhityasarjana vaDe AtmakalyANakArI bhAvanA ane vadhAravA nitya nUtana Ayojana karatAM rahyA. tenA pariNAma lokamaMgaLakArI cetanAne abhivyakti ApavAmAM khUba varUpe aneka jJAna-bhaMDAro UbhAM thayAM. jJAna satronI pravRtta banyA che. e hakIkata che ke atyAre paNa prAkRtanuM AjanA thavA mAMDI. jaina dharmane rAjakIya pratiSThA maLI. vyApaka adhyayana ane gUDhathI gUDha viSayonuM ciMtana-anuene rAjyAzraya maLyo. jainAcAryonI jema jaina gRhasthoe zIlana teo dvArA ja thAya che. bhale sAmprata bhAratIya paNa sAhitya sAdhanAmAM rUci dAkhavIne aneka graMthanI bhASAo vaDe saMtapta saMsAra ane samasta jIvone teo racanA karI. jJAna-pUjAnI eka bhavya paraMparA zarU thaI. jaina Atmabodha ApatA hoI, paNa - AdhyAtmika ciMtana ane varga sAhitya-racanAmAM vadhAre rasa laI, Arthika protsAhana AtmakalyANakArI sAhitya svarUpamAM manana ke pravacana te ApI, jainAcAryone aneka graMthonA nirmANa mATe preryA ane prAkRtamAM ja thatAM hoya che. bIjA pAsethI lakhAvIne paNa aneka racanAone prakAzita prAkRta bhASA-sAhitya ane jaina dharma baMnenI vikAsayAtrA ane vitarIta karI. " jJAna bhaMDAro "mAM Aje evI aneka bhAratIya saMskRti, AdhyAtmika ane mAnavatAvAdI cetanA durlabha racanAo jovA maLe che. tema ja AtmakalyANakArI ane lokahitakArI saddabhAvanAnI vidvAna sarvatra yate jevI uktiothI protsAhita dazAnI dizA sUcaka yAtrA che. prAkRtanI parivartanazIla ane banIne aneka jaina sAdhu ane gRhastha varga potAnI jJAna pragatizIla svarUpamAM nitya vikAsazIla rahyo che. tIrthakaronA samRddhi vadhAratA rahyA. ane sAhitya-sarjananI dizAmAM upadezelA AcAra-vecArika pramukha tane dainaMdina jIvanapravRtta thayA. e rIte jaina dharma ane jena siddhAMtanA pracAranI nI carcAmAM AcaraNamAM mUkavA sAthe ja navI havA, nUtana jJAnasAthe sAthe teo sAhitya, jyotiSa, vyAkaraNa, kAvya ane vijJAna ane nava AvakRta maMtraprabhAvo ane jIvana alaMkAra sAhityanuM paNa nirmANa karatAM rahyAM. vividha pragatinA tattvono prabhAva paNa emAM umerAya che. parivartita saMpradAyanA AcAryo potAnA sAhityanuM paNa nirmANa riti-nItaryA, saMzodhita dharma ceSTAo ane pravRttiono karatAM rahyAM. vividha saMpradAyanA AcAryo pitAnA sAhityamAM saMsparza pAmIne jaina dharma atyaMta jIvanta dharma banyo che. dhArmika bhAvanA vyakta karatAM rahyAM. jaina dharmanA jaTila saMzodhita dharma-cetanA sAthe nava caitanya pAmIne vikAsasiddhAMtanI vyAkhyAnI sAthe-sAthe ahiMsA-satya-tyAga zIla ane pragatizIla vizvadharma tarIke vikasyo che. Aje brahmacarya tema ja sArvajanika vrato tathA dAna, dayA, tapa, jaina dharmanI mahattA ane kSamatAne pArakhavA mATe viziSTa zIla, bhAva Adi AcaraNIya dharmonuM pratipAdana thatuM rahyuM. bhASA-sAhityanA mAdhyama tarIke prAkRta bhASA jaina sahAya tArata che. prAkRta sAhityamAM saMpUrNa jainAcAryo, tIrthakara prAkRtanuM AkhuM jaina vADumaya jainAcAryonI udAra ane ahata ane vidvaciMtakanI ciraMtana cetanA ane lekaniSpakSa dhArmika audAryathI pAra prerita che. lagabhaga be aDhI maMgalakArI bhAvanAnA paMdane te satata anubhavI zakAya hajAra varSothI AtmoddhAra ane lokakalyANanI bhAvanAthI che, pAmI zakAya che. e rIte prAkRta sAhitya bhAratIya prerita mokSagAmI jaina munione svAdhyAya, ciMtana, upadeza saMskRti ane jaina dharmane sthaya pradAmaka mahattama sAhitya che. Jain Education Intemational Page #727 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainadharma ane saMskRta bhASA zrI zIvalAla nemacaMda zAha jaina dharmanA be aMga che, samyajJAna ane samyaka kriyA. tene samajavA ke zuddha uccArathI balavA, te te bhASA samyajJAna mATe pistAlIza Agama-dvAdazAMgI cauda pUrva jJAnanI gunizrAe atyaMta agatyatA che. vagere ane tenI pachI racAyelA mahAna graM pI tavAI. saMrakRta ane prAkRta bhASAnuM jJAna e mATe paNa agatyanuM sUtra, sanmati taka vagere vagere graMthA che. ane dareka viSayanA che ke dharmanA graMtha ane dhArmika kriyAonI vidhio paNa judA judA ghaNuM prakaraNa graMtho che ane vividha te azu nA mAge na cAlI jAya eTale ke temAM pravezatI prakAranI aneka phiyAo che. aneka prakAranA anuSThAna paNa azuddhione rokavA mATe te te bhASAonA jJAnanI atyaMta kriyAomAM ja samAveza pAme che. A badhI kriyAo, AvazyakatA che. anuSThAna ane AcArA paNa samyajJAnane pragaTa karavA mATenA ja che. pratikamaNu bhaNAvanAra ke karanAra zAMtisnAtra bhaNAvanAra vihita kriyAo- anuSThAno aneka prakAranA che-namaskAra ke karanAra, evI rIte dareka anuSThAna karanAra-karAvanAra mahAmaMtranuM smaraNa, caityavaMdana, prabhudazana, guruvaMdana, pauSadha saMskRta ke prAkRta bhASAnuM jJAna na dharAvato hoya to tenA pratikamaNa-sAmayika, vrata, cAritra grahaNa, vyAkhyAna, mULa Azayane-marmane te samajI zakato nathI-eTale ke A vyAkhyAna zravaNa, paccakkhANa aneka prakAranA vidhi pUrvakanA sUtra, A ka, A AkaMza zuM kahevA mAge che ? kayA ta, aSTAliMka mahesavo, pUjAo, pUjano zAMtinAtra AzayathI, kayA bhAvathI ? A kriyAo karavAnI che? tenuM rAtrapUjA, prabhunI aMgapUjA, aSTaprakArI pUja, aMgaracanA, jJAna dUra rahe che eTale ke-saMskRta-prAkRta bhASAnA anabhijJaujamaNuM, upadhAna, gadvahana, AcArya pada vagere padapradAno, na he jANanArA dvArA thatI te te kriyAo-vidhio pratiSThA, aMjana zalAkA, catya nimaNa, pratimA bharAvavI, kriyArUpe rahe che-jJAnarUpe thatI nathI. eTale dareka kriyAo graMthA lakhavA-lakhAvavA-chapAvavA navA racavA-racAvavA, ane vidhione jJAna svarUpe banAvavA saMskRta ane prAkRta bhaNavA-bhaNAvavA vagere che. bhASA jJAnanI Avazyaka jarUra che. Avazya ke jema Avazyaka che. avazya karavAnA che. tema tenA sUtranI bhASA saMskRta jana zAsananI pratyeka kriyA ane tenI vidhie ke prAkata bhASA paNa Avazyaka che-avazya zIkhavAnI che. vidhAne saMskRta prAkRta bhASAmaya che. ane ema kahIe to saMskata prAkRta bhASAne samajanAra varga te te sUtro, kalAkA paNa cAle ke-jema lAkazAsana atyAre aMgrejI ke hindI vagere viziSTa ucApUrvaka belI zakaze, anyathA tenA bhASAmAM cAle che, tema tene zAsana saMta ke prAkRta mAgadhI uracAromAM paNa maMdatA ane azuddhio rahevAnI saMbhAvanA bhASAmAM cAle che. pratyeka kriyAnA sUtro saMta ke prAkRta che. pratyeka jaine A jaina bhASAo -chA-vattA aMza. bhASAmAM che. jema jJAnanI graMtha pistAlIza edagame, dvAdazAMgI zIkhavI joIe. cauda pUrvo, tavArtha sUtra, sanmatita, atikramaNa sUtra vagara saMskRta ke pata bhASAmAM che tema phiyAe ane vAdha - jena dharmanA graMtho vipula pramANumAM che. vipula vidhAno paNa saMskRta ke prAkRta bhASAmAM che. pramANamAM lakhAyela bhaMDArImAM che. tene ukelavA mATe lekazAsana artha ane kAma pradhAna che. ane jainazAsana saMskRta lipio zIkhavAnI paNa teTalI ja jarUra che. paNa dharma ane mokSa pradhAna che. lekazAsanamAM jIvanAra artha tenA mULabhUta saMskRta prAkRta bhASA jJAnanI AvazyakatA ane kAma mATe te te bhASAo hindI-aMgrejI vagere zIkhe to anekagaNI che - te te bhASAnA jJAna vinA pATha meLavavA, che ane zIkhave che, tema vaina zAsanamAM jIvanAre dharma ane zuddha tAravavA muzkela che. tema ja zuddha saMzodhana pUrvakanuM makSanI ArAdhanA mATe na zAsananI vahivaTI bhASA ja chapAvavuM muzkela che. saMskRta ane prAkRta zIkhavA-zIkhavavI joIe. pratyeka kriyAo Ama saMskRta prAkRta bhASAnA jJAna vinA jaina dharmanA ane tenI vidhio ane vidhAno karavAmAM Ave che, karanAra graMthonuM jJAna meLavavuM ane rakSaNa karavuM. tema ja keyA tathA kare che ane karAve che, paNa e kriyAnA sUtro, vidhinA vidhionuM jJAna meLavavuM ane rakSaNa karavuM azakyapraya Adeza sUtro vagere to saMsakRta-prAkRta bhASAmaya che. to che, eTale ke je te te bhASAnuM jJAna na hoya to jJAna je tAravavA zIkhavA-zIkhavavAnI vahivaTI ane je 85 Jain Education Intemational Page #728 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 674 jainaratnaciMtAmaNi ane kiyA e banemAM pravezatI azuddhio ane e ane tenAM dareka aMgo teozrIe ja banAvyAM che. evuM banemAM granthomAM chapAtI azuddhi vadhatI jAya paNa kAma karanAra tyAra pahelAM ke pachI koI vidvAna hamaNAM ochI na thAya eTale te te bhASAnA jJAna vinA tenuM hamaNu thayo ja nathI. rakSaNa paNa thaI zakatuM nathI. je jaina zAsananA amUlya saMskRtabhASA eTale zuddha bhASA, saMskRta bhASAnA vArase che, jenA dvArA AtmAne zuddha karavA che, karmathI zabdo, zabdo kahevAya che. te sivAyanA zabdo, apazabdo mukta kare che-mekSa meLavavA che te sAdhana paNa teTaluM che - apabhraMza zabdo kahevAya che. ja zuddha hovuM joIe-zuddha rAkhavuM joIe-tenI zuddhinuM rakSaNa karavuM joIe. te viSayanI upekSA calAvI levAya jagatamAM pahelethI ja zuddha zabdonA uccAra ane apazabdonA-azuddha zabdonA uccAro cAlyA ja Ave che. eTale bane zabdo pahelethI ja che. emAM apazabdo 1 A mATe-A udezathI zrI caturvidha saMghamAM saMskRta vadhatA rahe e svAbhAvika che. zuddha zabdo je che te ja prAkRta bhASA jJAnanI agatyatA mULathI-pAyAmAM jarUrI che, che che, te ochA thavA svAbhAvika che. te eTale ke tenuM paThana-pAThana mULamAM-pAyAmAM hovuM joIe. ane saMskRta prAkRta bhASA jJAnane sArI rIte jANanAro je lAke ziSTa puruSe che temanI bhASAmAM zuddha zabdo varga taiyAra thavo joIe. saMskRta prAkRta bhASAne sArI rahyA che-hatA, e zuddha zabdo anaMtA che, te zabda ekeka 2 rIte jANanAra-tenI maulika paribhASAmAM tene jANanAra samajAvatAM pAra na Ave mATe vakhata upara vyAkaraNanI zramaNa vagara ApaNA jJAna vArasAne, vidhi vArasAne zuddha racanA thaI ane vyAkaraNa dvArA eka sAmaTA aneka zabdo svarUpamAM rAkhI TakAvI zakaze tevI rIte ApaNI kriyA niyama dvArA samajAvI zakAya ane samajI zakAya. te zuddha vidhione paNa zuddha svarUpamAM rAkhI TakAvI zakaze ane zabdone samajavA mATe vyAkaraNa dvArA samajavA e ja evI rIte zrAvaka vaga paNa saMskRta-prAkRta bhASAne jANanAra saraLa upAya che. hoya to temanA dvArA thatAM saMzodhana, prakAzana, graMthenuM eTale vyAkaraNa e zuddha zabdone bhaMDAra che, je zabdo paThana-pAThana, vidhi vidhAna, kriyAnuSThAne mULa svarUpamAM TakI zAstromAM vaparAyA che te badhAM ja zabdo vyAkaraNamAM rahe ane mULa uddezane sparzI zake eTale saMskRta-prAkRta batAvelA che. arthAt sarva zAstrono samAveza vyAkaraNamAM bhASA jJAnane dharAvanAra vaga zAsananA jJAna ane kriyA che ema kahevuM e vadhAre ucita che. vArasAne tenA mULa svarUpamAM ane mULa uddezamAM samajavA ane TakAvI rAkhavA mATe ghaNo jarUrI che, ane te mATe lIlAvatIkAra gaNitajJa bhAskarAcArya kahe che kesaMskRta bhASA jJAnanI agatyanI jarUra che, saMskRta dvArA je mANasa vedanA mukharUpa sarasvatInAM ghara-vyAkaraNane prAkRta jANI zakAya che mATe saMskRtanI agatyatA prathama che. jANe che te mANasa vedane paNa jANe che te anya bIjA zAstrone kema na jANe, mATe prathama ene vyAkaraNane bhaNIne saMskRta bhASA ghaNI kaThIna che ema mAnavAnI jarUra nathI. buddhimAna puruSa bIjAM zAstronA zravaNano adhikArI saMrakRtabhASA paNa eka bhASA che. ane tene vyavahAramAM thAya che. 4 paNa ghaNI vakhata upayoga karavAmAM Avelo che. ghaNA dezomAM te rASTrabhASA tarIke paNa vaparAtI hatI. paNa iMglIza dareka zAstrone sAMbhaLavA, bhaNavA-gaNavA-bolavAno bhASAnA pracAra thayo eTale e bhASA sadaMtara baMdha jevI adhikAra vyAkaraNazAstra bhaNyA vinA maLato nathI. eTale thaI gaI che. mAtra zAstra jANavA mATe keTalAka bhaNatA rahyA bhAra zAstrajJAe vyAkaraNa bhaNavA upara mUkyo che te barAbara che. kharI rIte to dareka zAstro jANavA mATe saMskRta bhASAnI ja che. kemake vyAkaraNa vinA arthane mahA anartha thaI jAya agatyatA pUrepUrI che ane te mATe pUrva saMskRta bhASAnI eTalA mATe eka vidvAne potAnA putrane hitazikSA sabhyatA hatI ane loko tene sArI rIte bhaNatA gaNatA ApatAM kahyuM che kehatA. ane rAjazAsana paNa e ja bhASAmAM cAlatuM hatuM. 2. vara hi pAra vahevADA 1 : rAjazAsana ane dharmazAsana juduM na hatuM. 2. pratipadapAThA'namyupAya : zabdAnAM pratipattI, teSAmAnantyAt / mukhyapaNe saMskRta zIkhavA mATe saMskRta vyAkaraNa che3. tamArAdApaS ,pAvavavArasAnA viroghavahajhakSa game vara thayuM ane te kalikAla sarvajJa zrImadda hemacaMdrAcAryanuM prasiddha che. -- vaicAsa : te pUrve bIjA vyAkaraNa prasiddha hatAM te badhAMne tapAsI 4. je vera ve-vana ratana hi ratana, joI siddhahema nAmanuM vyAkaraNa teozrIe saraLamAM saraLa zrAddha pI: sa veDhamapa vaidra kinyAAstram | banAvyuM che. tyAra pachI vyAkaraNa banAvavAno koI e prayatna yasmAdata : prathamametadadhItya dhImAn , karyo nathI kemake te saraLa che ane sugamatAthI grAhya che. zAstrAntarasya bhavati zravaNe'dhikArI / / bhASA jJAnane sparzI zake eTale temAM TakI zAstromAM kAraNa e zuddha zabdono bhAra . karAvanAra varga zAsananA sAta batAvelA che. A badhA ja zabdo vyAkarA Jain Education Intemational cation International Page #729 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 675 khAla- joI e ane vyA ( bolatAM AvaDe to rAta-pikA, A he putra! tuM bahu na bhaNe to paNa vyAkaraNa bhaNu, nyAyazAstra bhaNavuM hoya te vyAkaraNa prathama bhaNavuM ja kemake-ravajana-saMbaMdhI, zvajana-kataro, sakala-saMpUrNa, zakala- jaI e ane vyAkaraNa bhaNyA pachI ja nyAyazAstra bhaNI TUkaDo, sakRta-ekavAra, zata-vijhA, Avo athane, zakAya che. ema teoe kaheluM ja che. (bolatAM AvaDe to) anartha na thAya, mATe tuM vyAkaraNa eTale vyAkaraNa-zabdAnuzAsana vinA zAstrajJa thaI zakAtuM bhaNu ! 1 nathI ane zAstranA jJAna vinA siddhAnto samajI zakAtA zAstroe vyAkaraNane mokSanuM aMga karyuM che. nathI, anuSThAnomAM rasa utpanna thato nathI-zuddhi AvatI vyAkaraNane padanI siddhi thAya che. padanI siddhithI nathI. mATe vyAkaraNa bhaNavuM joIe. buddhimAna mANase arthane nirNaya thAya che, arthathI tattvajJAna thAya che ane avazya vyAkaraNa bhaNavuM joIe. vyAkaraNanI upekSA thAya tatvajJAnathI paraMparAe mokSa thAya che-mukti maLe che. je ja nahi. a95 buddhivALAe be ke traNa pravezikAe karavI joIe. vyAkaraNanI zarUAta pahelAM be ke traNa vyAkaraNa che e mokSa pAmavAnuM parama sAdhana che, eTalA pravezikAo karavAthI-ochAmAM ochI be pravezikAo mATe AcArya bhagavAn zrImadda hemacaMdrasUrIzvarajI mahArAjA karavAthI vyAkaraNane abhyAsa sahelA-saraLa thaI jAya vyAkaraNanI zarUAtamAM ja pharamAve che ke che. vyAkaraNamAM sarvazreSTha vyAkaraNa "siddhahema' che ane zabdAnuzAsana eTale vyAkaraNa ane vyAkaraNa eTale tene AdhAre racAyelI hama praviAzakAo, siddhahema vyAkarazabdAnuzAsana-zabdone kahevA, zabdAnuzAsanane viSaya NanI prAthamika bhUmikA che. sAdhu-zuddha zabdone kahevA e che, eTale zabdAnuzAsananuM vyAkaraNa na karI zakanAra vidyAthI haimasaMskRta pravezikAnA prayajana zuddha zabdone kahevA e che, zuddha zabdothI traNa bhAga kare to ene vyAkaraNano AsvAda Ave che. ane samyajJAna thAya che, e anantara prajane che ane samyajJAna saraLatAthI sArI rIte saMskRtabhASA zIkhI zake che. saMskRta dvArA mokSa thAya che e paraspara projana che. bhASA kaThIna che evuM manamAMthI kADhI nAkhavuM ane saMskRta bhASA zabda zabdonA prANathI samyajJAna thAya che ane zIkhavA prAraMbha karavo. dhIme dhIme paNa tenA saMskAro paDayA samyajJAnathI mokSa thAya che mATe A zabdAnuzAsana- pachI AgaLa jaladIthI jaI zakAze, evI pravezikAonI vyAkaraNano AraMbha-racanA karAya che.* racanA che. zAstro badhA zabdarUpa che. eTale prathama zuddha zabdone hAlamAM sarvatra hama saMskRta pravezikAo dvArA saMskRta jaNAvanAra zabdAnuzAsanane abhyAsa karavo ja paDe, te zIkhavavAmAM Ave che ane te vidyAthIpriya thaI che. mATe vinA zAcana thavAya ja nahi. zabdonI vyutpatti-prayAga saMrakatanA abhyAsIe hamasaMskRta pravezikAo dvArA tene dhAtu jANyA vinA thAya nahi ane te vinA zabdanuM saMskRta zIkhe ane pachI batamAna vidyA thI "siddhahema' jJAna thAya nahi, A badhuM vyAkaraNa-zabdAnuzAsana samajAve vyAkaraNa zIkhIne zAstrajJa bane, e hetu thI hamasaMskRta che, te samajyA vinA-zabdano marma jANyA vinA, AgaLa pravezikAonI racanA karavAmAM AvI che. saMskRta zIkhI ne kevI rIte vadhI zakAya? prathama zabdane zakatha-vAya artha pachI prAkRta zIkhavuM'. prAkRta zIkha che mATe * prAkRta vijJAna jAgyA vinA, laya ane vyaMgya arthamAM AgaLa kevI rIte pAThamALA' uttama che. pachI vAta vyAkaraNa "siddhahema'nA vadhI zakAya, mATe prathama zabda jJAna mATe zabdAnuzAsanane aSTama adhyAya karo jethI prAkRta bhASAnuM jJAna sAruM thaze. abhyAsa karavo joIe, jenA dvArAe tattvajJAna-samyajJAna ane pachI mokSa thAya che e hakIkata che ( A pramANe saMskRta-prAkRtanA abhyAsane mATe sarvazreSTha siddhahema vyAkaraNa che. je vyAkaraNanI racanA karI pUjya 1. yadyapi nAdhISe vahu tadapi paTha putra vyAkaraNam / AcArya zrI hemacaMdrasUri mahArAja sAhebe ApaNA upara svajana : zvajanAmAmUt sakala' zakala sakRt zat // asIma upakAra karyo che. 2. vyAkaraNAtpadasiddhiH padasiddharartha nirNayo bhavati / arthAttatvajJAna' tatvajJAnAtpara zreyaH // siddhahema' vyAkaraNanA paThana-pAThana mATe zramaNa vargamAM ane zrAvaka vargamAM joradAra prayatno thavA joIe, jena3. asAdhutvaniyuktAnAM zabdAnAM prayuktaHsamyagjJAnalakSaNA siddhi bhavati, zAsanI vyavasthAnusAra saMskRta-prAkRta bhASAne abhyAsa zabdAnuzAsanasya sAdhavaH zandA abhidheyAH, pratyeka jaine ochA-vadhatA pramANamAM karavo ja joIe. yamartha madhitkRya pravartate tatprayojanam iti samyagjJAna manantara' prayojanam tAreNa ca niHzreyasa' paramiti / | mukhyapaNe zrama, zramaNone ane zrAvakone zIkhave. 4. tasmAt samyagjJAnani.zreyasaprayojana' zabdAnuzAsanamAramyate / sAdhvIjIo sAdhvIjIone ane zrAvikAone zIkhave, e 1-1-2 bRhannyAsaH 1 adhItavyAkaraNakAvyakozo'nadhItanyAyazAstro bAla / saMta-e ane pachI e hetu thI tamane Jain Education Intemational Page #730 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 676 janaratnaciMtAmaNi zreSTha upAya che; te ghaNuM kAma thaI zake tema che. A pravRtti ane tenAM anuSThAnamAM zuddhi lAvavA, pratikramaNa vigere ApaNe tyAM che. paNa temAM vega lAvavAnI jarUra che. sivAya sUtronA artho-bhAvArthe samajavA mATe ane vidhione jaina paMDita dvArA jaina pAThazALAomAM saMskRta-prAkRta jANavA mATe ane zAntisnAtra vagere siddhacaka pUjana vigere bhaNAvAya che e pravRttimAM paNa vega lAvavAnI jarUra che. pUjananA jANakAra thavA mATe saMskRta-prAkRta bhaNavAnuM che. vivekapUrvaka ane vicArapUrvaka vega lAvavAthI sAruM avazya bhaNavAnuM che, tenA dvArA samyajJAna thaze ane pariNAma Avaze. ApaNe jaina siddhAntone samajavA mATe paraMparAe mokSa prApta thaze. jainadhamI rAjavIo ane maMtrIo eka samaye jainAcAryonA sadaupadezathI gujarAtanA nRpatio paNa jaina dharmanI asara taLe AvyAM hatAM. | vanarAja, siddharAja ane kumArapALa jevA saMskArapriya rAjavIoe aneka bhavya aiye baMdhAvyA hatA-te samaya suvarNakALa gaNAto. A rAjavIoe ane jaina maMtrIoe gujarAtane gauravazvaja UMce gagane laherAvavAmAM agra phALo Apyo hato, evuM jainagraMthanI prazastIonI aneka naMdhamAM beMdhAyuM che. - mAravADamAM jodhapurathI chaeka mAIla upara gaDhamaMDora jyAM teramAM, - saikAnI jenonI keTalIka jAhojalAlI uparathI anumAna thAya che ke tyAM paNa jaina rAjavInI sattA pravartatI hatI. mA mevADano rAjavaMza bhale sisodiyAvaMza gaNAya paNa keTalAMka rANA-rANIe e jaina zAsananI ugra upAsanA karI hoya tevA pramANamAM maLI AvyAM che. ja talAma - avaMti ane ujajainamAM jainadharmanI jayota jhaLahaLatI hovAnuM itihAsakAro noMdhe che. A bhUmi sAthe saMkaLAyelI zrIpALa rAjA ane mayaNAsuMdaranI kathA jANItI che. deva! tAraMgA tIrtha, jyAM mahArAjA kumArapALe zrI devacaMdrAcAryanI salAhathI tyAM bAvana devakulikAvALA batrIsamALane prAsAda karAvyuM. tIrthabhAtano A namUne ApaNuM saunuM dhyAna kheMce che. mAravADamAM cAraso gajanA gherAvAmAM AveluM varakANanuM bAvana jinAlayanuM maMdira bhUtakAlIna jaina gauravane tAju kare che. mevADanA rANu upara jainAcAryonI sAtvikatAno pUro prabhAva hatuM tema manAya che. cha jainazAsananA rAjavaMzI upAsakomAM mauryavaMzI samrATa saMpratinuM nAma mokhare che. gujarAtamAM sau prathama jainadharmano vAvaTA lAvanAra A saMprati ja hatA. bIkAneranI sthApanA, sudaDhatA ane AbAdI e vakhatanA jaina maMtrIzvarone AbhArI che. Jain Education Intemational Page #731 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainazAstra graMthonI racanAmAM ardhamAgadhI bhASAnuM yogadAna " 66 bhASA e vicArane vyakta karavAnuM sAdhana che. vicAronA AdAna-pradAnanI kriyA bhASAmAMthI janme che. mAnava jyAre pachAta avasthAmAM hatA, tyAre vyavahAra khUba simita hatA. izArA ke sarkatAthI te peAtAnI icchAe vyakta karatA hatA. dhIre dhIre te pachAta avasthAmAMthI bahAra AvatA gayA tema tema eka cAkkasa bhASAnuM ( elInu' ) svarUpa ba'dhAtuM gayuM ane tenI sAMketika bhASAe eka cAkkasa arthanuM svarUpa lIdhu. Ama apaSTa bhASAno janma hajAro varSa pUrve thayA. manuSyanA vikAsa thayeA, tenI jarUriyAtA vadhatI gaI tema tema bhASAnA upayoga paNa sAthe sAthe vadhyA ane navA navA zabdonuM sarjana thayuM. prAcIna samayamAM be hajAra jeTalI leAkabAlIo pracilata hatI, Aje temAMthI ghaNIkharI lupta thaI che. te samayanI saMskRti ane tenA upayoga karanAra mAnavasamAja paNa kALakrame badalAIne, ghaDAIne Aje ApaNI samakSa eka sughaDa ane saMskArI samAja kheDA che. ApaNA zAhakAra e bhASAnA be bheda pADavA che. te elacAlanI bhASA ane bIjI sAhityanI bhASA. mAlacAlanI bhASAnA paNa lAkonI bhASA ane paMDitAnI bhASA evA prabheDa pADavA che. sAhitya ane bhASAmAM racAyelu che; paraMtu janabhASAmAM racAyelu' sAhitya samAjanA moTA varga saraLatAthI vAMce che ane samaje che, e nirvivAda hakIkata che. prAcIna bhAratanI prAcIna dhArmika paraMparAo vaidika, jaina ane bauddha A traNe para parAe vipula sAhityanuM sarjana karyuM che. chatAM vaidika sAhitya je saskRta bhASAmAM racAyelu che tenA upayoga samAjanA amuka ja bhaNela varga kare che. jyAre jaina ane bauddha dharma sAhitya reTha bAla, AbAla-vRddha samAjanA dareka stare pahoMcyuM che tenA yaza bhagavAna mahAvIra ane buddhe karelA lAkakhAlI. AnA upayAga. Ama temaNe mAnavasamAjanI amUlya sevA majAvI che. prAkRta ( ardhamAgadhI ) eTale prakRti che. prakRti eTale ravabhAva. je bhASA prakRtisiddha eTale svabhAvasaddha DAya zrI kaiAkilAbahena sI. bhaTTa te khUba ja saraLatAthI khelI ke samajI zakAtI hoya tene prAkRta bhASA kahe che. prAkRtanuM bIjuM' nAma a mAgadhI che. bhASA e kadI eka sarakhI maLatI nathI. te niraMtara badalAyA kare che. kALa ane sthaLabhedane lIdhe tenA uccAraNamAM, zailImAM pheraphAra thatA hAya che. bhArata deza e vizALa deza che. te aneka prAMtAmAM vaheMcAyelA haiAvAthI prAMte prAMte lAkaThelIe judI judI hAya che, te prAMtanI lAkabelI e prAkRtabhASA ja gaNAya. ardhamAgadhI bhASA paNa magadha dezanI AsapAsanA prAMtanI lAkamelInA ja eka prakAra che, je ApaNe udAharaNa sAthe AgaLa upara samajIzuM. atre e yAda rAkhavu paDaze ke ardhamAgadhI bhASA bhale prAMtika lAkamelInA eka prakAra hoya; paraMtu tenA upayoganA vistAra khUba ja vyApaka hatA. te bhASAne bALakA, strIo, cho, sAvADA, vepArIo, paritrAjikAo, gaNikA, ceTI, dAsIo, nATakamAM pratihArA, viSaka, amIra, garIba, purAhitA vagere AmasamAjanA sumA taranA leAkeA khUba ja saraLatAthI ardhamAgadhI bhASAnA upayeAga karatA, temAM racAyeluM sAhi ya paNa pADazALAmAM nahIM gayelA lAkA paNa saraLatAthI vAMcI zakatA. A hakIkata ja ardhamAgadhI bhASAnI siddhi batAve che. nathI. chatAM ardhamAgadhI bhASAne kasoTInA paththara para te ardhamAgadhI bhASA mULa bhASA ja che. temAM kAI zakA kasATImAMthI nivighne pasAra thaI ne leAka-mAnasamAM teNe samayanA vidvAnAe kasavAnA prayatna karelA. A tamAma Agavu sthAna prApta kareluM. keTalAka vidvAno tene mULa saMskRtamAMthI vikaselI bhASA gaNe che. keTalAkanA mata hato ke prAkRtanI utpatti saMskRtamAMthI ja thaI che. AnA prAkRta bolIomAM pheraphAro karIne temAM sAhityanI racanA samanamAM ApaNe joI e tA sAhityika dRSTie kavioe e vioe ghaDI kADhelI bhASA che athavA kavionu karI. enA artha evA nathI thatA ke ardhamAgadhI bhASA upArjana che. A ja niyama sauMskRtana paNa lAgu paDe che. sAhityika saMskRta kathAya paNa bhAratavAsIonI bAlacAlanI bhASA na hatI. na to ApaNe prAkRtane saMskRtanu mULa gaNAvI zakIe, na tA saMskRtane kRtrima gaNI zakIe. Page #732 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi ardhamAgadhI bhASAnuM mULa che te samayanI lekabAlIomAM Ama jaina Agama mATe ASa bhASAno prayoga karyo che. raheluM che. AcArya zIlAMkasUri paNa ArSa zabdano upayoga pitAnA vaidika yugamAM brAhmadharmanA kiyAkAMDamAM je samAjanA vivecanamAM kare che. ghaNA arvAcIna vyAkaraNakAra mArkanDeya upalA varge pagadaMDo jamAvelo, brAhANadharmanI tamAma munie prAkRta sarvasva nAmanA vyAkaraNamAM ardhamAgadhI dhArmika, sAmAjika ke rAjakIya kriyAo saMskRta bhASAmAM bhASAne judI nAMdhI batAvI che. kavi bhANa prahasananI ja thatI cAne Ano upayoga te samAjane eka khUba ja viziSTa prAkRta varNave che. trikama vyAkaraNakAra ArSa ane nAnA varga karato. moTo bhAga A badhAthI vaMcita rahI dezya bhASAne rUDhiyAta gaNIne tenI svataMtra u5tti batAve jato tenuM kAraNa saMskRta bhASA bahu ja bahu ja samata che para che. tene mATe vyAkaraNanA niyamonI AvazyakatA nathI. vaganA vidvAno ja jANatA hatA. AthI eka prakArane jainAganA pAMcamAM aMga bhagavatI sUtra, samAvAyAMga rAmAjamAM dhuMdhavATa rahetA hatA. sadIo sudhI brAvaNa ane prajJApanA vagere sUtromAM ardhamAgadhI bhASAno ulekhe vidvAnoe A nirdoSa ane bheLA samAjane geralAbha maLI Ave che. navAMgI TikAkAra abhayadevasUrinA matAnusAra uThAvyo. e ja arasAmAM bhagavAna mahAvIra ane buddhi A A bhASAmAM keTalAMka lakSaNo mAgadhInA che. jyAre keTalAMka samAjanA karADAyela vargane upadeza dvArA beThe karyo. baMne prAkRtanA che tethI tenuM nAma ardhamAgadhI che. mAthurI mahAnubhAvoe te lokonI bhASA dvArA dhIre dhIre temanAmAM vAcanA ane valabhI vAcanA pachI jainagamanI ardhamAgadhI prANa pUryo. te ja bhASA ardhamAgadhI ane pAlI bhASAno bhASAmAM sthAnika prAkRtonI asara jaNAya che. AcArya ahIM janma thayo. baMne dharmonA anuyAyIonI saMkhyA haribhadrasUrie prAkRta nAma batAvyuM che. harmana yAkobInA jota jotAmAM lAkhanI thaI gaI. AvI sahaja, saraLa bhASA mate AgamonI bhASA jaina mahArASTrI che. DaoN. pizalanA rAmAjanA tamAma staranA bhaNelA ke nahIM bhaNelA vargane matAnusAra te ardhamAgadhI che. buraharanA mate thoDo bhAga samajAya tevI hatI. A lekabAlIonA prAMta pramANe ardhamAgadhI che, vizeSa bhAga mahArASTra che. DaeN. gheSa judA judA nAmo paNa maLe che. kapura-maMjarIsaTTakanI prastAvanAmAM batAve che ke A bhagavAna mahAvIra je je prAMtamAM vihAra karatA, te te te te gALAonI bhASAne zaurasenI gaNe che. madhya eziyAmAMthI prAMtanI sthAnika bolImAM dharmopadeza karatA. moTe bhAge bauddha nATakonA je khaMDo maLI AvelA che. temAM vaparAyelI temane vihAra pradeza uttara bhAratamAM ane khAsa karIne bAla para bolIomAMnI ekane TyuDarase ardhamAgadhI batAve che. magadhanI AsapAsanA vistAramAM rahyo che. ane te magadhanI ardhamAgadhI bhASAmAM lakhAyelA Agamagra che, jene mAgadhI bhASAmAM upadeza Apyo che. te upadezane temanA vyAkaraNa graMtha kathAkAza. anya sAhitya tema ja jainetara ziSyae jaina AgamamAM sUtrarUpe guMthya che. ardhamAgadhI graMtha :bhASA mULa lokabelI tarIke svIkAravAmAM te samayanA (1) aMgagraMtha:-AcArAMga, sUtrakRtaga, sthAnAMga, samavidvAnomAM mata-matAMtara pravartatA hatA. mahAbhASyakAra pataMjali muni mahAbhAthamAM ema sUcave che ke-vo, vAyAMga, bhagavatI sUtra, jJAtAdharmakathA, upAsaka vi ( =gAya ) e apabhraMza zabdo che. A zabdo te dazA, aMtakRdazA, anuttaraupapAtakasUtra, prazna vyAkaraNa, samayanI lokabhASAnA che eTale prAkRta bhASAnA che. te vipAkasUtra. balavAmAM adharma che tema pataMjali muni kahe che. temanA (2) upAMgasUtra :- papAtikasUtra, rAjapraznIya, jIvAmate te saMskRta bhASA ja zuddha bhASA che. mahAdhyAkaraNakAra jIvAbhigama, prajJApanA, jaMbUdvIpaprajJA , caMdraprajJapti, bhatRharinA mate bagaDelI eTale prAkRta loka-bhASAnA zabdo sUryaprajJate, nirayAvali. arthanA bAdha karAvI zakatA nathI. vaLI mahApaMDita kumArika (3) chedasUtro :-nizIthasUtra, baka65sUra, vyavahArasUtra, bhaTTa prAkRta bhASAmAM lakhAyelA zAstrIne mithyA gaNe che. dazAzruta, mahAnizItha, paMcaka65 (aprApya ). Ama prAkRtabhASAne paMDita taraphathI jAkAro ja maLe hate; paraMtu kALakrame A mAnyatAonuM khaMDana thayuM ane (4) prakIrNa caMcatuH zaraNa, AturapratyAkhyAna, bhaktatenuM sAcuM svarUpa bahAra AvyuM. ardhamAgadhIne ullekha parijJA, saMsmAraka, taMdalavaicArika, caMdrAvedhaka devedrajoIe ? stava, gaNividyA, mahApratyAkhyAna, vIrastava. bharata muninA nATazAstramAM je sAta prakAranI prAkata (5) mULasUtra:-AvazyakasUtra, dazavaikAlikasUtra, uttarAbhASAone ulekha che temAM ardhamAgadhI bhASAno samAveza dhyayana sUtra, naMdIsUtra ane anugadvAra sUtra. thAya che. zrI hemacaMdrasUri prAkRta bhASAne ArSabhASA (6) tattvajJAna -saMkamati prakaraNa, dharmasaMgrahaNI, vizeSAtarIke varNavI che. AvuM eTale RSienI- nI bhASA. vazyaka, bhASA rahasya, navatatva, jIvavicAra, pravacanasAra, Jain Education Intemational Page #733 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2sItAnAlA, jAmAbhakArI lAlA, sarvasaMgrahagraMtha 678 (7) karmazAsagraMthaH- samayasAra, paMcAstikAya, dhavalA, sA vi * amArAhI mAgha mAsinanA visikSaNa " he mahAdhavalA, mahAbaMdha, karma prakRti, paMcasaMgraha, paMca- gautama! devo ardhamAgadhI bhASAmAM bole che. ane bolAtI vastu, prAcIna karmagraMtha, navya karmagraMtha, sattarI, bhASAmAM paNa te ja ardhamAgadhI bhASA viziSTa che. prajJApanA gammasAra vagere. sUtramAM "mAghAriyA jo or" ugamAM hAi mAvAi mAsaMti" jeo ardhamAgadhI bhASAmAM bole che teone bhASArtha samajavA. (8) AcAra graMtha- paMcAzaka, paMcasUtra, pravacanasAroddhAra, varALamamAgamathAniya hApha sura" arthAt purANa sUtra AcAravidhi, gurutattvavinizcaya. ardhamAgadhI bhASAthI niyata hoya che. AvuM nizIthacUrNimAM kahevAmAM AvyuM che. dharmadAsagaNI jeo bhagavAna mahAvIranA (9) kathA-caritra-upadeza -upadezamAlA, mahApuruSacaritra, hastadIkSita ziSya manAya che tenI kRti " prAkRta upadeza pRthvIcaMdracaritra, pratyekabuddhacaritra, vasudevahiDI, mAlAmAM 540 gAthAo prAkRtamAM racelI che. cUrNikAra vijayAnaMda kevalI caritra, pahemacariyuM, kathAratnakeza, jinadAsagaNi mahattara ardhamAgadhInA artha be prakAre kare samarAIca kahA, surasuMdarI cAreyaM, paramAtmaprakAza, che. magadha dezanI aDadhI bhASAmAM niyata ane aDhAra jAtanI kumArapAlacaritra, kuvalayamAlA, jaMbusAmicariyuM, dezI bhASAne ulekha jJAtAsUtramAM Ave che. kavi rAjasanaskumAra caritra, sItAcaritra, kahAvalI, taraMga- zekhara prAkRtane saMskRtinuM utpattisthAna gaNe che. ane lolA, covIzatIrthaMkara caritra, zrIpAla caritra. bAla-rAmAyaNa graMthamAM prAkRtane prakRtimadhura kahe che. (10) jena vyAkaraNa graMtha :-caMDakRta prAkRta lakSaNa, trivikrama- kalikAla savajJa hemacaMdrAcArya "kAvyAnuzAsanamAM devakRta prAkRtAnuzAsana, hemacaMdrasUrikRta siddhahema- ArSa prAkRtamAM uccArAyelI vANInI upAsanA kare che. kavi zabdAnuzAsana. hAla 'gAthA saptazatImAM prAkRta bhASAnI madhuratA varNave che. "vajaja lagna" nAmanA prAkRtasubhASita saMgrahamAM prAkRta (11) ajaina vyAkaraNakAromAM pANInikRta prAkRta lakSaNa, bhASAnI kamaLatA batAvI che. kavi rAjazekhara kapUra maMjarI vararucikRta prAkRta prakAza, RSikezakRta prAkRta vyAkaraNa, nATakamAM prAkRtanI sukomaLatA darzAvIne saMskRta tathA prAkRta mArkanDeyakRta prAkRta sarvasva, kamadIzvarakRta saMkSiptasAra bhASAnI sarakhAmaNI kare che. teoe saMskRtane puruSa prAkata vyAkaraNa ane lakSamIdharakRta bhASA drikA ( kaThora ) ane prAkRtane sI (kAmaLa) samAna batAvI che. (12) prAkata kAza graMtha :-brAhANa mahAkavi dhanapAle jaina mahArAjA bhojadevano ' sarasvatI kaMThAbharaNu"mAM ullekha che dharma svIkArela ane tenI banAvelI prAkRta lakSamI ke-veDa ve nAvarAvI 2Athe pArTI mASiT :Aya nAmamALA, hemacaMdrAcAryazrata dezI nAmamAlA. rAjAnA rAjayamAM keNu prAkRta belanAra na hatuM? prAkRta bhASA e subhASitone mahAsAgara che. Ama kavi daMDIkRta A uparAMta ka65, kAma, vAstu, jyotiSa, nimitta, "kAvyAdaza ' nAmanA graMthamAM ullekha che. ravama, vijJAna, sUryaprajJapti, caMdraprajJapti, jyotiSacaMdravicAra, aMgavidyA, maha prakaraNa, tIrthaMka9pa, akAladaMta rudraTanA "kAvyAlaMkAra para TIkA lakhanAra nami sAdhue ArSabhASAne ardhamAgadhI batAvI che. ane te devenI bhASA ka9pa, mayaNavAla, vAstuvicAra, vamavicAra vagere graMtha che. jainetara graMthe paNa mAgadhI bhASAne anumodana Ape che tema kahyuM che. bAla, vRddha ane ajJAnI leka para anugraha che. kavi vatsala hAlanI gAthA saptazatI, pravarasenakRta karIne temanA hitArthe samadazIe ardha mAMgavI bhASAmAM upadeza Apyo hato jeno ullekha samavAyAMga sUtramAM che. susetubaMdha, vApatirAjakRta gauDavA, mahumayavijaya, kavi adamAgahA bhASA bhAsijjamANite si savve siM Ayariya maNAriyANa' rAjazekharakRta kapuramaMjarI, AnaMdavardhanakRta viSamabANa dupaya-ca uppaya-miya-pamu-pakirava-sarisivANa' appappaNe bhAsattAe lIlA, bhUSaNa bhaTTa putranI lIlAvatI kathA, pariNamag" Ama ApaNe joI zakIe chIe ke karoDo have ApaNe AgamagraMthomAM ardhamAgadhI bhASAnA loko dvArA lAkha graMthamAM ardhamAgadhI bhASAno phALo ulekha joIe ane tenI prAcInatA pUravAra karIe. e kAMI nA sUno nathI. AgamagraMthane ardhamAgadhI vAta to nirvivAda che ke bhagavAna mahAvIre ardhamAgadhI bhASAnI moTAmAM moTI dena che. kAraNa ke tene bALagopALa bhASAmAM upadeza Apyo ane te upadezane temanA ziSyoe sahu samajI zake tevI saraLa bhASAmAM karoDo lokonI AgamagraMthomAM sUtrabaddha karyo che. samavAyAMga sUtramAM racanA thaI che. hAla je meja sAhitya che te saMskRta 48 mA f emAhIMg mAghAnuM ghaImArU (bhagavAna sAhityanI apekSAe tenuM pramANu kAMI ochuM nathI, vaLI ardhamAgadhI bhASA dvArA dharmane kahe che.) bhagavatIsUtramAM jainadharma saMbaMdhI prAcInamAM zilAlekhe 5Nu ardhamAgadhI joIe to temA ! TevA anAhIMg magg mAsaMti, bhASAmAM lakhAyelA che. samrATa azokanA lekhanI bhASA Jain Education Intemational Page #734 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaranaciMtAmaNi nI mAhitI gadhI bhADatA Apas paNa ardhamAgadhI bhASAne maLatI Ave che. maLe che. rena AgamagraMthAnI bhASA to eTalI saraLa che ke te vaLI cittane AkarSe tevI 72 prakAranI kaLAo, Aryo ApaNane aitihAsika daSTie khUba ja upayogI thaI paDe che. sAthe anAnAM, sajajane sAthe durjananAM, satakarmo ane AgamacAmAM AvatA saraLa ahIthI AlekhAyelA aneka duSkarmonAM varNanone khUba ja vizALa pramANamAM aneka deze-nagaro-nagarIonAM varNana. nAyaka-nAyikAnA, rAjA kSetranI mAhitI ApaNane agamonA abhyAsathI maLe che mahArAjAnAM ane rANImAnAM varNano, temanA paheraveza, tene yaza ardhamAgadhI bhASAne phALe che. ATalA vizALa alaMkAra, AbhUSA, vyAyAma, telamardana, snAnAdika nitya sAgara jeTalA viSenI mAhitI ApaNane kaI saMskRta karma, judA judA deze nara AcaravAra, sAmAjika rIta graMtha ApI zakatA nathI. je ApaNane khUba ja saraLatAthI rivAjo, kalA, prAsaMgika buddhicAturya, canubhavo, prAkRta saMsthAmAMthI maLI rahe che tenI yazakalagI ardhamAgadhI rAmAnya nIti, jinI ta, vyavahAra, vijJAna, Arthika, eka bhASAne caDe che. tenI ja pratApe ApaNe karoDo zlokonuM rojIya, dhArmika, sAmAjika paristhitine khyAla, prAcIna paThana karI zakIe chIe. ane A bhASAne janma ApIne traddhi-samRddhi, vaibhavavilAsanA vano, vivadha hatuonA, sAhitya svarUpa ApanAra yugo sudhI janatAne pahoMcADanAra udyAnAnA, mahAsAgaronA, nadIo-sarovaronAM vaNano. tIrthaMkara-gaNadhara Adine ApaNuM koTizaH namaskAru che. jalauMDA, jalavihAranAM varNanA, jalacara-thalacara-khecara Ama adha mAMgadhA bhASAnuM vizALa pradIne Agama AdinAM varNano, caturaMgI senAnAM, sAgarayAtrAnAM, AkAza- graMthamAM prarUpAyeluM ApaNe joIe chIe. ardhamAgadhI gamananAM, devaprAsAdanAM, rAjarAjAonAM varNano, nATaka- bhASAnuM yogadAna karoDo lokomAM Agama graMthomAM prekSakonAM, parvate, guphAo ane aTavIonAM varNana jovA thayeluM che. soLa vidyAdevIe Jain Education Intemational Page #735 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 681 guruvarya pAMca mahAvratone AjIvana dhAraNa karanArA, Apatti prasaMge paNa e mahAvratanuM pAlana karAvAmAM dhIra-gocarI mAdhukarI vRtti dvArA zarIrane anAsakta bhAve piSaNa ApanArA, sadAya samabhAvamAM rahenArA ane jenAthI AtmAnI unnati thavA sAthe dravyabhAva ane prakAranA sukhanI prApti thAya tevA dharmane upadeza ApanArA je hoya te saddaguruo che. jeo sAdhu, muni, zramaNa, nigraMtha, aNagAra, yati, tapasvI, saMyamI vagere nAme oLakhAya che. vartamAnamAM je pUjya gurudeva vicare che temAM zvetAmbara guruonA sAdhu sapheda kapaDAM pahere che. sthAnakavAsI guruonA sAdhu sapheda kapaDAM tathA mukhe muhapatI rAkhe che ane digambara guruonA sAdhu nirvastra hoya che. A zramaNa bhagavaMtonI sevAbhaktino mahimA anekagaNo gavAya che. zAstronI pavitra AjJAnusAra sAdhu-vaiyAvacca supAtradAnanA suphI re cakravati mahArAja bharata ane mahAbakI bAhubalIjI pUrvajanmamAM bAhu-subAghu hatA. saMyama laIne 500-500 sAdhuonI vaiyAvacce bhakti karI apUrva phaLa pAmyA. prathama tIrthakara zrI RSabhadeva prabhunA AtmAe dhanAsArtha vAhanA bhavamAM pU. A. ma. dharmadheSa sUrIzvarajI ma. sA. nA sAdhuonI apUrva bhakti karIne samyagadarzana prApta karyuM. ( aMtima tIrthaMkara zrI mahAvIra prabhunA AtmAe nayasAranA A bhavamAM sAdhuvanI bhakti karI ane mArga dekhADyo to emane samyagadarzanarUpa mArga prApta thaze. kRSNa mahArAjAe pU. guruvane utkRSTa bhAvathI vaMdanA karIne aMtima cAra nArakanuM AyuSya teDayuM yAvakSAyika samyaktva ane tIrthakara nAma kama uparyuM. zAlibhadrajIe saMgama govALanI bhavamAM sAdhu bhagavaMtane hayAnA umaLakAthI mIranuM dAna karyuM ne 99-99 peTIorUpa Rddhisaddhi prApta karI. samAdhirUpa saMyama paNa pAmyA. naMdIse munivare glAna. vRddha bAla guruvaronI kasoTImaya vaiyAvacca dvArA kevalajJAnanI prApti karI che. revatI zrAvikAe paramAtamAM mahAvIranI bhakti dvArA...ucca devalokanI prApta karI che. prabhunI bhakti karavAmAM nimitta banela, revatI zrAvikA amara banI gaI. Jain Education Intemational Page #736 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 682 jainanaciMtAmaNi gozya yakSa jina tIrthakara RSabhadeva prabhunA yakSa tathA yakSiNI jina tIrthakara ajItanAtha prabhune yakSa tathA yakSiNI Jain Education Intemational Page #737 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 683 vasthakSa pAliphAyakSiNI nA kA jina tIrthakara abhinaMdana svAmI prabhunA yakSa tathA yakSiNI B tumyakayakSa bhAbakallIsilI thI nahi jina tIrthakara sumatinAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI Jain Education Intemational Page #738 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina sAhityamAM adbhuta evuM stotrasAhitya -DaoN. maNibhAI I prajApati, jaina darzanamAM stotre itihAsa-paricaya navakArane anAdi mAnavAmAM AvyuM che. AthI tenuM prathama sthAna che. e pachInA stotro, smaraNone kAlAnukrama sarbhavataH A pramANe ApI zakAya. - saMpAdaka 2. tijayapahatta: kartA : zrI mAnadevasUrijI-pahelA, vikramanI trIjI sadI. 3. kalyANa maMdira : kartA : zrI siddhasena divAkarasUrijI, vikramanI 4-5 mI sado. 4. uvasaggahara : kartA : niyuktikAra zrI bhadrabAhu-dritiya, vikamanI chaThThI sadI. 5-6. bhakatAmara ane namijaNa : kartA : zrI mAnatuMgasUrijI. vikramanI 7 mI sadI. 7. ajitazAMta : kartA : zrI naMdiNa, vikamanI saMbhavata-8mI sadI. 8, moTI zAMti : kartA : vAdivetAla zrI zAMtisUrijI, vikramanI 11 mI sadI. 9. saMtikara : kartA : zrI munisuMdarasUrijI, vikramanI 16 mI sadI. bhaktakavi stotra" dvArA iSTadevanI, tIrthakaranI ke rUDhine AdhAre samAnArthaka che. tu dhAtumAMthI banela ronA AcAryAdinI ratuti kare che. stotra (stuti) to saMskRta artha thAya - 'jenAthI stuti karAya te stotram (ratUte sAhityano, jaina sAhityane eka kapriya tema ja kaMThahAra ane 1 ti stotram ) jainAcArya zAMtisUri stava ane staMtrane samo kAvyaprakAra che. vaidikAdi hindu dharmanI jema jaina bheda batAve che : "stava gaMbhIra, arthasaMpanna ane saMskRtamAM dharma mAM paNa aneka sUrizrIo, vidvAno-kavio dvArA racAyeluM hoya che tathA stotranI racanA vividha chaMda dvArA racAyelAM bhaktirasamaya, vairAgyagarbhita ane nirvANaprabedhaka prAkRta bhASAmAM thAya che." 2 keTalIka kRtio viSe A asaMSaya stotro prApta thAya che, je rAgadveSAdi-aSTAdaza- vidhAna sAcuM che; paraMtu upalabdha badhI kRtiomAM A doSamakta devAdhideva jinanI ke tIrthakaronI ke siddhonI jovA maLatuM nathI. tethI A bheda yathArtha nathI. vaLI stutirUpa che. bhASAne AdhAre Avo bheda vijJAnika nathI. stotrakavio stotranAM pATha-gAna ApaNI AdhyAtmIka pravRttinuM eka to stava, stavana, stuti ane stotra e cAreya zabdone pradhAna aMga che. tIrthaMkarAdinI stuti kone na rUceteza=' samAnArthaka mAnI potAnI kRtine game te eka nAma Ape che. jarA na tu ? prAcIna jaina AgamAdi graMthomAM paNa stava- vivecako stotrakAvyane gIti athavA muktaka kAvyanI stotrano mahimA gAyo che : " javara-zUlAdinuM zamana kaTimAM mUkIne dhArmikakAvya ke bhaktikAvya tarIke tene karanAra ratna-mANekanI jema stuti-stotro paNa javarAdi oLakhe che. stotrakAramAM "bhakta" ane "kavinAM be rUpano genuM zamana karanAra che. te te bhAvarane che, pAramArthika samanvaya thAya che. stavyasarjananuM mukhya prerakabaLa bhakti che. mANiyaratno che." 1 AcArya samantabhadra jJAnamUlA bhaktinA puraskartA hatA. jaina stotranuM vi0nI chaThThI sadInA AcArya pUjyapAde jinendra pratyenA svarUpa : anurAgane bhakti kahI che. bhaktino mahimA batAvatAM stuti, stava ane stotra A traNe zabdo vyutpati ane siddhasena divAkara " kalyANa-maMdirastotra'mAM kahe che ke bhaktibhAva vinAnI zravaNa, darzana, pUjana ityAdi kriyAo jarasamaNAI rayaNA aNNAyaguNAvi te samiti jahA / kammajarAi / thuimAiyAvi taha bhAvarayaNA u // (pacA0 4, gA0 26) 2 DA. premasAgara ana, bhaktikAvya kI paSThabhUmi, y0 37 Jain Education Intemational Page #739 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 685 ce bhaktakavinI anabhAgapa. padasaMkhyAtA. pa te stotra deva niSphaLa thAya che ? doSApahArastotra,' "nizcayavyavahArastava" vagere. AkarNito'pi mahito'pi nirIkSito'pi 3. prAtaHsmaraNa-stotra : "prabhAtikajinastuti," " prabhAtanuun na cetasi mayA vidhRto'si bhaktyA / kulaka" vagere. jAto'smi tena janavAndhava ! duHkhapAtra 4. sahastranAma - stotra : "jinasahastranAma,' 'sahastranAma wifkayA pratinita na mAvazUnyA : |28 || stavana" vagere. bhaktibhAvathI prerita bhaktakavi iSTa devatA ke tIrthaMkarAdinI 5. padasaMkhyAnusArI stotra : (1) Saka (cha lokI), samakSa upasthita thAya che. te prasaMge bhaktakavinI anubhUtinuM (2) aSTaka (ATha kI), (3) viMzikA (vIsa vANI svarUpa te stotra. deva pratyenI bhakti ja kavine mukharita lekI), (4) caturvizikA (covIsa zlokI), (5) kare che, AmramaMjarInA darzanathI kokilA svataH TahUkI paMcaviMzikA (pacIsa lekI), (6) dvAciMzikA UThe tema (mAnatuMgAcArya, bhaktAmarastotra, 6). AcArya (batrIsa lakI), (7) SatrizikA (chatrIsa zlokI), mAnatuMga potAne a5buddhi ane stutiracanAmAM asamartha (8) paMcAzakA (pacAsa kI ), (9) zataka (se mAnI bhaktinA kAraNe ja iSTa-stavana mATe pote pravRtta kI) vagere. thayA che. evuM jaNAve che : stotrakAvyamAM AtmAbhivyakti : so'ha tathApi tava bhaktivazAnmunIza hatuM stavaMvijAta vitarapi praatta H |bhaktAmarastotra, 5 aparaMpAra guNasAgara iSTadevanI stuti karavA pravRtta bhaktakavi prAya: rastotraracanA saMbaMdhI potAnI asamarthatA bhaktinuM eka mahatvanuM aMga ArAdhyanI pUjA paNa che. ke alpajJatAnA nivedanapUrvaka potAnI vinayabhAvanA vyakta jaina dharmamAM pUjAnA mukhya be prakAra che : dravyapUjA ane kare che. jinendranI stuti mATe taiyAra thayela kavine pitAnI bhAvapUjA. bhaktibhAvabharyA haiye guNasAgara iSTadevanAM kIrtana, pravRtti jaLamAM caMdranA pratibiMbane pakaDavAno prayAsa karatA dhyAna, japa ane stavana e bhAvapUjA che. staMtra dvArA khAsa nAdAna bALaka jevI lAge che ? karIne AvI bhAvapUjA thAya che. pUjA ane stotramAM bhAvasAmya che, mAtra paddhatine ja bheda che. phUgAyoTirAma stotram budhyA so zivAciH pAdapATha / jevA vidhAnamAM pUjA ane stotranA tAratamya dvArA stotranAM sto smuptisiNgaapaarm| guNagAna thayAM che. vAi' t 1 :"zita - manyaH ka icchI janaH rAhanA sahItumU / / mudrita ravarUpe upalabdha jana stotronA parIkSaNathI bhaktAmara stotra, 3 samajAya che ke emAM nAmAbhidhAna, ArAdhyadeva, viSayavastu tema ja bhASAzailI bAbate paryApa vadhyuM che. maMgalA pitAne dukha ! maraNabI kavasatu bhakatakavi pazcAcaraNa, bhaktakavinI AmAbhavyakti, ArAdhyanI he pAsanI jJApanA pAvakathI saMtapta bane che: "huM jineza! krodhAgnithI paddhati, yAcanAbhAva, ArAdhyasvarUpa-mahimA, traphaLa nitya javalyA karuM chuM, bharU pI bhuja thI izAyo chuM, ItyAdi tono samAveza eka yA bIjI rIte ghaNAMkharAM abhimAnarUpI ajagarathI gaLA chuM ane mamatAnI tava-stotramAM thayo che. phasAyo chuM, tyAM zI rIte tamAruM dhyAna dharuM?" dagvAminA zrodhAyeA dapTeo jaina stotrakAvyanA aneka prakAra astitvamAM AvyA. duSTena leAbhAravyamahAraMgaNa / devatA, viSaya, padasaMkhyA ityAdinA AdhAre stotrakAvyanA cantAma nI rega mIyAMnIcenA prakAro pADI zakAya ? jAlenaddho'smi kAtha bhaje tvAm / / 1. devatAnusArI stotraH (1) tIrthakarAdinAM stotro, jevAM (ratnAkarasUri, ratanAkarapaMcaviMzikA, 5). ke-"gautama-svAmIstavana,' 'vIrastava, "bhAratava, pAWjinastava," "caturvizatijinaratuti," "namastava" rastotramAM ArAdhyanA svarUpanA mahimA : vagere. (2) devIstAtre, jevAM ke- " sarasvatI stotra, tatramAM bhaktakavi iSTadevanAM nAma, dhAma, rUpa, guNa 'padyAvatyaSTaka" vagere. ane addabhuta carita-kAryAno mahimA gAI ne romAMcita 2. viSayAnusArI stotra: "grahazAntistavana," "viSApahAra- thAya che, kRtakRtya banI jAya che. zISmakALamAM sarovaranAM stuti," "adhyAtma-zataka, "siddhacakastavana," "tIrtha- zItaLa jalakaNa jeTalI zAtA Ape teTalI ja zAtA bhavamAlAstava, "jIvavicArastava, "caya - pratikRtistava, jaLamAM rahela mAnavane jinendranuM nAma Ape che : caraNa, bhaja bhASAzailI mAbhidhAna tenA . Jain Education Intemational Page #740 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 686 jenaratnaciMtAmaNuM AstAmacintyamahimA jina ! sastavaste stotrakAra dharmasUri paNa "pAzvajina stavana'mAM nAmApi pAti bhavato bhavato jaganti / pArzvanAtha pAse mAtra bhaktinI yAcanA kare che (zloka-15). tIvrAtapAhatapAnthajanAnidAdhe prINAti padyasarasaH saraseA'nileo'pi / stotrapAThanuM phaLa : (siddhasena divAkara, kalyANa maMdira, 7) stotranA aMte stotrapAThanuM phaLa batAvyuM hoya che, devanA nAmanA yazagAnathI sarva Apattio tarI jema, che jemake A staMtramAlikA kaMThe dhAraNa karavAthI mokSarUpI javAya che ema mAnatuMgAcArya "bhaktAmarastotra'nA leka lakSmInI prApti thAya che ema siddhasena divAkara "bhaktAmara42-46mAM kahe che. tetrapATha ke stotraracanAthI adbhuta stotranA aMte ( 48) kahe che. jinavalabhasUri paNa siddhionI prApti saMbaMdhI daMtakathAo AnuM samarthana kare pitAnA pArzvajinastotra'nuM phaLa darzAvatAM kahe che ke A che. hemacaMdrAcAryanA vItarAgastava" (le. 5, 11 )mAM tAtrano AnaMdapUrvaka pATha karanAra saMsAra - samRddhino hiMsonA mukhamAMthI potAnI jAtanA bhoge paNa prANIonI anubhava karI muktirUpI aMganAnA stana - taTe satata ALoTe che: rakSA karatA karuNA jinendranA bhavya caritano mahimA rajU tha che. AcArya mAnatuMganI dRSTie paramAtmA to apUrva baddha vimugdhamatinA jinavallabhena dIpaka che; te nidhUma, telavihIna, sthira ane lokaprakAzaka ye spaSTamaSTakamadaH samudaH paThanti / che. (bhaktAmara stotra, 16, 17, 18). bhUyo'nubhUya bhavasambhavasampada' te ___ muktyaganAstanataTe satata' luDhanti / / 9 / / stotramAM dArzanikatA : jaina stotramAM bhakti ane darzanane apUrva samanvaya jaina sAhityanAM pramukha stotra : thayo che. sAmAnyata: stotrakAra iSTadevane paramottama mAnI mana sAhityamAM stotrakAvyanI sudIrgha, samRddha ane tenuM tAttvika svarUpa paNa nirUpe che. hemacaMdrAcArya kahe cheH abhuta paraMparA prApta thAya che. jaina kavio saMskRta, prAkRta je te saMpradAyamAM, je te prakAre tuM je hoya te bhale ane pabhraMzamAM tIrthakaro ke siddho tema ja anya devonAM hoya paraMtu tuM nirdoSa che, te e badhA rUpamAM che AdhyAtmIka ane tattvajJAnapradhAna stotro racIna prAcIna bhagavad, chevaTe tuM eka ja rUpa che." (hemacaMdrAcArya, kALathI adyaparyata stotrasAhityanI zrIvRddhi kantA rahyA che. anya vyavachedakAviMzikA, 31 ) pragaTa thayelA stotrasaMgo jevA ke "jainastavyasaMha," jina-darzananA pramukha siddhAMto jevA ke vItarAgI jainastotrasamuccaya." "kAvyamAlA" (gucchaka-7) vagerenA muktA (Izvara)nuM svarUpa, kama-siddhAnta, nava tatta, vihaMgAvalokanathI paNa jaina stotra sAhityanI vipulatA, triratna, cAra bhAvanAo, dazayatidharma, syAdavAda, naya, vividhatA ane tenI adabhuta samRddhino khyAla Ave che. pramANe ItyAdinuM nirUpaNa paNa bhaktanI chAyAmAM ghaNuM saMskRta stotrasAhi canA AraMbhika yugamAM jaina stotrakharAM stotromAM thayuM che. dArzanika rastotronA praNetAomAM kAra stotrakopTana pratiSThita karavAmAM mUlyavAna phALe divAkara amitagati hemacaMdrAcArya, jinaprabhasUra, pA. Apyo che. jaina paraMparAmAM sauthI prAcIna stotrakAra tarIke caMdrasUri, yazovijayajI ityAdi pramukha che. bhadrabAhu ( vI. ni. bIjI sadI)nuM nAma jANItuM che. munizrI puNyavijayajInA mate sUtro para niyukitao racanAra stotramAM yAcanAbhAva : A bhadrabAhu che. chedasUtronA kartA bhadrabAhuthI teo mitra che. 1 temaNe prAkRta bhASAnI pAMca gAthAomAM "upasargahara stotramAM prArthanA ke yAcanAno aMza hoya che. AvI stotra racyuM. stotranA AraMbhe kavi karmabaMdhanamukta, yAcanAmAM bhaktahRdayanuM karNakaMdana ke kvacit kAkaludInI maMgaLa kalyANanA AvAsarUpa ane viSadhara viSAnanaza paNa anubhUti thAya che. jema ke haribhadrasUra 'sAdhAraNa svarUpa pArzvanAthane vaMdana kare che ? jinastotra"mAM cArasvarUpa inidrAthI harAyelA, vivekarUpI dhanavihoNuM, ajJAnI ane saMsAra-kapamAM paDelA evA uvasaggahara pAsa' pAsa vadAmi kmbhvnnmukk| pitAne uddhAra karavA devanA karanuM avalaMbana yAce che : bisaharavisaninnAsa magalakalANa' AvAsa // 1 // ajJasya me hRtavivekamahAdhanasya bhaktinirbhara hRdayathI kavie jinacaMdranI stuti karI cIra : pramA | vaMskimaricinA : | che; tethI ja teo temane bhave bhave "badhi" (samyatva) saMsArakUpakuhare vinipAtasya pradAna kare che : deveza / dehi phupaNasya karAvalambanam // 8 // 1. mahAvIra jaina vidyAlaya rajata mahotsava graMtha, pR. 185 cAra bhAva paNa pazu satranA prArtha Jain Education Intemational ammeration Page #741 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha iya sathuo mahAyasa ! bhattibharaninbhareNa hiyaeNa / dharma aMgIkAra karelo. vidabhI zelImAM racAyela A stotramAM tA re! kiga vohiM ma ma pAma ! nizacaMdra | // vasaMtatilakA chaMdanA 44 pado che. emAM bhAvanI manohArI abhivyakti thaI che. bhAvAnurUpa bhASAnI saraLatA nedhapAtra ahIM paM. sukhalAla saMghavInuM eka vidhAna noMdhapAtra che. teo kahe che ke bauddha prAcIna piTakomAM ane jaina che. prabhunA guNa te anaMta che, jyAre kavi pAmarabuddhi che. bALaka hAtha prasArI samudranI anaMtatA jema sUcave che, AgamomAM stotro saMskRtano tyAga karI prAkRta bhASAne tema kavinI pravRtti paNa evI che. (le. 6). caMdana para svIkAre che ane sAthe ja kApanika tema ja pirANika devatA A vIMTaLAyela maNidhara jema mayurakekAthI mukta thaI cAlyo no viSaya choDI aMtihAsika vyaktino viSaya ravIkAre jAya, tema prabhunA dhyAnathI manuSya karma baMdhanamAMthI mukta che, e hiMdu stotro karatAM jena-bauddha stotronI bane che (le. 8). rava pragaTatAM cAra nAse tema bhagavAnanA vilakSaNatA che. 1 darzana mAtrathI pApa-tApa dUra bhAge che (zlo. 9). kavinI bIjA prAcInatama stotrakAra che AcArya samantabhadra dRSTie prabhunuM caritra vilakSaNa che, kemake krodha vinA ema ( vi. bIjI sadI ). temaNe bhAktarasa saMpanna 'svayaMbhUstItra' sarva zatruvikArAne parAsta karyA (le. 13). temanAM ane "ratutavidyAstotranI racanA karI. "svayaMbhUstotra" vacana-pIyUSanuM pAna karI mAnava ajarAmara pada pAme che. 1 kalAka nAM padonI mArmikatA prazaya che. bhagavAnanA ghanazyAmala prabhu te suvaNa maya siMhAsana para varAjamAna guNamaraNathI mana pApamukta thAya che ? che ane bhakta-meralA nRtya sAthe kekArava kare che, stutigAna na pUjayArtha stvayi bhItarAge na nindayA nAtha vivAntavare / 42 cha: tathApi te puNyaguNasmRtina: punAti citta duritAM janebhya: / / 67 / / zyAma gNbhiirgirmujjvlhemrtnsvayaMbhUstotranA uccAraNathI samatabha caMdraprabhanI siMhAsanasthamiha bhavyazikhaNDinastvAm / mUrti pragaTa karI dIdhI hatI ema kahevAya che. e che Alokayanti rabhasena ndntmuccstotrano addabhuta prabhAva ! zvAmIkarAdrizirasIva navAmbuvAham / / 23 / / "stutividyA (jina stutizataka )mAM kavinuM kAvya- kalpanAnI manohAritA, stotranI kamanIyatA tema ja tenI kauzala pragaTa thayuM che. zleSa ane yamakanI zAbdI kIDA- rucira surAvalionI anubhUti AvAM sthaLoe thAya che. mAMthI citrakAvyane janma thayela. te ati duSkara kAvyaprakAra chuM to bhavasAgarathI pAra utaryA che, chatAM pUThe vaLagelAne che. anuloma-pratiloma prakAranI citrabaMdhatAmAM samanvabhadra e tAre che, evuM vicitra carita kavina mane A zA nAma sAhityika nAna vyakta karyo che. eka lAkanI (*lI. 29). potAnI asahAya-pIData avasthAna' kavi akSaronA saMyojanathI dvitIya leAka banAvavAnuM sAhityaka mama parI varNana Ape che ane aMte te ArtanAdaparva, cAturya stotramAM pragaTa thayuM che. AvA prakAranAM tetro paramAtmAnI zaraNAgati svIkAre che : pUrvakAlIna zAbdIkIDApradhAna kona stotraparaMparAne nirdeza niHsakhyasArazaraNa zaraNa raarnnykare che, paraMtu te stotra hAla maLatAM nathI ! jo samanta mAsAdya sAdita ripuprathitAvadAtam / bhadrano samaya vikramanI bIjI sadI mAnavAmAM Ave to svaramAdapakanamapi praNidhAna-dhyA samagra saMskRta sAhityamAM citrakAvyanA Adi praNetA temane vadhyo'smi cedguvanapAvana / hA hato'smi // 40 // mAnI zakAya. samantabhadranI sAthe ajJAtakAlIna paNa prAyaH pAMcamI bhAvanI sAndratA, nirmaLatA ane bhASAnI akRtrima sadInA manAtA siddhasena divAkaranuM nAma saMkaLAyeluM che. zalI kAvyane vAratavaka stotra banAve che. zivamUrti mAMthI tIrthakara batAvavAnI janathatio banenA bhAvanAnA saMvata : umeSa hadagAra rUpe tevI jIvana sAthe joDavAmAM AvI che. che (. 6). siddhasena divAkaranuM " kalyANamadira" prAcIna jaina A uparAMta siddhasene saMskRtamAM 32 hAtrizikA stotromAM atyaMta lokapriya che. emAM pArzvanAthanuM stavana racI, je jana sAhityanA AbhUSaNa varUpa che. emAM che. mahAkAla prAsAdamAM te stavana raceluM ane enA mahAvIranI stuti sAthe vedika, jaina, bauddha cAri banI uccAraNathI zivamUrtimAMthI tIrthakaranI pratimA nIkaLelI, darzananuM svarUpa batAvyuM che. A pacalita che. tetranI AvI camatkArI zaktithI A yuganAM anya stotromAM vidyAnaMda pAkezarI prabhAvita thaIne rAjA vikramAditya ane bIjAoe jaina ( (IsunI chaThThI sadI) racita "pAtrakezarIstotra prasiddha che. 1. AcArya dhruva smAraka graMtha, pR. 360 emAM 50 padothI mahAvIranI stuti che. A uparAMta vajA Jain Education Intemational Page #742 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 688 jenaratnaciMtAmaNi mAM aneka samAna kAma Tara" ane mAna para philatA, kavitA mA praveza karyo svAmI ( vI. ni. 496-584) e 51 zlokamAM "zrI padomAM thAya che. te joIne Do. kIthane paNa kahevuM paDyuM ke gautama svAmI-stavana" rahyuM. kavinA hRdayamAM gautamane mAnatuMga koI nagaNya kavi nathI; paraMtu kAvyazailInI nirmaLa deha vividha rUpo dhAraNa kare che. e uprekSAmAM bArIkInA AcArya che. kavi-kapanAnI ane hAritA anubhavI zakAya che : bhagavAnanI abhayapradAnatAnuM nirUpaNa karatAM kavi mAnatuMga kiM vizvApakatikSamAdyamabhavI ? kiM puNya peTAmayI ? jaNuve che, ke bhagavAnano zaraNAgata madonmatta hAthI ke vi vArasAmathI ? dhimuratAthI vizvavighagmathI ? I bhayAnaka siMhathI paNa bhayabhIta thato nathI (aa . 38). kiMkalpAmayI marUnmamimayI? ki kAmadAndhImayI ? kavinI daSTie RSabhadeva ja pu ttama che, teo ja buddha, thI uttara nAtha ! meM dhrutina : 1 = bicam ? || | zaMkara ane viSNu che (le. 25 ). sAtamI sadIthI racAtAM hiMdu dharmanAM stotromAM saraLatA siddhasenanA kalyANa maMdira" ane mAnatuMganA "bhaktAmara" . ra ii patra bhaDha mAM aneka samAnatA che. bannemAM vasaMtatilaka nA 48 samAjanI vilAsitAne kAraNe kilatA, trimatA ane loka che. banemAM azokavRkSa, siMhAsana, cAmara, chatraya, zaMgAre praveza karyo. jainadharma vItarAgI hAI, jaina duMdubhi, puSpavRSTi, bhAmaMDala vagere pratihAryonuM varNana che. kavioe racelAM stotromAM AlaMkArika samRddhi ane anya devA karatAM jinezvaranI utkRSTatA, prabhugu varNananI zabdacamatkRti to bharapUra nipanna thaI, paNa te kAvyo azakti vagerenuM nirU paNa banyamAM lagabhaga sarakhuM che. zRMgAracitraNathI mahadaMza dUra rahyAM, e jaina ane hindu siddhasena guNavarNananI asamarthatAnuM nivedana kare che : stotro vacceno eka mukhya bheda che. prabhunAM guNa avarNanIya che, pralayakAlIna samudranA UchaLatAM rana keNa gaNI zake ? sAtamI sadI stotrakAvyano suvarNayuga che. A sadInA traNa mUrdhanya stotrakAzA jainAcArya mAnatuMga ane hiMdu mohanayAdanubhayannapi nAtha gatyoM nUna gupanALavivuM - te dI / dharmanA bANabhaTTa ane mayUrabhaTTa stotrasAhityanA itihAsamAM kallAnyA payala: prakaTo'ni yasmA - jAjavalyamAna pratimAo che. temanI lAkhanImAMthI sAhityika samRddhithI saMpanna stotronuM nirmANa thAya che. cetana 14, 2; li { { ka yANa maMdira, 4) AgAya mAnatuMgano samaya anizcita che. sAmAnyataH A ja vicAra mAnatuMga rajU kare che : gurusAgaH prabhune temane " kAdaMbarInA kartA bA bhadranA samakAlIna ( sAtamI guNa kahevA mAM 14 jevA pa! samartha nathI. pralayakAlIna sadI) mAnavAmAM Ave che. vAtatilakA IdanA 44 ke samudranI! mAjana bAhuthI ke taDI zake ? 48 kalekAmAM racAyelA tenA ' manAmastotra'mAM RSama 3 gunA' i36 sArA nuM ! devanI prazaMsA che. mAnatuMganI dRSTie RSabhadeva te saudarya. karate kSamaH suragurupratimo'pi vuddhayA / nidhi che, temanA jevuM sauMdarya kyAMya nathI. AnuM jaina kalyAnnakAlapatranAyatanacakra' daSTie kAvyAtmaka kAra kavi kahe che : "he jinendra, je vI taratumaDunarvei mu gAjU ! ! (bhakatAmastotra, 4) ApanA dahanI racanA puru nI thaI che, te pudagala saMsAramAM eTalAM ja hatAM. je Adhaka hota, to ApanA Arya khapaTavaMzIya kari vijaya hanuM "namijana stavana prArA phreka madhu zArInAM kula 24 padomAM racAyeluM jevuM rUpa anyanuM pApa hota. vATatavamAM ApanA jevuM suMdara che. saMsAra-rAbara mAM huM Tura mATe mathaDA kavi potAnA pRthvI para hAI ! " (le --1 ). devamukha te caMdrathI para kRpAdaDha * !: nemanAthane vInave che : paNa utakRSTa . ka va pa " Apela upamAnane galata TharAvatAM stotrakAra kahe che : huM jindra caMdramAM to kalakI che ke je - de | mu khate ! 1, 2 | divo pheko paDe che, je re ma panuM mukha to haMmezA Hi ". saMpa che ! " . || ikalaMka ane tuM . nI che. te 6 vikAnAthI upamA khATI che : ___ mavi droNAnidhI jina! sakarUNAM nilipa dRzam / / 2 / / bakA kya te suranarAvanetrahAga neminAthe te ka9pavRkSa che, paramajyoti che. (zlo. 3, niHzeSanirjita jagatiyApemAnam / / 4, 18). samyakajJAna ane tAvathI ajJAna bhakta-kava to bi klamalina ba nizAkarasya bhave bhave neminAdAnA caraNanI sevAnuM sukha yAce che: verAsare mane vAghanuM paDhArA 73 // 62 // sarInaviTTInamUhamAcara svAmiMsa vacUM rUpavarNananI kalpana-zaktinAM darzane AvAM mArmika tattvaprItimato narasya niyata muktizcaritrAtmana': / Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #743 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 689 samayanI caturvizati- vAdirAjasUrae hetu : sarvasamIhitasya bhavataH pAdaprasAdaH para' namaskRtya stuti' tatra virodhAbhAsasa kRtAm / tasmAd deva ! bhave bhave mama bhavettvatpAdasevAsukham / / 23 // cakAra prAkRtAM deva nimmale' tyAdi sAsti ca // 226 / / vikamanI AThamI-navamI sadImAM aneka stotrakAro thayA. saMskRta-prAkRtamaya "zrI vIrava'nAM dazeya padomAM, AcArya siddhasenanA ziSya bappabhaTTasUrie yamakAlaMkAramayI pratyekamAM paheluM pUrvArdha saMskRtamAM ane bIjAM uttarArdha stuticaturvizatikA", "sarasvatI stotra', 'vIrastava', prAkRtamAM racIne navIna kAvyazailInuM darzana karAvyuM che, 'zAntistava" vagere stotro saMskRtamAM racyAM. A paikI jema ke-- vividha chaMdamaya "vIrastava" (11 pada ) ati saraLa padomAM sarabhasanRtyatsurayuvatikucataTatruTilahAratAraktim / racAyuM hoI, UrmapradhAna banyuM che. vIra vinA badhuM ja jAya siddhatthana ridama dira' jasta jammAmi // 1 // vyartha che. IndriyonuM sAphalya te vIranuM darzana karavAmAM, ciMtana karavAmAM ane guNa gAvAmAM ja che e vAta kahetAM temanI 'RSabhapaMcAzikA "mAM prAkRtanAM 50 pada che. bappabhaTTasUri kahe che : emAM AraMbhika 20 padomAM RSabhadevanI jIvanaghaTanAo ane bAkInAM 30 padomAM bhagavAnanI stuti-prazaMsA che. na tAni caSi na yanirIkSyase na tAni cetAMsi na yairvicintyase / dhanapAlanA laghubaMdhu zabanamane 24 tIrthakaronI na tA girA yA na vadanti te guNA yamakAlaMkAramayI "zobhanastuti" racI. te stuti para dhanapAle ja te gunA je na mavansamAbitA : | 7 ||. saMskRtamAM TIkA "zenistutivRtti" racI che. 11 mI sadInA vAdirAjasUrie "ekIbhAvastotra", "jJAnalocanastotram 96 kAvyapramANu yamakAlaMkAramayI je stuticaturvizati adhyAtmazataka" vagerenI racanA karI. kAo lakhAI che, emAM racanA samayanI daSTie AcArya bapabhaTTakRta "stuticaturvizatikA' sauthI prathama che. A dhArAnagarInA zAsaka muMjanI sabhAnAM nava ratnomAMnA sarva caturvizatikAomAMnI athavA koI paNa cAra padyanI eka amitagati (11 mI sadI)e 'paramAtamaSatrizikA' stuti devavaMdanamAM kAryo saga karyA pachI bolavAnI hoya che. racI che. mekSa prAptinA mArgosvarUpa AkhA jaina-AcAradharma temAM nIcenA viSayo hoya che? prastuta stotramAM prAsAdika zailImAM rajU thayela che. saMsAranA judA judA jI pratye kevuM vartana rAkhavuM te mATe jaina ahiMgayajiNa padama thuI, bIA savvANa taIa nANassa / AcAradharma maitrI, pramAda, karaNa ane mAdhyastha nAmanI veyAvaccagarANa', uva ogattha' cakattha thuI / / cAra bhAvanAo prabodhe che. e cAreya bhAvanAonI kAmanA | (catyavaMdanabhASya, pa2) karatAM amitagati jinendrane prArtho che: arthAta - prathama stutimAM vivAkSata koI eka tIrthakaranI sarave maMtrI auity me vi2g vAparavam stuti, bIjImAM sarva jinonI stuti, trIjImAM jinapravacana madhyasthabhAva' viparItavRtto sadA mamAtmA vidadhAtu deva / / 1 / / nI ane cothImAM vaiyAvRtyakara devatAonuM samaraNa. rAgadveSarahita banI, mananI samatA keLavavAno saMkalpa - A uparAMta AThamIthI dazamI sadImAM haribhadrasUrikata teo vyakta kare che. emAM sAmAyikavata'nuM darzana thAya che : vIrastava", kavi dhanaMjayaracita "viSApahArastotra" vagere duHkha sukhe vairiNi bandhuvarge yoge viyoge bhavane vane vA / aneka prAkRta ane apabhraMzamAM racAyelAM stotro prApta nirAkRtAzeSamamatvabuddheH samaM mano me'stu sadApi nAtha // 3 / / thAya che. karmanA baMdhanamAMthI mukta thanAra rAgAdi doSarahita - bANabhaTTa - mayUra ityAdi hiMdu stotrakAroe pravartita muktAmAM ja jainadarzananI daSTie siddha, vibu 4 ke deva che. karela zatakastatrakAvyanI paraMparAmAM caMdragachanA jaMbusvAmI bhavaduHkhabhaMjaka, vyApaka, siddha-buddha ane karmabaMdha dUra karanAra (dazamI sadI) e "jinazataka" racyuM ke jenA para sAmba evA devAdhideva sadaiva hadayamAM nivAsa kare evI kavinI munie vivaraNaTIkA-paMjakA racI che. kAmanA che : tilakamaMjarI'nA kartA kavi dhanapAle (vi. 11 mI yo vyApako vizvajanInavRttiH siddhA vibuddhA dhUtakarmabandhaH / sadI) to aneka stotro racIne potAnI kAvyakuzaLatA dhyAto dhunIte sakalaM vikAraM sa devadevo hRdaye mamAstAm / / 16 // ane saMskRta-prAkRta uparanI addabhuta bhASAprabhutA pragaTa karI. virodhAbhAsa alaMkAranA arthasaudaryathI paMDita emanI jaina darzana pramANe jIva, karmAnusAra phaLa bhogave che. "zrI mahAvIra stuti" (gAthA-30) no mahimA prabhAvaka- sukha-duHkhanuM kAraNa karma che. jenAM sakaLa karmo kSaya pAme caritrakAre gAyA che - te ja izvara che (parikSa sa ma zvara:). karmAnusAra phaLa Jain Education Intemational Page #744 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgragraMtha kahIne anya vyavachedakArnAizikAnuM ud raNa ApyuM che. udAha joI e. emanI "apahatutidrAviMzikAnA pratyeka A uparathI prastuta stuti keTalI gauravavaMtI ane arthagaMbhIra lokamAM apahatuti alaMkAra prayojAyo che. kavi varNave che che te samajI zakAya che. prastuta stotranA AraMbhe bhagavAnanI ke jinezanA mastake phaNidharanI phaNa e phaNa nathI, paraMtu rastutipUrvaka temanA cAra atizaya ane yathArthavAdanuM vivaraNa bhuvanalakamIe dhAraNa karela chatra che : che. leka 4 thI 12mAM mImAMsako vagerenA siddhAMtA rajU karyA che. mImAMsaka vaidikI hiMsAne dharma mAne che. paraMtu idaM na maulau dharaNAragezvarasphuratphaNAlIphalaka' jagatpate / hemacaMdra jaina dRSTithI pratipAdita kare che ke keIpaNa prakAranI tavApi tu dhyAnamudhAmbupAyina : karAtapatra' bhuvanazriyA dhRtam / / 24 / / hiMsA che adharma ja che. zlo. 13 thI 20mAM mAyAvAda, siddharAjanA bALamitra ane bhASA-kavicakravatI sAMkhya, bauddha vagere siddhAMtanuM khaMDana karI le. 21 thI zrIpAla kavie yamaka-zleSanI kIDAvALAM stotro racyAM che. 2lmAM jaina darzananuM samarthana karI syAvAdanI siddhi karI evuM eka stotra che "catuvizAtajinastavana" (29 pada). che. mahAvIranA anekAMtavAdathI ja jagatane uddhAra zakaya che enA pratyeka padamAM yamaka-aMtyAnuprAsanI zleSakIDA e stotrano kendravatI vicAra che - dazanIya che. udAtarIkeidN tattvAtattvavyatikarakarAle'ndhatamase samula dhitasa'sArakAntAra ! tarasA'jita ! jaganmAyAkA raritra hataparahIM vinihimata / mAM punITi 37nAtha ! tAratarasAnita ! // re || tadudyatu zakto niyatamavisavAdivacana mahAmAtya vastupAla (13 mI sadI ) rAjapuruSa hovA stvamevAtastrAtastvayi kRtasaparyA kRtadhiya: / / 32 / / / chatAM uttama stotronuM sarjana kare che. zatruMjaya upara AdiarthAtu-"he rakSaka! jAdugaronI jema adhama evA anya nAthanA darzanathI maLelI preraNAthI temaNe paheluM stotra racyuM darzanakAe A jagatane tava-atattvanA jJAnathI rahita bArokI " AdinAthastotra." emAM kavi dhArmika viSayamAM bhayaMkara aMdhakAramAM garakAva karI nAkhyuM che. temAMthI A pitAnA mane vyakta kare che, tethI teMtrane 'manerathamaya " jagatanA uddhAra karavA visaMvAdathI rahita evuM ApanuM kahevAmAM AvyuM che. temaNe racela " aMbikArastavana"mAM eka ja vacana (anekAntavAda) samartha che. AthI he neminAthanI zAsana devatA ane vastupAlanI prAgvATa jJAtinI bhagavana, buddhizALIe ApanI sevA-upAsanA kare che." kuladevatA aMbikAnuM ratavana che. navamA kalekamAM varadAna yAcanA che : hemacaMdrAcAryakata "vItarAgastava" eka dArzanika bahastotra che. AkhuM stotra 20 prakAzamAM vibhakta che. vara ! pavastri ! rahyuM hatuti ! saravartI ! pratyeka prakAzamAM 8 thI 9 zloka che. emAM jainadharma- pAdAgrAnugata bhakta' lambha'yasvAtule : phalai // prabodhita vItarAga paramAtmAnAM lakSaNo, svarUpa, prAtihAryo, A stotramAM aMbikAne "himAlayamAM janmelI ane rUpasauMdarya, vairAgya, alaukika guNa vagerenuM tAvika ane "hemavatI" ( 0 1), "kuSmAMDI " ( 0 2-4), yAmaka zailImAM saviratara nirUpaNa thayuM che. AcAryazrI pena mAnanIyA ? ( 22 ) ane sarasvatI ? to evA vItarAga paramAmAnA kiMkara (dAsa ) che: ( 0 9) tarIke varNavI che, je batAve che ke uttarakAlIna asaGagasya janezasya nirma masya kRpAtmana : / jainadevasamUhamAM jaina ane brAhmaNa tonuM kevuM saMmizraNa magharatha0 14 ratrAtunaHsteri jiMjara : | sAdu ! thayuM hatuM ! ' * viSayasaMgarahita, sarvottama, mamatvarahita, kRpALu, "ArAdhanA" e vastupAlanI aMtima racanA che, jenA madhyastha, jagaturakSaka ane niSkalaMka evA tamAro te haM daza zlokamAM saMsAranI kSaNuM bhaguratA ane dharmanI kalyANa mayatA varNavI che. "prabaMdhaciMtAmaNimAM kahyuM che ke zatruMjayanI yAtrAe jatAM mAga mAM maraNasanna vastupAle | hemacaMdrAcAryanA ziSya rAmacaMdrasUrane kavitvazaktinA 3 ta muvRtta' phrijita e zloka uccArIne " ArAdhanAnI pratApe hemacaMdrAcArya pAsethI ' kavikaTAramala'nuM biruda racanA karI ane paryantArAdhanA karI hatI. udayaprabha sUrie maLela. temaNe aneka stotra racIne pitAnI alaMkAra " vastapAlastatimAM vastupAlanI sUkti ene amRtathI paNa nirUpaNa-kSamatAnuM darzana karAvyuM. temaNe aneka batrIsIe adakerI kahI che. racI, jevI ke " vyatirekaddhAtri zikA," " arthAtaranyAsa dvAtrizikA,' 'duSTAnagarbhajinastutikAtrizikA.' cagAdi varatupAlanA samakAlIna amaracaMdrasUrie ' sarvajinadavaThAtrizikA" vagere. eka ja alakAra prayojI AkhI stava,' ' sAdhAraNajinastavana vagere racyAM che. ' sAdhAraNabatrIsInI racanA karavI e kavinI vizeSatA che. eka ja 1 De. bhegIlAla sAMDesarA, mahAmAtya varatupAlanuM sAhityamaMDaLa, pR 11. Jain Education Intemational Page #745 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha kahIne "anyagavyavahedaDhAtrizikA'nuM udraNa ApyuM che. udAha joI e. emanI "apahatutidrAviMzikAnA pratyeka A uparathI prastuta stuti keTalI gauravavaMtI ane arthagaMbhIra zlokamAM apahatuti alaMkAra prajA che. kavi varNave che che te samajI zakAya che. prastuta stotranA AraMbhe bhagavAnanI ke jinezanA mastake phaNidharanI phaNa e phaNa nathI, paraMtu rastutipUrvaka temanA cAra atizaya ane yathArthavAdanuM vivaraNa bhuvanalakamIe dhAraNa karela chatra che: che. leka 4 thI 12mAM mImAMsa vagerenA siddhAMta rajU kayAM che. mImAMsa ke vedikI hiMsAne dharma mAne che paraMtu idaM na maulau dharaNAragezvarasphuratphaNAlIphalaka' jagatpate / hemacaMdra jena dRSTithI pratipAdita kare che ke keIpaNa prakAranI tavApi tu dhyAnamudhAmbupAyina : karAtapatra' bhuvanazriyA dhRtam // 24 / / hiMsA che adharma ja che. zlo. 13 thI 20mAM mAyAvAda, siddharAjanA bALamitra ane SaDrabhASA-kavicakravatI sAMkhya, bauddha vagere siddhAMtanuM khaMDana karI le. 21 thI zrIpAla kavie yamaka-zleSanI kIDAvALAM stotro racyAM che. 29mAM jaina darzananuM samarthana karI syAdravAdanI siddhi karI evuM eka stotra che "catuvizAtajinastavana" (29 pada). che. mahAvIranA anekAMtavAdathI ja jagatane uddhAra zakaya che enA pratyeka padamAM yamaka-aMtyAnuprAsanI zleSaphIDA e stotrane kendravatI' vicAra che - dazanIya che. udA. tarIke- idaM tattvAtattvavyatikarakarAle'ndhatamase samula dhitasaMsArakAntAra ! tarasA'jita ! jaganmAyAkA rariva hataparahIM vinihimata / mAM punauDhi 1InAtha ! jAtI tarasAgata ! // 3 // tadudyatu zakto niyatamavisa vAdivacana mahAmAtya vastupAla (13 mI sadI) rAjapuruSa hovA stvamevAtastrAtastvayi kRtasaparyA kRtadhiya : // 32 // chatAM uttama stotronuM sarjana kare che. zatruMjaya upara AdiarthAtu-"he rakSaka ! jAdugaranI jema adhama evA anya nAthanA darzanathI maLelI preraNAthI temaNe paheluM stotra racyuM dazanakAra e A jagatane tattva-atattvanA jJAnathI rahita bArAkI " AdinAthastotra." emAM kavi dhArmika viSayamAM bhayaMkara aMdhakAramAM garakAva karI nAkhyuM che. temAMthI A pitAnA maro vyakta kare che, tethI stotrane "manArathamaya' jagatane uddhAra karavA visaMvAdathI rahita evuM ApanuM kahevAmAM AvyuM che. temaNe racela "aMbikAstavanamAM eka ja vacana ( anekAntavAda) samartha che. AthI he neminAthanI zAsana devatA ane vastupAlanI prAgvATa jJAtinI bhagavad , buddhizALIe ApanI sevA-upAsanA kare che." kuladevatA aMbikAnuM ratavana che. navamA lekamAM varadAnahemacaMdrAcAryakata "vItarAgastava" eka dArzanika yAcanA che : bahatotra che. AkhuM stotra 20 prakAzamAM vibhakta che. varade ! kalpavalli ! tvaM stutirupe ! sarasvatI ! pratyeka prakAzamAM 8 thI 9 zloka che. emAM jainadharma- pAdAnAnugata bhakta lambhayasvAtule : phalai : // prabodhita vItarAga paramAtmAnAM lakSaNo, svarUpa, prAtihAryo, A stotramAM aMbikAne " himAlayamAM janmelI ane rUpasIMdarya, vairAgya, alaukika guNu vagerenuM tAtvika ane haimavatI' (20 1), "kumAMDI" ( 2 2-4), rayAtmaka zailImAM saviratara nirUpaNa thayuM che. AcAryazrI 8 paramAnanIyA ? 1 puruSottama-mAnanIyA" (le6) ane "sarasvatI" 2 te evA vItarAga paramAtmAnA kiMkara (dAsa ) : (zlo0 9) tarIke varNavI che, je batAve che ke uttarakAlIna asagasya janezasya nirmamasya kRpAtmana: / jainadevasamUhamAM jaina ane brAhmaNa tattvonuM kevuM saMmizraNa matha0 nA trAkurana kyaste rizna phira : || sAdu ! thayuM hatuM ! ' viSayasaMgarahita, sarvottama, mamatvarahita, kapALa, ArAdhanA' e vastupAlanI aMtima racanA che, jenA madhyastha, jagaturakSaka ane niSkalaMka evA tamAro te huM daza zlokamAM saMsAranI kSaNubhaguratA ane dharmanI kalyANa mayatA varNavI che. "prabaMdhaciMtAmaNimAM kahyuM che ke zatruMjayanI yAtrAe jatAM mAgamAM maraNasanna vastupAle | hemacaMdrAcAryanA ziSya rAmacaMdrasUrine kavitvazaktinA na kRtaM sutta vivi0 e zloka uccArIne "ArAdhanA'nI pratApe hemacaMdrAcArya pAsethI ' kavikaTAramala'nuM biruda racanA karI ane paryatArAdhanA karI hatI. udayaprabha sUrie maLeluM. temaNe aneka stotra racIne potAnI alaMkAra vastupAlastuti'mAM vastupAlanI sUkti ene amRtathI paNa nirUpaNa-kSamatAnuM darzana karAvyuM. temaNe aneka batrIsae adakerI kahI che. racI. jevI ke " vyatirekaDhAtrizikA, " arthAntaranyAsazrAviMzikA." " duSTAntagabhaMjinastutidvAtrizikA," "yugAdi varatupAlanA samakAlIna amaracaMdrasUrie "sarvajinadevadrAviMzikA" vagere. eka ja alaMkAra prajI AkhI stava," "sAdhAraNajinastavana" vagere racyAM che. "sAdhAraNabatrIsInI racanA karavI e kavinI vizeSatA che. eka ja 1 iM. bhegIlAla sAMDerArA, mahAmAtya vastupAlanuM sAhityamaMDaLa, pR 191. Jain Education Intemational Page #746 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi jinaratavana'nA ATheya ka ka-ca-ra-ta-pa e paMcavarganA paMdaramI sadInA ane semasuMdarasUrinA paTTadhara munisuMdaravarSothI rahita che. e stotranI vizeSatA. kavinI kuzaLatA sUri sahastrAvadhAnI hatA. temaNe 'zAMtikarastava' racIne che. AraMbhika zlokamAM kavi jinezvaranA che. Azraya le che: mahAmArIno upadrava nivAryo hato ane rohiNI (zirohI) saMsArasAra zaivazrIsarasIsarasIraham / nagaramAM tIDanA upadravano nAza karavAthI te nagaranA rAjAe RSIzvaravRttAvAra avasAM saMyaM | AmAM eka paNa mRgayAne niSedha karyo hato. emaNe jinaratraratnakASa", vaNu paMcavarga paikIno nathI ! sImaMdharastuti" vagenI paNa racanA karI. seLamI sattaramI sadInA pAcaMdrasUrie paNa vividha viSayalakSI | samantabhadrane anusarI pAchaLathI jaina kavioe vipula 'citrakuTa-caparipATIstava', 'nizcayavyavahArastava', sattarapramANamAM citrabaMdhatAsaMpanna stotrakAvyanuM sarjana karyuM. bhedI pUjAgarbhitastavana" ityAdinI racanA karI che. emAMnA eka mukhya te jinaprabhasUri (14mI sahI). temaNe tapAzrI saMmatilakasUrine e TI sAthe sAta stotra racI jaina stotra sAhityamAM aMtima yuganA pramukha stotrabheTa ApyAM hatAM. pratidina navIna oNtranI racanA karyA pachI prakAranuM sthAna prApta karavAne adhikArI bane che. nyAyavizArada ja bhojana levAnI temanI pratijJA hatI. emanuM 'amita mahAmahopAdhyAya yazovijayajI (17mI-18mI sadI). jinastavana" yamaka alaMkArathI sabhara che. emanA vIrasta temanI bhaktibhAvabhara ane dArzanika stotra - kRtiomAM vana'mAM te varNa- zabda- camakArasaMpanna citrakAvyanA aneka "endrastutayaH" (saTIka) "nyAyakhaMDanakhaMDakhAdya" (mahAvIraprakAro prApta thAya che : jemake - murajabaMdha ( kAya che. ane . 6), 162 paramAme cAra stava) "paramAmapaMcaviMzatikA", "dazamatastavana," "zaMkhezvara gemUtrikAbaMdha (phlo. 7), sarvatobhadra (leka. 8), ekAkSara pArzva stotra ! "nayagarbhitazAntijinastavana, "nizcayavyava(lo, 22), SaDazadalakamalabaMdha (lai. 23), hArabaMdha hAragarbhita - sImaMdharasvAmistotra' vagereno samAveza (ple. 25), "cAmarabaMdha" (aa . ra7) vagere, "kavinAma- thAya che. gupti" citranuM eka udAharaNa dRSTavya che ? emanuM 'mahAvIrastavana" tattvajJAnapradhAna hovA chatAM bhagnAkRtyapathA jineshvrv| bhavyAnjabhitraH kriyA - bhaktibhAvapUrNa che, jemake - Dhi taravavira nAgarahiM sUvaoNH varSa : | e kArajApavaramApya kavitvavittva - janmAcintyasukhapradaH suracitAriSTakSayo vaH sadA vAMchAnukumuiAma - maMgAra'pAm ! dAtA zobhamanavAridhIH kajadalAyAmekSaNa : saMvidA // 26 // sUvaIfsamustava vIra ! zame - zlokamAM prayojAyela rekhAMkti varNomAMthI ninAmasUri rambhAjayozcaraNayorvitanoti pUjAm / / 1 / / evuM nAma maLe che ! arthAtu "kavitva ane vidvatAnI kAmanAne pUrNa karanAra SaDabhASAmaya ke ekathI adhika bhASAonA progavALAM ka9pavRkSa svarUpa abhaMga raMgavALA eNkAranA jApano vara evAM stotro paNa racAyAM che, jemAM saMskRta, prAkRta, gagata pAmIne vikasita puSparUpI sUkta gaMgAtaTe pAmIne vikasita puSporUpI sUkato vaDe vIra ! zaurasenI, mAgadhI, pizAcI ane apabhraMza evI judIjudI zarabhunAM caraNakamaLAnI huM pUjA karuM chuM." bhASAomAM zloko hoya che. AvAM stotromAM semasuMdarasUri yazovijayajInA 113 zlokI "zaMkhezvara pArzvajina(1pamI sadI)nAM ' 28Sabhadevastavana', 'zAntajanastavana', stotramAM pArzvanAthanI prabhAvaka mUrtinuM varNana karatAM namijanaratavana ItyAdi noMdhapAtra che. municaMdrasUrinuM jaNAvyuM che ke te adbhuta mUrti vizvatrayInAM netracAra mATe * prathamajinatavana' prathama svaramaya eTale ke akArAnta caMdrakAtino vilAsa race che : vyaMjananuM ja mAtra baneluM che, jemake - mUrti stava sphUtimatI janAti vidhdha'sinI kaamitcitraavlii| sakalakamaladalakarapadanayana ! prahlatamadanamada ! bhavabhayaharaNa ! vizvapInetraca kArakANAM tanAti zItAMzurucA vilAsam // 30 / / satatamamaranatapadakamala! jaya jaya gatamada! madakalagamana // 1 / / aDhAramI-ogasamI sadInA mukhya stotrakAromAM meghacaudamI sadInA dharmaghoSasUrinAM stotromAM "jinastavana' vijaya, vRddhivijaya, bhAvaprasUri vagere che. bhAvaprabhasUrie saMskRta prAkRtabhASAmaya che. "sarvajinastavananA aMtima mAnatuMganA "bhaktAmara ane siddhasenanA "kayAmaMdira" AThamA padamAM kamalabaMdha che. " pArzva devastavana'mAM kavinI stotrone kendramAM rAkhIne "bhaktAmara-samasyA puti-stavana nisahAya sthitinuM mArmika nirUpaNa che. emanuM prAkRta (saTIka) ane "kalyANamaMdira-samasyApUrti-stavana" (savRtti) bhASAmAM " jIvavicArastavana tattvajJAnapradhAna che. emAM racyAM. A pratyekamAM mULa je staMtranI samasyApUrti karI pRthvIkAya, apUkAya, vAyukAya, tejakIya vagerenA bhedanuM che te evI rIte ke pratyeka zlokanuM aMtima pada te svaracita tema ja prANa, paMdara siddha vagerenuM nirUpaNa thayuM che. stavananA pratyeka lekanA caturtha pada tarIke Ave. meghavijayanA Jain Education Intemational ducation Intermational Page #747 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha paMcatIrthasvati' (savRtti)mAM pratyeka padanA pAMca artha mehanavijaya, cidAnaMdajI vagere che. AmAMthI be pada thAya che, je RSabhanAtha, zAMtinAtha, saMbhavanAtha, neminAtha joIe. stavanamAM kavacit bhaktakavi bhagavAnane upAlaMbha ane pArzvanAthane lAgu paDe che. paNa Ape che. potAnI bhaktinI nyUnatAnA svIkAra sAthe mehanavijayajI prabhune mITho Thapake de che, cetavaNI ApaNe tapAsela-noMdhela saMskRta-prAkRta stotro uparAMta Ape che: apabhraMza ane gujarAtI bhASAmAM paNa asaMkhya stotro sevA guNa raM bhavajanane, tavano cheka lagabhaga bAramI sadIthI Aja sudhI racAtAM je tame karo baDabhAgI, rahyAM che. e vizALa stotrarAzinuM bhAvana sthAnAbhAve to tame svAmI kema kahevAze, ahIM zakya nathI, tethI mAtra eka-be udAharaNa rajU karIne nimama ne nirAgI? saMtoSa mAnuM chuM. ho prabhujI ! oLaMbhaDe mata khaje.' abhayadevasUri, vAdidevasUri, bhAvasuMdara, jayavaMtasUri, prabhu-bhaktimAM tallIna ane dRDhaniSTha yazovijayajI pUrNa kuzalalAbha, lAvaNyasamaya, samayasuMdara, kuzalavardhana, guNaharSa, vadhAna guNa, zraddhA vyakta kare che ke bhaktinA baLathI mukita to camakapArdhacaMdrasUri vageree apabhraMzamAM stava-stavananI racanA pASANanI jema ApoApa kheMcAIne AvI maLaze : karI. e pikI bAramI sadInA navAMgavRttikAra abhayadevasUrie apabhraMzamAM racela "jayatihayaNa" (kula-33 gAthA) stotranI muktithI adhika tuja bhakti muja mana vasI, mAtra eka gAthA joIe : jehazuM sabala pratibaMdha lAge; jayatiyaNa vara kapU rUkakha jaya jiNa dhannatari, camaka pASANa jima lehane khIcaze, jayatihayaNa kalANu kosa duriyakakhAre kesari; muktine sahaja muja bhakti rAge." tihuyaNa jaNa avilaghi ANa bhuvaNattaya-sAmiya, kuNasu suhAI jiNesa pAsa thaMbhaNayapurAeya. jana sAhityanA vizALa stotra-bhaMDAramAMthI ahIM to ApaNe mAtra keTalIka kRtionuM Achera darzana karyuM, vihaarthAt -"he tribhuvananA zreSTha kalpavRkSa! jaya pAme, mAM, gAvalokana karyuM. e badhI kRtionA pUrNa bhAvana-parIkSaNa dhanavaMtararUpa jina jayavaMtA raho, tribhuvananA kalyANanA kozabhaMDAra ane pAparUpI hAthI mATe siMhasvarUpa; evAnI mATe to bRhadAkAra ravataMtra graMtha racAya ! jaya ho. jemanI AjJA traNeya bhuvananA lokee ulaMghI stotra-stavananAM gAna, pATha ane vizeSa adhyayananI nathI evA, traNabhuvananA svAmI ane thaMbhanaka nagaramAM dizAmAM prastuta lekha preraka ke mArgadarzaka banI raheze evuM rahelA he pArzvajinezvara ! amane sukhI kare, sukhI karo! mAruM vinamra maMtavya che. gujarAtI bhASAmAM stavananI racanA karanAra kaviomAM [zrI dvArakAdhIza saMskRta ekeDemI enDa inDolojIkala AnaMdaghanajI, vIravijayajI, mahopAdhyAya yazovijayajI, * risarca insTITayUTa, dvArakA ] vananAM gAna mAM dizAmAM ' karI, sukhI R TER . 2 .G ' GET, T. Jain Education Intemational Page #748 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 184 jenara-naciMtAmaNi ----- - pwwwmom E na usamAja cavare, saMbhavamAbhaNaMdaNaM ca sumaiMca paThanappahaM supArI, jiNaM ca caMdappahaM vrdai||2|| PAINTINE - -- Jain Education Intemational Page #749 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina rAsa-sAhitya DaoN. maNibhAI I. prajApati madhyakAlIna gujarAtI sAhityano maMgaLa prAraMbha thAya "rAsa" kahevAI. sAmAnyataH rAsanatya, rAsaIda ane taTanarapa che na rAsa sAhityathI. e prAraMbhika yuga ( IsunI bAramI kathAvastunA saMyojanathI, "rasika" "ra" ke "rAsa' sadIthI caudamI sadI. arthAta AcArya hemacaMdrathI AraMbhAne varUpa nirmoita thayuM che. A kAvyaprakAra nRtya, saMgIta ane bhaktakavi narasiMha mahetAnA janma sudhI ) " rAsayuga" athavA rasayukata padonA saMyojanathI pUrNa bane che ema zrI ke. kA. 3mayaga' athavA janayuga" tarIke oLakhAya che. AnAthI zAstrI, kamA. munazI, pre. vijayarAya vaidya. IyAdi samajAya che ke A rAsa-kavio gujarAtI sAhityanA Adya vidvAno jaNAve che; vaLI che. maM.2. majamUdAra kahe che : " rAsa" praNetAo che. nA lakSaNamAM nartakInuM prAdhAnya che, eTale ke evo prabaMdha che ke je judA judA rAgamAM gavAtuM hoya ane sAthe nartakIe "rA " nuM svarUpa aMdara nAcatI jatI hoya. rasapUrNa hovAthI AvI racanAo madhyakAlIna gujarAtI sAhityamAM aneka kAvyaprakAra rAsa kahevAI (rarAnAM sammA rAya :) e paNa eka mata che. astitvamAM AvyA. emAM mukhya che rAsa, phAgu, AkhyAna, zAradAtA pitAnA "bhAvaprakAza" (vi. saM. 13 mI bAramAsA, garabA, garabI ityAdi. sadI) mAM 'latA" prakAranI lAyanRtyane traNa prakAra batAvyA rAso" prakAranI upalabdha kRtionA kartAe pitAnI che: daMDAsaka, maMDalarAsaka tathA nATayarAsaka. A "nATayAsaka" katione rAsA uparAMta rAsa, rAsA, rAsa ke rAsaka saMjJA Ape nRtyama thI naTivarAsaka nAmaka uMparUpakanI uMpatti thaI ane che. A saMjJAo lagabhaga samAnArthI che, temanAmAM tAttvika emAMthI gItanRtyaparaka rAsanI che.patti thaI hoya ema jaNAya bheda nathI. vyutpattinI dRSTie vicArIe to "rAsa'mAMthI che. A prakAranI kRtio vizeSa usa ke parvo para rAmaka' zabda banyA ane te rAsaka prAkata rAsa - tyavAdyAdi sahita gavAtI ramane abhinIta paNa thatI hatI. apabhraMza rAsauthI rAso" banI gayo saMskRta, prAkRta temaja saMta sAhityamAM 'rAsa" zabda mukhyatve to samUhana canA apabhraMza sAhityamAM ' rAsa' zabdano prayoga eka Ida- arthamAM prayojAyA che. sarva prathama " brahmavata parANa * vizeSa, lokapracalita nRtyavizeSa, eka vizeSa kAvyakati kuSNunA gopIo sAthenA rAsanRtya" ( rAsalIlA) nA temaja geya nRtya-rUpakanA arthamAM thayo che. arthamAM A zabda prayojayelo maLe che. I. 123ramAM racAyelA revaMtagArAmu ne aMte enA kartA vijayasenasUri "raMgihi rAsaka" zabda nATayazAstramAM nRtya ane nATayarUpe e 2maI je rAsu" ema kahIne rAsa nAmano A kAvyaprakAra prayojAya che. hemacaMdrAcAryanA "kAvyAnuzAsana'mAM rAsanI raMgapUrvaka ramavA, samUhamAM gAvA mATe che ema sUcave che. gaNanA geya rUpakamAM thaI che. A rAsaka prakAranA geya rUpakanuM AnAthI samajAya che ke A prakAranI racanAonA mULamAM svarUpa batAvyuM che: samUhanRtya che. A kAvyaprakAra gujarAta, rAjasthAna uparAMta aneka nartakIyAjya citratAla yAzritam ! bhAratanA anya prAMtomAM paNa jANItA hatA. A rAsAe AcatuH pa4ipugalAka rAsakaM manuNotadhatam | derAsaromAM utsava prasaMge gavAtA ne ramAnA. ene udeza arthAtuM, jemAM aneka natI hoya, jemAM vividha dhArmika catro gAvAmAM thato. e rIte e geya ane abhi prakAranA tAla ane laya hoya, jemAM 64 sudhInAM yugala nayakSama gaNAte. hoya tevuM komaLa temaja atyaMta taravarATavALuM geyarUpaka te rAsa-sAhityano ItihAsa tAM ja vi che ke Aramika " rAsaka sAhitya darpaNakAra vizvanAtha 'rAsaka'nA samAveza rAsA TakA ane meM maya--gItama lakhAtA; paraMtu upa3pakamAM kare che. sAhityasvarUpanI dRSTie '2Asaka' eka pAchaLathI emAM dhIra dhIra kathAnuM tatva umerAtuM gayu ane nayakAvyuM ke meyarUpaka che, jemAM geyatA, saMgIta mekatA, tethI pAchaLanA bRha rAsAe varNa nAthona banyA, emAM chaMdobadya kathAvastu, abhinetA ityAdi to mukhya che. geyatAnuM ane amaneyatAnuM tattva ca huM gayuM eTale rAsa" no zabdArtha thAya "garjanA karavI" ke "devani e mAtra paThanakSama banI rahyA. kADho. AvA arthane AdhAre mAtraka chaMdamAM racita racanA ja gujarAtI sAhityanI rU 52 khA, pR 44 Jain Education Intemational Page #750 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 96 upalabdha jaina rAseAkRtine AdhAre A sAhitya prakAranAM keTalAMka lakSaNeA nIce pramANe tAravI zakAya : (1) sAmAnyataH rAsAnA AraMbha tIrthaMkara-vaMdanA ane zAradAnI stutithI thAya che. (2) atabhAgamAM kavi-paricaya, graMtharacanAnA samaya ane ti ityAdinA ullekha 23 che. (3) sAmAnyataH jIddA judA rAsAemAM kaDavaka, viSNu, bhAsa, vastu ityAdi nAme vibhAjana ke khaMDaracanA jovA maLe che, te keTalAkamAM Avu. koI vibhAjana jovA maLatuM nathI. (4) rAsA geya prakAra hovAthI gAI zakAya tevA DhALAmAM enI racanA thatI. laghu rAsakRtie DhALeAmAM racAI che ane DhALanA AraMbhe rAga-rAgaNIonA nAmanA nirdeza thayA hoya che. (5) rAsA mukhya tA dohA, rAlA, dhattA, cApAI, kavitta, sAraDA ityAdi mAtrAmeLa chaMdomAM racAyA che. (6) ghaNAkharA rAseA varNana pradhAna che. emAM khAsa karIne prakRti, nagara, strI-puruSo ityAdinAM pralaMba varNana che. (7) aitihAsika rAsAomAM kramazaH caritanAyakanAM mAtApitA, zaizava, tIrthayAtrA, guru pAse dIkSA, zAsrAbhyAsa, AcAya padanI prApti, zAsana-prabhAva, nirvANu vagerenu varNana hAya che. emAM ritanAyakanA jIvanane navA vaLAMka Apa nAra ghaTanAnI pradhAnatA paNu hAya che. (8) rAsAnuM mukhya pratyeAjana che jaina dharmanA upadeza, tethI emAM jaina dharmanA ane darzananA siddhAntAnI zreSThatAnuM pratipAdana mukhyatve thayu che. (9) rAsAAmAM mukhyatve zAnta, zaMgAra ane rAseA-sAhityamAM sarvaprathama upalabdha prAcInatama kRti apabhraMza bhASAmAM racAyela 'upadezarasAyanarAsa '( I. 1134 ) che. enA kartA jinadattasUri che. kRtinu mukhya prayeAjana che dharmopadeza. enI kula chaMdasakhyA 32 nI che. AmAM mukhyatve sadAcAranA upadeza che. prathArabhe gurumahimA - vana che. dhArmika temaja bhogelika pAratiaiAnA ullekhA rAsAAmAMthI maLI Ave che. vaLI emAMthI bhASAvikAsanA mika paricaya paNa prApta thAya che. (11) rAse| prakAranI racanAenA mukhya pAMca va pADI zakAyaH dhArmi kakathA maka, caritakathAtmaka ( paurANika ane aitihAsika), tIrthAtmaka, upadezAtmaka ane prakIrNa. 'bharatezvara bAhubalirAsa' jevI kRtio dhArmika kathAtmaka vargamAM AvI zake. neminAtha, RSabhadeva, karuNa rasanI abhivyakti thaI che. (10) tatkAlIna aitihAsika-tatpazcAt kupathagAmI- supathagAmI vyakti, saMghanAM lakSA, sAdhu - sAdhvIonA satkAra, azocanivAraNanuM mahattva, gRha temaja parivAranA nirvAhanI yAgya paddhAMta ityAdinu nirUpaNa che. ate rAsanA rasapAnanuM mahattva batAvyuM che. uttaravatI rAseAsAhitya prastuta rAsAthI mahadaze prabhAvita che. emAMya khAsa karIne upadezAtmaka rAseAsahatyane sUtrapAta karavAmAM A rAsa mahattvapUrNa banI rahe che. ' sthUli dra, jaMbusvAmI, gautamasvAmI jevA prAcIna dharma puruSane kendramAM rAkhI lakhAyelA 'nemirAsa', 'jaMbusvAmI rAsa vagere paurANika caritakathA maka vargamAM Ave; te vastupAla tejapAla, samarasa ha ke jagatU jevI vyaktivizeSanA ciratane kendramAM rAkhI racAyela 'samarArApu', ' pethaDarAsa ', 'vastupAla-tejapAla-rAsa'vagere atihAsika caritakathA maka vamAM AvI zake. giranAra, zatrujaya iyAttui jaina-tIrthonuM * ka'sa's are pecular form of compos ition affected by Jain Sadhus, with the object, of instructing people in religion and morals'-- Milestones in Gujarati K. Hz. haveri, jainaranaci'tAmaNi 3 mAhAtmya varNavatA 'revagiri rAsu', 'kalIrAsa ' vagere tIrthAtmaka kahI zakAya, jyAre 'buddhirAsa', ' jIvayArAsa vagerene upadezAtmaka kahI zakAya. stutyAtmaka, pUjAtmaka, tAttvika ityAdi prakAranI racanAone prakI vargamAM mUkI zakAya. Literture jaina rAseA-para para! jaina rAse| sAhinI suTTI para parAprApta thAya che. cheka agiyAramI - bAramI sadIthI AramIne Aja sudhI rAseA' lakhAtAM rahyA che. emanI sa'khyA seMkaDAnI che. jaina rAseA sAhityanI Ara'bhaka be kRtie 'mukuTasaptamI' ane 'mANikaprastArikA' nA nirdeza abhayadevasUrie 'navatattva prakaraNa-bhASya ' ( vi. sa'. 1128 ) mAM karyAM che. A ullekha dazamI sadInI kRti 'jaMbusvAmIcarita'mAM thayeA che. dazamI ke agiyAramI sadI pUrvenI A trajJeya rAsakRtie uparAMta prAcIna rAseAmAM abikAdevI' nAmanA rAsanA Aje prApya nathI. uttara gaurjara apabhraMza bhASAmAM racAyela bharatezvara bAhubala-dhAra - rAsa'nA kartA che vajrasena sUri ( samaya. ane bAhumali vaccenA dhAra yuddhanI kathA che. A putra 1169). emAM prathama tIrthaMkara RSabhadevanA be putra bharata dharAvatA RSabhadeve peAtAnI gAdI jyeSTha putra bharatane soMpIne tapasvI jIvana svIkAryuM. cakravatI banavAnI kAmatAthI bharata digvijaya karyo. navvANu bhAI Ae bharatanI sattA svIkArI, paraMtu bAhubalae ene svIkAra na karyA ne a`te bharatabAhubalinA yuddhamAM bharatane haNavA tatpara bAhubalinuM takSaNa hRdaya-parivartana thayuM ane kezaluMcana karI pravrajyA lIdhI. kRtinI kula 48 kaDIomAM mukhyatve cApArka, doharA ane sAraDA jevA geya dezI chaMdonA prayAga thayo che. bAhubali by tarapha prasthAna karatAM bharatanA sainya-vananA eka aza darzanIya che. Page #751 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 697 paNa bharatezvara bAhara che. vijayI bAhubalI sAna na AsAne kathA rajU thaI che. gulagulaMta cAliyA hAthi na girivara jaMgama, pratipAdana thayuM che. emAM mAtApitAnI sevA, devagurunI bhakti, hiMsAravi pahiriya diyaMta havilaya turaMgama. mana para saMyama, satyavacana, nitya paropakAra-ciMtana ityAdi dhara DolAI khalabhalaI senu diNiyaru chAIjaI, para bhAra mukAyo che. kaliyuganI sthitinuM paNa mArmika bharaphesaru cAliyau kaTaki kasu upama dIjaI." varNana thayuM che. kavi kahe che. saMsAramAM samAnatA nathI. ( gaDagaDATa karatA hAthIo, jANe jaMgama parvata na keTalAka loko dila paribhramaNa kare che, keTalAka hAthI-ghoDAo hoya tema cAlavA lAgyA. haNahaNATI karatA ghoDA AgaLa upara sukhAsana banAve che, keTalAka zira para kASTha vahana vadhavA lAgyA. dharA dhrujI UThI, senA khaLabhaLI UThI. enI kare che ne keTalAka rAjasiMhAsana para bese che- rajathI sUrya DhaMkAI gayo, senA laI bharatezvara cAlyo. enI "kavi Asiga kali aMtara, jAI, eka samANa na dIsaI koI, zI upamA ApIe ?) ke nara pAlA paribhamahi, ke gaya turi caMDati sukhAsaNi; Avo ja eka bIje kathAtmaka geya rAsa che..." bharatesara keI nara kaThI bahahi, ke nara baI sahiM rAyasiMhAsaNi. bAhubali rAsa.enA racayitA che zAlibhadrasuri (I. 1185). kAvyAne pApa-aMdhakArane naSTa karavA dhArmika mahAuttara gaurjara apabhraMzamAM racAyela prastuta rAsanuM kathAnaka tmAonI vaMdanA che. apabhraMza mizrita hindI bhASAnA paNa "bharatezvara bAhubali ghera rAsa nI jema bharata-bA- kula 53 lokomAM racAyelI A kAvyaguNa dharAvatI abhihubalinA saMgharSa saMbaMdhI che. vijayI bAhubalie kevaLajJAna neya kRti che. prApta karavA ugra tapazcaryA karI; paraMtu gavane kAraNe jJAna na Asagaracita "caMdanabAlA rAsa" (I. 1200 lagabhaga) lAvyuM. be bahenee AvIne Takora karI : "vIrA ! gaja thakI mAM caMdanabAlAnI kathA rajU thaI che. utara; gaja para kevaLa na hoya !" garvathI mukta thatAM ja dharmasUrikRta 'jabusvAmI rAsa" mAM-jaMbusavAmInuM carita bAhubaline kevaLajJAna lAdhyuM. yuddhakathA hoI AkhI kRti vIra rasAtmaka banI che. kAvya 15 khaMDe ane 203 chaMdomAM varNavAyuM che. prastuta geya kRti pAMca ThavANiomAM vibhakta che. emAM selA, seraThA vagere chaMda prayojAyA che. vibhakta che. khaMDone "ThavaNi" nAma ApyuM che. A rAsakAvya bhaviSyanAM AkhyAna * kAvyonI mAMgaNI karI Ape che. * tIrthakarazrI nemikumAranA jIvana para AdhArita "zrI neminAtharAsanA kartA che sumatigI. prastuta rAsamAM zrIkRSNa - zAlibhadraracita "buddhirAsa (I. 1184) mAM cAra ivaNimAM karatAM neminAthanA cAritryabaLanI utkRSTatA pratipAdita kula 63 kaDIo che. emAM khAsa karIne zrAvaka vargane upayogI karavAmAM AvI che. AraMbhamAM neminAthanA janmanI kathA che. zikSAprada upadeza sUtro rUpe saraLa bhASAmAM rajU thayo che. dvArikAnuM rAjya tejebalasaMpanna neminAthanA hAthamAM jatuM pUrve A rAsa dIrgha samaya sudhI lokapriya rahyo che. sau raheze evA bhayathI zrIkRSNa malayuddha mATe neminAthane koI ene kaMThastha karatA, enuM nitya vAMcana-manana thatuM. paDakAryA. neminAthe kRSNane yuddhanI asAratA samajAvI. kRtimAM "upadeza rasAyana-rAsanI zailImAM kartavyAkartavyanuM takSaNa evo camatkAra thayo ke kRSNa neminAthanI bhujAo vivecana thayuM che. dAnadharmane mahimA samajAvatAM kavi kahe upara vAMdarAnI jema jhalavA lAgyA, paNa temanI bhujAone che ke pAMceya AMgaLIothI dAna karanArano mAnavajanma namAvI na zakI. AvA camatkArathI kRSNa hAra svIkArIne saphaLa thAya che neminAthanI prazarita karI. tapazcAt kRtimAM ugrasenanI kanyA rAjumatI sAthe potAnA lagna prasaMge thayela jIvahatyA joIne 'hiyaDaI samari na kula Acaro, neminAthamAM vairAgya pragaTavo, saMsAra tajIne pravrujita thayA gaNi na asAra eha saMsAro; ne giranatamAM kevaLajJAna prApta karyuM. pAMce AMguli je dhana dIjaI, paravi teha tAruM phala lI jaI." zvetAMbara zrAvaka deharacita "gajasukumAlarAsa'nA kula 34 zlokamAM jenAgamamAM prApta gajasukumAlanuM jIvanacaritra vaLI kavi kahe che ke jugArInI maitrI, sajajanathI nirUpita thayuM che. emAM gajasukumAra munine zrIkRSNanA kalaha, kaMTha vinA gAna, guru vinA zikSA tema ja dhana vinA anuja batAvyA che. kAtanA AraMbhe zrIdevInI vaMdanA che. abhimAna vyartha che (chaMda: 21-23). zrAvaka-dharma, mAtR- tapazcAta dvArAvatI nagarI ane tyAMnA vasudeva-devakI-putra pitR-bhakti, sadAcAra-durAcAra, guru-upadeza ityAdinuM mArmika rAjA zrIkRSNanuM varNana che. devatAnA AzIrvAdathI devakIne gajacitraNa thayuM che. sarvAze prastuta rAsa gRhastha jIvanane sakamAla nAmano putra thayo. zaizavakALamAM ja te kumAra vairAgI sukhamaya banAvavAno mArga darzAve che. banyo. tapa karIne teNe mokSanuM sthAna prApta karyuM. aMte kavi saMbhavataH I. 1200 AsapAsa racAyela Asiga kavinA jaNAve che ke rAsano abhinaya jevAthI zAzvata sukhanI prApti jIvadayA-rAsa'mAM zrAvaka dharmanuM, dayAdharmanA upadezanuM thAya che. upamAdi alaMkAronuM sauMdarya nedhapAtra cheH Jain Education Intemational Page #752 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaranaciMtAmaNi kaDAomAM racanA che. vaNi ane rAjya kare nathI deharA jevA nayarihi raja kaI kahu nahiM, para neminAthanA derAsaranuM nirmANa kevI rIte karyuM che naravaI maMta sahAha va rAmaNi i. prastuta rAsane mukhya viSaya che. Ama eka aitihAsika tAsu jaNau vasuMvo vara rUvanahANa, prasaMgane sAdI bhASAmAM kavie mUrta karyo che. "vaNi" ane mahiyali payaDa-payA rike-bhaDa-sama-bhANa ' bhAsA" nAmaka khaMDakaDAomAM racanA vibhakta che. copAI(devagaNamAM jema Indra tema phAjalIo ane maMtrIothI doharA jevA chaMda prayojAyA che. sanAtha kaSNa rAjA tyAM dvArakAmAM rAjya kare che. emanA keIka ajJAta kavi dvArA vividha geya chaMdono kala 119 atyaMta rUpavAna pitA vasudeva suddhAe rUpI aMdhakAra zlokamAM racAyelA "saptakSetrirAsa"(I. 1ra70)mAM vizvatarapha sUrya jevA pragaTa prabhAvavALA hatA.) brahmAMDanI racanA saptakSetro (jinamaMdira, jinabiMba. jinatIrtha yAtrAmaka rAse prakAranI AraMbhika kRti che mAta ene zagIra, AratI-utsava, svAdhyAya-dAna vagere ) no mahimA ane bharatakhaMDanA nirmANanuM varNana kavitvasaMpanna "revaMtagiri rAsa' vastupAla-tejapAlanA samakAlIna vijaya che tema ja saMgItamaya bhASAmAM thayuM che. emAM prANAtipAta, senasUri (I. 1231) kRta pitRta rAsa cAra 'kaDava" mAM asatyabhASaNa, steya, maithuna ane parigrahano tyAga bhogapabhogavibhakta che. kartA jaNAve che te pramANe samUhamAM ramavA mATe : pramANa, poSadha, atithi-saMvibhAga ItyAdi mukhya bAra eka nRtta prakAranI geya racanA tarIke A rAsanI racanA vratanuM paNa varNana che. jinavaranI pUjA, vrata, upavAsa, thaI che. kRtimAM saurASTranA suprasiddha revaMtagiri ( giranAra) caritro ItyAdinuM suMdara vivecana AmAM thayuM che. jainadharmanuM nAM rena maMdironA jIrNoddhAranI kathA rajU thaI hAI kRti sarvAgI darzana karAvanAra A rAsa mahattvapUrNa che. maMdiromAM etihAsika mUlya dharAve che. kRtinA AraMbhamAM jyAM thatA utsava prasaMge 'tAlArAsa" ane "lakaTArAsa" prakAranAM yAdavakulabhUSaNa jemakumAra sadeva nivAsa kare che tevA giranAra rAsanRtye khelAtAM evI vigata prastuta rAsamAM seMdhAI che. para tejapAla nirmita tejalapura, kumAra sarovara ane vastu pAlanI saMghayAtrAnuM varNana che. te pazcAtuM kumArapAlanA daMDanAyaka baIsaI sAI zramaNusaMdha sAvaya guNavatA, dvArA nirmita karanAra paranI sopAnapati, giranAranuM joyaI ura chavu jinahi bhuvaNa mani haraSa dharatA. zikhara, nemi jinendranuM abhiva bhavana, kAzmIrathI AvelA tI che tAlArasa paDaI bahu bhATa paDhaMtA, ajita a rana nAmanA e baMdhuo dvArA nAmitimAM- anaI lakuTAra joI khelA nAcaMtA." snAna ane havana-nirmANa, vastupAla dvArA RSabhezvara (zramaNono samUha ane guNavaMta zrAvako bese che, manamAM maMdiranuM nirmANa ityAdinuM varNana thayuM che. giranAra paranAM harSa dhAraNa karIne jinamaMdiramAM thatA utsava nihALe che. vividha sthaLAnI prAkRtika zobhAnuM kAvyAtmaka varNana thayuM tyAM tAlArAsa thAya che. bhA) : tyAM tAlArAsa thAya che. bhATa loka vANI bole che ane che, jema ke - khelADIo lakuTArAsa khele che.) jAI kaMda vihasato je kusumihi saMkala, "revaMtagirirAsa" ane "AburAsa' jevA tIrthamahimA patidIsaI dasa disi divase kiri tArAmaMDalu." pAdaka rAsanI paraMparAmAM prajJA tilakasUri ( I. 1307) e (kusumathI sabhara jAI ane mArA hasatAM dekhAya che, kalI-rAsa racyo. emAM AbunI taLeTImAM sthita jaina tIrtha te jANe daze dizAomAM divase paNa tArAmaMDala na dekhAtuM kalI nagarI (acalezvara pAse) ane tyAMnA traNa munionI hoya !) mahimAgAthA rajU thaI che. AraMbhamAM kaDDalInA pAWjina maMdira ane tyAMnA adhyAmavRttisaMpanna zrAvakone mahimA giranArano mahimA prAsAdika zailImAM rajU thayA cheH nirUpAyo che. te pachI mANika prabhu sUrinI jIvanagAthA che. jima jama caDaI taDi kaDaNi giranAraha, mANikaprabhu sUrie aMbilAdi tro dvArA pitAnuM zarIra tima tima uDaI jaNa bhavaNasaMsAraha. kuza banAvI dIdhuM. aMtakALa najIka AvatAM temaNe udayasiMha sUrine pitAnA paTTa para besADavA. te pachI udayasiMhe tapa( jema jema manuya giranAranI karADo upara caDato jAya vijayI banIne gurjaradeza, mevADa, mALavA, ujajaina vagere che. tema tema saMsAranI enI laukika sthiti dUra thatI jAya che.) rAjyamAM zrAvakAna sadadharmano upadeza ApyA. aneka | tIrdhAmaka rAsAnI paraMparAmAM kAIka ajJAta kavi dvArA sthaLe temaNe saMdhanI prabhAvanA karI ane vRddhAvasthAmAM lagabhaga I. 1233 mAM racAyela 'AburAsa (nemiji. kamalasUrane pAtAnA pada para vibhUSita karI anazana dvArA daharAsa ) mA gurjara pradezanA sema rAjAnA rAjyamAM sthita potAnA amIne zuddha karyo. A rAsanuM vibhAjana "varata Abu parvatano mahimA 55 kaDIomAM rajU thayo che. guja mAM ja thayo che. je nAme thayuM che. kAvyadraSTie A nimna kakSAnI kRti che. rAtanA lavaNuprasAda nAmanA rANAnA maMtrI tejapAle Abu caudamI sadInA lagabhaga madhyabhAga sudhI rAsa-kAvyono karI ane vRddhAvastha kArane potAnA para para ma.sAma rAjAnA rAjyamAM A Jain Education Intemational cation International Page #753 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha jaina derAsaramAM abhinaya thato; paraMtu emAM bhAga lenAra che. paTTAbhiSekanuM sthAna che aNahilavADa pATaNa. jinakuzala- yuvaka-yuvatIonA saMgIta-mAdhuryathI cAritrika patananI sUrinI prazastimAM upamAdi alaMkAro prayojAyA che : AzaMkAthI jaina saMghe rAsanRtya ane abhiya para niSedha jima ugaI ravi-biMba vi harapu hoI paMthiaha kuli, mUko. pariNAme abhinayapradhAna laghu geya kAvyane badale have caudamI sadIthI bahadAkAra rAse kAvyanuM sarjana thavA jaNa-maNu-nayaNuNaMdu tima daI guru-muhikamali" lAgyuM. A sadImAM jainadharma pratipAlaka keTalAya mahAnubhAvonA (jema sUryano udaya thatAM pathika-vRMdane AnaMda thAya jIvanane kendramAM rAkhI vividha rAsa racAyA. che, tema gurunA mukhakamaLanAM darzana thatAM manuSyanAM mana aMgadevaracita "samarAsu" (lagabhu da 115)mAM : ane nayanone AnaMda thaI rahyo che.) e pATaNanA saMghapati samarasiMhanI saMdhrapAThAnuM varNana che. "nikula ira parAbhiSeka rAsanA anukaraNamAM semamUrti emAM samarasiMha dvArA zatruMjaya upara AdinAthanA maMdiranA munie "jinapadyasUripaTTAbhiSeka rAsa " nI racanA karI. jIrNoddhAra, samarasiMhanA pUrvajo, pAlanapurI nagarI, pAla- emAM jinakuzalasUArenA ziSya jinapaddha sUrinA paTTAbhiSeka napuranA upakeza gacchanA AcAryo, pATaNa nagarI ItyAdinuM utsavanuM varNana thayuM che. kAvyAtmaka varNana thayuM che. kula cheda saMkhyA 110nI che. rAmAyaNa, mahAbhArata tema ja keTalAka purANa-graMthanAM baMdhanI dRSTie emAM kula 13 'bhAsA' che. kAvyamAdhuryanI kathAnakone kendramAM rAkhIne paNa ghaNA rAsa racAyA che. A anubhUti mATe zatruMjaya parvata para caDatA saMghanA varNanane sauthI pahelo rAsa che zAlibhadrasUrikata "paMDavacarita' eka aMza darzanIya che: (I. 1354). paMdara 'ThavaNi"omAM vibhAjita A cala calauM sahiyaDe seji caDiya e, rAsa bahadAkAra ane geya che. emAM mahAbhAratanI kathAne Adi-jiNa patrIka ahi joI sahu e. saMkSepa prastuta thayo che. kavie jena-paraMparA pramANe kathAnakane mANike metIe cauku sura pUrai, vaLAMka Ave che, tethI mahAbhAratanAM aneka kathAnakethI ratanamaI vehi sevana javArA. emAM bhinnatAnuM darzana thAya che. kAvyAnta nemijinezvaranuM azoka vRkSa anu Amra pallava-dalihiM, varNana sAMbhaLI pAMceya pAMDavone zatruMjaya tIrthamAM siddha ritupate rahe te mAlA." prApta karatA nirUpyA che. mahAbhAratanA yuddha-prasaMganA varNanamAM (he sakhIo, cAle cAle, 'jaya upara caDIe. ejasvI vIrarasanI abhivyakta thaI che : ApaNe AdinAthanI pratiSThA mUrtinAM darzana karIzuM. deve miDaI sahaDa raDavaDaI sIsa dhaDa naH jima naI, mANeka metIthI ceka pUrI rahyAM che. sonerI javArA ratnamaya hasaI dhusaMI UsasaI vIra megala ji maracaI." pAtromAM vavAI rahyAM che. vasaMtaDatue azokavRkSa ane AmrapatronI taraNumALA racI ApI che.) (ddhA ekabIjA sAthe laDI rahyA che, dhaDathI mAthAM kharI paDe che ne e nAcatAM lAge che. vIra puruSe hase che, dhase gujarAta-saurASTranI aitihAsika ane bhaugolika mAhitI che ane UMcA zvAsa le che. hAthI dhamAla karI rahyA che. ) pUrI pADanAra prastuta rAsa mUlyavAna banI rahe che. vastusaMvidhAna, kAyasaudarya, kAvyabaMdha ityAdi daSTie lagabhaga "samarANAsu" prakAranA pethaDarAsa" (lagabhaga I. graMtha guNavattAsaMpanna che. 1303)nA kartA ajJAta che. kula 65 lAka dharAvatA A rAsamAM pATaNa najIka saMDera gAmanA poravADa pethaDazAhanI vijayaprabhasUricita vijayaprabhasUriracita "kamalArAsa" (saM. 1411 ) nI saMghayAtrAnuM varNana che. emAM roLA, doharA, copAI. savayA kula 49 kaDIomAM ropArA - pATaNanA rAjA rativalabhanI paddhaDI, seraThA ityAdi chaMda prayojAyA che. yAtrAsthAnomAM rANI kamalAkuMvarInI karuNu kathA rajU thaI che. paradezI dhanapilucANuM, DAbhala, nAgalapura, pethAvADa, jaMba, loliyAhApura, nagarInA rAjA kIrtivardhane kamalA pratye Asakta thaI tene pipalAI, pAlItANA, amarelI, viramagiri, tejalapura, gira AkarSaNa vidyAthI hAtha karI. kamalAe zIlarakSA mATe nAra, somanAtha ityAdino samAveza thAya che. kIrtivardhanane AjIjI karI, paNa kAmAsakta teNe kamalAne mArajhaDa karI. kamalAne zodhatA rativalabhane kaI ke kamalAe jainAcAryonA paTTAbhiSekane viSaya banAvIne paNa keTalAka karela pUrvajanmanAM duSkarmono khyAla Apyo ne jaNAvyuM ke rAsa racAya che. Avo eka rAsa che dharmakuzala nAmanA te e karmonA phaLa bhogavI rahI che. karmono kSaya thatAM rAjAsAdhue racelo "jinakuzalasUri paTTAbhiSekarAsa" (IsunI 13mI rANInuM milana thayuM ane aMte bannee vairAgya laI kevaLasadI). 38 kaDIone A eka ladhu rasa che. emAM caMdra- jJAna prApta karyuM. kamalAe zIlarakSA mATe dAkhavela datA garachanA zrI jinakuzalasUrinA paTTAbhiSeka mahotsavanuM varNana darzanIya che: 42. pADanArASTranI 3 " ApI che. ' arIkatha bhiSekane viSa dharmanI 13mI Jain Education Intemational dain Education Intermational Page #754 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgraha>> tha 701 za che. rAgAsaktAcA simAM mAnava paNa tene sAyanarAsa', 'karmavipAka rAsa, sthUlibhadra ityAdinA saMyamI jIvanane kendramAM rAkhIne paNa keTalAka rAsa jaina dhArmika ane dArzanika sidhdhAMtone aneka rAsa racAyA che. rAgAsaktacitta virAgamAM joDatA geya pado dvArA saraLa banAvIne rajU kare che, jethI sAmAnya autama svAmInI kathAne AdhAre "gautamaravAnIrAsa' mAM mAnava paNa tene saraLatAthI hRdayaMgama banAvI zake. AvI rAgatyAga ane cittazuddhine siddhAMta rajU thayo che. virAga- rAsa-kRtiomAM "upadezarasAyanazAsa', 'karmavipAka rAsa" tAnI carama sImA na rAse mUlamaMtra che. jene rAsenuM "guNavalIrAsa', "mehavivekano rAsa', 'hitazikSArAsa", lakSya viragitA dvArA janma-maraNamAMthI mukti ApavAnuM che. samyaka vakImudIrAsa', 'navataravarAsa" ityAdine samAveza jaina rAsa sAMsArika bhegone turacha samajIne yuvAvasthAmAM thAya che. "saptakSetriya rAsa"mAM jinavarakathita nava tattvone ja pUrNa saMyamanuM paripAlana Avazyaka mAne che. "naminAtha- mahimAM rajU thayA che. 'dravyaguNuparyAya rAsa'mAM jaina dArzanika rAsa'mAM varNita neminAtha zaizavakALathI ja virakta hatA ane graMtha ' uttarAdhyayana' mAM nirUpita tAvika siddhAMtone geya saMsAranA vilAsamAM temanI jarA paNa spRhA nahAtI. " pado dvArA samajAvavAno prayAsa thayo che. jainadarzanamAM saMsAra A jIva (ciMtana) ane ajIva (jaDa) ne samavAya manAya che. rAsakartAoe sAMsArika vyaktionA uddhAra mATe ajIvanA pAMca prakAra che: dharma, adharma, AkAza, pudgala tIrthakaro tema ja sAdhaka-munionI jIvana-ghaTanAone geya. ane kAla. dravyaguNaparyAyarAsakAra yazavijaya gaNi Ane padorUpe rajU karI che. evA sAdhakanA jIvanamAM mithyAtva ullekha A pramANe kare che : guNasthAna, mizraguNasthAna, aviratisamyaphaSTi, dezavarati vagere cauda pAne koI ne koI svarUpe dRSTigata thAya che. dharma adharma ha gagana samaya valI, pudgala keTalAka rAsAomAM sAdhu-sAvI-zrAvakAdi sarva vyaktio jIva ja eha. Sa dravya kahiyAM re zrI jinazAsanI, no upayukta AcAra-vicAranI vyAkhyA maLe che. guNAkarasUrikRta " zrAvakavidhi rAsa" mAM zrAvaka-dharmanuM mArmika jAsa na Adi na che." vivecana thayuM che. emAM prAtaHkALe jAgrata thavAne Adeza caMdanabAlA, zIlavatI, aMjanAsuMdarI, draupadI, ApatAM rAsakAra kahe che : surasuMdarI, malayasuMdarI, lIlAvatI, kamalAvatI IyAdi strIone | 'tihi nara Aha na eha jihiM sUtA ravi ugAIe nAyikArUpe rajU karIne rAsakAroe mAnavajIvananI sArA ( je zrAvakane zayanAvasthAmAM sUryodaya thaI gaye tene sthiIta - mekSa prAptine batAvavAno prayAsa karyo che. jema ke caMdanabAlA - rAsa"mAM caMdanabAlAnA mAdhyamathI zIlarakSAnA na te A jIvanamAM sukha che ke na te jIvanamAM.) yajJamAM sarvasva homI devAnI udAtta bhAvanA abhivyakta naladavadaMtIrAsa, paMcapAMDava rAsa', 'hIra rAsa thaI che. vaLI nemavijayakRta " zIlavatI - rAsa"mAM pAtrita ityAdi paurANika rAsa-kRtiomAM paurANika kathAnakonA mata dharmano mahimAM rajU thayo che. rAsanA aMte samyaphajIvananI mAdhyamathI ane temAM jaina dharma anusAra keTaluMka parivartana suMdara vyAkhyA prApta thAya che: "je vyakti zamadamazIlakarIne rAsakAroe ahiMsA, satya, aparigraha ItyAdi rUpI kavaca dhAraNa kare che, sAdhusaMgamAM rahe che, jinavacanAnuM saddaguNono prabhAva varNavyo che. kanakasuMdarakRta "harizcandra rAsa" pAlana kare che, kodhAdino tyAga karIne kAmAgnine bALe mAM prasiddha harizcandra ane zavyAnI karuNa kathA rajU thaI che. che, mana - vacana ane kAyAthI cogasAdhana kare che te cAritryaaMte eka jaina munivara upasthita thaIne harizcandra ane baLathI avazya mukti prApta kare che. zavyAne temanA pUrvajanmanI ghaTanA saMbhaLAvIne duHkhanuM kAraNa samajAve che: upasaMhAra : sAdhu kahe nija jIvane sAbhala mana vIra, jana rAso sAhityanI paraMparA prAcIna samayathI Aja bhagava pUrva bhave kayA e duHkha jaMjIra. sudhI akhalita rahI che e enI leka prayatA ane vyApakatAnuM karama kamAI ApanI chUTe nahiM' keya." pramANa che, tema chatAM eTaluM noMdhavuM joIe ke uttaravatI rAjA harizca maninA upadezathI prabhAvita thaI rAsa -kRtiomAM viSayanI ekavidhatA ane kAvyasaudaryane cAritravrata aMgIkAra karyuM. A rIte paurANika kathAnakane abhAva khaTake che, sarvA'ze ema kahI zakAya ke geyatA, nRtya AdhAre rAsakAro karanadharmanA siddhAMta tarapha pAThakane prere che. ane abhinayanA samavita AnaMda sAthe kathArasa ane rAmayaza-rasAyanarAsa", "aMjanAsuMdIrAsa', 'kamalAvatI- dharmAmRtanuM bahujanasamAjane pAna karAvavAmAM AvI kRtio rAsa', dvIpadIrAsa" ItyAdi zAsakRtio jaina dharmanA mUlyAdhikAriNI baLI rahI che. gujarAtI sAhityanA AkhyAna, siddhAMtonuM nirUpaNa karIne vaSNava ane jaina dharmamAM garabA - garabI ityAdi kAvya-prakAro mATe to A rAsAe ekatA sthApavAne prazasya prayAsa kare che. uddabhava - srota samA che. trita aMgIkAra karyuM to tarapha pAkane ja dhamapratanuM bahujanA che. gujarAtI sAhityanA arasAmAM Jain Education Intemational Page #755 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagra tha 701 rAba rAjakAra, vatavAra dhana nI sthUlibhadra ityAdinA saMyamI jIvanane kendramAM rAkhIne paNa keTalAka rAsa jaina dhArmika ane dArzanika siddhAMtone aneka rAsa racAyA che. rAgAsatAcatta virAgamAM joDatA geya pado dvArA saraLa banAvIne raju kare che, jethI sAmAnya gautama svAmInI kathAne AdhAre "gautamaravAnIrAsa" mAM mAnava paNa tene saraLatAthI hRdayaMgama banAvI zake. AvI rAgatyAga ane cittazuddhino siddhAMta raja thayA che. virAgi- rAsa-kRtiomAM "upadezarasAyanarAsa', 'karmavipAka rAsa" tAnI carama sImA jena rAsane mUlamaMtra che. jene rAsenuM "guNuvalIrAsa", "mohavivekano rAsa', 'hitazikSArAsa", lakSya virAgitA dvArA janma-maraNamAMthI mukti ApavAnuM che. "samyakatvakaumudIrAsa", "navatattvarAsa" ityAdino samAveza jona rAsa sAMsArika bhegone tuccha samajIne yuvAvasthAmAM thAya che. saptakSetriyAsa"mAM jinavarakathita nava tano ja pUrNa saMyamanuM pAraMpAlana Avazyaka mAne che. neminAtha mahimAM rajU thayo che. 'dravyaguNuparyAya rAsamAM jaina dArzanika rAsa'mAM varNita neminAtha zaizavakALathI ja virakta hatA ane graMtha "uttarAdhyayana" mAM nirUpita tAttvika siddhAMtone geya saMsAranA vikAsamAM temanI jarA paNa pRhA nahAtI. pado dvArA samajAvavAno prayAsa thayo che. jainadarzanamAM saMsAra jIva ( cetana ) ane ajIva ( jaDa) no samavAya manAya che. rAsakartAoe sAMsArika vyaktionA uddhAra mATe ajIvanA pAMca prakAra che: dharma, adharma, AkAza, pudgala tIrtha kare tema ja sAdhaka-munionI jIvana-ghaTanAone geya ane kAla. dravyaguNuparyAyarAsakAra yazavijaya gaNi Ane padorUpe rajU karI che. evA sAdhakonA jIvanamAM mithyAtva ulekha A pramANe kare che: guNasthAna, mizraguNasthAna, aviratisamyaphaSTi, dezavarati vagere cauda saMpAne koI ne koI svarUpe dRSTigata thAya che. dharma adharma ha gagana samaya valI, keTalAka rAsAomAM sAdhu-sAdhavI-zrAvakAdi sarva vyaktio pudgala jIva ja eha. Sa dravya kahiyAM re zrI jinazAsanI, nA upayukta AcAra-vicAranI vyAkhyA maLe che. guNAkarasUrikRta " zrAvakavidhi rAsa" mAM zrAvaka-dharmanuM mArmika jAsa na Adi na che." vivecana thayuM che. emAM prAtaHkALe jAgrata thavAno Adeza caMdanabAlA, zIlavatI, aMjanAsuMdarI, draupadI, ApatAM rAsakAra kahe che : surasuMdarI, malayasuMdarI, lIlAvatIkamalAvatI I yAdi strIone "tihi nara Aha na eha jihiM sUtA ravi ugAIe" vAghakAmarUpe rajU karIne rAsakAroe mAnavaja (je zrAvakane zayanAvasthAmAM sUryodaya thaI gayo tene thI ra sthiti - mekSaprAptine batAvavAno prayAsa karyo che. jema ke na te A jIvanamAM sukha che ke na te jIvanamAM. ) caMdanabAlA - rAsa"mAM caMdanabAlAnA mAdhyamathI zIlarakSAnA yajJamAM sarvasva homI devAnI udAtta bhAvanA abhivyakta naladavadaMtIrAsa,' 'paMca pAMDava rAsa", "harizcaMdrarAsa" thaI che. vaLI nemavijayakRta "zIlavatI - rAsa"mAM pativrata ityAdi paurANika rAso-kRtiomAM paurANika kathAnakonA dharmano mahimAM rajU thaye che. rAsanA aMte samyaphajIvananI mAdhyamathI ane temAM jaina dharma anusAra keTaluMka parivartana suMdara vyAkhyA prApta thAya cheH "je vyakti zamadamazIlakarIne rAsakAroe ahiMsA, satya, aparigraha ityAdi rUpI kavaca dhAraNa kare che, sAdhusaMgamAM rahe che, jinavacanonuM sadaguNono prabhAva varNavyA che. kanakasuMdarakRta "harizcandra rAsa" pAlana kare che, kodhAdino tyAga karIne kAmAgnine bALe mAM prasiddha harizcandra ane zavyAnI karuNa kathA rajU thaI che. che, mana - vacana ane kAyAthI gasAdhana kare che te cAritryaaMte eka jaina munivara upasthita thaIne harizcandra ane baLathI avazya mukti prApta kare che. zavyAne temanA pUrvajanmanI ghaTanA saMbhaLAvIne duHkhanuM kAraNa samajAve che: upasaMhAra : sAdhu kahe nija jIvane sAbhala mana vIra, jaina rAso sAhityanI paraMparA prAcIna samayathI Aja bhogava pUrva bhave kiyA e duHkha jaMjIra sudhI akhkhalita rahI che e enI leka priyatA ane vyApakatAnuM kama kamAI ApanI chUTe nahi keya." pramANa che, tema chatAM eTaluM noMdhavuM joIe ke uttaravatI rAjA harizcaMdra saninA upadezathI prabhAvita thaI rAse -kutiomAM viSayonI ekavidhatA ane kAvyasaudaryane cAritravrata aMgIkAra karyuM. A rIte paurANika kathAnakane abhAva khaTake che, sarvA'ro ema kahI zakAya ke geyato, nRtya AdhAra rAsakAro jaina dharmanA siddhAMto tarapha pAThakane prere che. ane AbhanayanA samanvita AnaMda sAthe kathArasa ane rAmayaza-rasAyanazAsa", "aMjanAsuMdarIrAsa', 'kamalAvatI- dharmAmRtanuM bahujanasamAjane pAna karAvavAmAM AvI kRtio rAsa', dvIpadIrAsa ItyAdi zAsakRtio jena dharmanA mUlyAdhikAriNI banI rahI che. gujarAtI sAhityanA AkhyAna, siddhAMtona nira paNa karIne vaSNava ane jaina dharmamAM garabA - ra bI ItyAdi kA prakAro mATe A rAsAe ekatA sthApavAno prazasya prayAsa kare che. uddabhava - sata samA che. Jain Education Intemational Page #756 -------------------------------------------------------------------------- ________________ madhyakAlIna gujarAtI sAhityamAM jainonuM anokhuM pradAna -ja "tabhAI ke kArI taka vAM paDelA madhyakAlIna (I. sa. 1850 pUrvanA) bahu pAchA lAvatA hatA. meM phI yA karI te A sthitina ja 2 | mAhitavanA sama' e yAda karI ke " ApaNe anulakSIne ne te veLA e mArI je te jANakArI hatI sAha yanI aNayanamAM Ina kavi ane sAhitya upekSituM tene AdhAre. rAAM che ... prathama paMkitanA viddhAnA vivecanane je lAgu na sAhitya taraphanA ApaNu valaNane pragaTa karatuM vikhe, mIna. dayArAma javAnuM mAthA che, te kA') che, ne eka udAharaNa nAMdhavAnuM mana thAya che, anaMtarAya rAvaLanA kavi mAvo jaNAto nathI. bhAlANu, nAkara, narapata, zAmaLa gujarAtI sAhitya ( madhyakAlIna )" (1954) mAM je ina vagerene ApaNA prayAsamAM chesthAne maLatuM rahyuM che tevuM kavio ulekhAyA che temAMthI bahu ochAne pAchaLanI kaI na kavine phALe ja ma karyuM che. vipula pramANamAM zabdasacimAM sthAna maLyuM che ! graMthamAM jemanI noMdha thI nAha yasana karanAra lAvAcasamaya ane samayasuMdara jevI vigate levAI che evA kuzaLalAbha, jayazekharasUra, mANuka kaviono sAMge pAMga abhyAsa thavA haju bAkI che. sAhityanA suMdarasUri jevA paNa bAkAta rahI gayA che. sAme pakSe nihAma paNe viza na kutio ane kaviono thamAM sAmAnya ulekha dharAvatuM ghaNA jainetara kavio pUrato paricaya karAvavAmAM Avato nathI. hA, narasiMha zabdasaromAM sthAna pAmyA che. A DuMka Arimaka rIte privenA ena sAhi ne kaMIka vigate paricaya karAvavAmAM nIpajI AvyuM haze. - gi : ma.--bharelI che je tema Ave che, kemake e vakhatanuM che. nagara sAhitya apa pramANa mAM chatAM na sAhitya nuM ghI gaNavAnuM valaNa mAM kAma che !".mArI A phariyAdamAMTA bhAganA lokone vadhAre paDatI karI gayuM haze ane mAtra ne pUratuM kAraNa che. lAgavAnI ne emAM na tarIke mAro pakSapAta pragaTa thato dekhAvAno. chelI kAramAM to mArA parama , DI Do.. zuM * gujarAtI sAhitya paripa taraphathI 1976mAM prakAzita thayelo 'gujarAtI sAhitya ItihAsa khaMDa bIje, nAsiMha madhurAda pArekhane paNa mAruM ALApAnuM jaNAyeluM. pachInA madhyakAlIna gujarAtI sAhityano eka vRhada itihAsa hamaNAM thoDA samaya pahelAM eka yunivarsiTInI abhyAsa che. emAM na sAhityanI nI sthiti che e jovA . vuM che. natimAM madhyakAlIna gujarAtI sAhityanA itihAsanA zasUcimAM lagabhaga 55o Gona ane 2.50 jenettara gujarAtI eriyA mAM nAnA prakAranA sadAne cogya sthAna ApavA graMthakArI noMdhAyA che. nazA la ma ga 180 0 jena ane 7pa0 Is! ke, tyAre eka adhyApake kahyuM ke emAM bhaNAvavA nittara gujarAtI kavitAno naza che. tenI sAme graMthamAM ja che , ? :.. A ke, ' narasiMha pUrvanuM jaina sAhitya Azare 600 pAnAM ? nuM sAra graMthakArA ane mAtra 150 bhaNAvIe ja che ke zuM ? " me mane kahyuM ke narasaMha pachInA pAnAM jaina graMthakAne phALavAyAM che. je nettara zaMkA na apA}na sAhi ne temane ' baMdAja che kharo ? yelAM 600 pAnAMmAMthI narasiMha, mIrAM. premAnaMda, akho, e vAta sAcI che ke I. 1850 pUnA kena sAhityano zAmaLa, dayArAma, bhAlaNa jevA prAma paMktinA nettara graMthakArone apAyela u00 nAM bITa karIe topaNa bAkInA pUra, sAco aMdAja apane nathI. bIjI-trIjI haroLanA ne jora thakArone 300 lAM meM uparyukta phariyAda karI tyAre mane e aMdAja pAnAM apa yAM che evo artha thAya. enAthI traNa gaNuM jaina ho ema kahevAnI sthitimAM huM atyAre nathI. e vakhate graMthakArone enAthI ardhA pAnAM ja apAyAM che. huM to hato ke madhyakAlIna sAhityanA ItihAsamAM pAnAMnI A gaNatrI ghaNI skULa lAgavA saMbhava che. Dona sAhitya vipula hovAnI vAta nAthAtA hatA, keTalAka kavisaMkhyAnA pramANamAM pAnAM phALavavAM joIe evI paNa nAmo paNa levAtAM hatAM paNa kavio ke kRtionA paricaya koI rahI che keAI dalIla nathI. kemake sAhitya vize lakhavAmAM sAhityanI 1. upakama, 1969, pR. 146. guNavattA paNa jovAnI hoya ja. tAtparya eTaluM ja che ke Jain Education Intemational Page #757 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 703 jaina sAhityanI je rIte noMdha levAvI joItI hatI te rIte Ano yaza bahudhA A jaina jJAnabhaMDArone phALe jAya che. levAI nathI. A kazA samAna hatuthI thayuM che evuM nathI. pothIo lakhAvavAnA kAryane dAnanA sAta kSetromAM rAmAvI sAhitya haju ghA!' amudrita che, mudrA , na sAhityanA laIne tene saMpradAye sAhityanA jatananI eka che ' lakA paNa abhyAsa ca cha thayA che ane na sAhityanI vipulatA, lImI karI lIdhI eno lAbha ugatI ane vikAsanI surAnI vividhatA ane sAhityika guNavattAne dAja ApaNane bhASAne ghaNo meTA maLe. A nathI. je-tena ane tetara hatalakhita sAmagrI Asa | gujarAtI sAhitya pariSada taraphathI taiyAra thatA gujarAtI pya che enI tulanA rasa 36 vaDe evI che. "jaina gUrjara sAhityakAza sAthe saMkaLAvAnuM thayuM tyAre mArI samakSa kava" tema hastaprata sAmagrInI eka saMkalita yAdI che, madhyakAlIna gujarAtI sAhityanA kSetre jenA' je anANuM jyAre 'gujarAtI hAtha ! tArI saMDAMlata cAdI' mukhyatva?nattara pradAna che enuM citra ghaDavA lA. ra citra sAha .sAmagrInI saMkalita yAdI che. na gurjara kavie" pravRttinAM aneka paramAgama mAvI letuM hatuM ane ghare je saMsthAgata ke vAtagata hatA pata rAyone samAve che ThekANe janA aMdAjonI kayAMya upara kAryuM ja hatuM. tenI saMkhyA 50 jeTalI che, tyAre " gujarAtI hAthanI jainAnA sAhityika pradAnanA e vividha pArAo para najara saMkalita yAdI" mAM AvarI levAyelA sAmata ( 'jarAta karavAne ahIM upakama che. vidyAsabhA vagere avarajIna saMthAmA ) ramanuM hastapratasaMcaya mAtra 9 che. * jaina gurjara kavionA saMpAdaka sAhityavArasAnuM jatana ane saMvardhana mehanalAla dalIcaMda desAIe nahIM joyelA hastaprata paMca sAhityakozanI kAmagIrI daramiyAna, nasAhityanI to vadhArAnA. A hastapratasaMcaya keTalI sAmagrIne samAve sAmagrI jayAMthI maLI zake evAM sthAne eTalAM badhAM mArI che te vaLI eka 4 mudo thAya. pATa ganI hastapratasaMcaya sAme AvatAM hatAM ke amArI hAMkI vaLavuM muzkela vIze hajAra prato hoya, tyAre gujarAta vidAsanA ' phArbasa gujarAtI samAna hasta pasaMcaya hajAra padA thatuM hatuM, tyAre vALuva, svAmInArAyaNa, khejA tathA anya aneka nAnA nAnA saMpradAyanI sAhi sAmagrI mATe prate na hoya. (mare ja gujarAtI sipAhI harant amAre ghaNAM khAMkhAMkhoLA karavA paDatAM hatAM. jene pAse paNa ramImAM samAve , ) * ': ' mAmAM che ke ; jJAnabhaMDAronI eka namUnedAra vyavasthA. tyAre anya saMpradAnomAM vyavasthita putaka saMgrahanAM ja phAMphAM. keTalAMka na * tyAre gujarAtI hApA saMkalana cAra" - kavinI. jJAnabhaMDAro to atyaMta vizALa, dazeka hajAra jeTalA mudrita paMdara-vIsathI vadhAre huM navA bhAgye ja noMdhAyelI haze. graMthone samAvatA ane dazavIza hajAra hastAlA khata - A hakIkata paNa na hataprata sAmagrInI vipulatAna eka pachIone samAvatA. mudrita the jADA brAuna peparanAM khyAla ApaNane Ape che. pUMThAM caDAvIne vargIkRta karIne kabATamAM goThavelAM hoya ne hastalikhita rUpe jene sAhitya huM pahaodha enI hastalikhita pothIo, pUThAM tathA kapaDAMnAM baMdhanamAM mUkIne tulanAe ghaNuM ochuM jaina sAhitya mudrata maLe che, tema sarasa rIte sAcavelI hAya, A graMtha ane pathI banI jatAM madhyakALanuM je jaina sAhitya mudrita maLe che. 25 janayAdI pAkA bAMdhelA copaDAmAM suMdara maroDadAra akSaromAM tarone mukAbale zuM hoya tema lAge che. A karelI hAya. A bhaMDArA jJAnopAsanAnuM eka manahara paNa kena graMthAlaya upayA} sevA pUrI pADe che. mudrA citra ApaNI pAse khaDuM karI che. hIna the kAI ne kAI paMcAlayamAMthI prApta thaI zake che, jainAe jJAnasAmInA saMcayanI AvI saMsthAgata jyAre vaiSNava vagere saMDAdAyanA aneka mudrata graMthonI te vyavasthA bahu junA samayathI ni pajAvI lIdhI tethI prAcIna bhALa paNa meLavavI murala banI rahe che. zuM tamArA nA gujarAtI sAhitya jena jJAnabhaMDAromAM sacavAyeluM jeTaluM jevI avArI saMrakamamAM je kaI karatA hoya che ja. maLe che teTaluM anyatra kayAMya maLatuM nathI. jenA para mAlI e saMpadAnAM pAnAM : ke . valaya ja nathI. saMsthAgata vyavasthA ji. paLavI rA'thI nahIM', emanI sAhityasAmagrI vyaktigata mAliInA dhA, Ne rahI ane tethI ghaNI tema koI kaI jana saMthAla paNa tAna tyAMnI mukti graMthonI paNa sU ca pragaTa karela che. una aMza rakahAnI te raphedaphe paNa thaI. Aje 12 thI 19mI sadI sudhInA gujarAtI bhASA sAhityanA vikAsanA dazakAvAra itihAsa eka saMkalita vADI paNa ghaNAM varSo pahelAM prasiddha dhayela che. maLI zake che. siMhAlInA apavA bhAratIya AryakuLanI sAhityanA jatana mATeno nAnA A pathArtha ghaNo koI bhASAno Avo ItihAsa sAMpaDato nabI ane jagatanAM judo tarI Ave evI che. A jJAna bhaMDArAnI jAnI bhASAsAhityamAM paNa AvA dAkhalAo ochA jaDavAnA. ane bhaviSyanI sthiti vize lakhavAnuM A rathAna nathI; ane e - jeTalA pAna kAra Jain Education Intemational Page #758 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 304 jenara naciMtAmaNi sa ane ati priya evA vALA nI sAthe kAra abhAve vAta e che AvI vyavasthA UbhI karI zake nahIM tethI cIna nahIM "manabhamarAnI nI ganI dezI "ne haze. ApaNI pAyuM hovAne eka vyasarjana paraMtu madhyakAlIna gujarAtI sAhityano ItihAsa racavAmAM Avo ja nIkaLe che. dIrgha racanAone alaga ane pada emane phALe ananya che emAM zaMkA nathI. Adi laghu racanAone eka kRti lekhatAM kezamAM 3000 jeTalI jaina ane 1000 jeTalI jainetara kRtione nirdeza vizALa daSTinI jJAnopAsanA AvavAno aMdAja che. ajJAtakaka jaina bAlAvabodho vipula jaina jJAnabhaMDAronI eka lAkSaNikatAnI ahIM khAsa saMkhyAmAM maLe che e to judA. badhA jaina hastapratasaMcayanI noMgha levI joIe. enA hastapratasaMcamAM tema mudrita graMtha- yAdI mudrata thaI nathI-ane koza mudrita sAdhanAnI sImAmAM saMgrahomAM janatara kRtio paNa saMgharAyelI maLe. jotiSa, 2hI che - eTale haju thoDuM vadhu jaina sAhi hAtha AvavAne Ayurveda vagere sarvasAmAnya rasanA viSayo uparAMta kAvya, paNa saMbhAve rahe che. kAvyazAstra ane anya dazanonA graMtha paNa na bhaMDArAmAMthI e sAcI vAta che ke jene pitAnA sAhityanI mudrita graMtha saMgrahanI yAdImAM 'gItA', sAcavaNInI eka sudaDha vyavasthA UbhI karI hatI tethI kudaratI upaniSada" jevA vibhAgo jovA maLe ane emAM A ke rAjakIya Apattioe emanI graMthasaMpattine khAsa viSayonAM judI judI daSTie thayelAM nirUpAvALA adyatana nukasAna karyuM nathI. A vyavasthA UbhI karavAmAM nAnI graMtha paNa hoya. 'kAnhaDade prabaMdha' jevI madhyakAlIna gujarAtInI jJAnaruci uparAMta emanI Arthika saMpannatAne paNa kAraNaeka atyaMta noMdhapAtra nettara katinI hastaprata jaina bhaMDAramAMthI bhUta lekhI zakAya. jeneto pitAnI sUjhane abhAve ke maLI che. kAjI mahamahanuM eka vairAgyabAdhaka paddha aneka Arthika anakaLatAne abhAve AvI vyavasthA UbhI karI zako jena sajhAyasaMgrahomAM 'manabhamarAnI sajhAya" tarIke samAveza nahI tethI vyakitagata rIte sacavAtI emanI graMthasaMpattine pAmeluM che, eTaluM ja nahIM 'manabhamarAnI dezI'ne paNa kITabika, kadaratI, rAjakIya ApattienA bheLa banavuM solekha upayoga jaina gujarAtI sAhityamAM TheraThera thayelA che. paDayuM haze. ApaNI pAse Aje bacyuM che temAMthI ThIkaThIka Ane artha e che ke jene Itara paraMparAnuM jJAna vadhAre jainetara sAhitya racAyuM hovAne saMbhava che. Ama meLavavAmAM ane enA iSTa azene AtmasAtu karavAmAM chatAM jene e ja netara karatAM vizeSa pramANamAM sAhityasarjana saMkoca anubhavyA nathI. varatutaH potAnI sAhitya paraMparAne karyuM hovAnuM mAnavAmAM koI bAdha jaNAtI nathI. emaNe itara paraMparAno lAla laIne saddha karI che. prAcIna sabhA gujarAtI samAjamAM jenonuM je 'mANa che te gujarAtI sAhityamAM jenee hiMdu paurANika kathAo - jotAM jaina sAhityanI A vipulatA khAsa noMdha pAtra bane che. naLadamayaMtInI, harIndranI vagere no viniyoga karelo che, lAkSaNika jainetara kAvyaprakAro ke padyakArA-hArI, gujarAtI bhASAsAhityane prAraMbha hAlaraDuM, gItA, lAvaNI, jakaDI, kuMDaLiyA, gajhala vagere - la'!, jakaDA ka DoLa, gajhala laga gujarAtI bhASAnA sAhi yano prAraMbha jenone hAthe ne apanAvI lIdhA che tathA bhaktimArga ne jJAnamArganI thayelA dekhAya che. racanAvaSa dharAvatI sauthI pahelI jena phata keTalIka aso paNa jhIlI che. premalakSaNA bhakitamAM saMbhavata zAlibhadrasUrine "bharatezvara bAhubali rAsa' (I. 1185) evA anunaya, lADa, sata, viraha vyAkuLatAnI bhAvI che, jyAre racanAvaSa dharAvatI sauthI pahelI retara kuti keTalAMka tIrthakara stavanamAM jovA maLe ja che. asAItanI "hasAulI" (I. 1373) che. vajI senasUrikRta Ama rasthULa rIte tema ja sUma rIte prAcIna gujarAtI "bharatezvara bAhubala ghera" nuM racanAvarSa maLatuM nathI paNa sAhirAnI paraMparAne potAnI bahaNazIla vidhAyaka vRttithI e kati I. 1170 pUrvanI racanA hovAnuM jaNAya che. jainoe sAcavI che ne samRddha karI che. Ano artha e thayo ke jenI racanA pachI cheka 200 varSe jainetara racanA maLe che. sAhityanI vipulatA prAraMbhakALanI jenetara kRtio sacavAI na hoya ane madhyakAlIna gujarAtI sAhityamAM jaina sAhityanI vipulatA racanAvarSa vagaranI ajJAtakartaka "vasaMtavilAsa" jevI jainetara UDIne AMkhe vaLage evI che. chatAM ene sAce aMdAja jaNAtI kati DI vahelI racAyelI hoya ema mAnIe Avavo muzkela che. gujarAtI sAhityakoze to pArasI, to paNa UgatI gujarAtI bhASAmAM racanA karavAnuM paheluM khojA, viSNu, svAmInArAyaNa, kabIrapaMthI Adi aneka sAhasa jena kavioe karyuM haze ema mAnavuM cogya lAge janetara nAnA moTA kavione khUNekhAMcarethI zodhIne bahAra che. dharma pracAramAM pratibaddha jaina muni-kavioe potAnA ApyA che, tema chatAM atyArane aMdAja e che ke kozamAM samayanI lokabhASAmAM sAhityanA karavAnuM IchayuM hoya Azare 1600 jeTalA jena kavio ane 500 jeTalA e svAbhAvika che. pachIthI paNa jaina kavioe je vipula jainetara kavio Avaze. eTale ke jaina kavionuM pramANa pramANamAM sAhityasarjana kaye rAkhyuM emAM paNa A 7pa TakA jeTaluM haze. kRtiono aMdAja paNa lagabhaga dharmAbhiniveza kAma karI rahyo che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #759 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 705 jena kavigaNa jaina kavione hAthe vipula sAhityasarjana thayuM tenAM keTalAMka kAraNe che. jaina sAdhuone samayanI pUratI mokaLAza gujarAtI bhASAnA jaina kavio te moTe bhAge sAdhukavio rahI che. te uparAMta ghaNA jaina sAdhue ghaNI nAnI uMmare che. gRhasthAzramI zrAvaka kavio te ghaNI a9pasaMkhyAmAM che. -ATha-daza varSanI uMmare-dIkSita thayA hoya che ane dharma tathA sAhityakezamAM aMdAjAyelA 1600 jeTalA madhyakALanA kAvyanI paraMparAnuM thoDuM zikSaNa maLatAM ja sAhityaracanA jana karavAmAM zrAvaka kavio to pacAsekathI vadhAre thavAnI tarapha vaLI gayA hoya che. eTale te keTalAka jaina sAdhuone dhAraNa nathI. eTale ke zrAvaka kavionuM pramANu betraNa kavanakALa khAra mATo maLe che. raghupati (rUpavalabha)ne TakA jevuM ja che. Ano artha e che ke jenAmAM dekhAtA kavanakALa 77 varSanA che ! jemane kavanakALa 40-50 varSa vidyAvyAsaMga te emanA sAdhuo pUrato maryAdita che. jaina- sudhI vistarato hoya evA paNa kavie ThIkaThIka saMkhyAmAM dhamI zrAvaka varga te mukhya vaNika jJAtine bole che che - jayavaMtari, pavijaya, mAlamuni, vIravijaya vagere. ane e vaNika jJAti vepArI prajA che. eNe paisA kamAIne jaina sAdhukavaoe mokaLAzathI lakhyuM che enuM eka pariNAma vidyA-vRddhi athe dAna karavAmAM ane kathA-vyAkhyAnanuM temanI kRtionI laMbAImAM paNa ApyuM che. jinaharSanA zravaNa karavAmAM saMtoSa mAnyA jaNAya che. jena kaviemAM "zatrujayamAhAsya rAsa 8500 kaDI sudhI ane padmasAvIonI saMkhyA te atyaMta adrupa pramANamAM che, mAMDa vijayane "samarAditya kevaLarAsa" 900 kaDI sudhI vistare che ! eka Tako nIkaLe; paraMtu A to samagra bhAratIya samAjanI khAsiyata che. emAM strIo badhA azikSita rahI che. A jaina kavigaNanI eka vizeSatA khAsa noMdhapAtra che. madhyakAlIna gujarAtI sAhityamAM jainetara svIkavio paNa emAMnA ghaNA vyutpanna paMDito che. potAnA sAdhuone bahu ochI saMkhyAmAM maLe che. paMDito rAkhIne bhASA, jaina mata, anya darzana ne kAvya sAhityane sudhdhAM abhyAsa karAvavAnI prathA jaina saMpradAye madhyakALanA jaina sAdhukaviomAM rAjasthAna taraphanA vikasAvI che. jaina sAdhukavie pitAnI kRti emAM potAnA sAdhukavionuM pramANu kadAca moTuM hovA saMbhava che. AnuM dIkSAguru uparAMta vidyAgurune ulekha karatA hoya che, temAM kAraNa rAjasthAna taraphano sAdhuva ja moTo hovAnuM jaNAya AvA paMDito - e moTe bhAge brAhANa paMDita hovAnA- nAM che. I. 15mI sadI sudhI te gujarAta-rAjasthAnanI lagabhaga nAma paNa jovA maLe che. jemake udayasAgaraziSya maMgalasahiyArI bhASA hatI ane jaina sAdhue to rAjasthAna- mANika potAnA " aMbaDavidyAdhara rAsa'mAM bhAnu bhaTTane gujarAtamAM vihAra karatA rahyA che tethI emanI pAsethI ullekha karyo che te emane zikSaNa ApanAra koI paMDita gujarAtI bhASAnI kRtio maLatI rahI che. keTalAye kaviomAM jaNAya che. jenoe karelA A prabaMdhane kAraNe bhASAvika ApaNane mizra bhASA jovA maLe che ane mukhya rAja- zAstrajJAnI ne kAvyAbhyAsI jaina kavio ApaNane noMdhapAtra rathAnImAM lakhanAra kavi pAsethI paNa eka-be mukhyatve gujarAtI pramANamAM maLI rahe che. A kavio pAsethI gujarAtI kahI zakAya evI racanAo maLI Ave che. temaja Itara bhASAonI vividha prakAranI racanAo paNa ApaNane prApta thAya che. ghaNuM jaina kavioe vipula pramANamAM sAhityasarjana' karyuM che. yazovijaya, jinaharSa, samayasundara jevA keTalAkanI A jAtanA becAra kavionI ahIM namUnA tarIke nedha kRtio te zAtAdhika thavA jAya. (emAM gujarAtI sivAyanI laI e. samayasuMdara saMskRta, prAkRta, apabhraMza, mAravADI, bhASAonI racanAo paNa hoya.) kevaLa rAsakRtino hiMdI, gujarAtI, siMdhI ema vividha bhASAo para prabhutva vicAra karIe te paNa binaharSa pAsethI 35, samayasuMdara dharAvatA hatA. saMskRtamAM emaNe kAvya, nyAya, chaMda, pAsethI 21 ane zrAvakakavi RSabhadAsa pAsethI 32 rAsa- vyAkaraNa, tiSazAstra vagere viSayonI aneka kRtio kRtio maLe che. jinaharSa te jANe jenenA zAmaLa che. racI che. yazavijaya paNa AvI sajajatA dharAvatA hatA. paraMparAmAM jANItAM ghaNuMkharAM viSayavastu para emaNe potAnI emaNe kAzI jaIne nyAya, mImAMsA, sAMkhya ne vazeSika rAsaracanAo karI che. A to thoDAka jANItAM nAmo thayAM. darzanano abhyAsa karyo hoM. e bIjA hemacaMdrAcArya ane jemanuM kazuM mudrita nathI evA eka amaravijaye paNa jaina saMpradAyanA zaMkarAcArya gaNAya che. guNavinaye potAnI vIseka rAkRtionI racanA karI che. ApaNA sAhityanA sAhityika kArakidIno AraMbha ja "khaMDa prazasti' jevA ItihAsamAM AvA keTalAMka kavione mAtra nAma lekha kaThina kAvya uparanI TIkAthI karela ane 'nalacaMpu", "raghuvaMza" haze (jemake jinaharSa) te ghaNAne nAme lekha paNa nahIM jevA kAvyagraMtho para paNa emaNe TIkA racelI. 12000 hoya (jemake amaravijaya), pAMca-sAta rAsakRtio ane zlokomAM vistaratI emanI saMgrahAmaka kRti "huMDikA'mAM nedhapAtra saMkhyAmAM ratavanAdi prakAranI kRtio racanAra 150 uparAMta graMthone nideza che te A kavinI sajajatAM nu jaina kavio to moTI saMkhyAmAM nIkaLe. belatuM pramANa che. jayavaMtasUri "kAvyaprakAza' paranI TIkA Jain Education Intemational Page #760 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratanaciMtAmaNi lakhanAra tarIke jANItA che. jayazekharasUrie saMskRtamAM paraMparAnA rAmAyaNa, mahAbhArata AdinAM kathAvastuone pradhaciMtAmaNi' (jenuM emaNe ja kareluM gujarAtI rUpa upayogamAM lIdhAM che. "bahatkathAnI paraMparAnAM aneka laukika * tribhuvanadIpaka prabaMdha" nAmathI jANItuM che ) uparAMta "nala- kathAvastune viniyoga karyo che, kavacit kAvyasAhityanI damayaMtIcaMpra" ane "jenakumArasaMbhavamahAkAvya" jevI sAmagrIne Azraya lIdho che (jemake dharmasamudrane " zakuMtalAkRtio racI che. keTalAka jaina kavio - jemake kahAnajI, rAsa), kavacit samakAlIna sAmAjika paristhitimAMthI kathA dharmavardhana - vrajabhASAnI ane cAraNI kavitAzailInuM prabhutva viSaya upADyo che (jemake kanyAvikraya ane vRddhalagnanI paNa batAve che. premasAgara jevA te uddamizra gujarAtImAM aniSTatA batAvato phakIracaMdane "buDhAne rAsa") te kavacita, paNa racanA kare che ( 'pazcimAdhIza chaMda"). rojiMdA jIvananA prasaMganuM vinadAtmaka Alekhana paNa TUMkamAM gujarAtI bhASAnA jana kavio pitAnI aneka karyuM che ( jemake, kahAnajInA "mAMkaNurAsa"mAM pitAne vidha sajajatAthI judA tarI Ave che. emanI A sajajatAne bIjAe cImaTI bharI che ema mAnI pati-patnI jhaghaDI paDe pratyakSa-parokSa lAbha svAbhAvika rIte ja emanI gujarAtI che paNa vastutaH e mAMkaDano caTako hoya che ne chevaTe mAMkaDa katione paNa maLyo hoya. IzvarasUrinuM "lalitAganarezvara pAse rAjAnA sainya paNa hAra svIkAravI paDe che, evuM kathAcaritra" A rIte eka lAkSaNika kRti che. emAM gujarAtI nI varatu nirUpAyuM che). gujarAtI jaina sAhityamAM vaparAyelAM uparAMta prAkRta ane apabhraMza bhASAmAM racAyelAM aMze che kathAvastunI prAthamika yAdI ja 250nI saMkhyAe pahoMce che, jaina sAhityanI tapAsapUrvaka yAdI thAya to e thoDI moTI ne Indravaja, varatu, duhA, kuMDaLiyA vagere saMskRta-apabhraMza hiMdI IdabaMdha-kAvyabaMdha tathA aDilAI belI, varNanabelI nIvaDe evo saMbhava che. madhyakAlIna kathAvArasAmAM jenonuM ne yamakalIne nAme oLakhAyelA baMdhe paNa vaparAyA che. mahAna mA kakaLAva. subhASita rUpa saMskRta zloko ne prAkRta gAthAo te aneka rUpakakathAo te kazAka dharmavicArane mUrtimaMta karatI kavio potAnI kRtimAM gUthe che. jIvanaciMtana, kathAsAmagrI, hoya. paNa anya kathAone paNa janoe potAnA dhArmika vaNano, alakAra racanA, chaMdobaMdha para paraMparAne samRddha siddhAMtanA pratipAdana atha jI hoya che. dAna, zIla, vAra jhIlIne eka prakAranI kavitvaprauDhi pragaTa karatA jaina varAgyabhAvanAne puraskAra ane karmaphaLanA siddhAMtanuM digdarzana kavio sArI saMkhyAmAM najare paDe che. gujarAtI kRti evuM e jana kathAomAM AvatA mukhya vicAraviSaya cheA gauravabharyuM sthAna meLavI zake che ke ene saMskRtamAM anuvAda uparAMta navakAramaMtra ke siddhacakrapUjAne mahimA, aparigraha thAya. lAvaNyasamayakRta "vimalaprabaMdha" parathI saubhAgyAnadaM- vagere viSaye paNa emAM guMthAtAM hoya che. sUrie saMskRtamAM 'vimalacaritra" racyuM che. jaina sAhityano eka mATe ja te bAlAvabodha, | sarjananAM vipulatA-vaividhya ane sAhityakaLAnA kaI ratabaka ke TabAne nAme oLakhAtI gadyaracanAono che. A ne koI umeSathI dhyAna kheMcI zake tevA yazavijaya, racanAo saMskRta, prAkRta, ke kavacit gujarAtI bhASAne koI lAvaNyasamaya, samayasuMdara, jinaharSa, RSabhadAsa, udayaratna, mULa graMthanA anuvAda, samajutI ke zabdArtha Ape che. bAlAvasahajasuMdara, guNavijaya, jayavaMtasUri, "kavibahAdura' tarIke badhAno viSaya vistAra khAsa dhyAna kheMce evo che. jaina oLakhAyelA hI pavijaya ane aneka bIjA kavione gujarAtI sedadhAMtika ane anya sAMpradAyika kRtienA bAlavadhA sAhityano ItihAsa racavAmAM yogya rIte upayogamAM levAnA racAya - jemake karmakRti, paDAvazyaka vagere vizenA bAlAvabAkI che. e tyAre ja thaI zake, jyAre jana sAhityano bodha - e to samajAya paNa te uparAMta chaMdazAstra, alaMkAra vyApakatAthI, UMDANathI ane sUjhathI abhyAsa thAya. jarUra zAstra, yegazAsa, Ayurveda, gaNitazAsa, jyotiSa, che AvA abhyAsIonI. sAmudrikazAstra, ramazAsa, taMtrazAstra Adi aneka viSayenA bAlavadhe thAya e dhyAna kheMcyA vinA na rahe. jemake A jaina sAhityanA viSayo samayamAM 'vAbhaTAlaMkAra" jevA alaMkArazAstranA mahattvanA madhyakALanA jaina sAhityano ghaNo moTo bhAga kathAtmaka graMthano anuvAda paNa thayuM che. jaina sAdhuonI vyApaka jJAnakavitAno che, je "rAsa", "copAI' Adi vividha nAmothI pAsanAno eka khyAla A parathI Ave che te uparAMta oLakhAya che. emAM caritrakathAo che, itihAsakathAo anya bhASAnI kRtione temaja gujarAtI bhASAnI kaThina ke che, paurANika-dhArmika kathAo che, laukika kathAo che ane tenAtha bharI racanAonI samajUtA racavAmAM lokazikSaNanA rUpakathAo paNa che. jaina gUrjara kavio e nakathAkAza eka mahIprayatnanI paNa jhAMkhI thAya che. Apyo che temAM 400 jeTalI kathAono samAveza che. jainasAhityano bAkIno moTo bhAga stavana, sajhAyAdi gujarAtImAM kadAca A badhI ja jaina kathAo UtarI na prakAranI laghu racanAone che. emAM tIrthakaro ne puNyazloka AvI hoya; paraMtu bIjI bAju, jaina kavioe hiMdu sAdhuvarono guNAnuvAda hoya che tathA koI dRSTAMtane AdhAre Jain Education Intemational Page #761 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAtre saMgrahagraMtha 707 ke ravataMtra rIte jaina saMpradAyane abhimata dhArmika ne naitika paNa keTalIka etihAsika - sAmAjika mAhitI paDelI hoya AcAravicArane upadeza hoya che. jana paraMparA aMbikA che. te uparAMta jaina kavio potAnI lAMbI kate omAM Adi mAtAono svIkAra kare che, tethI emanI stutinI pitAnI guruparaMparA ne racanAnAM sthaLa samayanI mAhitI to paNa keTalIka racanAo maLe che. kaliyuganAM lakSaNa, reTIne lagabhaga acUka gUthe che to ghaNI vAra emAM samakAlIna mahimA, tAva utAravAno maMtra jevA keTalAka sarvasAmAnya AcAryo, gurubaMdhuo, preraka vyaktio tathA racanA sthaLanA viSayone paNa jaina kavioe AvarI lIdhA che. rAjavIo-zreNIono niza thato hoya che ne nagaravarNana jaina sAhityane A viSayavyApa batAve che ke na - : , paNa thatuM hoya che. jana sAdhuonI guruparaMparA nAMdhatI sAdhukavioe sAMpradAyika rahIne pagu potAnI bhAvavicAra paTTAvalIo paNa ghaNI racAyelI che. sRSTimAM ghaNA moTA jagatano samAveza karyo che. gujarAtanA rAjakIya, sAmAjika, bhaugolika itihAsa racavAmAM jana sAhityamAMthI maLatI A sAmagrIne keTale daratAvejI mUlya upayoga thayo che e huM jANato nathI, paraMtu bahu jhAjho ApaNI eka chApa evI che ke madhyakAlIna gujarAtI upayoga thayo hovAnI AzA nathI. e moTI prayatna paNa sAhityamAMthI tatkAlIna itihAsanI sAmagrI pramANamAM ochI mAge. paNa itihAsanA abhyAsIo evA prayatna karaze te jaDe che ane je jaDe che te pakSa rIte ja vaNAyelI hoya che. e phaLadAyI nIvaDyA vinA nahI rahe e vizvAsa che. madhyakAlIna sAhitya badhA paurANika ane laukika kathAkathana mudrita kRtio paNa ghaNI vipula sAmagrI ApI zake tema che. ane vairAgyabhaktigAnamAM ja racyuMpagyuM rahyuM che. A chApa prakAravidhya jainetara sAhitya pUratI sAcI ja che. emAM etihAsika prasaMgane anulakSIne racAyelI "raNamala chaMda" ne "kAnhaDade. madhyakAlIna jana sAhityamAM kAvyabaMdha ane padabaMdhanuM prabaMdha' jevI kRtio jANe apavAdarUpe ja maLe che ane je vaividhya najare paDe che te asAdhAraNa che. jana sAhityamAM narasiMha mahetA viSayaka ke anya caritrAtmaka kRtio paNa vaparAyelAM prakAravAcaka nAmanI yAdI karIe to 75 jeTalAM gaNIgAMThI che. thavA jAya che. nAmanI A sRSTi mUMjhavanArI paNa che, kemake - jaina sAhitya A daSTie ekadama ja tarI Ave che. emAM aneka prakAranI kRtio mATe eka nAma jAyeluM emAM vimalamaMtrI, vastupAla-tejapAla, kumAra pAla Adi jovA maLe che tema eka ja prakAranI kRtio judAM judAM ItihAsaprasiddha puruSe, hIravijayasUre Adi munivaro ane nAmathI paNa oLakhAvAyelI dekhAya che. jemake "pAsa" vakhatacaMda zeTha Adi zreSThIonuM vigate caritravarNana karatA sAmAnya rIte lAMbI kathAtmaka kRti mATe vaparAtI saMjJA DhagalAbaMdha rAsa che. aneka munienA nirvANa prasaMge emanuM che paNa thoDAka upadezAmaka ke varNanAtmaka rAsa paNa maLe caritranirUpaNa karatA rAsa lakhAyelA maLe che. AvA atihA. che ane nAnI prasaMgA maka kRti paNa "rAsa" tarIke oLasika ke caritrAtmaka rAsanI saMkhyA 100 jeTalI thavA jAya. khAvAyelI che. bIjI bAjuthI kathA-maka kRtie 'rAsa" A uparAMta, zreSThIoe kADhelI saMghayAtrAone, jinamaMdironA uparAMta "cApAI' ' carita che careva', ' prabaMdha', ' kathA" pratiSThAmahAsane tema ja catyaparipATIone varNavatI paNa e nAmathI oLakhAvAyelI che ane 'sajhAya", "chaMda" dhaNI kRtio maLe che. A kRtiomAM vipula rAjakIya 'saleke', 'vivAhulu' e nAmathI racAyelI kRtiomAM sAmAjika, kauTuMbika, bhaugolika vagere prakAranI vipula paNa caritrakathA prApta thatI hoya che. dastAvejI mAhitI nAMdhAyelI che. jemake, zAMtidAsa ane vastutaH A prakAranA sAhitya kRtinAM viSayavastu, vakhatacaMda zeThane rAsa eka lAMbI kulakathA Ape che, 'hIravijaya- prajana. racanArIti, cha'dabaMdha, kaDI khyA vagere aneka sUrijAsa" hIravijayasUrinA janmasthaLa pAlanapuranA itihAsa kAraNothI astitvamAM AvyAM che ne potAnA mULa suketAnI rajU karavA uparAMta akabara sAtheno emane prasaMga Alekhe che maryAdA emAM maryAdA emaNe ghaNI vAra choDI paNa dIdhI che. AthI ja ane " samarArAsa' lAMbI tIrthayAtrAnAM aneka sthaLo vizenI vadhAro thANe thI vitha mI zata de mAhitIthI bhareluM che. A prakAranA jenarAsAomAM tatkAlIna vivAhala eTale vivAha prasaMganA varNananuM kAvya, emAM rAjavIe ne zreSThI u9lakhAtA hoya che, vastrAbhUSaNa, na maninA saMyamasaMdarI sAthenA vivAhanuM - dIkSA prasaMganuM alaMkAra ne sAmAjika rUDhiAravAnAM citraNe thatAM hoya varNana thAya paNa e nimitte samagra caritranuM Alekhana che ne etihAsika- sAmAjika dRSTie mahattvanI bIjI paNa thayeluM paNa jovA maLe che, " rAsa' mULabhUta rIte samUhanRtya sAthe gavAtI kRti. emAM koI paNa viSaya AvI zake. paNa jaina munio viSe tathA tIrtha ke tIrthadeva vista vana- pachIthI e saMjJA bahudhA lAMbI kathAtmaka kRti mATe vaparAvA gIta Adi prakAranI aneka laghu racanAo thayelI che temAM lAgI. "sajhAya" eTale svAdhyAya. dharma-adhyAtma-ciMtana rajU karavA uparAMta akabara sAcI pAlanapurano itihAsa rajA nArIti, chAbadha kami nI bIjI paNa ghaNI thAya paNa e nimite samAna dIkSA nAnImoTI vigato pahelA Jain Education Intemational Page #762 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainanaciMtAmaNi mATenI kRti e nAmathI oLakhAya, emAM dhArmika AcAra- karonI) vIsI, cAvIsI. vicAronuM kathana hoya tema dhArmika cAra-vicAra bAdhaka thekaDA, bAla, vacanikA, vyAkhyAna, Tippanaka. ( A dRSTAMtakathAonuM nirUpaNa paNa hoya. "kakko", "saMvAda vivAda prakAro padyarUpe tema gadyarUpe hovA saMbhava che) racanArIti darzAvatAM prakAranA che, "chaMda", "copAI', savaiyA' vagere chaMdobaMdhane anulakSIne AvelAM nAmo che, bAlAvabodha, stabaka, To, autika, vaNaka, bolI. to "caDhALiyAM' "batrIsI", "coka", vagere DhALa ke kaDInI ( A prakAre sAmAnya rIte gadyarUpe prApta thAya che ) saMkhyAne AdhAre paDelAM nAme che. ahIM e nedhavuM joIe ke "caritra" ke " kathA" no jaina kavioe kheDelA A sAhitya prakAranI pAchaLa prakAra paNa padya uparAMta gadyarUpe prApta thAya che. judI judI paraMparAono lAbha levAnI emanI vRtti dekhAI prakAranAmonI A sUci jana kavioe kevI sarvazrAAve che. emAM " prabaMdha"jevA saMskRtanA prakAra che, "saMdhi" hitAthI sAhityapravRtti karI che eno khyAla nathI ApatI zuM? jevA apabhraMzanA prakAro che, "chaMda" jevA saMbhavataH cAraNa paraMparAmAMthI AvelA prakAro che, to pAlaNuM ! hAlariyuM', sAhityika guNavattA AratI", "hArI", "dhamArA dhamAla", "gItA" vagere madhyakALanuM meTA bhAganuM sAhitya dhArmika projanathI janetara paraMparAmAMthI apanAvelA prakAro paNa che. emAM racAyeluM che. paNa bhaktimArgamAM rasAtmakatAne sahaja rIte rAma", "phAgu' jevA jaina gujarAtI sAhityamAM ja vikaselA ja avakAza ja che ane janetara thAze tenI mArI che. tema kakko', " bAramAsI" vagere jene janetara daSTi rAkhI kathArasa siddha karavA taraphe pUratuM lakSa ApyuM che. bane paraMparAmAM samAna evA prakAro paNa che. jana sAhitya ene mukAbale dhArmika hetune vadhu custatAthI, | badhA prakAronI samajUtI ApavI ahIM zakya nathI. pragaTapaNe, bhArapUrvaka ane sAMpradAyika arthamAM vaLage che. kemake, AgaLa kahyuM tema dareka prakAranAmano viziSTa ItihAsa AnuM kAraNa e che ke jana sAhityanA racanArA badhA che ne enA saMketa pravAhI rahyA che. ahIM digdarzanano saMsAvarakta sAdhu hatA. AkhyAna je janetara kathAhetu hovAthI badhA prakAranI samajUtI ApavI jarUrI paNa prakAra paNa maMdiranA prAMgaNane choDIne cauTA sudhI Avyo nathI. tema chatAM jana sAhityamAM jovA maLatA prakAravidhyo tyAre ane rAsAo upAzraya sAthe ja saMkaLAyelA rahyA. paro prayAla enI yAdI karyA vinA Ava mukela che. tethI dharmabodhane hetu emAM paravatI rahyo ane lokaraMjana tethI prakAranAmonI eka yAdI to karIe ja gauNa sthAne rahyuM. nAyaka - nAyikAnA jIvananuM paryavasAna haMmezA sAdhudIkSAmAM Ave e jAtanuM jaina rAsAomAM rAsa, prabaMdha, copAI, carita caritra, kathA, AkhyAna, maLatuM nirUpaNa AvA dharmAbhinivezanuM pariNAma che. jaina saMdhi, pavADo, loko, vivAhalu, veli. dharmanI dRSTie vairAgya e jIvananuM carama lakSya ne mokSanuM carcarI, phAgu, bAramAsI, horI, dhamAra dhamAla, vasaMta, dvAra che. garabA, garabI, navarasa, hamacaDI hamacI. kaI ne kaI rIte jana dharmanA upadezane vaNI levAnI - pUjA (snAtrapUjA, paMcakalyAka pUjA vagere), AratI; jena kavionI khAsiyata eTalI vyApaka ane dRDha che ke caityavaMdana, stava, ratavana stotra; stuti, theya, gaThThalI, jaina kavi evA valaNathI mukta rahIne sAhityaracanA karI vijJApta vinaMtI, relayA, pAlaNuM ! hAlariyuM. ja na zake ema manAyuM che. 'vasaMtavilAsa" jevI kevaLa sajhAya, pada, gIta, dhavala | dhoLa, lAvaNI, gajhala, drupada. rAma rasAtamaka kRtine jenetara gaNavA pAchaLa A eka dalIla hamezAM rahI che. paNa samagra jana sAhitya tarapha dRSTipAta kahe, mAtRkA, tithi, vAra, prahalako, ukhANu, subhASita, karIe tyAre jana dharmanuM tattva dAkhala karyA vinA racAyelI hariyALI, hayALI, kaDa, baDo, aNukhiyAM, huMDI, areghaDIka kRtio jarUra maLI Ave che. jemake zAlisUrikRta patra, saMvAda | vivAda. virATaparva" mAM jana dharmano upadeza ke mahimA karavAnI chapAya, kuMDaLiyAcaMdrAvalA, jakaDI, savaiyA. kavita. taka kavie jarAye lIdhI nathI. AraMbhamAM namaskAra paNa sarasvatIne ja karyA che, koI jana tIrthakarane nahIM'. kavie chaMda, DhALa, DhALiyAM, bhAsa, kalaza. kAvyamAM kathArasa ane varNanarasa jamAvavA tarapha ja lakSa gItA, bhramaragItA bhramaragIta, caityaparipATI caityapravADI, rAkhyuM che. kuzaLalAbhe paNa 'mAruDholI cepAI " mAM pracalita paTTAvalI | gurnAvalI lokakathAne jaina dharmopadeza kathAmAM DhALavAne lebha rAkhyo muktaka, kulaka, ekavIse, batrIsI, chatrIsI, pacIsI, nathI. jayavaMta sUrikRta "sthUlibhadra kozApremavilAsa phAga'mAM bAvanI, bahoterI, zataka, ciDhALiyAM, SaTUDhALiyAM, (tIrtha - vastu jaina paraMparAmAMthI lIdheluM che, paNa kavie kazAnI koI kesiyata eTalI sAhityaracanA karI Jain Education Intemational Page #763 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 709 sthUlibhadra mATenI Asaktine varNavavAmAM ja rasa lIdho che, zreNIne yogyatAthI nibhAvI batAvavAmAM enA kartAnuM sthUlibhadra kozAne pratibodhe che e aMta sudhI kAvyane e vidagdhatAbharyuM racanAkauzala pragaTa thAya che. kheMcI gayA nathI, UlaTuM aMte saune svajana milananuM sukha madhyakALanAM keTalAMka viziSTa kavikauzala hatAMsamarayAmaLaje evI phalazruti ApI che. jyavaMtasUrinA A kAvyamAM cAturI, alaMkAracAturI, padyabaMdhacAturI vagere. A kauzala paNa keAI jaina tIrthakarano ullekha nathI. vipula jaina bAbara rIte haratagata karyA hoya evA keTalA badhA jaina sAhityamAMthI AvAM udAharaNo ThIkaThIka saMkhyAmAM maLI kavio maLe che. AraMbhakALanI eka jaina kRti - hIrANuMdanI AvavA saMbhava che. jana sAhitya eTale dharmopadezanA vaLa vidyAvilAsapavADu" mAM kevI sAhajika camatkAra bharelI gaNavALuM ja sAhitya e pUrvagrahathI bacIne cAlavA jevuM che. samasyAcanA jovA maLe che! jana kavioe dharmopadezanA hetuthI lakhyuM hoya to paNa sAra kisiMu jIvItaNau? priyasaMgami sivuM thAI? emAM sAhityakaLAne AviSkAra na hoI zake ema to kema mAnI zakAya? jena kRtiomAM je bedha vaNAyela phUlamAMhi sikaM mUlagauM ? strI paraNi kihA jAI? hoya che te sAMpradAyika rUDha AcAra-vicArone ja bodha sAsaraI jAI. nathI hoto, vizALa jIvanadhanAM ta paNa emAM hoya chelA praznanA javAbamAM badhA praznanA javAba samAviSTa che. che. RSabhadAsane "hitazikSA rAsa' vyavahAra jIvananI kevI jemake pahelA praznano javAba che, "sAsa' (zvAsa), bIjI nAnI nAnI bAbato - UThavA-besavA, khAvApIvA vagerenI praznano javAba che " raI' (rati), trIjA praznanA javAba -ne samAvI le che ! che "jAI' ( jAti e phUla), chelA praznane javAba che sAsarAI jAI." samasyAcanAno vyApa keTalo che ene jaina kavio bhASAnuM dhyAna kheMce evuM baLa pragaTa khyAla e parathI Avaze ke RSabhadAsa pitAnI kRtionAM karatA hoya che. emanI pAse vidagdha saMskRta vANInI sajajatA hoya che, apabhraMza ane daMya bhASAono zabdavAra hoya racanAsthaLa, racanAsamaya vagere paNa samasyAthI nideze che. che ne lokavANInA viniyoganI kSamatA paNa hoya che. rUDhakti- kAMtivijayanI 'hIrAdhabatrIsI" saLaMga zleSa racanAnI o, kahevata ne vAkchaTAothI bharelI emanI bhASAbhivyakta eka lAkSaNika kRti che. emAM che te rAvaNane maMdodarIe asarakAraka banatI hoya che ne emAM upadeza paNa marama Apelo upadeza, paNa zabdaracanA evI che ke emAM eka rUpa dhAraNa karato hoya che. saMskRta, prAkRta, hiMdI vageremAMthI kaDImAM gAmanAM nAme, bIjI kaDImAM rAzinAM nAme, trIjI uddhata ne ravacata subhASitAnI ne lokagamya dRSTAMtanI kaDImAM phaLanAM nAmo ema batrIse kaDImAM judAM judAM nAma gUthaNI paNa upadezAtmaka aMzane rasALatA Ape che. jine- vaMcAya che. jemakezvara sUriziSyanI "samyakatvamAI caupaI" che jJAna viSayaka, rAjana gara sama eha nArI, kAM AdarI ANo. paNa koktio ne dRSTAMtonA viniyegathI e rasALa banI che. kavi pote kahe che ke "hAsyane miSe copAI baMdha karyo." A paMktino prastuta artha che - "he rAjA, nArI te viSa (gara) samAna. ene tame kema laI AvyA che ?" paNa jana kavionI A bhASA sajajatA tarapha ApaNuM lakSa emAM rAjanagara, nAri (= nAra), AriANu e gAmanA ghaNuM ochuM gayuM che. vizALa jaina sAhityane bhASAbhivyaktinI vAMcI zakAya che. AvI racanAmAM thoDI kliSTatA te vahArI dRSTie koI tapAsaze tyAre ene aneka AkarSaka sthAno lIdhA vinA cAle nahIM, paNa dareka kaDImAM judA judA jaDI Avaze. prakAranAM dazapaMdara nAme gU thatAM javAM. e nAma ane bhASAbAdhaka sAhityamAM paNa racanAcAryane avakAza hoya che. zabdonA moTA bhaMDoLa vinA ne padyaracanAnA kauzala vinA SabhadAsa pitAnI kRtiomAM dAMta ane jIbha vacce jevA bane nahIM. vividha prakAranA saMvAdono Azraya le che ane vinodanI ? jaina kavio pAsethI nUtana mArmika alaMkAraracanAo taka paNa jhaDape che. AvI keTalIka ravataMtra saMvAda racanAo ochI maLe che; paraMtu paraMparAgata alaMkAraracanAnI AvaData paNa maLe che. jemake abhayamane 'karasaMvAda" Asigano - te e batAve ja che. potAnAM kathanane sacoTa banAvatAM kapaNajhahiNIsaMvAda" lAvaNyasamayanA ' sUrya dIvAvAda 'I de', daSTAMtAdikano viniyoga to e pracurapaNe karatA hoya che. gorI sAMvalI gItavivAda" vagere. jJAna vimalasUri jevA keIka kavimAM saMkarAlaMkAra yojavA kathayitavyane rUpakakathAnA ghATamAM mUkI ApavAnuM paNa jeTaluM prauDha alaMkAra cAturya paNa najare caDe che. emanA eka kauzala che. jayazekharasUrine "tribhuvanadIpaka prabaMdha', 'azokacandra-rahiANa rAsa'mAM AraMbhamAM ja rohiNInA jinadAsane "vyApArI rAsa" vagere A prakAranI racanAo rUpavarNanamAM AvI alaMkAra zreNino Azraya levAyele che. che. "tribhuvanadIpakaprabaMdha'nA dIrgha kathAbaMdhamAM jaTila rUpaka- jemake, "urvazI paNi mani nava vasI re" emAM vyAtareka gAmanA nAmo koMdhaNI paNa upadezAtmaka asara ne lokagamya dAtAnA Jain Education Intemational Page #764 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 710 jenaratnaciMtAmaNi ane yamaka alaMkArane saMkara che. phAgukAvyomAM ane anyatra vimalasUrinA "azokacandra rohiNI rAsa'mAM AvI vividha AMtaryAmavALA duhAono prayoga vAraMvAra thayelo jovA prakAranI dhuvAjanA jovA maLe che. samayapramodanI 'ArAmamaLe che ne yamakanI camatkRtine lAbha paNa jana kavioe zobhAcopAI' geyatAnI dRSTie atyaMta noMdhapAtra kRti che. avAranavAra lIdhela che. "zUlibhadra-kazA premavilAsa phAga" emAM vividha dezIbaMdha to che ja paNa te uparAMta emAM jevI Umisabhara racanAmAM paNa jayavaMtasUri prAsAdika viziSTa vistRta prAsabaMdha ane pravAbaMdhano viniyoga camakararAna kare che : thayo checha-sAta caraNa sudhI vistaratA dezIbaMdha paNa emAM jovA maLe che, sa yapade dareka DhALane AraMbhe rAgane khiNa AMgaNi khaNi UbhI oraDaI, acUka ulekha karyo che e paNa kRtinI saMgItakSamatAnA eka priphaDA vinA gerI o Da; vizeSa purAve che. ahIM e nedhavuM joIe ke aneka jaina karatA jAI dina rAtaDI, kavie A rIte paganA nirdeza karyo che. eTale ke vajana - AMkha I ujAgaraI rAtaDI. kavi ragItanA jANakAra che ane potAnI katinI racanA mayakAlIna kavitAmAM prAsa Avazyaka hAI koI paNa e roka saMgItakSama kati tarIke e karatA hoya che. kavi mAM enI AvaData jarUrI banI jAya che. paNa ethI vadhAre vAra Avartana pAmatA prAsenI cejanA karI kavio prAsa, pravA, daDhAtAM bevaDAtAM zabdo - paMta o jevI pitAnuM vizeSa kauzala batAvatA hoya che. jJAnavimalasUrinA pada racanAnI keTalIka laDhathI samRddha banelI geyatA aneka azokacandra rohiNI pAsa"mAM cAra-cAra AvartanavALA jina kRtiomAM siddha thayelI jovA maLe che. AvI geyatA prAsAnI lejanA thayelI che, te lAvaNya samaye nAma- A kRtine TakI rahevA mATenuM eka manamohaka vAtAvaraNa racI " raMgaratnAkara chaMdamAM traNa akSaranA eka ja prAsane 1ra hITI ApatA hoya che, sudhI calAvIne potAnA savizeSa prAsakauzalane paricaya jaina kavionA padyabaMdhamAM akSarameLa ne mAtrAmeLa karAvyA che. cAritrakalI, vaLI, nImarAjananI bAra chaMdone paNa seMdhapAtra sthAna maLyuM che. 'virATaparva" mAsa mAM cAraNI zailIe eka ja paMktimAM traNa traNa prAsAvana IsarazikSA jevI saLaMga akSarameLa vRttimAM racAyelI jyAM che. keTalIka kRtio te maLe ja che. te uparAMta aneka jana | madhyakAlIna gujarAtI sAhitya bahudhA padyarUpa che ane kRtiomAM vacceva ro paNa akSarameLa yunAnI graMthI thayelI te paNa geya padya rUpe maLe che. jenetara AkhyAne ne pado che. phAgu jevA vRnyAMgata sugeya kAvya prakAramAM paNa 'ka ' jema geya dezabaMdhamAM racAyelAM che tema ja rAsAe ane evA zIrSakathI zArdUlAvI Duta ne saMdhurA jevA che dInI. ratavanAdimAM paNa dezIbadhAne viniyoga thayelo che. jana kaDIo sukAtI hoya che batAve che ke A chaMdone paNa kavie sAmAnya rIte pote je jANItA dezIbaMdhane upaga geyarUpa ApavAmAM AvyuM che. A uparAMta apabhraMzanA karatA hoya tenA nirdeza paNa karatA hoya che. jana rAsAo vastu, aDilA jevA gujarAtImAM ochA vaparAtA ghaNA AdimAM nirdiSTa AvA dezabaMdhonI sUci "jana gurjara chedInA vorase jene kavioe sAcavI rAkhyA che. bIjI kavioe karI che ke 2400nI saMkhyAne vaTAvI jAya che. bAjuthI gajhala ne rekhatA jevA navA samayanA padyabaMdha dezIbonI moTI khANane jana kavioe jANe khAlI karI paNa jana kavioe apanAvyA che. A rIte, jana kavionI nAkhI che! geya kavitA AvA dezIvavidhyathI dIpI UThatI padyabaMdhanA sAdhanA dhaNa vyApaka phalakavALI che ane tethI hoya che ane jaina kavioe evI simaMta geya kationa dhyAna kheMce evI che. sarjana karyuM che. jinaharSanA ArAmazobhA rAsanI ' viSaya upadezAtmaka ke cilAcAlu ke sAMpradAyika hoya bAvIseya DhALomAM alaga alaga dezabaMdhono ullekha thayo ? toye bhASAbhivyakita, samasyAvinoda, alaMkAra cAturI, che, to samayasuMdaranI "sItArAma copAI" nI 63 DhALamAM padyakauzala ne racanArItinI kaI ne koI vilakSaNatA dvArA 50 uparAMta judIjudI dezIono prayoga thayo che. samayasuMdaranAM ene kAvyamayatAnI keTie pahoMcADavAnI sajajato na gAto mATe te kahevAyuM che ke "samasuMdaranAM gItaDAM, kuMbhA kavio pAse keTalI hatI te darzAvavA A badhI hakIkato rANAnAM bhIMtaDAM (sthApatya) udayarAna paNa lokagItonA nidhI che. A parathI ema samajavA jevuM nathI ke jene DhALone upayogamAM lenArA kavi tarIke jANItA che. kavionI upAsanA A, kAvyanAM bAhyAMga gaNAya evAM geya racanAmAM dhRvAnuM Ayojana paNa mahatvanuM banI ta pUratI maryAdita hatI ne emanI racanAonA AMtararahe che. dhruvAo vividha rIte cojI zakAya che ane e dravyamAM kazI sAhityikatA ke kAvyocitatA ja nahotI. rIte kRtinI geyatAne nUtana camatkAra ApI zakAya che. jaina jaina kavioe kathA, varNana, bhAva nirUpaNa vageremAM kavioe AvI pravAvidhyanI sUjha paNa batAvI che. jJAna- paNa pitAnI zakti batAvI che ane sAhityika dhoraNe paNa Jain Education Intenational Page #765 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 71.1 avazyapaNe lakSamAM levI paDe evI keTalIka kRtio ApI che. gadyamAM thayelAM aneka jAtanAM varNano eka khAna che. jaina kavionA sAhityasarjanano eka mATe bhAga mAnavasvabhAvanI aneka lAkSaNikatA AkhyAnakavitAmAM rAsAono che. e rAsAo kathArasathI chalakAya che. rAsAomAM jevI pragaTa thaI che evI kadAca jaina rAsAomAM thaI nathI; jaina kavioe mAtra jana dharmakathAo ja kahI nathI, bahakathAparaMtu prasaMgecita manebhAvonI skuTa abhivyaktimAM jaina nI paraMparAnI laukika kathAono paNa bahALe hAthe upayoga kavioe jarUra rasa lIdho che. liivajayanA "haribalakaryo che tethI aneka prakAranA vyavahAralakSI, kautukabharyA marachI rAsa'mAM Avo prayatna thayo che tethI kRti keTaleka ne camatkArika vRttAMtane emanA rAsAomAM sthAna maLyuM aMze rasaprada banI che. jo ke hRdayaMgama bhAvAlekhane bAramAche. rAsAomAM koI vAta ke vicAranA dRSTAMta rUpa anya kathA sAkAvyamAM vadhAre prApta thAya che. vinayacaMdranI "neminAtha samAvI levAnuM valaNa paNa keTalAka kavio batAvatA hoya catuSpAdikA" rAjimatInI neminAtha pratyenI acala premache. ne jana dharma saMcita karmomAM mAnatA hAI nAyaka- bhaktinA kAvyamaya uddagAra tarIke jANItI kRti che; paraMtu nAyikAdinA pUrvabhava ke pUrvabhavonAM vRttAMta paNa guMthAtAM hoya bIjI paNa keTalIka kRtio avazya noMdhapAtra bane evI che. ethI rAsAo kathAbahalatAno AsvAda Ape che. che. uttamavijayanI neminAthanI rasavelI eka sarasa dAna, zIla, tyAga, vairAgya uparAMta prema, parAkrama, caturAI, bhAvapravaNa racanA che. paNa e jANItI thayelI nathI. camakAra vagerenAM aneka rasaprada kathAghaTaka jena rIsAmAM covIsa tIrthaMkaranA ratavano aneka jaina munioe racyAM paDelA che, jenA tarapha pUratuM lakSa gayuM nathI. munazIe che. emAM sAMpradAyika saMbhAra hoya che ne paraMparAgata Gujarat and its Literature nA 'Popular nirUpaNa hoya che. paNa ANaMdavardhana jevA 'covIsImAM Fiction" e prakaraNamAM je rasaprada kathAvastuo ApelAM bhaktinI ArdatAthI bharelI ne bhakitasneha viSayaka sUtrAche te badhA jaina kavionAM che ane chatAM haju ghaNuM enI maka udagAravALI gItaracanAo Ape te ghaNuM vilakSaNa bahAra rahe che. lAge che. yazovijayanAM tIrthakararatavanamAM paNa ullAsa, jaina rAsAlekhakomAM jhaDapathI vAta kahI janArA che, zraddhA, lADa, bharatI, TIkhaLa vagere bhAvarachaTAo budhAya che. mAMDIne vigatapUrvaka vArtA kahenArA che, vArtAnI sAthe ja A jAtanI racanAo premalakSaNA bhaktine prabhAva jhIlIne vaNatA janArA che te vArtAmAM varNana ane manobhAva thayelI che emAM zaMkA nathI. paNa A rIte sAMpradyAyika nirUpaNanI taka jhaDapanArA paNa che. varNana badhA paraMparAgata sImAne vaTIne mAnavahRdayane sparze evuM tattva pitAnI prakAranA hoya che. paNa paraMparAne sarasa rIte jhIlI batAvavI kRtiomAM lAvavAne jaina kavione puruSArtha lakSa bahAra e paNa sAhityasUjha vinA bane nahIM. vaNano prAsAdika na rahevo joIe. zabdaracanAthI, emAMnI vigatonI pasaMdagIthI ne samucita jaina sAhityamAM jovA maLatA kavikauzala ne rasalakSitAnuM alaMkAranA prajanathI ramaNIya paNa banatAM hoya che. A te digdarzana mAtra che. jaina sAhitya pratye e ApaNane jinapadmasUrikRta 'sthalibhadra phAgunuM varSovarNana sAduM paNa abhimukha karI zake. e sAhityanI guNavattAnuM kharuM nAdacitrothI ApatuM che ne kozanuM saundaryavarNana paNa mUlyAMkana to eno vyApakatAthI, UMDANathI ane sUkSma rUDha alaMkaNAvALuM chatAM surekhatAbharyuM", ravamAdhuryayukta sAhitya buddhithI abhyAsa thAya tyAre ja prApta thAya. ene ne pavinyAsanI prauDhivALuM che. bIjA phAgukAvyamAM vasaMta mATe ApaNe rAha jovI rahI. varNananI ane bAramAsAomAM RtuvarNananI lAkSaNika rekhA jhilAyelI che. kAgakAmAM rAjimatInA aga- Ama ApaNA madhyakALanA gajarAtI sAhityamAM saundarya, AbhUSaNa ane hAvabhAvanAM keTalAMka sarasa citraNe jeneAnuM pradAna aneka dRSTie anokhuM che. enI paryApta paNa maLe che. nayasuMdaranA "rUpacaMdakuMvara rAsa'mAM thayeluM nAMdha levAnuM ane e rIte sAhityane eka samatala zaMgAranuM atyaMta pragalabha Alekhana virakta sAdhukavioe itihAsa racavAnuM ApaNAthI banI zakayuM nathI. gujarAtI vAnarasa jamAvavA tarapha keTaluM lakSa ApyuM che tene eka sAhityakAza' bIjA keTalAMka sAhityane kAraNe te khara' namanA che. rAsAomAM, A uparAMta nagara, rAjasabhA phesavA ja, paNa vizeSapaNe jaina sAhityane kAraNe navA itihAsa vagerenAM varNanone paNa avakAza maLyA che. mANa suMdara lekhanane AhavAna Apaze ema lAge che. sUrinuM "pRthvIcaMdracarita' to alaMkAramaMDita, prAsa-layabaddha 22 phebruArI 1985 Jain Education Intermational Jain Education Intemational For P Page #766 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina phAgu sAhitya DaoN. janArdana pAThaka prANImAtranAM hadayane AkarSe tevI Rtu vasaMta ane 6. kAvyAnta jaina kavio ratimAthI viti tarapha laI jAya varSAnAM AgamanamAM hadayanA bhAva sthira rahI zakatA nathI. che. "saMyama" enuM khAsa lakSaNa bane che. ane e hatune mANavA mana utsuka banI jAya che. Ama - phAgu kAvyamAM ekaMdare jIvanano ulAsa, praNayanuM gAna banavuM svAbhAvika che. ane tethI ja saMskRta kavioe mana savizeSa hoya che; paraMtu A kAvya prakArane jaina kavioe mUkIne A banne Rtuone vadhAvI che ! khAsa kheDela hovAthI temAM jIvananA ulAsanuM citra madhyakAlIna gujarAtI sAhitya Ama te mahada aMze AvatuM hovA chatAM tenA aMtamAM jIvanamAM AvatI virata dharmapradhAna che. ne samagra sAhityamAM sIdhI yA ADakatarI ke jIvananI asAratA, vyarthatA aMgeno upadeza jovA maLe rIte dharma ane upadeza tenAM prayojano gavAyAM che. chatAM che. eTale zIla ane sAtvikatAne puraskArI kavijIvananA temAM jIvanane ullAsa paNa mana bharIne gavAya che. madhya- saMyama ane tapane pragaTa kare che. jIvana sAdhananA mAdhyama kAlIna sAhityamAM pada, AkhyAna vagere sAhitya svarUpanI tarIke phAgu kAvyane varNave che. temAM prakRtivarNana hoya peThe "phAgu' paNa eka viziSTa sAhitya svarUpa che. narasiMha che paNa zuddha prakRtikAvya nathI hotuM. phAgu kAvyanAM aMge mahetAnI pUrve ApaNuM gujarAtI sAhityamAM A svarUpa nIce pramANe joI zakIe : prasaMga, pAtrAlekhana, saMvAda, ThIka ThIka rIte kheDAyuM che. khAsa karIne jaina kavionA hAthe vAtAvaraNa, chaMda, rasa, saMgharSa ane jIvanadarzana. A svarUpa vizeSa kheDAyu che. jena bhaMDAromAM jaina kavionI prasaMga - kAvyamAM khAsa karIne suprasiddha jaina muni, hastaprato sArI rIte sacavAI rahI tene kAraNe jaina sAhitya tIrthakaranA jIvanano prasaMga. khAsa karIne kathA vyavasthita rIte upalabdha che. jyAre jainetara kavionI hastaprata vyavasthita rIte nahI sacavAyelI hovAthI e sAhitya sAhitya prasaMga. " mAM "mathI 'mahAtmA' bane tevAM pAtronuM sarjana. pramANamAM ghaNuM ochuM maLe che. pAtrAlekhana - kAvyamAM mULa pAtro ane tenuM Alekhana | gujarAtI sAhityanA anya prakAranI peThe ja A sadda-asaduM pAtra paNa hoI zake. pAtro udAtta hoya prakAra lokapriya hatA. phAgu' zabdanI vyutpatti joIe to saM. - prA0 FT- e pramANe che. AcArya zrI che. sAdhAraNamAMthI asAdhAraNa bane. hemacandrAcArya "dezInAmamAlA"mAM "T" zabda "vasato- saMvAda- A kAvya che tethI temAM pAtrocita ane sava'nA arthamAM Ape che. Ama, phAgu eka viziSTa kAvya kAvyocita saMvAda paNa hoI zake. ravarUpa che. saMskRta sAhityanAM RtuvarNananAM kAvyanI jema vAtAvaraNa - kAvyamAM prakRtinuM vAtAvaraNa mukhya hoya A paNa eka trAtuvarNananuM ja kAvya che. sAmAnya rIte tenAM che. sAthe sAthe kathAsAhityanuM vAtAvaNa paNa hoI lakSaNe A pramANe gaNAvI zakAya? zake. khAsa to prakRti...vasaMta ane varSonuM varNana 1. phAgu eTale vasaMta ane varSARtunuM gAna. vasaMtane hoya che. vadhAvatuM prakRti ane praNaya vidheyaka kAvya. chaMda- A kAvyamAM doharA ane roLA jevA chaMda 2. phAgu samUhamAM gavAtuM abhinayakSama kAvya che. khAsa hoI zake. 3. yuvAna hadayanAM madhura saMvedanone phAgu kAvyamAM abhi saMgharSa - kAvyamAM nATayAtmaka kaTokaTI yukta paristhiti vyakti maLe che. paNa Ave che. jena munio kaI stro pratye 4. vipralaMbha ane saMga zRMgAranAM varNana temAM hoya che. AkarSAya tevuM citra hoya ane pachIthI temanI paNu khAsa karIne na phAgu kAvya zuddha saMgAranAM kaTI thAya tevI paLa paNa Ave che. temAM jIvanakAvya banI zakatAM nathI. saMgharSa zarU thAya che. pa. saMgIta ane zabdane suMdara samanvaya temAM thAya che. rasa - zaMgAra rasa mukhya hoya che. paNa jekavio Jain Education Intemational Page #767 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 713 zaMgAramAMthI dhIme dhIme zAta, upazam tarapha gati "sthUlibhadra-kezA prema vilAsa phAga' (saM. 1614 Asa kare che. zaMgAra, karuNa ne zAnta rasa gaNAvI zakAya. pAsa), (3) mAladevakRta "sthUlibhadra phAga" (vikramanA jIvanadarzana - jaina paraMparAne lakSamAM rAkhI. A kAvyamAM 17mAM zatakanA pUrvArdha) rana kavio jIvanamAM saMyama ane sadAcAra upara zrI jayaMta koThArI lakhe che : "jaina phAguono aMtima vizeSa bhAra mUke che. satya, ahiMsA, samarpaNa, sevA, udeza, emAM ratinuM Alekhana keTalIkavAra te gherA raMge prema, nIti, prAmANikatA, tyAga ane tapa jevAM thatuM hovA chatAM, ApaNane virati tarapha laI javAno hoya jIvanamUlyo vyakta kare che. che. AthI jana phAguo zuddha zuMgAra kAvyo banI zakatAM kAvyayugamAM jaina kavionI racanAo sAdhAraNa kakSAnI thAnI nathI. kAvyano viSaya ke emAMnI ghaTanA ja saMyama dharmanI ke gaNI zakAya. temanAmAM AdarzanI bhAvanA jeTalI khAlI bodhaka hoya che. eTale jana phAguonI A viziSTatA che. hoya che teTalI kalAnA AkAranI sUjha khIlelI dekhAtI prathama joIe jinapadmasUrikRtaH "yUlibhadrasAgu." A nathI. temanI kavitAno vyApa ghaNo moTo che paNa vitta 27 kaDInuM nAnakaDuM kAvya che. enuM vastu jana itihAsamAM ghaNuM ochuM che. pAtrone sadAcAra vyakta karavA pAchaLa suprasiddha che. libhadra ane kAzA gaNakA vaccenA premanuM temanI dRSTi vizeSa ghUmatI dekhAya che. vastu che. paNa pachIthI sthUlibhadrane saMsAra pratye vairAgya nATaka ane sinemA vihoNA e kALamAM janatAnuM AvatAM guru pAse jaI dIkSA le che. paNa guru AjJA meLavI manoraMjana ane sAthe sAthe temanAmAM rahelA saMsakArone teo kozAnA ja ghera jaI cAturmAsa gALavA taiyAra thAya che. piSavAnuM uttama kArya A madhyakAlIna sAhitya karyuM che. mAnavajIvananI kaTokaTInI paLa, nATayAmaka kaTokaTI, ahI eTale phAgu sAhityamAM jIvananI zrI ane saurabha bane che. potAnI ja priyatamAne ghera cAra mAsa sudhI saMyama jovA maLe che. ane keTalAMka phAgu kAvyo AsvAdavAno rAkhI vItarAgI puruSa tarIke, saMsAranAM badhAM ja baMdhano phagAvI daIne rahevuM temAM kaparI kasoTI che. kAvya ke nATaka upakama che : mATe A uttama viSaya gaNAya. sthUlibhadra A kasoTImAMthI | DaoN. bhogIlAla sAMDesarAe "prAcIna phAgusaMgraha' hemakhema pAra Utare che. zIrSakathI madhyakAlIna keTalAMka phAgu kAvyonuM prakAzana karyuM che, je AnaMdanI vAta che. Do. sAMDesarA lakhe che: A kAvya tenI ekatAnI dRSTie suMdara chApa pADe che. kAvyamAM varSARtunuM suMdara rIte nirUpaNa karyuM che : "samagra gujarAtI sAhityamAM A sAhitya prakArano jhirimiri jhiriAri jhirimirI e mahA varisaMti, jUnAmAM ja upalabdha namUne te A saMgrahanA kAvyAMka khalahala khalahala khalahala e vAhalA vahata, 35mAM levAyela truTita "jinacaMda sUriphAgu" che. e pachI jhabajhaba jhabajhaba jhamajhama e vIjuliya jhabakaI, jinapadma sUrino 'dhUlibhadra phAgu' (saM. 1390 - 1400) tharahara tharahara tharahara e virahiNimaNu kaMpaI. ane kAlAnukame tyAra pachI turata ja rAjazekhara sUri | saraLa ane ravAnukArI zabdo vaDe pratyakSa thAya tevuM kRta 'neminAtha phAgu' (saM. 1405 AsapAsa) Ave che." suMdara citra varSAnuM kavie ApyuM che. ne A varSovarNana 'vikamanA caudamA zatakathI mAMDI keTalAka saikA sudhI vipralaMbha gArano namUno bane che. kavie kozAnAM aMga mAnasabhA sAthe prakRtinuM gAna gAtI, zaMgAra sAthe tyAga saundaryanuM varNana suMdara rIte karyuM che ane vairAgyanA taraMge uchALatI kavitA A sAhitya prakAre ApI che. AkhyAna ke rAsA karatAM Anu svarUpa TUMkuM che, lahalaha lahula hulaha e uri metiyahAro. paNa moTebhAge emAM kaMIka ItivRtta AvatuM hoI, hArI ke raNuraNa raNuraNa raNuNa e paga ne urasAra, dhamAra jevAM vasaMta khelanAM TUMkAM pado karatAM emAM vaividhyane jhagamaga jhagamaga jhagamaga e kAnihi varakuMDala, vizeSa avakAza rahyo che." " jhalahala jhalahala jhalahala e AbharaNa maMDala, te jana kavione hAthe lakhAyelA keTalAMka phAgu kAvyo jaina phAguomAM gAranA nirUpaNane badale aMgasandayaAsvAdIe : nuM ja kavi varNana kare che. prathama to ApaNe eka ja viSayane lagatI ane eka zrI jayanta ke ThArI lakhe che : "vairAgyabhAva darzAvavA ja kAvya prakAranI traNa kRtionuM nirIkSa karIzuM: mATe phAgukAvyanA nAyaka tarIke kaI jainamuninI ja pasaMdagI karavI jaina kavione vadhAre anukULa paDe che. AmAMthI ja traNa kRtio : (1) jinapadmasUrakRta "yUlibhadraphAgu' jainaphAguonI eka bIjI lAkSiNakatA janme che. jainamunio (saM 1390-1400), (2) jyavaMtasUrikRta te rahyA virakta bhAvavALA. emane vasaMtavihAra kema Jain Education Intemational Page #768 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 714 jenaranaciMtAmaNi AlekhI zakAya? AthI jaina phAguomAM vasaMtavarNana Ave rAjazekhara sUrita "neminAtha phAgu' tyAre e kAvyanI mukhya ghaTanAnI bahAra hoya che; jema ke neminAtha jaina dharmamAM bAvIsamA tIrthaMkara thayA hatA. nema-rAjulanA phAgu kAvyomAM vasaMtavihAra nema-rAjulano 5 teo lagna karavA IcchatA nahotA. rAjA ugrasenanI putrI nahi paNa kRSNa ane enI paTarANIone AlekhAya che ! ' rAjula sAthe emanuM lagna nakakI thayuM hatuM. paNa jAnaiyAone keTalIkavAra to vasaMtaRtune badale varSARtunI bhUmikA jamADavA mATe vADAmAM bAMdhelA pazuone joI hiMsA thaze svIkAravAmAM Ave che, kemake jainamunio cAturmAsa eka evo vicAra AvatAM teo tyAMthI pAchA vaLyA. temane tyAM ja sthaLe gALatA hoya che." ja virakti thaI. | chaMda racanAnI dRSTie A kRtisAta bhAgamAM vahe. A kAvyamAM kavie vasaMtanuM ane neminAthanA varacAyelI jovA maLe che. dareka bhAgane "bhAsa' [ saM'. bhASA ] ghADAnuM tathA rAjulanuM suMdara varNana karyuM che. lagnane suka nAma ApyuM che. ane dareka " bhAsa'mAM eka duho ane eka rAjulanA diyabhAvA suMdara rIte vyakata thayAM che. ke tethI vadhAre "roLA" Ave che. prAcIna gujarAtImAM anya phAguo jevAM ke kRSNarSIya jayasiMha sUrikRta be "neminAtha phAgu' eka ja kavie eka ekaMdare tenAM rasanirUpaNa ane prasaMga saMkalanAnI daSTie A ja vastu laI be kAvya lakhyAM che. A kAvyanI keTalIka A suMdara phAga che. anya be phAguo sAmAnya keTanA che. vizeSatAo che. A saMdarbhamAM DaoN. bhogIlAla sAMDesarA chatAM temAM kavitva dekhAya che. jayavaMtasUrikRta 'rathUlibhadra - lakhe cheH "junA gujarAtI sAhityanA prAcInatara yugamAM kozA prema vilAsa phAga" mAM suMdara varNano cheH phAgu kAvyonI racanAnI mukhya be paripATIo hatI. eka to jinapaddhasUri ane rAjazekhara sUrinA phAguomAM, eka Rtu vasaMta vani AvyuM gahagahI, TUMkA kAvyane "bhAsamAM vibhakta karIne pratyeka bhAsamAM premakuMpala kusumAvali maha mahI; eka duho ane keTalAka roLA mUkavAnI, bIjI paripATI te malayA vAya manahara vAI, vasaMta vilAsa" jevA suprasiddha phAgu kAvyamAM tema ja e priniI UDI malau Iya thAI. prakAranI bIjI aneka kRtiomAM che tema, AMtara prAsa ke ane- AMtara camakavALA duhAmAM AkhuM ye kAvya racavAnI. jayasiMha pApI re dhUtArAM suNuDAM mujhasya hAsuM choDi, sUrie A banane paripATI anusAra eka ja vastune bahakaraI viha jagAvInaI sUtAM mUkaI Di. lAvIne pitAnI kAvyanipuNatA darzAvI che." ekaMdare, prAcIna gujarAtI sAhityamAM zIla ane kavi mAladevano phAga ati vistArI che. pramANamAM sArivakatAne parimala pharyA kare tevAM ceDAMka suMdara kAvyo svarUpa daSTie ghaNuM kSativALo che. maLe che; jenA vaDe madhyakAlIna gujarAtI sAhitya UjaLuM che! - - - - - - - Y - It 1. - - nAnA nAnA - (zrI yazovijayajI graMthamALA, bhAvanagaranA-saujanyathI ) Jain Education Intemational Page #769 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina kAvyo H eka darzana yuge yuge racAtI kRtie mAnavamanane baLa Ape che. sAhityanI ga`geAtrImAM jainakavienuM arpaNu adbhuta ane avismaraNIya rahyuM che. e apaNu, sake seMke noMdhapAtra banatuM rahyuM che tema kahI zakAya; tema chatAM, Do kAbruke peAtAnA prasiddha zeAdhagraMthamAM mejara mekenjhIne pahelIvAra patrarUpe niba'dha lakhIne jaina sAhityanA paricaya ApyA. ane tyArabAda vidyAnA e sAhityane mUlyAMkana sudhI dorI lAvyA. aneka jaina graMthakAroe asakhya kRtio racIne bhASA ane dezanA sImADAM ALagyA che, sAhityanA kSetramAM A baLakaTa pradAnane adabhuta lokapriyatA paNa maLI che. eka mAnyatAnusAra, aprakaTa evI vIsa lAkha hastapratApahAvA hajIya dezanA vividha jaina graMthAlayA ane videzamAM keTaleka sthaLe upalabdha che, ane te tamAma jijJAsusa'zeAdhakanI pratIkSA kare che! bhAratIya sAhityanA sa`zeAdhaka Do. johansara hala mAne che ke, A eka ja evuM vizALa sAhitya che ke te tamAma prakAranAM janasamUhamAM eka sAthe lAkapriya ane upakAraka thayuM che. jaina kavionI graMthacanAnA be uddeza mukhya che : eka jJAnasAdhanA. e dharma bhakti, dharma bhaktine jIvanasamAMrpata karanAra A kavie kathA, rUpakakathA, tatva, upadeza, bhakti, bAdha jevA tamAma kSetre saphaLa kheDANa karyuM... che. madhyakAlIna brAhmaNa kavioe pradhAnataH kAIkane kAIka rAjA, zreSThi mATe racelAM sAhitya karatA A sAhitya tadna bhinna ane gauravapUrNa che. AthI dharma, samAja ke dezane ja mAtra nahi paNa, samagra saskRtine jaina sAhitye cetanA ApI. -muni vAtsalyadIya paNa aneka videzI vArtA ane nATakAnAM mULa bhAratIya ane jaina kathAomAM maLe che. Jain Education Intemational jaina kAvyeAmAM kathAnI jema ja keTalAMka kathAnAyake paNa mukhya rahyAM che ane yuge yuge kavione AkarSatAM rahyAM. prAcIna ane madhyakAlIna sAhityamAM racAyelAM rAsA, kAvyAnAM aneka kSetrAmAM vicaratI A rasadhArAmAM neminAtha, sajjhAya, pada, stavana ke "skRta, prAkRta athavA mAgadhI pArzvanAtha, mahAvIrasvAmI, libhadra, rAjUla - rahanemi, gadhara gautamasvAmI, samarAdityanA kathAnakanA vipula upayega thayeA che. jana saMghanAM Adiguru gaNadhara gautama chatAM ya temanA vize ochAmAM ochAM kAvyeA racAyAM che, ane vizeSa leAkapriya paNa te ja che. zRgAMrasabhara aneka kAvyeAmAM viraha ane vairAgyanu prAbalya sthUlibhadra ane kaiAzAnA kathAgItAmAM jovA maLe che. neminAtha ane sthUlibhadranA vadhu kAvyA maLe che te mATe ema kahI zakAya ke teoe kAmivajetA banavAnA karelA saphaLa puruSArtha nimitta che. jaina kavie je kAI bhASAmAM neminAtha, sthUlibhadra ke sAdhvI rAjUla vize varNana Ape che, tene alakArika rIte varNave che. te mATe uttama pratIkA paNa cAje che : A sAhityamAM kavitAnuM vizeSa kheDANa thayuM che. jaina sAhityanI kAvyakRtie pracura saMkhyAmAM hAvA chatAM te ekAMgIna banI rahI tenuM kAraNa graMthakAronA vizALa dRSTibiMdu ane dIrghadRSTi nirmAmattabhuta che. ATalI vizALa kAvyakRtio khIjA kAI dharma ke sAhityamAM upalabdha nathI : A kAvyakRtiomAM tamAma rasa pASAyAM che. temAM kathAnA AdhAra mukhya che. vArtAnuM vizvamAM traikAlika vazIkaraNa raghu che. Do. halanA kahevA pramANe ' jaina pacAkhyAna', 'zukrasi-kavi tari' Adi jaina kathAthA eTalAM leAkApraya thayAM ane eziyana bhASAmAM phelAyAM che ke tenAM kartA jaina sAdhue che te jainA bhUlI gayA che! A sa`zeAdhanamAM kathA-vArtA keTalI lAkapriya hAI zake tenA paNa niza maLe che. Aje leAka hase valI guN savi nikase, vikase druti khArI Ima jANIne kaheA kuNu seve pApa 5'ka paranArI, satI maLe, devariyA munivara cheDA nAMjI... eka ja kaDImAM pahADanI guphAmAM munine vinavatI eka strI najara sAme tarI Ave che. paranArI sa`gathI kruti lAka hase, guNA cAlyAM jAya: uttama pratIke mAthe rasa paNa joDe che. gautamasvAmInA vilApanI eka pakti Ama che : (jJAnavimaLasuri /18 me| sakA ) ratnasiMhasUrinA ziSya vinayacaMdra gaNae neminAtha catuSapAdikA' nAme sa* : 1327mAM sau prathama gujarAtI rAsa racyA. jue 'jaina rAsamALA. Page #770 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 716 jenaratnaciMtAmaNi hA. hA, vIra ! te myuM kiyo to vaLI, eja sattaramAM sikAnA pUrvArdhanA khyAta jIre gautama karato aneka vilApa re, kavi nayasuMdara kozA - dhUlibhadranA gItamAM kezAnI vinaMtI jetale kIje nehala alaga rIte rajU kare che. A samagra racanAmAM paNa "caMdra". no ja pratIka tarIke upayoga thayo che te, zaMgAranA eka jI re jIvaDA tetale the pachatAya re...vIrajI, ja alaMkAranA bhAgarUpe hovA chatAM sahaja-suMdara ane mujane mUkyo dUra re... nayasuMdara ane samAna dhoraNe pratIka, prasaMgane viniyoga (samayasuMdara ! 17me seka) kare che te noMdhanIya che. Ama chatAM, A gIta sahaja A paMkti guru gautamasvAmIne je mane vyathA thaI tenuM suMdaranA virahagIta karatAM vizeSa saMpUrNa lAge che. juo : hadayaMgama varNana kavi karuNarasa dvArA sidhdha kare che. madhyakAlIna kezA kAmini kahe caMdAne. caMdA ! tuM paraupagArI re, jaina kaviomAM khyAta kavi RSabhadAsa, vAne, samayasuMdara, mIra mujha piyu pAse jAya che, caMdA! vInataDI suNajo mArI-re. 1 yazovijayajI vadhumAM vadhu kavitA race che, paNa kezAnAM kAvyomAM emaNe zaMgArathI vairAgya sudhInI yAtrA karAvI geTa bichAI pAya paDuM, caMdA ! etali karajo sAra re, che te apUrva che. sattaramAM sikAmAM thayelA prasidhdha kavi vacana kahuM te jaI kahejo, caMdA ! prIcha prANa AdhAra re. 2 sahajasuMdaranI eka racanA Ama cheH cAra ghaDI muni kahe gaye caMdA ! thulabhadra vahAle hamAro re, eNe AMgaNe meM pIu ramI, rasa leI bhamara para bhamI cita cArIne cAlIyA caMdA ! thulabhadra prANa AdhAra re. 3 Aja ekalaDo vIsamIye re cAMdalIyA ! 1 bAra varasanI prItaDI caMdA, kSaNamAM kIdhi visarAvo re, cAMdalIyA ! tuM vege Ave, jaI karIne samAcAra lAve ekalaDI melI gayo caMdo, balatI na kIdhi saMbhAlo re. 4 mAharo rUThaDo nahi manAve re cAMdalIyA ! 2 saMjama nAriye bholAvyo caMdA, huM cittathI utArI re, tu to vAhana vege calAve, sthUlabhadrane vAta jaNAve eka saMdesa na mokalyA caMdA, pUrava prIta visArI re. 5 mAharo kAma karI ghera Ave re, cAMdalIyA ! 3. suNe dekhADa ne ApaNuM caMdA, kAla ja je umelI re, prAMI prIta kehasuM na karII dharI to cheha na karAI pIu vinA te kuNa lAve, caMdA kasuM karUM sAhelI re. 6 viNabolyA kima vichaDI re, cAMdalIyA ! 4 sunA miMdra (maMdira) mAlIyAM caMdA, sunI citrAsAlI re, jeha vice hAra na mAto, viraho piNa khiNa na khamAto pIu viNa sunA oraDA caMdA, sunI seja suhAlI re. 7 teha viNa dise kAla jato re, cAMdalIyA ! " kaMcana traTI kasI karUM caMdA, jhAli te gAla na game re, doI mAsa deI gaye tAlI, pApiyaDe vAca na pAlI hAra te bhAra kare ghaNe caMdA, jhAMjhario mane dame re. 8 Ima jape kozyA bAlI re, cAMdalIyA ! 6 khiTTalaDI khaTake ghaNu caMdA, cAka te thAka caDhAve re, kavi sahejasuMdara Ima bhASe, je zIyala guNe karI vAse kamelA mekhalA thaI caMdA, vIchiyaDAM viMchI thAve che. huM tehanI vATa jevuM comAse re, cAMdalIyA ! 7 5 bhUkha tarasa gaI vIsarI caMdA, bhojana anna na bhAve re, kavi kapanAnA AkAzamAM nathI, emane kozAnI sAkara kAkara sama thaI caMdA, eka piu darasana bhAve re. 10 bhItara laherAtI vedanAnI vAdaLIo dekhAya che tethI maNi mANaka motI ghaNuM caMdA, vanarUpa bhaMDAro re. ATaluM sacoTa varNana teo kare che jenA vinA rahevAtuM pIu vinA te zuM kIjIe caMdA, suno e saMsAro re. 11 nahotuM, paLa paLa vItatI nahotI tenA vinA kALa vahe che. jo prIta karavI to nibhAvavI; nahIM to karavI nahIM. je dekhI mana ulase caMdA, nayaNe ne ha jaNAve re, kazA pUche che; jhaghaDA vinA tarachoDavuM zuM cagya che? e sI sajajana vahI gayAM caMdA, avara na ko cita Ave re. 12 AkadamAM kahe che : pApiyaDe vAca na pAlI ! kavi padane divasa dohile nIgayuM caMdA, veraNa rAti na jAve re, apathI TakAve che paNa aMtamAM virAgyane bhavidraka suMdara viraha dAvAnala prajaltha caMdA, kaMtajI meha ne Ave che. 13 laherAve che je ziyaLane saMgAthI che tevAnI vATa comAse kAmaNagAro nAhalo caMdA, kAmaNa mune kIdhuM re, kozA jue che! mAtra eka ja kaDImAM ralibhadra ane parIta utApa kari ghaNe caMdA, caMdana na game dIThuM re. 14 kezAnA jIvananI mahAnatA kavi vyakta karI de che. mahApurAne varNavavA graMtha ja nahIM, vAkaya paNa samartha khaTakIe vATa jAuM ghaNI caMdA, pa'thIne puchuM saMdezo re, hoya che. paMkha hoya te AvI maluM caMdA, e niza dharatI saMdazo re. 15 Jain Education Intemational ation Intermational Page #771 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 717 e savI mArI vInatI caMdA, thulabhadrane jAI bhAkho re, sAhityanA kSetramAM je pradAna karyuM che te nitya smaraNIya vAlama vahelA Avaje caMdA, je mujhane jIvatI rAkhe che. 16 che. jana kavioe je saMskRtinI dharatI para survaNapagalAM sadagurune AdesaDe caMdA, thulabhadra comAsuM Ave re, pADayAM che tenuM A te upalaka darzana che : enA AtmAne kazA harakhI hiyalaDe caMdA, metIDe thAla vadhAve re. 17 . | sparzavA mATe to jIvanatarpaNa karavuM paDe. rahI comAsuM bujhavI caMdA, kosAne samakIta dIdho re, " pAdanoMdha : mAyaNa mahAbhade karI caMdA, suranaramAM jasa lIdho re. 18 1 : Asiatic Researches : 1807 nAma rahANuM ApaNuM caMdA, corAsI covIsI re, 2.3 : Do. johansa harTala, janayuga, 1982 nayaNa suMdara paMDita kahe caMdA, guNagAve nisa dIse re. 196 4 jana rAsamALA Ama, jaina kavioe tamAma rasadvArA bhAratIya pa.6 : jainayuga, 1982. soLa (16) vidyAdevIo apraticanA -purUSatA . Jain Education Intemational Page #772 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAga narasiMha yuganA prAcIna jaina kavio bAhubali balidhAtAnA AdhAra, patA ane mAro dhAvadha chejyAre rAtI sakSama -zrI bipinacaMdra 2. trivedI vidvAno vacce prAcIna gujarAtIno AraMbha kyArathI etihAsika pUrvakramamAM rahelA che." gaNavo? ane (jemAMthI gujarAtI bhASA UtarI AvI che Ama gujarAtI bhASAne AraMbha kyArathI gaNu te te) apabhraMza pachInI bhASAbhUmikAne zuM nAma ApavuM te vizenA vidvAnomAM matabheda chatAM davanitaMtra, rupataMtra ane aMge ThIka ThIka matabheda jovA maLe che, jemake zabdabhaMDaLanI lAkSaNikatAonA AdhAre 12mA saikAnA grIarasana - 1398mAM racAyelA "mugdhAvo dhamauktika" "bharatezvara-bAhubalira' (Isa. 1167) ane "bharatezvara ne jUnA svarUpanI gujarAtInA vyAkaraNa graMtha tarIke oLa- bAhubali rAsa" (I. sa. 1185)ne prAcIna gujarAtInA khAvI, 14mAM saikAmAM bhASA tarIke gujarAtI "sakSama" AraMbhanA namUnA tarIke lekhI zakAya. A rIte prAcIna banI zakI hatI tema jaNAve che. jyAre sitArI" nA guja. sAhityano AraMbha 12mI zatAbdIthI thayA hovAnuM mata pramANe "mugdhAvabodha mauktikanA samayamAM gujarAtI phalita thAya che ema De. bhAratI vaida "madhyakAlIna rAsasAhitya ane mAravADI bhASAo alaga paDI nahotI tema jaNAvI, mAM jaNAve che. A sAthe 'guja. sAhityane itihAsa graMtha-2 uparokta graMthanI bhASAne "pazcimI rAjasthAnI" nAma Ape mAM zrI. ramaNalAla zAhanAM A vAkya yAda karI zakAya che ke rAjasthAnI apabhraMzamAMthI 13mA saikAnI AjubAjunA ke- "I. sa. nA bAramAM zatakamAM zarU thayelo prAcIna samayamAM judI paDI. kezava ha. dhruve, bIjI guja. sAhitya gujarAtI jaina sAhityano pravAha I. sa. nA 1450thI pariSada-surata 1907mAM pramukhapadethI ApelA pravacanamAM 1600 sudhInA doDha varSanA gALAmAM vadhAre puSTa ane jaNAvyuM hatuM ke I.sa.nA 15thI 17mA zataka sudhI madhyakAlIna vegavALA bane che. A doDha varSanA gALAmAM ApaNane basa yuga gaNAvyo. narasiMharAva diveTIyA, vi.sa. 1550 thI karatAMye vadhu rAkRtio jovA maLe che, ane naSTa thayelI gujarAtI bhASAne AraMbha gaNe che, ane vi.sa. 1650thI kRtionI vAta bAju para rAkhIe to paNa, bhaMDArAmAM ke 1750 sudhInA samayagALAne madhyakAlIna gujarAtI gaNAve vyakti pAse sacavAI rahelI ane nahi nedhAyelI evI che. TarnaranA mate. I.sa. 1300 pahelAM gujarAtI bhASAno kRtio paNa haju ghaNI haze, je noMdhAyelI kRtio che prAraMbha thayo hato. madhusUdana modInA mate vikamanA paMdaramAM temAMthI prakAzita thayelI kRtio te juja che, ghaNI badhI saikAnI AsapAsa gujarAtI, mAravADI vagere bhASAo kRtio to haju aprakAzita ja che, ane e badhI prakAzita apabhraMzathI chUTI paDI, to ke. kA. zAstrI garjara apabhraMza thatAM (je thatAM alabatta haju saheje eka sikA karatAM paNa ke prAcIna gujarAtIno tabakako I.sa. nI 6 ThThI sadIthI 14mI vadhu samaya jaze) e kRtionA sAvigata abhyAsa sAthe A sadInA pUrvArdha sudhIne gaNAve che. Do. TI. ena. dave samayanA sAhityano ItihAsa navesarathI lakhavA jarUrI banaze." apabhraMzamAMthI 11 mAM zatakamAM prAcIna guja. bhASA siddha thaI prAcIna ga. ema kahe che. paMDita becaradAsa dozI hemacaMdrajInA samayanI bhASAne " UgatI gujarAtI" tarIke gaNAve che. Do. sunItikumAra apabhraMza sAhityamAM jaina kavione phALo ceTarajI "pazcimI rAjasthAnI" eTale mAravADI - gujarAtI mo. da. desAInA maMtavya pramANe apabhraMza sAhityanAM ema gaNAvI, tesitArIne mata mAnya rAkhI gujarAtInI saMkhyA pramANa vize A sadInA prAraMbhamAM viddhAnAnI prAraMbha 14 mI sadIthI zarU thayAne gaNAve che. Do. bhAyANI mAnyatA e prakAranI hatI ke apabhraMza sAhitya ghaNuM 12 mI sadInA prAraMbhathI ke e pahelAM 25-50 varSathI thoDa' che - hatuM. vAstavamAM samaya jatA gayA tema tema A astitvamAM AvI hovAnuM mAne che, Da bhegIlAla sAMDe. mAnyatA badalavAnI pharaja paDatI gaI. jema ke - kAlidAsanA sarAnA mata pramANe- " I. sa. 1850thI 1850 sudhInA vikramorvazInA caturtha aMkamAM, piMgalanA prAkRta piMgalamAM, Azare cAra zatAbdIne kAlakhaMDa e vAstavika arthamAM hemAcAryanA vyAkaraNusUtra 4- 329thI 446mAM judAM judAM madhyakAlIna gujarAtI sAhityano yuga che. narasiMha pUrvenA sthaLe e apabhraMza TAMkeluM che. temanA ja kumArapAla caritra sAhityane prAcIna gujarAtI ke mAruM gujara sAhitya kahI athavA prAkRtaSThAzraya kAvyasarga 8, ke 14 thI 82 zakAya. enI e pahelAM uttarakAlIna apabhraMza tathA apabhraMza ke je potAnA vyAkaraNanA niyamenA udAharaNa tarIke Jain Education Intemational Page #773 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 719 ApyA che. A uparAMta kAlakAcArya kahA ane dvArAvatInA caritane kartA viMdhyasena, siMhanadi- anuprekSAne kartA, nAzanI kahA, je jainakathAo che, sarasvatI kaMThAbharaNu jevA Agama gAIne bhaviyavinoda rayuM te sidadhasena, rAmamaMdi alaMkAra graMtha uparAMta dazarUpa ane vanyAlaMkAra e baMne ke jeNe ghaNI kathAo racI, vIracaritane kartA Asaga, paranI TIkAomAM maLI AvatAM chuTI gAthAo A sanatakumAra caritano kartA goviMda, jIvaudyotane kartA sivAya vetAlapaMcaviMzatikA, siMhAsanadhAtrizikA ane zAlibhadra, paumacariane kartA caumuha, ane droNa vagere prabaMdhaciMtAmANImAM thoDI gAthAo apabhraMzamAM che ema kavio ane temanAM graMthanI vizeSa mAhitI maLatI nathI ja mAnavAmAM AvatuM. jo ke upara gaNAvelAM nAme paikI athavA to teo I. sa. 19mI sadI ke te pahelAM kAlidAsa ane piMgala sivAya bAkInAM badhAM jaina che. vidyamAna jaNAyAM che. I. sa. 189 pahelAnAM madrabAhu svAmIe racyA zrIcaMdramuni - saMbhavataH mULarAja pahelAnA samayamAM gaNAtA "vasudevahiDI"mAM apabhraMzane eka zloka Apyo thayA. temane kahyA thayA. temanuM kathAkeza" nAmaka kAvya maLe che. che. udyotanasUrie bhinnamAlamAM rahI vi. sa. 835mAM kuvalayamAlA" nAmano ArSamizrita prAkRta bhASAmAM racyo - dhanapAla - mULa brAhANa, pachI jaina dharma svIkAryo. temanI pAIyalarachImAlA (saM. 1029) jANItI che. A che, jemAM apabhraMza padyo mUkyAM che. kavi, mAlavapatimuMja, siMdhurAja ane bhejanI vidvatsabhAmAM dazamI sadI agraNI hatA. "satyapuramaMDana mahAvIrotsAha" nAmanuM apabhraMza kAvya lakhyuM che jemAM eti. vigato sacavAI che. dhanapAla kavi :- teNe "bhavisayata kahA" (suyapaMcamIkahA) nAmanuM mahAkAvya banAvyuM che, je Do. jekebIe | vigusuta dhanika:- dhanapAlano bhAI hato. baMne bhAIo amadAvAdamAMthI meLavela. dhanapAla kavi dhakkaDa nAmane mAlavapati muMjanA darabAramAM hatA. tenI dazarU TIkAnAM vaNika kuTuMbamAM, pitA mAhezvara ane mAtA dhanazrIthI jamyA avataraNomAM apabhraMza bhASAnAM svarUpe jovA maLe che. hatA. digaMbara jaina hatA. 22 saMdhi - prakaraNAvALA A kAvyanI kathAmAM bhaviSyadatta rAjA nAyaka che ane temAM agiyAramI sadI kArtika zukalapaMcamI (jJAnapaMcamI)ne phaLavarNanarUpa sAgaradatta - saM. 1076mAM jaMbusvAmicaritra 2590 viSaya che. kaDInuM racyuM che. svayaMbhUdeva - apabhraMzamAM "harivaMzapurANa" ane paumariya" be moTA kAvyo anukrame aDhAra hajAra ane pakIrti - uparokta arasAmAM 18 saMdhinuM pArzva purANa bArahajAra zloka dharAve che te (caturmukha) svayaMbhUdeva lakhyuM - racita che. teNe baMne graMtha apUrNa mUkyA hatA te tenA nayanandI - 12 saMdhinuM "sudarzana caritra" lakhyuM'. dhArAputra tribhuvana svayaMbhUe pUrNa karyA. nagarImAM bhejadeva 1100mAM rAjya karato hato tyAre lakhyuM mahAkavi dhavala :- te aMbasenanA ziSya hato ane che. uparAMta 'ArAdhanA" kAvya be bhAgamAM racela che. tenA sura nAmanA brAhmaNano putra hato. dhavalana samaya dasamI La aMte eka mAlinImAM prAkRtamizra apabhraMzarUpa vAparyA che. A te eka sadIthI agAu khaseDI zakAya tema nathI. 122 saMdhi- kanakAmI - brAhmaNa, pachIthI digaMbara jana banyA. 11mI adhyAyavALA 18,000 lAkamAM 'harivaMzapurANu' 2 sadInA pUrvArdhamAM thayo hovAno saMbhava, teNe 'karaDracariu" che jemAM "mahAvIra', 'neminAtha tIrthaMkaronAM caritravarNana nAmanuM 10 saMdhinuM suMdara apabhraMza kAvya lakhyuM. uparAMta mahAbhAratanI kathA paNa che. vetAmbarAcArya mahezvarasUri - "saMjamamaMjarI' jemAM dhavalanuM nAma A kAvyanI dareka saMdhinI chellI kaDImAM 35 dohA-chaMda che te apabhraMzamAM ja che. tema ja graMtha prastAvanAmAM Ave che, temAM bIjA graMthakAro bAramI sadI ane temanI kRttione ullekha maLe che. jemake- dhIrasena, samatajuna (pramANu paranA eka graMthano kartA) abhayadevasUri - "jayatihuaNu" nAmanuM 33 gAthAnuM jainendra vyAkaraNane kartA - devanaMdi, naya paranA eka graMthano kA tharo kAvya khaMbhAtanA pArzvanAthanA stavanarUpe banAvyuM. nidhana vijAsUri, sulocanAcaritane kartA - mahasena, padmacaritano saM. 113panI AjubAju. kartA raviSeNa, harivaMza purANane kartA jinasena, jaDilamuni "sAdhAraNa" (siddhasenasUri) :- A kavie haribhadranI - vAMgacarita, dinakarasena - anaMgacarita, padmasena, sadhasena prAcIna "samarAIpya-kahA" ne AdhAre apabhraMzamAM 'vilAsa- amijArohamAne kartA, dhanadattanuM caMdraprabhAcarita, ghaNAM vaI- kahA " saM. 1123mAM racI. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #774 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 720 janaratnaciMtAmaNi pitAnuM nAma vA7i. mAtA ane temanI pAsethI dIkSA lIdhI. have to ene guru | devacaMdrajIH- AcAryazrI hemacaMdrajInA guru. saM.1160mAM thayo hato, pitA mAhezvarI ane mAtA jaina hatA. devacaMdrazAMtinAthacaritra 16 hajAra kanuM tathA 17 kaDavAnuM nAnuM surijI pharatAM pharatAM dhaMdhukA AvyA tyAre temanA eka sulAsAkhyAna apabhraMza kAvya lakhyAM. vyAkhyAnane aMte eka bALake saMsAranI asAratA vize je prazno karyA tethI A sUrijIe A bALaka aMge "nemIne dhAhila :- "paumasiricariu" kAvya saM. 1191nI pUchayuM. nemI, cAMgadevanA mAmA thatA hatA. potAnA bhANeja hAthamatamAM che. te ja pratamAM "aMjanAsuMdara" ane "janmA vize mAhitI ApatAM tene dIkSA ApavA devacaMdrasUrijIe bhiSeka" nAmanAM be apabhraMza kAvyAnAM kartA jaNAyA nathI. mAgI lIdhe. pitAnI anirachA chatAM mAmAnI rajAthI jinadattasUri - pitAnuM nAma vAchiga. mAtA bAhuDa. cAMgadeva paNa cAlI nIkaLyo. khaMbhAtamAM AvIne saM. 1550mAM janma, dhoLakAmAM saM. 11ramAM. saM. 1141mAM dharmade. temanI pAsethI dIkSA lIdhI. have temanuM nAma somacaMdra pAdhyAya pAsethI dIkSA meLavI semacaMdra nAma rAkhyuM. pADavAmAM AvyuM. tenI apratima zakti joIne gurue jainAcArya jinavalabhasUrinA dehAvasAna pachI e sthAna nAgAramAM saM. 1166mAM gaNadhara banAvyo, have semacaMdra para teo nakkI thayA. vAgaDa pradezamAM vihAra karatI veLAe, " hemacaMdrasUri' thayAM. pachI teo upadezArtha karavA lAgyA AcAryazrInI stutirUpe 47 kaDInuM carcarI kAvya racyuM. ane aneka prakAranA lokonA saMparkamAM AvyA. A kAvya 70 copAImAM 'upadezadharma rasAyanosa' che, AcArya hemacaMdrajIne. siddharAja sAthe sa". 1181mAM jemAM mukhyatve gurunA ane zrAvakonAM lakSaNa para bhAra mulAkAta bAda temano saMbaMdha ghaNe daDha banyo. mukAyA che. trIju 'kAlasvarUpakulaka" paNa upadezAtmaka siddharAje, rAjA bhojanA graMthabhaMDArane khyAlamAM rAkhIne kAya che - AcAryajIne ja prathama sAruM, svataMtra vyAkaraNa racavA bahuya leya kuMciyasira dIsahiM para rAga - desihiM vinaMtI karI. te mATe temanI sUcanA pramANe 5. utsAha sahu vilasahiM dvArA kAzamIrathI vyAkaraNe maMgAvAyA. A. hemacaMdrajIe paDhahiM guNaki saFI vakakhANa hipari paramatyu nidhu je vyAkaraNa taiyAra karyuM tenuM nAmAbhidhAna rAjAnAM nAmane | suna jANahi ! paNa yAda rAkhavAnA uddezathI "siddhahema zabdAnuzAsana " tiNi siNi te cAra rihitilau muahi beu rAkhyuM. temaNe saMskRta bhASAnI pratyeka zAkhAmAM graMtho lakhyAM umigiNa bau hatAM. temanA dvayAzrayamAM - pahelA 20 saLa saMskRtamAM ane tAha pamattala kivaIna @I je jaggaI sadadhajima suvaI che ATha prAkRtamAM che, temAM - caulukyone silasilAbaMdha paha:- muni jinadattasUrinI stutirUpe kaI pahe ItihAsa sacavAyela che. hAlanI aneka bhASAonA mULa ke jemAMthI nIkaLe che te apabhraMza bhASAnA mULa svarUpane paTTAvali lakhI. temAM "gaurjara apabhraMza' rithara ane niyama chaMdonuzAsana" ane " prAkRta vyAkaraNathI temaNe sAcavI badha thaIne vadhu arvAcIna tarapha jata jaNAya che. rAkhyuM. temanI apabhraMza kavitA dvArA emanI kavitvazaktino vAdidevasUri :- AcArya hemacaMdrajInA samakAlIna. paNa paricaya maLe che. temanA samayane ane pahelAMnAM pitAnA guru "municaMdra sUri'nI stutirUpe "gurUstavana" jainAcArye koI eka dhArmika - viSaya ke vyaktine dhyAnamAM saM. 1170nI AsapAsamAM lakhyuM. rAkhIne lekabhASAmAM lokabhAgya kAvyo racatAM hatAM, paraMtu lahamaNugaNI - saM. 1199mAM kumArapAlanA rAjyakALamAM, A. hemacaMdrajIe navI praNAlI apanAvI saddhara ane sAruM prAkRta bhASAmAM 'supAsanA caritra" lakhI vacce vacce aitihAsika kAvya to raju karyuM sAthe sAthe temAM saMskRta apabhraMzamAM paNa karatA mUkI. jemake - kAvyazAstranA niyama saMpUrNa sAcavI apabhraMza vibhAga paNa Apyo. A kAvyamAM vyAkaraNanAM asala udvAharaNa jahi upajaI jalAgu te nizriyaM ta DahaI sAcavI rAkhyAM che, temAMnAM apabhraMza vibhAgamAM te pUrvenAM pAphiMuM kulagiMhi DahaI navA DahaI graMthomAMthI pracalita lokasAhitya paNa pIrasyuM che, zaMgAra, jasu puNu kahuM su apauM jazu Dahau vIrarasa ane bodhapradhAna dohAo ApyAM che, to udAharaNemAM hANi kaI paratta jiNavara daha kahi. chaMdanAma paNa sAcavyAM che. AcArya hemacaMdra :- A graMthamAM 'kalikAlasarvajJa hemacaMdrAcArya jInA hamayugathI * gaurjara apabhraMza" AcArya zrI vize anyatra mAhitI ApavAmAM Avaze, tethI nI khIra vAmAM AvI, tathA nI bIjI bhUmikAno AraMbha thAya che. AcAryazrI e ravI ahIM TUMkamAM ja ulekha karela che. bhaviSyavANI karelI ke kumArapAla rAjA thaze. siddharAjane AcArya zrI hemacaMdrajInuM mULa nAma cAMgadeva hatuM. emane tenA pratye dveSa hato. kumArapAlanI saMkaTAvasthAmAM temaNe janma saM. 114 mAM dhaMdhukA mukAme moDhavaNika jJAtimAM khUba madada karI. kumArapAla rAjA thayA pachI jena dharmane Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #775 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagna tha svIkAra karyAM. ema kahevAya che ke teNe 21 pustakabhaDArajJAna kAza karAvyAM. 36000 zleAkeAnuM triSaSThi zalAkApuruSacaratra temanI pAse racAvI, tene seAnArUpAthI lakhAvI sAMbhaLyuM; uparAMta yAgazAstro lakhAvyAM. AcArya zrInAM graMthAnAM lakhavAvALA 700 lahiyA - lekhaka hatA. ' AcAryazrInA pradhAna graMthAmAM eka ja artha nAM aneka zabdovALA ' abhidhAna ciMtAmaNi' jevAkeza, nighaMTukeAza, dezInAmamALA jevA zabdakAza, anekA saMgraha, mammaTanA 'kAvya prakAza' jevA uttama alaMkAragraMtha 'kAvyAnuzAsana peAtAnA piMgaLagraMtha 'chaMdAnuzAsana,' saMskRta prAkRtamAM drAzrayakAvya, dhAtu - pArAyaNa, ahika ane pAralaukika jIvananI pavitratA samajAvatA graMtha 'yeAgazAstra,' pramANamImAMsA, triSaSTi zalAkApuruSacaritra, pariziSTa parva, zabdAnuzAsana vyAkaraNa vagerene gaNAvI zakAya. 'vItarAga stotra nAme sa'graha paNa racyA. kumArapAlacaritamAM, apabhraMzanAM kAvyasUtra samajAvavA mUkelI temanI racanAnA namUnA - " kAya kuDDalI niru asthira, jIvayaDau cala ehu, e jaNava bhavadAsaDA, asuhuu bhAvu aehu. (arthAtA-kAyAnI kuMDalI sAce ja asthira ( che ), jIvita cala-caMcala che ) e jANI bhava-saMsAranA doSa|azubha bhAva to ) peAtAnA agAunA samayanA je dAhA va. pracalita hatA te paNa temaNe apabhraMzanA udAharaNa tarIke mUkela cheH-- ,, " DhAlalA sAmaNu dhaNu cappA - vaNI, AI suvarNIreha kasavaTTai kriANu. [DhAlA-nAyaka tA zAmaLA che, dhaNa - priyA ke nAyikA vaNI che, jANe ke suvarNanI rekhA kaseATIpara lagAvI hAya tema.) vAyasu uDDAvantiae, pi udbhuiu sahasati, aSThA valayA mahihi gaya, addhA kudde tati " 66 ( kAgaDA uDAvatI ( strI ) e ekAeka piyu joyeA, tenAthI malAyAnA ardhabhAga mahi para paDatho na ardha taDa avAja karatA phUTatho. vikramanI teramI sadI yeAgacaMdramuni :- caiAgasAra ane paramAtmaprakAza. devasena AcArya :- danasAra, nayacakra, bhAvasaMgraha, ArAdhanAsAra, tattvasAra. devasenasUriH- dazamA zatakamAM thayelA AcArya devasenasUrine nAme " zrAvakAcAra" nAmanA graMtha caDelA che. kartAnI anizcitatA ane bhASAnAM lakSaNAne kAraNe ahI samAveza karelA che. mAIla dhavala H- devasena AcAya nA ziSya. temanA dohAne gAthAmAM pheravyA. haribhadrasUri - sa`skRta-prAkRtanA vidvAna. AcAya hemacadrajInA pAchalA samayamAM haiyAta. prAkRtamAM caMdraprabhasvAme carita lakhyu, sa. 1216mAM 'neminAha cariu' 8032 aAkavALuM apabhraMzakAvya kumArapAlanA samayamAM lakhyuM. ratnaprabhasUri:- saM. 1238mAM siddharAja samakAlIna vAdidevasUrinA ziSya ratnaprabhasUri (ratnAvatArikAnA kartA ) e upadezamAlA para doghaTTIvRtti racI che, temAM keTalAka apabhraMza bhAga mUkayo che. ratnaprabha :- 13mA zatakamAM dharmasUrinAM ziSyaratnasUri thayA, jemane ratnasi'hasUri nAme paNa keTalAka eLakhe che, paNa sI.DI. dalAle gurunu' nAma dharma prabhu ane ziSyanuM nAma ratnaprabha jaNAvyuM. mAhanalAla desAInAM mata pramANe te ja ceAgya lAge che. ratnaprabhe aMtaraga sadhi"mAM bhavya ane abhavyanA savAdarUpe tathA mAhasenA tathA jinasenAnA ca'paka-yuddhanuM Alekhana karyuM" che. peAtAnAM gurunA guNagAnanA 37 kula apabhraMzamAM ramyA heAvAnuM surata gu. sA. pariSadnA ahevAlamAM jaNAvAyuM hatuM. ( jo ke ke. kA. zAstrIjIe ' ApaNAM kavie 'mAM khaMDa-1, peja 95 para baMnenA eka sAthe ja samAveza karyAM che. ) jayama galasUri :- vAdidevasUrinA ziSya rAmacaMdrasUri ziSya jayama galasUri che. temaNe mahAvIra janmAbhiSeka 18 kaDI TUMkamAM lakhyA. chaMda marahaTTAmAM AkarSIka kAvyapaddhati cAraNI sAhityanI yAda apAve che -- " tA raDa ra,i zaga Dhalakriya, phuTria tuTTiya DhAla trATaka traTakki raNa raNa,i raNaNia guNimAla ! ...tA kAyara ka"piya, kAmiNi jhai ya, ddei AbharaNu N i aa" sa. 1319mAM cAcigadevanA lekhanI saMskRta prazasti paNa 721 varadatta H- varasAmi cariu (vAsvAmi carita ) nAnuM, me. sadhi - 21 kaDavAnu che. Ama, 'siddhahema'nA apabhraMza vibhAga te vakhatanI bhASAne samajavA khUba upayogI che. tethI AcArya zrI * apabhraMza bhAlAnA pANini' kahevAmA Ave che te caiAgya ja che. DaoN. piTarasane Azcarya mugdha banIne temane 'jJAnanA mahAsAgara ' e vizeSaNa ApyuM che. kha khara, gujarAtane bhASA ane bhASAzuddhanu sau paheluM jJAna ApanAra AtemaNe racI hatI. AcArya zrI AkhAye bhAratanA eka ajoDa sAhi-yAcAya gaNAya. saM. 1229mAM 84 varSa anazanathI temaNe prANatyAga karyAM. je 91 AcAya. sAmaprabhaH- saMskRta-prAkRta-apabhraMzanA A vidvAna kavi mULa pAravADa viNaka hatA. sa'. 1241mAM kumArapAlapratiSThAdha ardha aitihAsika ane prAkRtakAvya racyuM Page #776 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 722 jainanaciMtAmaNi che, temAMthI ghaNuM apabhraMza prApta thAya che je "prAcIna chaMdovidhya sAcavIne lakhyAM che. gajarAtI' jANavA upayogI bane che. A uparAMta prAkRtamAM uta kRtama mera raMga - "prabaMdhaciMtAmaNi (saM.1361) nA racayitA sumatinAtha carita", sUktimuktAvalI ane "siMdura-prakara, 3 - merataMgane apabhraMza kationAM saMgrAhaka tarIke laI zakAya. ( zAmazataka' - saMskRtamAM) e traNa kAvya graMthA ramyA. temAM pracalita sAhitya-laukika ane graMthasthamAMthI lIdhelA mahAkavi amarakIrti :- caulakarNa ( kAnha? godharAnA duhAo bhASA ane sAhityanI rIte upayogI che. jemakekaNuM selaMkI 2) rAjAnA vakhatamAM eTale vi. saMvata 13 maMju bhaNuI muNAlavaI juvvANu gayau najhari 14 nA zatakamAM vidyamAna kavi-vi.saM. 1247-1247. jaI sakkara sayakhaDa thiya toI samIMThI cUri che (paraMtu 1274 joIe)mAM "chakambuvae" nAmane 14 saMdhimAM, aDhI hajAra gAthAna, gRhasthanAM SaTakarmonAM upadeza (chAyA -muja bhaNe mRNAlavatIne, jobanagayuM najhare che saMbaMdhI graMtha godharAmAM eka mAsanA samayagALAmAM ra. je sAkara zatakhaMDa thaI, teya te mIThI cUra.) kavi nAgara brAhmaNa hatA paNa di. jainadharmathI dIkSita thayA. 'navajala bharIyA maggaDA gayaNa dhaDukakaI mehula graMthanI chevaTanI prazastimAM potAnI ATha kRtionAM nAma Ithantari jaI AvisiI taka jANIsiI nehA ApyAM che. 1. neminAtha caritra. 2. mahAvIra caritra. 3. (chAyA- navajala bhariyA mAragaDA, gagana dhaDUke meha ! yazodhara caritra (paddhaDiyAbaMdha). 4. dharmacarita Tippana 5. A aMtare jo Avaze to jANIza (huM) neha che subhASita ratnanidhi. 6. cUDAmaNi (dharmopadeza). 7. dhyAnapadeza (dhyAnazikSA). 8. chakamuvaea (SaTkarma praveza) anya kavio - cheka soLamI sadI sudhI sAhityakIya uparAMta, saMskRta-prAkRta kAvyo. apabhraMzavALI nAnI moTI aneka kRtio maLe che. jemake 14muM zatakamAM jinasUrinI "aMtaraMgasaMdhi, "15mAM jayadevagaNi - zivadevasUrinA ziSya. samaya cakAsa zatakamAM - zayazekharasUri ziSya- zIlasaMdhi, hemasAra - nathI. 10 kaDavAnA 62 kaDInA "bhAvanA saMdhiprakaraNa" upadezasaMdhi, vizALarAjasUri - tapasaMdhi, ratnamaMdira gaNinI nAmanA temanA kAvyanA saMpAdakazrI madhusudana modInA jaNAvyA saMskRta upadeza taraMgiNImAM apabhraMza 25 padyo ApelAM che. pramANe te kavi 13-14mI sadInA hovAnuM jaNAya che. siMhasena (raI dhu) :- mahesaracariya, dahalakhANa jayamAla, bhASAnI dRSTie mahatvanuM kAvya. zrIpALacarita, sammataguNanihANa ane jayamitrahala seNiya jina prabhasUri - moTA bhAganI kRtio zatruMjaya upara cariya racyuM jyAre yazakItie saM.1521nI lagabhaga rahIne racanAra jinaprabhasUrie "madanarekhA " (saM.1297) "caMdapahacariya" yuM. uparAMta apabhraMzamAM ghaNI badhI nAnI kRtio racI gayA che, A sivAya aneka kRtio hajI aprasiddha rahI che. jemake - prAcIna gujarAtIne prAraMbha : vikramanI 13mI jJAnaprakAza kulaka, caturvidha bhAvanA kulaka, mahilacaritra jIvAnuzAstisaMdhi, nemInAtha rAsa, yugAdi jinacarita sadI ane jene kavio kulaka, bhaviyacariu, bhavayakuDaMba cari7, sarvatyaparipATI gujarAtIne jUnAmAM jana jainadhArmika kathAkAvyono svAdhyAya, subhASitakulaka, zrAvakavidhi prakaraNa, dhammAzmi prakAra eTale rAsa-rAsau-rAse che, je apabhraMza mahAkAvyanA vicArakulaka, saMvata 1316mAM vaIrasvAmicariu, neminAtha - anusaraNa saduza che. jaina AkhyAna jevA jaina rAsAo janmAbhiSeka, munisuvrata svAmi stotra, chapana dizAkumArI dharmakathAmaya hoya che. janmAbhiSeka, jinastuti. A aDhAra kRtio te jinaprabhasUrinI che ja. gujarAtamAM cAlukyone sthAne vAghelAe satA para AvyA. I. sa. 1150thI1200nA gALA daramiyAna uparAMta nIcenI kRtio paNa temanI havAne saMbhava che. lavaNuprasAda, vIradhavala ane vizaLadeva jevA mahArathIo jemAM-SapaMcAzadikumArikA stavana, mahAvIracaritra, mAtra rAjyavyavasthA sAthe ja nahIM paNa sAhitya ane kalAnA ja bacaritra (saM.1299), maharAja vijayakti, jinakalyANaka, AzrayadAtA tarIke agragaNya hatA. vastupALa-tejapALa e sukozalacaritra, ji-stuti, cAcarIstuti, gurustuti... be jaina amAtyAe paNa gujarAtanA sAhitya saMskArane sAruM kavinI kRtio chaMda ane bhASAnI dRSTie upayogI che. piSaNa ApyuM hatuM. jinaprabhasUri ziSyaH- nAma maLatuM nathI. saM.1328mAM hemacaMdrAcAryajInA apabhraMza duhA pachI maLatuM gujarAtI * namadAdarI kathA" 71 kaDInuM nAnuM kAvya ane saM'.1358mAM sAhitya e rAsa-rAsA sAhitya che. [ gurjara apabhraMzanI bIjA kAvya " gAma svAmicaritra" " gaurjara apabhraMza'mAM prathama rAsakRti 11mI sadImAM muslima kavi ara Jain Education Intemational Page #777 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha. 723 rahemAna dvArA "saMdezarAsaka' rUpe prApta thAya che - jene mAna thAya che ke uparane buddhirAsa ne A rAsa eka ja haze ! samaya anizcita che. te pachI] I.sa. 1169 vAsenasUri - Asiga Asaga - ajJAta kavi. phakta upadeza ane kRta "bharatezvara bAhubalighera maLe che je sAva sAmAnya che, rAsa nathI ane ghora che. 48 kaDInI nAnI rAsa * jaina tIrthonA mahimAthI bharelA saM. 1257nA "jIvadayAracanAmAM, cAra khaMDamAM vaheMcIne copAI, doharA, rALAno rAsa" uparAMta caMdanabAlAnA jIvananA prasaMgenuM varNana upayoga karIne temAM RSabhadevanA be putro bharata-bAhubali karatA nAnakaDA 35 kaDInA "caMdanabAlArAsa"nI racanA vaccenA saMgharSanI kathA varNavAyelI che. paraMtu gujarAtI karI hatI. "jIvadayArAsa', kavie potAnA mosALa bhASAmAM racAyela sAhityamAM prathama nAma Ave che jhAlora jaIne tyAMnAM sahajigapuranA pAWjinendranA jaina kavi zAlibhadrasUrinuM, ke jeo rojagacha - vAsena maMdiramAM racyo hato. sUrinA paTTadhara hatA, temaNe vi. sa. 124 phAgaNa dharma ke dharmasUri -- temaNe saM 1266mAM jaMbusvAmi mAsa - I. sa. 1185mAM "bharatezvara-bAhubali rAsa" carita ke jaMbusAmirAsa (jaMbusAmicariya) pAMca ivaNimAM lakhyo. temAM paNa RSabhadevanA putra bharatezvara ane bAhubali pracalita roLA chaMda dvArA sAdI sIdhI rIte ApyuM che. vacce yuddhanuM vistRta ane ramyatAbharyuM varNana 15 khaMDa- jaMbusvAmInA pUrvabhava (zivakumAra ) ane te vakhatanI ThavaNa'mAM che. pATavIkuMvara bharata cakravatI thavA mAge che, tapasiddhino mahimA gAya che. uparAMta bIjA bhavamAM brahmacarya bAkInA 98 bhAI e tenuM Adhipatya svIkAre che. phakta vratadhArI jaMbusavAmI ne ATha patnIe, mAtApitA tathA eka bAhubali paDakAra pheMke che, baMne vacce yuddha thatAM gharamAM corI karavA AvelA 500 coro paNa jaMbusvAmI bAhubali jIte che, moTAbhAI pratye aviveka AcarIne sAthe dIkSA le che. jo ke mahendrasiMha suri be thaI gayA che. harAvyAne pazcAttApa thatA dIkSA le che. bAhubalinA temAnAM eka aMcalagarachamAM dharmasUrinA ziSya ane pAtrAlekhana, vIrarasanI jamAvaTamAM kavine saphaLatA varI che, siMha prabhasUrinA guru thaI gayA che. temaNe saM. 1294mAM rAsano prAraMbha : zatapadikA" nAmano graMtha ratho hato. janma saM. 1228, "risaha jisarAya paNa mevI, sarasati sAmiNi mani dIkSA 1237, AcAryapada 1263mAM ane kAladharma samarevI, 1309mAM.. bIjA mahendrasUri hamAcAryanA ziSya saM. namavi niraMtara gurucaraNa, 1214mAM thayA. temaNe hemacaMdrakRta anekArtha saMgraha upara bharaha nariMdaha, taNauM carito. je jaga vasuhIMDaI vadI, keravAkara kaumudI nAmanI TIkA racI hatI. I. sa. 1185. bAra varasa bahu baMdhavaDuM. cAretano AraMbhahavuM hiva e bhaNasa rAsaha Idihi, te jamaNahara maNa jiNa ja uvasaI paya navi guru calaNa navI, aNadiI bhAviI bhavIyaNa sAMbhaLauM, jaMbUsAmihi taNuu cariya bhavaki nisuNevI..." jaMbudIvi vijhA ura nayaro, dhaNakaNa kaMcaNa rayaNihi -. as aMte - pavaro, mahiMdasUri gurusIsa dhamma bhaNaI he dhAne Uha, avara pavara kiri amarapura ciMta u rAti divasi je sidadhA he mAhIyA ha, bAraha barasa saohiM kavitu nAnuM chAsaTha I. rAha e gachasigAra vayarase sUri pATadhara selaha vijajAevi dariya pAsau sayalasaMgha " guNagaNaha e taNa bhaMDArU, zAlibhadra su re jANIe. pAhaNa ke pAhiNaputa :- racita "Abusa "mAM kIdhau eha tINa caritu, bharaha navesara rAsu diI Abu paranA neminAthanA sthAnakane ItihAsa 55 ka , mAM je paDhaIe vasaha visehi (vadIta), so nArU nitu che. vastupALa-tejapALe temAM bhajavelA bhAganI mAhitI che. navanihi lahaIe. saMvana e bAra ekatAli, phAgaNa paMcAI eka kI e.. | vijayasenasUri - mahAmAya vastupAlanA dharmAcArya hatA, temaNe Abu para vastupAla-tejapAla rAvalI neminAthanI zAlibhadrasUrine bIje rAsa "buddhirAsa" nAno, pratiSThA saM. 1287 phAgaNavadi trIjane ravivAre karI hatI. kavitAnI daSTie ghaNo sAmAnya che. pUrvanA jinadattasUranI sidhdharAja jayasiMhanA daMDanAyaka tarIke soraThamAM mUkAyelA apabhraMzakRti "upadeza rasAyana" ne maLatuM Ave che. sajajana maMtrIe giranAra parvata para lAkaDAnA sthAne "buddhirAsa mAM jenA mATe sAmAnya vyavahAra - zikhAmaNa, paththaranAM maMdira baMdhAvyAM tenuM Alekhana revaMtagiri jAsa" AcArabodha vagare che. trIje rAsa hitazikSA prabuddharAsa" (I. sa. 1231)mAM kareluM che. giranAra para vastupAlalakhyo hovAnuM kahevAya che, je maLato nathI tethI evuM anu- tejapAle racelAM jinamaMdironI kathAnuM varNana sArthaka, zAlibha che sAmAnya che, maLane Ave che. paththaranA maMdirAba Jain Education Intemational Page #778 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 424 jenaranaciMtAmaNi che AnuM 19 jatA hatA emAM dhIme te ane te alaMkArika che. prakRti, pupo ane giranAra ArohaNano kAvya che, jemAM rAjimatI adhikamAsamAM neminAthano mahimA camatkRtibharyo che. A rAsane 4 kaDavAM che. Iti- saMga pAmIne dIkSA le che. zrAvaNa-bhAdaravAnI virahAvasthAnuM hAsane lagatI keTalIka upayogI mAhitI uparAMta kavi citra ApatI paMktio:giranAramAMnI vanaspatinI vigata Ape che, te varNasagAInI zrAvaNisaravaNa karyA mehe gajajaI virahirijhijajaI deha. rASTae jovA jevI che. jemake - vijAjhabakaI rakhasi jeva nemihi vigusahi sahiyaI kema? aguNa aMjaNa aMbilIya aMbADa aMkulu! bhAdravi bhariyA sara piphavisakaruNa roI rAjadeva, uMbara aMbara AmalIya agaru asoya ahalu. 15 hA ekalaDI maI niradhAra kima uvekhasi karuNAsAra. karavaTa karapaTa karaNatara karavaMdI karavIra ! A uparAMta vinayacaMdrajIe 'uvaesamAlAkahAya - kaDA kaDAha karyAba kaDa karaba kala kaMpAra, 16 chapaya" ( upadezamAlA - kathAnaka - SaTrapada )mAM 81 chApAM veyala vaMjala baula vaDo veDasa varaNa viNa ! ApyA che, jene viSaya jenadharma upadeza che. vAsanI vIriNi viraha vasiyAli vaNavaMga. 17 ajJAtakavi e, 1199 kaDImAM 7 prakAranAM jainadharmakAryonuM sImi siMbali sirasami siMdhuvAri sirakhaMDa! pUjA va. nuM varNana 'saptakSetrirAsumAM karyuM che. prAcIna sarala sAra sAhAra sama sAgu sigu siNudaMDa, 18 samayamAM rAsa kaI rIte ramatA te aMge temAMthI vizeSa mAhitI pallavakula phalulasiya rehaI tAti vaNarAI! maLe che. rAsomAM dhIme dhIme geyatAne kAraNe DhALa vadhatA tahi ujajalatali dhammayata ulaTa aMgi na mAI. 19 jatA hatA tema A rAsa parathI jaNAya che. AdigujarAtI kavitAno vikAsa tapAsavA te upayogI savi arihaMta namevI siddha sUri uvajhAya, kRti che. panara karmabhUmi sAhU tIha paNamiya pAya..." dohaNa - I. sa. 1169thI 1434 sudhInA prAgUnarasiMhayuga mukhyatve jaina rAsa yuga che. I. sa. 1244nA bhAvikoe saMsAra sarovarane pAra karavA mATe jine arasAmAM dohaNa dvArA 34 kaDImAM gajasukumAlanuM TUMkuM kahelAM sAta kSetromAM dhama vAvavA joIe ema kavi kahe che. caritra "gajasukumAla rAsa" tarIke nirUpAyeluM che. temAM saMgrAmasiMhanA "zAlibhadracaritra" rAsamAM pUrvajanmane devakInI irachA pramANe prApta kumAra gajasukumAla, neminAtha dhananA govALa zAlibhadrarUpe pratA dhannA govALa zAlibhadrarUpe dhanADhaya zeThane tyAM avatarI pAse dIkSA le che ema darzAvyuM che. rAjAne paNa potAnI saMpattithI AMjI de che, batrIsa kanyAsamatigaNiH- racita "neminAtharAsa"mAM 23mA tIrthaMkara ene eka sAthe paraNe che paNa aMte virakta bane che. te neminAthanuM caritra varNavAyeluM che. kALanA lagnarivAja ane bhejananuM madhura citra che, maMgaLapherA ane rANInA rusaNAnA gIta rUcira che. vikramanI caudamI sadI prajJAtilakasUrie "kachUkI rAsa" I. saM. 1307 (saM. manizrI jinavijayajInA mAnavA pramANe ratnasiMha- 1363) karaMTAmAM rI, jemAM Abu taLeTImAM AvelA sari, tapagarachamAM thayelA sidhAMtika zrI municaMdra sUrinA jainatIrtho kabrulI gAmane mahimA tathA sUriparaMparA ApI ziSya hatA ne vikamanI teramI sadImAM vidyamAna hatA. che, je ke zrI ke. kA. zAstrI te A rAsane koI anAtatemaNe TIkAsahita pudagalaSatrizikA", "nigodaSatrizikA' kavine mAne che. racI. temanA ziSya vinayacaMdra neminAtha catuSpAdikA Adi- 40 TUMkanuM kAvya racyuM che, joke rasthAnI sAlanI mAhitI gaNavaI je jima durI vihaMDaNu, zelanivAraNu nathI. pratamAM lakhyAnI sAla 1366nI che eTale te pahelAMnI A racanA hovA joIe. bhASAnA sAhityaka svarUpane tihuyaNa maMDaNa; paNamavi sAmIla pAsa jiyu....... jANavA upagI A kRtimAM, rAjematI vAgdatta pati neminAthanA virahathI kevI duHkhI banI hatI tenuM varNana analakuMDa saMbhama paramAra rAja karaItahiM che savicAra, ApeluM che. A kAvya prakAra bAramAsI che, kAraNa ke Abu girivarU tahiM paro." tamAM varSanA bAra mAsanA tucakra sAthe virahiNI nAyikAnuM akhadevasUri - nAge'draga7nA pAsaDasUrinA ziSya hatA. dazAvaNana Ave che. jena bAramAsI kAvyomAM vinayacaMdra temanI I. sa. 1315 (saM. 1371 ) nA ' samarArA' - sarinI gaNanApAtra kRti hovA uparAMta te prathama bAramAsI samarasiMha rAsana nAyaka samarasiMha maMtrI osavALa hatuM lAvavo joIe. A mATe jine saMgrAmasika kumAla, neminAtha Jain Education Intemational Page #779 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 725 ane tenA para alapakhAnanI maherabAnI hatI. teNe saMgha semamUrti - saM. 1331 pachI 'jinezvarasUri dIkSA kADhayo hato. A saMghapati samarA-samarasiMhe paNa keTalAMka vivAha varNanA rAsa" nAmanuM 33 TUMkanuM prAcIna kAvya ratavana banAvyAM hatAM. "samarArAsu"mAM paNa pATaNanA saMghapati lakhyuM che te vakhatanI bhASAnuM pratinidhitva temAM jaI vaNika samarasiMhe joDela saMghanI yAtrAnuM varNana karyuM che. zakAya che. vivAhanAM aMte - tene muslima rAjyamAM mAna-mobho, devAlane karelo "eha vIvAla je paDhahiM je diyahi pelAliya raMgabhari, uddhAra, jaina tIrtho vagerenA varNana uparAMta e vakhatanAM tAha jisesarasUri supasanuM Ima bhaNaI bhaviya gaNi." gujarAtanAM itihAsa-bhUgoLa ane jaina samAjano temAMthI jagaDu - jinezvarasUrinA ziSya jagaDue saM0 1331 paricaya sAMpaDe che. samarasiMhe saM. 1371 mAM zatrujayapara pachI 64 kaDInI saLaMga "samyakatvamAI caupaI" lakhI temAM RSabhadevanI mUrti pratiSThita karAvI. samarArA paNa te ja AstikanAM lakSaNa ApelAM che, jeno prAraMbha - varSamAM racAyo hato. temAM "ThIka ThIka kavitA, upayogI "bhale bhaNavuM mAI dhuri jeI dhammaI mUlajI samakti hoI, aiti. mAhitI, bhinna prakAranA dezI DhALa ane thoDI samakita vigu je kriyA kareI, tAtaI lAhi nIrU ghAleI." gujarAtanI bhUgoLa maLI Ave che." padya - A kavi kadAca jinapadmasUri paNa hoI zake. savaMchIra Ikahattara thApio risaha jiNiMdo, rasarSa jaNA caudamA sikAnA A kavie, "sAlibhadra kakaka" ane 57 caitravadi sAtami pahata ghare naMdaoe jA ravi caMdo.. - TUMkanI 'duhAmAtRkA" lakhyAM che. "kakaka" e naitika bAyaehu sAsu jo paDhaI guNaI nAriu jiNa hari deI, kAvya che. mAtRkAne kakka | kakake e varNAkSaro paranAM bodhazravaNa suNaI se baDaIe tIrathae tIrathajAva phaluliI." kAvyo che. mAtRkA eTale bArAkhaDI, mAtRkA "a"thI zarU maMDalikaH-1360nI AsapAsa racAyelA pethaDarAsamAM karIne, te kakko 'ka'thI zarU karIne moTe bhAge eka vaNe saMDera-pATaNanA paravADavaMzanA pethaDazAhe karAvelI saMghayAtrA eka kaDIne dhama-nIti-bAdha ApatuM upadeza kAvya hoya che. tathA sukRtyAnuM varNana che. jinamaMdiramAM paNa rAsa ramAtA : sela/- temaNe vikramanA 14mAM sikAnuM lAgatuM teno ullekha maLe che. saMghayAtrAe nIkaLe che te pahelAM geya prakAranuM kAvya "carcarikA" lakhyuM. tene prAraMbha - , gAmamAM thatAM utsavanuM varNana kavi Ape che : jiNa cauvAsa name viSNu sarasaIpaya paNa mevi, devAlaI bAlIya, nayaNi visAliya, ArAhauM guru apaNuu avicalu bhAvu dharavi, dvitIya tAlI 2gi phiraMtI harisa bhare ! kara joDi u selagu bhaNuI jIviu saphalu karelu, tahiM nIcaI khelA, bayuktavelA ahi avadhAraha rdhAmiyau cari hauM esu..." bAlA bhelA lau DArasi 2maI..." ajJAtakavi:- nI saM. 1350ne tADapatramAM "mAtRkAca"kAvya karatAM tenI upayogitA itihAsa, bhUgoLa ane upaI"nI pUrve 61 kaDInA "saMgamAtRkA " nAmaka kuti kAvyabaMdhanI daSTie khAsa che." navA chaMdamAM savaiyAne ahIM gujarAtI bhASAmAM sau prathama upayoga thayo che. dharmakuzalajI - jinacaMdrasUrinA ziSya hatA, temaNe 38 vikramanI paMdaramI sadI kaDInA "jina kuzalasUri paTTAbhiSeka rAsa"mAM caMdragacchanA zAlibhadrasUriHhiMdudharmanA paurANika kathAnaka aMgenA zrI jinakuzalasUrine AcAryapade sthApyA tene samAraMbha jaina kavioe je rAsa ramyA che emAM prathama che vi. sa. 1410 prasaMganuM varNana kareluM che. ne zAlibhadrasUrino 15 ThavaNine "paMcapaMDa rAsa'. tenI | sarvAnaMdasUri :- paMdaramAM sakAmAM thayA hovAno saMbhava 300 kaDImAM mahAbhAratanI kathA savistAra ApI, temAM che. temaNe 135 kaDImAM maMgalalaza nAmanA rAjakumAranI jainadharmanAM prasaMgone umero karyo che. jemake pAMDavo nemipremalagnakathA "maMgala kalaza carita' (maMgala kalasa copAI)mAM jinezvaranuM nirvANa sAMbhaLI, zatrujya tIrthamAM AvI siddhikathela che. A sivAya eka sarvAnaMdasUrie saM. 1302mAM pAme che. kavitA, kAvyabaMdha ane bhASAnI dRSTie te caMdraprabhacaritra celuM che. bIjA sarvAnaMdasUrie jagar3acarita upayogI che. racyuM che. | vinayaprabha [ vijayaprabha ? udayavata?] - temaNe I.sa. AcArya jinapaddhasUri :-- I.sa. 1326-44 daramiyAna 1346mAM saM. 1412mAM khaMbhAtamAM 'gauttamasvAmIne thaI gayA. temaNe "zrI radhUlibhadrAga" racyo, je temanI rAsa" banAvyo, jemAM temaNe mahAvIrasvAmInA siddha alaMkArayukta bhASAthI jANItuM che. phAgu paddhatinAM atyAra tejasvI ziSya gautamasvAmInuM caritra, AkarSaka upamAvAle sudhImAM maLelA kAvyomAM te jUnAmAM jUnuM gaNAya che. ApIne karyuM che - Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #780 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 726 bhAsA - tava caDie ghaNumANu gaje, iMdrabhUI bhUdeva tA, huMkArAkira sa carasa, kavasu jiNavara deva tA. caiAjana bhUmi samA araNa, pekhe prathamAra bhatA; hiisa dekhe vividha vadhu, AvatI sura-ra'bhatA. rAjazekharasUri :- zrItilakasUrinA ziSya hatA. temaNe ' neminAtha phAga ' [vi.sa'. 1405, Azare I.sa. 1349] racce. tee saskRta - prAkRtanA samartha vidvAna hatA. A dhArmika phANumAM naminAthanI pravajyAnuM kathAnaka Ave che. jemanA cittamAM vairAgya hatA evA neminAthane zrIkRSNanI rANIe vasaMtalIlA ramADI rAjula - rAjimatI sAthe lagna karavAnI samajaNa pADe che. lagna karavA AvelA neminAthe, jAnaiyAonA bhAjanakAje vADAmAM bAMdhelA pazue jotAM ahesAnI sphUraNA thatAM gherAgya lIdhA, Ucata parvata para tapa karI kevaLajJAna meLavyuM. ravAnukArI varacanA, kathAnI rasikatA ane kavinuM ka maMjula paDhAvalivALuM bhASAprabhutva vakhANavA lAyaka che. rAjazekharasUrie ' neminAtha phAga' uparAMta saMskRtamAM 'caturvi"zati prama`dha ' ke ' prama'dhakoSa 'I. sa. 1349 ane zrIdharacita 'nyAyakalI' para patrikA racelI che. A uparAMta vinaMda kathAsaMgraha ke nAmanA TUMkI rasaprada ane A kathAnA samaha vastro che. neminAtha phAga'ne! adi siddha hiM sarva vaccazyi te tisthaya namevI, phAgu dhi ne meM jiSNu guNugAesau" kevI ..' paha ata 'rAjala visa" siddhi gaya sAde thuNI jaI, malahADi' rAyasiMhara sUri kau phAgu ramI jaI ...' merunaMdana :- teo uparanA ja samayagALAnA kavi hatA. jinadayasUrinA ziSya hatA ane gurunA pATaNamAM avasAna vakhate temanA para 'jinAdayasUri vivAhalauM '- sa'1432, I.sa. 1376mAM racyuM, je caudamA saikAnI bhASAnA abhyAsa mATe tathA kAvyama'dhanI dRSTie agatyanuM gaNAya che. A uparAMta 32 kaDInuM * ajita zAMti stavana ' racyuM. vivAhalu 'jainakAvyaprakAra che. 'vivAhalu ' eTale lagna ke vivAha, je A kAvyaprakAranA viSaya che paNa te zRMgArika vivAha nahI; paraM tu varAgyanA A kAvya rUpakAtmaka hoya che. ; sAmamUrti e Isa. 1189mAM sau prathama * jinezvarasUri vivAhalu ' racyA. vivAhalumAM chaMda, dohA, jhUlaNA vagere upayAgamAM levAya che. * zrI jineAyasUri vivAhalau" Adi : jainaratnaciMtAmaNi sayalamaNu vaMchiye kAmaku bhAvama pAsapayakamalu paNamevi bhati, suguru jiSNuudaya sUri risu vIvAhalau sahiya UmAhalau muccha citti. ehu siri jiSNu udayasUri niya sAmigrA kahiu maI cariu aI ma'dabuddhi, ahaMsA dikakhuguru deu supasannau *saNu nANu cArita sukhri eha gururAya vIvAhalau je paDhaI je guNaI je suNuMti, ubhaya lAge vitta lahaI maNava chiya ate merUna dana Ni Ima bhaNuti. ajita - zAMti stavana, Adi :- ma'gala kamalA kaMda e, sutra sAgara pUnama caMdue, jagaguru ajita jiSNuda e, zAMtisara nayaNAna dae. bihuM jinavara praNamaivae, bihu'guNugAisa sakhevae, puNyabhaDAra bharesa e mAnavabhava saphala karejhue. aMte-Ima bhagatihi bheAlima taNI e, siAra ayi sAta jaNa hyuja bhaNIe, sarNAibahu' jiSNu pAtrae, zrI perUnadaNu uvajhAyae. jayazekhara :- kavana I. sa. 1980 - 1406nI AjubAjI. temanI sadInA uttama kavi. nee mahendraprabhasUrinA ziSya hatA. temaNe sa'. 1436mAM 12000 aAkanA prAkRtamAM mahAnagraMtha 'upadezaca'tAmaNi ? racyA tenA bhAvAnuvAdarUpe sa'. 1462mAM khaMbhAtamAM ' praoAdha ciMtAmaNi' ( tribhuvanadvIpaka - prabaMdha ke parama sapramAdha' ) prazna'dha gye. saMskRtamAM smila mahAkAvya lakhyuM, tyArakhAda 'jainakumAra sabhava ' lakhyuM, uparAMta vi sa'. 1460nI AsapAsa 9 kaDInI racanA AbutInA stavanarUpe 'arbudAcalavInatI ' uparAMta nAnA graMthA - zatruMjaya, giranAra, mahAvIrAveja e traNlR para sauMskRta khatrIza zlAkanI trazakA, AtmaoAdha, kulaka ( prAkRta ), dharma sarvasva ( udhna ) racela che, jayAre potAnA graMtha upadezacaMtAmaNi' para avara ane upadezamAlA tathA puSpamAlA para avAra ( nAnITIkA ) kriyAgupta-stAtra, 114 doharAnu 'neminAtha phAgu' racela che, je zra Rtu kAvya gaNI zakAya. narAsaMha mahetA, bhAlaNa, mIrAMbAI vagere katAM temanAM uparokta prabaMdhamAM jUnI gujarAtInuM svarUpa vadhu spaSTa mAluma paDe che. temanA samayamAM 'prabodha ciMtAmaNu ' sarva zreSTha gaNAya che temAM jUnI gujarAtI che ane duhA, dhrapada, ekatAlI, cApaI, vastu, sarasvatI dhaula, chapaya, gUjarI vagere aneka chaMdo vaparAyAM che. Page #781 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAva saMgrahagraMtha 727 tribhuvanadIpaka prabaMdha (paramahaMsa prabaMdha) harasevaka:- kukaDI gAmamAM comAsuM gALyuM te daramiyAna rAga dhanyAsI saM. 1413mAM "mayaNarehAne rAsa" 188 kaDImAM , Adi jemAM rAjasthAnI - mAravADI ghaNA zabdo - pratyayo Ave che. jo ke tenI bhASA saM. 1413 jeTalI jUnI lAgatI nathI. pahiluM paramesara namI, avigatu avicala citi, Adisamarisa samarasi jhIlatI, haMsAsaNi sarasatti. mAnasa sari ja nirmalaI, karaI kastUhalu haMsu, dohA tAM sarasati raMgi rahaI, jesI jANuI haMsu. juA mAMsa dAru taNI, kare vezyAzuM joSa pANi pAhaNi sAmaNI, mana sarasati saMbhAri, jIva hiMsA corI kare, paranArIne doSa. dIsaI saNu dUaMgamI, bhIDe bhUaNu Ari. DhAla-anAthInI virAgI dezImAM. semasuMdarasUri :- gujarAtI sAhityamAM gadya-padya ema vyasana sAtamuM paranArInuM, pratyakSa pApa dIkhAyuM. ubhaya prakAranI sAhitya pravRti karanArAomAM agrasthAne rAvaNa padametara maNiratha rAjA, tInuM rAja gamayuM. gaNAya tevA hatA. tapAgacchanI pacAsamAM paTTadhara hatA. temano janma saM. 1430, dIkSA 1437, vAcaka pada 1450, jinadayasUri :- kharataragacchanA hatA. janma pAlapuramAM. sUripada 1457 tathA kAladharma 1499mAM. temaNe saMskRtamAM rudrapAla dhAraladevIne tyAM saM. 1375mAM. mULa nAma samara. bhASyatrayacUrNi, kalyANakastava, ratnakeza, navastI va. ane saM. 1382mAM kuMvArA rahIne jinakuzalasUri pAsethI dIkSA gujarAtImAM gadyamAM upadezamAlA bAlAvabodha (saM. 1485) meLavI. semaprabha nAma pADayuM. saM. 1406mAM jesalamIramAM tathA cagazAstra - SaDAvazyaka - ArAdhanA - patAkA -- navatavi vAcanAcAryanI padavI, saM. 1415mAM taraNuprabhasarie SaSThIzataka e cha para bAlAvabodha karyA che. yogazAstra - caturtha- khaMbhAtamAM temane sUripadavI ApIne jinadayasUri nAma prakAzano bAlAvabodha racanAra munisuMdara sUri temanA ziSya ApIne jinakuzaLasUrinI pATe sthApyA. svargastha saM. hatA. temanuM caritra "samasaubhAgyakAvya'mAM gUMtheluM che. 1432mAM, kRti - 'trivikrama rAsa.' saM. 141pamAM - te aMge ArAdhanA rAsa" uparAMta gujarAtI-prAkRta-saMskRta mizra vizeSa mAhitI maLatI nathI. neminAtha navarasa' phAgu ke jenA maMgalAcaraNamAM be saMskRta jJAnakalaza :- saM. 141pamAM khaMbhAtamAM jinadayasUrine loka pachI rAsaka A rIte che. sUripada-pradAnakriyA vakhatenuM varNana jJAnaklaze te ja varSe samara visArada sakala visArada sAra dayA para devI re, zrI jinadayasUri paTTAbhiSeka rAsa'mAM AvyuM che. gAI nemi jijda niraMjana raMjana jagaha namelI re; Adiravitali varataI serIa puravara avayanayara siMgArare, satikarANu siri saMtinA pathakamala navI, samudravijaya tihArAja karati pati ratipatina u avatAra re." kasamIraha maMDaNIya devi sarasati sumarelI, jinabhadrasUriziSyaH- (upadelamAlA sa. 1485 pachI jaNavara siri jiNuudayasUri guruguNa gAesU, lagabhaga se-savA varSa bAda) kharataraguru-guNuvarNana-chapaya paTa mahocchavu rAphu raMga tasu hauM pabhaNelU. nAmanuM eka vistRta kAvya ajJAta kavinuM maLe che. emAM vidhAgu :- jinadayasUrinA ziSya hatA, pitAnuM nAma jayasiMhadevanA rAjyakALathI thayelA kharataragacchanI Thakkara mAuM. saM. 1423mAM 548 kaDInI 'jJAnapaMcamI AcAryonI sAlavArI ane upAgI hakIkata apAyelI che. copAI' racI. jayAnaMdasari - vi. saM. 1410nI AsapAsa 'kSetra devara sariziSya :- devamuMdarasUrine, sUri parI saM'. prakAzarAsa" ramyo hato paNa te meLavI zakAyA nathI. 1420mAM maLI hatI ane tene saM. 1450 sudhI hayAta vijayabhadra :- rAjakuMvarI kamalAnA zIla-sadAcArano hatA. te gALAmAM 'kAkabaMdha ca3 lAI' - kakaDAnA akSarone mahimA samajAvIne karmavipAka samajAvatuM kathAnaka ApeluM anukrame AdyAkSara banAvI 66 TaMkanI 2cI. jemAM dAna, che. "kamalAvatI rAsa" 36 gAthAne ane "kalAvatI satIno zIla, tapa ane bhAva e cAra jenadharmanA mukhya siddhAMtonA rAsa', sauthI gujarAtI lokakathA "hasarAja vacharAja' upadeza te kALanI anurUpa bhASAmAM zrI devasuMdarasUreine vaMdanA sa. 1411mAM, zIla viSe sajhAya saM. 1411mAM. zIla karI temanA koI zikhya racI che. prAraMbha - viSe zikhAmaNa sajhAya racela. arihaMta siddha Ayariya uvajajhAya, sAhu suguru devakalAvatI rAsamAM tatkAlIna bhASAnA aMze ThIka ThIka suMdarasUri pAya; pramANamAM sacavAI rahyA che. vaMdiya suya sAmaNi samaravi, dhamma kakkapa bhaNisu saMvi. Jain Education Intemational Page #782 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi karau dharma mana bhUlA bhamau, mANasa bhava kAMI AliM- namiya niraMjana bhavabhaya bhaMjana, sajajana raMjana pAsare, nigamau ? kavijana mAnasa saravaraha sIya, sarisIa avicala bhatire, dAna zIlatapa bhAvanasAra, saha gura vayaNu pAlau savicAra.." dhyAIsu bhAviI devI sArada, zArada zazi karaMkati re..." sAhasa - tapagacchanA jinazekharasUri-jinaranasarinA dhanadevagaNI - saM. 1502mAM suraMgAbhidhAna nemiphAga ziSya. saM. 1455 Aso suda 10nA roja " zAlibhadrarAsa" racela che. ro. temanI bhASAmAM madhyakAlIna gujarAtInI prathama guNatnasUri - nAyala garaDIya guNasamudrasUri-guNadevabhUmikAnAM rUpe vyakta thAya che. sUrinA ziSya guNaratnasUrie ' RSabhadAsa" tathA "bharatavasto ( vastiga) - saM. 1462 pahelAM thaI gayelA A bAhubalI prabaMdha' vi.nA paMdaramAM sakAmAM lakhyo. kavinI gaNanA prasiddha jaina kaviomAM thAya che. temaNe bhAvasuMdara :- tapagaccha semasuMdarasUrinA ziSya "mahAvIramanuSya, tiryaka, naraka, deva e 4 (cihagati) saMbaMdhI stavana" lakhyuM. 94 TUMkanI copAImAM vividha prakAranI yonimAM bhaTakatAjIvane somasuMdara:- paMdaramA zatakanA uttarArdhamAM kharataragaccha bhogavavA paDatA duHkhanuM varNana 'cihagati copAImAM paTTAvalI racI. Apela che. temanA gurunuM nAma praritna ke ratnaprabha hovAno saMbhava che. "cigati copAI'nA aMte lakhyuM che - - devaprabhagaNi - somatilakasUrinA ziSya hatA. vikramanA paMdaramA saikAnA pUrvArdhamAM "kumArapALano rAsa" 41 kaDI maramAhi mupahilI lIha, jiNa dharmamAhi vasau saviraha, jinavijAnA mata pramANe ra04ra)no ro, je rALA kAlauM gahilauM bali ThAuM', te upuNu sahaguru taNa upasAu, ane vastuchaMdamAM che. temAM kumArapALe dharmaghoSaNA, amAra amatinI kaI ma ghaNI Teva, guyA saMghanI nitu karUM seva, ghoSaNA karAvI, tenAthI prajAne thayelA sukhanuM varNana che. ajJAna paNuI AsAtana thAI, vatigalAgaI zrIsaMgha pAya. zikArazekha, ita ane mAMsa bhejananA pratibaMdhanI kumArapALe hIrAnaMdasUri:-pIMpala garacha vIradevasUri - vIraprabhasUrinA karelI vyavasthAne khyAla ApyA che. ziSya. "vidyAvilAsa pavADo" saM. 1485mAM lakhyo. 'jaMbU sAdhu kIrti - vaDatapagaccha - jinadattasUrinA ziSya hatA. havAmIno vivAhala' sa. 1495mAM, ' kalikALa' uparAMta temaNe " maryAdarakumAra rAsa' vastu ane mukhyabhAge vastupALa-tejapAla rAsa" ane "dazArNabhadra rAsa" lakhyA cepaIchaMdanI madadathI lakhyA. saM. 1499mAM 'vikrama caritra teno prAraMbha - kumArazAsa" lakhyo. kAvyanAM namUnAo kavitAmAM upayogI vIra jisara paya namIe, tattva jaNAya che. 'neminAtha" viSayaka kAvya tathA 'tribhuvana caitya pravADI" kAvyo lakhyAM che. samarIya samarIya sarasaMta deve ki, dasanabhadra guNa gAIsyuM e, tejavardhana :- vikamanA 15mAM sikAmAM thaI gayA. hoyaDalaI hIyaDala haraSa dharevi ki "bharatabAhubalI rAsa" lakhyA. - vIra jisesara paya namIe." sarvAnaMdasUri :- teo paNa A ja sakAmAM thaI gayA. vidyAvilAsa pavADo' bhASA ane sAmAjika dRSTie , (jo ke A ja nAmanA eka sarvAnaMdasUri saM. 1302mAM vizeSa gaNAya. caMdraprabhAtri racI gayA che, bIjA sarvAnaMdasUri e jagaDradayAsAgarasUri - saM. 1886mAM "dharmadattacaritra" lakhyuM. carita racyuM che.) hoya tema lAge che. temaNe "maMgalakalasa yasAgara - saM. 1489mAM "vayarasvAmigurU rAsa" , copAI' racI, temAMne maMgalAcaraNa pachInA duhA - jUnAgaDhamAM lakhyo ane 'kalyANamaMdira bhASA cepAI racI. raliA rasAla nisu thatAM maMgalakAlasa carita, bhavio bhAviI saMbhalu karIu sunicala citu. me (ho):- zrI "tIrthamALA stavana" uparAMta saM. nizcalacita pasAulaI vaghana vilIjaI duri, 1499nA kArtaka mAsamAM 'rANakapura stavana' racyuM. sulalita vANI Ima bhaNaI zrI sarvAnaMdasUri. devaratnasUri ziSya - devaratnasUrinA kaI ziSya 65 -A uparAMta zrI agaracaMda nAhaTAe ApelI prastAvanA TUMkamAM, judA judA prAcIna idamAM saM. 1499mAM "devaratna pramANe jesalameranA bhaMDAramAM saMvata 1837mAM lakhAyelI sUri phAga' nAmanuM suMdara kAvya ApyuM, jemAM zarUAtamAM prationA sa grahamAMthI " zrI jakhkhasvAmI sakavastu"nI maMgalAcaraNanA zloka bAda rAsane prAraMbha prata maLI AvI che, jene samaya 14mI zatAbdI pachI 'tribhuvana gagana vibhAsana diyara, nayara jarAula vAMsare, to nathI ja. Jain Education Intemational Education Intermational Page #783 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 728 pariziSTa - jaina kavio vikramanI 16mI sadI ratnazekhara - saM. 1510nI AsapAsa "racUDa zAsa" lakhyA. sAhityane keI tabakako saMpUrNa vilIna thaIne tarata ja na tabakaka zarU thatuM nathI. paMdaramI sadIthI prAcIna - kalyANasAgara - vIzI" lakhI. (20 viharamAna gujarAtIno tabakako pUro thAya che, ne madhyakAlane tabakako jinastutimAMthI 14nI jinastuti lakhI che, te pachInAM 6 zarU thAya che, chatAM jaina kaviomAM prAcIna gujarAtI jinanAM gIta saubhAgyane pUrAM karyA.) saM. 1510nI lAkSaNikatAo 16mA sikAmAM paNa dekhAya che. tethI anu- AsapAsa "agaDadattarAsa ra. saMdhAna rUpe A pariziSTa ApyuM che vaddhanasUri - AMcalika gacchanAyaka jayakIrtisUridepAla . sa. 1 pa thI 1pa thImAM virasA vi ziSya. saM. 1512 citrakeTagiri - citoDamAM 'narAja dihIna ! prasiddha desalahara zAha samarA ane sAgane caupAI' (naladamayaMti jAsa ) lakhela che. te Azrita hato. depA bhejaka hato. gujarAtamAM rahIne atizekhara - upAdhyAya devaguptasUri - siddhisUri - ghaNuM kAvyo racyAM hatAM. zrI RSabhadAsa kavi jevAe paNa kakakasUri - zIlasuMdara ziSya. saM. 154mAM "dhannA rAsa' pitAnAM kAvyamAM temane ulekha karyo che. depAlanAM jAvaDa- ro. neminAtha vasaMta phUlaDAM' saM. 1576mAM, 'kuragaDubhAvaDa rAsa, rohiNIyA cAra rAsa, AdrakumAranuM sUDa, (karaghaTa) maharSi rAsa" saM. 1537mAM ane te ja varSamAM vAsvAmI copAI, caMdanabAlA caritra copAI, hariyALI, 'mayaNahA satI rAsa" lakhyo. sthUlibhadranI kakakAvALI, rasthUlabhadra phAga, AdrakumAra dhavala, jinavaddhana - saM. 1515nA AsapAsa thayA. 'dhanA snAtrapUjA thAvasthA kumAra bhAsa, jaMbUsvAmi, paMcabhavavarNana cAI jANItAM che. rAsa" lakhyo. sthUlibhadranI kakkAvALImAMthI paMktio nyAyasuMdara upAdhyAya - kharatara jinavardhanasUri ziSya. saM. 1516mAM "vidyAvilAsa nareMdra caupaI" racI. e bhale bhalerI akhiraha bAvanaha dhari ehi, AgalI maDaI dasagaNuI aMkataNI parieha. ratnasiMha ziSya - tapagacchanA hatA. jemaNe saM. 1516mAM gaNa garUA doI lIhaDI gaNapastAra vizAla, jaMbUsvAmi rAsa" ra. thUlabhadra munivara carIya, kahisaI kavi depAla. rAjatilaka gaNi - 35 TUMkano zAlibhadra ane rAsa' kamaNavayaNa naravara yaNa rUpi mayaNa a. ro. (pUrNimA garachamAM eka rAjatilakasUri thayela che, ratnAkarasUri - uparokta kavinA samakAlIna temanA kadAca te ja A kavi hoya? !) AdinAtha janmAbhiSeka"no aMta bhAga - brahmajinadAsa - ( digaMbara sakalakati -bhuvanakIrti ziSya) "risaha majaNa risaha majaNa kariya surarAya, saM. 1520mAM harivaMza rAsa racyo. aMtabhAgamAMthI paMktioupADiya jaya jaya kariya, jananI pAsa mihevijatA; lobhavAhi: jIvanamAra, mithyA dharama thAye apAra, naMdIzvara aC divasa, kariya deva devI niyaThANa pattA, zAstra lopyAM bahu jinavarataNu, kumata thAyA tINe ApaNu. INi parisiyala jinezvarahi, karahu havaNa bahu bhati; huMDA sarpiNI kAla vizAla, paMca mithyAna upaje guNamAla, muni yaNAyara pAvahara, jima tuma diyaI varamuni. jima pUnima thakI caMdrakalA hANi, tima paMcamakAliM saMdhavimala tapagacchanA munisuMdaranA ziSya. saM. jinavaravANa." 1501 jeTha suda 4 gurunA roja "sudarzana zreSThine rAsa prabaMdha" lakhyo. keTalIka pratamAM azuddhatAne kAraNe temanuM rAsa, A uparAMta brahmajinadAse, "yazodhara rAsa", "AdinAtha nAma "mela saMghavI" vaMcAya che. zreNika rAsa" lakhela che. dhanadevagaNi - saM. 1502mAM "suraMgAbhidhAna nemikAza - jJAnasAgarasUri ziSya - vaDatapagacchanA hatA. saM. 1520mAM ro. temAM saMskRta, prAkRta ane gujarAtIno upayoga jIvabhavasthiti rAsa" lakhyo. thayo che. bhaktivijaya - saM. 1522mAM "citrasena padmAvati rAsa" AnaMdamuni - "dharmalakSmI mahatarA-bhAsa" saM. 150hamAM rasthA. lakhyo. pe -- jAMbU grAmavAsI zrImAlajJAtinA zrAvaka - guru AsAyata - "hasavatsa kathA copAI' sa. 1513 pahelAM acalagarachIya jayakezarasUri, - AcArya saM', 1494, lakhI. teo jena kavi hatA ke kema? te vivAdAspada gaNAya. gacchanAyaka pada 1501 - svargavAsa 1542mAM. saM'. 1494thI Jain Education Intemational Page #784 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 730 1542nA kAI gALAmAM pArzvanAtha dazabhava vivAhA' racyA lakSmIratnasUri - jacakalyANasUri - vimalasAmasUriziSya - " sUrapriya kumArarAsa ' racyA. jJAnasAgara guNudevasUriziSya - saM. 1523mAM jinabhasthiti rAsa, saM. 1531mAM siddhacakrarAsa - zrIpAla rAsa uparAMta mahAvIraratavana, pada, chUTaka prabhAtI ramyAM. ma'galadharma --~~ranAkara gaccha jatilakasUre -- rAsa husUri-udayavallabhasUri jJAnasAgarasUri - udayadharma ziSya hatA. temaNe saM. 1525mAM 'maMgalakalaza rAsa 'racyA, jenA prAra'bhamAM ~~~ " Adi jiNavara jaNavara sukhadAtAra sati jiMgresara sa`tikara nAmanAhI sAbhAgasuMdara pAsa jiMdre vighanahera vamAna kalyANamaMdira paca tirthaMkara suguru namI sarasate kAvi samariva maMgala kalazahu cAretra Asu sa``vi........... vIti - sa' 1pa31mAM ' dhannAzAlibhadra rAsa ' racyA. puNyanaMdi -- ( kharataragaccha jinasamudrasUri - sAgaracaHsUri - ratnakItI - samayabhakta ziSya ) 'rUpakamAlA ' lakhI, jenA para ratnara'ga upAdhyAye sa. 1582mAM ' khAlAvAdha lakhyA. - -- - - devaprabhagaNi vIrarasa ziSya. sa. 1540 pahelAM 'kumArapAlarAsa ' lakhyA. temAMthI paktio -- " bherI bhUMgala Dhola ghaNA dhamadhama" nIsANA khelA nAcaI ra'gabhare navanavA sujANA, dhArmAiNu Ii rAsa kari saoNMgraha AvI. madhurI vAha bhA~ bhAsA kavika'na suhAvI.' - udayadharma -Agama-ga. muni si hasUri- vijayasiMha u. - muni ( mati ) sAgaraziSya - ' dharma kalpadruma ' sa. 1543mAM ' malayasuMdara rAsa, ' sa. 1550mAM ' kathAatrIsI' lakhI. tathA vaccha --- sa'. 1544 pahelAM 'mRgAMkalekhA rAsa ' 401 kaDInA lakhyA. hanumAnanI mAtA aMjanAsuMdarInI kathA ane mRgAMkalekhAnI ciratrakathA vacce ghaNuM sAmya che. d vaccha'DArI -- ' navapallava pArzvanAtha kalaza'lakhyA. depAla kavinA samakAlIna jaNAya che. vaccha ane vacchabhaDArA kadAca kha'ne eka ja hAvAnA sa bhava. sarvAMgasuMdara -- ( vaDatapagaccha - jayazekharasUri - jinasuMdarasUri - jinaratnasUri - jayasuMdara 6. ziSya ) sa'. 1548mAM 'sAra zikhAmaNa rAsa ' lakhyA. temAM jIvahiMsAtyAga, jainaratnaciMtAmaNi rAtri-bheAjananiSedha, gALelu pANI pIvuM, abhakSatyAga Adi zikhAmaNanI vAtA che. temanA eka ziSya hemasuMdaragaNi hatA. hemavimalasUri -- ( tapeAgaccha, 55mA paTTadhara ) sa'1548 pachI ne 1568 pahelAM ' mRgaputra sajhAya 'racI. temanA janma vaDagAmamAM sa'. 1522mAM. pitA ga`gArAja, mAtA gaMgArANI. mULanAma hAikumAra sa. 1538mAM IkSA. AcArya padmaprApti sa. 1548. lAvaNyasamaya ~~~ ( tapAgaccha sAmasuMdarasUri, lakSmIsAgarasUri samayarata ziSya) mULanAma ladhurAja. seALamA saikAnA madhyamAM thaI gayela samartha kavi. janma sa. 1521mAM, lakSmIsAgarasUrie dIkSA ApI. samayaratnagurue vidyA ApI. temanI kAvyasAmagI - siddhAMtacApa - lukA vadana capeTA sa'. 1543nI, jemAM mUrtiniSedhaka leAMkAzAnuM khaMDana che. sa. 1553mAM sthUlibhadra ekavIseA, sa. 1554mAM gautamapRcchA upaI sa'. 1562mAM AleAyaNa vinati, te ja varSe nemanAtha humaDI ' ane 'serIsA pArzvanAtha stava ' C uparAMta rAvaNamaMdodarI savAda' tathA 'varAgyavinati' sa. 1567mAM khaMbhAta mukAme ' surapriya kevalI rAsa', sa'. 1968mAM pATaNapAsenA kAI ( mAlasuMDha ? ) gAmaDAmAM ' vimalaprakha'dha " rAsa, sa'. 1575mAM ' karasa'vAda', saM. 1585 ' a'tarIkapAjinacha'6 '; * khimaSi ( mehA ) rAsa ' amadAvAda mukAme racyA. alibhadra yazAbhadrAdirAsa, saM. ' alibhadrarAsa, 'yazAbhadrasUri rAsa, devarAja vaccharAja cApAi, 'sumati sAdhu sUri vivAhalA, ' ra'garatnAkara neminAtha prabaMdha', 'dRDhaprahArI sajhAya ' 37 TUM-kanu' kAvya 'pA jina stavana prabhAtI', 'catuvi'zati jinastavana' racyAM. 1589. 'sumatisAdhusUri vivAhalA' 8ra kaDInI TUMkI racanA che, jemAM kavie racanA samaya jaNAvyA nathI. temAM sumatisAdhunA jIvana ane dIkSA prasa'ga, patipada paranI temanI pratiSThA vakhatanA sa`gha-utsava va.nAM varNanA che. rAvaNuma dAdarI saMvAda. Adi--rAga zrI rAga 66 sUteleA siMha jagAvIu, naDIe vAsaga nAga re, sIta harI ti'syu' karyuM, rUDA rAmanA pAga re- 1 sAMbhila rAvaNa rAjIyA, jAse mahiyala mAmare, satI sItA taI kAM harI, virI vaMkaDA rAma re 2. sAMbhali.' narapati - sa. 1545mAM ' naMdabatrIsI' racI. ajJAtakavi - dvArA 'munipati rAjaRSi caritra'lakhela che. sa. 1550mAM. paraMtu pATaNanI TIpamAM 1585 saMvata TAMko che je vadhu vizvasanIya gaNAya. zAMtisUri - sAMDeragaccha sumatisUri ziSya. saM. 1550nI Page #785 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahuma tha AsapAsa sAgaradattarAsa (dAna mAhAtmya upara ) lakhyA. teo saM. 1597 sudhI vidyamAna hatA. temanA ziSya IzvarasUri hatA. ci. DA. dalAlanA maMtavya pramANe A... 137 gAthAnA rAsa kharekhara rasamaya hoI temAM gAthA, rAsau, ku'Dalie, dhAta-dhattA, aDayala, mAlinIrUpa, chappaya, pAghaDI ( padhdhaDikA) rAsAdha vagere vividha chaMdo vAparelA che. kAvya ucca pratinuM che...' kIrttiha - kakkasUriziSya temaNe sanatakumAra cApaI sa'. 1551mAM racI. uparAMta kuladhvaja kumArarAsa lakhyA. kSamAkalaza -( Agamaga7. amararatnasUri-sAmaratnasUri-ciMtAmaNi ) 7. medapATa stavana saTIka. kalyANarAja ziSya ) saM. 1551mAM ' suMdararAjA rAsa,' sa. 1553mAM udayapuramAM 'lalitAMgakumAra rAsa ' racela. mUlaprabhasAdhu - - sa. 1553mAM 'gajasukumAla sa dhi DhAlabadhdha ' lakhela. jayarAja - pau. municaMdrasuri ziSya, saM. 1553mAM ' mahedararAsa 'lakhyA. suMdararAja - sa. 1553 'gasi'hu kumAra cApaI' lakhI. namnasUri - kAraTa gaU sarvadeva sUriziSya, sa. 1544 khaMbhAtamAM ' vicAra sAgaThI, 'tyAM ja sa'. 1548mAM ' gajasukumAra rAjiSa sajhAya, ' sa. 1553 citADamAM daza zrAvaka batrIzI, paMcatIrtha stavana lakhyAM. ha'sadhIra - ( tapeAgaccha, hemavimalasUri - dAnavahUna ziSya ) sa'. 1554mAM 57 TrekanuM suMdara jhaDajhamakavALu kAvya zrI hevimalasUri phAga' lakhela che. jinaha2 (?) - kharataragaccha sa'. 1556 vikramacaritra - paMcadaMDa lakhela che. pratamAM kartAnuM nAma barAbara maLatuM nathI. nemikuMjara ( rAjasuMdara) saM.1556mAM gajasi'harAya caritra rAsa lakhela che. ekADhapratamAM rAjasuMdara nAma che. - lAMdhasAgara - sa. 1557mAM 'zrIpAlarAsa ', 'dhvaja bhuja'ga kumAra cApaI rAsa' lakhela. racelA sva. cimanalAla DAhyAbhAI dalAlanA maMtavya pramANe * sAgaradattanI peThe A prAkRta apabhraMza tathA gujarAtImAM che. A sAgaradatta rAsanI peThe ucca pratinuM kAvya che. ane te saMskRta tathA prAkRta kAvyAnI sAthe sarakhAmaNImAM sArI rIte UbhuM rahI zake tevuM che." temanuM bIjuM nAma devadara hatu. sa. 1581mAM dipAvalInA divase nADalAImAM ja racelAM. sauMskRtamAM sumitraritramAM peAtAnA keTalAka graMthonA nAma ApyAM che1. jIvavicAra prakaraNa vivaraNa 2. lalitAMga ciratra ( rAsakacUDAmaNI ka zrIpAlacopAI 4. saTIka SadbhASAotra pa.naSe muninA cha gItavALA rAsa 6. yazAbhadra prabaMdha (phAlgu - ANaMda - ( tapAgaccha hemavimalasUri-sAdhuvijaya - kamalasAdhuziSya. ) sa. 1562mAM ' 24 jina stavana ' lakhela. 731 - dharma deva-( po. gaNadhIrasUri-saubhAgyaratnasUriziSya ) saM. 1554mAM 'harica'drarAjAnA rAsa,' sa. 1561 'ajAputrarAsa,' sa'. 1563 mAM vajA ( vayara) svAmInA rAsa ' lakhyAM. kaDuA ( kaDuvA ) - sa` 1562 (?), * lIlAvatI rAsa ' lakhela. kulacaraNa ha kalaza - tapeAgaccha, hevimalasUri ziSya, sa'. 1557mAM ' vasudeva cApAi' lakhI. si'hakuzala - tapeAgaccha, hevimalasUra - jJAnazIla ziSya, sa. 1560mAM 'naMdabatrIzI cApAI ' lakhI hamUrti - saM. 1560mAM 'ca'dulekhA cApAI ' racI. IzvarasUri - sAMDera garacha - sumatisUri - zAMtisUri ziSya, sa'. 1561, dazapura (madasAra ) ' lalitAMga caritra'e padmasAgara - (mammAhaDagaccha - munisuMdarasUri ziSya ) saM. 1563 ' kayavannA cApAI' ane te ja varSe lIlAvatI sumativilAsa ' lakhyAM. ajJAtakavi - e saM. 1561mAM ' madodarIsa'vAda ' lakhela che. hIrANu dya - vidyAvilAsa pavADA, sa. 1565. ha...saseAma - [ tapeAgaccha, hemavimalasUri - kamadhama ziSya ] sa'. 1565mAM ' pUrva dezacaitya parapATi rAsa ' lakhyA. udayabhAnu - [ pau. rAjatilaka sUri - vinayatilakasUri ziSya maNibhAI khakArabhAI vyAsanA maMtavya pramANe udayabhAnunA sa. 1565nA ' vikramasena rAsa 'cupaI, ...zAmaLabhaTTanI vAto sAthe harIphAI kare tevA che.' A 556 TUMkanA prabaMdha che. lakSmaNa [ lakhamaNa ] pahelA - sa'. 1568 pahelAM ' zAlibhadra vIvAhalu'' lakhyu' tenA aMta-- "karajoDI lakhamaNa bhaI eha kaliyuga kuDure, ni rUDuM jaga ralIyAmaNu e- jagagurUhu aNujANatuM, gugu navi lahu pAra re, pAra niI sAra karau sevaka taNIe - 1568 varSe likhita . kuMDa dharma samudraNa - kharatara. jinasAgarasUrinI paTTaparaMparAjinaha sUri - jinacaMdrasUri-vivekasiMha ziSya. sa. Page #786 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 72 1566 jAleAnagaramAM ' sumitra kumAra rAsa' sa'. 1584mAM ' kuladhvaja kumAra rAsa.'' avaMtisukumAla sajhAya, '' rAtri bhAjana rAsa - jayasena cApAI ' lakhI. devakalaza - [ upadeza gachIya upAdhyAya devakumAra ziSya u. karma sAgara ziSya u. devakallAla ziSya. | sa'. 1569mAM RSidattA caupAI racI. anaMtahuMsa - sa. 1570 pahelAM thayAM. IDara sa'badhI * IlA prAkAra caitya paripATI ' stavana uparAMta 'khAra trata sajhAya ' lakhI. * sahajasudara - upakeza guccha, ratnasamudra . ziSya, sa'. 1570mAM IlAtIputra sajhAya, sa. 1572mAM judA judA chaMdamAM sthUlabhadra caritra varNanavALA ' guNaratnAkara chaM. lakhyA je kavinI bhASAprabhutvanuM dyotaka che. te ja varSe RSivratA rAsa tathA sa. 1581mAM 'vyAkaraNe prathama pAda nAmanA saMskRtagraMtha, sa. 1582mAM 'ratnasAra kumAra caupAI AtmarAja rAsa' ane lakhyAM. ' paradezIrAjAnA rAsa ', 'zukarAja sAhelI', 'jaMbuaMtara'ga rAsa ' ane 25 TreMkanuM nAnuM rasamayuM" zabdacAturya vALu, bhAjarAjAne anulakSIne thovana jarAsavAda' lakhela che. kAyA, kAyApura pATaNa ane nidA para 3 sajhAyA lakhela che. kuzaLasa yama - ta. hemavamalasUri kulavIra ane kuladhIra ziSya, 'haribaLaneA rAsa.' lAvaNyararatna - ta. hemavimalasUri paMDita dhanadeva-surahaMsa ziSya hatA. sa'. 157pa devige2mAM ' vatsarAja devarAjarAsa ' sa. 1573mAM yazeAdhara ciratra' sa. 1573 - (4) matsyeAdara rAsa, je kavinA gurU sUrahasane nAme paNa noMdhAyA che, 'kalAnirAsa, 'kamalavatti rAsa' lakhyAM che. 4 sUrahaMsa - ta. hevimalasUri-dhanadeva zilpa-'matsyeAdara 'narendra cApAI" ( A phrAsa temanA ziSya lAvaNyaratnanA nAme noMdhAyela ) che. sAdhu meNu - hemaratnasUri ziSya saM. 1571mAM puNyasAra kumAra rAsa.' ratnasi'hari - ratnacUDamiDa rAsa ' saM. 1571mAM. ratnasi'hasUriziSya - ' ja dhrUsvAmI ' rAsa. bhAvasAgara - sa. 1575mAM 'navatatvarAsa' 1590mAM 'icchA pariNAma cApai ' lakhela. saubhAgyasAgarasUriziSya - vaDatapa gaccha, labdhisAgarasUri - dhanaratnasUri - saubhAgyasAgarasUri ziSya dvArA 1578mAM damaNamAM 'ca'pakamAlA rAsa ' lakhela che. jainaraciMtAmaNa bhuvanakIti - pahelA - kAra Tagaccha kakkasUri ziSya ) kalAvaticaritra sa. 1580 khabhAtamAM racyuM. lAbhama`Dana - AMcalika, bhAvasAgara sUri ziSya. sa. 1583mAM ' dhanasAra paoNMcazALirAsa ' lakhyA. jayanidhAna - kharataragaccha, rAjacaMdra gaNiziSya - 'dharmadatta dhanapatirAsa,' surapriya caritarAsa ' sa'. 1585mAM mulatAnamAM ramyA. bhImapahelA - sa'. 1584mAM naDiyAdamAM ' agaDattarAsa.' sAdhuratnasUri - ' kayavanA rAsa' ApyA cApAI chaMdamAM ramyA. municaMdrasUri - ( po. ) * rasAulA ' ane rAtribhAjana sajhAya ' je pUrNimAgacchanA bhImapallIya pakSamAM thayA che te kadAca baMne eka ja hoya. - pitA, mAtA vimalAda, janma sa. 1537, dIkSA 1546, pArdhacaMdrasUri - hamIrapuranA prAgdazanA vai:hagazAha 9.pa3 1554,AcArya pada 1565, yugapradhAnapada sa. 159, svargavAsa sa. 1612 jodhapura mukAme, mAravADanA rAjavI rAvagAMvajI tathA yuvarAja mAladevajIne pramAlyA. khuAAtaMgeAtranA kSatriya rAjaputAnAM 2200 kuTubene pratimAdhI ozavAla zrAvaka karyA, gujarAtanA unAvA gAmanA vaiSNava seAnI vANIAne camatkAra dekhADI zrAvako karyA. bIjA ghaNAM gAmAmAM zrAvakA mahezvarI thayelA temane pratimAdhI phrI zrAvako batAvyA. kRtie - 1. sAdhuvaMdanA 2. pAkSika (pAkhI) chatrIzI. 3. aticAra cApaI 4. ciratra manoratha mAlA 5. zrAvaka maneAradha mAlA. 6. vastupALa tejapALa rAsa sa. 1597, 7. AtmazikSA. prAraMbha - re abhimAnI jIvaDA, tu' kima pAmasiSAra, laghu chakSa nirakhe pArakA, tu tihunA bhAra. Agama chatrIthI 9. uttarAdhyayana chatrIzI 10. sa'. 1931mAM gurU chatrIzI 11. muhupati chatrIzI 12. vivekazataka 13. dahAzataka. 14. eSaNA zataka 15. saMgharaga prAdha 16. jinapratimA sthApanA vijJapti 17. amaradvA saptatikA 18. niyatA-niyata praznottara prakIpikA 19. brahmacarya daza paripATI stavana samAdhisthAna. kula 20. citraTa catya 21. satarameTTIpUjA vidhigabhata 22. agiyAra beThala sajhAya 23. kAusagganA 19 doSa sajhAya 24. vadanadASa 25. upadeza rahasyagIta 26. cAvIsa daMDaka garbhita pAnA stavana 27. sa. 1592mAM ' ArAdhanA meATI' 28. ArAdhanA nAnI 29. saM. 1600mAM baMdhaka caritra sajhAya 30. AdIzvara stavana vijJaptikA 31. vidhizataka 32. vidhi vicAra 33. vIkAneramAM nizcaya vyavahAra stavana 34, vItarAga stavana-DhAla 35. gItA padAvAdha kula 36. rAsa-zratanA Page #787 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 733 pakSa mama meha 37. citrIsa atizaya ratavana 38. vIsa pAMDava sajhAya," "teTalIputra rAsa," "amarakumAra rAsa' viharamAna jinastuti 39. zAMtijina 40. saM. 1586, racela che. rANakapuramAM "rUpakamAlA", 41. "sajhAya" jeno AraMbha _ kalyANa - [ ta. hemavimalasUri - saubhAgyaharSa sUri devagurU saMgha kAraNa munivara, cakavati dasacUre thI thAya ziSya. ] saM. 1594mAM "kRtakarma rAjAdhikAra rAsa" lakhyo. che. 22. ekAdazavacana drAviMzikA... A nAnI nAnI TUMka kRtio che. tenA racanAra parathI pAyacaMdIya gaccha nIkaLe ra nIce khImo - zatrujaya caya pravADI [ paripATI ] lakhI. che. mULa te nAgapurIya tapagaccha kahevarAve che. seLamAM saMkAnA suprasiddha jaina kavi RSabhadAse paNa temane vakhANyAM che, jemake - | vijayadavasUri- 'zIlarAsa" lo, je neminAtharAsa, zIlarakSA rAsa, zIlarakSA prakAzaka rAsa prakAzaka rAsa Adi AgiM je moTA kavirAya, tAsa caraNaraja RSabhAya; nAmathI paNa oLakhAya che, uparAMta "upadezagIta lakhyuM. lAvaNya lI khIme kharo, sakala kavinI karati karo." lIMbo - pArzvanAtha nAmanA saMvegarAsa caMdrAulA. samaracaMdra - pArdhacaMdra garachanA sthApaka pArdhacaMdrajInA vigaNi - saM. 1592mAM " ArAdhanA rAsa." ziva. siddhapUrapATaNanA zrImAlI bhImAzAhanA vAloda strInA saMtAna. janma saM. 1560, svargavAsa khaMbhAtamAM lAvaNyadeva - ta. dhanara-nasUri ane saubhAgyasAgarasarisaM. 1926mAM. samacaMdrajIe 'zreNukarAsa" uparAMta bIjI udayadharmo - jayadeva ziSya. 'karmavivaraNanA rAsa.' nAnI kRtio lakhI, jemAM -- "pArdhacaMdrasUri stuti ne kuzalaharSa - ta. vijayadAnasUri - harSa saMyamaziSya. sajhA, mahAvIrastavana, pratyAkhyAna catu saptAMtakA, nAgapuramaMDana zAMtijina stavana. svargastha thayA 1622mAM. paMcaviMzati kiyA sajhAya. Avazyaka akSara pramANu sa. zatruMjayamaMDana AdinAtha stavana, zAMtijina stavana, catu dharmasiMha gaNi-ta. AnaMdavimalasUri ziSya, "dIvALI vizati jina namaskAra, 94 kaDI ane 115 lokanuM rAsa' ane 'vikamarAsa, sva. 1596 dolatavijaya- ta. brahmacArI" kAvya, upadezasAra ni koza 11 bola sajhAya eka samaya sumatisAdhu vaMze padmavijaya-jayavijya - zAMtivijaya ziSya. lakhyAM. khumANurAsa, rAjasthAnI-mAravADI bhASAnA zabdothI bharapUra che. temAM citoDanA rANAkhumANa tenA vaMzaje va.ne brAmani - vinayadevasUri, pArdhacaMdrasUri garachAya. cAraNazAhI ItihAsa mUkela che. janma saM. 1pa68 mAlavAmAM ajagaTha gAmamAM. mULanAma brahmakaMvara. te ane moTAbhAI dhanarAja dvArakAnI yAtrAe vAsaNa - ta. vijayadAnasUri ziSya, saM. 1pa97mAM saM. 1576mAM gayA. tyAMthI giranAra gayA. ahIM yalika ' AnaMdavamala sUri rAsa" lakhyA che. mAMgarola bhaMDAranI raMgamaMDaNa RSie baMnene dIkSA ApI. vijayadeve brahmaRSi. pratamAM tenuM nAma "sAdhuguNaratnamAlarAsa" lakhyuM che. ne sArapada ApI vinayadevasUri nAma ApyuM. temanA ziSya vinayasamadra - upakezaga7 siddhasUri - harSa samudrazipa. vinayakIrtisUri hatA. saM. 1646mAM manajISie vinaya. caMdanabALA rAsa, saM. 1299mAM 'aMbaDa cAI' devasUri rAsa racA, tamAM A hakIkta ApelA che. kRti- rAmacaMdra ane sItAjInAM caritravALuM ' pAcaritra" lakhyAM saM. 1597mAM "ca 2 pratyeka buddhi copAI', sudharmagara cha- che. parIkSA" "sudarzanazeTha caritra pAI", "aDhAra pApasthAna parihAra bhASA," "jina neminAtha" 44 DhAlanuM vIvAhaluM, jinamANikya - "kurmA putra rAsa " lakhyo. kharatara 60mAM * uttarAdhyayananA sarva [ 36 ] adhyayana sa. jina pratimA paTTadhara, janma saM'. 1pa49, dIkSA 1560, padasthApanA 1pa82, sthApana prabaMdha, sumati, nAgilarAsa, ajA putra rAsa, uparAMta maraNa 16pa2. bIjI kRtio pArzvanAtha ratavana, AdIzvarasta, pArzvanAthagIta, kanaka kavi - jinamANikya ziSya. 'meghakumAra" gAthA khaMbhaNAdhIza pArdhAstava, aMtakAla ArAdhanA, ahaMka pavano ke rAsa. sAdhugIta, mRgAputra caritra prabaMdha, aSTakama vicAra, caMdraprabha svAmi dhavala, saMbhavanAtha stavana, 24 jina stavana, siddhAnika dvati, gajarAja paMDita - saM. 1pa96mAM 'hIravijayasUrinA vicAra, caupavI vyAkhyA. taduparAMta stavano, sajhAyo, kulake bAramAsa.' ane prAsaMgi kAvyo jyAre saMskRtamAM jaMbudvIpa pannatisUtra gurumANijya ziSya - brahmANugara - buddhasAgarasUri - para TIkA, pAkhI sUtravRti racela che. vimalagurumANikya. " harizcaMdra rAsa.' [ samaya ane kRtinI kaviyaNa - [ hIravijayasUrinA vakhatamAM, saM. 165ra anizcitatA-] pahelAM thayAM 1 jemaNe 23 jinastavananI vizI", "pAMca jayasiMhagaNi - vaData paga7-dhanaratnasUra-mUnisiha ziba. dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #788 -------------------------------------------------------------------------- ________________ v34 jenaratnaciMtAmaNi caturvizati jinastuti" lakhI. 1942, gujarAta varnAkyulara sesAyaTI, amadAvAda jJAnAcArya - bihaNa paMcAzikA' saM. 1626 pahelAM 4. "madhyakAlIna rAsa sAhitya, pra. A. 1966, DaoN. 16mAM zatakamAM lakhI hovAno saMbhava. uparAMta 'zazikalA bhAratI vaidya. vorA enDa kaMpanI, 3-rAunDa paMcAzikA' racI. bilDiMga, muMbaI-2 maMgalamaNi - " zrI aMbaDa vidyAdhara rAsa" 5. "ApaNuM sAhitya" (1-madhyakAla) pra. A. 1954, lakhyo. pro bi. jI. jhaverI, bAlagoviMda kuberadAsanI kaMpanI-amadAvAda. - AbhAradarzana ane traNavIkAra : 6. madhyakAlIna gujarAtI sAhitya', pra. A. 1975, 1. jaina gUrjara kavio - prathama bhAga, I. sa. 1926, De. bahecarabhAI 2. paTela, azeSa prakAzana, borasada, saMgrAhaka ane saMprAjaka - mehanalAla da. desAI , prakAzaka - zrI jaina zvetAmbara konpharansa ophisa, 7. gujarAtanuM saMskRti-darzana, pra. A. 1964, prA. mahetA ane zukala, dhI popyulara prabliziMga hAusa, 20, pAyadhunI, muMbaI sUrata. 2. gujarAtI sAhityano ItihAsa, graMtha-1, pra. A. [noMdha:- A saMkalanamAM gujarAtI bhASAnA badhA ja 1973; graMtha:2, pra. A. 1976. prakAzaka - prAcIna jana kavione samAvavAnuM zakya banyuM nathI, to gujarAtI sAhitya pariSadu, amadAvAda. AzA che ke A kSati-doSane jijJAsu vAcako kSamya gaNaze.] 3. "ApaNuM kavio - ke. kA. zAstrI, A. 1 I. sa. - lekhaka, seLa vidyAdevIo jnI --- - mALAstrI "b ). Jain Education Intemational Page #789 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pATaNanA jagavikhyAta jJAnabhaMDAro caulukathavaMzIya paramabhaTTA! zrI jayasiMha siddharAja ane zrI kumArapAlanA A pATanagara aNuhilavADa pATaNanA jaina jJAnabha'DArA jagavikhyAta che. A bhaDArAmAM pATaNanI sthApanA thaI tyArathI jaina sAdhue temaja anya vidvAnAe taiyAra karAvelA jaina temaja jainetara sAhityanA amUlya hastalikhita graMthonA saMgraha karavAmAM AvyA hatA. bhaMDArA nA rakSaNanI vyavasthAne abhAve kALakrame ghaNA graMthAnA nAza thayA che. sadabhAgye jainAcAya zrId AtmArAmajI mahArAjanA ziSya pravartaka zrI kAntivijayajI ma. nA netRtva nIce temanA ziSyA mahArAjazrI caturavijayajI ane munizrI puNyavijayajIe varSo sudhI parizrama veThIne A thAtu sa'zAdhana karyuM" che. ane saghaLA jJAnabhaMDArone vyavasthita sthitimAM mUkavA yathAzaka yatna karyA che. pravartaka zrI kAMtivijayajI ma. nA upadezathI bAMdhavAmAM 'A jJAnamaMdira AcAya zrI vijayavallabhasUrijI ane AvyuM che. ane vizvavijJAnamUrtisamA kalikAlasarvajJa zrImada hemacaMdrAcAya nuM nAma enI sAthe joDavAmAM AvyuM che. 'pATaNanA prasiddhahemacaMdrAcAya jaina jJAnamaMdiranA pravezadvAra pAse mUkelI takatIe para uparanA zabdo AlekhelAM jovA maLe che. pATaNanA prAcIna jJAnasaMgrahA vize TUMkAmAM e ghaNuM ghaNuM kahI de che. isavIsananA agiyAramA, bAramA ane teramA zatakamAM pATaNanuM rAjakIya mahattva Toce pahoMcyuM hatuM, ane AcAya hemacandrasUrinA prabhAvathI vidyApravRttine rAjyAzraya tathA uttejana maLatu hatu tyAre itihAsa, dharma, nIti, tattvajJAna, sAhitya vagere vizenA graMthAnI racanAne ghaNA ja vega maLyA hatA. A samaye racAyelI kRtio ApaNA pradezanI saskRtinA saMdarbhamAM khUba ja mahattvanI nIvaDI. vaLI, A samayagALAmAM jainadharmane je rAjyAzraya maLyA tethI jaina sAdhue ane jaina AcAryAe jJAnava ka pravRttie vikasAvavAmAM khUba ja rasa lIdhe. A jAtanI sAhityika pravRttithI moTA meATA jJAnabhaDArA astitvamAM AvyAM. ane A bhaMDArAmAM prAcIna, samakAlIna ane navI racanAone saMgraha thate rahyo. jaina sa`pradAyamAM jJAnapravRttine ha`mezAM biradAvavAmAM Ave che. paThana-pAThana mATe gurune graMthA ApavAnu` kAma prA. amRtabhAi upAdhyAya. puNyakArya gaNAya che. hastapratAnI nakalA karavAnA kAryamAM paisA kharcavAnuM kAma ghaNA zrImAne gauravaprada lAgatu Ane kAraNe aneka lahiyAone rokIne dhArmika-dArzanika temaja anya zAstrIya graMtheAnI prAcIna hastapratA tathA navI pratAnI nakalA taiyAra karavA-karAvavAnI pravRtti vegapUrvaka cAlatI. ema kahevAya che ke kumArapAla rAjAe ekavIsa meTA jJAnabhaMDArA UbhA karyA hatA. jyAre vIradhavaLa rAjAnA vikhyAta jJAnapremI maMtrI vastupALe rUpiyA aDhAra karoDa khacI ne lagabhaga traNa meoTA moTA bhaMDAro racyA hatA. jaina zrImatAmAM peAtAnAM saddagata thayelAM sagAMnI smRtimAM mATI rakamA khacI~ne jJAnavRddhi karavAnI paraMparA paNa sthira thayelI hatI. Ane lIdhe paNa aneka hastapratAnI nakalA thatI rahetI. jJAnabhaDArAmAM sa`grahAyelI hastapratAne iMDe prazastimAM dAna ApanArAMonI je yAdIo maLe che tenA parathI hastalikhita graMthA bhegA thaI zakayAM che tenA mULamAM jainaApaNane khabara paDe che ke jJAnabhaDArAnI AjanI samRddhi kevI rIte zakaya banI che. jainamaDArAmAM moTA pramANamAM prajAnI jJAnaktinA phALA nAnAsanA nathI. pATaNanA lagabhaga vIsa jeTalA hastapratama'DArA ke jJAnabhaMDArAnA eka rasaprada itihAsa che. A bhaMDAromAM prAkRta, sauMskRta, jUnI gujarAtI, hindI, marADI vagereM bhASAomAM racAyelA lagabhaga badhA ja viSayAna graMthA sacavAyA che. jemAM jaina, jainetara racanAonA samAveza thAya che. Ane lIdhe pATaNanA bhaMDAro deza-videzanA vidvAneAnA AkaSa Nunu kendra rahyA che. anekAneka mahAna bhAratIya gra'thAnI duprApya ane kI'matI prAcIna pratA A jJAnabhaMDArAmAMthI maLI AvI che. Aje, pATaNanA be sivAyanA badhA ja bhaDArAnI tADapatra paranI tema ja kAgaLa paranI hastapratAnA sa'graha ekatrata thaI ne pATaNanA jainanasaMdhanA tAbAnA zrI hemaca`drAcAya jaina jJAnamaMdiramAM sacavAI rahyo che. Azare vIza hajAra pratA kAgaLa para lakhAyelI che. jyAre aneka prAcIna pratA tADapatra para lakhAyelI che. A badhI hastapratAnuM kALajIpUrvaka rakSaNu karavAnI atyaMta suMdara vyavasthA hemaca`drAcAya jaina jJAnabhaDAramAM karavAmAM AvI che. zrI hemacaMdrAcAya jaina jJAnamaMdiramAM Aje pATaNanA lagabhaga badhA ja hastalikhita thA saMgrahAyelA che. A jJAnamaMdiranI sthApanA 19.38-39 mAM thaI hatI. ApaNA pratiSThita sAhityakAra zrI kanaiyAlAla Page #790 -------------------------------------------------------------------------- ________________ temAM Azare . 4 9 nI samayamaryAdAmAM ke hastapratone : lakhelI tathA seMkaDo tAnasapattimAM 736 jainaranaci tAmaNi mANekalAla munazInA haste 7mI eprIla, 1939nA divase prakhara sAmAjika kAryakartA DaoN. sevaMtIlAla zAha che, teo enuM uddaghATana thayuM hatuM. pATaNanA jagavikhyAta hastapratabhaMDAra ApaNu abhinaMdananA adhikArI che. kAyamane mATe sArI rIte sacavAyelA rahe ane prAcyavidyAe A hastapratomAM tADapatrIya tema ja kAgaLa para lakhelI tathA sAhityanA kSetre kAma karatA vidvAno e haratapratono prata che. A pratomAM keTalIka durlabha prAcIna prato che. saraLatApUrvaka lAbha laI zake e hetuthI hemacaMdrAcArya jemAM pATaNasthita janAmAM jUnI naM. 1356-57nI sAlanI jJAnamaMdiranI sthApanA thaI che. ane e jJAnamaMdira Aje pratano samAveza thAya che. vaLI kAgaLanI prato mULa saMzodhakone tathA bhAratIya saMrakRti tathA sAhityanA tADapatrIya pratenI nakale che ane temAM Azare saM. 1480 abhyAsIo mATe kharekhara AzIrvAdarUpa che. pATaNanA aDhAra -90 nI samayamaryAdAmAM taiyAra thayelI nakale che. mAtra jeTalA jJAnabhaMDAromAM sacavAyelI amUlya jJAnasaMpattimAM jaina ja nahi paNa bauddha ane brAhamaNudharmanI atizaya hajAro kAgaLa para lakhelI tathA seMkaDo tADapatra para lakhelI kImatI tathA vizvAsapAtra hastalikhita pratoye A bhaMDAramAM hastapratone samAveza thAya che. A badhI pratonI saMkhyA jovA maLe che. kapaDA para lakhAyelI hastapratanAM be namUnA vIsa hajArathIya vadhAre thAya che. A badhI hastapratonI paNa pATaNanA eka bhaMDAramAMthI maLI AvyA che. jenAM sUcio taiyAra karavAmAM AvI che, jene AdhAre saMzodhako AgamanA pavitra sAhityanI pratonI dRSTie to A kAma karI zake che. bhaMDAro atyaMta mahattvapUrNa che. Agama sAhityamAM pATaNanA nAmAMkti bhaMDAromAM saMghavInA pADAno tADapatrIya cUrNi, avacUrNio tathA anya puSkaLa TIkAsAhitya paNa pratasaMgraha vidvAnonA AkarSaNanuM khAsa kendra banele. A samAviSTa che. jUnI gujarAtI bhASAnuM sAhitya paNa A bhaMDAranI mulAkAte pAzcAtya vidvAno ane saMzodhako AvyA bhaMDAromAM sArI rIte sacavAyeluM paDayuM che. chellAM keTalAMka hatA. gAyakavADa rAjya sarakAra taraphathI niyukta thayelA zrI. varSomAM vidvAnoe judI judI bhASAnA judA judA viSayo cImanalAla DI. dalAle A saMgrahanuM varNanAtmaka sUcipatra para lakhAyelA ghaNA graMthA A hastapratone AdhAre tayAra taiyAra karIne deza-videzanA aneka vidvAnanI prazaMsA karyA che ne hajI paNa puSkaLa kAma thaI zake tema che. meLavI hatI. A bhaMDAranI mAphaka ja phephaliyAvADAnI viSayonI daSTie paNa pATaNanA jJAnabhaMDAro noMdhapAtra vakhatajInI zerInA bhaMDAra, vADI pArzvanAtha bhaMDAra, banI rahelA che. ahIM saMskRta, prAkRta, apabhraMza, gujarAtI, AgalI zerIno bhaMDAra, bhAbhAnA paDAna bhaMDAra, sAgaranA hindI, marAThI, phArasI vagere bhASAomAM tathA brAhmaNa, upAzrayano bhaMDAra, zrI modIne saMgraha, vastA mANekanI bauddha, jina lekhakAe lakhelAM dharmazAstro, bhAkhyA-TIkAe bhaMDAra, zrI himmata vijyajIne saMgraha, vagere pATaNanA uparAMta vyAkara, keza, chaM, alaMkAra, nATakazAstra, atyaMta mahattvanA bhaMDAro hatA. A badhAmAMthI khetaravasInA jyotiSazAstra, nyAya, Ayurveda, tattvajJAna, lalitasAhityanAM pADAnA bhaMDAra sivAyanA lagabhaga badhA ja bhaMDAre pATaNanA kAvyo, nATaka, kathA A svarUpanA gadya-padyamaya graMtha, zrI hemacaMdrAcArya jaina jJAna bhaMDArane saMpAI gayA che. caritragraMtha, rAsAo tathA vividha prakAranuM puSkaLa zrI hemacaMdrAcArya jJAnamaMdira taraphathI kAgaLanI cauda sAhitya sacavAyeluM jovA maLe che. TUMkAmAM samagra hajAra uparAMta pratAna' tathA tADapatrIya pratAna sacipatra bhAratIya saMskRtinA pariprekSyamAM AvA graMthanuM ati pragaTa thaI gayuM che. A badhI pratA jJAnamaMdiranA bhavya UcuM sthAna ane mUlya che. ApaNI bhAratIya bhASAonA makAnanI aMdaranA havAyukata oraDAomAM lokhaMDanA majabUta marNavapUrNa kArAnI racanA mATenA pukALa sAmethI A kabATenI aMdara lAkaDAnA suMdara dAbaDAo banAvIne emanI jJAnabhaMDArI pUrI pADI zake ema che. aMdara pratone surakSita rAkhavAmAM AvI che. ahIM rAkhelI tADapatra, kAgaLa ane kapaDA para lakhAyelI pratone pratomAMthI moTA bhAganI prato Aje paNa sArI sthitimAM lipanI daSTie, akSaronA maroDanI daSTie, lekhanasAmagrI che. mAtra keTalIka kAgaLanI tathA tADapatrIya prato jINuM che. tathA zAhInI daSTie, pratone bAMdhavAnI daSTie, pRchAMkananI jenI sAcavaNI karavAnuM javAbadArIbharyuM kAma saMsthAnA daSTie, pratAnA saMrakSaNa mATe karelI vividha tarakIbe nI saMcAlako karI rahyA che. sadagata munazI puya vijayajInA dRSTie abhyAsa karI zakAya che. tADapatranA graMtho athAka parizramathI taiyAra thayelAM sUcipatra tema ja UbhI prAcInatAnI dRSTie tathA emAMnA citro-citrapaTTikAonI thayelI pustakAlaya jevI vyavasthAne lIdhe Aje saMzodhana dRSTie mUlavAya che. kAgaLanA graMthe emAM sUcavAyelA karanArAo mATe prate javAnuM, tulanA karavAnuM tathA amUlya jJAnarAzithI tema ja sAcavaNIthI tathA tADapatranI saMpAdana-prakAzananuM kAma atyaMta sagavaDabharyuM banyuM che. Abehuba nakala hovAnA nAte mUlavAya che. kapaDA para Ane mATe zrI hemacandrAcArya jana jJAnabhaMDAranA saMcAlaka, lakhela graMtho AkAraprakArathI tathA nAvInyapUrNa mAdhyamanA TrasTIo, jemanA AgevAna pATaNanA nAmAMkita tabIba ane sakutuhala jovAya che. kAjaLanI zAhI uparAMta senA-cAMdInI Jain Education Intemational Page #791 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha A hastapronI nakala ja hoya che. joke A badhI cakkasa mAhitI goThavelI chepAMdaDAM cAra rAjAne zAhIthI lakhAyelA tathA anekaraMgI citrovALA tADapatrIya kAgaLa lAvIne hadayathI kharI bhaktithI kanakasama nAmanA graMtha Aje ya daSTisaMtarpaka tathA prabhAvazALI lAge che. munie mahenata karIne prati [ zAsagraMtha] lakhelI che. " - A hastaprate kAM to sAdhuoe jAte lakhelI che athavA evo ullekha paNa maLe che. hastapratonA dekhAva tathA jatA to dhaMdhAdArI lahiyAo pAse prasaMge prasaMge lakhAvelI che. parathI ene muSTipustaka, saMpuTaphalaka, gahiDapustaka vagere nAme A lahiyAo brAhmaNa, kAyo, bhejaka vagere jAtinA apAtAM. pAchaLathI lakhANanA dekhAva vagere parathI chUTa hatA ane lekhanakAryamAM khUba ja nipuNa hatA. Ane lIdhe pustaka, kripAThaya pustaka, sastabaka graMtha, citrapustaka vagere ja hastapratonA lekhananuM UMcuM dhoraNa jaLavAI rahyuM hatuM. ' ' nAme oLakhAtA. Aje paNa pATaNanA bhaMDAronI motInA dANA jevA suMdara A bhaMDAromAM vibhinna graMthonI sacitra nakalo paNa hastAkSaromAM lakhAyelI hastaprate joIne ApaNe sAnaMdAzcarya maLe che. A citra ghaNu ja suMdara hoya che, e to kharuM anubhavIe chIe. ema lAge che ke hastapratonI nakalo ja paNa emAMnAM ghaNAM citrone pustakanA viSaya sAthe gADha karAvavAnA kAmamAM te te samaye sAruM evuM dravya kharcAyuM saMbaMdha hoya che. jo ke A badhAM citro graMthanI racanAnI haze. sAthe thayelAM che ke pAchaLathI tene vize cokakasa mAhitI - tADapatrIya pratanI vacce kANuM pADIne judAM judAM pRSThone maLatI nathI. AvA eka citramAM AcArya hemacaMdrasUri eka doro ke graMthi paravIne ekaThAM bAMdhavAmAM AvelAM che. kumArapAla rAjAne bodha ApatA jaNAya che, te hemacaMdrApratanI upara tathA nIce, pratanA rakSaNa mATe tema ja pAMdaDAM cArya racita "siddhahemalagvRtti'mAM siddharAjanuM sarvaprathama goThavIne vAMcavA mATe lAkaDAnI paTTIo goThavelI hoya che. citra maLe che. eka citramAM 11-12 mA zatakamAM guru ziSyane kevI rIte zIkhavatA te batAveluM che. e citranI nIce A paTTIo upara ghaNI vakhata suMdara citrAMkana kareluM paNa jovA maLe che. rezamanI ke sUtaLInI dorI lapeTIne e paMDita vidyArthI ane vyAkaraNa zIkhave che" ema lakheluM hastapratone bAMdhavAmAM Ave che ne pachI ene dAbaDAmAM baMdha che. pATaNanA bhaMDAromAM vividha citrazailIomAM dorelI karavAmAM Ave che. ghaNIvAra pratanI u para lAla kapaDa vITI citrakaLA khAsa dhyAna kheMce che. dIdheluM hoya che. AvI moTAmAM moTI prata 3(" x 25" nA A jJAnabhaMDAro e AjanA ane AvatI kAlanI mApanI hoya che, jyAre nAnAmAM nAnI prata 4!" x 1}" nA bhAratIya vidyAnA upAsakonI tathA vidvAnonI moTI mApanI hoya che. dakSiNa bhAratamAM maLatI tADapatrIya hasta- mUDIrUpa che. jene bhaMDAromAM sacavAyelI jJAnasaMpattinI pratothI pATaNanA bhaMDAromAM sacavAyelI tADapatrIya prate paribhASA, lipi tathA anya saMketonuM jJAna che, tene mATe judI paDI jAya che. mApa, pAMdaDAMnI guNavattA temaja lekhana- A jJAnamaMdira divya khajAnArUpa jaNAya to navAI nahIM. rAtinI bAbatamAM A taphAvata joI zakAya che. pATaNanI ApaNI AjanI bhAratIya lipione abhyAsa karavA pratAnAM tADapatranAM pAnAM pAtaLAM, narama ane camakATavALa mATe, dUrlabha graMthanI hastaprate vAMcavA mATe, hastaprateno che. vaLI A tADapatra paranuM lakhANa ketareluM nathI paNa tulanAtmaka abhyAsa karIne graMthasaMzAdhana ke graMtha-saMpAdana baranA kittAthI lakheluM che vaLI pATaNanA bhaMDArAnI tADa- karavA mATe ApaNe prAcIna-madhyakAlIna itihAsanI patrIya pratA vadhAre prAcIna che. A pratAnI lipi jUnI khUTatI kaDIo meLavavA mATe, sAhityika tathA sAMskRtika devanAgarI lipi che, je te vakhatanA zilAlekhonI lipine mAhitI ekatra karavA mATe, ApaNI bhASAonA kaze ne maLatI Ave che. tADapatranAM pAnAM malabAra vagere sthaLethI taiyAra karavA mATe, prasiddha graMtho paranI aprasiddha TIkAo maMgAvavAmAM AvatAM, jyAre kAgaLa gujarAtanAM ja amadAvAda, ke vRttio vAMcavA mATe tema ja bIjI aneka prakA nI khaMbhAta, sUrata vagere sthaLethI maLI rahe. e vakhate mAhitI meLavavA mATe ApaNe A bhaMDAronuM nirIkSaNa gujarAtamAM sArI jAtane, majabUta kAgaLa maLI hatI. je karavuM paDe tema che. A bhaMDAromAMnI jJAnasaMpatti ApaNane ke vadhAre UMcI jAtanA kAgaLo kAzmIramAMthI tathA dakSiNa- adhyayana mATe ane saMzodhana mATe AmaMtrI rahI che. ApaNe mAMthI maMgAvavAmAM AvatA hatA. 'sUrata nagarathI kerA e AmaMtraNa svIkAravA sajja thavuM joIe. ApaNA pa jUnI khUTatI khatanA zilAlekha Jain Education Intemational Page #792 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina mUrti vidhAnanA pariprekSamAM jaina tIrthakaronuM kalAvidhAna prA. subhASabhAI brahmabha de bhAratIya zramaNa paraMparAmAM jainadharmanuM viziSTa mahatva che. zraddhA rAkhI ane tene anusarI mana, vacana ane kAyA para buddha ane mahAvIranA samayamAM vedonA karmakAMDAnA virodhamAM je kAbU meLavavA prayatna kare tathA jIvanamAM ahiMsAnuM aneka mata-mArgo pracAramAM AvelA, te paikIno 'nigraMtha" zakaya teTaluM pAlana kare te sAco jaina kahevAya. mata pAchaLathI jaina dharmanA nAme prasidhdha thayo. "nirca tha" jina dharmanA mukhya be saMpradAyo che; eka zvetAmbara ane ane "jana" zabdamAMnA "jina" baMneno eka ja artha thAya che. che. bIjo digambara. zvetAmbara eTale zveta vastrarUpI ambara 'nirca tha" eTale "graMthi' rahita (rAga, dveSa rahita) ane jemanuM che te. digambara eTale dizAo rUpI ambara jemanuM jina eTale ni (jItavuM) uparathI jeNe rAga, dveSa Adi che te. arthAt je nirvastra che te. A banne paMthamAM pAyAnA sarvane pUrNataH jItI lIdhAM che tema ja mana, vacana ane siddhAMta vize vyApaka matabheda nathI; paraMtu bAhya AcAra kAyA upara saMpUrNapaNe kAbU meLavyuM che te. AvA "jina" para ja matabheda che. vetAmbaromAMthI sthAnakavAsI janAnI prabodhelA mArge cAlanAra te "jaina,' je jinoe potAnA eka zAkhA nIkaLI che. teo tIrthakarone svIkAra kare che; aMtaramAM rahelA ari (zatru ) para vijaya meLavyA paraMtu mUrti pUjAmAM mAnatA nathI. A uparAMta AcAra teo " ata' kahevAyA. A aha te "kevalIjJAna" viSayaka matabhedane lIdhe A be saMpradAyamAMthI aneka gaccho meLavyA pachI "tIrthakara" kahevAya che. tIrthakara " no eka ane saMghADAo UbhAM thayAM che. terApaMtha nAme eka paMtha artha saMskRta tIya anena. zrI AnaMdazaMkara dhruva tIrthakarane digambara saMpradAyamAMthI chellAM thoDAM varSomAM pragaTayo che. eka artha samajAvatAM kahe che ke, "tIrtha eTale evora, rana paraparAmAM tIrthakaronuM sthAna sarvoparI che. tethI Aro, nadI UtaravAnuM ThekANuM - pavitra sthAna. jayAM rahIne namaskAra maMtramAM paNa temanuM smaraNa sau prathama karavAmAM Ave saMsArarUpI nadI UtarI (pAra) zakAya che. 'janazAsane e che. jana dharmanA mahAmArgamAM anubhava siddha jJAna prApta A saMsArUpI nadI UtaravAne Are che ane e bAMdhanArA karanArA RSabhadevathI mahAvIra svAmI sudhInA covIsa tIrthaMkara te tIrthakara kahevAya che. bIjA zabdomAM kahIe to, thaI gayA. te pachI Adya tIrthakara AdinAtha (RSabhadeva ), AdhyAtmika unnatino ane Amadarzanano mArga soLamA tIrthaMkara zAMtinAtha, bAvIsamA tIrthaMkara neminAtha, darzAvanArane tIrthaMkara' (jena zAsananA prabhAvaka ) tarIke trevIsamA tIrthaMkara pArzvanAtha ane cAvIsamAM tIrthaMkara oLakhavAmAM Ave che. A tIrthakara jagatanA kalyANa mahAvIra svAmI. e pAMcanA nAma jaina paraMparAmAM vadhu sAdhaka che ane dharmane navIna satya ane prakAza pUrAM pADe mahattva dharAve che. pahelA tIrthakara RSabhadeva kyAM ane kayAre che. teo sUryanI jema jJAnakaraNathI ravayaM prakAzita ane thaI gayA te aMge cokkasa pramANabhUta mAhitI maLatI nathI; potAnA yuganA ananya pratinidhi gaNAya che. tIrthakaro paraMtu teo kadAcit bhAratamAM sabhyatAnA udaya samaye koI upadezavidhi ke vyavasthAkramamAM mAtra paraMparAnA i 25nA thaI gayA tevI mAnyatA che. RSabhadeva sahita bIjA paraMtu anubhava satyanA sAcA uddadhATaka hAtha vIsa tIrthaMkara vize purAvazeSIya purAvAo upalabdha nathI; che. jaina dharmanA prasAra koI eka uparIka kArA thayI je ke sAhityika pramANe upalabdha che. yajurvedamAM traNa nathI; paraMtu rAga, draSanA vijetA evA aneka "jina" nA tIra 'janA nA tIrthakara RSabhadeva, ajitanAtha ane araSTanemI (neminAtha) hAthe thayela che. A dharma anusAra jinonI vANImAM nAM nAma ja che. 3 2 3 1, tIrtha dhammakati prakAti Iti tIrthakara : bAvIsamA tIrthaMkara neminAtha yAdavakuLamAM janmyA hatA ane svatIrthonA mAdikartAra : tIrthakarAH teo zrI kRSNanA pitarAI bhAI thatA hatA. A neminAtha -zrI. yu. a. 2. kayAre thaI gayA te bAbata jaina graMthe lAkho varSa gaNave 2. AcArya AnaMdazaMkara dhruva -"dharmavarNana". pR. 103 3. DaoN. pI. sI. parIkha-bhAratadarzana 1. khaMDa-3 pRni - 35 nAM nAmanAra neminAtha yAtA . A nAM Jain Education Intemational Page #793 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 739 che. trevIsamA tIrthaMkara pArzvanAtha, mahAvIra svAmI pahelAM 185] hovAnuM jaNAyuM che. rAjA khAravelanA hAthI 250 varSa pUrve banArasamAM thaI gayA. teo banArasanA rAjA guphAnA lekha (lagabhaga I. pU. 185) mAM zrI RSabhadevanI azvasenanA putra hatA. covIsamA tIrthakara mahAvIra svAmI pratimA je agAu naMdarAjA pATaliputra laI gayo hato AtahAsika vibhUti hatA. temano janma I. pU. 540mAM tene khAravele pAchI meLavIne pharIthI pratiSThA karyAnA ullekha bihAramAM thayo hovAnuM manAya che. temanA janmathI jaina maLe che. jIvaMta svAmInI eka kirITamukuTa tathA AbhUSaNoparaMparAmAM vIranirvANu saMvata cAle che. ane Aje (1983) thI vibhUSita dhAtu pratimAM gujarAtamAM akoTA (vaDodarA) tenuM - varSa cAle che. teo saMbhavataH I. pU. 468mAM mAMthI prApta thaI che. A pratimAM I. sa. 500nA samaya nirvANa pAmyA hatA. teo gautamabuddhanA samakAlIna gALAnI manAya che. je gujarAtamAMthI upalabdha prAcIna jaina gaNAya che. upaladha aitihAsika purAvAone lIdhe chellA pratimAomAMnI eka gaNAvI zakAya. be tIrthakaro pArzvanAtha ane mahAvIra svAmInI aitihAsiktA | tIrthakaronI pratimAM be prakAre jovA maLe che. eka svIkArya banI che. jayAre te pUrvenA tIrthakaro hajAro varSo pUrve thaI gayelA hovAnI jana sAhityika graMthe ane - UbhI ane bIjI beThI. tIrthakaronI UbhI pratimAone purANonI vigatone aitihAsika purAvAnuM samarthana maLavuM kAyotsarga [ kAusagga] avasthAvALI ane beThI pratimA one dhyAnastha rogamudrAvALI (padmAsanastha ) kahevAmAM hajI bAkI che. Ave che. kAsaga pratimAo te jaina paraMparAnuM viziSTa A jaina dharme bhAratIya dharma, darzana tema ja sAhitya, lakSaNa che. je tIrthakaro kAyotsarga avasthAmAM nirvANa kalA ane anya kSetromAM aneka pradAna karyA che. te paikInA pAmyA hatA teonI mUrtio ghaNe aMze A avasthAmAM jaina mUrtividhAna vize ahIM vivecana prastuta che. kaMDAravAmAM Ave che. dA. ta. RSabhadeva, neminAtha, pArzvanAtha jaina pratimA vidhAnane AdhAra tIrthakara hovAnuM pratIta ane mahAvIra svAmIe padmAsana avasthAmAM kaivalyapada prApta thAya che. jijJAsu anuyAyI vargane tIrthakaronA pavitrajIvana, karyuM hatuM tethI teonI mUrtio paNa moTe bhAge padmAsanamAM dharma prasAra ane kevA kaparA saMjogomAM temaNe kevalajJAna jovA maLe che. jinAlayanI pratiSThita mukhya pratimA (mUlaprApta karyuM tenuM satata maraNa rahe te hetuthI tIrthakaronI nAyaka) hamezAM padmAsanastha hoya che. mRtio banavA lAgI ane temanA pavitra jIvana sAthe saMkaLAyelAM mahattvanAM sthaLoe tenI pratiSThA thavA lAgI. | tIrthakaranI pratimAonuM mUrti vidhAna mukhyatve zipazAstranA graMtho jevAM ke bRhadasaMhitA, pratiSThAA covIsa tIrthakaronI pratimAone AvirbhAva sAroddhAra, AcAradinakara, nirvANukalikA vageremAM jovA kyArathI thayo te itihAsamAM carcAno viSaya rahyo che. eka maLe che. A graMthamAM jaina mUrtividhAnanA lakSaNonI mata anusAra jaina mUrti zAstrane prAraMbha AyAgapaTTothI vizada chaNAvaTa karelI che. temAM mukhyatve UbhI mUrtionA thayo tema kahI zakAya. AvA prAcIna AyAgapaTTo mathurAnA lAMbA laTakatA hAtha, chAtInA madhyabhAgamAM zrI vAsanuM kaMkAlITImAMthI maLI AvyAM che. te paikInA keTalAka kuSANakAla lAMchana, prazAMta svarUpa, taruNAvasthA' vagere jovA maLe pUrvenA hovAnuM temanA paranA abhilekho parathI jaNAya che. che. A pratimAomAM mahAna puruSanA lakSaNa tarIke kAnanI kuSANakAla daramiyAna tIrthaMkaranI mUrtio ane jIvana- buTa lAMbI darzAvavAmAM Ave che je lagabhaga skaMdhane kathAo AyogapaTTomAM aMkita thatI hatI. keTalAka abhilene sparzatI hoya che ane vaccethI chedAyelI hoya che. khene AdhAre ema paNa kahI zakAya ke naMda rAjAo RSabhadevanI mUrtinA mAthAnA vALa chUTA ane kavacita (I. pU.364-324) nA samayamAM arthAt mahAvIranA aMdha para phelAyelAM hoya che. anya tIrthakaronA mAthAnA janmanA keTalAka varSo pachI jaina mUrtio pracAramAM AvI vALa lAMca karelAM hoya che. tAyabara saMpradAyanI hovAnA purAvA maLe che. jaina anuzruti pramANe mahAvIra mUrtimAM avazva dRSTigocara thAya che, jyAre digambara svAmInI pratimAM temanI hayAtI daramiyAna thavA lAgI saMpradAyanI mUti vivasa hoya che. vaLI je vRkSa nIce hatI. mahAvIre dIkSA lIdhI te pahelAMnI ( arthAt jIvaMta- tIrthakarone kevalajJAna lAdhyuM hoya te vRkSa paNa keTalIka svAmI avasthAnI) caMdana-kAchanI pratimA siMdhu sauvIranA zipamAM kaMDAravAmAM Ave che. rAjA udayanane prApta thaI hatI. tenI pAsethI A pratimA ujajainane rAjA pradyota potAnA rAjyamAM laI gayo ane te X. U. P. Shah-Akota Brenzes. vidizAmAM padharAvI hatI. magadhanA pATanagara pATaliputra 5. varAhamihira - bahasaMhitAH (paTanA-bihAra) nA lohAnIpuramAMthI retiyA paththaranI AjanulakhabAha: zrIvatsAhakaH prazAntamUrti zra! mastaka ane paga vinAnI UbhI jaina pratimA maLI AvI digyAsAstaruNarUpavAMzca karyo hatAM devaH 67 che. A pratimA uparane Apa mauryakAlIna [ I. pU. 322 (5. 46.) Jain Education Intemational Page #794 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 740 zilpamAM dareka tIrthaMkaranI mukhAkRti eka sarakhI darzAvAtI hAvAthI temane ALakhavA muzkela heAi, dareka tIrthaMkarane oLakhavA mATe judAjudA lAMchana mUkavAnI prathA apanAvAI. kuSANakAla sudhInI jaina tIrthaMkarAnI mUrti emAM lAMchana jovA maLatAM nathI. kuSANukAla pachI lAMchana mUkavAnI prathA zarU thaI hovAnA purAvA upalabdha che. jaina sAhityamAM lagabhaga 6ThThI-7mI sadIthI lAMchanAnI cADhI jovA maLe che. pravacana, sArAdvAra, abhidhAna cintAmaNI temaja anya prathAmAM RSAdri cAlIsa tIrthaMkarAnA lAMchanA gaNAvyAM che. dA. ta. RSabhadevanu lAMchana vRSabha, pArzvanAthanuM lAMchana sarpa, mahAvIra svAmInuM lAMchana siMha vagere. zalpamAM lAMchana mUkavAnA sauthI prAcIna purAvA guptakAlamAM maLe che. bahAranA rAjagIra (vaibhAragIrI ) parvata para neminAthanI eka sUrtimAM paga nIce AsananA madhyabhAgamAM 'capuruSa' ane AjubAju eka eka zaMkha jovA maLe che. mathurAmAMthI prApta prAcIna pratimAmAM paNa lAMchana mUkavAnI prathA jovA maLe che. dareka tIrthaMkaranA lAMchana temanA AsananI nIce madhyabhAgamAM kaMDAravAmAM Ave che. lAMchana vinA mAtra RSabhadeva ane pArzvanAthane oLakhI zakAya che. kayAreka RSabhadevanA mastakanA vALanI laTa temanA skaMda para patharAyelI hAya che tethI temane oLakhI zakAya che. te ja rIte pArzvanAthanA para haMmezAM nAgaphaNAnuM chatra hovAthI temanI pratimA lAMchana vinA paNa ALakhI zakAya che. A uparAMta jIvaMtasvAmI vardhamAna)nI pratimA alaMkaraNA parathI mastaka oLakhAya che. jaina 'dine derAsara ke jinAlaya tarIke oLakhavAmAM Ave che. derAsaramAM eka karatAM vadhu tIrthaMkarAnI mUrtio hoya che; para Mtu garbhagRha (gabhArA)mAMnI mukhya pratimAne ja ' mUlanAyaka' tarIke eLakhavAmAM Ave che. tItha karanI saparikara pratimAmAM tIrthaMkaranI pratyeka bAjI eka eka tIrtha'karanI nAnA kadanI pratimA kAyAsa mudrAmAM hoya tA tene 'tritIthI ane e kAyAtsaganI upara pratyeka bAju eka eka cAgAsanamAM padmAsana vALIne beThelI mUrti kaDArI hoya teA te pratimAne pacatIthI pratimA kahevAmAM Ave che. cAre dizAmAM cAreya bAjuthI tIrthaMkaranI pratimAnuM mukha dekhAya tevI pratimAne cau mukhajI ' ( satAbhadrAdi) kahe che. A satAbhadrAdri mUrtimAM mukhya cAra tIthaeN karo AdinAtha, neminAtha, pArzvanAtha ane mahAvIra hAya che. AvI mUrti e mathurA, kAsAMkhI vageremAMthI maLI Ave che. A uparAMta 'cAvIsInA paTTa" ( cAvIsa tIrthaM'karAnA samUha ) tarIke oLakhAtA paTTamAM mUlanAyaka sAthe trevIsa tI kareAnI nAnA kadanI pratimAe hAya che. jainaratnaciMtAmaNi tIrthaMkarAnI pratimA sAthe ' aSTisiddhae ' darzAvavAnuM varAha mihiranI bRhada saMhitAmAM jaNAvyuM che. A asiddhiene 'aSTa prAtihAya kahe che. A aSTa prAtihAryamAM jaina zAMtipATha anusAra dvivyavRkSa, dvivyapuSpavRkSa, duMdubhi, Asana, AtapAtra, divyanAi, cAmara ane mastaka pAchaLa prabhAmaMDala heAya che. A sAthe svastika, darpaNa, kuMbha, netrAsana, mInayugala, puSpamALA ane pustaka paNa zubha cihna tarIke evA maLe che. jaina dharmamAM samaya jatAM tatkAlina bIjA dharmonI asara paDatAM tIrthaMkarAnI sAthe yoA, zAsanadevIe temaja anya parivAra deve paNa bhaLI gayAM ane ethI zilpamAM tItha karanI sAthe temanI mUrti e paNa mukAvA lAgI. Ama skUlanAyaka pratimAnI jamaNI bAju yakSa ane DAbI mAjI devatA tarIke oLakhAya che. tene jIvananA rakSaka devayakSiNInI pratimAe hAya che. jaina zAstromAM te zAsana devI mAnavAmAM Ave che. prAcIna bhAratamAM yakSa-kSiNInI pUjA leAkadhama svarUpe vyApaka pramANamAM pracalita hatI. enA jeTalI prAcIna, leAkavyApI ane lokapriya kAI bIjI paraparA nathI. ane anya dharmonI jema jaina dharmomAM paNu ene svIkAra thayA. A yakSa-yakSiNInI mUrtiomAM mathurA jillAnA pArakhama gAmanI 'maNibhadrayakSa' nI mUrti temaja paTaNA pAsenA didAragajamAMthI prApta thayela cAmaradhAriNI yakSiNInI mUrti, azAkakAlIna mUrtikalAnA advitIya namUnA gaNAya che. A yakSa-kSaNInI svataMtra mUrti A banAvI pUjA karavAnI paraparA prAcIna bhAratamAM hatI. jina pratimAnuM bIjuM eka AgavuM lakSaNa te mukhya pratimAnI sAthe gadharAnuM astittva che. A gadharA mukhya prAMtemAnI jamaNI ane DAbI bAju mukAya che. temAMthI keTalAkanA hAthamAM cAmara, puSpamALAe athavA keTalAkanA hAtha alimudrAmAM hAya che. jaina tIrthaMkara pratimAonu' traNa vibhAgamAM vargIkaraNa karI zakAya (1) suMdara deva-devIonA rUpAMkana karelI parikaravALI mUrtio (2) sAdI-phakta pUjA mATenI mUrtio (3) AyAgapaTTomAMnI mUrti e. A traNemAM tIrthaMkaranuM kalAvidhAna zilpAmAM ja pheraphAra hoya che. eka sarakhu ja hAya che. mAtra parikarA ane AjubAjunA mUrtinI sthApanA mATe sAmAnya rIte pIThikA [ siMhAsana banAvavAmAM Ave che. pITha, Asana ane chatravALA AkhAya bhAgane ' parikara' nAme oLakhavAmAM Ave che. mukhya pratimAne anulakSIne parikarAnI laMbAI, paheALAI karavAmAM Ave che. rikAmAM keTalAMka suMdara ane kalAmaya zilpA hoya che. parikaramAM yakSa, yakSiNI, si', mRganI joDa, kAusaggiyA, cheDA upara taMbheA, uparanA bhAge teAraNa Page #795 -------------------------------------------------------------------------- ________________ san sa grahagna tha gRha, cAmara ane kalAdhArI anucarA, makaramukha, mAlAdharA, pratimAnA mastaka pharatuM prabhAmaDala, muNAlachatra, deva, duMdubhi vagADanArA varga, dharmacakra, navagrasA, traNa chatrA, kavacit dikpAlA tatha! azeAkavRkSa vagere zAmatAM hoya che jaina paraparA anusAra tIrthaMkarA kula cAvIsa che. temanA lAMchanA ane nAma kevI rIte nakkI thayAM e vizenI vigatA ' trizaSTi zalAkA puruSa carita' mAM hemaca'drAcArya' vaNu vela che. jaina tIrthaMkarAnA mUrtividhAnanA keTalAka mahattvanA pAsAMonI carcA bAda have keTalIka mahattvanI suprasiddha mUrtionuM varNIna joI e. muMbaInA 'prinsaopha velsa myujhiyama'mAM pArzvanAthanI atiprAcIna dhAtu pratimA I. sa. pUrve 1 lI sadI athavA I. sa.nI 1lI sadInI heAvAnuM keTalAka vidvAnA mAne che. pAMca phaNAvALA sarpanuM chatra dharI, kAryAtsaga avasthAmAM UbhelA pArzvanAthanI mATI AMkhA, lAMbuM nAka, jADAM heTha vagere A dhAtupratimAnA AgavAM lakSaNA che. A niHvastra pratimAnI chAtInA madhya bhAgamAM zrI vatsanu lAMchana jaNAtu nathI. bhAratamAMthI upalabdha jaina dhAtu pratimA zilpAmAM A pArzvanAthanI pratimA ati prAcIna gaNAvI zakAya.8 741 kalA-STie uttama che. I.sa. 500nI AsapAsanA samayanu' manAtu A mastaka hiMdanA prAcIna dhAtu-zi`AnA eka suMdara namUnA che. dakSiNAvarta vaLAMka letA keza upara uStiSa, dhyAnastha netrAmAM cAMdI jaDavAthI atisuMdara lAgatu saumya ane prasanna mukhamudrAvALuM A mastaka prAcIna bhAratanI dhAtu mUrtikalAnA utkRSTa namUnA che.10 I.sa. 1021mAM Abu khAte baMdhAyela delavADAnA jaina maherAnI11 eka eka mUrti AnuM khArIkAIthI avalAkana karIe teA tyAMnA sthApatyamAM vaividhya, sapramANatA ane guNavattA vipula pramANamAM jovA maLe che. vimala vasahImAM mULanAyaka zrI RSabhadevanI paMcatIthI'ka padmAsanastha, saparikara gherI naM. 44mAM zrI pArzvanAthanI tAraNu ane parikara sahita bhavya pratimA AnuM uttama udAharaNa che. vimala vasahInI prazAMta mUti paNa A samayanI uttama kArIgarInuM sarvottama udAharaNa che. dakSiNa rAjasthAnamAM rANakapuramAM I.sa. 1439mAM badhAyela caumukha maMdiramAM 'sahasrapheNa pArzvanAtha' nuM maneAhara zilpa kaMDAreluM che. vaDodarAnI pazcime Avela akeTAmAMthI maLI Avela jainamUrti A paikInI eka RSabhanAthanI mUrtinA zirAbhAga 6. rUpamaMDana - a. 6-36. kAusagga avasthAmAM pArzvanAtha UbhA che, AsapAsa e cAmaradhArI nAgakanyA cAmara DhALe che tathA sapa peAtAnI sahasrapheNanu' chatra dharI rahyo che. pArzvanAthanI geALa pharate cAre bAju sapucchane kalAtmaka rIte eka bIjAmAMthI pasAra thatAM darzAvyAM che, jethI AkhuM zilpa kalAtmaka ane khUba suMdara dekhAya che.13 A uparAMta kherALu tAlukAmAM Avela 7. jinanI mAtAenAM svapnA ane jina, je rIte sva-tAraMgA parvata para baMdhAyela ajitanAthanuM ma Mdira paNa khUba mAMthI avatarIne janma le che, tevI ja rIte yuddhanI kathAmAM temanI mAtA mAyAdevInuM svapna ane garbhAdhAnamAM paNa ghaNuM sAmya che. dareka tIrthaM karanA janma pahelAM temanI mAtAne AvelAM svapnAne AdhAre lAMchana nakkI thayAM che. dA.ta. RSabhadevanI mAtAne tItha karanA janma pahelAM AvelAM svapnamAM sau prathama vRSabha joyA tethI nAma ane lAMchana ante vRSabha rAkhavAmAM AvyA. tevI ja rIte pArzvanAthanI mAtA garbhavatI hatA tyAre svapnamAM kALA sarpane joyA. tethI bALakanuM nAma ane lAMchana banne sarpa. Ama badhAja tItha'karAnI A vigatA hemacaMdrAcArya * trizaSTi zalAkA puruSa carita 'mAM varNavela che. suMdara che. tenI mUlanAyakanI pratimA paNa manAhArI che. pAlItANAmAM zatrujayagiri para vaselAM madirAnI mUrti e paNa zilpakalAnA uttama namUnAo che. TUMkamAM badhAM ja sthApatyanI dRSTie A madirA uttama che ane bhavyatAmAM uttama zilpAnu varNana karavu. uSTi nathI. zilpakalA ane paNa nAkhA tarI Ave che. 8. U. P. Shah - Bulletin of the prince of wales Museum of western India 1950, No. 1 P. 63 9. hAlamAM vaDodarA myujhiyama khAte te che. 10. yu. pI. zAha - ' gujarAtanuM prAcIna dhAtu zilpadhana' juo kumAra-phebruArI, 1952, a'ka-338. 11. H. Bhisham Pal-The Temples of Rajasthan P. 38. 12. RSadevanI A pratimA 8 phUTa UMcI ane sADA pAMca phrUTa paheALI che. 13. citramATe juo-U. P. Shah - Studies in Jaina art Plate xxx Fig - 79. Page #796 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 742 jainaratnaciMtAmaNi - covIza tIrthaMkaranAM lAMchano = * 1 vRkSatra - A che 2.harta ja hatu, 3.2Hva che - pa. 4 kapa che fma nA , che. che . S46 9. ma 7. svastika cha 8cAda == covIza tIrthaMkaranAM lAMchane, 14, siMcANI 7 15. vaja RE '' ja 13. varAha 10 pravarata 11.3 %9> 1ra, pADo ' Jaa ' ' ' = karo 18 taMdArta ka . hly jmy` 6 . 50 . 19. kuMbha es ' ra.dAspaNI 21.nI lakamalA haUiTES kha 23, sarpa ra4. Jain Education Intemational Page #797 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina citrakalAnA aitihAsika paricaya bhAratamAM dharmane kendramAM rAkhIne je je citrazailIenA vikAsa thayA temAM jaina citrakalA viziSTa sthAna dharAve che. bhAratIya citrakalAnA itihAsamAM jaina citrakalA eka noMdhapAtra prakaraNa che. rUpapradyakalAomAM jenAe jema zilpa ane sthApatyakalAmAM prati karI hatI te ja rIte citrakalAnA kSetre paNa temaNe abhinava pragati karI hatI. jaina citrakalA mukhyatve be vibhAgamAM vaheMcI zakAya : [1] bhitticitrA ane [2] laghucitrA. bhitticitrA keTalIka jaina guphAo ane madirAnI divAla para jaLavAI rahyAM che. jyAre laghucitrA tADapatra ane kAgaLanI hastapratA, lAkaDAnI pATalIo temaja kApaDa para jovA maLe che. jaina citrakalAnAM sauthI prAcIna citrA bhitticitronA svarUpe che, jenA samaya IsunI 7mI sadInA che. jyAre laghucitronA prAcInatama namUnAo tADapatranI hastapratAmAM jovA maLe che. A prakAranA citro 12mI sadI jeTalA jUnA che. ApaNe have A baMne prakAranAM citrA vize mAhitI meLavIzuM. bhitticitrA : bhAratanA aitihAsika kAlanA bhitticitrA I. pU 2 jI sadI jeTalAM purANA che. jaina bhitticitrAnA prAcInatama namUnAo IsunI 7mI sadInA che. enA artha e thayeA ke aitihAsikakAlIna bhAratIya bhattacitrAnA itihAsamAM jaina bhitticitrA lagabhaga navase| varSa pAchaLa che. sauthI purANA jaina bhitticitrA pallavakAlIna che. mahAna pallava rAjA mahendravarmana 1lAnA rAjyakAla damiyAna IsunI 7mI sadImAM sattavAsalanI guphAomAM A citrA taiyAra thayA hatA. mahendravarmana 1leA kalAkAra, zilpI, citrakAra, sa'gItakAra, kavi, sthapati ane kalAnA protsAhaka hatA. A rAjA zarUAtamAM jainadhamI hatA; paraMtu pAchaLathI eNe zaivadharma aMgIkAra karyA hatA. te ' citrakarApuli' eTale ke 'citrakAromAM vAgha' evu biruda dhAraNa karatA hatA. dakSiNa bhAratamAM zailAtmaka sthApatya nirmANa karAvanAra e sau prathama rAjavI hatA. eNe tiruccinApallithI gheADe dUra sittanavAsalanA sthaLe jenA mATe guphAo kArAvI hatI. A guphAe zeAdhavAnuM mAna kalA vivecaka TI. e. geApInAtharAvane prApta thAya che. A guphAmAMnA citrA jaina dharmAMnA sauthI jUnA citrA che. chellA saMzAdhana dvArA Jain Education Intemational --preA. thAmasabhAi paramAra, ema, a, jANavA maLe che ke A guphAmAMnAM keTalAMka citromAM raMgonA be thara jovA maLe che. prathama vAranuM citrakAma IsunI 7mI sadImAM ane bIjIvAranuM citrakAma IsunI mI sadImAM thayuM hatuM. A guphAnAM keTalAMka citronu varNana nIce pramANe karI zakAya. ramaNika Page #798 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 744 jainanaciMtAmaNi eka citramAM taLAvanuM Alekhana che. jemAM mAchalI, keTalAMka jIvana prasaMgone rajU karavAmAM AvyAM che. vardhamAnanA bataka, haMsa, bheMsa ane phUla cuMTanArAonA Alekhana che. jIvana prasaMgane rajU karatuM citra ghaNuM ja suMdara che. sudharmendra phala lUMTanArAonI mukhAkRti ghaNI ja AkarSaka che. temaNe ane tenI patnI sAcI bALakane tela-mardana karI rahyAM che te dhAraNa karela kamaLanALa, praphullita puSpa ane kaLIonA prasaMgane suMdara rIte Alekhita karyo che. vardhamAnanI sanmukhe Alekhana vAstavika che. bataka, haMsa, mAchalI ane bheMsanA pAda svAstikamAM nRtya karatA sudharmedranuM citra nayanaramya che. AlekhanamAM kalAkAranI UMDI avalokana zaktinA darzana nAyaka rAjAonA zAsana daramiyAna A ja maMdiramAM thAya che. ahIMnuM mRtyalayamAM mana asara e thI 16-17mI sadI daramiyAna citronuM sarjana thayuM hatuM. A ja prasiddha che. teno DAbo hAtha daMDamudrAmAM ane jamaNa samaya daramiyAna A maMdiramAM RSabhadeva, neminAtha, temanA hAthanI AMgaLIo patAka mudrAmAM che. Akhe jamaNuM pitrAI kaNa ane vardhamAnanAM jIvana prasaMgane viSaya karatA hAthanI AMgaLIo tarapha sthira thayelI che. A ja prakAranuM ki eka bIjuM nRtyacitra eka staMbha para che. nRtyakArano DAbo A citro taiyAra thayA hatA. hAtha mattalI mudrAmAM prasarelo che, jyAre jamaNA hAthe Ama jana bhitticitro I. sa. nI 7mI sadI thI 17mI patAka mudrAmAM che. tenA kezakalApa khUba ja suMdara che. eka sadI sudhIno che. citramAM rAjA-rANIne eka jaina sAdhu sAthe vAtacIta karatAM darzAvyA che. ratnajaDIta mukuTa dhAraNa karele rAjA ladhucitro ane AkarSaka ziSyana dhAraNa karelI rANInI sanmukhe | guphA ane maMdiranI divAla jevA vizALa phalakane UbhelA taddana sAdA ane alaMkAra vihIna sAdhunA tyajIne citrakAroe tADapatra, lAkaDAnI pATalI, kApaDa ke Alekhana dvArA kalAkAre jANe ke vaibhava ane sAdAI kAgaLa jevA nAnA phalaka para nAnA kadanAM citro AlekhavAnI vacceno saMgharSa rajU karyo na hoya ! zarUAta karI. laghu kadanA AvA citro moTe bhAge jenadharmanI rASTraphaTakAlIna jaina bhitticitro IlorAnI guphAmAM hastapratomAM jaLavAyelAM che. mahAvIra svAmInA nirvANa jovA maLe che. IlorAnI guphA naM. 30 thI 34 jana dharmanI bAda temane dharmopadeza sAdhuomAM smRti rUpe jaLavAI rahyo che. AmAMnI guphA naM. 3ra ke je "IndrasabhA" tarIke oLakhAya hato. rasRti ane kRti dvArA A jJAnadhArA varSo sudhI cAlI. che temAM keTalAMka citro AvelA che. A guphAnI AkhIye A jJAna kAyama mATe visarAI jAya nahIM te mATe tenoe chata ane divAlo para citrakAma jovA maLe che. A guphAmAM tene bacAvavAnA prayatno karyA. A mATe pATaliputramAM gomaTezvaranuM eka suMdara citra AveluM che. zramaNa belageDAnI vanadharmanI saMgati maLI ane temAM jainadharmanA siddhAMtane gomaTezvaranI ekAmaka mUrti ane muMbaInA prinsa opha graMtha svarUpa ApavAnuM nakkI thayuM. A pachI I. sa. nI velsa myujhiyamanI gomaTezvaranI dhAtu pratimA sAthe A pAMcamI sadImAM (vetAMbara paraMparA pramANe) gujarAtamAM gakAmAMna A citra sarakhAvavA jevuM che. citramAM geTezvara valabhImAM jene sAdhu enI saMgiti maLI ane temAM jaina graMthonI UMDA ciMtanamAM DUbelA jaNAya che. temanA zarIra para velIo pramANita vAcanA tayAra thaI. Ama jaina dharmanA upadeza vIMTaLAelI che. temanI bAjumAM temanA bahenanuM citra che. ane siddhAMtone lekhita svarUpa ApavAnA praya nA thayA pitAnA vAhana pADA sAthe yama, pupe dhAraNa karIne UDatA hovA chatAM I. sa. nI 10 mI sadI pUrvenI koI jaina vidyAdharo ane saMgIta relAvatAM gaNonA citro nayanaramya che. hastaprata lakhAI hoya tema jaNAtuM nathI. saMbhava che ke zarUAtamAM graMthabhaMDAro na hovAne lIdhe A pUvenI hastaprato coLa samayanA bhitti catro tiramalaImAM jovA maLe che. nAza pAmI hoya. hastapratomAM viSayane anurUpa citro 9mI sadI daramiyAna cALa rAjavIonI sattA zarU thaI. AlekhavAmAM AvatA. sacitra hastaprata I. sa. nI 11mI teo zavamI hovA chatAM temaNe anya dharmo pratye sahiSNu sadIthI prApta thAya che. 11mI sadI pUrvenI jaina hastapratomAM valaNa apanAvyuM hatuM. prasiddha coLa rAjavI rAjarAjanI citronuM Alekhana thatuM haze ke kema e bhAratIya ladhucitronA bahena kuMdavAI e tarUmalAI ane anya sthaLoe jaina itihAsanI eka moTI samasyA che. joke prAcInakALathI sthApatyanuM nirmANa karAvyuM hatuM. tirUmalAImAM caLa kAlanA bhAratamAM kApaDa ane cAmaDI para citro dorAtA hovAnA bhiAttAcatro jovA maLe che. aneka sAhityika ulekha prApta thAya che. jemake vedamAM vijayanagara rAjaya daramiyAna paNa jaina bhitticitronI eka jagyAe cAmaDA paranA citrano ullekha Ave che. jenaparaMpA jaLavAI rahI hatI. kAMcIpuramamAM tirupparutti- graMthomAMthI paNa A prakAranA ullekha prApta thAya che. jemake kkanamranA vardhamAna maMdiramAM A kAlanAM citro che. bukkarAya udyotanasUri racita "kuvalayamAlA-kahA'mAM saMsAracaka paTano rAjAnA maM ii Irupa ahIMnA maMDapa baMdhAyo hato. Igappa ullekha che. jinasena prathama temanA 'AdipurANa" mAM eka jaina dharmanA anuyAyI hatA. ahIMnA citromAM vardhamAnanAM jaina maMdiramAM paTTazAlA hovAnuM jaNAve che. jaTAsiMhanadAna kRta nAmanI bAjumAM temanA zarIra para kara valabhIma Jain Education Intemational Page #799 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 745 vArAMgacarita'mAM eka jaina maMdiramAM tIrthakaro, jANItA jaina taiyAra thatI hatI. A pathI jaina sAdhuone paNa pitAnA sAdhuo ane cakravatI enA paTa vizenA ullekha Ave che. dharmanI hastapratamAM citro AlekhavAne khyAla Avyo bauddhadharmanI hastapratomAM citra AlekhavAnI prathA hoya. jaina dharmanA laghu catro ApaNane tADapatranI ane hatI. bauddhadharmanI hastapratonA anukaraNamAM jenoe paNa kAgaLanI hastaprato, e hastapratonI sAcavaNI mATenI potAnA dharmanI hastapratomAM citro AlekhavAnuM zarU karyuM che te lAkaDAnI pATalIo ane kApaDanA paTa para jovA maLe che. hovAnuM kArya khaMDAlavAlA ane sayuM dozI mAne che. pAMcamI che. have ApaNe A cAre phalaka paranAM citrono paricaya sadInI zarUAtamAM cInI pravAsI phAhiyAna bhArata AvyA meLavIzuM. tyAre teo tAmraliptinA vihAramAM be varSa rokAyA hatA. tADapatra paranAM caH tADapatronI hastapratomAM AlekhAyelA tyAM rahIne temaNe bauddha graMthonI nakala karI temaja bauddha citrone samayanI dRSTie be vibhAgamAM vaheMcI zakAya? mUrtionAM citro doryA hatAM. A parathI kahI zakAya ke 1. I. sa. 1100 thI 1350 sudhInA citro ane 2. I. sa. baudhAmAM laghucitro AlekhavAnI prathA hatI. pAla rAjAonA 1pa0thI 1450 sudhInA citro. zAsana daramiyAna bauddhadharmanI sacitra tADapatranI hastaprata tADapatranI jUnAmAM jUnI sacitra hastaprata jesalamerane - ja :-- naka ja /// , , , , , mA jhAka sAthI coz00 AHITms. *'; * * * * * INKEY' ' * * sirisiridevI suhaM deu Jain Education Intemational Page #800 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 146 " jJAnabhaDAramAM sacavAyelI ' Adyaniyukti ' nI che. teneA samaya isa. 1060 che. pATaNanA saMghavInA pADAnA bhaMDAramAM nIzithaSTinI prata I.sa. 1100nI che. devaprasAde bhagukaccha ( vartamAna bharuca) mAM A prata lakhI hatI. A pratamAM eka jagyAe vartulAkAramAM hAthIravAranuM citra che. A ja citramAM mALA dhAraNa karatI strIonA Alekhana che. A strIe apsarAo hAvAnu jaNAya che. A pachI digambara sa'pradyAyanI ' SaTakhaDAgama'nI pratanA citronuM sthAna Ave che. karNATakanA mubidrInA jaina sidhdhAMta khastInA sa'grahamAM surakSita A prata I.sa. 111ranA samayanI che. temAM sAdhuo, jinA ane devI cakrezvarIne sAMbhaLI rahelA zradhdhALuonA citronI rajuAta AkarSaka che. phre mahAbaMdha ' ane 'kaSAyapAhuda'nI pratA paNa digambara sa'pradAyanI che. A pratAnA samaya I. sa. 111ra thI 1120nI vaccenA che. 'mahA badha 'mAM sAta ane ' kaSAya pAhuda'mAM cauda citro che. khaMbhAtanA zAMtinAtha maMdiranA bhaDAramAM AvelI 'jJAtAsUtra'nI prata e citro dharAve che. A prata I. sa. 1127nI che. eka citramAM padmAsanastha mahAvIra svAmInu Alekhana che, jyAre bIjA citramAM tribha'gI avasthAmAM UbhelA caturbhuja sarasvatInuM Alekhana che. A ja bhaMDAramAM sacavAyela ' dazavaikAlika laghuvRtti ' ( I. sa. 1343 ) nI pratanA chellA pAne be jaina zramaNNA ane aMjila mudrAmAM UbhelA eka gRhasthanuM citra che. sArAbhAI navAbanuM mAnavuM che ke A citramAMnA be zramaNAmAMthI eka zrI hemacandrAcAya che, jyAre khIjA zramaNa temanA ziSya mahendrasUri che. gRhastha tarIke darzAvela vyakti kumArapALa hovAnuM lAge che. vaDedarA pAsenA chANInA jaina graMthabha'DAramAM surakSita ' Adhaniyukta ( I. sa. 1161 ) nI pratamAM nAnI seALa vidyAdevIo, sarasvatI, lakSmI, aMbikA, kaDha ane brahmazAMtiyakSanA maLIne kula 21 citro che. ' jainaraciMtAmaNi sAdhu sAdhvIonAM citrA che. amerikAnAM hrAsTana myujhiyamamAM surakSita eka prata (I. sa. 1260)mAM kula cha citrA che. temAMnAM keTalAMka citrA ghasAI gayA che. pATaNanA saMghavInA pADAnA bhaMDAramAM AvelI ' kalpasUtra ' nI eka prata (I. sa. 1278)mAM jaina sAdhvIe ane zrAvikAonAM Alekhana karelAM che. A ja bhaMDAramAM sacavAyelI I. sa. 1279nA samayanI 'kalpasUtranI' eka bIjI prata ( I. sa. 1278 )mAM jaina sAdhvIe ane zrAvikAonAM Alekhana karelAM che. A ja bhaDAramAM sacavAyelI I. sa. 1279nA samayanI ' kalpasUtra 'nI eka bIjI pratamAM brahmazAMtiyakSa ane lakSmIdevInAM citro noMdhapAtra che. I. sa. 1288nI 'subAhukathA'nI pratamAM jaina citrAmAM prathama ja vAra ApaNane vRkSo ane pazuonAM Alekhana jovA maLe che. A ja pratanA eka citramAM zrI neminAthanI varayAtrAnA prasaMga prathama ja vAra jovA maLe che. A pratamAM baladevamuni, haraNa ane ratha hAMkanAranI kathAne lagatuM citra paNa che. A uparAMta tArIkha vinAnI aneka hastapratAmAMthI paNu ApaNane jaina citrA prApta thAya che. sArAbhAI navAbanA saMgrahamAM surakSita 'siddhahema 'pratamAM sarasvatI devInuM citra che. khabhAtanA zAMtinAtha bha'DAranI * paryeSaNAkalpa 'nI pratamAM jainezvarasUrinuM citra che. A citramAM sUrinA eka ziSya tema ja eka zrAvaka ane sevakanuM Alekhana che. ' uttarAdhyayana sUtra'nI pratamAM cAra citro che. pATaNanA saMghavInA pADAnA bha'DAramAM sacavAyelI 'RSabhadeva carata 'nI pratamAM be citrA che. A pratanA samaya I. sa.nI 13mI sInA mAnavAmAM Ave che. prathama tabakkAnA A laghucitrAmAM moTebhAge tIrthaMkarA, deva-devIo, sAdhue, dAtAo ane kathAreka rAjAonA Alekhana che. hAthanI mudrAJamAM aMjali, vitarka, varada, karihasta vagere mudrAe jovA maLe che. pAtronI zarIraracanA kalAtmaka ane prAcIna para parA pramANenI che. vizALa ane kSINa kaTIpradeza e A citronA pAtrAnI zArIraka lAkSaNikatAo che. strI-puruSanA chAtInA pradeza pUrNa darzAvAyA che, strIonA ratanapradeza pUrNa vikasita jaNAya che. caherAonuM Alekhana mahadaMze pArTIMgata ( Profile ) che. A prakAranI mukhAkRtimAM bIjI AMkha kharekhara na dekhAvI joIe tema chatAM tene darzAvI hoya che. raMgAmAM vizeSa karIne lAla, pILA, vAdaLI ane saphedanA vaparAza jovA maLe che. lIlA raMga bhAgye ja vaparAyA che. citrAnI pazcA bhUmimAM iMTanA jevA lAla raMga vaparAyA che. catrAmAM lenDaskepa ane sthApatyakIya racanAonA amAva citramAM pazuo ane vrukSA sAthenA lenDaskepanuM Alekhana che. paraMtu ' subAhukathA ' (I.sa. 1288) nI pratamAMnA A jaNAya tADapatrA paranA citrAnA bIjo tabakko I. sa. 1350thI kalikAlasarvajJa zrI hemacaMdrAcArya racita * triSaSThI-khabhA zalAkApuruSarita 'nuM dasamuM pa ke je 'mahAvIracarita ' tarIke oLakhAya che tenI pratamAM (I. sa. 1241 ) traNa citrA che. AmAMnA prathama citramAM padmAsanamAM beThelA hemacandrAcAya che. temanI pAchaLa temanA eka ziSya sevAmAM UbhelA che. jyAre temanI sAme beThelA ziSye tADapatra dhAraNa karelu` che. bIjuM citra zrIkumArapALanA nAmathI prasiddha thayeluM che. trIjI citra zrAvikA zrIdevInuM che. khaMbhAtanA zAMtinAtha bha'DAramAM sacavAyela ( minAtha carita'nI prata ( I.sa. 1241 mAM aMbikAdevI, nomanAtha, ajila mudrAmAM zrAvaka (ke dAtA ) ane Asanastha zrAvikAnAM citrA che. pATaNanA saMghavInA pADAnA bhaMDAramAM surakSita ' kathAratnasAgara 'nI prata ( I. sa. 1256)mAM pArzvanAtha tathA jaina Page #801 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha zarU thAya che. tADapatra paranI suMdaratama citra bIjA tabakkA khaMDanI jamaNI bAjue zrI jinadattasUri zrI guNacaMdrAcAryanI daramiyAna taiyAra thayA hatA. bIjA tabakkAnA sauthI jUnA citro sAthe carcA karatA jaNAya che. zrI jinadattasUrinI sanmukhe amadAvAdanA ujamaphaI dharmazALAnA graMthabhaMDAramAM sacavAyelI sthApanAcArya birAjamAna che. ane tyAM saMskRtamAM 'mahAvIra " (have tyAM nathI) "ka9pasUtra" ane "kAlakAcAryakathA"nI prata evuM lakhANa lakheluM che. DAbI bAjumAM je traNa zrAvako ( I. sa. 1370 ) mAM jovA maLe che. temAM mahAvIra svAmInuM che temAM eka puruSa ane be strIo che. A puruSa dAtA svargamAMthI avataraNa, jaina guru pAsethI mAhitI meLavatA hoya ane be strIo tenI patnIo hovAnuM jaNAya che. jaina sAdhu, mahAvIrano janma, mahAvIranuM nirvANa, vagere A baMne strIonI mukhAkRti ane zarIrano ghATa ajaMTA prasaMge temaja samavasaraNa ne lagatAM citro che. IDaramAM zeTha ane bAghanI citra zailIone maLato Ave che. A citra ANaMdajI maMgaLajI peDhInA jJAna bhaMDAramAM sarAvAyelI zrI jinadattasUri (I. sa. 1075-1154) nA samayanuM ka patranI eka pratamAM kula ce vIsa citro che. A pratano che. tethI civane samaya I. sa. 1122-54 vacce mUkI samaya I. sa. 1370 athavA te pachI jaNAya che. tADapatre zakAya. A pATalI munizrI jinavijayajIe zodhI kADhI hatI. paranA citromAM sene zAhIno prayoga mAtra A eka ja munizrI jinavijayajIe jesalameranA jJAnabhaMDAramAMthI pratamAM jovA maLe che. kAle khaMDAlavAlA ane saryuM dazInuM ; eka bIjI lAkaDAnI sacitra pATalI zodhI kADhI hatI. A mAnavuM che ke jena cimAM senerI zAhInA prayoga pAchaLa pATalI para zvetAmbara samAjanA eka etihAsika prasaMganuM paziyana hastapratonI asara che. pATaNanA vakhatajInI Alekhana karavAmAM AvyuM che. sidhdharAja jayasiMhanA samazerInA bhaMDAramAM AvelI "siddhahema vyAkaraNanI pratamAM kAlIna zrI hemacaMdrAcAryanA mitra vAdI devasUri jana cAra citra che. jemAM hemacaMdrAcAryane vyAkaraNano graMtha * zvetAmbara saMpradAyanA prakAMDa paMDita hatA. I.sa. 1124mAM lakhavA mATe viMnatI karatA siddharAja jayasiMha, vyAkaraNa siddharAja jayasiMhanA darabAramAM temanI ane digambara graMthane aMbADI para mUkIne pharatI yAtrA, pArzvanAthanuM maMdira saMpradAyanA paMDita kumudacaMdra vacce carcA jAI hatI, jemAM ane vyAkaraNa graMthanI nakala meLavavA mATe AnaMdaprabha devasUri vijayI nIvaDyA hatA. A aitihAsika prasaMganuM upAdhyAyane vinaMtI karatA karmaNa maMtrI vagere prasaMgonAM A pATalI para Alekhana karavAmAM AvyuM che. citra che. lAkaDAnI pATalI paranAM citro : tADapatro ke kAgaLa sArAbhAI navAbanA saMgrahamAM surakSita lAkaDAnI eka pATalI para bharata ane bAhubali vaccenA yudadhanA para lakhANa lakhAI gayA pachI badhAM ja patrone kama pramANe prasaMganuM Alekhana che. temanA ja saMgrahamAM mAladhArI thekaDImAM goThavavAmAM AvatA. koI paNa patra AghuM pAchuM na hemacaMdrasUri kRta "dharmopadezamAlA"nI pratanI pATalI para thaI jAya te mATe dareka patramAM kANuM pADIne temAM dorI parovIne AkhAye graMtha bAMdhI devAmAM AvatuM. graMthane pArzvanAthanA pUrvanA dasa bhAvo tathA paMcakalyANaka prasaMge rakSaNa maLI rahe te mATe graMthanI upara ane nIce lAkaDAnI AlekhyA che. A prata I. sa. 1368nA samayanI che. pATalIo rAkhavAmAM AvatI. hastapratonI sAcavaNI mATe "sutrakRtAMgavRtti"nI pratanI pATalI para mahAvIranA vAparavAmAM AvatI lAkaDAnI pATalIe upara paNa citra- sattAvIsa bho paikInA keTalAMka bhavanuM citrAMkana kareluM che. kAma karavAmAM AvatuM hatuM. Ama AvI lAkaDAnI pATalI munizrI puNyavijayajInA saMgrahamAM sacavAyelI A prata uparathI paNa jaina laghucitro maLe che. - I. sa. 13nI che. - lAkaDAnI pATalI paranA sauthI janA citro jesalameranA kApaDa paranAM citro : kApaDa para citro AlekhavAnI jaina bhaMDAramAM sacavAyela pATalI para jovA maLe che. A jaina paraMparA I. sa.nI 14mI sadI jeTalI purANI che, e pATalInA madhyabhAge jaina pratimA sAthenA eka maMdiranuM hakIkata ApaNane pATaNanA bhaMDAramAM sacavAyela "dharmacitra che. pATalInI jamaNI bAju aMjali madrAmAM UbhelA vidhi prakaraNa,' 'vRttisaMhitA, " karachu.lerAsa' ane bhakto, Dhola vagADatA be puruSa, nRtya karatI be strIo 'triSaSThIzalAkApuruSacarita"nI pratamAMnA ulekha dvArA ane temanI upara AkAzamAM uDatA kinnaranAM citro che. jANavA maLe che. yaMtra - vizvaracanA (cosmology) DAbI bAju aMjali mudrAmAM UbhelA bhakto ane AkAzagamana yAtrA sthaLa ane mAMgalika cihno jevA viSayone rajU karatA kinanA citro che. madhyanA A dazyanI upara DAbI karatA kApaDa paranAM jena citro bhAratamAM ane bhAratanI tathA jamaNI bAjue zrI jinadattasUrinA vyAkhyAna khaMDanuM bahAra khAnagI tathA jAhera saMgrahAlayamAM sacavAyelA Alekhana che. zrI jinadattasUrine badAmI raMganA varNavAyA che. vaiSNanI mAphaka jenAmAM paNa kApaDa para dhArmika citro che. teo temanA ziSya jiMrakSita ane traNa zrAvakone AlekhavAnI prathA che. jaino tene paTa tarIke oLakhe mahAvIra svAmIne upadeza saMbhaLAvI rahyA che. vyAkhyAna che. vITo vALIne AvA paTa maMdiramAM ke khAnagI gRhomAM Jain Education Interational Page #802 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 748 jenaratnaciMtAmaNi rAkhI mUkavAmAM AvatA ane prasaMge pAta pUjA mATe tene che. A baMnenI vacce gaMdharvonuM yugala darzAvyuM che. citranI bahAra kADhavAmAM AvatA. kyAreka AvA citro divAla para jamaNI bAjue nIcenA khUNAmAM taruNa prabhAcAryane temanA TIMgADI 2khAtA hatA. be ziSyo sAthe AlekhyA che. samayanI dRSTie A prakAranuM prathama citra "ciMtAmaNi - sArAbhAI navAbanA saMgrahamAM Avela "sUrImaMtra paTa'nuM yaMtra"nuM che. teno samaya I. sa. 1354 che. A paTa citra I. sa. 1355nuM che. A paTamAM pUrNa vikasita patra para beThelA gautama svAmInuM citra che. gautama svAmI mahAvIra zrI agaracaMda nAhaTAnA saMgrahamAM surakSita che. A citramAM madhye padmAsane pArzvanAtha siMhAsanastha che. dharaNendra, * svAmInA prathama ziSya hatA. padmAvatI ane cAmara dhArako temanI sevAmAM che, upara "saMgrahaNI Ti5ka" ne paTa muni jazavijayajInA DAbI bAjue pArdhayakSa ane jamaNI bAjue veroya devI saMgrahamAM che. jeno samaya I. sa. 1396 che. kalAbhava R : dakSiNa bhAratanI adbhuta citraguphAo samagra eziyA khaMDanuM ghareNuM che. IlorAnI jana guphAomAMnA raMgIna citro, jagatabharanA myujhiyamamAM ane jaina bhaMDAremAM saMgrahAyelAM hajAro suMdara raMgIna sUtro ane citro jainane bhavya vArase che. bhAratIya kalA-sAhityane AkhA eziyAmAM Toce laI jAya eTalI aDhaLaka kalA sAmagrI jina kalA-sAhityamAM sacavAyelI - : che ? 37 . aNika, Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #803 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha bosTana myujhiyama opha phAIna ArTasamAM Avela muMbaInA prinsa opha velsa myujhiyamamAM mahAvIra pArzvanAthano paTa 1pamI sadIne che A paTamAM dhajA vaDe svAmIne paTa che. zrIdhara aMdhAre eno samaya 15mI sadInA zobhAyamAna, zikharabaddha maMdiramAM pArzvanAtha birAjamAna mAne che. bosTananA myujhiyama opha phAIna ArTasamAM che. temanI jamaNI ane DAbI bAjuo anukrame nIga, pArzvanAtha vivahulune paTa che. AnaMdakumAra svAmInA mate dhareNundra ane yakSiNI padmAvatI che. pArzvanAthanI upara DAbI tene sAva 15mI sadIno che. bAjue samavasaraNa che. - banArasane bhArata kalAbhavanamAM traNa paTa AvelA che: kApa para dorAyelA jaina citromAM 'paMcatIrthanA (1) jinanuM samavasaraNa (2) hImakAra yaMtra ane (3) paTa ghaNo ja prasiddha che. cAMpAneranA tADapatrIya pustaka- dvAIdvIpopaTa. bhaMDAramAM surakSita A paTa I. sa. 1433nA samayane che. A kApaDa para citro AlekhavAnI paraMparA 7mI sadI paTa 30 phUTa lAMbe ane eka phUTa pahoLe che. zAha guNiyake sudhI jenomAM jaLavAI rahI hatI. 17mI sadIthI kALa A paTa taiyAra karAvyo hato. A paTamAM kula sAta citronuM sulabha hovAthI kalAkAro ane dAtAo citrAlekhana mATe Ayojana kareluM che. prathama citramAM maMdiranA garbhagRhamAM che kApaDane badale kAgaLa vadhu pasaMda karatA hatA. Ama chatAM sarpa chatra dhAraNa karatA pArzvanAthanI pratimA pratiSThita karelI che. kApaDa para citro karavAnI prathA sadaMtara baMdha thaI gaI hatI temanI jamaNI bAjue aMjali mudrAmAM saMbhavataH zAha ema na kahI zakAya. kAraNa ke jayapuranA paMDita luNakArajInA guNiyaka UbhelA che, jyAre DAbI bAjue jaina sAdhu che. maMdiramAM je be paTa che temAMnA eka paTano samaya I. sa. bIjA citramAM maMdiranA maMDapanuM Alekhana che. maMDapa uparanA 1737 che." kaLaza pAse lAla meMvALA nRtyarata traNa vAMdarAM che. A dazya ghaNuM ja hAsyapreraka che. trIjI citramAM sAta manuSya kAgaLa paranAM citro : kAgaLa paranAM citrone samaya ane e strIonA Alekhane che. sArAbhAI navAbanuM mAnavuM I. sa. 1400thI 1600 sudhIno che. 13mI sadInA aMta che ke pAMca para e pAMca pAMDave che, jyAre be strIomonA bhAgamAM ane 14mI sadInI zarUAtamAM pazcima bhAratamAM eka temanI patnI draupadI ane bIjI strI temanI mAtA kuMtI citrakalA ane lekhanakalAnA mAdhyama tarIke kAgaLane che. jenAnI mAnyatA pramANe pAMDavoe temanI patnI ane vaparAza zarU thayA. jo ke jinacaMdrasUri mATe lakhAyela nA sAthe zatraya para mekSaprApti karI hatI. A "dhavanyAlAka'nI pratamAMnA ullekha pramANe bhAratamAM 12mI ziva Alekhita maMdira kaLaza ane zikharo vaDe alaMkRta che. saddI daramiyAna paNuM kAgaLane vaparAza hatA ema kahI mAnavAba A maMdirane hAla zatruMjaya para Avela zakAya. kAgaLa para dAyelA janacitrA mATe bhAge "ka95satranI zaSabhadevanA maMdiranI pAchaLa AvelA rAyaNu pagalAnA maMdira haratapratomAM jovA maLe che. tarIke oLakhAve che. A pachInA dRzyamAM sAdhu-sAdhvIo kAgaLa paranI 'ka9pasUtra'nI sauthI jUnI hastapratu ane zrAvakone parvata para caDhatA darzAvyAM che. cothA citramAM zAMtinAthanA maMdiranuM Alekhana che. pAMcamA citramAM giranAra DrI. hIrAnaMda zAstrInA mate I. sa 106, : parvatane rajU karyo che. temAM neminAthanA maMdiranuM Alekhana temAMnA citronI zailI jotAM te 15mI khUba ja suMdara che. chaThThA citramAM sametazikharanuM Alekhana che. kalpasUtranA tADapatranI koI prAcIna pratamAMthI bI. nI sAlanI nakala karAI hoya ema jaNAya che. yu. pI. jemAM pArzvanAthanI pratimA sAthenuM suMdara citra che. aMtima zAhanA mate AvI sauthI jUnI hastaprata I. sa. 1346 eTale ke sAtamA citramAM pAvAgaDha paranA mahAvIra svAmInA nI che. je muMbaInA prinsa opha velasa maMdiranI rajUAta karelI che. myujhiyamamAM AvelI kAlakocAryakathAnI prata I. sa. 1366nI che. | muni amara vijayajInA saMgrahamAM AvelA eka paTamAM ela. DI. InDolojI amadAvAdanA saMgrahanI zAMtinAtha | dhArA karatA pArzvanAthanuM citra che. A paTanA cariunI prata I. sa. 1396nA samayanI che. tyAgInIsamaya 14mI sadIne madhyakAla che. sArAbhAI navAbanA puramAM I. sa. 1404mAM lakhAyelI 'AdipurANa"nI prata saMgrahamAM Avela RSabhadevanA samavasaraNano paTa IsunI e digambara saMpradAyathI sauthI jUnI sacitra hastaprata che. 15mI sadInA madhyakAlano che, jyAre A ja saMgrahamAM A pachI I. sa. 1415nI sAlanI 'ka9pasUtra'nI be Avela jabudvIpane paTa 16mI sadInA madhyakAlano che. pratene ulekha karI zakAya : eka royala eziyATIka kiAneramAM AvelA motIcaMdra khajAnacInA saMgrahamAM sosAyaTInI muMbaInI zAkhAmAM che, jayAre bIjI lIbaDInA 15mI-1 8mI sadInA paTa che. jemAMnA traNa paTa noMdhapAtra ANaMdajI kalyANajInI peDhInA jJAnabhaMDAramAM che. jenI che . ( 1 ) zatruMjayanI yAtrAno paTa (2) sarasvatIne paTa dilhImAM digambara jene nyAya maMdira surakSita "mahA-purANanI ane (3) DhAI dvIpane paTa. pratamAM aneka citro che. A prata I. sa. 1420mAM lakhAI mAtA sAthe tira kaLaza ane zikhara para Avela zakAya. garavA maLe che. Jain Education Intemational Page #804 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 750 jenaratnaciMtAmaNi temAM vidhi hatA. have kATa pasUtranI prota hoya ane citrita thaI hovAnuM kArya khaMDAlavAlA ane sayuM chaThThInI dekharekha, kezAnRtya, bAra varSane duSkALa vagere dozI mAne che. laMDananI InDiyA ophisamAM sacavAyelI viSayanAM citro che. A prata 15mAM sakAnI che. A pachI kaHpasUtra'nI prata I. sa. 1427nA samayanI che. temAM sUri jinavijayajInA saMgrahanI "kalpasUtra"nI prata (I. sa. kula 46 citromAMthI 31 citro kalpasUtranA che, jyAre bIjA 1466), 'tatvArthasUtranI prata (I. sa. 1467), mAMDavagaDhanA 13 citro kAlakAcAryakathAnA che. A pratimAnA pAnAnI saMgrahanI 'uttarAdhyayana sUtranI prata (I. sa. 1472) ane kinAramAM hAthI ane haMsanI paMktio tathA phUlavelanI zrI haMsarAja vijayajInA saMgrahanI 'uttarAdhyayasUtra"nI prata bhAta che. A ja samayanI "kalpasUtranI bIjI be prato (samaya nathI)nAM citro ullekhanIya che. pATaNanA hemacaMdrAcAryanA jJAna maMdiramAM jaLavAyelI che. Ama uparyukta kAgaLanI hasmatamAM jana laghucitro AmAMnI eka pratamAM lakSmIdevI ane caMdradevanAM citro sacavAyelA che. tADapatra karatAM kAgaLamAM citrakArane saheja che. A pachI AcArya jayasUrizvarajInA saMgrahanI 'kapa meTuM phalaka maLavAthI citronuM saMyojana meTuM thayuM. tethI sUtra"nI prata (I. sa. 1432), gvAliyaranI "pAsaNAha viSayanI abhivyakti jhINavaTabharI thaI zakatI hatI. kulakanuM carau"nI prata (I. sa. 1440-50) nezanala myujhiyama, mAdhyama badalavAthI raMgenI pasaMdagImAM paNa ghaNuM parivartana dilhInI "kalpasUtra"nI prata (I. sa. 1452) "jaya hasa AvyuM. tADapatranAM citromAM je pILA raMga vaparAto hato caripha'nI prata (I. sa. 14 54)nAM citro paNa seMdhapAtra che. tene badale kAgaLanI hastapratomAM sonerI raMga vaparAvA vaDodarAnA narasiMhajI paLanA jJAnabhaMDAranI prata lAge. pratamAMnA lakhANa mATe senerI ane rUperI zAhI ( I. sa. 1465)mAM ATha citro che. temAM jina ane vaparAvA mAMDI. tIrthakaro, deva-devIo, sAdhu-sAvIo saMtonA jIvanaprasaMge jevAM ke RSabhadevane arpaNavidhi, ane dAtAonAM citro e tADapatra paranA citrone mukhya devanaMdAnA 14 sva, bharata ane bAhubalinuM yuddha, viSayo hatA. have kAgaLa paranA citromAM krame krame tIrthakarAnA kozAnRtya, Aryadharmane chatra dhAraNa karatA Idra, mahAvIranA jIvana prasaMgenuM jhINavaTabharyuM Alekhana thavA mAMDayuM. nirvANa prasaMge temanI pUjA karatA cAra saMgho vagere paziyana citra zailInI asara heThaLa ka9pasUtranI pratonA prasaMgonA Alekhana che. pAnAnI kinArI suzobhita banAvAI, jeno tADapatranI pratamAM kAlakramanI dRSTie A pachI amadAvAdanA devazInA sa pUrNa abhAva hatA. pADAnA bhaMDAramAMnI kalpasUtra'nI pratanuM sthAna Ave che. na ladhucitronI viziSTatAo ane sididhao spaSTa . haDiyo nI ..... teno samaya I. sa. 1475 che. citrakAmanA daSTie Ane tarI Ave che. jaina citrazailI e rekhAMkananI kalA che. enI caDhe evI bIjI koI jana hastaprata jaNAtI nathI, A vizeSa lAkSaNikatA enA jhaDapI ane dRDha rekhAMkanamAM jaNAya pratamAM bharata muninA nATayazAstranA AdhAre judI judI Ave che. A citramAM manoharI lAvaNya jaNAtuM nathI, mudrAone lagatAM AkarSaka citro che. mahAvIra svAmI dvArA paNa prasaMgonI rajUAtamAM jarUrI pratIka UbhA karI devAnuM zAtA meLavatA caMDakauSika nAganuM citra ghaNuM ja suMdara che. sAmarthya temAM rahela che. citronuM Alekhana bahuM rekhAthI sArAbhAI navAbanA saMgrahamAMnI "kalpasUtra'nI prata (I. thayuM che. A citramAM mukhyatve pILo, lAla, lIlo ane sa. 1475)nI kinArInuM suzobhana AkarSaka che. A ja kALA raMga vaparAyo che. lAla raMga mukhyatve pazcAdabhU tarIke samayanI vaDodarAnI narasaMhajInI piALamAM AtmAnaMda jaina vaparAya che. kyAMka AchA gulAbI, badAmI, ane bhUrA jJAnamaMdiramAM hasAvajayanA saMgrahanI 'kalpasUtranI pratanI raMgo paNa vaparAyA che. IrAnI asara nIce sonerI raMga kinArImAM nRtya - mudrAonA AkarSaka Alekhana che. paNa vaparAya che. pAtronA zArIrika aMgo paNa A citra | vijayAnaMda sUrizvarajInA saMdhADAnA upAdhyAya sahana zilInI keTalIka lAkSaNikatAo sUcave che. pAtronA nAka vijyajInA saMgrahanI ' ka9pasUtra" nI prata (I. sa. 1866). aNIdAra ane lAMbA hoya che. mukhAkRti meTebhAge pArzvagata sthiti (profile )mAM hoya che. mukhAkRti jayAre pArzvagata kalAkArIgarInI daSTie uttama che. temAM 40 citro che. mahA sthitimAM hoya tyAre kharekhara bIjI AMkha na dekhAvI joIe vIranA garbha laI AkAzagamana karatA harinaMgameza, siddhArthane tema chatAM eka AMkha pUrNa ane bIjI darzanIya hoya che. potAnuM svapnakathana karatA trizalA, AmalakInI ramata, AMkha ane bhramaro moTI ane bharAvadAra tema ja kAna mahAvIranuM vALalecana. ane pArzvanAthanA nirvANane lagatA sudhI pralaMbita hoya che. citromAM saMpUrNa sanamukha darzana civo nAMdhapAtra che. [ full final view ] bhAgye ja jovA maLe che. jyAM - vaDodarAmAM narasihajInI pALamAM muni kAMtivijayajInA sasukhadana darzAvyuM hoya che te AkarSaka lAgatuM nathI. saMgrahamAMnI "kalpasUtra'nI pratamAM trizalAdevInA 14 svapno, samukhadazanamAM cibuka (dADhI)nuM Alekhana kerInI goTalI neminAthanI varayAtrA, siddhArthane nAnakhaMDa, mahAvIranI jevA AkAranuM hoya che. pAtranuM kada mAthA karatAM ghaNuM Jain Education Intemational Page #805 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 51 nAnuM che. citramAM bhAvAbhivyaktino abhAva jaNAya che. 5. Dwivedi R.C. (ed.) Ibid, P. 51. AnuM kAraNa e che ke citrakAro eka pratanI aneka nakala New Documents of karatA hatA. nakala karavAnI pravRttithI te arthopArjana karI 6. Motichandra zakate. AthI te jhaDapathI citra pUrA karatA. Ama karavAthI Umakar l'. Shali : Jain paintings P. 375 eka ja prakAranA citro tenA hAthe vAraMvAra dorAtA ane ane 7. A. Ghosh (ed.) Ibid P. 417. tethI citro bhAvahIna thatA gayA. aMtamAM ema kahI zakAya ke bhAratIya citrakalAnA saMdarbhasUci vikAsamAM jainadharmanuM paNa noMdhapAtra pradAna che. ajaMTA citrazilIne aMtima tabakko (I. sa. 8mI sadI) ane mughala navAba sArAbhAI ; jana citrakaTapadrama, amadAvAda, 1936 citrazailInI zarUAta vaccenI bhAratIya citrakalAnA itihAsa bhaTTa, panubhAI : bI. esa. zAha, amadAvAda dvArA nI kaDI joDavAnuM kAma jaina citro kare che. e daSTie A prakAzita " janarala ejyukezana citranuM atihAsika mUlya anekagaNuM che. eTaluM ja nahIM, mAM "bhAratIya citrakalA vibhAga." paNa A citro dharmAvalaMbI hovA chatAM tatkAlIna bhAratanuM Dwivedi, R.C. (ed.): Jain Art and Architecture sAMskRtika jIvana jANavA mATe paNa te atiupayogI mAhitI Jaipur, 1980. pUrI pADe che. Ghosh, A. (ed.): Jain Art and Architecture pAdaTIpa Vol. I & II, 7. A. Ghosh (ed.): Jain Art and Architecture New Delhi, 1975. _'. 396 Motichandra Jain Miniature Paintings 2. sArAbhAI navAbaH jaina citrakalpadruma, pR. 105. From western India, 3. A Ghosh (ed.) Ibid, P. 405. Abmedabad, 1949. 4. A traNe citranA vadhu abhyAsa mATe 1ra.C. Dwivedi Motichandra (ed.): Jain Art and Architecturehi - Umakant Shah : New Documents of Jain H al Jain Pata Chitra : Three patas from Paintings, Bharat Kala Bhavan lekha juo. Bombay, 1968. seLa vidyAdevIo gorI zApArI sa Jain Education Intemational Page #806 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI kaSabhanAthanA jIvanane AlekhatuM 17mI sadInuM eka jaina pacitra -Da, svarNakamala ane Do. mudrikAbena jAnI. prastAvanA - keTalAye sikAothI jaina derAsara kevaLa bhAratamAM lakhavA mATe kAgaLa vaparAzamAM Avyo te pUrve pUjAnA sthAnathI AgaLa vadhIne kalA-khajAnAonuM bhaMDAra- sAmAnyarIte traNa prakAranI vastuo upara citro cItaravAmAM gRha banyuM che. bIjA zabdomAM kahI e to jana derAsara AvatAM hatAM; (1) taiyAra karelI divAlanI sapATI upara, Adaramika ane kalAtmaka vastuone " bhaMDAra' banyuM [2] lAkaDAnA pATiyA [ citra phalake] upara ane [3] che. A kalA-khajAnAo ApaNane tatkAlIna bhAratIya kalA sutarAu athavA rezamI kApaDa upara. saMbhavataH kApaDa upara ane saMskRtinI jhAMkhI karAve che. cItaravAnI kalA, bhIMtacitro pracAramAM AvyA pachI tarata ja prastuta vastrapaTa e sutarAu kApaDa upara voTara kalarathI vikasI hatI. AvA prakAranA kApaDa uparanA citronAM ghaNuM taiyAra kareluM eka bhavya paTTacitra che. bhAratamAM atyArasudhImAM udAharaNo prAcIna bhAratIya sAhityamAM vidyamAna che. jemake AvA je thoDAghaNuM vizALa paTTacitro taiyAra thayAM che maMgzrImUlpa " [ gAryanaM'tuzrImUrcanha, trivendrama saMskRta temAMnuM A eka che. A paTTacitra mahArASTranA vidarbhamAM sIrIjha, bhAga - 1, pRSTha-132] temAM AvA eka kApaDa kAraMjA khAte AvelA digaMbara jainenA senagaNa derAsaranA uparanA citrane ulekha karelo che. vaLI vAsyAyananA saMgrahamAM maLI AvyuM hatuM. A vastrapaTanI laMbAI 40 kAmasUtra" mAM paNa eka bAhyAna ghaTa" nuM varNana che, je phUTa ane paheLAI 3 phUTa che. tene 6 IMca vyAsavALA 6 dekhItI rIte te AvA kApaDa uparanA citrano [ paTTacitrane ] eka gALa lAkaDAnA TukaDA upara lapeTIne vITo vALale ja nideza kare che ane temAM te samayanI keAI suvikhyAta hato. temAM 24 jaina tIrthakaromAMnA sauthI pahelA tIrthakara vAto nA sauthI pahelA tI vArtAnA viSayavastunuM nirUpaNa che. ("phAmarahUtra" vAragAyana, AdranAtha athavA uSabhanAthanA jIvanamAM banI gayelI pAMca banArasanI AvRtti, pRSTha - 269) mahAna zubha ghaTanAo (paMcakalyANaka ) ne AbehUba rIte citrita karavAmAM AvI che. A bhavya paTTacitra bhAratIya kalAkAra prAcIna bhAratamAM citra cItaravA mATe sutarAu kApaDane suMdara zailInI asAdhAraNa kuzaLatAne pragaTa kare che. AvA vipula pramANamAM upayoga thato haze ema lAge che; paraMtu prakAranA citrata vastrapaTa "paTTacitra" tarIke jANItA che. kAgaLa upara laghucitro cItaravAnI kalAno udaya thatAM, dhIme ahIM e noMdhavuM jarUrI che ke A citrita vastrapaTa jyAre dhIme pacitra durlabha banI gayA. bhAratIya itihAsanA baroDA myujhiyamamAM samAravA mATe lAvavAmAM Avyo tyAre maMgalakALa daramiyAna AvA paTTacitro bhAratamAM keTalAka jana derAsaronA adhikArIonI nizrAmAM bahu jUja te khUba ja kharAba sthitimAM hatuM ane tene vilupta thavAmAMthI sthAnomAM ja taiyAra thatAM hatAM. alabatta, bhAratanA keTalAka bacAvavA mATe tenI cogya upacAravidhi karavAnI tAtkAlika myujhiyamamAM I. sa. nI 17mI sadInA sutarAu kApaDa jarUra hatI. uparanA citronA namUnAo che; paraMtu te bahu thoDA che. paddhacitra nI aitihAsika bhUmikA :- bhAratamAM vaNelA muMbaInA prinsa opha velasa myujhiyama pAse 17mI sadInuM sutarAu kApaDa upara citaravAnI kalA ghaNI prAcIna che. AvI eka kenvAsa uparanuM citra che, jenuM mApa 1185" 2.11" kRtio "padgacitra tarIke jANItI che; ane ghaNuMkharuM che; temAM abdullAha kubazAhanA samaya daramiyAna nIkaLelI AvA paTTacitro mA pamAM meTA hovAne lIdhe tene eka eka savArInuM nirUpaNa kareluM che. I. sa.nI 18mI sadIthI jagyAethI bIjI jagyAe laI javA mATe tene vIMTe AraMbhIne pachInA varSomAM, valabhAcAryanA veSNava saMpradAye vALavAmAM Ave che. AvA cItarelA vastrapaTae prAcIna "pichavAI" tarIke jANItA paTTacitrone sAruM evuM bhAratanI kalAmAM ajoDa sthAna meLavyuM che, ane teoe protsAhana ApyuM hatuM. te samaye rAjaputAnAnA udepura bauddha, jana tathA vaiSNava saMpradAyanA anuyAyIomAM rAjyanuM zrInAthadvArA (athavA nAthadvArA), pichavAI dhArmika zikSaNa ApavAnI ghaNI saraLatA karI ApI che. citronuM mukhya kendra hatuM. sutarAu kApaDa uparanA AvA laI javAne lIdhe paNa a Jain Education Intemational Page #807 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgraDagraMtha 753 nAnA ane moTA pichavAI citro, bhagavAna zrIkRSNanA 8 naMbaranI penala sauthI moTAmAM moTI penala che, jemAM jIvananA vividha prasaMgonuM nirUpaNa karIne banAvavAmAM meru parvata upara thayelI RSabhanAthanI dehazuddhikaraNa (snAtra)nI AvatA hatA. dhArmika kAryo daramiyAna je khaMDamAM bhagavAna vidhinuM varNana che. 15 naMbaranI penala nAnAmAM nAnI che, zrIkRSNanI mUrtinI sthApanA karavAmAM AvatI tyAM suzobhana jemAM penalanA uparanA bhAgamAM zratayana ane nIcenA mATe AvA pichavAI citrone upaga karavAmAM Avato. bhAgamAM aSTapratihAranuM varNana che. bhAratIya itihAsanA madhyayuga pachInA samaya daramiyAna, A vastrapaTa RSabhanAthanA jIvananI nIcenI pAMca mahAna jaina tIrthaMkaranA jIvananI prasaMga kathAo sAthe saMbaMdhita ghaTanAo (paMca- kalyANaka) pragaTa kare che. paTTacitra, gujarAtamAM ane tenAM paDozI rAjyo mahArASTra tathA rAjasthAnamAM jaina jJAtinA lokoe banAvyAM hatAM. AvA (1) garbhadhAraNane prasaMga. paTTacitro banAvavA pAchaLano Azaya khUba ja AdhyAtmika (2) janma ane ucherano prasaMga. hato; eTale ke khAsa karIne bhaktajanonI AdhyAtmika bhAva (3) dIkSA athavA saMsAratyAgane prasaMga. nAne jAgrata karavAnA uddezathI ja AvA citro banAvavAmAM AvatAM hatAM. tethI A prakAranA citro, AdhyAtmika vicA- (4) kevalajJAnano prasaMga. ronA pracAramAM khUba mahattvano bhAga bhajavyo hato; ane (5) nirvANano prasaMga. teno mukhya udeza jaina prabuddhajanonA AdhyAtmika anubhavone citro dvArA sUcavavA ane teonA upadezone pracAra uparokta badhA ja prasaMgone nIcenA 16 dazyomAM karavAnA hatA. jenomAM A jAtanI citrAtmaka kalA, temanAM varNavavAmAM AvyAM che. saMpradAyanA anuyAyIone keTalAka cokkasa AdhyAtmika satyanuM (1) aDhIdvIpa - A eka vizvaracanAne lagato DAyAgrAma citrorUpI dazya sAdhano dvArA jJAna ApavAmAM ghaNI saphaLa (eka prakAranI bhaumitika AkRti) che. sAdhAraNa rIte nIvaDI hatI; je kArya AvA vastrapaTa vinA lekhana athavA meTAbhAganI jaina vArtAonA kathananI zarUAta AvA te bIjA keIpaNa mAdhyama dvArA zakya banyuM na hota. vizvaracanAne lagatA DAyAgrAmathI ja thAya che. jainakalAnuM dayeya ghaNuMkharuM te pavitratA, zAMti, gaMbhI- (2) ayodhyA zaheramAM nAbhirAja ane marUdevI :- nAbhiratA, anAsakti, dAna, karma, abhyAsaniSThA, saMyamI jIvana, rAja e eka mahAna prabuddha purUSa hatA jemaNe kAyado ane dehadamana ane tyAga-vairAgya, vagere jevI bhAvanAone bhakato- vyavasthAnI saMskRtine pAye nAMkhavAmAM ghaNe phALo ApelA. nA manamAM utAravAne hoya che. A hetune lakSamAM rAkhIne, temaNe marUdevI nAmanI eka atyaMta suMdara ane guNavatI je upadaMze sAMbhaLIne grahaNa karavA mATe pustakomAM lakhAyA yuvAna strI sAthe lagna karyA hatAM. je marUdevIe jagadudvAraka hoya che tene bhakto citranA raMgamAM joIne vadhAre sArI rIte ane jainadharmanA AdyasthApaka prathama tIrthaMkara RSabhanAtha samajIne teno bodhapATha laI zake te mATe 5citra tayAra (zrI RSabhadeva)ne janma ApyA hatA. karavAmAM AvatAM. (3) 16 maMgaLa svapna - eka rAtre marUdevI temanAM pataMprastuta paTTacitranuM varNana :- prastuta bhavya paTTacitrane 16 . gamAM sUtAM hatAM, te vakhate vahelI paroDhe temaNe 16 svapno penalemAM vahecI zakAya. lagabhaga 40 phuTa lAMbA ane 3 ra temane 1) rAvata hAthI ) sara vaSabha (2) phuTa pahoLA A vizALa vastrapaTamAM DAbI bAjuthI jamaNI bAju siMha (4) zrIdevI (5) suvAsita puSponA be hAra (6) tArAjatI 18 penale drazyamAna thAya che, jemAM zraRSabhanAtha gAthI vITaLAyelA panamane candra (7) UgatA sUrya (8) athavA zrI AdinAtha tarIke lokapriyarIte jANItA thayelA 24 kamalAcchAdita kaLaza yugma (9) matsyayugma (10) sarovara tIrthakaromAMnA prathama tIrthaMkaranA jIvanamAM banI gayelI pAMca (11) UMcA uchaLatA taraMgavALA samudra (12) UMcuM rAjamahAna ghaTanAonuM nirUpaNa che. jo ke te 16 penalamAM che siMhAsana (13) svargIya vimAna (14) pAtALalokano mahela badhI ja penale samAna UMcAI dharAve che; paraMtu teonI (15) maNipuMja ane (16) dhUmrarahita dedIpyamAna agna. A laMbAI alaga alaga che. temAMnI 9, 10, 11, 15, ane badhI vastuo joI. A badhuM svapnamAM joyA pachI marUdevI 16 naMbaranI pAMca penalane, RSabhanAthanA jIvananA zakya teTalA badhA zubha prasaMgene sAthe mUkavA mATe sagavaDatAne jAgI gayA. khAtara be sarakhA bhAgamAM vahecavAmAM AvI che. phUlanI (4) 16 svapnanuM arthaghaTana :- marUdevI jAgyA pachI bhAtavALI sAMkaDI kinArI eka penalane bIjI penalathI alaga temanA pati nAbhirAja pAse gayA ane temaNe joyelA svapna kare che. paTTacitranI lIlA raMganI bhUmikA upara cArebAju viSe nAbhirAjane badhI vAta karI. nAbhirAje svapnanI vAta phUlanI bhAtavALI kinArI vaDe suzobhana karavAmAM AvyuM che. sAMbhaLIne AgAhI karI ke marUdevI tIrthaMkaranA mAtA bana je 95 Jain Education Intemational Page #808 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 754 jenaratnaciMtAmaNi vArA karelA (I) savAre kaSabhanAthane te paNa upara mahAbha vAnA che. [14] samavasaraNa athavA to RSabhanAthano vyAkhyAna[5] marUdevI ane pa6 devI-kumArikAo (dikumAri. khaMDa - A vyAkhyAna khaMDane indra tathA bIjA devatAoe kAo) :- A 56 kumArikAAe marUdevInI sagarbhAvasthA banAvela, jethI badhA ja sujJa loko A sarvajJane upadeza sAMbhaLI zake. samavasaraNa suMdara goLAkAre bAMdhavAmAM daramiyAna satata saMbhALa lIdhI hatI. Avyo hato. raMgaberaMgI rono bhUko karIne tenI [6] RSabhanAthano janmaH bahAranI dIvAla banAvavAmAM AvI hatI. madhyamAM zrImaMDapa [7] IdranuM AgamanaH-RSabhanAthanA janma samaye temane banAvavAmAM Avyo hato, jyAM traNeya lokamAMthI badhA janmAbhiSeka karAvavA laI javA mATe indra tyAM AvyA hatA. loka RSabhanAthane sAMbhaLavA mATe ekatra thatA hatA. RSabhanAthane kaThora tapazcaryA bAda kevaLa-jJAnanI prApti [8] (a) devo ane indrasenAnI savArI:- A savArI thaI tyAra pachI ja A samavasaraNanI racanA thaI hatI. merU parvata upara jatI hatI, jemAM indra pate navajAta zizu RSabhanAthane potAnA kheALAmAM laIne beThA hatA. ]15 (a) zratayanta (A) aSTa pratihAra. aSTApada (A) abhiSeka vidhinI kAmagIrI :- A vidhimAM [16] (a) RSabhanAthano mekSa (A) aSTApraDha parvata devoe kSIra samudramAMthI pANI lAvIne merU parvatanA zikhara upara RSabhanAtha: hoMzAvyuM hatuM, jyAM indra RSabhanAthane te pANIthI jana loko temanAM tIrthakaro (dharma pravartaka)ne sarvocca abhiSeka karela. (I) savArInuM punarAgamana : tyArabAda deva tarIke mAne che. tIrthakaro janma- punarjanamanA pherAmAMthI uparokta savArI Indra ane RSabhanAthane laIne merU parvata mukta hoya che. jene bIjA devomAM mAnatA nathI, ane uparathI ayodhyA pachI pharI hatI. [ C] zizu RSabhanAthanuM temanAM tIrthakarone ja pUjavA yogya mAne che. teo Indra pAsethI temanA mAtApitA pAse punarAgamana : A ema mAne che ke derAsaromAM tIrthakaronI mUrtionI sukhada prasaMgane lokoe harSollAsa sAthe ujavyo hato ane pUjA thavI joIe, temanAM anuyAyIoe teonI saMgIta-vAdyo vagADatA gaMdharvo sAthe indra nRtya paNa karyuM ( tIrthakaronI) jIvanakathA yAda rAkhavI joIe, teonA hatuM. jIvananI mahattvanI ghaTanAonuM paththara, bronjha athavA vastrapaTo 9i] ramata ramatA zizu RSabhanAtha ane temano upara Alekhana karavuM joIe jethI loko te jue ane rAjyAbhiSeka. teone anusare, ane A rIte loko potAnI jAtane janma -punarjanamanA pherAmAMthI mukta karI zake. [10] RSabhanAthanA lagna ane RSabhanAthanA putro prastuta paTTacitranI 16 penalamAM nirUpAyelA 21 damAM bharata tathA bAhubalIno rAjyAbhiSeka. RSabhanAthanA jIvananI prakhyAta ghaTanAonuM varNana karavAmAM [11] (a) devI nRtyAMganA nIlAMjanAnuM nRtya - jemAM AvyuM che. eTale vAcakano rasa jaLavAI rahe te hetuthI nIlAMjanAne Indra RSabhanAthanA darabAramAM mokalelI A] RSabhanAthanI siddhio viSenI AchI rUparekhA ahIM ApavAmAM RSabhanAthane laI jatI savArI-jemAM RSabhanAtha kimatI Avaze te te asthAne nahIM gaNAya. kAraNa ke 16 penalamAM vastro ane jhaverAtathI sajja thayelA hatA ane keTalAka nirUpAyelA badhA ja 21 do phakta "paMca kalyANaka ne ja mANase temane siddhArthaka nAmanA araNyamAM tapazcaryA mATe varNavatA nathI. temAMnI keTalIka penalonA damAM te pAlakhImAM besADIne laI jatA hatA. RSabhanAthanA jIvananA evA prasaMge rajU thayA che jene [12] RSabhanAthane saMsAratyAga:- siddhArthaka araNyamAM 'paMcakalyANaka sAthe kaI lAgevaLagatuM nathI. vaTavRkSanI nIce RSabhanAthanI saMsAra tyAga karavAnI vidhi - RSabhanAthanI siddhio :- jana tattvajJAna pramANe, manuSya thaI hatI, jyAM pUrva dizA tarapha mukha rAkhIne eka paththara : * piote ja potAnA vartamAna ane bhAvino ghaDavaiyo che. tethI upara teo beThA hatA ane potAnA vALanuM temaNe locana mANasane sauthI mahAna Adarza e sauthI mahAna pUrNAtmA karyuM hatuM. Indrane RSabhanAthanA locana karelA vALa ratna ' - manuSyanI pUjA karavAnuM che. saddharmano haMmezA manuSyanI sAthe jaDita DabbImAM jhIlatA darzAvyA che. udaya thAya che. prathama pUrNa puruSa e te yuganA dharmane Adya r13] 24 tIrthakaranA 24 jANItA pratIka cihno :- -sthApaka che. RSabhanAtha e pUrNatAnA Adarza puruSa hatA, aSabhanAtha ra4 tIrthakaromAMnA prathama tIrthaMkara hatA ane jemaNe karmo dvArA pUrNa jJAna ane pUrNa mukti prApta karelI. Aja ra3 tIrthakaro temane anusaryA hatA, jeo tethI teo "tIrthaMkara' kahevAyA hatA. "tIrthakara tene kahevAya kaSabhanAthanI jema ja saMpUrNa sarvajJa upazakeA hatA; ane che je (pUrNa puruSa), ucca prakAranA dharmanA eka mahAna tIrtha. teoe satya ane ahiMsAno upadeza jagatane ApyA hatA. -sthAnanI racanA kare che, jenI madadathI loko potAnA duHkha Jain Education Intemational Page #809 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 19papa dUra karI zake che. jayAre lokamAM sadAcArano kSaya thavA temaNe pahelAM bhUkhyAM ane duHkhI lokone anAja ugAmAMDe che tyAre anAcArI loke samRddha thavA mAMDe che ane DIne bhautika pragati kevI rIte karavI te zIkhavyuM hatuM, paraMtu jagatamAM saddharmanI loko avahelanA kare che; tIrthakaro have temaNe lokone adhyAmika pragatinuM mUlya samajAvyuM, saddharmanI punaH sthApanA kare che. ane AdhyAtmika pragati ja jIvananuM kharekharuM lakSya che evuM zIkhavyuM. bhagavAna RSabhanAtha AvA 24 tIrthakaromAMnA sau prathama tIrthakara hatA. teo jagaduddhAraka hatA. temaNe mANasane RSabhanAthe temanA anugAmI tarIke bharatane rAjamugaTa khetInI kaLA ane vijJAna ane zIkhavyAM hatAM. nUtana paherAvyo, ane bAhubalIne uca-rAjakumAra tarIke niyukta pASANayuga najIka hato te samaye ayodhyAmAM temano janma karyA. temaNe temanI jamIna-jAgIra temanAM bIjA putrone tathA thayA hatA. temanA pitAnuM nAma nAbhirAja (manu nAbhi) sagAMone ApI dIdhI. temaNe sAMvatsarika [eka varSa sudhI) ane mAtAnuM nAma marUdevI hatuM. temanuM rAjacihna vRSabha dAna ApyuM. je vyakti je mAge te tene ApyuM. A rIte hatuM. RSabhanAthe mAnavajAtane upayogI evA prANIone 3 temaNe sarvasvano tyAga karyo. tyArabAda temaNe temanAM mAtApALavAnI ane tenI sAthe mitratA bAMdhavAnI kaLA zIkhavI pitA pAsethI paravAnagI meLavIne saMsArano tyAga karyo. hatI. tathA khetImAM baLadane upayoga kevI rIte karavo te RSabhanAtha zramaNa sAdhutva) nI mahAna pratijJA laIne tyAM paNa temaNe lokone darzAvyuM hatuM. A temanI mahAna siddhi temaNe kaThora tapazcaryA AraMbhI ane UMDAM dhyAnamAM lIna hatI, kAraNa ke vadhatI jatI mAnava- vastInI mAMgane pahoMcI thaI gayA. RSabhadevanA saMsAratyAga samaye I devI to vaLavA mATe khetInI kaLA ane vijJAnane upayoga karIne sAthe temanI pUjA karI hatI ane te prasaMgane anurUpa pavivadhAre ne vadhAre anAja ugADI mANasa pote Arthika rIte tratA tathA puNyano utsava paNa manAyo hato. sva-paryApta banavAne zaktizALI thayo hato. mATI kAmanI ahiMsA paramo dharma :- A sUtranA pravartaka RSabhanAtha kalA tathA kApaDa vaNavAnI kalA paNa RSabhanAthe zodhI hatI. hatA. vaLI kevalajJAna prApta karI aMte nirvANa prApta karanArA tethI badhA ja mANaso RSabhanAthane teonA tAraNahAra tarIke paNa te paramAtamAM hatA. jyAre bhagavAna RSabhanAthe ahiMsA mAnatA hatA. teo RSabhanAthane "kRSi-devatA" tarIke athavA to "sUrya-devatA" tarIke pUjatA hatA, kAraNa ke teo dharmane bahoLA pramANamAM upadeza karyo tyAre pharIthI temane sarvajJa dharmopadezaka ane jJAnanA sUraja samA hatA. aSTApada parvata upara javAnuM thayuM. RSabhadevanA jIvanane pUruM thavAne phakta paMdara ja divasa bAkI hatA ne temanAM upadeze bhagavAna RSabhanAthe temanAM jIvanano moTo bhAga ApoApa ja baMdha thaI gayAM. ane samavasaraNa vikharAI mAnavajAtane saMskArI jIvana kaI rIte jIvavuM te zIkhavavAmAM gayuM. tyArabAda bhagavAna RSabhanAtha AtmasamAdhimAM lIna thaI ane mAnavajAtanA bhalA mATe tene lAbhadAyI thAya tevI zodha gayA. teo pAsana vALIne pUrvAbhimukha beThA ane te ja karavAmAM gALyA hatA RSabhanAthanuM jIvanacaritra zrI hemacaMdra- avasthAmAM temaNe nirvANa prApta karyuM. sUrinA " zvetAMbara triSaSTi zalAkApuruSa caritramAM ane vinizAstrIo RSabhane " Re-shef" - "rI zepha" ra AdipurANa' mAM vIgatavAra varNaveluM kahIne bolAvatA ane grIka, vagere loko temane "epola' che. "kalpasUtra" mAM teno TUMkamAM ahevAla Apela che. tarIke oLakhatA. moTAbhAganA eziyAnA lake temane Ama potAnA jIvanano moTo bhAga AvI mAnavakalyANanI vRSabha vRSabha-deva tarIke pUjatA hatA. [ Voice of Ahimsa," pravRttiomAM gALavAthI, temanA vicAra paNa jIvananAM vadhAre Lord Rishabhanath special No. 1957 and mahAna Adarzo ane dhyeya pratye vaLyA. A samaye indra sabhAgR three tirthankara special N). 1938] paraMtu hamAM eka nRtyano kAryakrama goThavyA hata; temAM nIlAMjanA bhAratamAM 4SabhanAtha, temanI pavitratA tathA puNyazIlatA mATe nAmanI eka devI nRtyAMganA nRtya karavAnI hatI, je tenAM vadhAre pUjAtA. temanAM ahiMsA-dhameM loko upara sAro jIvananI aMtima kSaNomAM hatI. indranA AdezathI te nRtya eve prabhAva pAle. Ama RSabhanAthanI samagra mAnavakaravA UbhI thaI ! A prasaMga penala na. 11-a mAM darzA. jAtanA uddhAraka tarIkenI vibhAvanA, prAcIna pIrvAya ane vele che], paraMtu te nRtya karatI hatI te daramiyAna te lathaDiyA prAcIna pAzcAtya leke vaccenI ekatAne suMdara rIte khAvA lAgI ane aTakI gaI. teNe chellA zvAsa lIdhA tyAre pratiMbiMbita kare che, je jana purANamAM khUba suMdara rIte tenuM ravarUpa ogaLI gayuM. A prasaMga bhagavAna RSabhanAthanA varNavAyelI che. manamAM virAgya [anAsakita] bhAvanI cinagArI pragaTAvavA iSabhanAtha tarIke oLakhAtI "rI zepha'nI mUrti mATe pUratA hatA. temaNe te ja samaye saMsAra tyAga kara- sAyaprasamAM [ I. sa. pUrvenI 12mI sadImAM ] ane anya vAno nizcaya karyo. sthAnomAM maLI Ave che; tenAM uparathI e sAbita thAya prabhAva pAkanI vibhAvanA ane su Jain Education Intemational Page #810 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 756 jainaratnaciMtAmaNi che ke te dezomAM RSabhanAthanI pUjA pracAramAM haze. ane zakti spaSTapaNe pragaTa thaI che. taduparAMta, vibhinna [ VoA, VIll 346 350] sthApatyane lagatA dAnuM kalAtmaka sarjana, eka athavA prathama tIrthakara RSabhanAtha athavA AdinAtha, jaina be mALanA eTalA-agAsIvALA pAkA bAMdhakAmanA maMDapa, dharmanA AdyasthApaka hatA. ikvedanA eka maMtramAM aSabha naLIyAvALA chAparAo ane pharasabaMdhIvALI divAle, devane, prajAne saMpatti arpanAra rAjA tarIkeno ullekha maMDapanI AgaLanA bhAgamAM bAga-bagIcA, pANInI nahero, thayela che -[ 8 1. 2. 3. 177 ] [ The Jaina sarovaro, parvatai, kudaratI dRzyo ane AsapAsanA pradeza, temAM khAsa karIne siddhArthaka-araNya jemAM suMdara raMgavALA Iconograpny by B. C. Bhattacharya, Delhi 2nd Revised Edition, p. XI] Mais ane katarelA pAMdaDAvALA vRkSo citarelA che- A badhA ja purANamAM, RSabhanAthane pRthvI uparanA kSatrinA pravasUri dRzyo A citranA uttama pAsAMo che, ene A citra tarIke varNavyA che. temane eka putra hatA, jemAM bhArata citaranAra kalAkAranI ajoDa siddhi samA che. jayeSTha putra hato. (brahmAMDa purANa, pava - 2,leka 18); citramAM vaparAyela vastu sAmagrI :ane A dezanuM nAma bhAratavarSa e paNa RSabhanAthanA putra (1) AdhAra :- prastuta pacitranuM parIkSaNa karatAM mAluma bharata uparathI ja paDayuM. zIvapurANamAM temane ulekha paDyuM che ke pAse pAse vaNelA tANA-vANuvALA lagabhaga bhagavAna zIvanA eka yAgAvatAra tarIke thayelA che. 0.5 milimITara jADA sutarAu kApaDanA suMdara kakaDA upara zivapurANa, parva - 7, pleka-93] citra taiyAra karavAmAM AvyuM che; A kApaDa TapheTA vagu. prastuta paTTacitranI dhyAnAkarSaka bAbato - prastuta paTTa- (eTaleke sAdA vaNATa )vA che, jemAM upara ane nIce citramAM, RSabhanAthanA jIvananI ghaTanAono kAlAnukrama pAse pAse eka hAramAM tANa ( UbhA dora) ane vANuM dhaNokharo jaLavAyo che, 2, 3, 4 ane 5 naMbaranI cAra (ADA dorA) pasAra thAya che; bIjI lAInamAM A kama (tANupenalomAM RSabhanAthanA garbhakalyANaka [ teo mAtAnA garbhamAM vANAne krama) UlaTI thaI jAya che; Ama eka pachI eka rahyA te ghaTanAnuM varNana che. 6, 7, ane 8 naMbaranI traNa lAIno vaNAIne AkhuM kApaDa taiyAra thayeluM che. AgaLa penalo janma-kalyANakanI ghaTanAne varNave che, vastutaH A upara kahevAI gayuM che te pramANe prastuta vastrapaTa 40 phUTa paTTacitrano moTo bhAga RSabhanAthanA janma kalyANaka prasaMganA lAMbe che; 10 phUTa laMbAIvALA kakaDAone bhegA sIvIne varNanamAM ja rokAyelA che. 10, 11 ane 12 naMbaranI A vastrapaTa 40 phUTa lAMbo banAvavAmAM AvyA che. traNa penalo, dIkSA-kalyANaka prasaMganuM varNana kare che. 14 (2) bhUmikA :- kaI paNa kApaDane citrakAma mATe ane 15 naMbaranI be penala, kevaLajJAna kalyANaka ghaTanAnuM anukULa banAvavA kalAkAra sAmAnya rIte kApaDane anukuLa nirUpaNa kare che. phakta 16 naMbaranI eka ja penala, mekSa Ave tevA padArthathI kAMi kare che athavA te hAdinI kalyANaka ghaTanAnuM varNana kare che. mATInA pAtaLA paDathI kApaDa upara thara karavAmAM Ave che, A citramAM citrakAre keTalAMye dRzyo khUba ja kuzaLatA- athavA to kApaDa upara vahAITa jhinkanuM pAtaLuM paDa karavAmAM pUrvaka citaryA che. temAMnA je savArInA dRzyo che te to Ave che. prastuta paTTacatramAM bhUmikA mATe vaparAyelA drazyanuM atyaMta AkarSaka ane mugdha kare tevAM che. savArInI mokhare rAsAyaNika- parIkSaNa karatAM evuM jaNAyuM che ke AraMbhamAM rahelA saMgIta-vAdya vagADatA gaMdharva devo, gaMdharvonI pAchaLa tenAM upara hAITa jhinka pIgamenTathI kaI paDa karavAmAM nahotuM Ubhele iMdrano bhavya arAvata hAthI, iMdranuM sinya, pakSIo AvyuM; kAraNake kApaDa zarUAtathI ja pUratuM sapheda hatuM, athavA prANIo upara ArUDha thayelA vibhinna devo, - A ane eTale ja kalAkArane kApaDanI prAthamika bhUmikA taiyAra badhI ja AkRtio kalAkAre khUba suMdara rIte citarelI che. karavA mATe sapheda raMga athavA mATIno upaga nahoto temAM aneka sTA ane sarovara dharAvatA iMdranA airAvata karavo paDyo. guMdaranI karelI kAMjIthI kAma saryuM hatuM. A hAthInuM kalA-maka sarjana asAdhAraNa che. temAM rAvatane guMdaranI hAjarI rAsAyaNika parIkSA dvArA zodhI zakAI aneka daMtazULavALA ane dareka daMtazULa upara padmAkara . kharakhara citrakAma zarU thatA pahelA kApaDa upara tenAM darzAvAyuM che. temAM paNa pratyeka kamaLa upara nAcatI, gAtI chidrone pUrI devA mATe koMjI caDhAvavI jarUrI che. taduparAMta ane saMgIta-vAdya vagADatI apsarAo darzAvavAmAM AvI che. kApaDane ochuM zASaka, majabUta ane vaLI zake tevuM banAvavA vaLI aneka haratavALI nRtya karatI idranI AkRti, jemAM mATe tathA tenAM upara thatA kAmanA vadhAre TakAupaNA mATe iMdranA ghaNA badhA hAtha upara prasannatAthI saMgIta-vAdyo paNa kApaDane kAMjI karavI khUba jarUrI che. vagADatI, gAtI ane nAcatI goLa goLa pharatI apsarAo (3) sImArekhA athavA citranI bahAranI rekhAo citarelI che, te dazya te kalAkAranuM ajoDa sarjana che. Ama taiyArI karavI - kApaDa upara prAthamika bhUmikA taiyAra thaI A badhA ja domAM kalAkAranI asAdhAraNa sUjha, buddhi gayA pachI, je dazyonuM varNana karavAnuM hoya tenI bAhya ranI e paNa prasaMganuM ane 1ranAranI lAMo ke Jain Education Intemational Page #811 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 757 rekhAo (athavA sImArekhAo) kalAkAra cItare che. pahelA bhUmikA sAthe sAvacetIpUrvaka jakaDI rAkhe che. A raMgakinArIo doravAmAM Ave che ane tyArapachI raMge pUratA mAdhyama pImenTane ghero ane ochA karavAmAM paNa madada pahelAM rekhAcitro purA karavAmAM Ave che. sImArekhAo kare che. pahelAnA jamAnAmAM arebIka suMdara raMga-mAdhyama doravA mATe aNIdAra citrazalAkA [ athavA raMgIna cAkanA tarIke vaparAto, ane haju paNa te jhinka vahAITa ane TukaDA ] ne upayoga karavAmAM Ave che. prAcIna kALamAM InDIyana yalAne [hindImAM jene "pIrI" kahe che tene ] bhAratamAM prathama sImArekhAo doravA mATe "vartikA' tarIke bAda karatAM bIjA badhA raMgo mATe raMga- mAdhyama tarIke jANItI citrazalAkA vaparAtI hatI, ane te samayanA vaparAya che. jhinka vahAITa ane InDIyana yalo mATe dhI sAhityamAM evo ullekha che ke citro taiyAra karavA mATe vRkSa ( Anogeiss Latifolia)ne suMdara raMga- mAdhyama prathama Avazyaka vastu "vartikA" [ citrazalAkA] hatI. tarIke ghaNe anukULa jaNAyo hato. arebIka gaMdara cAka [ citrazalAkAo raMgIna mATImAMthI banAvavAmAM Ave ekeziyA nAmanA vRkSamAMthI sphaTikarUpe maLato hato. A che, ane pensilanI jema tene aNIdAra karavAmAM Ave che. vRkSa (ekeziyA) paMjAba, bihAra ane pazcimI pradezamAM bhAratIya ItihAsanA megalakALa daramiyAna, citrakAro keTalIka- maLI Ave che. prastuta vastrapaTanuM rAsAyaNika rIte parIkSaNa vAra bAdArekhAo doravAnI citrazalAkA tarIke, bALelI karato ema jaNAyuM ke tene cItaravA mATe vAparelA badhA AmalInI DALakhI ( saLI) no upayoga karatA hatA paraMtu ja vAra-kalara raMgAnI banAvaTamAM raMga-mAdhyama tarIke pAchaLathI leDa athavA rokAITanI banelI penisa pracAramAM vejITebala guMdarano upayoga thayo hato. enImala gaMdarane AvatA baLelI AmalInI saLIne upaga baMdha thayA hatA. upaga, phakta prAthamika bhUmikA mATenI vastasAmagrI (4) raMgone prayojavAnI paddhati - bahAranI rekhAo taiyAra karavAmAM tathA prastuta paTTacitramAM amuka khAsa jagAo upara lagAvavAmAM AvelA sonerI raMgane doryA pachI kalAkAra pote nakkI karelI raMgonI yejanA mujaba raMge banAvavAmAM karyo hate pUrato. jarUra paDaze, citrakAra eka raMga upara bIjo raMga paNa A be sthAna sivAya bIjI keIpaNa raMganI banAvaTamAM raMga-mAdhyama tarIke enimala praja; ane keTalIkavAra potAne managamatI raMgenI asara upajAvavA mATe ekanA upara bIjo ema be thI traNa raMgone guMdarane upayoga nahoto thayo. ratara karate; je ke traNathI vadhAre raMgono stara te bhAgye ja [6] citramAM karelA raMgano staramAM pratyeka raMganA karato. raMga pUryA pachI citrane sukAvA mATe mUkavAmAM paDanI ghaTTatA : prastuta paTTacitranA judA judA UbhA ane AvatuM. saMpUrNapaNe sukAyA pachI citrane ekasarakhI lIsI, ADI citarelA raMganA paDanuM sUphamadarzaka kAcathI. tene ravaracha ane sakhata sapATI upara cItarelI bAju nIce rahe joI zakAya teTalA meTA karIne parIkSaNa karavAmAM tevI rIte makavAmAM AvatuM ane pachI tene majabUta tathA hatuM, ane mAI komITara skelathI [ mApavAnA sAdhanathI ] TakAu banAvavA mATe akIka paththara athavA zaMkha athavA to pratyeka cItarelA paDanI ghaTTatA mApavAmAM AvI hatI. A polIza karelI koI khUba kaThaNa vastu tenA upara ghasavAmAM rIte tapAsa karatAM mAluma paDeluM ke keTalIka jagyAoe AvatI. chelle AkhuM citra barAbara upasI Ave te hetuthI raMgAne eka ja stara karavAmAM Avyo hato, jyAre bIjI khUba suMdara rIte tenI cheka bahAranI rekhAo doravAmAM keTalIka jagyAoe eka raMga upara bIjA raMganA stara AvatI, tyArabAda citrane eka jagyAethI bIjI jagyAe karavAmAM AvyA hatA, ane bahu thoDI jagyAe eka laI javA mATe polIza karele eka goLa lAkaDAnA rolara upara bIjo ema traNa raMgano thara karavAmAM Avyo hato. upara goLa pharatuM vIMTavAmAM AvatuM. sAdhAraNa rIte eka athavA traNa raMgenA stara karatAM e raMgone stara vadhAre sAmAnya che. A raMgenA tharanI ghaTTatA (pa) raMga meLavaNInuM mAdhyama :- amuka khAsa pasaMda jagyAe 3 arayAtI che : karelA pImenTanI sAca amuka khAsa prakAranA raMga - mAdhyamanI meLavaNI karIne cItaravAnA raMge banAvavAmAM (7) raMga:- A pacitra upara anekavidha raMgone Ave che. pIenTa e prathama raMgIna pAvaDaranA rUpamAM hoya upayoga thayA hatA jemAM senarI ane rUperI raMganA ane che ane tene eka sthAnamAM pakaDI rAkhavA (cAMTI rahevA) samAveza paNa thatA hatA. temAM ekatio, kalA mATe koI mAdhyamanI jarUra hoya che. eTale citrakAmamAM ane pArdhAnuM makAnuM nirUpaNa karavA mATe lAla, pILA raMga-mAdhyamanI agatya jarApaNa avagaNI zakAya nahi ke vaDilI, lIlA, kALA, oreja, kiramajI athavA gherI lAlA AchI paNa na lakhI zakAya. voTarakalara citro banAvatI A badhA raMga ane ekamekanA mizraNathI banAvelA che . che e evAvIne raMgonA alaga zeDa (bheda)no upaga karavAmAM AvyA hatA. pachI pravAhI rUpamAM vastu upara lagADavAmAM Ave che. citra lAla ane lIlA e be raMge sauthI vadhAre AgaLa tarI sakAI jatA, raMga - mAdhyama pIgamenTane vastu athavA Ave tevA hovAne kAraNe vipula pramANamAM vaparAtA hovAthI Jain Education Intemational cation International Page #812 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 758 jainanaciMtAmaNi khAsa karIne citranI pArzvabhUmikA taiyAra karavAmAM mahadaaMze aNaghaDarIte kApaDa, suMdara ane kAMjIno upayoga karIne paTTavaparAya che, kAraNake A baMne raMge prakRtimAM sauthI vadhAre citrane samAravAnA prayatno karelA; Ama karavAthI to paTTacitra dhyAna kheMce tevo raMga che. jeTaluM kharAba hatuM tenA karatAM vadhAre kharAba thayuM hatuM. TUMkamAM prastuta paTTacitranuM rAsAyaNika ane sUkSma-rAsAyaNika kahIe to AkhuM paTTacitra bahuja kharAba rIte virUpa ane eka suMdara kalAnA namUnA tarIke lagabhaga nahIM oLakhI zakAya parIkSaNa karavAne pariNAme tene banAvanAra kalAkAre vAparelI tevuM banI gayuM hatuM. eTale tene yogya vijJAnika Dhabe mUlavastu sAmagrI viSenI ane teNe prayojelI TekanIka viSenI vat karavA mATe tenI aTakAyatI tathA rakSaNAtmaka upacAravidhi rasaprada vigato bahAra AvavA pAmI che. parIkSaNanA pariNAmo karavAnI tAtkAlika jarUriyAta UbhI thai hatI. nIcenA kAThAmAM saMkSepamAM mUkavAmAM AvyAM che. - pacatrane mUlavata karavA mATe karelI upacAravidhi:- o tethI prastuta paTTAcatrane citaravAmAM vaparAyelI vastu cine laI eka jana vidvAna baroDA myujhiyamanI surakSA - sAmagrInuM pUrepUruM vajJAnika parIkSaNa karIne tene mUlavat prayogazALAmAM AvyA hatA ane te AkhA paTane athavA karavAmAM koI prayatna bAkI nathI rAkhyo; arthAt zakaya te tenAM amuka amuka bhAgane mUlavat karI zakAze ke teTalA badhA ja prayAse karavAmAM Avyo che, kAraNake kema te viSe pUchaparacha karI hatI. prayogazALAnI pharasa upara bhAratIya itihAsanA madhyayuga pachInA samayanI kalAno A vastrapaTane jyAre jovA mATe pAtharavAmAM Avyo tyAre A vastrapaTa eka atyaMta dulabha namUne che. : tenI sthiti atyaMta kharAba hatI ane tene jenArI badhI ja paTTAcitranI zailInuM mUlyAMkana ane saMbhAvya samaya :vyaktione evo abhiprAya hato ke A vastrapaTane mUlavatu bhAratIya lokonI lAgaNIzIla anubhUtionuM uttama rIte karavA zakaya ja nathI. nirUpaNa karavuM e rAjasthAnI zailInuM mukhya lakSaNa che. te uparAMta A pacitra eTaluM vizALa, jIruM ane keTalIka eTale rAjasthAnI zailInA citromAM puruSo ane strIo tathA jagyAe to khaMDita kakaDA thaI gayeluM hatuM ke tene mUlavatu pakSIo ane prANIo - A badhAne ja khUba suMdara rIte karavAnI upacAravidhi karavA mATe pakaDavuM paNa khUba muzakela cItaravAmAM Ave che; A zalInA uttama udAharaNo I.sa.nI hatuM. tema chatAM prastuta lekhanA lekhaka A paTTacitrathI eTalA 17 mI sadInA citrAmAM maLI Ave che. prathama najare jotAM badhA prabhAvita thaI gayA hatA ke tene mUlavat karavAmAM game ema lAge che ke prastuta paTTacitra paNa rAjasthAnI kalAnA teTalI muzkelIo Ave to teno sAmano karIne paNa A badhA ja mukhya lakSaNe dharAve che. kAma hAtha dharavAno temaNe nizcaya karyo. khAsakarIne UMcI ane capaLa strI-AkRtionI sapramANatA paddacitranI sapATI [ athavA uparano bhAga] dhUmADo, dhULa ane telanA DAghAothI eTalI badhI kharAba thaI gayelI hatI | darzAvavI, vALanA seMthAmAM paherAtI dAmaNI jevA ghareNuonI ane poSAkenI sUkSma vigato darzAvavI ane hArabaMdha ke AkhA citra upara A badhAnuM eka pAtaLuM paDaLa racAI samUhamAM AkRtio darzAvavI - A badhuM bIkAneranI zailI gayuM hatuM, jene kAraNa citramAMnI amuka amuka AkRtionI sAthe ghaNuM najIkanuM sAmya dharAve che. vRkSe ane tenAM jhINI jhINI vigata tathA raMge ghaNuM aspaSTa banyA hatA. pAMdaDAnI goThavaNI paNa bIkAneranI zalIne ja nirdeza kare paTTacitranI pAchaLanI bAjue je lAlaraMganuM sAmAnya suta che. Ama uparokta lakSaNo jotAM ema lAge che ke prastuta rAu kApaDa aratara tarIke lagADeluM te paNa keTalIka jagyAe paTTacitrane, rAjasthAnI zailInA-temAMye khAsakarIne I.sa.nI. te saMpUrNa paNe phATI gayeluM. taduparAMta lAMbA samaya sudhI 17mI sadInA bIkAnerI zelInA citromAM mUkI zakAya. vakhAramAM paDayA rahevAne lIdhe tathA niSkALajIthI thayelA ahIM e noMdhavuM jarUrI che ke dakSiNanA gekonDA pradezamAM vaparAzane lIdhe, AkhA vastrapaTa upara vikRta gaDIo ane karacalIo paDI gayelI hatI. jyAM jyAM lIlo raMga vaparAya I.sa nI 13mI ane 18mI sadImAM vasapaTanI ( athavA hato tyAM tyAM kANA kANu | chidro] paDI javAthI sAthI vadhAre paTTacitranI ) zailI vikasI hatI. temAM mukhyatve be prakAranA vastrapaTo taiyAra thatAM; (1) paradezamAM nikAsa karavA mATe taiyAra hAni pahoMcI hatI. kAraNa ke vaDIgrIjha lIlo raMga amlatA. karavAmAM AvatA divAla upara laTakAvavA mATenA sutarAu cuta [sADeka ] hovAthI tenAthI vastu khavAI jAya che ( ane kApaDa khavAI jAya eTale temAM kANAM paDe che). paTTa kApaDa uparanA paTTacitro ane (2) sthAnika rAjavIonI savArI tathA aMtaHpuranA do darzAvatA sutarAu kApaDa citranuM je kApaDa [kenvAsa hatuM te paNa lAMbA samaya sudhI kALajI nahIM levAne lIdhe khUba kharAba rIte apakarSa pAyuM upara cItarelA vastrapuTI-prastuta paTTacitramAM 56 dikakumArIo hatuM. citarelA raMgenA paDanI ghaNI badhI jagyAoe khUba ja mUlala karavAnI upacAravidhi mATe juo-1' Technical pApaDI thaI gayelI. A badhA uparAMta vadhAre kharAba vastu Std1dIts in th1 fiel of VIDEO | Fine al Seals a stert wall15 24241 Arts" by Swavia kamal Bhowmick, P. Jain Education Intemational Education International Page #813 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 759 . mogala zomAM ArapImaya dara 2 para cAnI kalA apIne bomAM uttare Avela mAna karavuM hatuM ane ane marudevIne darzAvatA prasAdhana dazyonI zilI, ayodhyAthI tene (erapImenTa pILA raMgano) upayoga thayo hate. meru parvata upara jatAM ane meru parvata uparathI ayodhyA rAjapUta zailI je ke Ama to mogala zailIthI sArI evI pAchA pharatAM iMdrane darzAvatA savArInA dazyanI zilI, e prabhAvita thaI hatI, chatAM pILA raMganA upayoganI bAbatamAM khAsa karIne mANasanI mukhAkRtio cItaravAnI bAbatamAM te bhAratIya pILA raMgano upayoga nahIM karatA orapImenTa I.sa. nI 17mI sadInA dakSiNI zelInA geAkonDA-vastrapaTenI pILA raMgane prajavAnI paraMparA ja jALavI rAkhI hatI. zailI sAthe sArA evA pramANamAM najIkanuM sAmya dharAve che. megala citronA tajajJa Do. motIcaMdra lakhe che ke meM [ Stella Krenrich, A Survey of Painting in mAgala citromAM erapImenTa pILA raMga vaparAyelA joyA the Deccan, Archaeological Department, ja nathI; te citromAM vaparAyele atyaMta suMdara raMga "gogIlI" H. E. H. The Nizam's Government, 1937, athavA ' pIerI' ja che.' [ Moti Chandra; The P. 162, PLS XVIII PL. XVII] 1542id waga Technique of Mughal Painting, Lucknow, paTTacitramAMnA kudaratI drazyo paNa 17 mI sadInI dakSiNI 1949, P. 28] A badhA uparathI ApaNe ema tAravI zelInuM nirUpaNa kare che. zakIe ke prastuta paTTacitra e rAjasthAnI citrakAronI kRti che, jeoe pahelethI cAlI AvelI paraMparAne jemanI tema kamanasIbe prastuta paTTacitra upara kyAMya teno racanAkALa jALavI rAkhI hatI, temAMnI eka paraMparA temanAM citromAM athavA racanA - sthAnano nirdeza nathI. eTale jyAre ApaNe bhAratIya pILA raMgane badale erapImenTa pILo raMga A paTTacitranA bIkAnerI zilInA aMzane dakSiNa zilInA prayojavAnI hatI. aMze sAthe sarakhAvIe chIe tyAre citramAM bIkAnerI zailInuM prAbalya spaSTa thAya che. tethI ema anumAna karavuM vaLI keTalAka raMge te evA che je 18 mI ane 19mI vAjabI lAge che ke dakSiNa bhAratamAM uttare AvelA kAraMjAmAM sadImAM pahelI ja vAra prayojAyelA jovA maLelA. jemake jhinka khAsa nimaMtraNa ApIne bolAvelA bIkAnerI zailInA vahAITa ane kRtrima alhAmerIna raMgone anukrame 18mI rAjasthAnI kalAkAroe prastuta pacitrane taiyAra karyuM hatuM. ane 19mI sadImAM pahelIvAra upayoga thayo hato. I.sa. pariNAma e AvyuM ke rAjasthAnI kalAkAroe dakSiNa 1782 mAM DIjonanA darabAranA mANasoe pahelIvAra hAITa gokaDA zelInI je kaMI khAsiyata hatI te AtmasAt karI leDa (athavA leDa hAITa)ne badale jhinka vahAITanA upayoga lIdhI; jenAM dvArA paTTacitrane suzobhita (samRddha) karI zakAyuM. karavAnuM sUcaveluM; ane I.sa. 1834 mAM to laMDananI dakSiNamAM kArajA, sikAothI digaMbara jainonuM eka mahattvanuM esa vInsara enDa nyUTanasa lImITeDa kaMpanIe "cAInIjha kendra hatuM. eTale zakya che ke bIkAnera (rAjasthAna) mAMthI vahAITa'ne nAme voTara kalara raMga tarIke jhinka ekasAIDanA prakhyAta kalAkArone kArajA khAte AmaMcyA hoya, jemanI viziSTa ghaTTa svarUpane vahAiTa raMga dAkhala karyo hato. 17mI ane 18mI sadInI jaina jJAti upara majabUta pakaDa [ Getten Ruther-ford J; and Stout George hoya. L; Painting Materials, New York, 1966, TekanolojInI daSTie paNa paTTacitranA samayanI bAbatamAM P. 177. | I.sa. 1828mAM kRtrima alhAmerIna raMga taiyAra karavAnI paddhati mATe je. bI. glAmenTa (J. B. Guiment) ame lagabhaga AvA ja tAraNa upara AvIe chIe. arthAt ne pAritoSika enAyata karavAmAM AvyuM hatuM. Gette13, citramAM vaparAyelA amuka raMga uparathI ame evuM tAravI Rutherford J; and stout George L. painting zakyA chIe ke A paTTacitra 17mI sadInuM haze. jemake citramAM je erapImenTa ( hindImAM jene haranAra kahe che te) materials, new york, 1966, P. 16:33. A rIte pILA raMgano upayoga karavAmAM Avelo te rAjapUta jotAM jo koI citramAM jhika hAITa dharAvate sapheda raMga hoya te te citrane 18 mI sadImAM mUkI zakAya. te ja (rAjasthAnI) zailIne paraMparAgata paLe raMga hatuM. rAjapUta citrakAroe kadI hindImAM "vAra tarIke jANItA ane pramANe je citramAM kRtrima amerIna raMga vaparAyo hoya te te citrane 19mI sadImAM mUkI zakAya. pazIyanamAM "zALITI" tarIke jANItA bhAratIya pILA raMgane upayoga nahoto karyo. pILA raMgomAM A suMdara bhAratIya paraMtu prastuta pacitramAM jhinka vahAITa ke kRtrima alhApILo raMga mogala zilInA citrakArono khUba ja mAnIta merIna bemAMthI koIpaNa raMgano upayoga nathI thayo. tenAM raMga hatuM ane teoe te ja pILA raMgano upayoga temanAM rAsAyaNika parIkSaNa uparathI jANI zakAyuM che ke citramAM citromAM karelo. bhAratIya itihAsanA pAla samayathI ja vaparAyela sapheda raMga e leDa vahAITa che; jyAre vAdaLI bauddhonI tADapatra hastapratomAM citronI aMdara erapImenTa raMgamAM kudaratI amerIna ane ArAITa vAdaLI pILA raMgane upayoga thayo hato ane tyArapachI paNa raMga projAyelA che. I.sa. nI 16mI ane 17mI sadImAM pazcimanI bhAratIya zilInI sacitra hastapratenA laghucitramAM sapheda raMga tarIke leDa vahAITa vipula pramANamAM vaparA lIdhI, jeno vAra je kaMI khAsiyAnI kalAkAra Jain Education Intemational Page #814 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 76 0 jainaratnaciMtAmaNi hato. [ Moti chandra, The Technique of zakAya. te TekanIkala dRSTie saMpUrNa che eTaluM ja nahi Mughal Painting; Lucknow, 1949, P. 20] paNa, A paTTacitra te samayanA lokonI sAmAjika pravRttio, uparokta bAbatone dhyAnamAM letAM, evuM avazya paNe tAravI teonI dhArmika lAgaNI ane temanAM rIta - rivAjone zakAyuM che ke prastuta paTTacitra I.sa. nI 17mI sadInI ja atyaMta Abehuba ane rasaprada zilImAM rajU kare che. A kati che. tyArapachInA samayanuM te hoI ja nA zake. kAraNe. I.sa.nI 17 mI sadInA bhAratanA viziSTa sarjanomAM khUba ucca sthAna dharAve che. vidvAno ane kalAkAro ane upasaMhAra :- bha. zrI RSabhanAthanA jIvanane varNavatuM prastuta paTTacitra bhAratIya itihAsanA madhyayuga pachInA A kalA - kRtine, tene citaravAmAM prayojAyelI zreSTha samayanI khUba ja virala kalA-kRti che. A citra utkRSTa keTinA ceka A TekanIka ane temAM nirUpAyelA vastu viSayane kAraNe kalAne ajoDa namUno mAne che. AvA paTTacitrane badhA ja kalApachInA samayanI kalAnI zreSTha kRtiomAM AsAnIthI makI premIoe kALajIpUrvaka abhyAsa karavo joIe. soLa vidyAdevIe mAnavI Jain Education Intemational Page #815 -------------------------------------------------------------------------- ________________ surata ane naMdIzvara kapa pUjyazrI AcAya kaMcanasAgara ma. sA, hindustAnanA gujarAta prAtamAM surata jille Avela harIparA meInaroDathI AgaLa vadhatAM svAmInArAyaNanuM che. tenuM mukhya zahera surata ja che. te tApI nadInA kAMThe maMdira Ave che ane te pachInA khAMcAmAM pazcima dizAe AveluM che. tApInA bIje kAMThe rAMdera AveluM che. surata vaLatAM cAra-pAMca zerIo choDIne uttara dizA tarapha zrAvaka purANuM che tema rAMdera paNa purANuM che. surate ghaNAonA hakalA zerI Ave che. temAM lagabhaga aDadhuM gayA pachI gharanA jhIlyA che, chatAM e ene potAnI mUrata UbhI rAkhI che, tevA AkAre A maMdira Ave che. (te samayanA surata jillAnA suratamAM sayadaparAmAM zrAvakazerI AvelI che. vartamAnamAM te tevA tevA-saMjogomAM moTA gaNAtA maMdiro paNa bahArathI zerImAM pATIdAronI vastI che. kALa kevo badalAya che ke gharanA dekhAvanA ja baMdhAyA che ) A maMdiramAM mULa nAyaka 1960mAM je vastI hatI, tene Akho palaTo thaI gaye candraprabhu che. A maMdira lAkaDAnuM che, meDAbaMdhI che ane ane zrAvakano vasavATa baMdha thaI gayo. te paNa lAkaDAnuM che. maMdiramAM madhyamAM eka che, cAra thAMbhalA che, traNa gALA che, traNa gabhArA che ane gAdIpati suratanI aMdara aneka dharmavALAonA aneka prakAranA candraprabhu che. A maMdiranA cekanI aMdara naMdIzvaradvIpanI maMdiro ane aneka prakAranA sthApatyo che. musalamAnonA racanA goThavAI che. A maMdiranA mULa prANa AcArya zrI. paNa evA purANu sthApatya paNa che, tevI ja rIte suratamAM jJAnavimaLasUri che tene purA AgaLa Avaze. jJAnaagnie paNa jema lUMTArAo nAza karI nAMkhe tema aneka vimaLasUrie potAnI pAchalI avasthAne keTalAka samaya vakhata nukazAna karyuM che, tema chatAM suratanI sUrata UbhI che. ahIMyA sthiratA karI che, eTale A maMdiramAM je kAMI atre jainAnA aMge lakhavAnA vicArathI ane surata ane che te badhuM teonI buddhinA pratApanuM che. naMdIzvaranA lekhanA lIdhe tenuM mukhya paNuM laIne cAlIe chIe. naMdIzvara dvIpa A zaheramAM mogalAInA jamAnAnI kaLAnuM zAha puramAM zrI ciMtAmaNi pArzvanAthanuM maMdira che. tenA aMge "kumAra" jeno pheTe atre ApavAmAM Avyo che. jene mAsikanA 615mAM aMkamAM lAkaDakAmanA pheTAo ane asaMkhyAt dvIpa samudro mAne che, temAM madhyamAM jaMbudvIpa citronA rekhAMkana ane paricaya sahita lekha chapAya che mAne che ane kame samudra ane dvIpa-samudra ane dvIpa e chatAM saheja jhAMkhI ahIMyA lakhIe chIe. rIte asaMkhyAt thAya che. jaMbudvIpa 1 lAkhano che. krame krame surata lAInsamAM vi. vIsamI sadInA prAraMbhamAM eka eka eka karatAM bIje bamaNo ema hoya che. te rIte nadImanohara ane kaLAmaya ArasanuM ane paththaranuM maMdira banyuM zvaradvIpa AThamo dvIpa che. eTale ahIMyA je racanA karI che che. (emAM jeTaluM kAma adhuruM mUkayuM che teTaluM kAma emAM te racanA jaMbudvIpa ane naMdIzvara dvIpane batAvanArI che. karelI kaLAnA hisAbe jo Aje pUrNa karAve te 5 thI 7 A badhI ye racanA lAkaDAnI che. 2canA jonArAM AnaMdathI lAkha rUpiyA joIe, zAhapuramAM AveluM ciMtAmaNi jaI zake te mATe vacamAM eka Tebala ane AjubAjue pArzvanAthanuM maMdira lAkaDAnuM che. saptazAkhI, paMcazAkhI, babe phUTa UMcA racanA goThavAya tevA Tebala che, tenI upara upAMgapUrvakanA bArazAkha, kataraNapUrvakanA thAMbhalAo, racanA goThavAya che. kotaraNIpUrvakanA bhamatInA cAvIza gokhalAo tema ja pATaDAo ane tenI aMdara bhinna bhinna prakAranI kaLA je buddhIpanI aMdara 9 kSetro ane parvatA, meru gajadaMtAe, kArIgarIvALuM citrakAma che. A maMdirano mahimA evo che. IkSakAra parvata ane jaMbuvRkSa vigere lAkaDAnA banAvelA che. ke ravivAre te darzana-pUjana karanArane meLo bharAya. meru upara caumukhajI padharAvAya che. jaMbudvIpane pharatAM cakakaro laIne naMdIzvaradvIpanI racanA zarU karAya che. jaMbudvIpanI sUrajamaMDaNa pArasanAtha che jenA pratApe surata ema cAra dizAmAM cAra aMjanagiri, aMjanagirine pharatI cAra kahevAya che, e paNa mahimAzALI che. A badhA viSayono vAvaDImAM dadhimukhaparvata, dadhimukhaparvata pharatA be dizAmAM ullekha atre kara nathI. ratikara parvata, ema 13-13 parvata cAre dizAmAM karelA che. cAra Jain Education Intemational Page #816 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 176 2 jainaratnaciMtAmaNi karatA ? . " A re vidizAnI aMdara devIonA prAsAdo AvelA che. te rIte naMdIzvara dvIpamAM je rItanI racanA che eno bhAsa batAvanArI A racanA che. DuMgaro vigere lAkaDAnA banAvelA che, ane dareke parvata upara meTA dhAtunA upara ane nAnA upara citrarelA caumukhajI birAjamAna karavAmAM AvelA che. ahIMyA je thAMbhalAo, pATaDAo che tenI upara manohara citrakAma che. prabhunA meLAmAM prabhujI :- mAro anubhava ema kahe che ke duniyAnI aMdara dhAtunI kAsTIMga karelI prabhunA khoLAmAM pratimAjI hoya evI A maMdira sivAya koI jagAe pratimAM nathI. AnA aMge mArI mAnyatA mujaba caravaNa nadIne UtaratAM nAvaDImAM zeThANInA hAthamAM sonAnuM calANuM hatuM. A calANuM zeThane tyAM gIrave ApeluM hatuM. zeThANanA hAthamAMthI calANuM nadImAM paDI gayuM-nadImAM pratimA sahita ratha hato tenA khoLAmAM e paDayuM hatuM. eTale calANuM kaDhAvyuM ane bhagavAna paNa kaDhAvyA, tyAre nAvike kahyuM ke aMdara celA (nAnA) bhagavAna che eTale te bhagavAna paNa kaDhAvyA. AthI e ka95nA che ke meTA bhagavAna ane nAnA bhagavAna bene dekhADavA mATe ane te itihAsa dekhADavA mATe zuM A rItanuM kAsTIMga nahi karyuM hoya? A pratimA upara 1780 ane jJAnavimaLasUri ema lekha che. jene phoTo Avyo che. kAsTIMga karelA dhAtunA kamaLa vigere, ane dhAtunA paTa vigere paNa ahIM che. cAlo mALa upara junA jamAnAnI paddhatie dIvAlanI jADAImAM ahI sIDI che. upara caDIe eTale agAsImAM nIkaLAya che. upara maMdira tarapha moTo hola che. vacamAM agAsI che ane dvAra tarapha nAno rUma che. te rUmamAM lAkaDAnuM siMhAsana ne traNa gaDha sAthenuM samavasaraNa che. Jain Education Intemational Page #817 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 76 3 moTA rUmanI racanA anAthI munino prasaMga zreNIka mahArAjAnA samyakatva pAmyA meTA rUmanA madhyabhAgamAM lAkaDAnI aSTApadanI racanA pahelAno che, eTale A prasaMga samyakatva pAmyA pachI jyAre zreNIka mahArAjA ne calaNa bahAra gayA che ane che. pharatI khAI che ane vacamAM DuMgara che. cAra dizAe munine joyA che. ziyALAno samaya che. rathavADIthI AvyA ATha ATha pagathiyAM che. upara dhAtunuM siMhAsana che. samanAsikAe cAra, ATha, dasa ane be evI rIte covIza 9 pachI rAjArANI sUI jAya che. rANIno hAtha khule rahI. bhagavAna che. jaHjakSaNIne AkAra paNa che ane bhagavaMtane jatAM ThaMDI lAge che ane rANI bole che ke tenuM zuM thatuM laMchano paNa che. e rIte aSTApadanI AkhI racanA che. haze !" ke jenA vaDe zreNIka mahArAjA zaMkA UbhI kare che. siMhAsana para zilAlekha karelo che. celaNAne AvAsa bALavAno zreNIka rAjA abhayakumArane moTA rUmanI traNa divAlomAM thaIne paMdara gokhalA che, - hukama kare che. rAjA bhagavAnane pUchavA jAya che ane abhayaane e gokhalAnI aMdara phalaka para 21" pahoLA ane kumAra dIkSA le che-tene jaNAvanArA A phalaka kema na hoya? 31" UMcA rakhevA pATiyA upara judA judA citro dorelA che. (16) rA" pahoLA ane 6 lAMbA evA phalaka upara jeno (1) vIzasthAnakamAMnA prathamanAM daza sthAnakanA citro (2) je rIte mAne che te rIte cauda rAjaleka AmAM citaravAmAM 11 thI 20 sthAnakanA citro (3) 170 tIrthakara (4) Avyo che. naraka, tirachalaka, devaloka, siddhazIlA, siddha, khAMDavA e badho ce viSaya emAM lIdho che. taLaye sAta sagara cakravatInI tIrtharakSaNamAM bhasmIbhUta thayelA 60 hajAra putro ane cakravatInI dIkSA (5) sanatu kumAra cakInuM saundarya rAja pahoLo che, madhyamAM eka rAja, enI uparanA madhyamAM ane vairAgya (6) dvArakAdahana, kRSNa vAsudevanuM avasAna pAMca rAja ane upara eka rAja bane UMcAImAM cauda rAja evA A cauda rAjalaka che vistArathI jANavAnI icchAane baLadevanI dIkSA (7) mahAvIra bhagavAnanAM 27 bhava ( 8) pRthvIcandra guNasAgaranA ekavIzamAM bhavano lagna, kevaLa vALAe bIjethI jANI levuM ) jJAna vigere adhikAra ( 9 ) mahAvIra bhagavaMtanA janmathI lagabhaga 5 thI 8 nA phalaka upara zatrujya girirAja mAMDIne nizALagaraNa sudhInI ghaTanA (10) covIza pAlI ahIMyA citaravAmAM Avelo che. te paNa te citrane jotAM tIrthakaranA prathama pAraNAno dekhAva (11) mahAvIra ema kahe che ke mArI doravaNI paNa jJAnavimaLasUrae karI bhagavAnanAM 16 upasargo (12) mahAvIra bhagavAnanuM samavasaraNu, gautama vigerenI dIkSA ane gaNadhara padavI che. kAraNa ke ogaNIsamI ne vIsamI sadImAM thayelA maMdiro (13) anAthI muni ane zreNIka mahArAjA (14) AmAM nathI. caMpAzravikAnI tapazcaryA ane akabara bAdazAha (15) A maMdiramAM A badhuM ce jovAne mATe suMdara avasara A eka phalakanA mATe ha' pate e vicAra dharAvuM chuM ke dasa varase zrAvaNa vadi 8 thI bhAdaravA suda 8 sudhInI che. Jain Education Intemational Page #818 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina sthApatyakalA jaina saskRti mULathI AtmAkavAda sAthe joDAyelI che. ethI tenI kalA tema ja sthApatyanAM dareka aMga adhyAtma sAthe joDAyelAM che. jaina kalAnA itihAsathI jANavA maLe che ke-temaNe dareka samaye pracalita vividha zailIone khUba prayAga karyAM che ane tenA vikAsamAM peAtAnA moTA phALA paNa ApyA che. Atmadarzana tema ja bhaktibhAvanAne lIdhe mUrtio ane madirAnAM nirmANa karyA' che ane tene azlIlatA tathA zRMgArika abhinivezeAthI dUra rAkhela che. vairAgyabhAvanAne satata jAgRta rAkhavA mATe citrakaLAnA paNa upayeAga thayela che. ahI' ApaNe jaina purAtattva ( kalA ) ne pAMca bhAgeAmAM vibhakta karI zakIe chIe. (1) mUrti kalA, (2) sthApatyakalA, (3) citrakaLA, (4) kAzilpa ane (5) abhilekha tathA mudrAzAsra. A badhA kalA prakAromAM anAsakta bhAvane mukhyarUpe pratibi'khita karavAmAM Avela che. temAM tenA sauMdaya bAdha ane lAlitya chupAyelAM che. A nibadha je ke sthApatyakalA sAthe ja joDAyela che. AthI ame jaina sAhityakalAnA saMdarbhaCmAM ja vikAsAtmaka dRSTithI tenu aitihAsika svarUpa jaNAvIzuM. sthApatyakalA athavA vAstukalAnI aMtargata stUpa, guphA, caitya tema ja vihAra tathA maMdiranI nirmANakalA Ave che. jaina kaLAmAM paNa zarUAtathI tenA upayega thayA che. ahIM ame kramazaH sa MkSepamAM tenuM vahUna karIe chIe. 1. mathurA stUpa:- mathurA lagabhaga I. pUrva khIjI zatAbdI sudhI jainadharmanu eka meATu kendra hatuM. tyAM 1888 DaoN, bhAgacandra jaina bhAskara hArDi ja, kanidhama, thrara Adi sadIthI laIne agyAramI sadI tathA 1891 I. nI vacce vidvAnAe I. pU. bIjI sudhInI aneka zilpAkRti ka'kAlI TIlAmAMthI prApta karI. te eka prAcIna jaina ma Mdira hatuM. je naSTa thayA pachI TIlAnA rUpe thayuM. tenA upara eka bIjo staMbha UbhA karI janatA tene kaMkAlI devIne nAme pUjavA lAgI. e stUpanA vyAsa 14.33 mITara batAvavAmAM Ave che. te DhAlAkAra zikharavALA che. tema ja a'DAkAra che. temanuM svarUpa kevuM haze te AyAgapaTTone jovAthI spaSTa thAya che. ahIM prAsa munisuvrata svAmInI mUrti upara " ye dainimate " lakheluM che. je stUpanI prAcInatAne pramANita kare che. ka kAlI TIlAmAMthI maLelI sAmagrI lakhanau tathA mathurA sagrahAlayeAmAM surakSita che. AyAgapaTTo sivAya aneka saradala, staMbha, vedikA, tAraNudhAra, uSNISa, TADalA, zAlabha`jikA ( putaLIe ), maMdira ane vihAra maLela che. e hajI sudhI nakkI thayuM nathI ke ahIMnA vihAra avRttAkAra hatA athavA aMDAkAra athavA caturbhujAkAra. vihAranA nirmANamAM IMTAnA vaparAza thayA che. ane staMbhA Adi mATe paththarano. paththaro upara aneka prakAranuM zilpAMkana thayela che. A sava kuSANukAlIna che. aneka zilAlekha paNa e kALanA maLelA che. pastara, mathurAnA stUpathI pUrvavartI stUpa haju sudhI keAI maLyA nathI. vezAlImAM munisuvrata svAmInA stUpa hovAnI sUcanA avazya maLe che; paraMtu te stUpa haju sudhI upalabdha thayA nathI. ceAthIthI chaThThI zatAbdInI vacce mathurAmAM jainadharmane leAkAzraya tA maLyA paNa rAjyAzraya maLI zakayo na hatA. ethI madirAnuM Adhikaya na hatuM. AyAgapaTTa, sarasvatI, zAsanadevI-devatAonI pratimA nathI maLatI. madrAnu nirmANa paNa prAya : thayuM nathI. mUrti e avazya upalabdha thaI che. 2 jaina guphAA prAraMbhika guphAo :-sAmAnya rIte guphAonA upayega upayoga prAkRtika avasthAmAM thatA hatA, paNa pachIthI tene sAdhanA mATe karavAmAM AvatA hatA. zarUAtamAM tene saMskArika karavA lAgyA. kalAnu udghATana sa'skArita thavAthI ja thaI zakayuM. hamaNAM atyaMta prAcIna traNaguphA samUha gayA, Page #819 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 5 barAbara ane nAgAnI pahADIonI pAse prApta thayela che. mujhumpaTTi (samaNuramarta), tirapUraMkurama, varicapura, ajajenI purAlipi tenA I. pU. trIjI zatIne siddha kare che. garamala, karuMgAlakkaDi, kIjalavuM, tiruvAyUra ane nIlaka , e guphAo jo ke AjIvika sampradAya mATe azaka dvArA rAmanAthapuma jillAmAM pileyarpati, tirunehali jillAmAM bheTa ApavAmAM AvI hatI, paraMtu AjIvika saMpradAyane marukatala, tiruzcimpalila jillAmAM tiruccirapalli, saanya digaMbara jaina saMpradAya sAthe vadhu rahelo che. AthI zitannavAsala, narta male, tenImale, pugalUra, kabUra ji9lAmAM teno ulekha ahIM karI zakAya che. accalUra, uttara akaTi jillAmAM mamadura, sempatta, vAstavika rUpamAM jaina guphAonA rUpamAM ApaNe udayagiri dakSiNa akaTimAM tirunAtharakuThu, solavandipuram AdisthAnamAM ane khaMDagiri guphAone ulekha karI zakIe chIe. jaina guphAo che. jemAM zayyAonI paNa vyavasthA karavAmAM mahAmeghavAhananA samayamAM A adhikAnenI ghaNI unnati AvI che. AMdhrapradezanA cittara jillAmAM kannikapura ane thaI. kaliMge potAnA rAjyanA teramA varSamAM A pahADo nagarI nAmaka sthAna che. jyAM pAMca pAMDava sahita keTalIka para jaina guphAo, stUpa, vihAra ane maMdiranuM nirmANa jaina guphAo che. sitannavAsala nAmanA sthAna para prApta guphA karAvyuM. hAthIguphA zilAlekhamAM A badhuM vistArathI paNa ullekhanIya che. utkIrNa maLe che. A guphAone vihAranA rUpamAM vikasita karavAmAM AvI hatI. temAM koTaDIo ane sarIo che. tathA kaI kaI ThekANe osarInI sAme samatala bhUmi paNa che. koTaDIonI chato ghaNI nIcI che. A guphAo prAyaH be mALanI che. thAMbhalA vinA ane osarIvALI guphAo nAnI ane suzobhita che. thAMbhalA sahita osarIvALI guphAo meTI ane suzobhita che. temAM rANIguphAnuM zilpa adhika manahara che. zilpAMkita teraNa ane dvArapAla paNa aMkita thayela che. jUnAgaDha (giranAra) mAM lagabhaga vIza zailAtkIrNa caturtha zatAbdIthI chaThThI zatAbdInI vacamAM jainadharmane guphAo che. je bAbA pyArA - maThanI guphAo kahevAya che. mATe mathurA tathA pUrva bhAratamAM vizeSa rAjyAzraya na maLI te traNa paMktimAM banI che. temAM maMgalakalaza, svastika, kAvyo 5. zakyo. tenuM mULa kAraNa hatuM bauddhadharma ane vaidika dharmanuM zrIvatsa, bhadrAsana, mInayugala Adi cilDrana maLe che. tene punarutthAna thavuM te. sAthe sAthe jaina pratiSThAno upara jainetara samaya lagabhaga I. pUrva bIjI zatI che. A dharasenAcAryanI dharmAvalaMbIoe adhikAra karI lIdho hato. udAharaNa caMdraguphA hoI zake che. kSatrapakalIna A guphAo kAMIka senabhaMDAra (rAjagiri ) upara veSNanuM svAmiva thaI vizeSatA mATe thaI che. gayuM hatuM ane pahADa upara rahelA jaina vihArane dharma pAle rAjagRhanI pAse sonabhaMDAra nAmano eka jaina bauddhavihAranA rUpamAM banAvI dIdho. enI sivAya kAMIka guphAsamUha che. je prathama - dvitIya satIne hovo joIe. nirmANa te thayAM ja che. tenA oraDA vizAla AyatAkAra che. ane dvArastaMbha | vidizA (madhyapradeza) nI udayagirinI jaina guphAo paNa kahA 5 taLelA che. ahI maLatA lekha mujaba A guphAo varadava- ullekhanIya che. tenA AkAra - prakArathI to lAge che ke te munie jaina sAdhuonA AvAsanI dRSTithI banAvI che. I. pUrvanI hovI joIe paraMtu ahIMnA zilAlekhathI prayAganI pAse pAsAnI guphAo paNa zuMgakAlIna che, je jANavA maLe che ke te uttarakAlIna che. tyAMnA lekha pramANe Ahatane bheTa ApelI che. madhyakAlIna guphAo : madhyakAlamAM orIssAnI khaMDa dakSiNApathamAM prAraMbhika zatAbdimAM tamilanADumAM girinI guphAone guphA maMdironuM rUpa ApavAmAM AvyuM. prAkRtika jaina guphAonI saMkhyA adhika che. ahIM tamila ahIM paththaranI bhIMta upara jaina pratimAonuM aMkana bhASAnA prAcInatama abhilekha tathA paththaranA smAraka maLyA karavAmAM AvyuM. zAsanadevI - devatAonuM paNa nirmANa che. guphAnI aMdara zilAone kApIne zayyAo banAvelI thayuM. vArAmujI guphAmAM A prakriyA vadhAre thaI. che. ane takiyA paNa uThAvelA che. upara paththaranA khaMDane laTakAvI devAmAM AvyA che jethI varasAdanuM pANI bahAra chaThThI zatIthI agyAramI zatI vacce dakSiNApathamAM nIkaLI zake. A I.pU. bIjI zatInI guphAo che. evI sthApatyakalAne ghaNe vikAsa thayo che. vAtApI, pallava, rIte madarA jillAmAM Amale, ariTTapaTTi, mAMgulama, pAMDava, caulukya, rASTrakUTa, gaMga Adi rAjya jainadharmane Jain Education Intemational Page #820 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaranaciMtAmaNa Azraya devAvALA hatA. temanA rAjayakAlamAM guphAo to 60 phITa sudhInI UMcI che. zipasauSThava ahIM guphA maMdironA rUpamAM pariNAma pAmI athavA banAvAI. e avazya nathI. ahIM aneka guphAsamUha che. A pahADa kAlanI guphAonI vizeSatA e che ke temanA mahAmaMDapa guphAo ane maMdirothI utkIrNa che saMvat 1583 nuM baneluM ane garbhagRha lagabhaga vargAkAra hoya che. mukhamaMDapa Aya- eka sAsu-vahunuM jainamaMdira paNa vAliyaranA killAmAM tAkAra hoya che. temAM staMbha lAgelA rahe che. maMDapazalInA jovAlAyaka che. A guphAo ane maMdiromAM je ke A maMdiromAM caTTAna para banelA maMdironA kakSa upara kakSa zi95nI viziSTatA nathI, paraMtu mUrtionI vizALatA ane banatA cAlyA jAya che. bAdAmI pahADI upara banelA maMdiro saghanatA jovA gya che. prathama guphAsamUhamAM lagabhaga 25 A prakAranA banelA che. tene samaya lagabhaga AThamI zatIno vizALa mUrtio che. bIjA guphAsamUhamAM eka mUrti 60 che. pravezadvAra pAMca citakavarI zAkhAonA pakSethI banela phUTanI che. te guphAomAM zilAlekha paNa utkIrNa che. A che. temAM alaMkAritA ghaNI adhika ubharAyelI che. guphAo sivAya bIjI paNa aneka jaina guphAo che. je eholanI pAse maMgurI pahADImAM eka guphAmaMdira che. zi95 AdinI dRSTithI mahattvapUrNa che. te darekano kramasara jemAM bhagavAna mahAvIrasvAmInI mUrti birAjamAna che. abhyAsa karavo jarUrI che. temAM vargAkAra saMkIrNa maMDapa che. jenI paDakhenI bhIte upara 3 jaina maMdira jaina mUrtio kotarelI che. tyAM eka be mALanuM guphAmaMdira paNa che. jemAM eka maMDapa ane lavAkakSa che. ahIM AvA zailI prakAra :- vAstukaLAnI caramapariNati maMdiranA prakAranA aneka bIjA maMdiro che. nimaNamAM hoya che. A kSetramAM traNa zilIono upayoga karavAmAM Avela che - nAgara, vesara ane drAviDa. nAgararAphaTa kAlamAM elarA jaina-kalA-kendra banyuM. ahIMnI zilImAM garbhagRha cAra khUNAvALuM hoya che. ane tenI zailAtkIrNa jaina guphAmaMdironI saMkhyA ghaNI che. temAM Indra upara jhUkelI rekhAothI saMyukta chatra samAna zikhara rahe che. sabhA ane jagannAthasabhA vizeSa ullekhanIya che. I-drasabhAmAM tenuM pracalana dakSiNamAM to ochuM che; paraMtu paMjAba, himAlaya, aneka maMdira che. temAM mAnastaMbha, zAsana devI-devatAonI rAjasthAna, madhyapradeza, rIsA. ane baMgALa Adi mUrtio, garbhagRha, mahAmaMDapa tathA citrAMkita staMbha che. pradezamAM vadhAre che. temAM zikhara goLAkAra hoya che. ane jaganAthasabhA teTalI vyavasthita nathI; paraMtu ahIM paNa zikharanI uparanI kaLaza lAgelA hoya che. saralImAM garbhagRha, maMDapa, mUrtAi o vagere alaMkRta zalImAM banelA che. zikharanI AvRtti vartulAkAra hoya che. ane upara jatAM | terApura (dhArAziva) nI guphA paNa ullekhanIya che. capaTI thaI jAya che. madhyabhAratamAM teno upayoga adhika kanakAmare pitAnAM 'karaka cArau" ( 11 mI zatI) mAM A thayo che. drAviDazailImAM maMdira staMbhanI AkRti grahaNa kare che. guphAnuM ghaNuM ja suMdara varNana karyuM che. jethI khyAla Ave upara saMkeca pAmatA jAya che. aMtamAM te skUpikAne AkAra che ke A guphA e vakhata vizAla AkAranI hatI. karakaMDu grahaNa karI le che. dakSiNamAM tene upayoga vadhAre thayo che. e svayaM ahIM keTalIka guphAonuM nirmANa karAvyuM hatuM. Do. hIrAlAle prAcInatama bauddha, hindu ane jaina tema ja zrI pArzvanAtha bhagavAnanI pratimA pratiSThita karI hatI. maMdiranI pAMca zilIono ullekha karyo che : manamADa relve jaMkazanathI lagabhaga 15 kilomITara dUra (1) samatala chatavALA catuSkoNa maMdira. jenI sanmukha aMkAI nAmanA sTezananI pAse aMkAI-vaMkAI nAmanA eka dvAramaMDa5 rahe che. jevI rIte sAcI, tigavA ane gakAsamaha che. je traNa hajAra phuTa UMcI pahAI para rahela eraNanA maMDapa che. che. temAM sAta guphAo che. jemAM sarI, maMDapa temaja ja (2) dvAramaMDapa ane samatala chatavALA te catuSkoNa gabhagaha che. paDakhAomAM siha, dvArapAla, vidyAdhara, gaja, madira ke jenA garbhagRhanI cAre tarapha pradakSiNa paNa banelI lakSamI AdinI AkRtio che. teno samaya lagabhaga agiyAra- ka para hoya che. A maMdira kyAreka-kayAreka be mALanA paNa banatA mI zatAbdI mAnavAmAM Ave che hatA. jevI rIte nAcanA-kuThArAnA pArvatImaMdira tathA bhUmarA gaphAnirmANakalA dhIre dhIre samApta thatI gaI. prAraMbhamAM (ma. pra. ) nA zivamaMdira (5-6 zatI ) . te prAkRtika guphAo thatI hatI. jeno upayoga sAdhanA mATe karavAmAM Avato hato. uttarakALamAM prAkRtika guphAo (3) catuSkoNa maMdira jenI upara nAnuM athavA capaTuM guphAmaMdiranA rUpamAM banavA lAgI. moTAbhAganI guphAo zikhara paNa baneluM hoya che, jevI rIte devagaDhanuM dazAvatAra guphAmaMdira banI gaI. evA aMtima guphAmaMdira gvAliyaranA * A maMdira tathA bAdhigayAnuM mahAbodhimaMdira. killAmAM jovA maLe che. tenuM nirmANa 15 mI zatImAM (4) laMba-catuSkoNa maMdira ke jeno pAchaLano bhAga thayela che. temAM vizALa mUrtio pratiSThita che. koIka mUrtio ardhavRttAkAra hoya che tema ja koThI (varala) nA AkAranA Jain Education Intemational Page #821 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 767 banatA hatA. jevI rIte bauddhonI cayazAlAo ane maLatA rahyA che, jodhapura jillAmAM eziyA nAmanA sthAna uramAnAbAda jillAnA tera madira nAgara tathA drAviDa upara eka maMdirane samUha maLe che, jemAM sAtamI zailIo A prakAranI aMtargata Ave che. zatAbdIthI laIne dazamI zatAbdInA tathA kadAcit uttara(5) vRttAkAramaMdira ke jenI pIThikA cAre tarapha hoya che. kALanA paNa jaina maMdiro maLelAM che. jevI rIte rAjagRhane maNiyAra maTha athavA senabhaMDAranuM ghANerAvanuM mahAvIra maMdira sAMdhAra prAsAdanA rUpamAM che. maMdira, jemAM pradakSiNA pathayukta eka gabha gRha, eka gUDhamaMDapa, Vimla Vasahi adome in the Nava choki jaina uthApatya kalAno utkRSTa namUno Abu zrI yazovijayajI jaina graMthamALA-bhAvanagaranA saujanyathI pUrvabhArata te pharIthI eka trikamaMDapa tathA dvAramaMDapa (mukha catuSkI) prAcInatama jaina maMdiranA pramANanA rUpamAM lohanIpura saMmilita che. maMdiranI cAre tarapha devakulikAothI yukta eka raMga(paTaNuM) ne batAvI zakAya che. jyAM kumarAhera ane bulaMdI- * maMDapa paNa banela che. A AkhuM ya maMdira UMcA killAnI aMdara ! 53 bAganI mauryakAlIna kalAkRtionI paraMparAnA pramANa maLyA raheluM che. enA garbhagRhanI racanAzailI sarala che. temAM phakta che. ahIM 8-10 phUTa vargAkAranAM pAyA (mULa) maLyA che. be avayava rahelA che. bhadra ane kahyuM. pradakSiNa pathanI traNa bAju ane aneka jaina mUrtio vagere prApta thayela che. durbhAgyathI banAvelA bhadra prakSepo (chajAo ) ne gUDhamaMDaponI bhItanI ahIMnuM khodANakAma AgaLa vadhyuM nathI. jema suMdara jharukhAo dvArA sajAvelAM che. jenAthI prakAza tenI pachInA jaina maMdironA astitvanA pramANe sAhityamAM Ave che. tenA bAhyavibhAgamAM dikapAla, gaMdharvo, apsarAo to maLe che, paNa purAtattvamAM nahIM. lagabhaga sAtamI zatAbdIthI vidyAdevIo tathA yakSa- yakSiNIonAM aMkana alaMkRta Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #822 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi zelImAM thayA che. A lagabhaga 10mI zatInuM maMdira che. mUla bhAga che. ane bAkIno bhAga bAramI zatAbdImAM oziyAmAM 8mIthI 11mI zatAbdI sudhInA maMdira joDavAmAM Avyo che. A prakAranA anya maMdira kuMbhAriyAmAM samUha che. mukhya jainamaMdira mahAvIra maMdira che. je pratihAra paNa che. kumArapALa rAjAnA samayamAM temanA maMtrI pRthvIpAle vatsarAjanA zAsanakALanuM che. temAM pradakSiNApathanI sAthe 1150 I. mAM eka nRtyamaMDapa banAvarAvyo. maMDapa joDavAvALI garbhagRha, aMtarAla, pAWbhittionI sAthe gUDhamaMDapa, trikamaMDapa galayArAnI chata sthApatyanI dRSTithI ullekhanIya che. zrItathA sIDI caDhIne upara jaI zakAya tevI mukha-catuSkI (cokI) kumArapALa rAjAnuM tAraMgAmAM Avela ajitanAtha maMdira ( dvAramaMDa5) saMmIlita che. te paNa mAravADa gUjarAta zailInI * sAMdhAra prakArane eka meru prAsAda che. paravatI racanA che. garbhagRha vargAkAramAM che. tenA utthAnamAM rAjanaitika sattA sana 1020nI AsapAsa caulukyo devakulikAo tathA alaMkta zalImAM kubera, gaja-lakSmI pAsethI vAghelAonA hAthamAM AvI. vAghelAonA maMtrI Adi devI - devatAonAM aMkana che. vastukalAnI dRSTithI vastupAla ane tejapAle girinAra, zatruMjaya, pATaNa, jUnAgaDha, A maMdira ulekhanIya che. AbU Adi sthAno upara maMdira banAvarAvyA, je bhAratIya pUrva bhAratamAM sAta devaliyAnuM maMdira mUlathI jaina maMdira kaLAnI dRSTithI anupama ratna che. saMgamaramara (Arasa)nuM rahyuM che. te IMTothI baneluM che. jene orIsAnI rekhAgelI { banela temanuM (Abu upara Avela) luNavasahInuM maMdira kahevAya che. tenuM garbhagRha sIdhuM ane laMbAkAra che. ane atiprasiddha che. tenI upara vakarekhIya zikhara che. vAMkurA jillAnA aMbikA- cittoDagaDhane kIrtistaMbha madhyakAlIna jaina sthApatyanuM nagaranuM janamaMdira paNa alaMkRta zilImAM baneluM che. enI eka suMdara udAharaNa che. jene kAla nakkI karavAmAM matabhedra rUparekhA triratha galImAM che. A kALamAM khaMDagirinI guphAone che. bAramIthI paMdaramI zatAbdInI vacce vidvAno tenA guphAmaMdiranuM rUpa ApavAmAM AvyuM. ahIMnI zalabhattio nirmANane mAne che. samaye samaye temAM vikAsa paNa thayo upara tIrthakaro ane zAsanadevI devatA pratirUpaNa thayA che. che. guMbaja ane zikhara enA vikAsanA pariNAma kahevAya che. paraMtu garbhagRha, aMtarAla ane saMyukta maMDapanA nIcalA pazcima bhArata bhAga purANuM mAnavAmAM Ave che. cittoDanA ja bIjA be maMdira ullekhanIya che-zRMgAra caurI ane sAtavIsa DoDI. pazcima bhAratamAM prAcInakAlIna keTalIka mUrtio to che zigAra cIrI I. sa. 1448mAM banela che. A pAMca ratha maLe che; paraMtu maMdironA keI avazeSa maLatA nathI. akoTA prakAranuM che. jemAM garbhagRha tathA uttara-pazcima dizAmAM valabhI, vasaMtagaDha, bhinamAla AdithI prApta mUrtionA saMlagna cokIo che. upara eka ghUmaTa che tathA bhI upara AdhAra uparathI e kahI zakAya che ke aNahilavADa pATaNamAM alaMkRta zalIomAM zAsana devI - devatAonI mUrtio vanarAja cAvaDAe caMdrAvatImAM navANuM ane tharAdamAM delI che. vaTezvarasUrie aneka janamaMdironuM nirmANa karAvyuM hatuM. zrI jinasene pitAnuM hArivaMza purANa sana 723mAM vardhamAna jaisalameranA killAmAM paNa aneka jainamiMdara maLe che. (vadhvana) sthita pArzvanAtha maMdira (nannarAja vasati ) mAM jeno samaya lagabhaga 15 mI zatAbdI mAnI zakAya che. rahIne rahyuM hatuM. zrI udyotanasUrie kuvalayamAlA I. 778 temAM garbhagRha, mukhamaMDapa, devakulikAo Adi badhuM mAM jAloranA AdinAtha maMdiramAM pUrI karI hatI. zrI hari alaMkRta zalImAM nirmANa thayela che. ahIMnuM pArzvanAtha maMdira bhadrasUrie cittoDamAM aneka jinamaMdiranuM nirmANa karAvyuM adhika prAcIna che. bIkAneranA pArzvanAtha maMdiramAM paraMparAgata hatuM. bIjA paNa A rIte aneka maMdirone alaMkRta zailImAM ane mogala zailI baMne zilIe alaMkRta thaI che. ahIM banAvavAmAM AvyA hatA. citAmaNirAva vIkAjI tathA neminAthanuM maMdira paNa ullekhanIya che. e rIte nAgadA, jayapura, keTA, kizanagaDha, pazcima bhAratamAM e samayamAM caulukya zailInA maMdira adhika lokapriya thayA. temAM garbhagRha, gUDhamaMDapa ane mukha mAroTha, sIvara, ayodhyA, vArANasI, trilokapura, AgarA, phIrojapura Adi sthAno para paNa madhyakAlIna jaina maMdironA maMDapa hoya che je eka bIjA sAthe joDAyelA hoya che. ' tenI sajAvaTa alaMkRta vedikAthI karelI hoya che. uttara suMdara udAharaNa maLe che. kAlIna caulukya zailImAM cha athavA nava cekIvALA staMbhayukta pazcima bhAratamAM jaina kaLAnuM punarutthAna rANuM lAkhA mukhamaMDapa tathA devakulikAonuM nirmANa thayuM. vivecakALamAM tathA temanA uttarAdhikArIoe karyuM. rAjA kummI (sana pazcima bhAratanA AbU para banela vimalavasahi (I. sa. 1438-68)nuM temAM vizeSa yogadAna rahyuM. temaNe cittoDane 1032) nuM AdinAtha jaina maMdira prasiddha che. saMgamaramaranAM kalAkendra banAvyuM. ane nAgara zilIno vikAsa karyo. A banela A maMdiranA garbhagRha, gUDhamaMDapa ane mukhamaMDapa digambara jaina saMpradAyanuM kendra rahyuM che. pazcima bhAratanI Jain Education Intemational ucation Intermational Page #823 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 769 A kalAzailImAM karyu sananA kathana mujaba madhyazelInI abhi- kALa ane lipinI dRSTithI mahattvapUrNa che. vyakti thaI che je nAgara, selaMkI ane vAghelA zailIonuM I zalAonuM agyAramIthI teramI zatAbdI vacce madhya bhAratamAM aneka samanvitarUpa che. tene caturmukha maMdira athavA sarvatobhadra , kalAkendronuM nirmANa thayuM. khajurAhonuM nirmANa madanavarma maMdirano prakAra kahI zakAya che. mevADanA rANakapuranuM maMdira (san 1127-63)nA zAsanakALamAM thayuM. ahIMnuM jaina A zilInuM mukhya udAharaNa che. tenuM nirmANa san 1438mAM maMdira UMcI jagatI upara baneluM che. ane temAM koI thayuM che. temAM 28 moTA kakSa ane cAra vIza staMbha che. killo nathI. khule caMkramaNa tathA pradakSiNApatha che. badhA badhA maLIne 3716 varga mITara kSetramAM A maMdira phelAyela bhAga saMyujita tathA UMcA che. ardhamaMDapa, maMDapa, aMtarAla che. garbhagRhanI aMdara sarvatobhadra pratimA sthApita che. te tathA garbhagRha badhA maMdiromAM che. alaMkRta zailIno prayoga atyaMta alaMkRta ane prabhAvaka sthApatyano namUne che. thayo che. khajurAhonI pAse ghaMTAI nAmaka eka bIjuM jainaAvA prakAranA sarvatobhadra maMdira AbunA delavADA maMdira che je lagabhaga Aja samayanuM baneluM che. maMdira samUhamAM tathA pAlitANAnI pAse zatruMjaya pahADa ghaMTAI maMdirane AkAra vizAla ane zilI alaMkaraNaupara rahela kharataravasahI TrakamAM nimita che. A badhA pradhAna che. vartamAna ardhamaMDapa ane maMDapa ja zeSa che. dvAra maMdiranI bhittio, cho ane staMbha para laharadAra patrA- mAnI pAchaLa ardha staMbha che. dvAramArganI sAta zAkhAo valio, patra, puSpa, zAsanadevI-devatAo ane mUrtio 1 mUti A che. nava graha, seLa ravapna tathA tIrthakara tema ja zAsanadevIAdinuM aMkana ghaNI sughaDatAthI kareluM che. bharatapura, mevADa, kareluM che. bharatapura, mevADa, devatAonuM aMkana che. khajurAhonuM pArzvanAya maMdira paNa vAgaDadeza, koTA, sirohI, jesalamera, jodhapura, nAgara, ahIM ullekhanIya che. je A ja samayanuM che. avara Adi saMbhAgomAM paNa jainamaMdiranuM nirmANa thayuM che. | mAlavAno A pradeza paramAra zailI mATe prasiddha madhya bhArata rahyo. 12 mI zatAbdInuM caulukyazelInuM ahIM eka jaina maMdira maLe che. je kumArapAlacaraNe banAvela che. ahIMnA madhya bhAratamAM prAcInakAlIna jainamaMdira upalabdha thatA gvAlezvara maMdiramAM paramAra tathA caulukya zailIonA nathI. madhyakAlathI ja ahIM temanuM nirmANa prAraMbha thayuM. upaga karela che. madhyakAlamAM kuMDalapura (dameha)no jainamaMdira samUha vAstuzi95nI dRSTie anupama che. emAM cAre tarapha paththarothI e pachI sonAgiri, droNagiri, rezadIgiri, pAvAgiri, nirmita zikhara che. vargIkAra garbhagRha tathA ochI UMcAI- vA gvAliyara Adi sthAnomAM jainamaMdironuM nirmANa thayuM. A vALA sAdA vedikAbaMdha (kurasI ) para nirmita mukhamaMDapa nirmANamAM grenAITa pASANa tathA balue pASANane upayoga che. mukhamaMDapomAM cAre tarapha staMbhano proga thayo che. thayo che. gvAliyaranA temaravaMzIya rAjAoe jaina sthApatyane tenI vAtuzelI guptakAlInakalAnuM vikAsAtmakarUpa che. satanA Azraya Apyo. naravara, tubena, caMderI, bhAnapurA, mammI, jillAnA pithaunAnuM patayAnI maMdira paNa A zalImAM dhAra, mAMDu ( mAMDavagaDha), baDavAnI, alIrAjapura, vidizA, nirmita thayuM che. samasagaDha, devagaDha, pajanArI, thuvIna, kuMDalapura, vInA bArahA, ahAra, pATana konI, borIbaMTa, papaurA, bAnapura, ajayagaDha, gyAsapuranuM mAlAdevI maMdira eka sAMdhAra prAsAda che. semarakheDI Adi sthAna para paNa A kALanI kalAnuM darzana jene keTalAka bhAga zalAtkIrNa tathA keTaloka bhAga nirmita thAya che. che. tene garbhagRha paMcaratha prakAra che. tathA upara rekhAzikhara che. mukhamaMDapa, maMDapa, pITha Adi badhe bhAga uttara bhArata suzobhita che. zikhara, paMcaratha, dipAlo tathA yakSa-yakSiNIAnI mUrtio alaMkRta zilImAM banelI che. AkarSita uttara bhAratamAM mathurAne choDIne prAcInakAlIna jaina maMdira maLatA nathI. tyAM agiyAramIthI teramI zatAbdI sudhI jainakIrti mukha paNa baneluM che. alaMkRta pradakSiNA patha che. AthI ' kaLAno kAMIka vadhAre vikAsa thayo. uttara bhAratamAM te phAlI-phUlI. tene racanAkAla lagabhaga navamI zatAbdIno che. A kALamAM maMdira, mAnastaMbha, niSidhikAo (samArakadevagaDhamAM lagabhaga 31 maMdira che. je navamIthI bAramI staMbho) maTha, sahastrakUTa AdinI racanAo thaI. maMdirAnuM zatAbdI vacce banelA che. 12 muM maMdira zrI zAMtinAtha nirmANa sAmAnyathI vidaka paramparAthI bhinna na hatuM. e samaye bhagavAnanuM che. jenA garbhagRhamAM 12 phUTa UMcI pratimA che. pratihAra ane gurjarazailI prasiddha rahI. mULa rAjasthAnI zailImAM garbhagRhanI sAme cAre tarapha maMDapa che. je cha staMbhethI alaMkAritA ane kalAtmaktA adhika che. cAhamAna (cauhANa) alaMkRta che. ahIM bhojadeva (sana-862)no zilAlekha che. nI nAdolazAkhAmAM jainadharma ghaNo lokapriya rahyo. temaNe keTalAka maMdiromAM moTA zilAlekha maLe che. je bhASA, aneka jainamaMdironuM nirmANa karAvyuM. e maMdironI vizeSatA je 97 mammI, ahIra devagaDha, pAnAnI , alIrA Jain Education Intemational Page #824 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 770 je2naciMtAmaNi ka Sii // cheH paMcarathazikharayukta garbhagRha, dvAramaMDapa, staMbhamaya nathI. tyAM sAtamI zatIthI temanuM nirmANa thayuM che. jo ke tenI antaH bhAga tathA pravezamaMDapa. A vizeSatAo AsiyAnA pUrvanA ulekha ghaNu pramANamAM maLe che. palavanareza narasaMhamahAvIra maMdiramAM joI zakAya che. gAhaDavAlanI zailImAM varmana prathama mAmale (660-668 I.) grenAITa paththaronI Ine prayoga adhika dekhAya che. tenI maMdiranirmANa zailI caTTAne kApIne zekIrNa maMdiranI nirmANazalI zarU para rAjasthAna, madhyabhArata ane bihAranI zilIone prabhAva karI. mahAbajIpuram nuM rathamaMdira tenuM udAharaNa che. A maMdidho. A yuganA aneka jainamaMdira haridvAra Adi sthAnomAM ronA bAhya alaMkArane iTa-lAkaDAthI banela bhavananI rUparekhA maLe che. mAra- gurjarazailImAM banela ghaNerAvanuM mahAvIramaMdira ApavA mATe akhaMDa caTTAnane pahelA uparathI nIce tarapha paNa ullekhanIya che. je lagabhaga dazamI zatAbdInuM che. kApavAmAM AvatA hatA. ane pachI khodANa karIne maMDapa cAhamAna (cauhANa) yuganuM pratinidhitva karavAvALA tathA garbhagRhanA judA judA aMge kotaravAmAM AvatA esiyAnA maMdirone samUha aneka sadiyenI kalAtmakatAne hatA. kAlAntare A paraMparA cheDI devAmAM AvI ane samAveza karIne thayA che. devakulikAonuM nirmANa 8mI baluA (bhU kharA) paththaranA TukaDA kApIne maMdira banavA zatAbdI pachI prAraMbha thayuM che. ahI tene 12 mI zatAbdImAM lAgyA. A prakAranA za lakIrNa maMdira vijayavADA. dhamanara. saMmilita karela che. jevI rIte biliyAnA zilAlekhathI gvAliyara, kAlagAMva Adi sthAna para maLe che. rASTrakaTa jANI zakAya che. kuladhImAM paNa A samayanI zalInA [rAhIDa] kALamAM elArAnI guphA naMbara-30 banI. jene jaina maMdiro maLe che. nAno kelAsa kahevAya che. temAM paNa aMkhaDa zilAmaMdira uttarabhAratanI jaina kaLA para 12 mI zatAbdInI AsapAsa samUhanI racanA thaI che. murilama AkramaNanI paraMparA cAlI, tethI ghaNuM jaina maMdira naSTa karavAmAM AvyA athavA parivartita karavAmAM AvyA. ajameranI masjida, aDhAI dina jhopaDA, AmeranA traNa zivamaMdira, sAMgAneranuM siMdhIjInuM maMdira, dilhInI kumbatula IralAma marijada Adi sthAna mULathI jaina maMdira hatA. agyAramI zatAbdInI AsapAsa sarvatobhadra pratimAo ( caturmukha pratimA ) adhika nirmANa thaI. temAM RSabhadeva, zAMtinAtha, pArzvanAtha ane zrI mahAvIra svAmInuM aMkana thAya che. sararavatIno A mata sAce jaNAya che ke cAra pravezadvAravALA vargAkAranA maMdiro banatA rahyA haze. pahelA A prakAranA maMdiromAM alaMkAra thatA na hatA. uttarakALamAM tene alaMkRta karavA lAgyA. caudamI zatAbdImAM janajIvana saMkaTagrasta thavA lAgyuM. tAmilanADunA zakI guphAmaMdira 7 mI zatAbdIthI AthI uttara bhAratamAM navA maMdiranuM nirmANa prAya: baMdha thavA lAgyuM. je kAMI nirmANa thayuM temAM keTalAka maMdiro maLe che. sAdhAraNapaNe e parvata zreNIo upara banAvelA to evA banyA ke jemAM paraMparAgata zilIone kAMIka che. e maMdira guphAo ITa ane mArAthI banAvelA che. parivartana sAthe svIkAravAmAM AvI. jevI rIte cittoDagaDha, pachIthI brAhmaNoe tenA upara AdhakAra karI lIdho che. teno jesalamera vagere keTalAka evA maMdironuM nirmANa thayuM ke AkAra-prakAra vimAnazelI mATe thayo che. AyatAkAra je megalazailInA prabhAvathI bacI zakyA. megala sthApatya maMDapanI sAthe alaMkRta staMbha che. pAzvabhittiomAM aneka kaLAne prabhAva lagabhaga seLamI zatAbdIthI Avyo. A deva keSTha utkIrNa che. sarvAdhika prAcIna jaina guphAmaMdira prabhAvane ApaNe jaina maMdironA dAMtAdAra toraNe, araba tirunelavelI jillAmAM maleDikuriAca sthAna para che. jene zailInA alaMkaraNe ane zAhajahAnA staMbhamAM joI zakIe pAchaLathI zivamaMdiramAM parivartana karI devAmAM AvI che. chIe. vArANasI, ayodhyA, zrAvastI, siMhapura, caMdrApurI, AvA prakAranA parivartana madurA tathA Anarta Adi kapilA, hastinApura, sauripura, kauzAmbI Adi sthAne jaina kendronA paNa thayA che. dakSiNApathanA zittanavAlanA para yathA samaya jaina maMdiro banatA rahyA che. viziSTa maMDapazelImAM banela zokIrNa jaina guphA maMdira che. tenI aMdara cAre tarapha garbhagRha ane maMDapa che. jenI dakSiNa bhArata bhIMto ane chata mUtiothI alaMkRta che. AraMbhikakAlIna jainamaMdira dakSiNa bhAratamAM paNa maLatAM A kALamAM dakSiNApathamAM zalakI guphAmaMdiro sivAya - YOTS: Jain Education Intemational Page #825 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 771. patharanA maMdironuM nirmANa paNa thayela che. temAM aihole cAraDImaTha tathA lamezvara (dhAravADa )nuM zaMkha jinAlaya kAmeguTI maMdira vizeSa ullekhanIya che. pulakezI bIjano ulalekhanIya che. lakakuDImaMdiranuM zikhara upara pahoMcatAM pUro lekha ahIM maLe che. je AcArya ravikIrtie lakhela pahoMcatAM caturabhra AkAranuM thaI jAya che. upara eka laghu che. A maMdiramAM baMdhamaMDapanA prakArano coka che. garbhAzaya jevuM baneluM che. rathanI saMyejanA vartulAkAra jenA madhyanA cAra staMbhanA sthAna para garbhagRha che. paDakhe levAmAM AvI che. zikhara zakanAsAyukta che. bhI te para be AyatAkAra kakSa che. e kakSAmAM zAsanadevI-devatAo deva-kulikAe ane trikoNa tAraNanuM aMkana che. raMgamaMDapanI. AdinI alaMkRta mUrtio che. A prakAranuM eka maMdira bahAra eka zaMgAra kI maMDapa che je uttarakAlIna vikAsanuM halvara (bhAgalakoTa ) mAM paNa maLela che. hAlamAM bIjA pariNAma che. eholanA cAvaMDImaThamAM ardha maMDapa ane paNa aneka alaMkRta zilImAM banelAM maMdiro che. mukhamaMDapa dakSiNI vimAna prakAranA che. garbhagRhanI bevaDI saMyeAjanA che. lamezvaranA zaMkhajinAlayamAM caumukha maMdirAtamilanADumAM paththaranirmita jainamaMdiranA kamapalava- kuti para catuSkoTIya zikharAkRtinuM aMkana thayuM che. A relInA maMdirothI prAraMbha thAya che. jinakAMcInuM caMdraprabhamaMdira maMdiramAM chaThThI zatAbdIthI teramI zatAbdI sudhInI kalAne tenuM udAharaNa che. temAM traNa mALanuM catuSkoNa vimAna vikAsa joI zakAya che. maMdira che. tenI sAme mukhamaMDapa che. traNe mALamAM nIcenuM taLa majabUta che. ane te vaccenA mALa mATe cAkInuM kAma hoyasela zailImAM vimAnazailI ane rekha, nAgara, Ape che. jenI upara mukhya maMdira che. A te vakhatanA prAsAdarolInuM saMmizraNa thayuM che. temAM lIlAraMganA tathA jainamaMdironuM pracalita rUpa che. garbhagRhamAM caMdraprabha prabhunI banI. grenAITa pASANano pravega karavAmAM AvyA che. tArakAkAra mUrti che. bhittistaMbha alaMkRta che. A maMdirasamUhamAM vinyAgarekhA jagatI-pITha tathA uttarI zikhara saMjanAnuM vizALa makhamaMDapa, agrama 5 prakAra tathA gopara (daravA) anukaraNa dekhAtuM nathI. gabhaliyenAM camakatA pAliza tathA paNa saMmilita che. toDaI-maMDalamanA dakSiNamAM paNa nimita alaMkaraNono saMyama dekhI zakAya che. hosaloe zrAvaNa zailInA aneka jaina maMdira maLe che. je muttareyAra ane belagolAmAM paNa aneka nAnA moTA maMdiranuM nirmANa pAMDyo dvAra paththaranA banAvAyelA che. karAvyuM che. jemAM sthApatya kalAnA aneka rUpa maLe che. ahIM gaMgazailIno paNa upayoga thayo chehAsana jillAnA agradakSiNanA saMpUrNa paththaranirmita prAcIna maMdiromAM likhita maMdira, tumakura jillAnA nittaranI zAMtIzvara eka caMdragupta bastInuM maMdira prAcInatama kahI zakAya che. che. vastI, maisura jillAnA hosahatanI pArzvanAtha vastI, A maMdira samUha zravaNabelagolAnI caMdragiri pahADI Di beMgalora jillAnA zAMtaganI vadhamAna vastI Adi upara che. temAM traNa vimAnamaMdiranA samUhe che. zravaNuM janamadira A zailInA anyatama udAharaNa che. belagelAnA bAhya bhAgamAM kammadahalInI eka paMcakUTa vastI che. jemAM dakSiNI vAstuzAstra ane AgamatamAM varNita to ane zilIonuM sacitra varNana che. ahIM nAgara, drAviDa ane vesara zelInI kRtio maLe che. jemAM alaMkaraNanI pracalita paddhatione bharapUra upayoga karyo che. caulukya ane rASTrakUTa zalInI racanA dRSTavya che. dakSiNApathamAM rAjanaitika asthiratA sivAya jainadharmanI kapriyatAmAM ghaTADo thayo nathI. kalyANInA caulukya kALamAM lakakuMDI, zravaNa belagolA, laphamezvara paTadakala Adi sthAna jaina kaLAnA kendra banyA. kahevAya che ke attiyanmee 1500 jainamaMdira banAvyA. uttarakAlIna caulukya, hAyasala, yAdava ane kAkatIya rAjavaMzanA zAsakoe sthApatyanI seuNudeza ane devagirinA yAdavonA zAsanakALamAM uttarI tema ja dakSiNI zilAone bhegI karI. garbha gRha ane sthApatyakalAnA digdarzaka sthAnomAM manamADanI pAse zikharamAM dakSiNI zalImAM ane bAkInA bhAgomAM uttarI aMjanerI gakA maMdironAM nAma ulekhanIya che. jyAM zalI niyAjita karI. vijayanagaramAM avazya dakSiNI zilIne elarAnI guphA kalAnuM anukaraNa karavAmAM Avela che. A ja apanAvavAmAM AvI. maMdiro nAsikathI 21 kilomITara dUra eka pahADa upara kalyANInA caulukyo dvArA nirmita maMdiromAM lakakaDI surakSita che. (dhAravADa)nuM brAjinAlaya ehola(vIjApura ) nuM AMdhra pradezamAM A kALamAM aneka jainakalAkendra banyA. Jain Education Intemational Education Intermational Page #826 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 772 jenara naciMtAmaNi jevI rIte piTalAkhu (pATanaceru ), vardhamAnapura pUjyanA maMdirano ja samUha che. (vaDamanI), pragatura, rAyadurgama, cippagiri, hanumakeDA, paDatuMbalama, puDura, aDonI, nayakalI, kaMvadura, amarapurama, dakSiNApathamAM paNa muslImonA AkramaNae jaina sthAkalipAka, munugeDu, penugeMDA, nemima, bhegapurama Adi. patyane ghaNe AghAta pahoMcADyo. to paNa te kalA samasta A sthAno para prApta sthApatya kalAthI aneka zailIono rIte na karI zakAI. vijayanagaranA zAsaka, sAmaMta ane patto maLe che. sopAna mArga ane talapITha sahita nirmANanI rAjadarabArIoe aneka jaina maMdira tathA mUrti enuM kadamba nAgara zailI ane zikhara catuSkoNI para kalyANI udAratApUrvaka nirmANa karAvyuM. hampI (vijayanagara)nA caulukyonI zukanAsA haulI vizeSa ulekhanIya che. vemulavADa, jainamaMdiramAM gaNigitti maMdira ullekhanIya che. jemAM padmakAzI, vijayavADA, telagiridurga, kaDalAyavasadi, kohila prAcIna zailInA catuSkaNika staMbha che. pAka Adi sthAna jaina sthApatya kalAnA pradhAna kendra che. zravaNabelagolAmAM paNa A kALamAM aneka jainamaMdire ahIM cAvIzIonuM nirmANa bahu ja kapriya rahyuM che. banAvavAmAM AvyA. je prAyaH hAyasalIlImAM banelAM che. karNATakamAM mUDabidrI, bhaTakala, kArkala, veNara Adi jainadharma ke ki tathA kaLAnA pradhAna kendra A kALamAM banyA. temAM mUDabidrInuM sahasrastaMbhavasadi sthApatyakaLAnuM suMdara saMyojana che. A sthAna para sarvatobhadra pratimAo adhika lokapriya dekhAya che. kyAMka kayAMka gopurama ane draviDazalInA paNa darzana thAya che. . a Dira TI mahArASTramAM hemADapaMthI zilInuM pracalana adhika thayuM. A zailI mULathI uttara bhAratIya zikharIlInuM pariSkRta rUpa che. A zailInA jaina guphAmaMdira jIllAnA trigalavADI ane caMdara nAmanA sthAno para maLe che. e guphAo catuSkaNIya staMbha para AdhArita che. mahArASTramAM ja vAzimanI pAse sirapuramAM sthita aMtarikSa pArzvanAthamaMdira ullekhanIya che. je lagabhaga 13mI zatAbdInuM baneluM che. enI vinyAsarekhA tArakAkAra che. tamilanADu smArakomAM tirupattikuchama ulekhanIya che. A sivAya vAzima, nAgapura, kAmaThI, rAmaTeka, bAjArajyAMnA jaina maMdiromAM palavakAlIna ane vijayanagara gAMva Adi sthAnamAM banela aneka jaina maMdira potAnI kAlIna sthApatya zailIo ukIrNa thaI che. caMdraprabhamaMdira prAcIna kalA samAveza karelA surakSita UbhA che. ane vardhamAna maMdira paNa A saMdarbhamAM maraNIya che. e rIte tirumala (uttara akaTi jillA )nA maMdiranI nirmANa- A rIte jainasAhitya kalAnuM saMkSipta vastukathana A kaLAmAM paNa vikAsanI rUparekhA jAmelI che. sthApita karavA mATe paryApta che ke jaina guphAo, mUrtio - tirupattikubramamAM gepura zailIne eka vizAla daravAjo ane maMdire samasta bhAratamAM prAraMbhathI ja nirmANa thatA che. ane vizAla zailInA vividha gajapRSTha che. saMgIta'maDapa Avyo che. sthApatyakaLAnA vikAsamAM jenonuM je gAdAna ane kASTamUrtio che. A maMdira samUhamAM eka vardhamAna rahyuM che tene aviramaraNIya kahI zakAya tema che, rAjAzrayanI maMdira paNa che. je saMbhavataH prAcInatama haze. ahIM eka apekSA karatAM tene janatAe Azraya Apyo che. A eka trikuTa vastI paNa che. je mULathI padmaprabha ane vAsu- etihAsika tathya che. Jain Education Intemational Page #827 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zilpa sthApatyanA vividha aMgomAM jaina zilpanI lAkSaNikatAo --zrI hariprasAda sAmapurA che. jyAre rANakapuramAM bAvana jInAlaya ( khAvana jaina derIA )paMcAyatana ke ekAdaza maMdira bAMdhavAnI prathA tyAre hatI. nI racanA karavAmAM AvI che. mukhya maMdiranI cAre tarapha sakhyAnI dRSTie kdAca jainoe nakala karI hoya ane tevI ke 108 jInAlaya vagerenI racanA karI haze, paNa sthApatyanI rIte teoe 24 jInAlaya, para jInAlaya, 72 jInAlaya STie rudramahAlayanI A maMdira nakala che tema kahI zakAya tevuM nathI. mArA manamAM UMDe UMDe keTalAka vidvAnoe ane ki vaDhatIoe je khyAlA Aropita karyA hatA, temAMthI A eka khATA khyAla A madira joyA pachI nIkaLI gayA. Ameya jaina madirA ane hindu maMdirA bAMdhanArA zilpIo taiyAtA enA e ja - sAmapurA zilpIe, ethI ekabIjAnI thADI ghaNI asara AvavAnI ja.amadAvAdanI keTalIka masjidomAM madiranA maMDAvaramAM hoya che tevI zilpanI ala kRtie jovA maLe che, te paNa A kAraNe ja. masjida mAMdhavAvALA zilpIe paNa A maMdira-derAsaravALA ja zilpIo. zilpI ke keAI paNa kalAkAra haMmezAM peAtAnI kaIka nizAnI ke zailI kalAkRtimAM pharI pharI UtAryA vagara rahe ja nahi. rANakapuranA jainamaMdiro AkAzane tilaka kare che. rANakapura mATe prakhyAta purAtattvavida jemsa pharagyusananI noMdha che ke ' sAce ja bhAratamAM AnI barAbarI karI zake evI bIjI imArata heAvAnuM mArA jANavAmAM nathI ke je khUba ja AlhAdajanaka chApa pADatI hoya athavA tA je aMdaranA bhAgeAmAMnA thAMbhalAonI AkarNAMka goThavaNIne nihALavAnI ghaNI tako pUrI pADatI hoya...AkhI imAratamAM kAI paNa e thAMbhalA eka sarakhA nathI.' amerikAnI bIjI be vyaktinA abhiprAyA paNa noMdhavA jevA che. je. ema. bAvana lakhe che. : 'atya'ta prabhAvita kare evA zilpa kaLAnA AveA namUnA meM kacAreya nathI.' jyAre esa. kalensI lakhe che : ' rANakapuranI suratA mAnavInI kalpanAzakta tathA samajazaktine pAchI pADI hai che.' pITara ane helgA noMdhe che ke, * mAnavInA hAtha paththaramAMthI AvuM adbhuta sarjana karI zake e mAnavuM asaMbhava lAge che.' tA janInA sevara kahe che. AnI harIphAI kare evu... duniyAmAM kazu' ja nathI.' A madiranI racanA mATe eka lekhamAM noMdha maLe che ke enI nirmANa kathAnA cAra mukhya staMbheA cheH (1) AcAya seAmasudarasurijI. jemaNe A maMdira bAMdhavAnI preraNA ApI. (2) maMtrI dharaNA zAha jemaNe. (3) rANAku'tAnI madadathI A madira. (4) muMDerAnA seAmapurA zilpI depAka pAse baMdhAvyuM. A ma'dira jyAre ame jotA hatA tyAre vicAra AvyA ke sAmapurA zilpI depAke e jamAnAmAM ArasanA 1144 thAMbhalAo AvA pahADI ja'galamAM sAdhanA vinA zI rIte bhegAM karyAM haze ane tenA upara zI rIte keAtaraNI karI haze? A madira mATe meM rudramahAlayanA utkhanana daramiyAna evI vAtA sAMbhaLI hatI ke rANakapuranu` ma`dira rudramahAlayanI nakala che; para Mtu A ma`diranI sthApakIya racanA jotAM, emAM ane rudramahAlayamAM ghaNA phera lAgyA. hindu maMdirAmAM pa'cAyatanA zalInA madirA bAMdhavAnI prathA che. rudramahAlayamAM A prathA anusAra agiyAra rudranI derIe karavAmAM AvI jenA vize khIjI prazaMsanIya vAta paNa noMdhavI joI e, ke temaNe ghaNAM kharAM prAcIna derAsarAne jINuMzI thatAM Page #828 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 774 rAkathAM che, AvA dirAnA jirNoddhAra ke punaruddhAra karAvyA che. purAtattva vibhAganI AMTI-ghUTI abhimanyunA sAta kAThAne vIdhI peAtAnI kalAkRtione amaratva pradAna karyuM che. jainAnI ANudajI kalyANajInI peDhIe Abu, tAraMgA, pAlitANA vagerenA maMdirAnI jirNoddhAra karAvyA. kasturabhAi lAlabhAI e ghaNI zilpakRtie sAcavI. e kRtione cira'jIva mUlya ApyuM. keTalAka jaina sAdhuonI preraNAthI maMdirA - mUrti punaruddhAra pAmI. Ama, zreSThI sAdhue ane peDhIoe jaina zilpa - sthApatya pAthI sAcavyAM. rANakapuranA dirA . aravallInA AkAzane tilaka kare che ! AvuM zAthI thAya che ? vizvamAM zreSTha gaNAtuM mADherAnu sUrya maMdira gAma vacce hAvA chatAM jIrNazINu dazAmAM che, jyAre delavADA, zetruMjaya, girinAranAM jaina maMdiza pahADA upara, jaMgalamAM hAvA chatAM mAvajatane kAraNe TakI zakayAM che. rANakapuranA A madirA mATe mane gaurava che. amArA pUja sAmapurA zilpIoe AvuM alaukika maMdira bAMdhyuM paNa ethIye vizeSa gaurava eTalA mATe che ke jainAnI eka suMdara peDhIe AnA vahIvaTa sa`bhALI A zilpakRti dhULamAM DhagalA thaI jatI bacAvI cara'jIva mUlya matyu. renI nagarI : pAlItANA pAlItANA jainamadirAnI nagarI gaNAya che. kavivara nAnAlAla eka kAvyamAM lakhe che: giri giri zikhara zikhara sAhata madire dhvaja ne santAmahanta dhanya hA! dhanya ja pUNya pradeza ! ApaNA guNiyala gurjara deza.' samasta zatruMjayatI mATe judA ja graMthA lakhavA paDe. ahI` 863 madirA che. zatruMjaya paryaMta ja AkhA madirAthI AcchAdita che. mahArASTramAM ApaNe paththarathI maDhelA DuMgarA joI e chIe. aMbAjI jatA dAMtA ke IDara pAsenA nAnA moTA DuMgaree paNa paththarAethA che, jyAre pAlItANAnA zatruMjaya paryaMte te mAdA AyAM che. mAithI suthe bhIta pahADanI taLeTImAM A pAlItANA zahera vaseluM che. sAlakI yugamAM A tIrthanI jAheAjalAlI pUrNatAe paheAMcI hatI. madirAnI bhavyatA ane samRddhinuM varNana akhUTa che. tenA zilpa-sthApatyeA, tenA darzana ane nivAsa ja manuSyane mATe taraNatAraNa che. ghUmaTo ane zikharAvALA asa`khya maMdiro jANe tapa :pUta thavA AvelA, kama khapAvavA AvelA devAnI sabhA na maLI hAya tevA lAge jainaratica'tAmiNa che. ekamAtra A tIrthanI sparzanA ane vaMdanAthI ja jIvana dhanya dhanya banI jAya che. zilpa-sthApatyanI paraMparA enAM deva-madirAnI zilpa ane sthApatyanI kaLA vaLI che. enA vAva-kUvA, kuMDa, durgA, tArajI-daravAjA, kIrtistaMbha, bhAratIya zilpa-sthApatya have te duniyAbharamAM prasiddha vadhasta Mbha, devastabha vagere staMbha, khAMbhI-pALiyA sudhdhAM zilpa-sthApatyanI AgavI viziSTatAo dharAve che; tA AgavI ja viziStA dharAve che. dA. ta. simenTa-cUnA ke lAkhaDanA upayAga karyA vagara paNa ApaNAM aneka prAcIna madirA baMdhAyAM che. traNatraNa majalAnA rudramALa khAsa gaNatarIpUrvakanI gAThavaNIthI ekabIjA staMbhA upara UbhA rahI zakeleA. moDherAnA sUryamaMdiramAM paNa cUnAnA upayAga thaelA nathI, ema vidvAnA jaNAve che. eTaluM ja nahi, sthApatyazAsroe leAkhaMDa vAparavAnI paNa manA karI che. madizanAM moTAMmoTAM dhAbAM paNa mAtra paththaronA chAtiyAthI ja AvRtta thaelAM jovA maLe che. vaLI, te kALe madirA jarUra paDe te eka sthAnethI khaseDI anyatra salAmata jagyAe laI javA mATe ' sAla paddhati'nA upayAga thatA, jemAM samagra maMdiranA vibhAgA chUTA pADIne, anya sthaLe laI jaI tyAM pharI ekabIjA sAthe joDIne maMdiranuM punaH nirmANa karI zakAya evI racanA paNa thatI. A hakIkata kAlpanika nathI. Aje ce ghaNAM maMdiranA vividha vibhAgeAnuM ghaDatara maMdiranA sthaLathI ghaNe dUra paNa thAya che. jema ke makarANAmAM jyAM ArasanI khANeA che tyAM ArasanA, temaja dhrAMgadhrAmAM jyAM retiyA paththara ( saeNnDa sTAna )nI khANA che tyAM 'dhrAMgadhrA paththara'nA amuka vibhAgA ghaDAya che, ne pachI jyAM maMdira racavAnu` hoya tyAM laI jaI ne e vibhAgAne joDI devAya che. cAphaLanu` rAmamadira ane saMgamaneranuM pArzvanAtha maMdira enAM udAharaNA che. eTaluM ja nahi piTsabargamAMnuM zrI veMkaTezvaranu ane nyU: caeNA mAMnu' zrI gaNeza maMdira,AMdhramAM ghaDAI rahyAM che je kAma pUruM thaye ApaNA sthapatie ene tyAM laI jaI ne joDI daI ne e madiro UbhAM karaze. tAraMgA, kuMbhAriyA, rANakapura, delavADA, pAlItANA, meoDherA, khajUrAheA, haLebiDa ane belUra vagere aneka sthaLeAnAM maMdiramAM bhAratIya zilpa-sthApatyanI paraMparA videzI paryaTakAnA AkarSaNanuM kendra gaNAya che, ane dara varSe enA dvArA dezane lAkhAna videzI hUMDiyAmaNa maLe che. A 'madA ghaDanArA zilpIonA vaMzajo Aje paNa bhAratamAM peAtAnI paraparA kalA jALavI rahyA che. peAtAnI pAse bacelA prAcIna hastalikhata graMthAnA AdhAre A Page #829 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 75 zilpIo haju e paraMparita rIte maMdiranirmANa karyuM jAya sUtradhAra gaNeza te A lakhanAranA chaThThI peDhIe che. A zilpIo semapurA, mahApAtra - mahArANa, virATa, prapitAmaha hatA. AcArya, jAMgaDa, gauDa vagere nAme oLakhAya che. vividha zilpamAM prAsAdanI vividha jAtionAM prAcIna graMtho nAme ApyAM che. emAMthI nAgara, draviDa, valabhI, vimAnaka, mizraka, varAha, sAMdhAra, bhUmija, vimAna nAgara, vimAna devamaMdiranA nirmANa saMbaMdhI vAstuzAstrane lagatA puSpaka, latina, phAMsanAkAra, siMhAvalokana ane rathArUha, saMkhyAbaMdha prAcIna hastalikhita graMtha hajI ye sacavAelA e 14 jAtio prasiddha che. "kSIrAva", "jJAnaratnakeSa" che. A graMthamAM maMdira kyAM bAMdhavuM, kaI dizAmAM enuM ane "dhAturAja'mAM A caude prakAro varNavyAM che. jyAre mukha rAkhavuM; garbhagRha kevuM ne keTaluM meTuM banAvavuM vagere aparAjita pRcchAkAre" to A caude jAtionuM cAra dareka vigata varNavAelI jovA maLe che. maMdiranuM nirmANa adhyAyamAM vigate varNana karyuM che. maMDane mAtra ATha ja kayAre, kayA mahartamAM AraMbhavuM (jotiSa), maMdiranuM jAtione zreSTha gaNAvI che. " lakSaNa samuccaya'mAM mAtra rathAna kyAM pasaMda karavuM (bhUmiparIkSA), maMdira keTaluM cha prAdezika ane be phAMsanAkAra prakAre ja varNavyAM che, UMcuM, lAMbuM, pahoLuM racavuM ( mAna pramANu ) kAjha, paththara, jyAre "samarAMgaNa sUtradhAramAM saMkSepamAM pAMca prakAro ja cAMdI, sonuM, vagere kayA padArthono kayAM ke upayoga varNavyAM che. kara (vAstudravya), tema ja maMdiranI racanA kayA prakAranI karavI (prAsAdajAti) ityAdi viSayanAM vigatavAra maMdiranI zobhA mATe kayAM kyAM alaMkaraNo hovA prakaraNe A zi9pagraMthomAM maLe che. joIe te viSe ghaNu graMthakartAoe lakhyuM che. emAM 16 mI sadI pahelAMno saMskRtano jJAtA sthapati sU. vIrapAla "beDAyA maMdira-narmANamAM mAtra dhArmikatA ja nahi paraMtu prAsAdatilaka"mAM jaNAve che ke, "...pagathiyAM vividha gANitika kasAI ane vaijJAnika draSTi paNa samAelI che. prakAranAM. tyAM be suMdara hAthaNIo tathA staMbha ane toraNathI A aMge jyotiSa, khageLa, gaNita, vijJAna, sauMdaryazAstra AvRtta maMdira hovuM joIe." vaLI kahe che ke, "zikharanuM ane kaLAne ajaba sumeLa A graMthamAM jovA maLe che. temAM 3 nirmANa evI rIte thavuM joIe ke tenuM suMdara rUpa jotAM vAstuzAstra saMbaMdhI A graMthA vividha kALe lakhAyelA hoI ja e cittamAM vasI jAya. ghummaTanA vividha rUpa-tharamAM emAM amuka aMze AkAra-prakAra para prAdezika bhinnatA apsarA, devAMganA, devacaritro, temaja naranArImAM vividha paNa jovA maLe che. kSIrAva, dIpANu va, vRkSaNa , svarUpe sAthe kAmadevanI lIlA paNa kaMDAravI." ApaNe A vAstuvidyA, vAstusAra, vAstuzAstrakA2ko, vAMratuma Dana, lekhamALAmAM maMdiranAM e vividha aMga-upAMgAnI eALakha vAstu karatubha, vAsturatnatilaka, vAstu pradIpa, vizvakarmA karIzuM. prakAza, beDAyA prAsAdatilaka, samarAMgaNa sUtradhAra, aparAjita pRcchA, zi95 ratnAkara Adi graMthomAM maMdironAM vividha maMdiranAM aMga-upAMga aMga, upAMge, vibhAgo, prakAra, AkAro, zailIo vagere ghaNuM lakhAyuM che. jyAre mayamatama, zi95ratnama, mAnasAra, DaeN. bhAgacaMdra jainanA mate kalacUra zAsakanA samayamAM kAzyapa zi95, vAstuvidyA Adi graMthomAM dakSiNa bhAratIya paMcAyatana zailIno prAraMbha thayo. gurjara-pratIhAronA kALe sthApatyazailI varNavAI che. maMdiramAM eka ja maMDapa racAta. have temAM ardhamaMDapane umero thatAM garbhagRha, prakSaNa-patha, aMtarAla, mahAmaMDapa 'masya-purANamAM vAstuzAstranA racayitA AcAryonAM ne ardhamaMDapa e pAMca bhAge (Ayatane)nI paMcAyatana aDhAra nAma ApyAM che. te uparAMta bIjA sAta nAma pholIne ja zipazAstro anusAra maMdiranuM pUrNarUpa gaNavAmAM * brAsaMhitAmAM che. * agni purANamAM anya vadhu pAMca Ave che. sAmAnya rIte ApaNe mAnIe chIe ke mukhya nAma jaNAvyAM che. A uparAMta sUtradhAra, vIrapAla, sU. maMdiranI cAre bAju cAra laghumadirAnI yojanA heAya e mala, sU. rAjAsa ha, sU. kArAka, jU, sukhAna , : gAma paMcAyatana, paraMtu, aDI maMdarAnAM pAMca vividha aMgAne sU. gaNeza, sU. maMDana, sU. setA ( khetA ), sU. nA , paMcAyatana tarIke oLakhavA jaNAvyuM che. paMDita vAsudeva, Thakkara pheru, mahArAjA bhojadeva, aparAjita vagere zi9pAcAryonA graMthonI hastalikhita prato paNa maLI "kSIrAva mAM maMderanI racanAne deva svarUpe ka5vAnuM AvelI che. AmAM keTalAMka nAma to somapurA sthapationAM kahyuM che. e rIte pAyAnI zilAne paga, garbhagrahane peTa, che. maMDana, khetA, nAthujI vagere bhAradvAja gotranA somapurA pAyA uparanI jagatIne jAMgha, staMbhane DhIMcaNa, maMdiranA zilpI hatA. emaNe 16 mI sadInA chinnabhinna thaelA ghaMTane jIbha, dIpakane prANa, pranAla ( paranALajalamAM ) graMthanuM saMzodhana karI, vyavasthita karI ApyA. jyAre ne gudA, pIThikAne hRdaya ane pratimAne puruSa rUpe gaNAvI vAta sa uparanI na thaelA yavasthita karI Jain Education Intemational Page #830 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ha76 jainanaciMtAmaNi che. hA, AMbalasALAe kalazA hoya che. temanAthanA bharavAya che che, kyAreka tenA upara AgaLa noMdhyuM che ke, dvAranA kuMbhInA taLathI nIceno bhAga bAjuthI baMdha hoya che. A traNe bAju para devanI pradakSiNa liMga rUpe, zikharane thukanAza e nAsikAgra, gavAkSa ke karavA mATe pradakSiNa-mArga" (bhamatI) hoya che. keTalAMka jharukhA kAna, zikharanA skaMdha te khabhA, AmalasALAnuM maMdiramAM te uparathI khullo paNa hoya che, te kyAreka gaLuM te kaMTha, kalaza te mastaka, dhvajA te keza, cUnAne lepa te "maMDovaranI dIvAlothI te baMdha thayelA paNa jovA maLe che. vacA, paththara te hADa, ane khIlA-pAu-kUkarA te snAyu lipAra 1 a3i gabhagRhane bAhya bhAga ane zikharanI nIceno bhAga te , rUpe ane zaga-zikharIone cakSurUpe gaNAvyAM che. maMDovara." A maMDovaramAM dizAnA devo athavA nRtyAMganAo A rIte puruSanA avaya sAthe maMdiranA vibhAgo kaMDAravAmAM Ave che. khajurAhonAM maMdironAM maMDovaro ka9pavAthI sAmAnya janane samagra maMdiranAM aMga-upAMgane AvI nRtyAMganAonI mUrtione kArA prasiddha che. maMDovaramAM pUro khyAla AvI jaze; chatAM saMkSepamAM ApaNe sAthenA retiyA paththara (sainDa sTona ) vaparAya che. citra dvArA meLavI laIe. ptitha levalamAM jagatI-jAMgI, ja ga, a garbhagRhanI barAbara uparanA udarvabhAga te "zikhara'. ne pITha- karNapIDano samAveza thAya che, jyAM azva, gaja, konI enI Toca para davA hoya che. gujarAta-saurASTramAM zikhara ? haMsa vagerenI AkRtiovALA zi95nA vividha stara kaMDArAya porabaMdaranA paththaranAM banAvavAmAM Ave che, kAraNa ke te che. keTalAMka maMdiro AvA pAMca, sAta ke nava rUpatharothI paththara pico hoI kaMDAravo saraLa che. vaLI vajanamAM paNa AvRtta hoya che. e halakA hoya che. keTalAMka maMdiramAM zikharamAM paNa eka karNa pIThanI upara maMdiranI zarUAta " pravezacokIthI nAnuM garbhagRha kaMDAravAmAM Ave che. nAgara zailInA zikharo thAya che. pravezacokInI AgaLa maMdiramAM pravezavA mATenAM ane uruge ane nAnInAnI zikharIethI AvRtta sopAna hoya che. enI baMne bAju hAthI kaMDArAya che. hoya che. emAM trAMsI dizAmAM traNa jharUkhA hoya che. Toca pravezacAkInI upara maMdiranI sanmukhe "gebala"mAM mukhya upara "AMbalasALo" ane tenA upara "kaLaza" hoya ArAdhya devanuM zipa kaMDArAya che. semanAthanA gebalamAM che. AMbalasALA pAse "kalAba' mUkI tyAM dhvajadaMDa AjubAju brahmA ane viSNunI vacce kendrasthAne zivanuM bheravAya che. je kaLaza karatAM UMco hoya che. dhvajadaMDa zilpa che. pittaLane hoya che, kyAreka kaLazanI jema tenA upara cAkI pAse "ardhamaMDapa khule kiMvA baMdha hoya che. paNa sonAno DhoLa caDAvavAmAM Ave che. tene raMgamaMDapa, nRtyamaMDapa ke sabhAmaMDapa paNa kahe che. A zikharanI sAme ja pahele mALe maMDapanI upara goLa maMDapa staMbha upara AvRtta hAya che. khule maMDapa hoya te ghaD 'vA sAranA dAmA dekhAya che jenA enA rastabha dIvAlAthI baMdha karatA nathI, paraMtu baMdha AMtarika bhAgamAM vividha prakAranI nakazI hoya che. ghummaTa maMDapanI jema enA para paNa ghumaTa ke 'sAmaraNanuM DhAMkaNuM ane sAmaraNanI Toca upara paNa kaLa hoya che. mAtra zikharanI te hoya ja, jethI varasAda ne taDakAthI taLanA bhAga jema ahIM davA hotI nathI. rakSAI rahe. maMdiranA A mukhya aMgo uparAMta keTalAka bhAga zugAra te pachI baMdha maMDapa Ave. te paNa staMbho ane ghummaTa da mATe kaMDAravAmAM Ave che. dA.ta. jharu , kaTheDo-kakSAsana, sAmaraNa AvRtta hoya che. vadhumAM dIvAlothI paNa tene baMdha gavAkSa, toraNa, staMbhadvAranAM suzobhano, bhagavAnanI mUrti karI devAmAM Ave che. A dIvAlanA aMdaranA bhAge pharate alaMkRta parikara, jalamA ( pranAla, makaramukha) dizAnA rAmAyaNa, mahAbhArata ke maMdiramAM sthApita devonAM jIvana : de, dipAla, nRtyAMganAo, prANIzi9pe rUpathara vagere. viSayaka upasAvelA zi95paTTa kaMDArelA hoya che, jyAM have pachI ApaNe kamazaH maMdiranAM A badhAM mukhya aMgeno dIvAlanA bAhya bhAge vivadha devatAonAM zilpa kaMDAryA paricaya karIzuM. hoya che. A baMka maMDapanI baMne bAjue be dvAra hoya che. tyAM paNa jarUriyAta pramANe maMdiranA agrabhAge hoya che tevI toraNa cAkIo mUkavAmAM Ave che, bhAratIya sthApatyamAM gujarAtanAM toraNe dezamAM ja nahi baMdha maMDapa ane garbhagRhanI vacce koLI maMDapa videzamAM anokhAM gaNAya che. selaMkIyuga daramiyAna gujaeTale ke garbhagRhamAM birAjamAna devanAM darzana karavA mATenI rAtabharamAM AvAM saMkhyAbaMdha tAraNe baMdhAyAM hatAM, paNa jagyA hoya che. jene tene "tyavaMdana kahe che. ahIMthI emAMthI Aja sudhI TakI zakelAM toraNomAM vaDanagaranuM toraNa pradakSiNa-mArga (bhamatI)mAM javAya che. mukhya che. e pachI enI barobarI karI zake evuM, paNa 'garbhagRhamAM jenuM maMdira hoya e mukhya devanI pratimA enAthI thoDA nAnA kadanuM eka teraNa delamALamAM che; ne prasthApita karelI hoya che. garbhagRha sammukha sivAyanI traNe eka bIjuM toraNa kapaDavaNajamAM che, paNa tenuM zi9pa kaMIka bhAga dekhAya che. A AMtarika bhAgamAM vividha Jain Education Intemational ducation Intemational Page #831 -------------------------------------------------------------------------- ________________ satra saMgraGagraMtha UtaratI kakSAnu che. rudramahAlayanuM tAraNa vaDanagaranA tAraNu jeTalI UMcAI dharAve che, paNa kha'nenu' zilpa bhinna hAvAthI e benI sarakhAmaNI thaI zake tema nathI. vaDanagara zreNInAM bIjA e tAraNAnA bhagna avazeSo meADherAnA sUrya ma Mdira pAse UbhAM che. taduparAMta zAmaLAjImAM harizcandranI cArInu tAraNa, AseADA-devaDAnAM be nAnAM bhagna tAraNA, mahesANA pAse AkhAja ane dheALakAnA malAva taLAvanAM bhagna tAraNA, vijayanagaranAM peALAnAM jaMgalAmAM sUrya maMdiranuM teAraNa, A badhAM tAraNAnI sRSTimAM vaDanagaranuM tAraNa utkRSTa gaNI zakAya tevuM che. 'gujarAtanA bhavya bhUtakALa ' ( pRSTha 225 ) mAM DaoN. harilAla gaudAnI uparyukta vAta neAMdhatAM lakhe che ke 'duniyAnA zilpanA itihAsamAM gujarAtanAM tAraNA eka AgavuM aMga che. AvAM tAraNA jayasta Mbha athavA to kIrti sta'bha tarIke kha'dhAelAM paNa hAvAM joIe.' gujarAta bahAra, sAMcInA stUpa jyAM che tyAM ja te ja tenI zAbhA che. maMdiranA pravezadvAre AvAM chajAyukta, gebalavALAM teAraNeA hAya che. seAmanAthanA navA maMdiranuM pravezadvAra AvA hi'DAlaka prakAranA tAraNathI seAhe che. tyAM dhajA uparanA madhya gebalamAM brahmA-viSNu mahezanI mUrti e kaMDAravAmAM AvI che. maMDapamAM ke cAkImAM AvuM hiMDAlaka tAraNa hAya tA paNa tene gebala ke chaThThuM na hAya, kAraNa ke maMdiranA pATa ahIM tAraNanA madhyabhAgane sparze che. Abu-delavADAmAM ilikA ane hinDolaka prakAranAM tArA vizeSa jovA maLe che. gavAlukAyukta tAraNa taddata sAdu' hAya che. tethI tene madiranI cAkIemAM kaDAravAmAM Ave che. muMbaImAM kigsasarkalanA jaina madiranI cAkI AvA gavAlukAyukta teAraNa vALI che. A traNeya prakAranAM tAraNe! makaramukhamAMthI ja pragaTa thatAM kaDAravAmAM Ave che. IlekA tAraNa pATanA madhyabhAga sudhI kramazaH UMce caDatuM jAya che, jyAre hinDolaka prakAranu tAraNa sAgaranA taraganI jema U'cA-nIcA vaLAMka laI ne madhyabhAgane sparze che, paNa gavAlukA tAraNu agALAkAra svarUpe madhyabhAgane jaI maLe che. A tAraNamAM enI bhinna prakAranI sAdagIbharI ala'kRti jovA maLe che. A tAraNA maMdiranA maMDapanA sta MbhAne pAne joDatI alaMkRta rUpe kaDAravAmAM Ave che, jyAre gebalayukta tAraNA maMdiranA pravezadvAra tarIke kaDAravAmAM Ave che. emAM bahudhA ati alaMkRta evuM hinDolaka prakAranuM tAraNa ja kaDArAya che. kayAreka emAM ilikA prakAra paNa pratyeAjAya, paraMtu gavAlukA te kacita ja. gebalayukta tAraNamAM staMbha ane tANunI alaMkRti te mahudhA enI e ja rahe che; paraMtu gebala uparanI zikSAkRtiomAM pheraphAra jovA maLe che. jema kesAmanAtha ma`diramAM gebalamAM madhyabhAge ziva ka'DAryA che ( kAraNa ke te zivam dira je Ta 777 che ) ane zivanI AjubAju brahmA ane viSNu che. jo brahmAnuM maMdira hAya tA madhyabhAge brahmA ane AjubAju ziva ane viSNu Ave, tema ja staMbhanI upara sarasvatI sAvitrI Ave. rAmamadiranA gebalamAM rAma-lakSmaNa, jAnakI uparAMta hanumAna paNa kaMDAravAmAM Ave. evI ja rIte lakSmI-nArAyaNanA maMdiramAM tene lagatA devA ja gemalamAM kaMDArAya. Ama maMdiramAM pravezatAM ja khabara paDI jAya ke te keAnuM maMdira che, kAI kAraNeAsara maMdiranA nAza thaI gayA hAya teA pravezadvAra mAraphate khabara paDI jAya ke te kAnuM ma`dira hatuM. Ama, gemala e eka daiva-pratIka banI rahe che. gebalanI zilpAkRti sivAya samagra tAraNamAM kAI bAhya pheraphAra jovA maLatA nathI. AkAranI dRSTie tA sAmAnya janane ema ja lAgavAnuM ke be staMbhA vacce eka tAraNa chajAne joDAeluM che. paNa sUkSmatAthI jonArane tenA AMtarika zAbhananA pheraphAra turata najare caDI Avaze. dharaNavihAranAM meghanAda mAMDapanA ghumaranI lAlakavALI chatamAM kRti kAnA sALa hradaya'gama abhinayA zrI yazovijayajI graMthamALA - bhAvanagaranA saujanyathI Page #832 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 778 jenaratnaciMtAmaNa ema. vadhAre kaMDAravAno paNa prAcIna vAva-kUvA, kuMDa, vedikA-Asana makaramukhamAMthI pragaTatA taraNanI bAhya bAjue devAMganA rasamAM paNa traNa khAMcA pADelA bhadravALA 'trinAza" ke nRtyAMganAonAM svarUpa kaMDArAya che. Ama devamaMdiramAM staMbhane kSIrANavamAM "bhadraka taMbha" kahyA che. A ja rIte gebala (anu. pR. 343) vinAnAM toraNe maMdiranA maMDapamAM cArasamAM pAMca pAMcayukta pratibhadravALA staMbhane "vardhamAna ne gebalayata tAraNe maMdiranA pravezadvAre ke praveza cAkI- staMbha' kahyA che. ATha khUNAvALA aSTAMza staMbhane kSIrANuMvamAM emAM hoya che. tema ja AvAM gebalayukta taraNe gAma ke "aSTaka", matsyapurANamAM "vajA" ane mAnasAramAM "viSNunagaranA pravezadvAre kaMDAravAne paNa prAcIna kALe rivAja hato. kAnta" staMbha kahyA che. vaLI, AvAM toraNe anya sthApatyomAM, jema ke vAva-kUvA, phUDa, - vera, vedikA-Asana paTa uparanI bhadra achAMzane-ATha gAmanA core, killAnA pravezadvAre yA rAjamahAlaye paNa che kaNIvALA staMbhane "svaritaka" staMbha kahe che. seLa khUNAkaMDAravAmAM AvatAM. Adhunika jamAnAmAM gebalayukta toraNo vALA soLAMzane matsyapurANa "ddhivajIka" ane "mAnasAra " moTA makAnanA kaMpAunDamAM, sarakArI makAnamAM ke rAjamArge ' rudrakAnta" kahe che. pravezadvAra rUpe kaMDAravAM joIe. ethI zahera ne makAnanI zobhA vadhe. enA gebalamAM je te sthAnanuM sUcaka zi95 batrIsa khUNAvALAne matsyapurANa pralinaka" ane mUkI zakAya. mAnasAra " aMdhakAnta" kahe che. gaLakAra staMbhane A graMtha vRtta' kahe che. staMbha staMbhanI zarUAta nIcenI "kuMbha"thI thAya che. bahudhA bhAratIya sthApatyaracanAomAM zobhanakhacita zaila staMbhanuM e taLamAM corasa AkAranI ane ochAvattA pramANamAM AgavuM sthAna che. pazcima bhAratanAM nAgarazailInA maMdiranA alaMkRta hoya che. dakSiNa pradezomAM khUNe patro (pAna) staMbhanuM kalAtmaka vaividhya vikhyAta che. kuMbhAriyA, delavADA, kurAna madhyamAM kuMbhanA AkAra kaMDArAelA jovA maLe che. rANakapura, moDherA vagere aneka sthaLonAM maMdiranI anekavidha e rIte e 'kulI' nAma sArthaka kare che. stabharacanA tathA tenuM vaividhyasabhara zAbhana-keDAraNa enuM kabhIthI uparano bhAga " staMbha' ja kahevAya che. sAmAnya do che. A vidyAnA vikAsamAM maMdirasthApatyane ghaNI rIte kaMbhI carasa hoya, tethI enI uparane A staMbha-bhAga moTo kALa che, kemake prAcIna kALe maMdiramAM lokhaMDa achAMzamAM karI tenA para vividha deva, dvArapAlo, dipAle, vAparavAna vaye gaNAtuM, eTale maMdiranI bAMdhaNInA ghaNA graho Adi kaMDArAya che. delavADAmAM AvAM svarUpe jovA moTo bhAra staMbho para ja mukAte. eka para bIjI staMbha maLe che. AnI upara seLa khUNuM pADI vividha devIo, che te nI ja makIne racelA aneka majalAvALI rudramALanI racanA enuM devAMganAo ke , devAMganAo ke nRtyAMganAo kaMDArAya che. rAjasthAnanAM saMdara dRSTAMta che. A rIte bhavya maMdiromAM sAta sAta mALa rana maMdiromAM e jovA maLe che e jaina maMdiramAM e jovA maLe che. seLAMza upara batrIsa staMbhonA AdhAre goThavAtA. khUNuM pADI temAM hAthI, azva, makara Adi prANIo tathA maMdiromAM raMgamaMDapane ghummaTa to mukhyatve taMbha upara tyAra bAda enI upara goLAkAra bhAgamAM vidhavidha bhaumitika ja AdhArita jovA maLe che. emAM jenI cAre bAju joI AkRtio kaMDArAya che. zakAya evA khulA taMbha uparAMta, dIvAlI sAthenA adha ghaTa lava staMbhamAM bhadraka uparanA aDhAMza upara rataMbha ( aDadhiyA ke bhIMtA staMbha) tathA khUNAmAM dekhAtA goLAkAra karI tenI upara chaeka iMca pahoLe aThAMza paTTo pA bhAganA " pAvalA" staMbho paNa hoya che. samagra ghumaTano karI temAM grAsamukha ke pupa kaMDArAya che. temAM nIcenA bhAra vahI zake e mATe A staMbhe majabUta paththaranA hovA goLa bhAgamAM kALI ne bAMdhaNanA baMdha karIne UbhI sAMkaLI, jarUrI che. gujarAtamAM A mATe arasa athavA dhrAMgadhrA ghaMTA ke puchapaguccha kaMDArAya che. bAramI-teramI sadImAM AvA ke hiMmatanagaranA paththara vaparAtA rahyA che. porabaMdaranA ghaTapalavayukta staMbho racAelA jovA maLe che. staMbha upara paththara paNa jANIto che, paNa e poco hoI bhAravAhaka bharAga' karI tenI upara kinnara ke kIcakanA rUpathI alaMkRta staMbha mATe vAparavo cagya nathI gaNAya. saru" mukAya che. bhAratIya maMdira-thApatyamAM taMbhonI goLa, corasa ke vaLI, maMdiramAM staMbho mAtra tenI uparanA pATane TekavIne bahukoNI AkRti pramANe zi95graMthomAM enA vidhavidha ja UbhA hoya te barAbara na lAge, eTale kuzaLa zipIo prakAra varNavyA che. jemAM - be staMbhanI vacce vividha prakAranAM toraNonI racanA umerIne corasa AkAra rastaMbhane "kSIrANuMva" temaja "masya- sauMdaryamAM vadhAro kare che. kyAMka je taraNano avakAza na purANamAM "rUcaka staMbha" kahyAM che, jyAre "mAnasAra" lAge te tyAM staMbha upara "dila" ( brekeTa) karI temAM graMthamAM ene "brahmakAMta' kahyo che. devAMgane ke nRtyAMganAo kaMDAre che. stabho majabuta ma ghummaTano goLAkAra karI tenI Jain Education Intemational Page #833 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAva saMgrahagraMtha 772 Ama, kuMbhI, staMbha, bharaNuM ane sara e cAra vibhAge paNa gavAkSa kaMDArAya che. khajurAhonA vizvanAtha maMdiranI staMbha pUrNa thAya che. enA mukhya cArasa, aSTa kaNa ke jagatI AvA alaMkRta gavAkSethI zobhe che, te rAjasthAnanA gaLAkAra uparanAM kaMDAraNa ane zobhanathI enI lAkSaNi- bhilavADAnA udezvara maMdiranI plintha nAnA nAnA aneka katAo ane svarUpamAM bahuvidha vaividhya siddha karAya che. gavAkSonI hAramALAthI AvRtta che. karNATakanA bijApura gujarAtanA sukhyAta prAcIna maMdiromAM AvA nAnAvidha jillAnuM pApanAtha maMdira tenA zikhara, baMdhamaMDapa ane rataMbhanAM zebhanakhacita suMdara udAharaNa puSkaLa che. paththara cokInI bAhya dIvAle pUrNa kadanA gavAkSothI AvRtta che, jevA mAdhyamamAM zipIoe je hetupUrNa ne nayanAkarSaka to haLabIDanA hopasala zailInAM-khAsa karIne lakSamInArAyaNa, kaMDAraNa karyuM che te badala temane bhArobhAra senuM apAyuM kezava ane hAyasalezvaranA maMdiro suMdara alaMkRta gavAkSe hoya to te eAchuM gaNAya eTaluM e suMdara che. Ama, dharAve che. emAM bIjI eka viziSTatA e che ke mukhya devasthAnanA staMbha e mAtra enA sthApatyanuM eka Avazyaka maMdiranA pravezadvAre nAnakaDI alaMkRta derI rUpe banne baMdha aMga ja na rahetAM maMdira baMdhAvanAra ane ghAtaka banavA gekha kaMDArI temAM mUrti padharAvavAmAM AvI hoya che. sAthe sArvajanika kalAdhAmanuM aMga paNa banI rahe che. delavADAnA "derANI-jeThANInA gokhalA" to ati prasiddha Do. harilAla gaudAnI "gujarAtano bhavya bhUtakALamAM che. gokhalAmAM evI te zI kArIgarI che ke ATalI moTI jaNAve che ke piLAnA jaMgalamAM hiraNya nadInA kAMThe prasiddhi meLavI le che? gharanA gokhalAthI to sahu koI AvelA lAkheNuM maMdiramAM ghaTapallava staMbhathI bhinna evA paricita che ja. paNa maMdiranA gekhalAmAM evI to zI ArasanA be 'ravaiyA rataMbha che. gujarAtanA gaurava samA viziSTatA che ke te "gokhalA" maTI gavAkSa banyA A staMbhene ajameranI prakhyAta khvAjA zarIphanI daragAhamAM evo prazna saheje thAya. Ama to e paNa be staMbhavALA goThavavA mATe sara mirajhA IsmAIle mAgaNI karI hatI. ja hoya che. temAM chAjalImAM tema ja nI enI pATalI para thoDuM sadevaMta sAvaLiMgAnI corIvALA maMdiranA cAra staMbhano alaMkaraNa karyuM hoya che. eTaluM ja ke bIjuM kaMI? paNa to hAla patto ja nathI ! moDherAnA sUryamaMdiranA sabhA- eka evuM nathI. ene paththara, enI kalAtmakatA, pramANumaMDapanA saLa svastika-staMbhomAM kayAMka kayAMka ratikiyAnuM baddhatA, alaMkRtatA, upaga Adine dhyAnamAM laI e to kaMDAraNa paNa che. jyAre DAkora najIkanA gaLatezvaranA khyAla Ave te gavAkSa mAtra mUrti padharAvavAno gekhalo maMdiramAM staMbha para kIcakane sthAne vAnara kotaryA che. vaLI, nathI. gavAkSanI racanAmAM paNa vividha paththara vaparAya che. emaNe neMdhyuM che ke TuvA pAse sarabhaMga RSinA sthAnakamAM pazcima bhAratanAM nAgara zailIna gavAkSo maMdiranuM mukhyAMga zivamaMdiranA staMbha sAla paddhativALA che ne A jAtanuM je paththaranuM hoya te ja paththaramAMthI kaMDArAya che. jo zikhara maMdira gujarAtamAM A eka ja che. hakIkate sAlapaddhati samagra porabaMdarI paththaranuM hoya te zikharanA madhyabhAge jharUkhA bhAratamAM jovA maLe che. moDherAnA maMdiramAM AvA ja rUpe kaMDAravAmAM AvelA gavAkSe paNa porabaMdarI paththaranI rataMbhe che. Aje paNa maMdiromAM sAlavALA staMbhe karAya che. ja hoya che. A paththara pAse hovAthI emAM suMdara kaMDArI zakAya che. gavAkSa maMDevaranA gavAkSo senDasTena (dhrAMgadhrA, hiMmatanagara, bhAratIya maMdiromAM gavAkSa (gokha)nuM sthAna viziSTa tIvarI, jodhapurI lAla paththara vagere)mAMthI kaMDArAya che, che. gavAkSa e maMdiranI khAsa zobhA che. tethI bhAratabharamAM kAraNa ke maMDovara te paththarano hoya che. ahIMnA gavAkSe prAMtabhede maMdiraracanAnI zailI bhinnabhinna hovA chatAM emAM mUrtinI zobhA mATe parikararUpe kaMDAravAmAM Ave che. jhAjhe gavAkSanuM sthAna to hoya che ja. alabatta, dareka viziSTa bhAge AvA gavAkSemAM je te dizAnA deva, dikapAla, davAmaMdiranI zalI pramANe emAM gavAkSanuM sthAna juduM juduM hoya ganA ke nRtyAMganAnAM zilpo kotaryA hoya che. che. pazcima bhAratanI nAgara zailInAM maMdiromAM gavAkSa maMdiranA AMtarika bhAge, arthAt koLImaMDapamAM, garbhazikharanI traNeya bAju jharUkhArUpe kaMDAravAmAM Ave che. kALI gRhamAM ke pradakSiNA mAge kaMDArAtA ArasanA gavAkSamAM maMDapanI aMdaranI dIvAle, garbhagRhamAM temaja pradakSiNApathamAM devamUrtio padhAravAno rivAja che. AvA gavAkSa kevaLa paNa gavAkSa ketaravAmAM Ave che. madhyapradezanA khajurAho zobhA arthe nahi, paNa maMdiranA garbhagRhamAM devamUrti padhajevA maMdiranI zailImAM maDovaramAM paNa gavAkSa banAvI temAM rAvavAmAM paNa thAya che. deva, diphapAla, devAMganA-nRtyAMganA kaMDAravAno rivAja che. ahI zi95ne sauMdaryamaya uThAva ApavA mATe ce tenI dhUmaTa AsapAsa gavAkSa kaMDArAya che; to keTalAMka maMdiromAM kakSA- bhAratIya zilpazAstromAM paraMparAgata zilIyukta maMdironA sananI nIce ane upara, pIThikAnI upara temaja jagatImAM vitAna (guMbaja athavA ghummaTa)ne eka hajAra ekaso tera prAMta adiranI khAsa zabhA nuM sthAna viziSTa lIvaranA gavAkSe che. Jain Education Intemational Page #834 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 74 0 jenaratnaciMtAmaNi che mA kayo vinAmAM pAMca ja mizinA jUnA gANiti kAmaga prAsAdane maLyA ja kare vividha prakAranAM varNana maLe che. alabatta, AkAranI dRSTie maLe che. mukhya vacalA ghUmaTamAM kavacita ja jovA maLe. to vitAnonA mukhya cAra ja prakAra jovA maLe che. prAcIna kALe AvI samatala chatanI racanA thatI. hAlamAM kSiptAnukSipta", "uditAnI', 'samatala" ane "gaLa'. to je prAsAdomAM vizeSa kharca na karavo hoya tyAM e chato A cAra mukhya prakAromAM upara kahyA mujaba 1113 vividha jovA maLe che. dakSiNa-pradezamAM AvI samatala chatomAM azva, prakAra ApaNAM prAcIna maMdiromAM jovA maLe che. prAcIna gajAdi jevAM vividha prANIzilpo: haMsa, popaTAdi jevAM ne arvAcIna maMdironA vitAnone A dRSTie abhyAsa paMkhIzi95, vIrasayukta yuddhazi9pa, vividha rasayukta nRtyakaravA jevo che. zi, zaMgAraceSTAo, vividha prakAranA vAjiMtravAdake pazcima bhAratanAM maMdironA vitAna bhAratanA anya ke dvArapArlonA zilpo kaMDArAya che. e pradezanA ghUmaTonI prAMtanAM vitAnathI aneka rIte bhinna che. dekhAvamAM te AkarSaka vizeSatA e che ke emAM kyAMya jarA zI ya khullI, chUTI lAge che. vizeSa alaMkRta hovAne kAraNe teno saundaryamaMDita jagyA kaMDAryA vinAnI rahevA devAmAM AvatI nathI. te eTalI hada sudhI ke zobhananA pramANanA bhoge ya teo AkAra ApaNI dRSTine AzcaryAmAM jhaboLyA ja kare che. tenI kotaraNI kaye ja gayA che. chevaTa koI anya bhAta na maLe pramANabaddhatA samagra prasAdane anukULa hoya che. A vitAnanAM te, vividha prakAranAM nAnAMmoTAM goLa cakro tyAM kaMDAravAmAM gANitika zAstranAM mApa zikhara tema ja AgalI cokIne navuM pariNAma bakSe che. AMtarabAhya daSTie A vitAno AvyA che. jyAre pazcima bhAratamAM badhA bhaumitika AkAro mukhya cAra vividha prakAromAM vahecAyA che. pahelA prakAra ke DAravAnI prathA hatI. tadana sAdo che. zipIonI bolacAlanI bhASAmAM ane bIjA prakAranA vitAna eTale ke "kSiptAnakSipta prakAra samatala ghUmaTa-kRtrima chata (pholsa siliMga) kahe che. mAnavI ane "uditAni' prakAranA ghUmaTamAM thoDe tAvika bheda che. che, prAcIna kALa guphA kaMDArato tyArathI A prakAra asta- "kSiptAnukSipta prakAranA ghUmaTamAM kAcalAnA tharo UMce caDI vamAM che. anya prakAromAM jevo Upaselo ghUmaTa hoya che, vaLI nIce Utare che. jyAre uditAni prakAranA ghumaTamAM to A ardhagoLAkAramAM ke pirAmiDa jevA trikeNa, yA kela-kocalAnA tharo UMce ne UMce caDatA jAya che. eTale zatoNa AkAramAM hoto nathI. sabhAmaMDapanA staMbha upara svAbhAvika rIte ja uditAna prakAranAM ghUmaTamAM vacalI athavA tenI bAjunA kiMvA sammukhanI cekInA staMbhe upara padmazilA kSiptAnukSipta prakAranA ghUmaTa karatAM vizeSa UMDI AvI samatala chata jovA maLe che. sAdI bhASAmAM kahevuM hoya lAge che. kSiptAnukSipta prakArane ghUmaTa UMDAInI dRSTie to ema kahI zakAya ke staMbha upara A ralaeNba che. te thoDA sapATa lAge che. jhumaranI jema te laTakatA jaNAya che. pap sthitimAM hoya che. zipIo staMbha upara jyAre uditAni prakArane ghUmaTa AkAzI caMdaravAnI jema paranA chAtiyA goThavI AvA samatala ghUmaTanI racanA vizeSa UMDA bhAse che. pazcima ane madhya bhAratamAM kSitAnakare che. kSipta prakAranA ghUmaTo vizeSa jovA maLe che. paMcAsarA, pATaNa, kSIrANava'mAM noMdhAyuM che ke sarva prakAranA maMDapanI Abu-delavADA vageremAM A prakAranA ghUmaTo che. madhyamAM tenA DhAMkaNa rUpe kazoka akAra racavAnI jarUra UbhI uditAni prakAranA ghumaTamAM vividha verA padmazilA sudhI za upanikALe sapATa DhAMkaNu (chAtiyA) DhAMkavAmAM AvatA. kaMDArAya che. temAM karNa dArikA, rUpakaMTha, kAla ane kAcabAnA pAchaLathI DhAMkaNane alaMkRta karavAnI prathA amalamAM AvatAM tharo kaMDAryA pachI vacce jhummaranI jema laTakatI padmazilA te samatala prakArane ghUmaTa thayo. prasAdamAM vitAnanuM sthAna kaMDAravAmAM Ave che. keTalIka jagyAe traNa kala ane eka lAbhahanI sAme, aMtarAla maMDapa, raMgamaMDapa, nRtyamaMDa5, kAcaluM kaMDAravAnI prathA che. karNadAdA2kA pachInA rUpamAM sabhApa ke bhogamaMDapa jevA maMDapanI upara hoya che. devAMganA, nRtyAMganA, yuddhanA dazya, mahAbhArata-rAmAyaNa ke diramAM dAkhala thatAM ja samukha cAkI Ave, tyAM AvA jainAnI devakathAnAM prasaMgazipa, ane vividha prANIonAM samatala ghamaTa hoya; pachInA mukhya maMDapa upara mukhya vitAna zipa Adi kaMDAravAnI prathA jovA maLe che. uditAni hoya. bAjanI baMne cAkIemAM paNa bahudhA samatala ghUmaTa prakAranA ghumaTamAM maMDapanA staMbhanA mathALa devAMganA, nRtyAMganA, hoya, vitAna maMDapanA staMbha upara AkAzanI jema jhabatI 16 vidyAdevIe AdinI pUrNa kadanI mUrtio mUkavAnI sthitimAM hoya che. prathA che. dekhAvamAM A prakArane ghUmaTa tenI bArIka alaMkRti samatala ghUmaTamAM uparathI ( bAhyabhAge) plAsTara kiMvA tema ja UMDAI ne kAraNe suMdara lAge che. Arasa lagADI levAya che, jyAre aMdarathI trikoNa, catuSkoNa, "kSIrAva'mAM A prakAranA ghumaTa racavA mATe, tenAM SaTakoNa. aSTakoNa, gALa Adi bhaumitika AkArothI alaMkRta vividha aMgenA pramANenAM mApa A pramANe ApyAM che: zobhana kaMDAravAmAM Ave che. sAmAnya rIte AvI cArasa 'maMDapanI aMdara, uparanA bhAge aThaza, meLAMza, batrIzAMza ( kalaeNTa) chata maMdiranI AjubAjunI nAnI cokIomAM jevA AdinA tharo mUkyA pachI goLa thara pheravavo. tenA vistAranA * kazAka acA) DhAMkavA AvatAM nA rata prathA che pAkavIe Jain Education Intemational ducation Intermational Page #835 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 781 66 bhAga karavA. eTale udayanA artha arthAt 33 bhAganA upasargo, caMdanabALA caritra, 16 vidyAdevIo tathA 9 tharo A pramANe goThavavA, karNadAdarIno thara sAta bhAganA grahonI simenTamAM upasAvelI pleTa banAvIne aMdarathI ane tene eTalo ja bhAgano nIkALe rAkhavo. tenI upara cUMTADI devAmAM AvI, jethI nIce maMDapamAMthI daSTipAta rUpakaMThano pAMca bhAgano thara mUkI be bhAgane nIkALe rAkhavo. karanAra bhAvakanI najare A prasaMgazipa caDe. kharcanI daSTie banne kocalAnA tharo cha bhAganA karavA ane kAlanA thara sastI A kalAtmaka racanAnA sarjaka zrI haragoviMdadAse anukrame pAMca ane cAra bhAganA karavA. A rIte 33 vAlakezvaranA jaina maMdiramAM RSabhadeva ( Adizvara ) caritranI bhAganA cha thara caDAvyA pachI, vacce bArIka alaMkRti ardhagoLAkAra pleTo jaDI che. naMdarabAranA sAdA ghUmaTane paNa dharAvatI paddhazilA mUkavI." temaNe AvI ja rIte alaMkRta karyo che. muMbAImAM kela-kAcalAvALA ghUmaTa ziva, pArlA, ghATako- ghUmaTamAM simenTanAM zika5 caTADavAnI A prathA bhAratamAM para, bhAyakhalA ane zahADamAM jovA maLe che. A badhA sau prathama zarU karavAnuM mAna kiMgsa sarkalanA jaina maMdirane porabaMdaranA paththaramAMthI kaMDAravAmAM AvyAM che, jyAre A kalAkArane phALe jAya che. kahevAya che ke bhAratIya rAjasthAnamAM te ArasanA kotarAyA che. saMgamaramAM sthApatyakaLAne jIvaMta rAkhavAmAM jo koI be komane saMbhAravI hiMmatanagaranA paththara vaparAyA che. A prakAranA ghumaTanA hoya to te che jeno ane semapurA zi9pIo. eke sthApatyabAhya bhAge tarasariyuM kivA sAmaraNanI racanA karavAmAM racanA mATe Arthika javAbadArI upADI te bIjIe sthApatyane Ave che. arthAt A prakAranA ghumaTane bAhya bhAga ardha- jIvaMta rAkhavA navInavI rIte zodhI kADhI. goLAkAra nathI hote; paraMtu ghaMTA ane kalazayuta vividha Ama kSiptAnukSipta ane utAni prakAranA alaMkRta prakAranA khAMcakhUMcathI te bharelo hoya che, ne tethI bhAre ghUmaTamAM eka navo prakAra umerAyo. kharcALa hoya che. jagatI vaLI, 16mI sadI sudhI 5,7,9, 11 ema ekI saMkhyAnA bhAratIya devamaMdironI sthApatya-racanAmAM mULa devagalatAnA nIkALA kAThI sAdA ghUmaTa karavAnI prathA hatI ja. prAsAdanI taLaracanAne anurUpa e DiMtha levalane oTalo muMbaInA kiMgsa sarkala, thANuM, AdanAM jaina maMdiro AvA ardha goLAkAre che, te bAhya bhAge ekI saMkhyAnA galatAnA eTale "jagatI.". ene "jAMgI", "pITha" ke "kaNuM pITha" nIkALAthI suzobhita che, je vaccenA kamaLanA phUlamAMthI paNa kahe che. enI cAre bAjune vividha prakAranA prakaTI cheka nIce sudhI Ave che, jethI ghUmaTa majabUta thAya rUpatharathI alaMkRta karavAmAM Ave che. mULa prAsAdanA che tema ja suMdara dekhAya che. AkAra-chaMda pramANe ja jagatI karavAne zilpazAstromAM Adeza che. enI laMbAI-pahoLAI ne UMcAI vagerenA bhAratIya sthApatyomAM je prakAranAM alaMkRta vitAne mAna-pramANunI bArIkImAM na UtaratAM ApaNe eTaluM kaMDAravAmAM AvatA hatA te pramANamAM vizeSa kalAtmaka jANuM laIe ke mULa prAsAdanI pahoLAInA pramANathI hovAthI kotaravAmAM vadhu samaya letA ane kharcanI dRSTie bamaNuM jagatI zreSTha, cAra gaNI madhyama ane pAMca gaNI meMghA paDe tevA hatA. tethI pAchaLathI guMbajanI sAdI prathA kaniSTha gaNAya che. amalamAM AvI. muslima kALa pachI A prathAne upayoga jagatI e devaprasAdanuM Asana che. prAsAdanA talasvarUpa pramANamAM vizeSa thavA mAMDayo; paraMtu keTalAka lokone A pramANe ja enuM svarUpa jAya che. ethI bhinna chaMdanI taddana sAdI lAgatI ardhagoLAkAra guMbajanI prathA saudarya jagatIne zilpazAstrIe niSedha karyo che. jagatanA mukhya tema ja sthApatyanI dRSTie barAbara na lAgI. tethI zilpI pAMca prakAro che: 1 samacorasa te "vIrabhadrA", 2 laMbacorasa oe potAnI buddhino upayoga karI aMdarathI goLAIvALA te "su-patAkA, 3 goLa 'pUrNa bhadrA', 4 laMbagoLa te gaMbaja karavAnuM cAlu rAkhyuM, jyAre bahArathI sAmaraNa ka aa bhadrikA ane 5 aSTakoNa * jayA" athavA "svastakA" tarasariyala banAvavA lAgyA, jethI sthApatya bahArathI ala kRta ne * vijayA. A pAMca svarUpe uparAMta; sALa kANanI kotaraNIvALuM lAge jyAre aMdarathI baMdha gALa je hoya. paNa jItIne * ajitA' ane batrIsa keNavALI jAtIne pachI aMdarathI je ochA kharce suzobhita karavAne prazna aparAjitA" tarIke oLakhavAmAM Ave che. chellA traNa Avyo tyAre pAlItANAnA prasiddha zilpI-sthapati zrI prakAranI jagatI 12mI sadInA hAyasaLa yugamAM baMdhAelA haragoviMdadAsa somapurAe eka navI prathA zarU karI, haLabiDanA kezava, hAyasalezvara, kedArezvara Adi maMdiramAM jene kiMgsa sarkalanA vAsupUjaya jaina maMdire sau prathama jovA maLe che. zipaliMkArothI e khIcokhIca che. jaina vIkArI. maMdiromAM devaprAsAdathI chathI sAta gaNI moTI jagatI ghUmaTanA AMtarika bhAganA dareka tharamAM mahAvIra svAmInA karavAmAM Ave che. hiMdu maMdiromAM-khAsa karIne puruSatraya dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #836 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainanaciMtAmaNi bA viSNu ane brA. viSaga ane zivamaMdiromAM paNa A pramANa jevA sudhI surekha ne pramANabaddha lAge che. enA maDavaramAM maLe che. zinI bharamAra jovA maLe che, chatAM enI karNa pITha, jagatInI UMcAInA 28 jeTalA vibhAge thAya che. te jagatI ke mahApITha eTalI alaMkRta nathI, jeTalI dakSiNanA A pramANe che : (1) 3 bhAgano "jADaMbe', (2) 2 bhAganI haLabiDa-baLaramAM che. khajurAhonA pArzvanAthanA prasiddha kaNikA', (3) 3 bhAganI padmapatra (kamalapatra) yukta maMdiranI jagatI mAtra kuMbhA-kaLazAthI ja alaMkRta che, te sarapaTTikA" (chajajI ane grAmapaTTI), (4) 2 bhAgano vizvanAtha maMdiranI jagatI bahu alata na hovA chatAM mAna-pramANunA sumeLathI atyaMta namaNuM lAge che. rAjasthAna khuraka" (kharo), (5) 7 bhAgano 'kuMbhaka (kuMbha), (6) 3 bhAgano "kaLaza" (kaLaza), (7) 1 bhAganI ane gujarAtamAM lagabhaga badhe ja jagatanI AgavI ja aMtarapatrikA' (aMtarAla athavA aMdhArI,), (8) 3 bhAganI najAkata jovA maLe che, jyAre mahArASTramAM amaranAthanA * zivamaMdiranI jagatInA kuMbhAne paNa zilpAlaMkArathI "kapatAlI" (kevAla) ane (9) 4 bhAgane "puSpakaMTha" diAzo] Ama 28 bhAga che. - zaNagArelo che. mahArASTramAM e kadAca eka apavAda ja che. paNa A 28 vibhAgo ukIrNa karavAne badale mAtra dakSiNanAM maMdiromAM jagatI-kaNuM pIThano AkAra kaMIka jADuM" ane "kaNikA" [kaNI] karelI tathA upara sAdA bhinna che. paNa emAM taddana virodhAbhAsa ke zailIbheda nathI. eTalAvALI sAmAnya jagatI paNa nAnAM maMdiramAM jovA paraMtu temAM kuMbha-kaLaze Adi aMge jovA maLe che. maLe che. emAM "grAsa paTTI", "kha", "ka " vagere na tamiLanADanA tricirApallInA 10 mI sadInA muvArakevila karatAM sAdA oTalAne "puSpakaMThe" meLavI daIne kharcamAM maMdiramAM kamaLapatra uparathI zarU thaIne kaLazA pachI prANIkarakasara karelI jovA maLe che. mukha upara sIdhA maMDovarano AraMbha karela che. madrAsanuM airAvatezvara maMdira paNa e ja rIte kuMbhA kaLazAthI AvRtta jAMDa", "kaNI" ane "chajajI sahitanI grAsa paTTIne che. Ama, zi9pAMkananI dRSTie beLara-haLebiDanAM maMdire kAmada pITha' kahe che. mAtra "jADeba"ne "kaNI" karelI tathA sthApatyanI dRSTie gujarAta, rAjasthAnane ne madhya hoya te ene "kaNuM pITha" kahe che, jyAre "mahApIThamAM pa3 vibhAgo hoya che. emAM jADaMbe, aMtarapatrikA ane A pradezanAM maMdiranI jagatIe zreSTha kahI zakAya tevI che. chajijakA sAthenI grAnsapaTTI sudhInA 23 bhAga pachI 12 bhAgane "gajathara, 10 bhAgano "azvathara' ane 8 bhAgane narathara kaMDArAye hoya che. adhatharanA badale ghaNI vAra bhAratamAM koI paNa sthApatyazailInA maMdiramAM enuM dvAra jene prasAda hoya e devanA vAhanano thara paNa jovA vidhavidha zilpAMkanathI savizeSa suzobhita jovA maLe che. maLe che. sAmAnya vyavahAramAM ApaNe jene "bArasAkha' kahIe chIe | teramI sadInA koNArkanA prasiddha sUrya maMdiranI te zabda mULa dvArazAkhA" parathI banelo che. A dvArazAkhA ke zAkhanA vividha prakAro paNa ApaNe tyAM vicArAyA. rathAkAra racanAmAM paNa jagatInA keTalAka zAstrokta aMze che-kaMDArAyA che ane ene vividha nAma apAyAM che. deva. kaMDArelAM che. emAM sUryarathanuM paiDuM jenI upara AdhArita maMdiro uparAMta, rAjaprasAdamAM paNa enuM evuM ja mahattva che e gajatharanI upara grAsapaTTI karIne kuMbhe ane kaLaze che. zobhana-kaMDAraNanI dRSTie A dvArazAkhAnA paNa ochAkaMDArIne rUpathara karelA che. jagatInAM AvAM mizra svarUpa vadhatA vibhAgo (zAkhA) pADelA hoya che, ane e orissAnAM bIjA keTalAMka maMdiromAM paNa jovA maLe che; vibhAge pramANe ene judAM judAM nAme oLakhAvI che. kyAM paraMtu madhya pradeza, gujarAta ke rAjasthAnanAM maMdiromAM je kevI zAkha kaMDAravI teno vicAra paNa bhAratIya zi95acUka jovA maLe che evAM pracalita svarUpanI jagatI zAstromAM jovA maLe che. jemake zivamaMdira navazAkhAAsAma ke baMgALa tarapha jovA maLatI nathI. "padminI, anya devAla satazAkhA-"haMsinI." samrATa ke karNATakamAM somanAthapuranAM 12 mI sadInAM kezavAdi ' cakavatIonA rAjaprAsAda paMcazAkhA "naMdinI," mAMDalika maMdiranI pITha zi9pAlaMkArathI khacita jovA maLe che. enA : rAjAonA prAsAda trizAkhA 'subhagIyukta karavAnuM zi95rUpatharonuM jhINavaTabharyuM alaMkaraNa kriyA tema ja bhAvamAM zAstromAM sUcana che. vaLI, yajJazALA tathA yajJayAga karAvataraLa jaNAya che. vaLI, pracalita rUpathara uparAMta emAM nArA lokone AvAsa dvizAkhA tathA brAhmaNa, vaizya ne velabuTTAno thara, hasathara ke vibhinna prakAranI mAnava kriyAo paNa kaMDArAelI che. zi9panI daSTie e samRddha lAge che e zUdranAM gharanAM dvAra eka zAkhAvALAM karavAnuM kahyuM che. nava zAkhAthI paNa adhika zAkhAyukta dvArA karavAnuM paNa zi95kharuM, paNa aMgata rIte mane e thAgaDathIgaDavAnuM jaNAya che. zAstramAM mAnya che, paraMtu eTalAM zi95samRddha dvAra javale sthApatyanI daSTie madhyapradezanAM maMdiro taLathI kaLaza ja ane prAcIna maMdiromAM ja (ane trizAkhAyukta dvArA dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #837 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 783 cAInA re jovA maLe che. savizeSa) jevA maLe che. Abu ne kuMbhAriyAjInAM samadala vaLI, AgaLa jaNAvyuM che ke paMcazAkhAmAM dvAramAnanA che rUpastaMbhayukta suMdara trizAkhA dvAra vikhyAta che. zerIonA bhAga karavA. emAM pahelI patrazAkhA, bIjI gaMdharvazAkhA, pArzvanAtha prAsAda-maMDapanuM paMcazAkhA dvAra, rANakapuranA vacce be bhAganA rUpastaMbha, cAthI khavazAkhA ne pAMcamI pArzvanAtha temaja sUryanArAyaNanA aSTabhadrI prAsAdanAM saMta- siMhazAkhA kaMDArI vacce caMpAchaDIo kaMDAravI. zAkhA dvAra tathA amadAvAdanA haThIsiMhanA maMdiranuM sapta - satazAkhA dvAramAM dvAramAnanA ATha sarakhA bhAga karI zAkhA dvArA zi95-kalAkauzalanAM uttama udAharaNe - temAM prathama patrazAkhA, bIjI gaMdharvazAkhA, trIjI rUpazAkhA che. devagaDhanAM jainamaMdirAnI keTalAka karatA* pachI be bhAganA rUpastaMbha, tyArabAda pAMcamI rUpazAkhA, tema ja garbhagRhanAM dvAranI kalApUrNa zilpAkRtio atyaMta chaThThI khavazAkhA ne sAtamI siMhazAkhA karavI. atyaMta prazaMsanIya che. "sahastrakUTa cetyAlayanAM pUrva-pazcimI dvAra tathA paMcAyatana zailInA sAMdhAra prAsAdanA garbhagRhanuM nava zAkhA dvAramAM anukrame patrazAkhA, gaMdharvazAkhA. lakSamI, nava graha, saLa svano, vidyAdhara, sarasvatI tathA rUpastabhazAkhA, khacvazAkhA, pharI gaMdharvazAkhA, rUpastaMbhavividha tIrthakaronI pratimAyukta dvAra paNa sukhyAta che. zAkhA, rUpazAkhA, khalvazAkhA ne chelle navamI siMhazAkhA dviAranI zAkhAomAM tribhaMgayuta gaMgA-yamunA, keTalIka karI te pachI ba bhAgamAM capAchaDIe sAthenA rUparataMbha paurANika kathAnA prasaMgo, premAliMgita yugma svarUpe vagere ema kula 11 bhAga hoya che. kaMDArAya che. devagaDhamAM dvAranI bAjumAM gaMgA-yamunAnI uttaraMgamAM maMdiranA mukhya deva athavA gaNeza yA vAtamAo kaMDArelI che. bIjI ghaNI jagyAe AvuM zi95 zAkhAomAM kaMDArelA devaparivAro paMktibaddha kaMDArelA jovA maLe che. gujarAtamAM pravezadvAranI upara nava graha, hoya che. mAtRkAo vagere kaMDAravAno rivAja che. Do. harilAla gaudAnIe eka sthaLe prasUtinAM tabakkAvAra zipa hovAnuM , | dazAvatAra svarUpa, nava graho, mAtRkAo, tIrthakaro, vidyA devIo vagere paNa dvArazAkhAmAM jovA maLe che. madhyapaNa noMdhyuM che. te pradezanAM prAcIna maMdiromAM gaMgA-jamunA svarUpe vizeSa zilparatnAkara'mAM dvAramAM "zAkhAnI UMcAInA DuM bhAge dvArapAla, vAmazAkhAmAM yamunA, dakSiNe gaMgA yA baMne zAkhAnI DAbI jamaNI bAju emanuM yugala kaMDAravAnuM vAta , maMdiranA garbhagRhamAM virAjamAna mukhya deva pratimAne sUcavyuM che. vaLI, vAma zAkhAmAM naMdi nAmaka gaNunI ne vividha zAkhAyukta dvArA vizeSa AkarSaka banAve che. uMbara, dakSiNa ( jamaNI) zAkhAmAM mahAkAlanI pratimA tathA staMbha ne uttaraMganA zi95AlaMkArathI khacita dvArA maMdira aMtima zAkhAmAM dakSa prajApati athavA hAthamAM nidhibha ke prAsAdanuM eka mukhya zobhana aMga che. kAvyanA chaMdanI sAthenA devatAo karavAnuM kahyuM che. jena maMdiromAM vizeSataH jema enuM alaMkaraNa ekabIjAmAM otaprota thaI e dvArane tIrthakaronI pratimAo, nAnI devakulikAo temaja bhaumitika tathA enA vaDe maMdirane AgavuM gaurava ape che. AkAro karavAnI prathA che. maMDAvara Ama, nAnAvidha zipAlaMkArathI zobhatAM dvAra maMdiranA bhAratIya maMdiranI jagatInI upara devaprAsAdanI je ke emAMnA garbhagRhanA pravezadvAre kaMDArAya che. dvAranAM traNa mukhya racanA hoya che temAM garbhagRhanI bAhya bhittInI mukhya aMga che. (1) uMbara, emAM DAbI jamaNI bAjue : racanA te "maMDovara" (maMDero). zikharanA mULa sudhInI be 'grAmamukha' ane vacce ardhagoLAkAra 'mANu" hAya enI UMcAInAM vidhavidha pramANu maMdira sthApatyanA graMthomAM che. uMbaranI baMne bAjuthI (2) be staMbha hoya che jenI varNavelAM che, paNa ahIM enI vigata jarUrI nathI. chatAM kuMbhI ane uMbaranA mANanI UMcAI sarakhI hoya che. maMDovaranI UMcAImAM je vividha stara pADI temAM bhinnabhinna stamAM kuMbhInI upara dvArapAlo ane tenA pachI deva- ; zobhana kaMDArAya che te staro ApaNe joIe. mukhyatve kulikAo kaMDArelI hoya che. dvAranA mathALe bAjunA baMne evA tera stara hoya che. je khuraka (kharo), kuMbhaka (kuM stane joDatA ADA pATane (3) "uttaraMga" kahe che. ), laza (kalaze), aMtarAla, kapotAlI (kevAla), paMcikA dvAranA A badhA bhAga zilpAlaMkArathI khacita banAvAya che. (mAcI), jaMghA (jAMdhI), ugama (doDhiyo), bharaNI, * zi85 ranAkara"mAM kahyuM che ke trizAkhA dvAranI dvAra- zirAvaThThI, mAlA kapAtAlI (pu5kaMTha), aMtarAla ne chAdya zAkhanA cAra bhAga karI enA vacalA be bhAgamAM 'rUpa (chAnuM)nA nAme oLakhAya che. kavacit maMDovaramAM be ke staMbha ne tenI bAjumAM ekeka bhAganI-pahoLI ' patrazAkhA' traNa idhI paNuM karAya che, te kharca bacAvavA A tera stara ne khavazAkhA" karavI. A zAkhA ane rUpa staMbhanI (ra )mAMthI amuka bAda paNa karAelA jovA maLe che. A varace ane bAjue zeAbhA mATe " caMpAchaDIe kaMDAravI. rIte zirAvaThThI, doDhiyA, mAcI ane kavacita jadhA vinAnA e), bharaNI, manuM nA nAme cAla (kaththaka), Jain Education Intemational Page #838 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 784 jenaratnaciMtAmaNi maMDovare jovA maLe che. chatAM devaprasAdamAM maMDovara e enAM vividha kSetranA mahApuruSonI pratimAo kaMDArI che. bhAratamAM zobhana ane gaurava vadhAranAruM mukhya aMga hoI enA para A prakAranuM e eka ja maMdira che. kALAnusArane A zakya eTaluM suMdara kaMDAraNa thaeluM jovA maLe che. prAcIna pheraphAra e eka navInatA kharI, paNa maMdiranAM gaurava ne bhAratIya maMdiromAM khajurAho, Aba, rANakapura, kuMbhAriyA, mahattvanI dRSTie te je devatAnI pratimA enA garbhagRhamAM moDherA, dvArakA ane dakSiNa bhAratanAM haLebiDa, belura vagere sthApita hoya enI ja pratibhA ane gaurava prakaTa karatuM sthaLAnAM prAcIna maMdironA maMDovaranuM kalAkhacita kaMDAraNa zi95zobhana e maMdiranA maMDovaranI jaMdhAmAM kaMDArAya e vikhyAta che. vadhu yogya lAge che. maMDovaranI racanAmAM enI samagra UMcAInA 27, 27, jaMdhAnA stara pachI uddagama (deDhiyA)nA tharamAM grAsa108, 129, 144 ke 169 jeTalA bhAga karI temAM upara mukho, kapirUpa ne bhaumitika zobhana AkAre jovA maLe che. kahyA te tharanuM pramANabaddha kaMDAraNa kareluM hoya che. dvArakA, te pachInA uparanA bAkInA staro mukhyatve kevaLa zobhanaAbu ne (navA) somanAthanA maMdiromAM 198 bhAganA zi95thI ja alaMkRta karelA hoya che. jenI sUma vigatamAM be aMdhAvALA meru maMDAvaranI racanA che, to khajurAhonA ApaNe nahi UtarIe. kaurya mahAdevanA maMdirano maMDovara 'aparAjita mAM varNana kaMbhAriyAmAM neminAtha jainamaMdirano maMDovara enI velA traNa aMdhAnA 249 bhAganA 'mahA-maMDovara' prakArano rasa anekavidha khAMcayukta racanAne kAraNe, AbunA caturmukha A che. A ja rIte jayapura najIka AmeranA jagat ziromaNi 7 prAsAdane maMDovara enA kuMbhaka-kalaza thara paranI kalAtmakatA maMdirano maMDovara paNa traNa jaMghAyukta che. - tathA jaMghAnI zi85pratimAone lIdhe to rANakapuranA pITha ke jagatInI upara maMDAvarano sauthI nIceno prathama jinamaMdirano maMDovara tenA para kaMDArelI nRtyAMganAo ne thara khuraka sAmAnyataH nAnAvidha bhaumitika AkArothI vAjiMtravAdionA suMdara zilyAMkanane kAraNe khAsa ullekhanIya suzobhita karelA hoya che. rAjasthAnamAM khurakanI upara che. bhuvanezvaranA rAjArANI maMdiranA maMDovara paranI nRtyAMganAbIje kuMbhaka (ke kuMbhA)no thara vizeSa alaMkata jovA maLe enuM kaMDAraNa sukhyAta che. khajurAhonA maMDovara te tenA che. emAM parikarayukta nAnInAnI gavAkSikAo karI temAM paranAM mithuna ane maithunanAM zipathI jagavikhyAta thaI gayA Asanastha devadevIonAM vidhAvadha svarUpe kaMDArelAM hoya che. che. gujarAtamAM meDherAnA bhagna sUryamaMdira, rUdramALa ane kuMbhakanI upara kaLazAnA tharane badhA patrapupamaya zi95- somanAthanA (prAcIna ) maMdironA maMDovaranI rathApatyakIya zobhanathI alaMkRta karelo hoya che. racanA tenA paranI zi95samRddhithI khyAta rahI che. jo ke kuM maka ane kalaza staranA lAghavayukta kaMDAraNa pachI kamanasIbe AmAMnA prathama be sthAnanAM maMdira hajI ye maMcikA stara sudhI zebhana zi95 karyA bAda aMdhAmAM nAnA bhagnAvasthAmAM ja paDayAM che, jyAre somanAthanA maMdiranI vidha zi9pAkRtionuM kaMDAraNa jovA maLe che, jemAM aSTa te hastI ja miTAvI devAI che. somanAthanA navA maMdiranI dipAlI, nareza (nRtyarata rudra ), aMdhakAsura ane caMDa sthApatyaracanA ghaNI suMdara che, paNa enA maMDovaramAM ghaNI daityane nAza karatI dRSTAyukta devI, sUtrade, dizAdhIze ne zi95AkRtionuM kaMDAraNa hajI khUTe che. dayAnastha tapasvIo vagerenAM zilpa hoya che. maMDovaramAM A thara meTo ne mukhya hoI temAM ilakAvalaNa (taraNa) yukta gavAkSe karI emAM brahmA, viSNu, rudranI pratimAo paNa bhAratIya maMdiramAM zikharanuM sthAna bahu mahattvanuM che. kaMDArelI hoya che. A jaMghAnA nAgarI, lATI, virATI ane dhArmika temaja AdhyAtmika dRSTie zikhara e UrdhvagamananuM drAviDI evA cAra prakAro che. madhya bhAratamAM nAgarI, guja sUcaka cihna che. AkAza prati aMgulinirdeza karatuM zikhara rAta tarapha lATI ane dakSiNa dezamAM drAviDI jadhA jovA potAnI UMcAI dvArA manuSyane sadA ugra daSTi rAkhavAnuM maLe che, jyAre virATa e sarvasAmAnya prakAranI jaMghA che. sUcave che. A zikhara eTale gabha gRhanA bAhya bhAttio nRtyAMganAo, vAjiMtravAdinIo ane devAMganAo paNa A temaja maMDovaranI uparanA UdhvabhAga. jema maMDapanI upara staramAM hoya che. je sthApita devanuM maMdira hoya e mukhya dhummaTa hoya che, tema maMDovaranI upara zikhara racavAmAM devanAM vividha svarUpo paNa keTalAMka maMdiranI jaMghAmAM Ave che. bhUtaLa uparanA garbhagRhanI upara jema zikhara jovA maLe che. khajurAhAnA maMdiramamahanA maMDovaranI kaMDAravAmAM Ave che, tema upale mALe zikharamAM paNa eka jadhAmAM AliMganabaddha mithuna-zipa tathA vividha prakAre uparI garbhagRha mUkavAmAM Ave che. khAsa karIne jainamaMdiromAM ratikrIDAmAM rata mAnavasvarUpA kaMDArelA che. A prakAranI AvI rIte upalA zikharamAM garbhagRha jovA maLe che. zipa ka DAraNa anyatra paNa thoDA pramANamAM jovA maLe che. zikhararacanAmAM bahudhA sthAnika temaja vajanamAM haLavo pilANInA sarasvatI maMdiranI jaMdhAmAM bhAratIya saMto ne paththara vaparAya che. pazcima bhAratanAM jeTalAM nAgarAdi zailInAM somanAthanA paranI ziba thAna tAraNa) temaja A nAza karI vagema chalakAvI pratimAne ane zaka cilai dvArA mA garbhaga zikhara Jain Education Intemational Page #839 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahamaMda 785 lA atyaMta DhIcakuM, sthULa jaNAya A porabaMdara- che, jyAre gaNezaparI zakhara karavAmAM AvyAM che maMdire che temAM gujarAta-saurASTranA paththaro ja vaparAyA che. alaMkRtio kaMDArAI. nAgara zikharazailInI alaMkRtio A paththara eTale dhrAMgadhrAno, hiMmatanagarano ane porabaMdarane zipIonI taLapadI bhASAmAM "kaMDala khAdavA" ema kahe paththara, zikhara mATe vizeSataH porabaMdarane paththara vaparAya che. tAraMgA, nAgadA, rakTa, zahADa Adi maMdiranA zikhara che, kAraNa A paththara vajanamAM halakA hovA uparAMta, jyAre phaDacala (alaMkRti)thI atyaMta sahe che, jyAre navA samakhANamAMthI kADhavAmAM Ave che tyAre te khUba narama hoya che. nAthanuM zikhara kRDacala vinAnuM che. te jotAM darzakone samajAze AthI maMdiranI UMcAI upara zikharamAM phaDacala ( DijhAIna) ke zikhara-sthApatyamAM bArIka zipanI alaMkRti (kaMDacala) kaMDAravA mATe te vadhu anukULa che. divase jatAM A paththara umerAya to te atyaMta zobhAyamAna bane che. varasAda-pANI ne taDakAnI asarathI kaDaka thato jAya che ane aMte e vAta samAna sakhata thaI jaI varasAda, vIjaLI ane Adhunika yugamAM atyAre maMdiramAM je nAgara zikharo dharatIkaMpane paNa sAmano karI zake eTale khamatIdhara banI thAya che temAM kANuM jANe kema prAcIna maMdiromAM jaLavAtuM rahe che. vaLI, vajanamAM paNa halakA hovAne kAraNe maMdiranAM evuM pramANabhAna jaLavAI zakatuM nathI. pariNAme zikhara zikhara zakaya hoya te A paththaramAMthI ja banAvavAmAM Ave beDoLa lAge che. dA. ta. somanAthanuM zikhara beThI daDInuM, che, jethI tenI nIceno bhAga vajanane kAraNe dabAI na jAya. nIcethI pahoLuM ane uparathI atyaMta DhIcaka, sthULa jaNAya gujarAta bahAra paNa keTalAMka maMdiromAM A porabaMdara- che, jyAre gaNezapurInuM zikhara atyaMta lAMbuM. pariNAme jANe patharanAM zikhara karavAmAM AvyAM che. dA. ta. zahADanuM biralA kharalamAM battI U hoya evuM lAge che. mahesANAnuM maMdira, cAphaLanuM rAma maMdira, gaNeza purInuM nityAnaMda samAdhi maMdira eno kANanI dRSTie atyaMta cArasa jaNAya che. upara maMdira, saMgamaneranuM pArzvanAtha jainamaMdira ItyAdi jevA jatAM A keNa dhIme dhIme jeTalA pramANamAM namavA joIe gujarAta bahAranAM udAharaNa che. eTalA namelA jaNAtA nathI. pariNAme te cerasa TAvara jevuM 'hiMda maMdiramAM zikhara kaMDAravAnI prathA lagabhaga lAge che. kahevAnI matalaba e ke hajI sthapatio zikhara paMcamI sadImAM zarU thaI. e pahelAM maMdiranI chate sapATa ne kayAMka temanAthI mApamAM kazIka bhUlara ho jAya che. pariNAme ga bAbata prAcIna kALanI pramANabaddhatA jALavI zakatA nathI. kyAMka DhAMkaNayukta rahetI. A sapATa chatanAM maMdiromAM eraNanuM zikharanA AkAra cogya rIte nAgara lIno upasato nathI. mahAvirA maMdira sauthI prAcIna gaNAvI zakAya. jyAre zikhara choDatI vakhate (arthAt, zikharano kula sAIjha devagaDhanuM dazAvatAra-maMdira gupta kAlanuM prAraMbhika zikharavALu karmo banAvatI vakhate ) AkAra saMbaMdhI khyAla rAkhavA maMdira che. gupta kALa pachI bhAratamAM maMdironAM DhAMkaNa paratve joIe. athavA prathama plAsTaranuM meDela banAvyA bAda ja eka navI ja zikharazailI prasthApita thaI ane samagra bhAratamAM zikharanAM mApa levAM joIe jethI bhUla thavAno saMbhava na rahe. kaMIka viziSTa ane vibhinna svarUpe vikAsa pAmI. bhAratIya vAstuvidyAnAM graMthamAM A zikharazailInA nAgara, vesara ane AkAra paranI beDoLatA ane pramANabhAna bAda karatAM draviDa ema traNuM mukhya bheda batAvAyA che. Ama to bhAratIya alaMkaraNadRSTie A zikhare prAcInakALathI jarA ye prAsAdanI 14 zailIo vividha zi95graMthomAM varNavavAmAM UtaratAM nathI eTaluM noMdhavuM joIe. khajUrAho maMdironAM AvI che. paraMtu vAstavamAM te maMdira racanAnI ja prAdezika lagabhaga badhAM ja zikharo suMdara che. mArA mate madhya pradeza, che. lIo che. tene mAtra zikharanI ja vivadha rIlIe na gujarAta ane rAjasthAnanAM prAcIna maMdiranA zikharo pramANagaNI zakAya. A cauda patie eTale nAgara, drAvaDa, lona, baddhatA ane alaMkRtinI dRSTie samagra bhAratamAM zreSTha che; bhaji, vimAna, mizraka, varATa, sAMdhAra, vimAna-nAgara, jyAre dakSiNanA zikhare sthApatyakIya vizALatA, UMcAI vimAna-pu paka, valabhI, siMhAlAkana, dAruja ane napuMsaka ane bhavyatA dharAve che. A nAnakaDA lekhamAM vistA-nA ( sAkAra che. ApaNe joIe chIe ke uttara bhAratanA pazcima bhaye e sarvenI AgavI vizeSatA samajAvavI zakaya nathI. vibhAge nagAra zailInAM zikharo jovA maLe che jyAre dakSiNamAM eTale emanA mAtra ullekhathI ja saMtoSa laIe. draviDa jAtanAM zikhare che. bhAratanA dareka prAMtamAM vibhinna zikhara-zailIo jovA maLe che. zikharane sajAvavAnI prathA gupta kALathI joradAra rIte ? 31: zarU thaI. jema ghummaTane aMdarathI kalAtmakatA bakSavAmAM AvI, ; C evI ja rIte zikharanA bAhya bhAge UMcAI upara jhINI para 1. maMdiranI bAMdhaNI (paricaya pustikA : 389, pRSTha 23.) 3, maMdira zikharo kA zi95vikAsa-navabhArata TAImsa, tA. 22-12-76. le. zazi aruNa. nAma : --, .. ... .. . ! Jain Education Intemational Page #840 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina kalAno vyApa -nAnAlAla vesA I III che [lT., vi na T Sche. hie -- T mint T W . pratyeka bhAratIya nAgarika gaurava laI zake, eTale che. bhAratIya saMskRtine kaI eka vicAradhArAe ATalo virATa kalAbhava jenoe nirmANa karyo che. amUlya phALo nahIM Aye hoya. Ama to bhAratamAM zi9pa, sthApatya ke kalAmAM eka ja mAtra samRddhithI kalA vikasatI nathI. kalAnI utkaTatAno sarovara che. ane e sarovaramAMthI aneka jharaNuM nIkaLe che. khyAla hAya, dezanA kalA aMgenA paribaLAnI jANakArI bhAratIya kalAkArone vizALa varga hatA. ane game te hoya, TUMkamAM kalAkAra ane kalAnI sUjha hoya, evA samAja saMpradAyane kAma karAvavuM hoya, paNa bhAratIya saMskRtine anu- ja kalAne poSI zake ane jALavI zake, kalAne poSatI 35 evI kalA nirmANa teo karatA ! eTale keI dharmanI vakhate kalAnA maMgalakArI hetuo aMge paNa niSThA ane AgavI kalA nathI. 2ja Ata samaye dharmanA amuka siddhAMte zraddhA joIe, AvI niSThA, zraddhA ane kalAsUjha na hoya, hoya te amuka rIte bhAra apAya, eTalo ja pharaka. te mAtra saMpattithI Aje thaI rahyuM che te thAya, prAcIna kALamAM rAjAo ke samrATanA jambara sAdhana chatAM temanA nAme dezamAM bahu ocho phALo che, jyAre ApaNu purANe, sAhitya, tattvajJAna vagere e Apela phALa khUba che. strIo paNa kalAne prere che, ane uttare che. e samayamAM emanI zakti ane preraNAe khUba bhAga bhajavyo haze, cheka vastupALanA samayamAM paNa ApaNe eka zrImaMta kahevAya evI mahilAne uttama zilpakAronI saMbhALa rAkhatI, ane dukara parvatavAsa svIkAratI joI e chIe. kalAkAro pratyenI enI kadaradAnIe ja uttama sarjanamAM thoDo bhAga bhajavyo che. e samAjanA eka prakAranA saMskAra che, nahIM to e paNa zopIMga karI zakI hota, ane nagaromAM prazaMsakonA darabAra bharI zakI hota. Ama bhAratanA hajAro varSa para patharAyelA samayamAM nAgarikoe potAne maLatuM, temAMthI moTo hisse kalA pAchaLa kharyo che ane e kharca tathA kharI bAbata te kalAnA piSaNanI che, kalAnI jALa- tyAganI preraNA samAjane dharma, saMskAra Ape che. ApaNe vaNInI che ane A bAbatomAM tenoe bhAre prazaMsAyukta mUlyA viSe vicArIe, tyAre rikSaNamAM zuM khUTe che. rame kArya karyuM che. samajavA ApaNuM prAcIna kALanA samAjanuM udAharA khUba khapa lAge tema che. jaina zAstromAM jJAna ane tapazcaryA para bhAra mukAyo che, jenI tamAma mUtio tapa karatA ke AsanarU 5. e samayamAM vAhanavyavahAranA sAdhano durlabha hatA. pijhamAM hoya che, A kAraNe bhAratIya samAjamAM evI chApa TekanolojInI achata hatI chatAM jevI amara cIjo sarjAI prasarelI che ke jenI zuSka che, khuda jenone paNa A ghaNA che; alA ajinA_sAdhanasaMpana mAnavasamAjamAM nathI mahAna pUrvajonI rasikatA ane kalA premane pUro khyAla sajI zakAtA. e kaThinatA vize vicArIe, to ja prAcIna nathI. je hoya te paNa hajAra varSanA sAtatya sAthe kalA, vaibhavanuM mahattva ane UMDANa samajAze. vyApaka ane virATa jaina kalA vaibhavane joIe teTalI na dharmanI kalAkRtiono itihAsa cha hajAra varSa prasiddhi maLI nathI. jano che. sAMyogika purAvA na prAcInatAne motihAsika jenee kalAno puraskAra karavA chellAM be hajAra varSomAM kALamAM laI jAya che. bhagIratha prayAsa karyo che. e mATe anargaLa saMpatti khacI siMdhu saMskRtinA avaze lothala. harappA, mAro = ' ": SS SER .. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #841 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 787 cANasa che E karo uparAMta cheka aphaghAnisthAnathI mahArASTra sudhInA vistAramAM akSara pahelI vAra haLamAM baLada joDAyA tenI citralipine maLI Ave che, mAMjoDeronA sIla para jaina tIrthakaranI jANe saMketa hoya tevuM lAge che. seviyeta tajajJa paNa kahe mUrtinuM rekhAMkana hovAnuM ghaNuM vidvAne mAne che. eka che ke samagra yuropamAM svIkArAyelo pahelo akSara AkhalAne sIlamAM dhyAnastha mudrAvALA tapasvI uparAMta bhaktone samUha ziMgaDAMnA AkArane maLato Ave che. "vogAse gaMgAmAM dekhAya che. e thaDA samayamAM siMdhu saMskRtinI lipi rAhula sAMkRtyAyana paNa hajAro varSa pahelAMnA jaMgala ane ukelAze, eTale A bAbata para prakAza paDaze. khetInA saMgharSanI kathA Alekhe che. jamIna kheDIne dharatI para atyAcAra nahIM gujAre, bhAratanA jaMgala pUjaka vaDavAee cetavaNI ApI hatI. ADakatarI rIte tyAranA vicArakone navI sabhyatA nirmANa karavAnA bhayeno khyAla hato. eTale te teo uttarottara loko vAmaNu thaze, ochA AyuSyavALA thaze, evuM bhAkhI gayA. jaina ArAenA lokajIvananI vAtamAM A paDa dekhAya che. jaina vicAradhArA, AvA prAcIna kALathI, vicArakothI vibhUSita hatI, ane RSabhadevanA purANamAM A badhI bhUmikAnI chApa jaNAya che. meM ejoDero saMskRti zAMta, vepArapradhAna ane kalAbhirucivALI hatI, eTale e chApa pachInI jana vicAradhArA upara paNa paDI hoI zake. siMdhu saMskRtimAM bALako mATenA ramakaDAM esTaka che-saundarya mAMgalyanA pratIkarUpa che. eno artha e ke bALakonA sumeriyAnI rAjadhAnI uramAMthI maLI AvelA bhIMtI mAnasika ghaDataranI sUjha e samAjamAM hatI. evA bALako citra, lakhANa na jANIe, te jaina ka9pasUtranA citra jevA hisAberI ane yuddhathI dUra rahe, e svAbhAvika che. dekhAya che. eTale ke jaina sAdhueAnA paheraveza, e ja gerune lothalana vahANavaTa siMdhu praja, sumara prajA ane pachInA ghero raMga, e ja paddhatti. sumAyAnI saMskRti paNa che ebIlena, ijIpta, IrAnanI prajA sAthe saMparka jALavatA. hajAra varSa jUnI che, ane tyAre ja mAnavajAte lakhavAnuM hatI. navA vicAro cArekorathI levAnI ane kalA tathA zarU karyuM. e saMskRti ane siMdhu saMskRti vacce puSkaLa tattvajJAna ane tapano sumeLa rAkhavAnA jaina valaNe tyAre vyavahAra hatA. ghaDAyAM hoya, e zakaya che. nonA pahelA tIrthakara RSabhadevanA samayamAM akSaro bhAratIya itihAsanuM saMzodhana cAlu che, paNa IsvIsana lakhavAnI zarUAta thaI e ulekha maLI Ave che. pUrve trIjI sadI pahelAMnA ane siMdhu saMskRti pachInA RSabhadeva caritamAM prAgaitihAsika kALanI mAnava sabhyatAnA avazeSo prApta nathI. e ja pramANe jena kalA aMgenA ghaNA lakSaNo maLI Ave che. RSabhadevanA samayamAM lAke nirdezo maLatA nathI. caMdragupta maurye jaina dharma svIkAryo vakSe para ja AdhAra rAkhatA. temanI badhI jarUriyAta hato. durbhAgye saMpratinA kALa sudhInuM khAsa kaMI maLyuM dakSe 5rathI maLatI. evA bharyA bharyA jaMgala hatA. lagnanI kathA hajI nirmANa thaI nahotI. bhAIbahenanA lagna thatA. IjIptanI saMskRti pAca hajAra varSa jUnI che. tenA samrATa phorAe paNa bahena sAthe lagna karatA. Ama RSabha devanA lakhANo para eka hajAra varSa pahelAMnI mAnava sabhyatAenI chApa spaSTa dekhAya che. khetInI zarUAta thaI. jaMgala para nabhavAnuM muzkela banyuM, vagere ulekha RSabha caritamAM che. e kALanI prajAoe-khAsa karIne pazcima dakSiNa eziyAnI mAnava sabhyatAe AkhalAne eka TaTema-pratIka tarIke svIkAryo hoya ema lAge che. liMgapUjAnuM pageruM paNa prAgaitihAsika che ane rUdra-laMga-zivanuM vAhana Akhale che. IrAna, sumeriyA vagere vistAramAM Akhalo agatyanuM sthAna pAmyA hatA. ApaNu lipi (devanAgarI)ne pahelo Page #842 -------------------------------------------------------------------------- ________________ naciMtAmaNi 788 eka zilpa dhyAna kheMce evuM che. enI sAlamaMjarikA asarAo Ajeya ApaNA rASTrIya myujhiyamanuM ghara che. mathurAnA jana avazeSomAM amu davAyA para te e kALanI zreSTha bhAratIya kalA kahI zakAya. e pramANamAM kamaLanA phUlo, velo, hAthIo, saMgIta maMDaLIe., nArtikAo, phaLathI lacelA vRkSe vagere kalAno vyApa batAve che. dharma vyakta karavA mATe ucca kalA joIe, e vicAra e kALe AkhA samAjamAM pravRtta hatA, kAraNa ke A padhAM nirmANa rAjyAzrayathI nahotA thayA ke kaI samrATa nathI karAvyA. zraddhALuo ane bhAvukee aMgata dAnanI paraMparA anusAra A nirmANa karAvyuM che ane te kaI eka samayanuM nathI. sadIone AvarI letI A sarjana kalA che. mathurAnI Tona siMhAkRtio kuzAnakALanA bahadabhAratIya saMbadhonI gavAhI Ape che. IsvIsana pUrvenA sAtamA sikAmAM radI sATa nathI. vaizAlI najIka derAsaranI mAMDaNI maLI che, paNa te sAthenI vijJAnika rIte dharma carcAno ullekha ja na zAstromAM aMge bahu ajavALuM nathI patharAyuM. che. IsvIsana pUrvenA bIjA saikAmAM te kalAnI abhivyakita paraMtu ArirasAmAM khaMDagiri tathA udayagirinI guhAo paNa pazcima eziyAnA kalAkAro sAthe saMyadha darzAve che. jaina kalAnI tathA sthApatya mAMDaNInI jhAMkhI karAve che. gebIna raNa, kALA samudra, nIla nahI, (jenuM nAmakaraNuM samrATa khAravelano vikhyAta na zilAlekha A guhAmAM saMskata che. teno raMga bhUrAza paDato hovAthI pAzcAtyA kotarAya che. Aje paNa e guhAenI kaLAnI, rIlIpha tenuM nIla kahetA. emane khyAla nahIM ke nIla-nAIlamAM zi, deva devInI kotaraNIo, relIMga, kathAvArtAo bhUrApaNuM AvI jAya che), yukreTIsa, TAyagrIsa, sukRta TApu, ApaNane bhAvavibhora kare che. tenAM cazvarI vagere zAsana samrATa sAyarasane vistAra vageremAM bhAraxI. A saMmatinI devIonAM zipa spaSTa, suMdara ane surekha che; te jJAna- chApa hatI. sikaMdara paNa potAnI sAthe sAdhuo navo, sabhAnuM Ayojana tathA AsapAsanuM vAtAvaraNa tattvajJAnI vidvAnIo, kalAkAro le gaye hato. takSazilA (pazAvara saundaryapriyatA vyakta kare che. rAvalapIDI najIka ) yunivarsiTImAM aneka videzI vidyArthIo IsvIsana pUrvenA baso varasa pahelAMnA anya avaze AvatA ane bhAratIya saMskAro, AcAra, vicAro potAne paNa maLyAM che. deza laI jatA. khUda Isu aMge keTalAka vidvAne mAne che ke bAra mathurA jaina saMskRtinuM moTuM prAcIna kendra hatuM. varSanI tenI rajhaLapATa bhAratIya hatI, ane tenI saMghavyavasthA, tyAM kaMkAlI TibA parathI aneka avazeSA prApta thayAM che. ahiMsAnA tathA bodha dayAnA vicAra tathA hiMdu pUjA vagerenI emAM maLI AvelA jaina zi9. bhaumitika AkRtio, tenI para khUba chApa paDelI. tattvajJAnIo haMmezAM kalAkAro kayAnapaTA. tIrthakaranI bhAvavAhI mUrtio, samavasaraNanI para prabhAva pAthare che. tethI kalAkAro uraca ..dazene yakta kotaraNI, vastikanI avanavI DijhAIna, yakSI, dvArapAla, kamAna, staMbha, toraNa, citrakathA vagere aneka namUnAo e yuganA lokonI kalA abhiruci, kakSAnAM UMcA mUlyo tathA AsapAsanA saundaryane ziH pa, sthApatya ane pratIkomAM rajU karavAnI bhAvanA nihALIne mugdha thaI javAya che. ApaNu dezamAM AvA avaze vipula-pramANamAM maLe che, tethI ApaNane badhuM sahaja lAge che. paraMtu keTalAka meTA dezamAM seMkaDo varasamAM bhAgye ja bhAratIya kalAthI vadhu utkaTa vadhu suMdara nirmANa thaI zakahyuM che. eno kyAsa kADhIe to ja ApaNane virATa. vipula jIvanalakSI sarjanakalAno aMdAja Ave. IsvIsana pUrvenA mathurAnA avazeSomAM hAthI ane manasyanuM ( A O) Jain Education Intemational Page #843 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 989 mAtra rekhAMkane nahIM paNa saMskRtine tenA rasa AMkha lAla ane AjanI ! . ''. karavA mathe ja e mATe mAtra rekhAMkane nahIM, paNa pratIka che, doDheka hajAra varasa pahelAMnA A anupama sarjanA samaya paNa nirmANa kare. e samayanA kAvya sAhityane paNa saMskRtine egha Ape che. tAmilanADunI sitAvArUlanI kalAkAroe vAcA ApI che, ane e ApaNe tyAranI kalA mehaka che. tenA raMge AMkha ThAre evAM suMdara che. tenA verAyelI asaMkhya kalAkRtio parathI kahI zakIe chIe. aMkananI rekhA vegIlI che, jemanaMtI che. ane AjanI paribhASAmAM ekSapresiva che. citromAM samatulA che. kalAnI goThavaNInA suvarNa niyame jANe ke kalAkAro jANatA hoya, evI suMdara citra mAMDaNI che. sitAvArUlanA lIlAraMgI sarovaro, sapheda hase, havAmAM UDatI apsarAo, kamaLanA jhuMDe, AbhUSaNe vageremAM kaI mahAna kalAkArone hAza dekhAya che. e doDha hajAra varSonA vahANAM vItyAM chatAM tejasvItA ghaTI nathI. AMkha ane cittane prasannatA ApavAnI zakita paNa evI ja akSata rahI che. kalAnA vartulo ane vaLAMko taddana Adhunika lAge che. - vatteoche aMze IlorAnA citro paNa eTalA ja utkRSTa che. IrAnA raMge vadhu jhAMkhAM thayA che, tathA AjubAjunA adabhuta sthApatya ane kotarakAmane kAraNe citrono uThAva ocho lAge che paNa tenI pIMchI eTalI ja tAkAtavALI che, avakAzamAM ghUmatI tenI devAMganAonA DekanI mALA ke paganA nupUrane raNakAra saMbhaLAya evI jIvaMtatA IlorAmAM che. mudabadaDI karNATakA)nA tADapatra paranA citre vikhyAta che, paNa tADapatro ke pothIonA citronI bAbatamAM gujarAte raMga rAkhyo che. pazcima bhAratanI citrakalA gujarAtanA tenAe jIvatI rAkhI che. pAMcaso pAMca varasa sudhI kadAca sAva ekale hAthe jaina paraMparAe jALavelI mInIecara peInTIganI taja jana kalA ke ka9pasUtranI kalA tarIke oLakhe che. najarAmAMthI gAMdhAra chApanI jaina kalAnA avazeSo kalAne gujarAtamAM citrovALI hajAro piAthIo che, huM jArI paNa maLI AvyA che. tADapatro che. emAM gherA lAla, lIlAM, pILAM prAthamika raMge uparAMta sonerI raMgane chUTathI upaga thayo che. e pachInA kALamAM AkhA pahADamAM kotarAyelI tIrthakaro pratimAnI rilIpha AkRti tAmilanADumAM maLI Ave che. zAstra, gaNita, jyotiSa, vArtAo, kAvya, manA, tema ja aphaghAnistAnamAM paNa evI pahADI kotaraNI maLI che. saMgIta tathA dharmabhAvanAne citrothI dIpAvavavAmAM AvI che. pariNAme asaMkhya prakAranA citro sajAyAM che. ItihAsane, dakSiNa bhArata te kAMsAnI kalA mATe jagavikhyAta che. dakSiNa bhAratamAMthI te ThIka paNa bihAra, uttara pradeza, gujarAna vagere vistAromAM jaina kAMsyakalAnA asaMkhya namUnAe prApta thayA che. bihAramAM ausAmAMthI maLelA kAMsAnA azokavRkSa ane dharmacaka vizvanI uttama kalAmAM rathAna le tevA che. gujarAtanA akeTanI aMbikAnI kAMsya mUrti paNa anupama che. tyAre citralipi dvArA abhivyakta thatI, e saMskAra jaina lohImAM evA to utaryA che ke citra dvArA ghaNuM madhu kahevAnA koDa cheka sattaramI sadI sudhI jovA maLe che. :na bhIMta citramAM samagra vizvamAM gaNanApAtra gaNAya evA Alekhano sita jAvArUla ane IlorAnI guphAomAM Jain Education Intemational Page #844 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi : prAgaNa banI karizrama karIne rAjAnI kalAmanuM kerI kara, vizvanI aneka dIvAle suzobhita che. | | | | | |_, rANakapuramAM be zi95 kotaraNIo bhAratIya khajAno che. sahastraphaNu pArasanAthanuM rilIpha tathA kalpavRkSanuM pAMdaDuM - emAM kotaraNInI tamAma mahakatA bharI che. 1400thI vadhu saMkhyAnA thAMbhalA para maMDAyeluM A uttama derAsara sthApatya zAstranA AjanA vidyAthIe paNa jevA zIkhavA Ave che. kuMbhAriyAmAM nemanAthanI jIvanakathA tathA bhaumitika rIte suzobhita kamAne, bArIo paNa zreSTha bhAratIya kalAnA namUnA che. Akho patharIo pahADa kotarIne maMdira tathA tenuM prAMgaNa banAvavAnuM mahAna bhagIratha IjanerI kalAkArya IlorAmAM iMdrasabhAmAM joI zakAya che. IlerAnI kelAsa guhA jeTalI ja anupama iMdrasabhA che. iMdrasabhAnI aMbikA, kubera, vagerenI AkRtio ati suMdara che. dAyakAone parizrama karIne kalAkAroe pahADane maMdiramAM pheravyo che. pirAmiDa vagere rAjAonI kabaro che. aneka nirdonA balidAnathI kharaDAyelA che ane tyAM gulAmonuM lohI vahyuM che. AvI vizva kalAnI sAme mAtra kalakAro ja nirmANa kare, temane senArUpAnA vajanamAM cha cUkavAya, teo jAte pitAnA vaLataramAMthI ekAda derAsara vadhu mAMDI Ape. enA sAMskRtika abhivyaktine tathA dezanI prAkRtika saMdaratAne, gharatamAM mAtra bhakto ja hoya lokenA vahevAro, abhiruci ane sAmAjika valaNone A karNATakanuM bhramaNa belagALA tarIke oLakhAtI bAhubalicitra Abehuba vyakta kare che. nI virATa pratimA AkhI duniyAnuM moTAmAM moTuM pUtaLuM jene eka DagaluM AgaLa gayA. A citro A kalA, gaNAya che. dakSiNa bhAratanA hoyazala, badAmI vagere prakhyAta A sAhityane sAcavavA mATe khAsa vyavasthA karI. pariNAme zi95dhAmenI kalA paNa prazaMsanIya gaNAI che. tenI mUrtio aneka jaina bhaMDAromAM sadIothI A apUrva saMskRti tathA kalAkRtio videzamAM paga karI gaI che. chatAM je rahyuM sacavAI rahI. jenA pustaka bhaMDAro tathA uttama paththaramAM che, te paNa anupama che. moTA pramANamAM zipakalA sAcavavA jena valaNane kAraNe gvAliyaranA killA para kharI pratiSThA te jaina kalAnI kareluM badhuM zreSTha sarjana bacI gayuM che! thaI che. bhoMyarA, jelo, keTa, kAMgarA vagere jaina zilpa madhyakALamAM paNa kalA seLe kaLAe khIlI UThI. tyAranA maMdira pAse bhAvanAnI najare sAva jhAMkhAM paDI jAya che. gujarAta gaNutA vistAramAM Abu, kuMbhAriyA, acalagaDha cittoDane kIrtistaMbha jaina kIrtine rastaMbha che. kutubarAjasthAnanA raNakapura khUba jANItA che. zetruMjI nadInI TekarI paranuM pAlItANuM samagra rIte maMdira nagara che. tAraMgAnI minAra pAsenA jaina avazeSe paNa suMdara che. dIvAlo para kumArapAlanA samayanuM nRtyazAstra jIvana samRddhino zetrujaya ane gIranAranA derAsare viSe te ApaNe paricaya karAve che. pATaNa tathA e viratAramAM keTalAya suMdara ghaNuM badhu jANIe chIe, paNa AkhA jagatamAM jenI avazeSo maLyA che. nAmanA che. ane je jovA roja videzamAMthI kalA pArakhanAM ToLAM Ave che, te khajurAhonA jaina derAsaro viSe ApaNI AbunA Arasa derAsaro te vizvabharamAM 'yAtanAma bAjue bahu jANakArI nathI. che. vizvamAM rANakapuranuM sthApatya paNa evuM ja gaNanApAtra gaNAya che. AbunA gavAkSa, tenI zIlIge, tenI ArasanI khajurAho vizvakalAnA samIkSakonuM tIrthasthAna che. tyAM pUtaLIo vagerenA varNana mATe zabdo pUratA nathI. jemaNe trIjA bhAganA maMdira jaina che. e saudarya joyuM che, mANyuM che, temanuM jIvana dhanya banyuM sAmAnyataH khajUrAhonA maMdironA mithuna zi che. videzI kalA samIkSako te para Aphrina thAya che. AbunI khUba khyAti pAmyA che, ane e kAraNe evI chApa UbhI chatanA lAkho phoTogrApha levAyA che, ane e phaTAothI thaI che ke tyAM ati zRMgArika aMkano haze. Jain Education Intemational Page #845 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha mitra bhAMDe ja che. tAmilanADunA ghaNuM ziva maMdire ke gIranAranI, guphA mULa jaina hatI. kalAno abhyAsa karanArA ApaNuM AjanA tajajJa mATe ApaNuM ItihAse ekadama virATa khAne vArasAmAM Apyo che. ghANerAva, esiyA, tIrUmalaI cAmuMDarAyA, hampI, kAlugumalaI, tIrAkela vagere aneka nAme laI zakAya. A jaina tIrtha sthAnomAM mUrtio, bAMdhaNI, zilpa, suzobhane vagere khUba suMdara gaNAya che. ApaNA doSa ochAM nathI. thoDAM varasethI, kadAca be cAra sadIothI ApaNe zi95ne badale Arasane vadhu mahatva ApatA thayA chIe. pustakanA jIrNoddhArane badale pUjanane vadhu dhArmika gaNIe chIe. kalA karatAM varaghoDA para bhAra paraMtu kharekhara to tyAM manoramya saundarya sRSTi che. mUkIe chIe. maMdiranA vizALa prAMgaNa tathA udyAnane khajUrAhomAM strInI jevI parama pratiSThA che, evI bIje dharmazALAnA jaMgalomAM pheravI rahyA chIe. ApaNAM pustabhAgye ja haze. kAlayo bhoMyarAmAM che. ApaNI zi9pAkRtio ApaNe lokee te A pratiSThAne vArtArUpe vAcA ApI che, ke videzIone vecI daIe chIe. khaMDita thayelI kalAtmaka eka rAjakumArIe rAtre sarovara kAMThe khUda caMdrane prema karyo kamAne ane staMbhemAM raMgaberaMgI TAIlsa vAparIe chIe. hato. e premanA pratIkarUpe thayA caMdelA rAjAo. A suMdara bhI te para kalara peInTIMga karIne tathA derAsaramAM caMdelA kALanA asaMkhya apratima maMdiromAMthI thoDA maLate kurasadano samaya ghoMghATamAM vitAvIne ApaNe ApaNuM bacyA che. pArasanAtha maMdiranI asarAo upara roje roja mahAna kalApArakhuM pUrvajonA AtmAne keTaluM duHkha ApatA kemerA maMDAyelA hoya che. page jhAMjhara bAMdhatI, ke patra hAI ! lakhatI ke nRtya karatI tenI apsarAo jagatabharamAM amadAvAda, khaMbhAta, pATaNa vageremAM rahelA kAjhanA vikhyAta che. khajurAhonuM zilpa bhAratabharamAM apratima che. .. ? * ghara derAsaro paNa uttama kalA vArase che. kASThanI prAcIna janoe koI paNa prakAranI sUga vinA jIvananI parama kalA havAmAnane kAraNe TakI nathI paNa e vyApaka haze, e rasikatAne potAnA derAsaro para vyakta thavA dIdhI che, e cokakasa. e ja pramANe kApaDa paranI bharata-gUMthaNInI jana temanA jIvananI akhilAI sUcave che. ema to rANakapuramAM kalA ucca prakAranuM sauMdarya dharAve che. ke pachI lagabhaga tamAma derAsaro, maMdiramAM thoDA ke ghaNuM perIsa, balina, laMDana, sAnphAnsIsko, philADeDikyA, mithuna zilpa hoya che. mithuna zipa koI avanatikALanI nyuyorka, lesaenjalasa vagere nagaranA jagavikhyAta myu nizAnI nathI. mathurAmAMthI maLI AvelA IsavIsana pUrvenA jhiyamamAM jena zipa, kAMsya pratimAo, raMgIna thiIo, pahelI ane bIjI sadInAM jana zipamAM paNa mithuna AkRti che. jaina kavioe meghadUta jevA ja zaMgAra kAvyo yugothI rahyAM che, ane khUda sAdhuoe paNa e sAhitya prakAra pratye koI vimukhatA rAkhI nathI. khajurAhonA jana derAsaromAM vidika devone mAnabharyuM sthAna apAyuM che. pArasanAtha maMdiranA ziva addabhuta zi95 kalAno namUno che. khajUrAhonA hiMdu maMdiramAM na yationA citra paNa ETTI che. ajameranI khetI dinamAM majIdamAM pheravAyelI imArata mULa na che. evA ghaNuM jaina maMdiro majITarUpe amadAvAda, dihI vagere sthaLoe che; paraMtu jeno e kyAMka asahiSNutA batAvI nathI ke e DaMkha rAkhyA nathI. A avera nirbaLatAnI nizAnI nathI kAraNa ke nibaLo paNa gALo to che kane ane te che ! kamara ja rakama para ja TV ja . ja 1 - nama | Jain Education Intemational Page #846 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi kAcha patIkAne sthAna maLyuM che. bhAratanA myujhiyamamAM paNa avAranavAra bahAra pADavAM joIe. nena. prAcIna, madhyakAlIna, kalA sajanAnA asaMkhya jaina kalA sAhitya akAdamInI sthApanA thavI joIe, che. ha ve pachInI nA avazeSa che. jena tIrthayAtrA karanArA bhAviko A badhAnA nA abhyAsa mATe era hovI joIe. nathI kevI rIte vaMcita rahI zake ! sAMpradAyamAM ke saMkucitatAnA vADAonI bahAra gayA vinA jene e hajI potAnuM rASTrIya myujhiyama paNa nirmANa chUTake ja nathI. mahAna bhAratIya saMskRtithI ApaNe bhAga nathI karyuM*, ghaNA derAsaro UMcA bhAve potAnI kalAkRtio chIe, ane jainetara vidyAne kalAkAra, patrakAro, lekhake,, vecI nAkhe che. keTalAya miniecara peInTIMga vecAyA che, patrakAro, samIkSako vagerenA sahakArathI ja ApaNuM zreSTha che, cArAyA che, paDI paDIne khalAsa thayA che. keTalAya suMdara te ApaNe bahAra lAvI zakIzuM. kalAtmaka avazeSe videzomAM pahoMcI gayA che. tAjetaramAM mahAna ane amara bhAratIya saMskRtine ApaNe bhAga bhAratIya TapAla TikiTa para aMkita thayela aravita lakkaDa chIe ane e mahApravAhamAM ja ApaNe ApaNuM AgavuM kailAne utkRSTa namUno che ane te mAMDavInA derAsare jAte karI Ata jharaNuM arpaNa karavAnA chIe, e sabhAnatA jarUrI che. muja myujhiyamane vece che. | jaina kalAne eka daLadAra sacitra graMtha vizva pustakAlaya ApaNA badhA tIrtha sthAnemAM tyAMnI suMdara vastuonuM mATe bahAra paDe, enI aneka nAnI moTI AvRttio kalAsaMgrahasthAna hovuM joIe. emAM hastalikhita paNa bane, e kalAno saMdarbha graMtha hoya to ApaNe bhAratIya hoya. ane badhAnI nakalo paNa thavI joIe. jALavaNInI kalA saMskRtine kiMmatI phALo Apyo kahevAze. vyavasthA na hoya tyAM sudhI A bahAra rakhAya ja nahIM, mATe tevI salAmatInI vyavasthA paNa jarUrI che. " jema mahAbalipurama. konAraka, tAjamahAla ke azokacakra mATe AkhuM bhArata garva kare che. te ja pramANe bhAratIo jaina kalAnA Alabama, citra pothIo, tenI mAhitI vyAjabI gaurava laI zake eTalo vizALa kalA vaibhava ApatI keseTa Tepa, gAIDa mATenI mArgadarzikAo vagere jenone che. jaino e paraMparA cAlu rAkhe, evI abhyarthanA (K ? S che Jain Education Intemational Page #847 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhruvatAraka samA zrAvaka kavio sAhitya mahAnada che. emAM taranAra pravAsI, jo e sAcA sarasvatI upAsaka hAya te svAntaH sukhAya nAnImeTI hoDI taravA mUke che. pachI, emAMthI kAIka hoDIne samagra janasamuhane mATe anubhUtiyukta AnaMdanuM nimitta thavAnuM saubhAgya paNa vare che. bhAratavamAM yuge yuge sAhityeApAsanA thatI rahI che. jaina sAhitya ane dharmanI paraMparAe paNu, e sarasvatInI upAsanAnuM pAta jhaLahaLatu' ane suMdara rAkhavAmAM uttama pradAna karyuM che. e mATe, tenI dharmaniSThA ane nisvArtha sevA kAraNabhUta mAnavA joI e jaina sAhityanA bhaMDAra vipula che. dhArmika sAhityanuM nirmANa mahadaze tyAgIjanA dvArA thatu hAya che. nivRtta vyaktie emAM vadhu gati karI zake, eTale sa'sAravRttithI virakta tyAgIe e sRjana kare te vadhu zakaya che. jaina sAhityanA sarjanamAM vratadhArI muniee ananya pradAna karyuM' che. ane temAM jaina paribhASAe oLakhelA dravyAnuyAga, caraNakaraNAnuyAga, gaNitAnuyAga ane kathAnuyAga-e tamAma kSetrA AvarI levAyA che. ema kahevuM joI e ke munio A kare te sahaja hatuM, kemake, emanA AcArA ane jIvana te mujabanA hatA, paraMtu sAhityanA Aja mAge munienI jema ja bahu alpa chatAMya ullekhanIya evA keTalAMka jaina gRhastha- zrAvakAe rAnamAM phALA ApyA che. A sarasvatyeApAsaka gRhasthAmAM vyavasAyI vyaktie mukhyatve che. rAjA, matrI, zreSThi-jevAM leAkAe vidyAvyAsaMga batAvyA. e eka Azrva janaka bInA che. zrI ane sarasvatInA sumeLa keTalA durlabha hAya che niravadhikALamAM e sarja kAmAMthI keTalAyanA nAma smaraNazeSa rahyA nahIM hAya, kiMtu jeTalA maLe che te dhruvatAraka samA zeAse che. ! --suSi vAtsalya dvIpa munivaromAM yazasvI nAma dharAvatA paDiMta zALanamuni racita yamaka alakAramaya catuvi zati jinastuti upara teoe saskRta TIkA paNa racI che. kiva dhanapAla, zeAbhanamuninA sa`sAra pakSe moTAbhAI thAya : kRti riya' tasyeva jye brAtu H paMDita dhanapAlasya / -- temaNe nAMdhyuM che. kavi dhanapAle atIva prasiddha tilakama'jarI nAmanI kIrtidA kRti sa. muMjanA anugAmI dhArAnagarInA rAjA bhAje temane siddhasAraravata kavizvara', 'phUryola sarasvatI '-- e nAmanu birUda Apela. tilakama jarI mATe evI anubhUti che ke temAM AvatA pAtrAnA nAmeA badalIne peAtAnu ane peAtAnA kuLadevanuM nAma mUkavu' evA Agraha rAjA bhAjanA hatA; para Mtu e dhanapAle amAnya karyuM tyAre bhAje te kRti saLagAvI mUkI ! khinna dhanapAla ghare pahoMcyA tyAre temanI putrI tilakama jarIe nirAzAnuM kAraNa jANIne AkhA graMtha potAne yAda che tema kahIne lakhAvI ApyA. AthI dhanapAle graMtha sAthe putrInu' nAma joDayuM. e sivAya, pAiyalachI nAmamALA' ane 'saMskRta tevu anumAna kalikAlasarvajJa zrI hemacaMdrAcArye abhidhAna nAmamALA' racyA che. emaNe saMskRta keSa paNa raceA haze, ciMtAmaNImAM kahelA ullekhAthI thaI zake che. AraMbhe kavizreSTha dhanapALa (11 me sake) ne saMbhAravA joI e. janme zava. dharma jaina. AjIvana sAhityasevI jIva. e sa`skAra emane vArasAmAM maLyA haze, tevu temaNe noMdhelI vaMzapara'pazu uparathI kahI zakAya. 1 dhArAnagarInA rAjA mujaniya maLatA nathI. temane ' sararavatI'nA mAnabharyA upanAmathI sakhe!dhatA. jaina 1. tilakama jarI. 2. ena. je 100 kavi dhanapAlezrcakravatI pradAna karyuM" che. temaNe prAra bhelI A paraparA pachI kheDAtI rahI che. temanA pachI kavi zivanAga, kAve padmAnaMda, kavi vAgbhaTa thayA. kavi zivanAga (9mA athavA 11me saikA ) atyaMta dhArmika pazu hatA. dharaNendranu` temane varadAna maLeluM ke tuM aDIza tene kALA nAganuM jhera caDayuM haze te UtarI jaze. temaNe bhaktipUrvaka dharaNendra devanu stavana paNa racyuM che. kavi padmAna de * jinavallabha gurU'nA zAMta upadezathI nAgeArAmAM jinamaMdira 4 ba dhAveluM. kavi vAgbhaTe 10me sakA] 'vAgbhaTAla'kAra' ramyA che. A vAgbhaTa, te ma`trI udayananA putra ane zatrujyeAddhAraka vAgbhaTa [khAhaDa ] ke anya tenA / 3. graMtha paM.zrI becaradAsa dozIe zrI jaina zve. kend ransa dvArA saMzodhita karIne prakAzita karAvela che. 4. jaina satyaprakAza, a'ka-73,74,75, Page #848 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1794 jenaratnaciMtAmaNi saMskAra vArasAmAM Utare to pote ane parivAra sahu zrIpALanA keTalAMka kAvyo maLe che. temanA moTA putra nAma kIrtivaMta kare che. sAhityasevI gRhasthamAM keTalAMka sidharAja mahAkavi ane dharmarasika zrAvaka hatA. te vyAkhyApitA-putre A jJAnasevAnI paraMparAnuM sAtatya jALavyuM che. nanI zokhIna hatA. temanA sthAnamAM rahIne saM. 1241mAM siddharAja jayasiMhanA samayamAM kavi zrIpALa [ 11 zrI somaprabhasUrie pUrNa karela "kumArapALa pratibadha'mAM evuM so] nAme mahAna kava thayA. temanA banne putre eka vyAkhyAna che. temanI potAnI koI kRti upalabdha nathI. siddhapala ane vijayapAla paNa vidvAna kavio hatA. te kavi zrIpALanA nAnA putra vijayapALe te samaye atyaMta pachI mahArAjA kumArapALanA maMtrI durlabharAja (12me lokapriya thayeluM " draupadI svayaMvara'nAmanuM nATaka raceluM, e seka) nAmanA kavi thayA. temanA putra te kavi jagadeva. Aje bhavya che. A kavi jagadevanI vidvattAthI AkarSAIne kalikAlasarvajJa - kavi durlabharAja eka navA viSayamAM pravezyA. temaNe hemacaMdrasUrijIe temane "bAlakavi" nuM birUda ApeluM. sAmudrikazAstra viSayaka sAmudrika tilaka [ 1216mAM ' nAmanA kavi zrIpAla prajJAcakSa hatA. temaNe devAdhi nAmanA graMthanI racanA karI. temanA putra "bAlakavi jagade." A graMtha paMDite mazkarI karI tenA uttaramAM potAnI vidvattAthI vize puSTi ApI che. A kavie zubha ane azubha nAmanA parAjIta karale. kavi zrIpAla bahadugarachanA hemacaMdrasUri. be prakaraNayukta ane jyotiSazAstra viSayaka svapnaciMtAmaNI kRta 'nAbheyanemi dvisaMdhAna" kAvya tathA kalikAlasarvajJa zrI nAmanA graMthanI racanA karelI hemacaMdrAcAryanA " dravyAzrayanuM' saMzodhana kareluM. potAnA rAjarSi paramahaMta kumArapAla (saM. 1149thI 1230) pratipanna baMdhu' kavi zrIpAlane mahArAjA siddharAje zrAvaka tarIke jeTalA prasidadha che teTalA sarjaka tarIke nathI. kavindra" (athavA kavicakravatI)nuM birUda ApeluM. 1 kavi teoe "jinezvara stuti" nAmanI eka kRti racelI. temaNe 5. ekAhaniSpanna mahIprabandhaH zrI sidhdharAja prati eka ja kRti racI hovAnI zakyatA che, kiMtu emanA panna badhuH zrIpAlanAmA vicakravatI sudhIrakuM zedhita- jIvananA abhyAsI kahI zake ke e paNa eka viziSTa pradAna vAnuM prabandham | gaNAya. eoe svAdhyAya ghaNo kare tevuM jaNAya che; 6. kumArapALa pratibaMdha paraMtu tethI ya vizeSa zrI hemacaMdrasUrijIne sarjanakAryamAM atyaMta sahakAra karelo, te temanI vidyAprIti sUcave che. - eka bIjA mahArAjA, jemaNe pAlanapura mULa prahUlAdanapura) nI rathApanA karelI, te prahalAdana deve paNa prArthaparAkama ga' nAmaka graMtha race che. kavi zrI samazvare temaNe anya kAvyagraMthe rathAnI nedha karI che, paNa te kazuM ja upalabdha jaNAtuM nathI. moDhavaMzanA kavi yazapAle 12mo seMke ] mehaparAjaya nATakamAM mahArAjA kumArapALanuM dharmarAja ane viralI devInI putrI kRpasuMdarInI sAthe pANIgrahaNa bhagavAna mahAvIra ane hemacaMdrasUri samakSa thayeluM tevI adabhuta ane manAraya alaMkAyukta ka9panA karI che. temaNe rAjavI kumArapALe jaina dharmane svIkAra karyAnI tithi saM 1216nA mAgazara suda 2 kahI che. A upayogI bAbata che. dharma premI varatupALa maMtrI sarjaka paNa hatA, tevuM keTalAM jANatA haze ? vastupALa dhoLakAnA mahArAjA viradhavaLane tyAM saM. 1276mAM maMtrIpade niyukta thayA tyAra bAda temanI sAhityaprIti ane sarjakatAne navI dizAo maLI gaI. teoe naranArAyaNanaMda' nAmanuM kAvya 16 sargomAM racyuM che. praNetA tarIke temaNe pitAnuM nAma "kavi harahara" tema cityavaMdana vidhinuM dazya noMdhyuM che-A nAma pAchaLa koI itihAsa haze? kavi Page #849 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha zomezvare temane vasaMtapAla nAma paNa ApeluM. temaNe gavAhI pUre che. temanA kAkA dhanada [ dhanarAja, dhaneza Adijinezvara marathamaya kAvya lakheluM ane tyArabAda athavA dhanada] paNa uttama kavi hatA. naranArAyaNanaMda rayuM. aMbikAstavana paNa temaNe lakhyuM che. tenI vidvattA ane vidyAvyAsaMganI kIrti patAkA deza-videzamAM saMskRta sAhityamAM joDANa karanAra A sivAya anya laherAtI rahelI ane tene lIdhe ja e samayamAM ane pachIthI paNa vidvAna kavio che. anya bhASAomAM, paNa jaina racAyelA aneka graMthomAM temanI sUktiono upayoga sAhityamAM pradAna karanAra gRhastha kavio maLe che. tema thayelA jovA maLe che. sarasvatI putra, kAvyadevI-putra vagere gujarAtI bhASAmAM paNa viziSTa deNagI karanAra gRhastha aneka birUdo paNa temane maLelA ane semezvara kavie kavio thayA che. temAM khIma, lIbe, hirANaMda, vAne, tene zreSTha kavi kahyo che. zAMtidAsa, goDIdAsa vagere gUrjarakavio mukhya che. AmAM vizeSa khyAti kavi RSabhadAsanI che. vastupAla rAjyanA mukhyamaMtrI, zrImaMta, dharma ane vidyaputrone Azrayasthara samAna hato. samagra guhastha kavi RSabhadAsanI lokapriyatAnA mULamAM zrI senasUri kavionI paraMparAmAM te keLavelI vidyAprIti ane tenA ma.nA AzIrvAda kAraNabhUta hatA. kavie zrI hIrasUri, dvArA meLavelI pratiSThA ananya che. devasUri, senasUrinAM nAmanuM smaraNa pitAnA padyamAM bhaktipUrvaka karyuM che. stuti, stavana, sajajAya vagere aneka zrI narendraprabhasUrie tenA vinAda mATe alaMkAra prakAranA kAvyo ane dIrdha kAvyane dhodha temaNe vahAvyo che. maheda graMtha race hato. tenA pachI nemicaMdra bhAMDAgArika, saMgrAmasiMha, A to eka jhalaka che. kiMtu senAnI eka rekhA, * kaTInA paththara upara aMkAI jAya tema A kavionI maMtrIzvara yazavIra vagere kavio thayA. micaMdra smRti kALanA paththara para amITa raheze temAM zaMkA nathI. bhAMDAgArikanA putra dIkSA grahaNa karelI teo jinezvarasUri samaya anaMta che. pRthvI amApa ! nAme prasiddha AcArya thayA. maMDana kavi 14mAM zatakanA aMte thayAnA u9lekhe RNa svIkAra : maLe che, tema temanI ja noMdhelI prazasti dvArA teo 1. tilakamaMjarI 15mAM zatakanA prAraMbhe thayA hoya tevuM jANavA maLe che. 2. kumArapALa pratibaMdha vidyArjana ane dhanArjana bane te meLavI zakelA. temaNe pitAnA tamAma graMthomAM potAnuM nAma paNa joDayuM che 3. zrI jaina sAhitya prakAza varSa-7ne dIpotsavI temanA tamAma graMtha vizALa ciMtana ane adhyayananI aMkamAMno pU. munizrI caturavijayajIne lekha. Jain Education Intemational Page #850 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ApaNo jaina vAraso koI samAja vizeSanI sa'skRtimAM navAM sAMskRtika tattvA umerAtAM hAvA chatAM tenA ghaNA mATA bhAga tA para parAmAMthI ja nIpajatA hAya che. bIjA zabdomAM te vArasAgata hAya che. navAM tattvAnI umeraNIthI kALakrame A vArasA vRddhi pAme che. ane sauMskRti samRddha thatI jAya che. bhAratIya saskRtine samanvayanI mahAsa`skRti kahevAmAM AvI che. kAraNa ke bhAratIya upakha'DamAM AvI vaselI vividha prajAe pAtapAtAnA paraMparAgata tattvA temAM umerIne ekamAM anekanI indradhanuSI suMdaratA bhAratIya samAjanA aMgabhUta evAM vividha ekamAe A sa'skRtimAM nitanavAM tattvAnI pUrti karI che. cAvIsa tIrthaMkarAnI paraparAmAMthI udbhavelA ane bhagavAna pArzvanAtha ne bhagavAna mahAvIre suniyeAjita vyavasthArUpe sthApelA jainadharmanI 2500 varSanI jJAta ane svIkRta para parAmAMthI je vaividhyasabhara vArase ApaNane maLyA che tenI vipulatA kAI saMzAdhana graMthanI kSamatA dharAve che. prastuta lekhamAM AnI rUparekhA rajU karavAnA prayatna karyo che. --zrI nalinAkSa paDacA delavADAnAM madirA :- rAjasthAnanA mAunTa Abu para delavADA gAmamAM cAra jaina maMdirA AvelAM che. jemAMnA e-maMtrI vimaLazAhe badhAveluM vimaLavasahi ane jANItA zarAba e vastupALa-tejapALe baMdhAveluM laNavasaMha - bhAratabharanA uttama maMdirAmAMnA che. baMne madirA zveta ArasanAM banelAM che, bannenI yeAjanA eka samAna che, baMne bAhya dekhAvamAM sAdA paNa aMdaranA bhAgamAM zilpa - suzAbhanAthI samRddha che, 'ne lakhacArasa cAgAnanI madhyama tIrthaMkarAnI devakulikAothI gherAyelAM che, baMnenA madhyastha mukhya devAlaya para pirAmiDa-AkAranAM zikhara che, ane ane staMbhAdhArita sabhAkhaMDa dharAve che, je ATha sta MbhA para TakelA kaLAmaya ghummaTathI zAbhAyamAna che. pahelA tIrthaMkara zrI RSabhadevathI maMDita vimaLavasahi ( I.sa. 1031 )thI sapheda ArasanA jaina maMdirA bAMdhavAnI paraparA zarU thaI hatI. A maMdiranA staMbhA-kamAnA paranI sUkSma kAtaraNI ane utkIrNa mUrtionI najAkata, ghummaTamAM samakendrI vRttAkAre gAvAyelI manuSyA, hAthI ane anya prANIonI hAramALA, ghummaTane TekavatI hAya te rIte geAThavAyelI devI sarasvatInI pratimAe, ane ghummaTanA kendramAMthI jhUlata kaLAtmaka kamaLAkAra lAlaka nihALatA bhAvuka dakane koIka svapnasRSTinA darzananA bhAsa thAya che. jainadharmI taraphathI ApaNane maLelA vArasAnA vicAra karatAM sau prathama Thera Thera phelAyelAM jaina zilpa-sthApatyeA pratyakSa thAya che. AmAM maMdiranu prAdhAnya che. dekhAvamAM hiMdu ane jaina maMdirA vacce khahu bheda na hovA chatAM jaino madirAnI racanA hiMdu madirA karatAM kAMIka jiTala lAgatI hAya che, je vastutaH tenA mULa svarUpanA punarAvartanane lIdhe sAyelI hAya che. jaina madirAnI mukhya viziSTatA taMbAnI khahulatA ane zilpa-suzeAbhanAnI vipulatA che. jaina moDherAnI koI AgavI sthApatyazailI nathI, paNa jaina citrakaLA ane zilpAnI mAphaka A madirAmAM temanA racanAkALanI pracalita sthApatyazailI apanAvAI hoya che. jaina maMdirAnI bIjI viziStA e che ke te eka sAthe madira-samUhanA rUpamAM AMdhavAmAM Ave che. kaLAvivecakAe temane madira-nagarI tarIke oLakhAvyA che. gujarAtamAM zatru jayagiri ane giranAra; madhya pradezamAM seAnagaDha, kuMDalapura, khajUrAhA, jhAlarApATaNa ane papaurA; bihAramAM pArasanAthagara ( = sa'metazikhara ); mahArASTramAM muktagiri; ane karNATakamAM zravaNabeLagALanI maMdira-nagarIe AvelI che. nivRttipradhAna jaina danane anurUpa A maMdira pravRttipradhAna mAnava-dharaNavihAra zirAmaNanI jema dIpI UThe che. sirAhInA vasavATAthI dUra prakRtinA kheALAmAM ramaNIya thaLeAe 'ghavI dharaNAkazAhe I. 143mAM bA~dhAvelu' A RSabhadevabAMdhavAmAM AvelAM che. prabhunuM jinAlaya caturmu`kha prakAranA maMdiranuM advitIya rANakapuranuM caumukha ma`dira H- rAjasthAnanA pAlI jillAmAM aravallI parvatamALAnA pazcimAttara DhALa tarapha hariyALA nayanaramya DuMgarAonI vacce anya ma`diranA sAnnidhyamAM vimaLavasahinI lageAlaga AveluM ane tenA pachI khaseA vaSaeN I. 1232 mAM baMdhAyelu lUNavasahinA nAme oLakhAtuM vaLavasiMhane ja anusare che, paNa tenA aMtarabhAganI 22 mA tIrthaMkara neminAthanuM maMdira sthApatya-yAjanAmAM vigatAmAM alaga tarI AvavA uparAMta te viziSTa gujarAtI sthApatya zailInA caramAtkanuM dRSTAMta pUruM pADe che. A madira tenAM utkrANu alaMkarA mATe prasiddha che. temAM neminAthanA jIvana-prasagA uparAMta vastupALa-tejapALanu temanI patnI sahita zikSAlekhana thayela che. Page #851 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 797 AvelI zikharabaMdha prAsAda 48000 tha giranAra parUM khIruM ane e rIte viziSTa che udAharaNa che. UMcI vizALa catuSkoNa pIThikA para cotarapha ardhamaMDaponuM baneluM che. garbhagRha sAthe joDAyelo staMbhaAvelI zikharabaMdha devakulikAonI madhyamAM A comukha racanAvALA maMDapa mULa ane juno che, jyAre tenI AgaLane devAlaya AveluM che. Akho prAsAda 48000 corasa phUTanA maMDapa navo pAchaLathI umerAyelo che. viratAramAM phelAyelo che. temAM AvelA 1444 rata bhI, 24 giranAra paranuM bIju agatyanuM maMdira I. 1231-32 maMDapa, 76 devakulikAo, cAre khUNAnA eka eka derAsara, mAM vastupAle baMdhAveluM te che. A e rIte viziSTa che ke madhyanuM mukhya jinAlaya, pIThikAtalamAM AvelA bhUgarbha khaMDo temAM eka ja sabhAmaMDapanI traNe bAjue traNa alaga maMdire ane cAra dizAmAMnA cAra siMhadvAranA sapramANa vaividhyathI joDAyelAM che. A trimaMdira vaccenuM zikharavALuM maMdira 19 zebhate A mahAprAsAda tenA sarjaka kaLAkAronI ucca tIrthakara zrI malInAthathI maMDita che. jyAre uttara taraphanA rathApatyadRSTi ane parizrama pratye ahobhAva jagAve che. mukhya maMdiramAM jainazAstromAM varNita meruparvatanI 2nA ane jinAlayamAM cAre dizAmAM judA judA dvAramAMthI darzana dakSiNa taraphanA maMdiramAM sameta zikharanI racanA darzAvelI ApatI zrI RSabhadevanI cAra padmAsanastha pratimAo che. che. A baMne maMdironI bAMdhaNI khaMbhAdhArita khaMDa jevI cAra khUNe AvelA derAsaromAM zrI RSabhadeva (vAyavya), ; mAvelA derAsAmAM zrI RSabhadeva (11 ; che. ane te upara ghummaTa che. zrI pArzvanAtha (zAna), zrI ajitanAtha (ani) ane zrI mahAvIra (jainatya)nI pratimAo pratiSThita thayelI che. kuMbhAriyAnAM maMdira -banAsakAMThA jillAmAM suprasiddha maMdiranI chata, ghummaTa ane taMbhomAM suMdara zi9pAkRtio tIrtha aMbAjInI najIka AvelA kuMbhAriyAnA Azare 12mI che, paNa tenI khUbI to tenA saMkhyAbaMdha rataMbhanI suniyo- 13 mI sadInAM jainamaMdira tenI chata para ketarAyelAM zrI jita rIte thayelI cittAkarSaka goThavaNI che, jemAMthI nIpajatI mahAvIra, zrI pArzva ane zrI zAMtinAtha prabhunAM jIvanachAyA - prakAzanI prabhAvakatA darzanAthane maMtramugdha karI de che. prasaMgone lIdhe noMdhapAtra che. tAraMgAnuM ajitanAtha maMdira - gujarAtanA mahesANA zrI zatruMjaya tIrthanI maMdira-nagarI :- saurASTranA bhAvajillAmAM aravallInA DuMgaramAM ramaNIya tAraMgA gAmamAM nagara jillAmAM pAlitANuM nagaranI lagolaga AvelA zvetAmbara ane digambara paMthanA maMdira che. temAM vetAmbara zatruMjayagiri para judA judA samaye baMdhAyelAM seMkaDo nAnAMpaMthanuM bIjA tIrthakara zrI ajitanAthanuM maMdira agatyanuM moTAM jana derAsare che. tethI zatruMjayane maMdironI nagarI che. mULa maMdira caulukya rAjavI zrI kumArapALe bAramI tarIke oLakhavAmAM Ave che. je nAmakaraNa sArthaka ja che, sadImAM baMdhAveluM, paNa pAchaLathI tene keTaloka bhAga khaMDita nirjIva pASANanI jaDabhUmine sAvika devabhUminuM rUpa thatAM hAlanuM maMdira soLamI sadImAM jIrNoddhAra pAmeluM che. ape che. A badhAM maMdiro kaLAtmaka kotarakAmathI suzobhita jo ke tene talamAna (plan ) mULa maMdirane ja rahyo che. che. AmAMnA moTA bhAganAM 16mI sadI pachInA che. mULa A maMdiramAM garbhagRha, pradakSiNa mArga, sabhAmaMDapa ane vimaLazAha, bAhaDamaMtrI, kumArapALa ane vastupALa-tejapALe praveza mATenA traNa ardhamaMDape che, jemAM sAmene mukhya ahIM baMdhAvelA maMdirone te pachInI sadIomAM jIrNoddhAra ardhamaMDapa moTo che. A staMbhevALA sabhAmaMDapanI thaye haze tema jaNAya che. A sahumAM vimaLavasAhamAM bAMdhaNImAM keTalIka viziSTatA che, je tenA pUrvakAlIna ke vela daSabhadevanuM maMdira (I. 1530 ), caumukha maMDhi anukAlIna maMdiromAM jovA maLatI nathI. maMdira be mALanuM (I. 1918), kumArapALanuM maMdira, vimaLazAhanuM maMdira, che ane 12 mI sadInA ghumalI ane somanAthanAM maMdiro vAmbhaTTa maMtrIe karAvela mULanAyaka zrI RSabhadeva prabhunuM sAthe sAmya dharAve che. maMdiranI bahAranI dIvAlo para ADI maMdira vagere noMdhapAtra che. caumukhajInuM maMdira e rIte ane UbhI zipanI hAra che. (je nATayazAstranA vividha dhyAna kheMce che ke tenA cAra pravezadvAromAMnuM eka sabhAaMgonuM nirUpaNa kare che.) maMDapamAM khUle che, jyAre bAkInAM dvArA traNe dizAmAM ardhagiranAranAM maMdiro :- samudranI sapATIthI 3664 phUTa maMDaparUpe che, je darekanI upara jharUkhAvALo bIjo mALa che. ajayanAM A maMdire temanA bahumUlya jhaverAta mATe UMce giranAra parvata jaina paraMparAmAM 22mA tIrthakara zrI neminAtha kiMvA ariSTanemithI alaMkRta che. tenA para soLa jANItAM che. jeTalAM maMdirono samUha che, jemAM sauthI jUnuM ane moTuM khajurAhonAM maMdira :- madhya pradezanA chatarapura jillAmAM maMdira zrI neminAthanuM che. hAlanuM maMdira I. 1278 mAM AveluM "khajUrAho gAma tenAM apratima maMdira mATe jIrNoddhAra pAmeluM che. tethI mULa maMdira tenAthI prAcIna che. vizvakhyAta che. khajUrAhonA Azare trIsa jeTalAM maMdiro laMbacorasa cogAnamAM AvelA A maMdiranI AsapAsa traNa samUhomAM goThavAyelAM che : pUvI samUha, pazcimI tIrthakaronI mUrtiothI zobhatI 70 devakulikAo che. mukhya samUha ane dakSiNI samUha. pUvI samUhamAMnA cha maMdiromAM maMdira garbhagRha, pradakSiNA mArga, be sabhAmaMDapa ane be traNa hiMdu ane traNa jaina che. sAthe sAce ja sadInA ghumalI nathI. madire lInaka Avela tema jaNAya te pachInI saraLa-pamAM Jain Education Intemational Page #852 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaranaciMtAmaNi temanA paranI chata mana tene samAjanA keTalAka maMdiramAM jemAM maMdiromAM sauthI vizALa ane suMdara 23 mA bIjA prakArane " beTTa' kahe che, je mukhyatve DuMgaro para tIrthakara zrI pArzvanAthanuM maMdira che. be maMDapa, aMtarAla, AvelA hoya che. AmAM baMdha prAMgaNamAM maMDapa ane garbhagRha ane pradakSiNAmA dharAvatuM A maMdira agAu garbhagRha uparAMta bAhubalinI khaMgAsana mUti hoya che. A zI padava bhagavAnanuM haze tema jaNAya che, kAraNa ke prakAranAM maMdira karNATakamAM zravaNa baLagaLa, vAra, kArakala, garbha vAhana siMhAsananA AgalA bhAga para baLadanI AkRti gomaTAgari vagere sthaLe AvelAM che. dakSiNa bhAratanAM aMkita che, je RSabhadevanuM citra che. hAlanI zrI pArzvane mahattvanAM jaina maMdiromAM mUDabiddI ane ehALanA maMdirane nAthanI pratimA 192nI sahIthI jUnI nathI. taduparAMta maMdiramAM samAveza thAya che. zrI RSabhadevanA tapasvI putra bAhubalinI ane zrI RSabhadevanI zAsanadevI ca dharI na aSTabhUja prAtamAM paNa che. maMdiranI mUDabidInuM " 'dranAtha bastI":-karNATakanuM mUDabirI hAyasaLa rAjyakALa ( I. 1022-1342 )mAM janadharmanuM bAhya rIvAle zipanI ADI hArathI zaNagArelI che. kendra hatuM. ahIMnuM "caMdranAthe bastI'nuM maMdira (I. sa. 15 AnI najIkamAM Ara ratana ane temanA paranI chata mI sadI ) pUrvakAlIna kAimarAnI paraMparA ane prastara-- sAthe ghaNI avasthAmAM janamaMdiranA avazeSo jaLa maMdironA tane samanvaya sAdhatuM hoI ane zikharane vAyelA che, je tenI na avasthAmAM paNa tenA vibhinna sthAne bIka pageDa tathA nepALanA keTalAka maMdiro (dA.ta. aMgenI mULa suMdaratAno khyAla ApI jAya che. ghaMTAI mInanAtha, pazupatinAtha, devI bhavAnI, caMgunArAyaNa)mAM maMdiranA nAme jANItuM A maMdiMra mULa kayA tIrthakaranuM jovA maLatI chAparAnI jema DhaLatI chata dharAvatuM hoI haze te jANI zakAtuM nathI. tenA sapramANa UMcA ane virala che. te dIvAlathI gherAyelA prAMgaNamAM AveluM che ane dekhAvamAM nAjuka evA staMbhe kotarakAmathI bharapUra che. tenA traNa maMDapo ne garbhagRhanuM baneluM che. garbhagRhamAM sAtamA toraNanA upalA bhAga para bha. zrI mahAvIranI mAtA tIrthakara zrI caMdraprabhaprabhunI paMdara phUTa UMcI pratimA che. trizalAnA cauda svapnonuM Alekhana thayeluM che. pravezadvAra para garUDa para beThelI devInI aSTabhUja pratimA che. kArakalanuM "caturmukha bastI" -karNATakamAM kA2khala khAte eka TekarI para ImpaDi bharava nareze baMdhAveluM virala caturmukha - trIjuM maMdira zrI RSabhadevanuM che, je kadamAM nAnuM che maMdira AveluM che. AnI sthApatyazelI mUDa badInA "caMdranAtha paNa tenAM zipa suMdara che. A uparAMta paNa khajUrAhomAM bastI' jevI che, paNa tenI vizeSatA e che ke te caumukha bIjA aneka nAnAM nAnAM jaina maMdiro che. A tamAma maMdire prakAranuM hoI tene cAre dizAmAM eka eka dvAra che, ane 10-11mI sadImAM buMdelakhaMDanA caMdelavaMzI rAjAoe DAbhaDAhamAM cAre dizAmAM 12 ka baMdhAvelAM che. dekhAvamAM khajUrAhonA ziva ane vaiSNava AvelI che. Ama kala bAra mati che. saMpradAyanA anya maMdiro jevAM ja lAgatAM A jana maMdiro temanAthI eka bAbatamAM sAva judA tarI Ave che. te e ke ahaLanuM mezuTI - maMdira :-karNATakanuM ehALe maMdironI anya maMdirothI viruddha temanI bAhya dIvAlamAM bArIo ke nagarI tarIke prakhyAta che. ahIM AvelA sattareka jeTalAM evAM khullAM palANonA abhAva che. A kAraNe sarjAtuM bAhya maMdiromAM thoDAka sivAyanAM badhAM hiMdu che. apavAdarUpa dekhAvanuM ekadhArApaNuM mUrtaenI samAMtara hAramALAo dhArApAga mananI samAMtara hAramALAo maMdire jaina che ane temAM megaTInuM maMdira ( I. (34) tathA 9ThAvadAra alaMkaraNathI nivArAyuM che. chelle baMdhAyelA maMdiromAMnuM hoI kArIgarImAM te ehALanA jema dakSiNa bhAratanA hiMdu maMdiro uttara bhAratIya maMdiranA vikAsane camatkarSa darzAve che. temAM khaMbhAdhArita cirasa khaMDamAM garbhagRha AveluM che. ahaLanA pUrvakAlIna maMdirethI zalI ane racanAmAM judAM paDe che te ja pramANeno paSTa bheda uttara ane dakSiNa bhAratanA jaina maMdiromAM paNa 4 - maMdirathI juduM paDIne A maMdira tenA caturbhuja pirAmiDa jevA zikharamAM draviDa zilInI asara dekhADe che. che. dAMkSaNanAM jaina maMdira tyAM pracalita draviDa thApatyane anurUpa hoya che dakSaNa bhAratanAM jaina maMdiranAM be prakAra citauDane kIrtistaMbha :- agAunA samayamAM jaina che pahelo prakAra * bastI" kahevAya che, jemAM stabhAdhArita maMdiranI AgaLanA bhAgamAM "mAnastaMbha" bAMdhavAnI praNAlI maMDapa ane garbhagRha hoya che. garbhagRhamAM mULanAyakanI hatI, jenI Toca para tema ja nIcalA bhAgamAM jaina mUrtio prAtamAM hAya che, je nI be bAju e yakSa-yalInI mUti e mukAtI. kyAreka AvA staMbhane sthAne khaMbhAkAra bahumALI hoya che. uttara bhAratIya na madirothI viruddha 'bastI'mAM ImArata bAMdhavAmAM AvatI. rAjasthAnamAM itihAsa prasiddha pradakSiNA mArga nathI hotA. ekalA zravaNaLagoLamAM ja citoDanA gaDhamAM ATha mALanuM 80 phUTa UMcuM staMbhAkAra AvA aneka banatA AvelA che, dA.ta. degala baratI, sthApatya AveluM che, je kIrtirataMbhanA nAme jANItuM che. cennaNa bastI, siddhara bastI, pArzvanAtha bastI, zAMtinAtha dekhAvamAM citoDanA vikhyAta jayastaMbhane khyAla ApatI baratI, caMdragupta batI vagare. dAkSiNya jaina maMdironA A imArata digaMbara paMthane caturkoNa mAnastaMbha che, je Jain Education Intemational Page #853 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgragraMtha 399 birinI vArasA (I. A kAmane TekarA para pratima pratimA (I kadara I. 11 mI saDhImAM baMdhAyele ne I. 14 mI sadImAM samarA- mahAvIra prabhunI padmAsanastha pratimA che. maMdiranA tAraNanI vArAyelo che. tenI cAre dIvAlo para AdinAthanI eka sapramANatA AkarSaka che. eka diMgabara mUrti AvelI che. agAu tenI Toca para - badAmInuM mahAvIra-maMdira :- karNATamAM badAmI ( prAcIna chatrI rahI haze, jemAM eMmukha pratimA sthApita haze. vAtApI") khAte eka ja khaDakamAM kotarelA cAra guphA - orisAnI guphAo :- Dana sthApatyakaLAnuM eka maMdiromAM eka jaina che. A maMdira (I. 650) nAmAM AgavuM pAsuM nakkara khaDakamAM karavAmAM AvelI guphAo tenI bAjumAM AvelA traNa pUrvakAlIna maMdirone anusaratuM ane guphAmaMdiro che. I. sa. pU. bIjI ane pahelI sadImAM hoI AmAM paNa staMbhovALA eka varaMDA, tenI pAchaLa orissA (=kaliMga) jainadharmano eka agatyane pradeza staMbhovALA khaMDa ane garbhagRha AvelAM che. varaMDAmAM hato. kaliMganA tatkAlIna rAjA khAravelane vikhyAta DAbI tarapha pArzvanAtha ane jamaNI tarapha gauttama havAmInI hAthIguphA zilAlekha" jinonI prArthanAthI AraMbhAya che. pratimAo che. jyAre garbhagRhamAM zrI mahAvIranI pavAsana erirasAmAM udayagiri, aMDagiri ane nIlagirinA veLu- pratimA che. pASANunA khaDakomAM jana sAdhuonA vihAra tarIke vaparAtA virATa pratira-pratimAo - muLAkSetre navarsa taraphathI keTalIka utkIrNa guphAo che. AmAMnI khArela dvArA maLela ane vAraso te dakSiNa bhAratanI virATa tarataiyAra karAvelI udayagirinI guphA sauthI moTI che ane pratimAo che. karNATakamAM AveluM zravaNugoLa e jena sthApatyano ApaNA prAcInatama vAraso (I. pU. bIjI dakSiNa bhAratamAM jainadharmanuM kendra che. tyAM viMyagiri sadI) che. vaccenA prAMgaNanI traNa bAjue AvelI A nAmanA TekarA para jaina saMta gammadezvara arthAt bAhubalinI guphAnI traNa hAramAMnI vacalI hAra be mALanI che. pa7 phUTa UMcI digaMbara pratimA UbhI che. vizvanI A jUnAgaDhanI guphAo - jUnAgaDhamAM bAvApyArAnA maTha sauthI UMcI mukata rIte UbhelI prastara-pratimAM (I. 983) pAse Azare vIseka jeTalI guphAone samUha traNa hAramAM che.* * che. 1 zravaNaLagaLa uparAMta karNATakamAM ja pomagiri goThavAyela che. ahIMthI maLelA IsavIsananA AraMbhanA para bAhubalinI (18 phUTa UMcI), haLabiDamAM pArzvanAthanI eka khaMDita zilAlekhamAM vRddhatva ane mRtyu para vijaya (24 phUTa), kA2kalamAM bAhubalinI ( 42 phUTa), vAramAM meLavanAra ne kevalajJAna prApta karanAra puruSano ullekha che, bAhubalinI (37 phUTa) ane mUDabidrImAM pAnAthanI te hakIkata ane mathurAnA AyAgapaTa para jovA maLatAM ( 19 phUTa) virATa prastara-pratimAo AvelI che. zrIvatsa, bhadrAsana, mInayugala, maMgaLakaLaza Adi pratikonI jana citrakaLA:- jena citrakaLAnAM be varUpe jovA ma ahIM kotaraNI A guphAo mULa janavihAra hovAnuM * hAvAnuM che; maMdiro ane guphAomAMnA bhItticitra ane haratapratosUcavI jAya che. mAMnAM laghu citrAlekhane. guptottarakAlIna citrakaLAnAM yudata IranAM guphAmaMdira - balura (=IlorA) nA vizva- jaina citrakaLA pUrAM pADe che. A samaye pazcima bhAratamAM prasiddha guphA rathApatyamAM pAMca jena guphA-maMdiro (I.800 gujarAta, rAjasthAna ane mALavAmAM eka AgavI zailI 900) che. temAM sauthI jANItuM "InasabhA" nA nAme pragaTelI, je "apabhraMza" athavA "pazcima bhAratIya zailI, oLakhAya che. te khaDakanI upalI sapATIthI Azare basa tarIke oLakhAya che. sAtamI sadImAM thayelA tibeTI, phaTa jeTaluM UMDuM khodela be mALanuM devAlaya che. khaDakamAM itihAsakAra tArAnA jene ' prAcIna pAzcamanI cirolI ja katarelA pravezadvAra dvArA cerasa prAMgaNamAM pravezAya che. kahI che te jaina hastaprata paranA laghucitromAM jovA maLatI jenA DAbA cheDe soLamA tIrthakara zAntinAthanI be vizALa zailI hovAno saMbhava che, ane ema hoya to A citrazailI mUrtio che ane bIjA cheDe uparanA mALe AvelA khaMDamAM 1 IjIptamAM abu sIelanA maMdiravALI rAjA rAmasIsa kotarakAmathI bharapUra bAra staMbha para covIsa tIrthakaronI bIjAnI vizvavikhyAta utkIrNa pratimAo (I. pU. 12 mI mUrtio kotarelI che. upalA khaMDanA baMne cheDe mahAvIranI sadI) 65 phUTa UMcI che paNa gomyuTezvaranI prastuta pratimAnI eka eka pratimAM AvelI che. ahIM ja IndranI eka suMdara jema cAre bAjue mULa khaDakathI mukta nathI, paraMtu teno pratimA che. eka kaLAvivecake indrasabhAnA upalA khaMDane pAchalo bhAga pagathI mAthA sudhI khaDaka sAthe joDAyelI che. IzvaranA tamAma rathApatyamAM zreSTha gaNAvyA che. 2. A zilI keAI saMpradAya vizeSa sAthe saMkaLAyelI IzvaranuM bIju jaina guphAmaMdira "jaganAthasabhA" che, na hatI. kAraNa ke jainetara harataprata (dA. ta. vasaMtajeno nakaze iMdrasabhAne maLatuM jaNAya che, paNa kadamAM vilAsa")nA laghucitro paNa A ja relImAM che. jaina jJAnate nAnuM che. AmAM jaina zilIne anurUpa kotaraNIthI samRddha bhaMDAro jevI koI saMsthAnA abhAvamAM jainetara harataprate rataMbhe ane dIvAlamAM jinamUrtio che. mUlanAyaka zrI atyaMta alpa saMkhyAmAM Aja sudhI jaLavAI zakI che. nAnuM che. AmAMthI jaNAya che, paNa kaddhamAM hatI kAraNa ke netA Jain Education Intemational ation Intermational Page #854 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenara naciMtAmaNi ochAmAM ochI guptakALa (I. 4-6 ThThI sadI) jeTalI amuka gAma ke nagaranA jaina samAja dvArA jena AcAryone prAcIna hovAnI pUrepUrI zakayatA che. cAturmAsa gALavA mATe kAgaLa para lakheluM nimaMtraNa hoya jaina citrakaLAnuM prAcInatama daSTAMta pATaNamAMthI maLelI che. mukhyatve tAmbaromAM pracalita evA A vijJaptibhagavatI sUtra"nI I. 1062 nI hastapratamAM maLe che. je mAtra ( patromAM citro uparAMta cauda vapna, ATha maMgala vagere jevI dhArmika viziSTatAonuM citraNa hoya che. AvuM jUnAmAM alaMkaraNanA rUpamAM hoI tene pazcima bhAratIya citrazailI sAthe saMbaMdha nathI. te pachInI I. 1100nI pATaNanA jJAna januM vijJapti patra Azare 17 mI sadInuM maLyuM che. kApaDa bhaMDAramAMnI "nizItha-carNi'nI hastapratamAM pazu AkRtio paranA citrapaTo tAMtrika ane atAMtrika ema baMne maLelAM che. jene laghucitronAM sauthI jUnAM namUnAM khaMbhAtanAM che. AvA sauthI jUnA citrapaTamAM Azare I. 1354 mAM zAMtinAtha-derAsaramAM sacavAyelI I. 1127nI "jJAnasUtra', taraNa prabhasUri mATe citrita 'ciMtAmaNi - yaMtrapaTa' ane te pachInA traNa aMga ane vetAmbara AcArya zrI abhaya - Azare I. 1355mAM bhAvadevasUri mATe citrita "sUridevasUrinI TIkA dharAvatI tADapatrIya hastapratamAMnAM be citra maMtrapaTa" nI gaNanA thAya che. che. AmAMnA eka mAM beThelA jinanI AkRti che. je mahAvIra jaina citrakaLAnuM bIjuM svarUpa guphAo ane maMdiromAMnA ke RSabhadeva hovAne saMbhava che. jinanA matakanI pAchaLa bhItticitramAM jovA maLe che. AmAM dakSiNa bhAratamAM AvelAM AbhAmaMDaLa ane upara paNuMbhUSaNa che. temanI baMne bAjue IlUra, sittAnavALa, tirUmalapurama, malayaDIpaTTI ane cAmara laIne UbhelA mANasa che. bIjA citramAMnI mukhya kAMcInAM maMdiranAM bhItticitro mukhya che. tamiLanADumAM AkRti devI sarasvatI athavA cakrezvarInI jaNAya che, jenA tAMjora ane tirucirApallInI najIka AvelA sittAnavAsaLaupalA baMne hAthamAM kamaLa tathA nIcalA eka hAthamAM mALA mAM eka jana guphA maMdiramAM palavanareza mahendravamana prathama ane bIjAmAM hastaprata che. tenI AgaLa mIra ane be (I. 630 )nA samayanAM citro staMbhe ane chate para bAjue bhakta che. InI 11mIthI 14mI sadI sudhInI jaina sacavAyelAM che, jene jotAM lAge che ke agAu AkhA hastaprata tADapatranI che, je mukhyatve khaMbhAta, pATaNa ane maMdiramAM AvAM citrAlekhano haze. ahIM mukhya chata para jaisalameranA graMthabhaMDAromAM saMgrahita che. temAM " aMgasUtra', sAvarape svanaH citraNa thAya che, jemAM kamaLa sama * triSaSTizalAkApuraSacarita', 'zrI neminAthacarita', 'zrAvaka- apsarAo, bataka, hAthIo vagerene kIDA karatAM batAvAyA pratikramaNa cUrNa' AdinuM prAdhAnya che. 13 mI sadIthI che. Alekhana ane raMgasaMyojanamAM A citro ajaMtAnI lai citromAM devI-devatA, tIrthakare, zrAvakA, upadaMza citra-zailIne anusare che. IlaranA jaina guphAmadara "Indravagere viSayenuM citrAMkana thatuM jovA maLe che. kAgaLanI sabhA mAM AvelA navamI sakInAM citro ajaMtAnI gupta sahuthI pahelI hastaprata I. 1370nI kalpasUtra'nI maLelI citra-paraMparAnuM anusaMdhAna pUruM pADe che. AmAMnI apsarAche, ane I. 1400nI AsapAsa haratapratomAM kAgaLanI onI Akatio nArI svarUpanA pracalita dhArAnI zailIgata vaparAza rUDha thayelA jovAmAM Ave che. AmAM ' kalpasUtra', atizayatAthI jADhI tarI Ave che. kAlikAcArya kathA" ane "siddhahaima" vagere mukhya kRtio che. sarvottama jaina laghucitro 14-15mI sadImAM sarjAyelAM jJAnabhaMDAro - prAcIna bhAratamAM jJAnaparaMparA lekhita che. 17mI sadImAM A zelInI lAkSaNikatAo mugala zalInA nahIM paNa maukhika hatI. munie dharmazAstrone kaMThastha rAkhatA prabhAvamAM lupta thAya che. ane peDhI dara peDhI zikSaNa dvArA A jJAna jaLavAI rahetuM. paNa IzunI pAMcamI sadImAM bhISaNa dukALa paDatAM ghaNuM jana pazcima bhAratIya citrazailInAM A laghucitromAM vyakitaonuM - sAdhue kAladharma ( = mRtyu) pAmyA ane bacelAmAMthI Alekhana dekhAtA kANAtmaka pArzvagata mukha, lAMbA ghaNAnI yAdazakti kSINa thaI gaI. A kAraNe jana dharmaaNiyALA nAka (je ghaNIvAra pakSInI cAMca jevuM lAge che) zAstronI jALavaNInI gaMbhIra samasyA UbhI thatAM devardhigaNi ane nAkanI pAchaLa AvI hovA chatAM aprAkRtika rIte kSamAzramaNanI adhyakSatAmAM vIra savaMta 980mAM saurASTranA caherAnI bahAra nIkaLIne dekhAtI AMkha dvArA thayuM hoya valabhImAM jana sAdhuonI pariSada bolAvavAmAM AvI, jemAM che. A citra bAhyarekhAthI AlekhAyelAM hoya che. temAM aMgo ane upAMgo (dhArmika AgamazAstro)ne lekhita pILA, lIlA ane lAla raMgane prayoga vizeSa thayelo jovA svarUpa ApavAmAM AvyuM. paNa A sAthe ja bIjI samasyA maLe che, jemAM lAla raMga pazcAddabhU mATe vaparAyela che. jenA A pustakone rAkhavA-sAcavavAnI UbhI thaI, kAraNa ke jana darzana sAthe susaMgata evA prabhAvakatA ane bhAvAbhivyaktino sAdhuo mATenA mahAvratomAM aparigrahano samAveza thato hoI abhAva A laghucitromAM aMkita thayela che. A sAdhuo anya vastuonI jema pustako paNa rAkhI zakatA hastaprato uparAMta jaina citrakaLA vijJapitAo ane kApaDa nathI. tethI pustakonI jALavaNInuM kArya jaina dharmasaMghe uDI paranA citrapaTo para paNa maLI Ave che. vijJaptipatra e lIdhuM, jene pariNAme jaina jJAnabhaMDAro UbhAM thayA. likhita Jain Education Intemational Page #855 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 801 paraMparA zarU thatA vidyApravRttie vega pakaDyo. vaLI purataka "pravacanasAra", "samayasAra" ane "paMcAritakAya", yatilakhAvIne sAdhu-sAdhvIone arpaNa karavA te zrAvako mATenA vRSabhanuM "tileyapaNuttI" tathA nemIcaMda cakravatInAM sAta kSetromAMnuM eka gaNAyuM hovAthI lekhana pravRttimAM vRddhi "gomaTasAra" ane "labdhisAra-kSapaNusAra" noMdhapAtra che. thatI cAlI, vividha viSayo para purato lakhAvA mAMDayAM ane jaina saMskRta sAhitya :- jenuM AraMbhika sAhitya temanA saMgraha mATe jJAnabhaMDAronI saMkhyA paNa vadhavA mAMDI. lokabhASA prAkatamAM che, paNa saMskRtanuM vidvatsamAjanI vetAmbara paMthamAM jJAnabhaMDAro ghaNuM vadhu hovAthI gujarAta _zAnabha DArA ghaNA vadhu hovAthI gujarAta bhASA tarIke sanmAnanIya sthAna hovAthI I. 8 mI sadIthI ane rAjasthAnamAM te Thera Thera jovA maLe che. temAM pATaNano jenoe lekhanapravRtti mATe prAkRtanI sAthe saMskRtane paNa saMdhavInA paDAne jJAnabhaMDAra (je have hemacaMdrAcAryanA apanAvavI zarU karI. jana graMthanI saMskRta bhASAnI eka nAme sthapAyelI saMsthAmAM khaseDAyela che), khaMbhAtanA vilakSaNatA e che ke - te zuddha saMskRta nahIM paNa jUnI zAntinAtha derAsarane jJAnabhaMDAra ane jesalameranA jJAna- gujarAtI ane rAjasthAnI belIonI chAMTavALI che. Ama bhaMDAra mukhya che. je temAMnI I 11 mI thI 15 mI sadI temAM saMskRta ane taLapadI bhASAnuM mizraNa hoI tane sudhInI tADapatrIya hastaprato mATe jANItA che. bIjA nAnA dezI saMskata yA "lokasaMskRta" kahI zakAya, I. AThamI jJAnabhaMDAromAM I. 15 mIthI 17 mI sadI sudhInI kAgaLanI ane aDhAramI sadI vaccenA jaina caritra-graMthA, TIkA, hastaprato sacavAyelI che. digaMbara paMthane mukhya jJAna bhaMDAra DAra dharmagraMtha, sarjanAtmaka kRtio ane aitihAsika ghaTanAo dakSiNa bhAratamAM mUDabidrImAM che. jaina jJAnabhaMDAranI vizeSatA nIrupatAM prabaMdho A "jaina saMskRtamAM ja lakhAyelA che. e che ke temAM mAtra jaina ja nahIM paNa anya bhAratIya jenI mukhya saMskRta kRtiomAM somadevanA "yazastilakadharma-saMpradAyanAM uparAMta dharmAtara viSayo paranAM graMtho paNa caM" rAjazekharanA "prabaMdhakoza', merUtuMganA ' prabaMdhasaMdarbha ane tulanAtmaka abhyAsa mATe rAkhavAmAM Avato. ciMtAmaNi". zaravAnaMdanA "jagaDucarita', umAsvAtinA rAjazekharanuM " kAvyamimAMsA, lokAyata darzananuM eka mAtra tavAIsatrasiddhasena divAkaranA 'dvatrizat dvAtri'zikArDa upalabdha pustaka jayarAzinuM "tApaplava' boddhadarzana hemacaMdrAcAryanA "siddhahemazabdAnuzAsana' vagere ane aMgeno zAMtarakSita ane kamalazIla 2cata graMtha 'tarava- pa. dhanapAlanuM ' tilakamaMjarI" vagereno samAveza thAya saMgraha' vatsarAjanAM nATako tathA bIjA ghaNA graMthA jana che. A uparAMta jainAcAryoe raghuvaMza, kumArasaMbhava, naSadhIya jJAnabhaMDAromAMthI prApta thayAM che. carita, kAdaMbarI vagere saMskRta kRtio para TIkAo lakhI che. - prAkRta sAhitya - prAcInatama jaina sAhitya (jevuM ke niyuktio, bhAkhe, cUNiyo, prakaraNo, kulako, aupadezaka dhAtu dhAtupratimAo -aSTadhAtunI banelI asaMkhya madhyayugIna graMthA, kathA-caritra graMtha, vyAkhyA graMtho tathA tiSa. jenI pratimAe pazcima bhAratamAM ThekaThekANe maLI Ave che. vidyaka, aSTAMga nimitta Adi viSayanA graMtho) lakhAyela A dhAtupratimAonI zailI " pazcima bhAratIya' zilInA che. AmAMnA dharmagraMtha na dharmanA kendra magadha ( arvAcIna jaina laghucitrAnI rIlI sAthe sAmya dharAve che. A pratimAo dakSiNa bihAra)nI prAcIna lokabhASA amAdhImAM che. mukhyatve tIrthakaro, aMbikA yA yakSIeAnI hoya che. jyAre itara katio mahArAkhI prAkatamAM che. kALakae AraMbhika jana dhAtupratimAomAM senA, cAMdI ane tAMbAnuM jenadharmanuM kendra pAzcama bhAratamAM khasatAM ardhamAgadhI para jaDAvakAma thatuM; paraMtu samaya jatAM tenuM sthAna bArIka thayelI pazcimAya bhASA ne bAkInI asaramAMthI udabhavelI nakazIe lIdhuM. agatyanI jaina dhAtupratimAomAM mahuDInA hatI. jaina sAhityanA nimnalikhita prAkata parata bhAratIya kAyA maMdiramAMthI maLelI RSabhadeva, pArzvanAthanI ane varSamayamAM mahattvapUrNa sthAna dharAve cheH AgamasUtra, vimala- eka jina dhara eka jinezvaranI (8-9 mI sadI), vAMkAneramAMthI maLelI sUrinuM "pahemacAreya" saMghadAsa ane dharmadAsanuM "vasudeva pArzvanAthanI (8mI sadI), amadAvAdanA sImaMdharasvAmInA hiMDI," haribhadrasUrinuM 'samarAIracakahA" ane "dhUrtAkhyAna', derAsaramAMthI maLelI RSabhadevanI (8mI sadI), ane dhanezvara sAdhunuM "surasuMdarI cariyaM" somaprabhasUrinuM jodhapura (rAjasthAna) najIka gAMdhANImAMthI maLelI RSabha'kumArapAla pratibodha' jinabhadragaNi kSamAzramaNanuM Avazyaka devanI (saMvata 937) prAMtamAone samAveza thAya che. niyukta", hAlanI "sattasaI', mahezvarasUrinuM "paMcamIkahA", | syAdvAda - dareka padArthanA guNa vyApaka rUpamAM eka udyatanasUrinuM 'kuvalayamAlA', hemacaMdrasUAranAM "upadeza ane viziSTa rUpamAM aneka hoya che. ApaNI dRSTinI mALa', 'dvayAzraya kAvya", "triSaSTizalAkApurUSacarita", ane maryAdAne lIdhe ApaNe eka samaye koIpaNa padArthane badhI kumArapAla carita" tema ja "kAlakAcArya kathAnaka'. bAjuethI joI zakatA nathI eTale ke tenA aMgenA pUrNa | digaMbara paraMparAnA prAkRta sAhityamAM bhUtabali ane satyane pAmI zakatA nathI, paNa mAtra AMzika satyane puSpadantanuM "SaTrakhaMDAgama", guNadharanuM 'kaSAya - prAbhata', pAmIe chIe. ApaNI AMzika dRSTine kAraNe tenAthI vakrekaranuM 'mUlAcAra', zivarAyanuM 'ArAdhanA", kuMdakuMdanAM prApta jJAna paNa AMzaka hoya che, pUrNa nathI hotuM; paraMtu jai. 101 nIe lITaramAMthI maLelI ane vAMkAneramAM karInA Jain Education Intemational Page #856 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 802 je rIte azamAM pUrNa satya samAyelu nathI hotuM te ja rIte aza satyarahita paNa nathI hAtA. azamAM aMzataH satya tA hAya ja che. vaLI pratyeka padArthane bhinna dRSTikANuthI jotAM kathAreka bhinna ane kathAreka viAdhI satyAnAM dana thAya che. Ama satya svataMtra nahI. paNa sApekSa hAya che. jo darzana pAchaLanI dRSTi yA apekSA samajIe te temAM rahela satya paNa saraLatAthI samajI zakAya che. syAdvAdanA A jaina siddhAMta jeTalA padArthane teTalA ja paristhitine paNa lAgu paDe che. syAdvAdane khIjA zabdomAM sApekSavAda paNa kahI zakAya. vaLI temAM satAgrAhI dRSTi hAvAthI te yathAvAda paNa che. tarkazAstramAM syAdvAda vizvane jaina darzananuM mahattvapUrNa pradAna che. zramaNaparaMparA :- jaina darzanamAM jIva ( = AtmA ) nA deharUpe sa`sAramAMthI arthAt vibhinna ceAniemAM AvAgamanamAMthI nirvANa ( =meAkSa) mATe saMpUrNa ka kSaya jarUrI manAyA che, ane karmanA sapUrNa kSaya ugra tapathI ja thatA hAI te zramaNa arthAt sAdhu thayA vinA zakaya nathI. Ama jainadharma zravaNamAgI che. jaina sAdhuee ahiMsA, satya, asteya, brahmAcaya ane aparigraha e pAMca mahAvrata uparAMta pAMca samiti, traNa gupta, bAvIsa parIsaha, khAra bhAvanA, dasa siMdhama AdinuM pAlana karavAnu... hAya che. jainAmAM sAdhunuM pada parama AdaraNIya gaNAya che. ti, at, jina ane tIrthaMkara tenI vibhinna avasthA che. mULa niyamA pramANe jaina sAdhu cAturmAsa sivAya eka sthaLe sthAyI rahI zakatA nathI paNa temaNe satata vihAra karavAnA hAya che. sAdhu mATenA niyamAnuM. temaNe cUsta pAlana karavAnu... hAya che. bhazrI mahAvIre zramaNusaMgha sthApIne tene navagaNamAM vibhAjita karelA. gaNAnA zikSaNa ane saoNMcAlananI vyavasthA mATe AcArya, upAdhyAya, sthavira, pravartaka, gaNI, gaNadhara ane gaNAvaodakanAM pado nakkI karelAM. AcArya -je pUrvAcAya dvArA vyaktitva-prabhAva ke aNuvrata AMdolana :- svAtaMtryAttara bhAratamAM nAgarikAnA cAritryanirmANa ane samAjamAM naitika cetanAnI u'maranA dheAraNe pasaMda thatA te zramaNusaMghanA anya padmA-jAgRtinA uddezathI zvetAmbara terApathanA vartamAna AcAya dhikArIonI nimaNUka karatA. AcArya mAtra zramaNusa`ghanA ja nahIM paraMtu zramaNa-zramaNI ane zrAvaka-zrAvikAnA banelA samarata jaina saMghanA vaDA gaNAtA. A hakIkata jainAmAM zramaNatvanI sarvoparitA sUcave che. zramaNa saMghanI vyavasthA tenA mULa svarUpamAM have jaLavAI zakI nathI, tema chatAM jaina sAdhu-sAdhvIoe aDhI hajAra varSa sudhI ujjavaLa zramaNa para'parAne Aja paryaMta jIvaMta rAkhI che, te bAbata gauravaprada che. atre e noMdhavuM joI e ke zvetAmbara terApaMthamAM dharmAMsa dhanu' saMcAlana Aje paNa AcArya dvArA thAya che. zrI tulasIe aNuvrata AMdolana Arabhelu che. ahiMsA, satya, asteya, brahmacaya ane aparigraha, je zramaNA mATe mahAvrata tathA zrAvaka mATe jarUrI chUTachATa sAthe aNuvrata nAme oLakhAya che temane vistRta karIne A AMdolana dvArA binasAMpradAyika dRSTikANuthI sa janA mATe prastuta karAyAM che. 1 ahiMsAnA AcAra :- kAca dvArA nirvANu upadezatA jainadhama AcAra pradhAna che ane ahiM sAnA jainara naciMtAmaNi AcAra temAM mukhya che. samyagdarzana ane samyajJAna para AdhArita samyak cAritranA pAlana mATe zrI RSabhadevathI mAMDIne dareka tIthaMkarAe prakheAdhelAM mULa tratAmAM ahiMsAnA samAveza thAya che. Ama vizva itihAsamAM ahiMsAne siddhAMtarUpe sthApita karanAra A avasarpiNI kALamAM prathama tIrthaMkara zrI RSabhadeva sarva prathama hatA. AtmatattvanI STie badhA jIvA samAna che ane te darekamAM samAna jijIviSA rahelI che. AthI kAI paNa jIvanI hiMsA e pApa che. jainadarzana hiMsAnA be mukhya prakAra gaNAve che; dravyahisA ane bhAvahiMsA. anya jIvanI hatyA karavI ke tene ijA pahoMcADavA jevA sthULa rUpamAM AcarAyelI hiMsA dravya hiMsA che, jyAre anya jIvanI hatyAnA ke tene 6 kha paheAMcADavAnA bhAva manamAM jAgavA te bhAvahaisA che. jainadharmomAM mAMsAhAranA tA svAbhAvika niSedha che ja, paNa ahiMsAnA vicAranI sUkSma chaNAvaTa ane tenA AcAramAM jainadharma je pragati karI che te advitIya che. zramaNeA mATe ahiMsAnA AcAra AtyaMtika che. (dA.ta. sa'pAti [=uDatA] jIvANuonA nAza na thAya te mATe mukha AgaLa mukhacikA [muhapatti] rAkhavI) paraMtu gRhastha zrAvaka-zrAvikAo mATe paNa te saMyama ne AtmAnu zAsananI apekSA rAkhe tevA che. sUkSmajIva-jaMtuo rAtre bahAra nIkaLatA haiAvAthI-uDatA heAvAthI sUryAsta pachI bhAjana karavu niSiddha che. khetImAM jamIna kheDavAthI ane moTA bhAganA udyogAmAM agni ke tIkSNa AjArAnA jainasamAja vyApAra-dhadhA tarapha vaLyA. pariNAme dezanA upayAgathI jIva-jaMtuenI hiMsAnI zakayatAne kAraNe arthataMtramAM jenAnA kiMmatI phALA rahyo che. jainadharmanA ahiMsAnA AdarzamAM janmelI ' pAMjarApALa ' nI sasthA Thera Thera Aje paNa jovA maLe che. 1. jaina siddhAMta pramANe kAIpaNa vrata grahaNu kastAM pUrve samyaktva uccarAvavAmAM Ave che. samyaktvanA svIkAra pUrNAMkanAM vrata e ja vratanI kakSAmAM Ave che. samyakatvasvIkAra vagaranAM vrata e aNuvrata ke mahAvrata gaNI zakAya nahi. e phakta niyamarUpa ja gaNI zakAya. --sapAdaka Page #857 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational sarvasaMgrahagraMtha Sevents CODE Vol a galamahAsuyaka (namukkAro) MATE namo arihaMtANaM jamo siddhANaM namo AyariyANaM namo uvajjhAyANaM namo loe sabba sAhUrNa eso paMca namukAro savva pAvappaNAsaNo maMgalANaM ca savvesiM paDhamaM havai maMgalaM GANAAD Stagita 803 Page #858 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zilpa samRddhi ane vAstukalA -zrI naMdalAla cunIlAla somapurA : C na saMta zAyI bhAratIya zi95 - vAstuzAstra bhAratI - vAstukalAnA thaI. A AdhArabhUta adhyavasAya prayojana bhAratIya janasaMkaTamaNi nahi paNa sarvasva che, bhAratIya sthApatyanI mUrtimaMta samAjanI dhArmika cetanA ane vizvAsanA mUrta svarUpa pradAna vibhUti deva prasAdo che. prAsAdaracanA jagatI- veDhIthI prAraMbha kare che. A darzana e purANamAM pratiSThApita tane rahasyAnuM thaI zikhara - kalaza sudhI samApta thAya che. mAnava sabhyatAnA nimitta che. maMdiranA nirmANamAM janasamAjanA dhArmika vikAsa AdhyAtmika Adi devika ane bauddhika, mAnasika upacetanAthI maLatI niSThAmAM deva milananI bhAvanA sarvatathA kAlpanika Adi vibhina sAMskRtika pragatimAM vAstu pradhAna che. kalAtmaka katie eka prakAranI sarvAti zAcIna smRti maMdiranA pIDa kalevara ane utta'ga zikhara AkAra, vistAra che. AkRtio iSTakA. pASANu Adi cirasthAyI dravyothI tathA upasaMhAra e IzvarI bhAvanAnuM pratIka che. mAnavAmAM avadha banI. yugayuga sudhI sAMskRtika vikAsano parama devatattva vikAsa sthApita kare che. hiMdu sthApatyanI seva nidezane paNa prastuta kare che. tema ja prAcIna sAMskRtika prAsAda sarvotama dRSTikoNathI atirikta eka eka dhArmika vaibhavano, pratyakSa itihAsa upasthita kare che, pratyakSa deza vyavahArika TAi pa ane jAtinI vAstukRtiomAM te dezIya ane te jAtIya jainadharmanI AsthAnA parivAcaka ane paraMparAgata vizeSatAnI chApa rahe che. purANonI puNya bhUmi para pallavita che. maMdira nirmANa kRpa ane bhAratI vAstukalAnI sarva pramukha vizeSatA tenI AdhyAtma- taDAgAdi samAna pUrNa - dharmanI saMsthA che. vyavahArika rUpamAM niSThA che. ApaNI vAstukalA vizeSa karIne maMdira nirmANamAM paropakArArthe paNa dharmAthe samIkSA che. pratyaH sarvadharmAcAryoe pariNAmI vRddhigata thaI. maMdiranA uttaga zikhara samAna paropakArce nirmita prAsAda taDAgAdino mahimA gAya che. thI Jain Education Intemational Page #859 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra Mtha sthApatya veda-bhAratIya sthApatya e vizudhdha vijJAna che. prAcIna kAlathI sthApatya veda nAmathI pukAravAmAM Ave che. mAnava jIvanamAM gRhanirmANu rahevA mATe, Ayurveda jIvavA mATe, sa gIta, maneAra jana mATe tathA athavavedya vyavasAya, vyavahArazAsana tathA samAja saMgaThana mATe e cAra ke pAMca alaga-alaga upaveda kalpita thayA. Rgaveda, Ayuveda, yajuveda nA dhanuveda, sAmaveda, gadha veda tathA athavavedanA sthApatya veda e cAra-pAMca upaveda mAnela che. sanAtanathI ame vaidAnA adhyayana karatAM AvyA. tenI rakSA mATe ame e kaI paNa bAkI na rAkhyuM. mATI mATI zAkhAe sthApita karI, moTA moTA RSikulAne janma ApyA. guruziSyAe pitAputranI paraparAe pretsAhana ApyuM. kAraNake amArA e prAcIna vADmaya vikRtana thAya. e emanI akSuNNatA banI rahe. A prakAre sidhdha thayuM ke bhAratanI bhavana nirmANa kalA bahu ja prAcIna che. prAcIna kALathI vikasita thaI cUkI hatI, ane te viSayanA zAstro vyavasthita rahela che. temAM prathama ame bhAratIya vAstukalAnA dhArmika aMganu vizleSaNa karIe. pahelA bhAratIya vAstukalA zAstranI prAcInatA para ceDA prakAza Avazyaka che. vAstu nivezananI prAcInatA-e bhAratIya sthApatyanI sthApanA pahelAM ame saMdeha karela ke Ayurveda Adi jyAtiSa Adi vedo athavA upavedoe hAMgA samAna sthApatya veda paNu ati prAcIna che, tenI prAcInatA mATe sarvAdhika sudRDha pramANeA matsyapurANamAM nimna pravacana dvArA che. bhRguratri ziSTaya vizvakarmA mayastathA / nAradAnagnajiccava vizAla kSaH purandaraH / / 1 / brahmAkumAre nandIza zAnakA gaga eva ca / vAsudevA'nirudhdha, tathA zuka-bRhaspatI 525 aSTAdazete vikhyAtA zilpa zAsropadezaka 535 1. bhRgu 2. atri, 3. vasiSTha, 4. vizvakarmA, 5. maya, 6. nArada, 7. nagnajita, 8. vizAlakSa, 9. pura'nrura, 10. brahmA, 11. kumAra, 12. nadeza, 13. zonaka, 14. ga, 15. vAsudeva, 16. aniruddha, 17. zukrAcArya, 18. bRhaspati e aDhAre zilpazAstranA vikhyAta upadezaka che. 3. vasiSTha - sUkulanA rAjaguru. 4. vizvakarmA - prabhAsa vasunA putra ane yAgasiddha je aMgirAnI putrI tenA putra ane bRhaspatinA bhANeja-bahenanA dIkarA. 5. maya - daitya guru zukrAcAya nA ziSya, rAvaNanA sasarA, madAdarInA pitA. 6. nArada - devaSa 7. nagnajita - gandhAra nareza. 8. vizAlAkSa - mahaSi, 9. purandara - indra. 10. brahmA - pitAmaha jagata sRSTA. 11. kumAra - brahmAnA putra-sanatakumAra. 12. na'dIza - ziva anucara. 13. zaunaka - RSi, 14. gaga - maharSi 15. vAsudeva - zrIkRSNa. 16. aniruddha - kRSNapautra. 17. zukra - daityaguru, 18. bRhaspati - devaguru. 805 temAM atirikta bhAratIya sthApatya paramparAgata be mahAna sthapati che, vizvakarmA tathA maya vizvakarmA devAnA zilpI che. temaNe indranI devadhAnI nagarI, yamanI sacamI nagarI, varUNanI vibhAvarI, beranI alkApUrI nagarIo tathA pRthurAjAnA vakhatamAM A sRSTi upara aneka nagarA, gAmA, pallIo Adi vasAvyA. kRSNanI dvArakA, RSabhadevanI vinItA Adi nagarIe vasAvI. prAsAda utpatti 1. bhRgu - jagatkRSTA pitAmaha brahmanA putra. himAlaya parvatanI uttara dizAmAM devadArU vRkSAnu` meTu vana che. A mahAdevanuM pavitra tIrthasthAna che. tyAM sadevA 2. atri - anasUyAnA pati. caMdra, dattAtraya, durvAsAnA ane daityAe ekaThAM maLIne mahAdevanI pUjA karI. pitA. maya, zilpIe tripura nagara-pRthvI ane AkAza vacce vasAveluM jenA zive nAza karyAM. maye pAMDavAnA rAjasUya yajJamAM maMDapa racela je jalanI jagyAe sthala ane sthalanI jagAe jala. AvI adbhuta racanA karI hatI. mayanA bhAI lAkSAgRhanI racanA karI hatI. jemAM pAMDavAne utArA ApI suleAcana je duryodhananA mitra hatA, teNe hastinApuramAM saLagAvavAmAM AvyA. je je davAe prAsAnu AkAranI AkRti karI mahAdevanI pUjA karI te pramANe nAmavALI prAsAdanI jAti utpanna thaI. (1) devatAonA pUjanathI nAgara jAti (2) dAnavAnI pUjAthI draviDa jAti (3) gadharvAnA pUjanathI latinA jAti Page #860 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaranaciMtAmaNi che. ane keTalAka TalAka prAsAda lIdhA talamAna (4) yakSAnA pUjanathI vimAna jAti (5) vidyAdharonA (39) manasaMtuSTa prAsAda (40) namiga prAsAda pUjanathI mizrajAti (6) vasuone pUjanathI varATaka jAti (41) surendra prAsAda (42) nemezvara prAsAda (7) nAgadevanA pUjanathI sAndhAra jAti (8) narendronA (43) yatibhUSaNa prAsAda (44) supuSpa prAsAda pUjanathI bhUmija jAti (9) sUryadevanA pUjanathI vimAna (45) pArtha prAsAda (46) padmAvati prAsAda nAgara jAti (10) caMdradevanA pUjanathI vimAna puSpaka jAti (47) rUpavalabha prAsAda (48) zrI havikrama prAsAda (11) pArvatI devInA pUjanathI valabhI jAti (12) hara- (49) mahendra prasAda (50) rUpavalabha prAsAda siddhi Adi devIonA pUjanathI sihAyakanI jAti (13) (51) aSTApada prAsAda (52) tuSTipuSTi prAsAda vyaMtara jAtinA devanA pUjanathI phAMsanAdi jAti (14) : 1) A rIte bAvana prAsAdanI racanA judA judA talamAna saha ravAnA pUjanathI rathAkara jAta. A rIte cIda nAtanA ane zAthI thAya che. keTalAka prAsAde tIrthaMkara ne valabha prAsAdo utpanna thayA. sAndhAra jAtinA zuMgayukta nAgarAda che. ane keTalAka sarvajina vallabha prAsAdo che. A rIte jAtinA prAsAdathI jinendra prasAda racanA karavAmAM Ave che. * RSabhadaya betera prAsAdo paNa che. jina prAsAda AyatanAdi prAsAdaH pUjitA loke vizvakarmaNA bhASitAH vizvakarmA kahe che jina prabhunA prAsAda AgaLa caNDikA catuvaza vibhaktinAM jinendrANI vizeSatu che (kaLI ) karavI kelI (zuka maMDa5) AgaLa gUDha maMDapa uparokta vizvakarmAe kahela vIza vibhaktinA jinendra karo. gUDha maMDapa AgaLa catuSkikA karavI. tenA agrabhAge devanAM lokamAM vizeSa prakAre pUjanIya che. nRtya maMDapa karavo. catudizi catudvArA pura madhe sukhAvahAH mULa prAsAdanA mAnathI pharatI eka ATha deva kuli. bhramA vizvamAcaiva prazastAH sarva kAmayA che kAo mULa maMdira sahita karavI. tema ja corAzI-baMtera cAra dizAnA cAra dhAravALA, bhramavALA athavA bhramabAvana ane vIza deva kulIkAo mULa maMdira sAthe karavI, vagaranA jinendra prasAda nagaramAM hoya te prajAne sukha devAtema vizvakarmA kahe che. temAM -madhyama ane kaniSTa evA vALA che. ane prazata che. badhA sukha ane IcchIta phala traNa prakAranA prAsAde uttama jANavA. A rIte pAMca prakAre devAvALA che. jinAlaya karavAnuM kahela che. zAntidAH puSTiyAva prajarAya sukhAvahAlA jinendra prasAda lakSaNa nAma aoNMgajebaliyAne-mahiSInadI mista thA che (1) kamala bhUSaNa prAsAda (2) kAmadAyaka prAsAda sarva zriyamAnuvaMti sthApitAzca mahItale (3) ratna keTi prAsAda (4) amRtabhava prAsAda nagare grAma purovaca prasAdA RSabhAdayaH | (5) kSatibhUSaNa prAsAda (6) sumati jina prasAda jagatya maMDapeyukta kriyanta vasudhAtale che (7) padmaprabha prasAda (8) padharAga prAsAda sulabha dIyate rAjayaM svagacaiva mahItale che (9) puSTa vardhana prAsAdi (10) supArzva prasAda (11) zrI vallabha prAsAda (12) zItala prAsAda jItendra devonAM prAsAda zAMti devAvALAM puSTi evA (13) caMdra prAsAda (14) hiturAja prAsAda A pRthvI upara jina devAnA prAsAdo sthApavAthI gheDA, (15) puSpadaMta prAsAda (16) zItala prAsAda hasti, baLada, ratha Adi vAhano bheMsa ane gAya Adi (17) kItIdAyaka prAsAda (18) manahara prAsAda sarva saMpattine ApanAra che. (19) zreyAMsa prAsAda (20) sukula prAsAda nagara, gAma ane puranI vacce RSabhAdi jina prAsAda. (21) phUla naMdana prAsAda (22) vAsupUjya prAsAda jagatI ane maMDapa yukta pRthvItalamAM karavAmAM Ave te (23) ratnasaMjaya prAsAda (24) dharmAda prAsAda svarga ane pRthvImAM rAjyaprApti sulabha thAya che. (25) vimala prAsAda (26) mukti prAsAda dakSiNettara mukhAzca prAcI pazcima diDamukhaH (27) anaMta prAsAda (28) surendra prAsAda vItarAgaSya prAsAdIH pura madhye sukhAvahAH (29) dharmajina prAsAda (30) dharmavRkSa prAsAda (31) zrIlaMga prAsAda (32) kAmadAyaka 5) kAmadAyaka prAsAda dakSiNa-uttara athavA pUrva-pazcima dvAranA vitarAga (33) kumuda pri sAda (34) zaktida prAsAda prAsAda nagara maLe sukhane ApanAra che. (35) harSaNa prAsAda (36) zaila prAsAda, dareka devanA prAsAda zAstranA niyama mujaba nakSatra AyAdi (37) AhanAzana prAsAda (18) mAnavendra prasAda ekavIza aMge meLavI caMdradizA joI karavAmAM Ave te dhya Jain Education Intemational Page #861 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha avazya sukha-samRddhi-Ayu-putra-parivAra Adi dareka rIte birAjamAna rahe che. e sarvajJa bhagavAna anaMtarUpavALA sukhadAyI thAya. jina pratimA 24 che. laMchana uparathI che. ane kaSAyothI rahIta che. aDhAra dethI rahIta che. te pratimAjI oLakhI zakAya. bhUtakALanA paNa vIza. bhaviSyanA puruSa rAga-dveSane choDanAra A sAkSAt paramezvara che. zrI thanAra tIrthaMkara paNa cAvIza. A sivAya 20 viharamAna, sarvajJa devanA AsananI madhyamAM adhiSThAyika devanI Adi 4 zAzvata maLI covIza. A rIte pratimAjI jinaprAdamAM zakti che. e dhyAnamAM svAbhAvika buddhivALI sulakSaNa sthApita karavAmAM Ave che. saMpanna hAthamAM patrakamala dhAraNa karavAvALI che. bhaktone vara devAvALI zAsana adhiSThAyikA devI che. bhagavAnanI aSTa prAtihArya nIce dharmamArga pravartaka dharmacaka che. tenI paDakhe satya nAmano azoka vRkSaH sara puSpa vRSTi divya vani dhAmara na ca mRga ane karuNA nAmanI mRgI che. hAthI ane siMha AThe bhAmaMDalaMdundu bhirAta pacaM satyAti hAryANi janezvarANAya. dizAnA diggaja che. nIce poTalImAM AdityAdi navagraho che. 1. azokavRkSa, 2. devonI puSTavRSTi, 3. divya davani sadeva sevA karI potAnA jIvanane pavitra banAve che. A yakSa gaumukha nAmane zrI AdinAthano sevaka che. tathA suMdara 4. cAmara, 5, Asana, 6. bhAmaMDala, 7. duMdubhi vAdya, 8. chatra e ATha prAtihArya zrI jInezvara prabhunA jANavA. svarUpavALI cakezvarI rAsananI sevikA che. indra ane upendra svayaM bhagavAnanA sevaka banI cAmara DhALe che. mAlAdhAraka parikarayukta pratimAmAM A AThe prAtihArya AvI sAkSAt kalpavRkSa ane bIjA RturAja vasaMta che te sarvajJa jAya che. devane mALA arpaNa karI rahela che. bIjI anya Rtuo parikara viSe ziva-pArvatI saMvAda atirikta paNa bhagavAna sarvajJanI sevAmAM puSpamAlA laI khaDI che. tathA anya devatA Indra tyAgela arAvata hAthI eka samaya bhagavatI pArvatI sumeru parvatanuM suMdara para caDhI hAthamAM jala bharela kuMbha laI kapura kesara Adi zikhara joI zaMkarane pUche cheH suvAsita aparimita jalane dhAraNa karI bhagavAna sarvAnI he prabhu...! A parvata karyo che, ane zikhara upara kayA pAse saMtApono nAza karavAvALA nAna samAraMbha karavA devanuM maMdira che, temAM kyA deva birAje che. temanI gAdInA Avela che. ane sarvadevatAne nAna karI potAnA karmapaga taLe kaI devI che, A caka dekhAya che te zuM che..? malane dhoI nAkhe che. e huM ane tuMbarU' beu gaMdharva ane haraNa-haraNI zuM che...? gAdImAM hAthI tathA siMha nava jAtine devato lakSamI samAdhiSThita svasthAnanI yAcanA kare puruSarUpa koNa che..? A yakSa-yakSiNI ane cAmara dhAraka che. e prakAre anaMta sukhanA hetubhUta akSaya mukti pada koNa che? A mAlA dhAraNa karela koNa che ane hAthI para savAra thayela puruSa koNa che? tathA viSNu ane baMsarI vagADavAvALA be puruSo keNa vyakti che? kRpA karI sarvani bheda mane kahA hai svAmina...! e pUrvokta devatA pAse suMdara duMdubhi-vAjiMtravALA tathA zaMkha vagADanAra koNa che...? e traNa chatra zuM che...? tathA prakAzamAna bhAmaMDaLa zuM che...? mane Azcarya thAya che ke A maMdira kayA devanuM che...? bhagavatI umAno prazna sAMbhaLI zaMkara kahe che: he devI...! tame uttama prazna pUchayo che. huM uttara ApuM chuM. tame te ekAgra cittathI sAMbhaLoH he devI, A parvata suvarNa ane ratnAdikathI zobhato evo sumeru parvata che. tenA upara bhagavAna sarvajJa devanuM ratnacita taraNu maMDita vizAla ane manohara maMdira che, te maMdiramAM tetrIsa karoDa devatAo jenuM sevana kare che, sarvazaktimAna pratyakSa bhagavAna sarvajJa devanI mUrti pratiSThApita che. jenI devatAonA adhipati IndrAdI sevA kare che. e sarvajJa deva sadA Indriyone jItavAvAlA kevaLajJAna sarvadA saMpanna che. e pitAnA alaukIka sAmarthyathI saMsAra sAgarane pAra karI janakalyANArthe A bhUmaMDaLa mUrtimAna sadaiva A A A 1 Jain Education Intemational Page #862 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaraniyaMtAmaNu cAhatA bA, ba'sarI bajAvI, trijagatanA mAlika sarvajJa devane anata guNonA samUha sumadhura svare gAya che. indrAdi anya devavI sarvajJanI bhaktimAM sthira citta karI jAya che. A cAra jAtinA uMcA ktithI e pacAsa jAtinA vAjitrA aneka prakAre bajAve che, e prakAre sarvajJa devanI prIti saMpAdana karI rahelA che. e bhakti sekaDA janma - maraNane miTAvI akSayapada devAvALI che. huM mahAdevI...! A zaba bajAvanAra che. te caityAne zikSA karanAra dhruva che. A eka hovAthI paNa anekarUpa dhAraNa karanAra suradhara sA che. te aneka prakAra vakriyarUpa banI sarvAMga upara traNa chatra dhAraNa kare che. traLu chatra huM jagatanA prabhutvarUpa cika che. tathA bhAra sUryAdi AvI bhagavAnanuM bhAmaDaLa prakAzita kare che. traOM jagatamAM paramapada haiyAvALAM eka ja satta deva che. bhagavAnanI pAchaLa zamA rahelA ravA uttama mAAnI vAsanA kare che, e prakAre sIe prabhu dhyAna karavA yogya che. meM to sthAvara jaMgamAtmaka sa suvAthI yukta samagra siddhi devAvALA sapUNa' devatAoe A tro lAkamAM kaivala sarjana devanI prerakatA dekhI che. namaskAra karela ati gopanIya sarvazreSTha tA vyakta (pragaTa) ane avyakta ( apragaTa) sarvajJa deva vizvanA AdhArarUpa ( che. e devanI upAsanA karavAthI mukti prApta thAya che. e Aditya bAdi nava caDDA prabhune namaskAra kare che. ane prabhune parita bhramaNa pramA kare che. tathA svayaM kAla devA paNa dina ane rAta A devanI sevA kare che. ahIM kAza varSA, garamI ane zananu rUpa dhAraNa karI bhagavAnanI sevA kare che. kudarate temanI sevA mATe malayAcala Adi paryaMta banAvyA che. mayAcala pitAmAMthI uttamAttama padArdha AdithI pUjA karavA yogya sarvAMga jeva che. huM dhruvI...! vidhAtAe bhagavAnanI pUjA mATe kAzmIra huM dezamAM kesara banAvyuM che. bhagavAnanI bhASaNa pUjA mATe rAhaNAcala Adi pahADAmAM ratna pedA karyo che. arthAt sajJa dhruva kesara ane bhALI pUjA karavA vaigya che. savajJa bhaga vAnanI pUjA mATe ratnAkara nAne dhAraNa kare che. tathA rAtamAM bhramajU karatAM tArA AkAzamAM camake che. cAre bAju samagra kare eTale puSpA samAna dekhAya che. e prakAre A alaukika A sAmarthya kevala sarvajJa vana che. e prazna dvArA sarve kArya siddha thAya che, e tuM nizrcayamAna-sanadevanA nAma ane mUrtimAM camatkAra rahela che. sa'sAranA sava svarUpomAM kevaLa satta devanu rUpa sarvottama che. ane dhyAna karavA yAgya padAthomAM 208 huM priye...! sapUtra kRpAmAM akhIla mahemaDaLa samagra devatAe, indrapundrI Adi sadA kaivala satta devanI pUrjA kare che. enA barAbara traNa lokamAM kAI deva nathI. A pramANe bhagavAna zivanI pAsethI sada vana" svarUpa sUNI zivapriyA gaurI sasAramAM rahela jIvAnA kanyA karavAvALA bhagavAna jinane yAda karatAM Adara sahita pUjA karavA lAgyA. Page #863 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gajarAtanA prAcIna jaina purAvazeSa - zrI narottama palANa bhAratavarSamAM uddabhavelAM brAhmaNadharma ane bauddhadharma pachI mata nathI, paraMtu hamaNAM prApta navA avazenI tulanAmAM jainadharma eka noMdhapAtra dharmasaMpradAya gaNAya che. pArzvanAtha A guphAo I.sa.nI chaThThI sadInI jaNAya che. saMbhava che valabhIane mahAvIra svAmI jevI aitihAsika vyaktio dvArA rAja daramiyAna sauthI moTA jainasaMgha ahIM ja hoya ! nigraMtha saMpradAya ane temAMthI jainadharmano uddabhava thayelo che. jainasAhityamAM "tilatila paTTaNa" ane cAraNI sAhityamAM zarUAtamAM A dharmano pracAra maryAdita rahyo haze; paraMtu "tilaMgaNa pATaNa tarIke DhAMkano ulalekha maLe che. A sthaLa samaya jatAM te bhAratavyApI banyo che. eka mata mujaba ghaNuM ja prAcIna che. eno vyavasthita abhyAsa karavAmAM jenadharmanA mukhya AgamagraMthanI eka vAcanA I. sa.nI Ave to itihAsanI ghaNI khUTatI kaDIo emAMthI prApta pAMcamI sadImAM valabhImAM thayelI che. A uparathI evuM thavAnI saMbhAvanA che. anumAna thaI zake che ke gujarAta-saurASTramAM chellA doDheka hajAra varSathI janadharma aritatvamAM che gujarAtamAM jainadharmano DhAMka pachI bIjuM mahattvanuM sthaLa vaDodarA pAsenuM AkoTA praveza kaI sadImAM thaye te vize thoDA matamatAMtaro che; che. "AkoTAno ulekha prAcIna abhilekhamAM "aMkaiTaka" tarIke maLe che. I.sa. nI navamI sadInA AraMbhamAM lATanA paraMtu I. sa.nI chaThThI-sAtamI sadIthI prApta thatA jaina purAvaze eka nakkara bhUmikA pUrI pADe che. A samayathI karkarAja nAmanA rAjAe "vaTapadraka" gAmanuM dAna ApeluM tenuM tAmrapatra maLyuM che. - A tAmrapatramAM "aMkeTaka" lAgalagaTa saMkhyAbaMdha na purAvaze gujarAtImAM prApta che. (AkoTA)ne ullekha che. A AkoTAmAMthI saMkhyAbaMdha | gujarAtamAM prApta jaina purAvazeSane kramazaH avalokIe jainadhAtumUrtionI prApti thayelI che. amuka mUrtio ghaNI to rAjakoTa jillAnA DhAMkanI janaguphAo adyApi prApta ja prAcIna mAlama paDe che. * savata 1006' vAMcI zakAya sauthI prAcIna janAvaze jaNAya che. AjanA DhAMka gAmanA tevI mati e paNa A saMgrahamAM che. jo ke A saMgrahanA ulekha prAcIna jenazrAmAM 'haMkagira' tarIke thayelA che. jIvaMta svAmInI pratimAM vizeSa prAcIna hovAnuM jaNAya che. anuddhati mujaba I. sa.nI bIjI trIjI sadImAM ahIM siddhanA- De. umAkAMta zAha Adi vidvAne A pratimAne I.sa.nI chaThThI gAna ane tenAM guNa pAdaliptasUrI hatA. A samayanA sadInI gaNAve che. jyAre A lekhaka tene I.sa.nI AThamI koI jaina avazeSa adApi prApta nathI, paraMtu hAlanA DhAMka sadInI mAne che. # A saMgrahanI eka bhagna pArzvanAtha gAmanI pahADImAM gAma thI pAchaLanA bhAge eka guphAsamUha pratimA pratRta javaMta svAmInI pratimAM karatAM paNa prAcIna Avela che. A samUhanI AgalI parasALa hAla khaMDita jaNAya che. saMbhavataH A tritIthika pArzvanAtha pratimAM che; paraMtu guphAnI bahAranI dIvAla upara pArzvanAtha AdinA I.sa.nI chaThThI - sAtamI sadInI che. game tema AkATAmAMthI zi spaSTa joI zakAya che. je guphAkhaDa hayAta che, temAMthI prApta jainamAo adyApi gujarAtamAM sauthI prAcIna jenAekamAM Asanatha tIrtha karanI prAtamAM paNa hAla mejUda che. vizeSamAM noMdhapAtra banI rahela che. AjubAju cAmaradhArI ane darzanAthIo takSaNa pAmyA che. jUnAgaDha jillAnA divAsA gAmanI prastara mUrtio A samagra guphAsamUha hAla gujarAtamAM prApta sauthI prAcIna jana purAvazeSa che. A guphAonA samaya vize vidvAno eka A lekhake "kumAra"nA 600mAM aMkamAM (Disembara 1973) I ! A vize (1) muni jinavijayajI "jaina itihAsanI a vizeSa mATe juo : jhalaka" (1966) (2) mAlavaNiyA dalasukhabhAI " ramRti (1) Do. yu. pI. zAha " AkoTA brAnjhasU" ane saMskRti" (zeThazrI nAnajI kAlidAsa smRtigraMtha ) (2) narottama palANa "jIvaMta svAmInI pratimA " (9) palANa narottama 'itihAsa vimarza' (1979) ane nirIkSaka' 8 jUna 1975/ punamuM. 'itihAsa 'kumAra ? 1975 pR. 473-475 (4) kaDiyA Do. hasamukha vima' (197) ApeTa opha InDiyana hisTa enDa Ale che" (3) rasikalAla parIkha, hariprasAda zAstrI saMpAdita tathA "prAccapratibhA" vA. 11 No. 1 jAnyu. " 75 (bIla "gujarAtanA rAjakIya ane sAMskRtika ItihAsa myujhiyama, lepAla). raMtha 2, 3. je 182 Jain Education Intemational Page #864 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 810 jenaratnaciMtAmaNi ati zAha tapAsavI ane sImIzAmAM prasiddha karelI ane tene AThamI-navamI sadInI kahelI, sthApatya ane zilpane rakSaNa maLyuM nathI, pariNAme jainaparaMtu pAchaLathI te mUrti bauddha mAluma paDela che. A uparAMta maMdiro ane mUrtione ThIka ThIka pramANamAM nAza thayo che. divAsA gAmanI sImamAM AvelI nAnI mUrtio "vidyApITha" (2) bIjI bAbata e ke Aja sudhI ApaNe karacha, saurASTra (me-jUna 1974)mAM prasiddha karelI, temAMthI eka mUrti ane taLagujarAtanuM vyApaka sarvekSaNa karI zakyA nathI. Aje AdinAthanI lAge che. A mUtio saMbhavataH jaina che ane pUrato saMbhava che ke A pradezamAM saMkhyAbaMdha janAvaze sAtama-AThamI sadInI jaNAya che. khaMDita hAlatamAM rakhaDatA hoya ! A lekhake hamaNu jUnAgaDha jillAnA kezoda tAlukAnA khamIdANuM gAmanuM eka jainaA pachInA samayanA saMkhyAbaMdha jenAvaze - gujarAta- maMdira gujarAta" ( hIpotsavI 20:36 aMka)mAM prasiddha bharamAM mojuda che. solakI samaya daramiyAna jainamaMdira nuM kareluM che. AvI rIte gAmaga dare ane sImazeDhe bIjA mUrtionuM vipula pramANamAM sarjana thayuM che. A samayanA aneka maMdira prasiddhinI rAha jotAM paDyAM che. A dizAmAM jainAvazeSone avalakavA jatAM eka svataMtra graMtha thAya ! ApaNe puruSArtha jAgRta thAya to haju paNa vizeSa saMkhyAnA jana prAcIna purAvazeSo maLI Ave. Aje to ahI eka vAta khAsa noMdhavI ghaTe ke jaina sAhityanA e avaze ane zanaiH kALanI gartAmAM UtarI rahelA pramANamAM jana purAvazeSo ghaNI ja a9pa saMkhyAmAM prApta haze. navAM maMdiro baMdhAvavA jeTaluM ja puNya A janAone thayA che. A bAbatamAM beka kAraNa spaSTa rIte vicArI bacAvavAmAM raheluM che te vAta ApaNane samAya, evI zakAya (1) sAhityane je rIte saMrakSaNa maLyuM te rIte prArthanA ! seLa vidyAdevIe pavArayA che Page #865 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina dharma ane jyotiSavijJAna = = OM namaH siddham - pa. pU. zrI A. vijyalabdhisUri mahArAjazro caMdrAka-graha-nakSatra- tArakA gaganasthitAH | gaganasthitaH tArA cojana 760 maMgala yojana 897 te caragatayo nityaM rAjane sva-sva-tejasA 1 che sUrya 800 zani ,, 900 zubhAnAmazubhAnAzcakamaNAM phalasUcakama caMdra , 880 tizcakamidaM mRNAmityukta pUrvasUribhiH 2aa nakSatra , 884 artha:- nitya cara gativALA evA caMdra, sUrya, gRha, budha , 888 nakSatra ane tArAo AkAzamaMDalamAM potapotAnA tejathI zukra , UMce rahIne zobhI rahyA che. (1) A pAMcanuM baneluM jyotiSacakra guru 894 pradikSANuvate pharI rahyA che. manuSyanA zubha ane azubha karmonuM sUcaka bane che. e janadarzanamAM jatiSacakanA be prakAra che. cara ane pramANe pUrvAcAryo vaDe kahevAyuM che. sthira. aDhI dvIpa (jaMbudvIpa, dhAtakIkhaMDa ane ardhapuSparAvarta anaMta paramopakArI zrI arihaMta paramAtmAnA dvIpa)mAM je jyotiSacaka che te care che. emAM caMdra 132 zAsanamAM mukhyarUpe cAra anuga kahyA che. dravyAnuga, ane sUrya 132 maLI 264nI saMkhyAmAM caMdra-sUrya che. gaNitAnaga, carakaraNAnuga ane dharmakathAnuyoga. ApaNe teo sadA aDhIdvIpamAM bhramaNazIla hovAthI cara kahevAya che. ahIM gaNitAnuga viSe khAsa vicAra karavAno che. ane ahIdIpanI bahAra je jayotiSacakra che te sthira gaNitAnaga be vibhAgamAM vahecAyelo che. bhUgoLa che. ahIM ApaNe cara jotiSacakrano vicAra karIe chIe. ane khagoLa. bhUgoLa eTale pRthvI saMbaMdhI ane khagoLa A pAMce jotiSamAM caMdra zreSTha che. enAthI Utarata sUrya eTale AkAza saMbaMdhI. bhUgoLamAM jabUdvIpaprajJapti, dvIpa che. caMdra ane sUrya ane iMdra che. sadA mAgI hoya che, sAgaraprajJapti vigere. khagaLamAM caMdraprajJapti, sUryaprajJapti ahIMthI je sUrya caMdra dekhAya che te Indro mULasvarUpe vigere. dekhAtA nathI; parantu emanA vimAne dekhAya che. graho 88 jaina darzanamAM deva cAra vibhAgamAM vaheMcAyelA che. che. emanAM nAmanI ka9pasUtranI TIkAmAM noMdha che. nakSatro bhavanapati, vyaMtara, jyotiSI ane vaimAnika Adi. jayotiSI 28 che, ane tArAo 66975 kaDAkaDInI saMkhyA che. denI pAMca jAti che. caMdra, sUrya, graha, nakSatra ane tArA. A badhe parivAra eka ja caMdrane che. e pAMce jAtinA devonAM vimAne che, temAM teo rahe che. 13ra caMdra ane 132 sUryanI vigata : - vizva anAdi ane sthira che. tyAre caMdra-sUryAdi jabudvIpamAM be caMdra ane be sUrya che. lavaNasamudramAM anAdikALathI bhramaNazIla che. jinAgamamAM AMgulanA traNa prakAra che. svAtmAMgula, utsAMgala ane pramANAMgala. vata cAra caMdra ane cora sUrya che. dhAtakIkhaMDamAM bAra caMdra mAnakALamAM manuSyanA AMgaLAthI je mApa levAya che tene ane bAra sUrya che. kAlodadhimAM beMtAlIza caMdra ane ravA mAMgula kahevAya che. A cAlu mApathI 400 gaNu lAMbA beMtAlIza sUrya che. tathA puSkarAI dvIpamAM behatara caMdra ane ane 2 gaNuM pahoLAM AMgaLAM dvArA je mApa levAya che. bAMhari sUrya che. tene pramANugula kahevAya che. dA. ta. ApaNI uttara dizA aDhIdvIpanI aMdara je jayotiSacakra cara ane enI pramANagule lAkha yojana lAMbo ane pahoLa. jaMbUdvIpamAM bahAranuM sthira hevAnuM kAraNa e che ke aDhI dvIpanI aMdara je meranAme lAkha jana UMcA parvata che te parvatanI ja manuSyanuM janma ane maraNa hoya che. enI bahAra janma samabhUtala pRthvIthI amuka ejananI uMcAI e caMdra, sUrya, ke maraNa nathI tethI zubhAzubha muhUrto deva, nArakI ke tiyaca graha, nakSatra ane tArAo merU parvatanI AsapAsa patatAnI gatinA jIvo mATe jevAtAM nathI. mAtra manuSyo mATe ja kakSAmAM rahIne pradakSiNAvarta pharI rahyA che tenuM varNana nIce mahA~ jovAya che. UrvalokamAM devone vAsa che. ane mujaba che: lekamAM nArakInA ja rahe che. ane manuSyalakamAM tiryaMcane prakAro che. vIla che. jinAlAra, caMdra-sUryAdi Jain Education Intemational Page #866 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 budha Jain Education Intemational zani khAdya karI aDhIdvIpamAM ja manuSyakSetra che. jyAM manuSyanA janma ke maraNanI kriyA thatI hoya tyAM kALanI gaNanAnA mukhya AdhAra carajyAtiSacakra upara rahelA che. jyAtiSacakranI candra maMgaLa jainaratnaciMtAmaNa mukhya gaNanA caheA ane nakSatrAnI hAya che. graheA nava :-caMdra, sUrya, mA~gala, budha, guru, zukra, zani, rAhu ane ketu-vArA ane grahAmAM koI bhinnatA gaNAtI Page #867 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 813 nathI. caMdra-sUrya sadA mAgI che. rAhu-keta sadAM vakrI che. pahelA mAMDale hoya tyAre divasa mATe thAya che. ema tyAre maMgala, budha, guru, zukra ane zani e pAMce graho uttarottara mATA moTA mAMDale sUrya jatAM chele mAMDale mAgI ane vakrI hoya che. nirayana paddhatie sarva graho jyAre sUrya jaI pahoMce che tyAre te vakhate divasa nAno caMdranA sabhyo che. ane sAyana paddhatie gaNutAM sarva graho thAya che. vaLI nAnA mAMDalA vaTI sUrya punaH pahelAM mAMDale sUryanA sabhyo kahevAya che. Aje vijJAnike epelo ane AvI pahoMce che. A krama sUryanA gamanane jANo. tyunA dvArA caMdralokamAM pahoMcI gayA che. e ene | caMdra paNa sUryanI jema jaMbudvIpamAM be che. caMdra paMdara pracAra ane prasAra karyo ke jethI bhalabhalA bhaNelAonI (15) mAMDalAmAM bhramaNathI udaya ane asta pAme che, sUrya buddhimAM bhrama thaye; paraMtu jJAnIo te A vAtane spaSTa jema 48 kalAkamAM punaH pitAnA sthAne Ave che. tema asatya sAthe kapolakalipata mAne che. sarva dharma netAo paNa paNa caMdranI gati dhImI hovAthI eka mAsamAM bane caMdra 29 A vAtano svIkAra karatA nathI, vAra udayAstapaNAne pAme che. eTale eka divasamAM 50 kadAca A epola ane cunA jarUra keI parvatanI miniTanuM aMtara paDe che. mekhalA upara cakkasa UtaryA haze, tema lAge che. caMdra jemake zudI bIjanA divase jyAM sAta vAge caMdra hoya sUryane vimAno to sphaTika ratnanA che. tyAM mATI ke patharA che, te trIjanA divase tyAM caMdrane AvatA 7. ka 50 nathI. enI pAchaLa abajo rUpiyAno dhanano dhumADo karIne mi.no TAIma thaze. cothanA divase te ja sthAne caMdrane aMte lAvyA te mATI ane DhephAM ja ne! ahIM paNa mATI : AvatAM 8 ka. 40 mi.ne TAIma thaze. A uparathI jaNAze ane patharA to ghaNuM che. mATe jyotiSacaka e pUrvopArjita : ke caMdranI gati sUrya karatAM ghaNI dhImI che. karmanuM sUcaka che. zraddhA ane vizvAsathI jarAya calita ? thavA jevuM nathI A zAstro jJAnI racita che, mATe zaMkAne caMdahi to e sidhdhagati 23 sthAna hoya ja nahi! jethI pUnamanA divase sAMje udaya ane savAre asta jovAya che. A rIte paMdara divase mAMDalAnA ardhA bhAganI tiSacakanA pAMce aMgomAMthI tArAnA vimAno zIdhra gatino phera paDavAthI amAsanA divase caMdrane savAre udaya gativALA che. dara covIsa kalAke pitAnA sthAnamAM pahoMcI ane sAMje astanI kriyA thAya che. A vastu divasa-rAtri jAya che. kahyuM che ke : saMbaMdhI udayAstapaNAnI jANavI. NakakhatahiM to tArA sidhdhagati vartamAna vijJAnikoe traNa navA graha zodhI kADhavA eTale nakSatronA vimAna karatAM tArAnA vimAnonI , che. je lAMbA samaye zubhAzubha phaLane ApanArA che. harSala zIdhra gati che. grahe teja vAra che. ane vAra teja graho che. ane paracuna ane pleTo A traNe graho ApaNane kAMI te pachI rAhu ketu vAra mATe zu ? zAstrakAre rAhune budhanA Azcarya pamADe tema nathI, kAraNake jainadarzanamAM kula 88 gharano ane ketune gurunA gharano gaNelo che. graho che. nakSatro 28 nI saMkhyAmAM che. savA be nakSatronI jakhadvIpamAM jyotiSacakra Dabala che. eTale caMdra sUrya eka rAzi thAya che. ema 27 ke 28 nakSatranI bAra rAza ae che. eka samaye jyAM udaya pAme che te ja sthAne bIjA thaI. ene A paNe rAzicakanA nAmathI arthAtu kaMDalInA sayana karI mala sthAne udaya pAmatA 48 kalAka lAge che. nAmathI oLakhIe chIe. jema rAzicakanI kuMDaLImAM bAra saryanA bhramaNa mATe jabudvIpamAM cAra sthAna che: (1) bharata sthAna hoya che tema bAra grahI kuMDalImAM hoya te ApaNane kSetra (2) pazcima mahAvidaha (3) erAvatakSetra ane (4) pUrva mUMjhAvA jevuM che. jenA zAstramAM nava ja graho batAvelA mahAvideha, A cAre sthAnamAM sUrya lagabhaga bAra bAra hoya emanA mATe navInatA hoya, nUAna traNe graho mATe kalAka prakAza Ape che. te baMne sUryomAMthI jyAre eka nUrya haju saMzAdhana cAlu che. kAraNa ke A traNe graho kaI bharatakSetramAM hoya tyAre bIje sUya tenI sAme airAvata rAzinA adhipati ane kaI rAzi ene adhipatio sAthe vamAM hoya che. eTale A banne kSetramAM divasa hoya che. mitra-zatru ke sama tathA kaI rAzimAM pote UMca ke nIca yAre te samaye pUrva ke pazcima mahAvideha kSetramAM rAtri aMzAtAka banI zake. tenA nirNaya haju sudhI karyo nathI, hoya che. A krame bharata ane airAvata kSetramAMthI bane sUrya chatAM ApaNe mAnavuM paDaze ke A traNa graho bhaviSyamAM cAlyA jatAM tyAM rAtri paDe che. pUrva ane pazcima mahA- jarUra rathAna prApta karaze emAM be mata nathI. videha kSetramAM divodaya thAya che. sUryane bhramaNa karavA mATe ApaNe jANIe chIe ke pRthvInI cAre bAju avakAza 184 mAMDalA che. matsyapurANamAM kahyuM che ke : raheluM che. yathA niyama rIte satata paribhramaNa kare che. A "azIti maMDalazata) avakAzanA bAra bhAga pADIne darekane rAzi tarIke oLakhAvI sayanA bhramaNa mATe 180 mAMDalA che. jyAre sUrya che. dareka rAzinA 30 aMza gaNIne AkhIya AkAzIya jaMbumAM sUrya jyAM pAmatA ja Jain Education Intemational ducation Intermational Page #868 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 814 jainanaciMtAmaNi vartuLanA 360 aza thAya che. pachI aMzanI kalAvikalA kahevAya. jotiSavidyA eTalI vizAla vistAra pAmelI ane prativikalA gaNIne bhAratIya khagoLavettAoe che ke ene samajavA mATe saddagurunI upAsanA sAthe gurUgamanI jAtiSa dazananuM dAna dIdhuM che. avakAzanA vartuLanA meSa paramaAvazyakatA rahe che. vRSabhAdi je bAra vibhAga pADavAmAM AvyAM che, te para nahi to e ja jyotiSa tanA badale jvAlA alaga alaga grahonAM prabhAva hoya che. AkAzIya vartuLamAM banIne pitAnuM ja aniSTa notare che. mATe ja 1444 graMthonA amuka sthAna upara amuka graha khUba baLavAna hoya che. racayitA, Agamika, saiddhAtika prAmANika ane tArkika pUjya - jemake duniyAnA judA judA dezo para judI judI sattAonuM AcArya zrI vijayaharibhadrasUrijI mahArAjanuM kathana che keH Adhipatya hoya che. rAjakIya vyaktio paNa potapotAnA, "kajaja' kurNatayANa, suhAvaha joI sammi bhaNio, vartuLamAM ja mahAna gaNAtA hoya che. bIje te sAmAnya je bhaNio kAlavise lagna ?' gaNAya che, tevI ja bAbata grahonI che. grahonI asara kevI ' arthAt sukha ane saphaLatAne icchanArAoe kAMI paNa rIte kayAre zI upaje che. te jANavAno prayAsa jyotiSa- pravRtti karatAM jyotiSa zAstramAM kahela sukhakAraka kALavizeSane zA karela che. saMsAramAM mAnavIne prArabdha karmone bhogavyA ja pasaMda karIne zubha samaye pravRttino AraMbha karavo joIe. sivAya chUTako nathI. vartamAnane puruSArtha bhaviSyanuM sArA mate zubha kAryomAM jarUra sukha - saMpati - zAnti prArabdha bane che. varALanuM pANI, pANIne barapha, baraphanuM sAthe saphaLatA prApta thAya che, azubha muhurte zubha kAryo pANI ane pANInuM pAchuM varALarUpa thavuM jema krama che, karavAthI jarUra niSphaLatA sAthe Apatti ane apayaza vigere tema anyonya prArabdha ane puruSArthane paNa kama che. naDe che. mATe zubha samayane nirNaya karIne ja zubha kAryo avakAzamAM rahelA graho sukha ke duHkha ApI zakatA karavAM joIe. jenAthI AnaMda, utsAha ane umaMganI vRddhi thAya che. nathI. sukha ke duHkha ApaNI vRttio upajAve che. ApaNI cittavRttionA nakazA (mepa) ne ja janmakuMDaLI kahevAya - jyotiSazAstranI vAta avagaNIne tame kadI paNa manasvI che. ApaNI cittavRttionA rUpe karaDaLInA je te sthAnamAM pravRtti na karI, nahi te kAgaDAnA dAMta gaNavA jevI graho paDelA hoya che. jyAre vRttio upara aMkuza rAkhatA mAthA temA pAni thaI nA pravRttithI tame parezAna thaI jaze. graho ApoApa vaza thaI jAya che. saMsAramAM sukha, zAnti maMgala kAryonA muhUrtamAM mukhyarUpe gocarazuddhi, dinazuddhi ane saphaLatA meLavavA mATe vRttio uparane kaMTrola ane lagnazuddhi upara AdhAra hoya che. karatAM zIkhe. muhUrtane mULa samayane sAcavI levAmAM Ave te saMsAramAM laukika ane lokottara kaI paNa zubhakArya , cakkasa tamane kAryanI saphaLatA maLaze ja, karatI vakhate kutUhalI kSudradevanA aneka upadravane saMbhava jemake rasAyaNa svataH zaktiprada hovA chatAM pathya hoya che. bhojananI anivAryatA che ja. tevI rIte gocarazuddhi, dinazuddhi ane lagnazuddhi paNa avazya jevI joIe. vartamAna pari. sthitie gocarazuddhine muhUrtamAM gauNa banAvI che te zreyAMmi bahuvighAni, bhavati mahatAmapi ucita nathI. azreyasa pravRttAnAM kavApi yAnti vinAyakA che ? zubha yogonA pratApe saguNa lagna bane che. chatAM divasanI artha - mahApuruSone paNa kalyANakArI kAryo ghaNAM nirdoSatA paNa dhyAnamAM rAkhavI. jemake, "mAvo" je vidmavALA thAya che, ane azubha kAryamAM prarvatelA puruSonA kharAba hoya te - durgadhI hoya to tenA banelA peMDA, vidgo koI paNa ThekANe cAlyA jAya che. baraphI vagere game teTalA cAMdInA varakha lagADo tethI mAvAnI" sarasatA nathI AvatI, te ja pramANe divasa kasamaye karelAM maMgaLa kAryomAM aneka vizno UbhA thatAM ja je daSTa hoya te rogonuM prAbalya game teTaluM haze to jayAM che. jema ke prayANa - pravajyA - pravaza - pratiSThA - vepAra e zA kAmanuM ? vivAhAdika, dhArmika ke vyAvahArika maMgalakAryomAM azubha ma galakathAmAM azubha mATe ja kahyuM che ke jyotiSanuM jJAna e trikAla darzana ke viparIta pariNAme AvelA pratyakSa ke parokSa rUpe (bhAva) batAve che. bhUta-bhaviSya ane vartamAnanA bhAvonuM jevAmAM AvyAM che. AvA aneka hetune lakSamAM laIne satya darzana karAvanAra hoya to te jayotiSazAstra che. dareka maMgala kAryamAM zubha muhurtanI khArA AvazyakatA che. anya zAstronI jema A jyotiSazAstrano viSaya paNa ane tene pratipAdana karanAra tiSazAstra che. atyaMta sUkrama ane utsarga-apavAdAdika vaDe ati gahana tathA tiSa e tarUpa che. mAnavanA bhAgyamAM zuM suviratRta che. enuM rahasya paNa ati gahana sAthe sUthama che. chupAyeluM che tenuM spaSTa darzana karAve enuM nAma jyotiSa Jain Education Intemational Page #869 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina hastapratonuM svarUpa bhAratavaSa~mAM ghaNI prAcIna kAlathI brAhmIlipi pracalita hatI. vAghelAkAla daramiyAna lekhA ane sAhityamAM pratyeAjAyela lipine prAcIna lipividyAmAM uttarazailInI prAcIna nAgarI lipi kahevAmAM Ave che. A samaye prAcIna nAgarI lipi arvAcIna nAgarI lipinuM svarUpa pakaDatI jaNAya che. jaina lekhakA A lipimAM jarAka pheraphAra karI lakhatA, ene jaina lipi tarIke oLakhAvatA. akA : aMkAtmaka ane akSarAtmaka ApaNI nAgarI lipinA prAcIna lahiyAo, temaNe lakhelAM pustakAnA patrAMka mATe akAtmaka ane akSarAtmaka ema be jAtanA prayAgA karatA. jaina hatapratAmAM pAnAnI saMkhyA jaNAvavA mATe tenI jamaNI bAjue akSarAtmaka aMkA ane DAbI bAjue akAtmaka aMka lakhelA hAya che. seAlakI kAlanI jema vAghelA kAlamAM sthAna, mUlya ane zUnyanA upayAgavALI navI aMkapati pracalita hatI. zabdAtmaka a`kA jyAtiSa, gaNita, vaidaka, kASa Adi zAstrone lagatA graMthA, kAvyA tema ja abhilekhA ane gadya graMthAnA Ara'bhika ane aMtima bhAga prathama lakhAtA. ane temAM varSa, tIthi vagere saMkhyAe jaNAvavavAmAM AvatI tyAre eka, dvi, tri vagere cAlu zabdo dvArA padyamAM vyakta karavAnuM ghaNu* muzkela paDatu.. AvI padyaracanAnI saraLatA khAtara aMkadarzana rUDha zabdone badale sakhyAsUcaka sAMketika zabdo prayeAjAtA. vAghelA kAlanA graMthA ane abhilekhAmAMthI keTalAka sakhyAsUcaka sAMketika zabdo maLe che. jemake - . = viyata, 1 = Indu, viSNu, atrinayana. 2 = dRSTi, cakSu, leAcana. 3 = vaidya, hutAza, kuzAviSTapa. 5 = bANu. 6 = rasa. 7 = RSi. 8 = vasu,siddhi. 9=navanaM. 12 = sUra, bhAnu, vi. jaina mareADa :- magadhanA bhAga cheDIne jainAe gujarAtamAM AvI vasavATa karyo. paNa e prajA tyAMnA sa'skAro visarI gaI nahi. temaNe lekhana kAryoMmAM ghaNA sudhArA-vadhArA karyA. pariNAme temanI lipinA maroDa sAmAnya lipi karatAM judA paDavA lAgyA. gujarAtI lekhakeAnI lipimAM koInA akSarA lAMbA te kAInA paheALA dekhAtA, Ama temanA --aoN. navInaca'dra AcAya akSarAmAM vividhatA vartAtI. jaina lekhakAe lekhanakaLAnA prAcIna vArasAne sAcavI rAkhyA hatA. AthI akSaranA marADa uparathI kayA vibhAge A graMtha lakhyA che tenA tarata ja khyAla AvatA. sAmAnya rIte yatie ane lahiyAgyAnA akSarA judA paDatA. ghaNA lahiyAo akSarAne vadhAre paDatA kheMcatA. akSarA sIdhI lITImAM geALa ane saghana hAramaMdha chatAM eka - bIjAne aDake nahi evA chUTA temaja tenAM mAthAM mAtrA, vagere akhaMDa hAvA sAthe lipi ADhithI aMta sudhI ekadhArI lakhAtI. paDimAtrA : lipinA mApa sAthe sabaMdha dharAvatI paDimAtrA vAghelA kAla daramiyAna pracalita hatI. prAcIna lahiyAe be lITI vaccenuM a Mtara ochuM rAkhatA hAi te ThekANe hrasva-dIrgha I. U.nAM pAMkhaDAM tathA mAtrA mApamAM tathA agra mAtrA pRSThi mAtrArUpe lakhatA. eTale ke harava - dvI ukAranAM pAMkhaDAMne atyAre cAlu lipimAM je rIte lakhIe chIe tema akSara nIce na lakhatAM je rIte dI U ane hrasva-dIrgha rU mAM kAra joDavAmAM Ave che, tema dareka akSaranI AgaLa joDAtA. Ane agra mAtrA tarIke oLakhavAmAM Ave che. A agramAtrAe Aje adhAmAtrAnA rUpamAM pheravAI gaI che. jema hrasva, dIgha ukAra agamAtrA tarIke lakhatA hatA tema ApaNI mAtrAe cAlu lipimAM lakhAya che, tema U mAtrA tarIke akSaranI upara na lakhAtAM akSaranI pAchaLa lakhAtI. ane e ja kAraNathI ApaNe tyAM e ja mAtrAene paDimAtrAta rIke eLakhavAmAM Ave che che. A mAtrAe samaya jatAM U mAtrA tarIke akSaranI upara lakhAvA lAgI. dA.ta ke " zaka ce = Aya, nA = AnA, = mau = AmA. Arabha : prAcInakAlathI cAlI AvatI prathA pramANe graMthalekhanane prAraMbha 'gazabdathI thatA. AthI ghaNI hastapratAmAMthI lekhananA AraMbhe OM namaH, namA jinAya, namA vItarAgAya, namaH sarasvatye, namaH sarvajJAya. vagere zabdo prayeAjAyela jovA maLe che. Ama aneka prakAre deva, guru, dha, iSTadevatA vagerene lagatA maMgalasUcaka zabdo dvAza namaskAra karIne graMthane| AraMbha thatA. A uparAMta mA~galasUcaka zabdonI AgaLa LA, zA, 5 95, 70 60, / / La0 nA vagere vastisUcaka cihno lakhavAnI paddhati hatI. Page #870 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 816 A samAM OMnA prayAga vividharUpe sarvatra jovA maLe che. samApti : lahiyA jema lekhananA Ara'bhamAM maMgaLasUcaka zabdo tema ja nI AkRtie prayAztA tema lekhanane aMte zubhaM bhavatu, kalyANamastu, zubhamastu, zubha, mA~galamahuAzrI, lekhaka pAThakatho : vagere AzIrvAdanA zabdo lakhIne graMtha pUrA karatA. A uparAMta ! La aa, tA 00 5, cha vagere cihno paNa lakhatA. A cihno zAnAM haze ane kaI STie lakhAtAM haze e spaSTa rIte jANavA maLatu nathI, saMbhava che ke e pUrNa kuMbhanuM cihna hAya. citrakAma mATenA raMgeA : citrakAma mATenA raMgeA tarIke gaDI, muSTi, saupuTaphalaka ane iMdrapATI vigere vividha nAme oLakhAtI. gujarAtamAM jaina jJAnabhaDArAmAM je hastapratA jovA maLe che, tenA uparathI jaNAya che ke-vAghelA-sAlakI kAla daramiyAna pustako lakhavA mATe tADapatranA upayAga thatA haze. tADapatra e prakAranAM hAya che. (1) kharatADa (2) zrItADa. kharatADa baraDa hAvAthI te jaladIthI bhAMgI jatAM. AthI lekhana kAryamAM tenA upayAga thatA niha. zrItADanAM judI judI zAhInA upayega thatA. kALA raMga tarIke kALI zAhI, sAnerI ke rUperI raMga tarIke seAnerI ke rUperI zAhInA upayAga thatA. lAla ra`ga tarIke hiMgaLeAkanA, pILA ane haratapratAnu' svarUpa : prAcInakAlamAM lakhAtI hastapratAAALA raMga tarIke haratAla ane saphedAnA upayoga thatA. A sivAyanA anya raMgA ekabIjI zAhInA mizraNathI upajAvavAmAM AvatA. dA. ta. haratAla ane higaLAka meLavIne nAraMgI raMga, hi...gaLeAka ane saphedo meLavI gulAbI raMga, haratAla ane kALI zAhI meLavI lIle raga vagere. pAMdaDAM lAMbA ane paheALA heAya che. te jaladI saDI jatAM nathI ane TakAu hoya che. eTale meATe bhAge graMthalekhana mATe tenA upayoga vadhAre pramANamAM thatA. caudamA saikA pachI tADapatranA upayAga AchA thavA mAMDayo ane ene sthAne kAgaLanA upayeAga vadhavA lAgyA. jaina pustakalekhana mATe kAgaLe| kacArathI upayogamAM levAvA lAgyA te kahI zakAya tema nathI. tema chatAM keTalAka graMthA uparathI jaNAya che ke - zrI hemacaMdrAcArya tathA vastupAle lekhana mATe kAgaLanA upayAga karyA hatA. A uparAMta khaMbhAtanA jaina jJAnabhaDAmAM AvelI zrI jinezvarasUri racita saM. 1932nA kathAkoSa saTIkanI hastaprata, jesalamera bhaDAramAM AvelI sa. 1246nI zrI jinavallabhanI SaDazIta TIkA tathA sa. 1957nI prakaraNapAthI vagere graMthAnI pratA kAgaLa upara lakhAI hatI. A uparathI ema jaNAya che ke, teramI sadInA pUrvArdhathI hastapratA lakhavAmAM kAgaLanA upayeAga zarU thayA haze. jainaraciMtAmaNi AvatI ke jethI kAgaLa TUMka samayamAM khavAI na jAya. kAgaLa upara lakhavA mATe zAhImAM nAkhavAmAM AvatA guMdaranA pramANanuM khAsa dhyAna rAkhavuM paDatuM. jo vadhAre pramANamAM zAhImAM guMdara hoya teA pAnAM cAMTI jAya. pAnAnA jalakI nAza na thAya te mATe temAM bhAMgarAnA rasa nAkhavAmAM AvatA. hastaprato lakhavAmAM barU, jajavALa, prAkAra, eLiyu, kulikA, zAhI vagaranA uceMga thatA. Jain Education Intemational lahiyA hastapratAne aMte AvelI puSpikAe parathI jaNAya che ke A samaye pustaka lakhavAnu` kA` khAsa karIne kAyastha, brAhmaNu ane bhAjaka jevI jJAtinA loko zabdo prayeAjAyela jovA maLe che. A uparAMta ghaNA jaina karatA. ghaNAnA nAmanI AgaLa paMDita, zreSThI, maha' jevA sUrie paNa jJAnabhaktinA pracAra arthe graMthalekhananuM kArya karatA. dharmAlyuya kAvyanI hastaprata mahAmAtya vastupAle pAte lakhI hatI. ullekhA lekhapaddhatimAMthI maLI Ave che. temAM jaNAvyuM che sArA lekhaka ane apalakSaNA lekhakanI parIkSA mATenA ke-lipine suMdara rIte lakhanAra tema ja lipionA zAstrane jANanAra lekhaka hovo joI e. tenuM lakhANa barAbara spaSTa ane graMthane samajAya tevu' hAvu joIe. te navI bhUle vadhAranAra na heAvA joI e. je lahiyA zAhI DhALanA hAya, kalama bhAMgI nAkhatA hoya, AsapAsanI jamIna zAhIthI harata-bagADatA hoya, kalamane barAbara pakaDI na jANatA hAya te lekhaka tarIke nakAmA che. ghaNA lAhiyAe graMthalekhanamAM pAtAnI thayelI bhUla mATe vidvAnone kSamA karavAnI prArthanA karatA hoya che. ghaNI hastapratAne aMte paristhiti, nirdoSatA AzIrvAdya vagerenA ullekha thayelA jovA maLe che. zAhI : tADapatrA upara ane kAgaLa upara lakhavA mATenI kALI zAhI judI judI rIte taiyAra karavAmAM AvatI. tADapatra upara lakhavA mATenI zAhI lagabhaga pAMca prakAre taiyAra thatI. temAM judAM judAM dravyo jevAM ke kATaserA, jaLabhAMgarAnA pustaka lakhavAnI rIta H tADapatrI uparanA graMtho prata TUMkI hoya to be vibhAgamAM ane lAMbI hAya teA traNa vibhAgamAM lakhAtA. dareka vibhAganI be bAjue ekathI doDha IMca jeTalI jagyA rAkhavAmAM AvatI. jagAnA madhyabhAge pustakanAM pAnAM astavyavasta na thaI jAya te mATe kANa rasa, triphaLA, kasImu, lADhAnuM cUrNa, kAmaLa, pAyaNa, hIrAbAra,pADavAmAM Avatu. temAM dorA parAvavAmAM AvatA. DAbI bAjue aMka lakhAtA. keTalIka hastapratAmAM akAne badale hiMgaLAkanA cAMllA karAyela jevA maLe che. lakhANanI AsapAsa UbhI be ke traNa lITIo doravAmAM AvatI. je pA vagere meLavavAmAM AvatAM. A rIte taiyArI thayela zAhIthI lakhAyelI hastapratA ghaNA lAMbA samaya sudhI TakatI. kAgaLa upara lakhavAnI zAhI khAsa kALajIthI banAvavAmAM Page #871 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 817 ThekANe pAnAno bhAga saMkocAI jAya tyAM lITI AMkavAmAM be prakAranI cheH (1) graMthakAranI (2) graMtha lakhAvanAranI. Ave che ema jaNAvavA 769090 evI AkRtione graMthakAranI prazastimAM graMtha lakhanAra vidvAnanuM nAma, gotra, maLatuM cihna doravAmAM AvatuM. e ja pramANe pAnAnA gara7, kula, zAkhA, guruparaMparA vagereno samAveza thAya che. vAMkane laIne adhavaccethI zarU thatI paMktinA sUcana mATe A uparAMta temAMthI graMtha lekhanano samaya vagere mahatvanI uparyukta cihna vaparAtuM. zarUAtamAM maMgalasUcaka zabdo ane vigate maLe che. graMthanA aMtabhAgamAM pupikAne chUTI pADI che La che jevuM cihna batAvavAmAM AvatuM. A ja pramANe pustakano koI bIjA prakAramAM pustaka lakhAvanAranI prazasti jovA maLe vibhAga pUro thato hoya to te ThekANe paNa AvuM citra che. A kArya dharmabhAvanAthI thatuM hovAthI AvuM kArya prajAtuM. samApti cihnane lagatI AkRti deravAmAM AvatI. karanArano pustakane aMte ulekha thato. ghaNu paisA ApI graMthanA mukhya vibhAgonI samApta thatAM tyAM caMdra, kamaLa lahiyA pAse graMthalekhananuM kArya karAvatA. A kArya vagere suMdara citrAkRtio doravAmAM AvatI. zrAvake potAnA ke kuTuMbanA zreyArthe dharmabhAvanAthI prerAIne karAvatA. dA. ta. vastupAlanA putra jetrasiMhe potAnA putranA kAgaLanAM pustako tADapatrIya pustakonI jema lakhAtAM, paNa zreyArthe pustikA lakhAvI. ezavAlavaMzanI zrAvikA dhIre dhIre temAM muzkelIo jaNAtAM pustakanuM kada meTuM thavA padmazrIe saM. 1313mAM jJAnapaMcamInI kathA lakhAvI. AvA lAgyuM. (12" X 5" ) kAgaLane parovavA kANuM rAkhavAmAM prakAranI pratimAM 2 dravya khacI graMtha lakhAvyo AvatuM paNa AvI parovelI hastaprata jevA maLI nathI. hoya tenI prazasti racAtI. temAM lakhAvanAranuM nAma, uMtu pastakanI baMne bAjue hAMsiyA pADavAmAM AvatI dareka kinA zreyArtha. dharmagaranuM nAma vagereno samAveza thatA. A pAnAmAM eka sarakhI lITIo lakhAtI. jyAM khAsa uddeza, uparAMta temAM rAjA, amAtya, lekhana miti, lakhanAra adhyayana, zrataskaMdha AdinI samApti thatI tyAM pupikA, hari * lahiyAnuM nAma, vAMcanAranuM kalyANa sUcavanAra AzIrvAda kAMka vagerene lAla zAhIthI lakhavAmAM AvatA. ahIM ahIM vAkya, vagerene samAveza thato. vA pUrNavirAmasUcaka be lITIo (II) mUkavAmAM AvatI. prakAra - kAgaLa upara pustaka lakhAtAM thayAM tyAra pachI dA. ta. saMvata 1313 varSe caitra suda 8 mahArAjAdhirAja lakhANanI paddhati uparathI paratanA viD kapAta paca paNa zrI vIsaladeva kalyANavijaya rAye taniyukta zrI nAgaDa ke paMcapATha, zUDa ke zaDha, citrapustaka, suvarNAkSarI-rIyAkSarI, mahAmAtya samasta vyApArAha paripaMthathatIyevaM kAle pravartasUphamAkSarI, sthUlAkSarI vagere prakAra thayA. mAne prahUlAdanapura jinasuMdaragaNi. jJAnapaMcamI pustikA likhApatA cha ... graMthalekhananA mukhya viSayo :- vAghelA kALamAM pustaka lekhananI pravRtti ThIka ThIka pramANamAM cAlu rahI hatI. ghaNuM Ama prAcInakALamAM hastaprata vyavasthita rIte lakhAtI jaina sUrio tema ja zrAvakoe A kAryane dharmanI dRSTie ane tenA dvArA ghaNI mahattavanI aitihAsika vigate prApta vikasAvyuM hatuM. A samayanI hastaprata jotAM temAM Agama, thatI. A kAryamAM jaina dharmaguruone, rAjavIone, mahAupadeza, TIkA, yoga, dharmakathA, vyAkaraNa, caritra, kAvya, mAne tema ja dhanikone phALA nAMdhapAtra hatA. rAjanIti, AcAra, tattva, keSa, vedAMta, subhASita, darzana, nyAya vagere viSayone samAveza thayelA jaNAya che. A saMdarbhagraMtha (1) jaina pustaka prazasti saMgraha (2) muni sarvemAM vadhu saMkhyA AgamagraMthAnI jaNAya che. tyArapachI puNyavijayajIkRta bhAratIya jana zramaNa saMskRta ane lekhanadharma ane vyAkaraNanA viSayane pasaMdagI maLatI. kaLA (3) AcArya girajAzaMkara va. gujarAtanA aitihAsika lekha (4) jana citraka956ma (5) meru raMgakRta prabaMdhaA lekhanakArya gujarAtamAM judAM judAM gAmomAM thatuM, chatAM graMthanI yAdI jotAM jaNAya che ke dhoLakA, pATaNa, bhRgukaccha, ciMtAmaNi (6) nadIsUtravRtti, khaMbhAta zAMtinAtha bhaMDAra ? (7) zramaNa pratikramaNavRtti, pATaNa saMghavI pADAbhaMDAra - vijApura, khaMbhAta, pAlaNapura vagere sthaLAmAM bethalekhananuM pATaNa graMthasaci, (8) pAlaNakata khurAsa (9) si ! kAya vizALa pAyA para thayuM hatuM. jainagraMthamALA sukRtakIrtikalAlityAdi vastupAla prazasti prazastio - hastapratonA aMtamAM aneka prazatio saMgraha (10) dazAzrutaskaMdhacUrNi - keTalega opha pAmelIpha racAyela jovA maLe che. tenA dvArA gujarAtanA sAMskRtika (11) ajJAta lekhaka kRta lekhapaddhati (12) Do. bhegIlAla itihAsane lagatI vipula mAhitI maLe che. A prazAstao sAMDesarA, mahAmAtya vastupAlanuM sAhityamaMDala. je 13 Jain Education Intemational Page #872 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lIMbaDI hAlakhata jaina bhaMDAra (saurASTra ane jaina zAsananu gaurava) zrI jaina zAsananI gauravabharI zrutasAhityanI gAthA bhagavAna mahAvIradevanA nirvANa pachI Aje paNa gavAI rahI che. kALanA kALiyAmAM pUrvI AgamA sAhityanA mahAna graMtha khavAI javA chatAM Aje paNa lAkhA hastapratAmAM karADA zleAkeAnuM jainazruta vijayavaMtu che. e jayavaMtu rahe te mATe zrI sadde ane ArAdhaka udAra bhAvikAe sadA jAgRta rahevAnI ati AvazyakatA che. bhAratavamAM seMkaDA haratalikhita jaina zAsronA bhaMDArA che. paradezamAM paNa hajArA jaina hastapratA Aje vidyamAna che. jesalamera, khaMbhAta, pATaNa, amadAvAda, vaDAdarA, lIMbaDI, DabheAI, mAMgarALa, kADAyA, tema ja bIjA paNa ghaNA sArA hastalikhita bhaDArA che. saurASTramAM lIbaDI, pAlItANA, mAMgALa, jAmanagara, vigere sthaLe e aprApya graMthA sahitanA sArA hastalikhita jJAna bhaMDArA che. A badhA bhaMDArAmAM lIMbaDI zrI ANaMdajI kalyANajI peDhI. zrI zve. mU. tapagaccha jaina saMghanA bhaMDAra te prathama paMktinA bhaMDAra che. A bhaMDAramAM 3500 upara pratA sa. 1985 mAM pragaTa thayela lIsTa mujaba che. temAM bIjI pratA paNa umerAI che. mArA hastaka paNa A bhaMDAramAM savA lAkha uparAMta zlAka pramANa pratA temAM umerAI che. A bhaMDAramAM alabhya kahI zakAya tevI ghaNI pratA che. suvarNAkSarI pratA tema ja suvarNAkSarI citrA sAthe zrI kalpasUtra vigere mahAna graMthA paNa vidyamAna che. prAcIna AgamA, niyuktio, bhASyA, caNiyA, TIkAo, prakaraNA, cAtrA vigere sArI saMkhyAmAM che. uparAMta kulakA, carcA graMthA, kathAo, TaJAe, vidhividhAna, aitihAsika, paTTAvalIe, aSTakA, nyAya, vyAkaraNa, kAvya, keSa, alakAra, Inda, nATaka, vaidaka, jyAtiSa, gaNita, matra-kalpa-nimitta, steAtra, stuti, vicAraprathA, rAsa, cApArka, pUjA, stavana, caityavaMdana, stuti, bhAsa, bhAvanA, sajjhAya sabaMdhI tema ja ghaNA prakINa mAMthAnA A saMgrahamAM samAveza thayA che. je AkhA sa`graha upayAgI ane ki'matI che. - pU. AcArya zrI vijayaMjanendrasUrivarajI ma, saMgrahanI hastalikhita suvarNAkSarI, suvarNa citrAnI tA vigere paNa suMdara che. jemAMthI keTalAka phATA A lekha sAthe mUkavAnA prayatna karavAmAM AvyA che. A saMgrahamAM vikramanA 15mA saikA sudhInI pratA che. jemAM keTalIka pratA nIce mujaba che. tenA graMtha tathA tenA kartA tathA lekhana saMvata atre jaNAvyA cheH (1) zrI siddhahema laghuvRtti avasUri - (vi. sa'. 1410) (2) zrI pArzvanAtha caritra - bhAvadevasUri (1448) (3) zrI siddhahema bRhanyAsa. (1453) (4) zrI pAkSika sUtra (1461) (5) padmarima vimalAcAya (1463) (6) SaDabhASAmaya ADhi jina stotra (1468) (7) zrIkalpasUtra niryukti ( 1472 ) (8) zrI kAlikAcAya kathA sacitra (1472) (9) pramANunaya tattvAlaMkAra-devAcAya (1480 ) (10) zrI samyaktva kaumudI (1480) (11) dharmopadezamAlA prakaraNa-jayasiMhasUri ( 1495) (12) vikramacaritra - devamUrtisUri ( 1496) (13) uttarAdhyayana TIppaNu (1503) vivekavilAsa - vAyaGagacchIyajinadattasUri (1504) pacAsaka prakaraNa vivaraNa - mULa - haribhadrasUri TIkA - abhayadevasUri ( 1567) paMcAstikAya-pradIpa - kuMdakuMdAcAya. pradIpa - prabhAcaMdra (1567) A sa'grahamAM eka graMthakAranI dazathI adhika pratA che, tevA graMthakArA nIce mujaba akArAdikramathI jaNAya che. (1 anubhUti varUpAcAya (2) abhayadevasUri (3) udayaratna je RSabhadAsa (5) kAlIdAsa (6) kAMtivijaya (7) jinavallabhagaNi (8) jinavijaya (9) jinaha (10) jJAnavimalasUri (11) jJAnasAgara (12) drIvijaya (13) devacadra (14) (14) (15) (16) Page #873 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagna tha devavijaya (15) devendrasUri (16) dharma ghASasUri (17) nayavimala (18) nyAyasAgara (19) padmanaMdI (20) padmavijaya (21) pArzva cadra (22) brahmarSi (23) bhadrabAhusvAmI (ra4) malayagirisUri (25) mAnatu gAcArya (26) municadrasUri (27) megharAja (28) mAhanavijaya (29) cazeAvijaya mahe| pAdhyAya (30) ratnazekharasUri (31) rAmavijaya (32) rUpavijaya (33) labdhivijaya (34) lAvaNyasamaya (75) vijaya lakSmIsUri (36) vinavijaya (37) vIravijaya (38) zayya-tema che. bhavasUri (39) zrI caMdrasUri (40) sakalacaMdra (41) samayasu'dara (42) samaracaMdra (43) sAmasuMdarasUri (44) haribhadrAcAya (45) hemacaMdrAcAya (1) (46) hemaca'drAcArya (2) lIMbaDInA sadha seMkaDo varSathI prasiddha che. aneka AcAryAe atre cAturmAsa karyA che, graMthA banAvyA che. lakhyA lakhAvyA che. ahIMnA bhavya jinAlayA, DosAbhAI devacaMda vArA tathA pUramAI Adi prAcIna upAzraya che. vArA DAsAbhAI masA vaSa pahelAMnA eka mahAna zrAvaka hatA, pAravADa jJAtinA hatA ane aneka dharma prabhAvaka kAryo karyA che. A uttama prakAranA bhaMDAra e lIbaDI ve, mu. jainasagha A hastalikhita bhaMDAranuM lisTa pU. pravartaka zrI kAMtivijayajI ma.nA vidvAna ziSyaratna pU. mu. zrI. caturavijayajI mahArAje taiyAra karela ane te sa'. 1985mAM zrI AgamA-mATe daya samiti-mu`baI taraphathI pragaTa thayuM che. A bhaMDAranA ghaNA graMthAnI puSpikAe paNa bhavya itihAsa tema ja nAMdhAnI bharelI che. tenA saMgraha paNa karavA jarUrI che ane pragaTa thAya tA ghaNI vigatA maLI zake, uparAMta jainazAsana tathA saurASTranu paNa eka gaurava che. A bhaMDAra mATe svataMtra surakSita makAnanI AvazyakatA gaNAya. jUnI jagyAthI Adhela bhuvananA uparanA rUAmAM rahela bhaMDAra keAI vadhAre varasAda, vAvAjhADA AdinA prasaMge bhayamAM AvI jAya tema gaNAya. Aje haratapratAnuM vAcana, vAMcavAnI zakti, lekhana, lekhana mATe vyaya, prAcIna pratAnuM zeAdhana, te mATenA rasa vigere ghaNA ochA thaI rahyA che. tethI vizeSe kALajI laI e rasa sArI rIte jagAvavA joI e ane prAcIna sAhityanA uddhAra karI vartamAna jainasaMghane vAMcana maLe ane bhAvikALa surakSita jaLavAI rahe tevA prayatna atyaMta jarUrI che. AjanA cAlu sAmAnya lakhANAne prakAzita karavA ne pravAha vadhI rahyo che ane temAM ghaNA rasa dekhAya che tyAre zAsanane samajanArA zANA zraddhALu vargAe mahApuruSonA prAcIna jaina sAhityanuM saMzAdhana, prakAzana ane lekhana tathA rakSaNa karavA peAtAnI zakti sArI rIte kAme lagADavI joI e. ane te ja A uttama sAhitya cira'jIva raheze ane te dvArA puNyAtmAe samyagajJAna pAmI samyagdarzana pAmaze ane samyacAritranI ArAdhanA karaze tathA zivasukhanA sadAnA bhaktA banaze. sau tevA zivasukhanA bheAktA banavA upara mujaba sabhyajJAnanI jALavaNImAM ujamALa banA e ja zubha abhilASA. jina tItha kara padmaprabhunA yakSa tathA yakSaNI acyutA devI pusumayakSa 219 zAsananI mULine sArI rIte sAcavavA zrI sa MgheA ujamALa bane teA A bhaMDAra paNa sArI rIte sAcavI zakAya Page #874 -------------------------------------------------------------------------- ________________ madhyayuganI bhArataya citrakalA ane tene gujarAtamAM jaina hastaprata mAM paripAka -zrI khoDIdAsa bhA, paramAra bhAratIya citrakalAnA prAcIna ItihAsamAM ajaMtAnI A rIlIne mahatvano phALo che. A yugamAM kalAkAroe kayA zAstrIya citrakalA che. I. sa. pUrvenI 1 lI, 2 jI amuka nAnA kada, mApanI pothIomAM nakakI karela rUDhIgata sadIthI AlekhAyelI A kalAlakSamIne strIta lagabhaga 7 mI niyamamAM rahIne paNuM dhIrajathI ane niSThAthI uttarottara sadI sudhI to avirata vahyA ja karyo che. paNa bauddha suMdara kAma karyuM che je jaina hastapratomAM vigatathI jevA nA vaLatA pANI sAthe ajaMtA zailIne kaLApravAha maLaze. A badhuM karAvavAne yaza pratA-pAthI e lakhAvanAra havAbhaga luptaprAya thaI jAya te chatAMya keAI kAIka AchI dAtAone tema ja kalApriya sAdhue mUdAya ane munibhagasaravANIo te dhIme dhIme vahyA kare che. eTale 7 mI vatAne AbhArI che. sadI pachI ajaMtAnI guphAomAM thayA che tevA vizALa jaina zailInA citrovALI jana pithIo mukhyatve pazcima paTane AvarI letAM bhIMtacitro vilIna thAya che. vacalA bhArata, gujarAta, rAjasthAna tema ja saurASTramAMthI vetAmbarakALamAM lagabhaga be traNa sikAne gALo vahe che te samayamAM jananA graMthabhaMDAromAMthI puSkaLa maLI AvI che. A badhI ja thoDuM ghaNuM citrakAma thAya che, paNa tenI citrazailImAM dhIme pothIo 11mI thI 15mI sadI sudhImAM citrita thaI che. dhIme ajaMtA karatA thoDI bhinnatA AvatI jAya che. A A pothIo zarUAtanA samayamAM te tADapatra upara gALAnA samayanA je citro maLyA che te lagabhaga 9 thI 10 ja lakhAtI-cItarAtI hatI. zrI nAmanA tADapatra upara sadImAM thayA hoya tema lAge che. vizeSataH ja pothIo lakhAI, citarAI che. teno sauthI lagabhaga 10 mI sadI pachI pUrvamAM "pAla citrazailI >> jUne namUno I. sa. 1100mAM bharUcamAMthI maLelI "nizIthaane pazcimamAM eka navIna ja zailI, je ajaMtA zailInA rUpa cUNI" pratano che. anusaraNe ane lekIlInA samanvaye citrita thaI che. tene Ama zarUAtanA samayamAM tADapatra para pithIo lakhAIprathama to kalAvivecaka " jaina citrazailI" ja nAma Ape citarAI. te pratone sAcavavA upara nIce lAkaDAnI be che. A zailInuM mULa I.sa. 7 mI sadImAMnA eka citramAMthI paTTIo rAkhavAmAM AvatI. tenA upara paNa citro thayAM che. maLI rahe che. dakSiNa bhAratanA rAjA mahendravarmAnA samayamAM uparanA citromAM tIrthakaro tema ja paMcakalyANakanA citro, baMdhAyela "sitAnavAsala" nI guphAmAM eka citramAM te che. neminAthano vivAha tema ja zehanatarAho vagere citarelA guphAnI bhIMta para judAjudA citre karelA che, temAM upara jovA maLe che. Ama tADapatra, lAkaDAnI paTTIo para citro eka kamaLataLAvaDInuM citra che. A citramAM A kalamanI thayA te zarUAtanA kALamAM, paNa jaina zailInAM suMdaramAM zarUAtanuM bIja che tama kalAvivecakAnuM mAnavuM che. Ama suMdara citrita namUnAo to kAgaLa paranA citrita patromAMthI sitAnavAsalanI guphAmAMthI zarU thaI te zailI lagabhaga 9mI. maLe che. lagabhaga 14mI, 1pamI sadImAM kAgaLa para pothIo 10 mI sadImAM ilorAmAM vadhAre vikasItarUpe dekhAya che. lakhAvavI zarU thaI hoya tema mAnavAmAM Ave che. ane pachI to je ajaMtA zailIthI bhinna prakAranI thaI gaI che ane nava puSkaLa pramANamAM pithI lakhAI-citarAI che. te samayamAM vaLAMka laI rahelI dekhAya che. temAM thoDAMka navA to vastrapaTa upara citro thatA hatA. e lAMbA LiyArUpe thatA, umerAyA che. A citro sAthe jaina pothInI citrazailInI jemAM AkhI AkhI saLaMga prasaMgamALA ke amuka prasaMgahastapratanA citrane sIdho saMbaMdha che. eTale ajatAthI darzana cItarAtuM. A kApaDanA ilorA, te pachI jenAthIonI zailI ema bhAratIya LiyAne khAsa karIne vijJaptipatra tarIke upayogamAM letA. AvA vijJaptipatranuM citra citrakalAne sIdhe vAra madhyakALamAM A jaina haratapratomAM uparAMta atihAsika dRSTie paNa khUba ja mUla che. kAraNake dRSTAMtacitro sAcave che. temAM tatkAlIna ghaNI mAhitIo lekhita citrita hoya che. Ama 11 thI 1pamI sadI sudhImAM bhAratIya citrakaLAmAM cAmaDI upara javalle ja cItarAyuM che. A zilInA apavAda navInatA tema ja dRSTAMta citrono suMdara parivATI sarjavAmAM namUno kaI maLI rahe kharo. vAcakolI lagAya che. - cIna upara paNa vakhata bapi sikasatIe Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #875 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha vaONGS 6 TSAYAY )/(2) dha NT * * TI ' . i A jana zailIne prathama paricaya karAvanAra che. AnaMda- baLathI A zailInA vizeSa graMze prakAzamAM AvyA. A ja kumAra svAmI hatA. 1924mAM balina saMgrahasthAnamAMthI ghATIe citarelA jaina tema ja jainettara graMthano temAM temaNe ka9pasUtranI pratamAMthI A citrazailIno paricaya Apyo. samAveza thato hato. e samayamAM lakhAyela graMthomAM A te kALe upalabdha thayelA citra graMthe jana dharmanA ja hatA, zailInuM ja citrakAma hatuM, te jana tema ja jainettara badhA ja ane A zilInuM citrakAma vipula pramANamAM A pratamAM saMpradAyanA graMthamAM maLyuM. tethI De. AnaMdakumAra 2vAmIe hatuM. tethI Do. AnaMdakumAra svAmIe A zailIne "jaina tene navuM nAmAbhidhAna ApyuM: "pazcima bhAratanI citrazailI" e nAma ApyuM. paNa tyAra pachI sAkSaronI zodha- zailI " paNa vadhAre zodhakhoLa karatAM to mAravADa, jenapura, Jain Education Intemational Page #876 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 822 jenaranaciMtAmaNi avadha, paMjAba vagere sthaLethI bhAratanA ghaNA bhAgamAMthI A amuka mANasanI ja A chabI che te prathamavAra ahIM zailImAM - citrita graMtha, oLayAM vagere maLyAM. vidvAnone nAma sAthe jovA maLe che. eTale te chabIcitra vAstavika to have mAtra A bIjuM nAma paNa ajugatuM lAgyuM, kAraNa ke nathI, tema chatAM chabIcitranuM zarU AtanuM bIja A kalamathI mAtra gujarAta pUratI ja sImita A zailInuM citrakAma nahotuM zarU thatuM lAge che, je rAjapUta ane mogala kalamamAM vikasIta paNa A zailInA citro to bhAratanA ghaNAkharA bhAgamAM bane che. A zailImAM badhA ja pAtro rAjA, rANI, dAsI, pracalita hatAM, tethI A zailIne zrI rAmakRSNadAse "apabhraMza natiMkA ke sAdhu bhagavaMta sau amuka nakkI karelA rUDhigata zailI" e nAma ApyuM. kAraNa ke ajaMtAnI zAstrIya niyamamAM bIbAMDhALa jevA che. temAM tIrthakaro ane zailInI A anAmI vArasa che. jema bhASAmAM tema ja rAjArANInI AkRtio vadhAre meTI, jyAre AjubAjunA A citrazailImAM paNa banyuM che. chatAM hajIye sAmAnya loko sAmAnya lokonI AkRtio saheja nAnI dorI che. te A zailIne "janazailI" e nAmathI ja oLakhe che. Ama karavAnuM kAraNa maTI vyaktine prabhAva ane hoddo A jenazailInuM mukhya AgavuM lakSaNa uDIne AMkhe dekhADI sauthI tene judA pADavAnuM che. vaLI dareka cahero vaLage tevI bhabhakAdAra tenI raMgadazItA ane citraNanI Profile eka AMkha Ave te rIte dekhAte hovA chatAM alaMkArika ane bArIka vigate joIne ghaDIbhara to mANasa temAM bIjI AMkha acUka cItarelI che ja. mAnavapAtranA mugdha banI jAya che. ochA raMgathI khUba ja jhINavaTabharI meDhAmAM ardhavartulAkAra, kAna sudhI laMbAelI bhramara, rIte, nakkI karelA niyama pramANe ane amuka mApanA nAnA sauthI AgaLa paDatuM aNIvALuM nAka, moTI AMkha ane samacorasamAM citrakAroe citranuM suMdara AyeAjana kareluM jovA puruSanA mukhe dADhI-mUcha cItarI, ardha mukhanI eka bAju maLe che. A zailI mukhya to zobhana ane daSTAMta citro karI che. temAM eka bAjumAM eka ja AMkha dekhAya, chatAM mATenI hoya tema lAge che. jUnA kALamAM e rivAja bIjI AMkha nAkanI uparathI dekhADI che. A jaina zailInuM hato ke, jainazAstranA graMtha mAtra jainamuni mahArAja ja vAMce. pramukha lakSaNa che. bahAra zrAvakone to moTethI ja upadeza Ape. eka vakhata A zailInA citramAM raMga bharIne kALI, joradAra chatAM pAtaLI rekhAothI AkRtione suMdara rIte pUrI karI che. valabhInA rAjA dhruvasenane juvAna kuMvara gujarI gayA. te ekano eka ja hato. te rAjAne AzvAsana ApavA mATe AkRtie vadhAre jaDa jevI lAge che. mANasa sAthe hAthI, tyAMnA janasUrie tenI pAse "ka9pasUtra" vAMcyuM tyArathI ghoDA, haraNa, gAya, mera, haMsa vagere dRzyamAM cItarAyA che. ja jAheramAM ka9pasUtra vaMcAyuM. paNa te jaDa jevA, ramakaDA jevA lAge che, dazyamAMnA jhADa paNa amuka ja rIte citrita thayA che. jhADamAM bahu vividhatA mAnava svabhAvathI ja alaMkAra ane zanipriya che. te nathI, paNa zebhanatarAhamAM te asaMkhya navInatA che. jIvananA dareka kSetramAM kalA pAthare che. to A kalpasUtra to citramAMnA dareka pAtre paherelA pozAkamAM avanavI bhAta che, dharmanA mahAna graMtha che, temAM pUjanIya tIrthaMkarAnA maMgaLa- je citrakAre khUba ja vigate AlekhI che. vaLI pAnAmAM maya jIvanane sAra samAyelI che. te graMtha varavA kema rAkhI zobhana mATe vaparAyela kapalattAone to koI sumAra ja zakAya ? pUjanIya dharma graMthA tA suMdara nayanAbhirAma ane nathI. jenagraMthamAM Alekhita zobhanatarAho te judI mAMga hRdaya AkarSI zake tevA suMdara hovA joIe ne? tethI ApI zake tevI . ne tethI mAgI rahe teTalI bahulatA ane vividhatAvALI che. temAM pazu, kapriya mahArAjazrIoe, zreSThIo ane zrImaMtAe A paMkhI. vela, baddI vagere suMdara rIte chaMda gatimAM AlekhyAM gra sthAne ala'kArika rAte sanArUpAnI zAhIthI tema ja che. vaLI zobhana sAthe jaina dharmanAM khITha maMgala pratIkA avanavA raMgothI citrita karAvavAnI zarUAta karI haze. tema ja cIda svane te suMdara ka95nA vibhavathI doryA che. vaLI A graMthamAM lakhANa sAthe citra mUkavAnuM kAraNa e jenazailInA citromAM mULa ATalA raMge mukhyataH vizeSa paNa hoya ke abhaNa zrAvaka paNa graMthanuM citradarzana karIne che. lAla, higaLAka, pILA, nIle, sapheda ane kALA. samajI zake ke A kayA tIrthakaranuM vanacaritra che. jyAre bAkInA raMgo maLavaNIthI thayelA che. paNa A zailInA kalAkAre zAbhana zilImAM chAyA. prakAza karyA vagara A citromAM suMdaratAnI Taca ApanAra sAcA sonerI ane badhA citromAM raMga karyA che. A sapATa raMgA, vaLI amuka rUperI raMga vaparAya che, jenAthI citra jhaLAhaLAM thaI jAya cakakara calAmAM nakakI karelI ghATI para A citramAM che. citramAM sonerI rUperI raMgano dAgInA, kapaDAM vageremAM AkRtio AlakhI . A badhAM citramAM sAdrazya paNa upayoga tha che. ghaNI pothIo te survaNAkSarI che. je nathI. jo ke amuka naDakI mANasanI chabI banAvavAno prayatna mAtra pUjavA mATe haze tema lAge che. A suMdara rIte suzothayA che. paNa ta cAlu zailImAM ja. dA.. hemacaMdrasUrIzvarajI bhita pAthI e atyAre ghaNA jaina graMthabhaMDAramAM sacavAyelI ma. vagere. AmAM vAkAnuM citra dore tenA nAma paNa lakhyA paDI che. temAM mukhya to pATaNa, amadAvAda, jesalamera che. A jotAM lAge che ke bhAratIya citrakalAnA ItihAsamAM tema ja saurASTra kacchanA amuka bhaMDAro vageremAM che. lImAM ja do nAma paNa lakhyA che je saurASTra kacchamAM Jain Education Intemational Page #877 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha S0 ka A relImAM jIta sivAyanA taLamAM sevA nAnA na to A zailImAM cItarAyela jaina temaja jainettara pothIonA jainazailInA sauthI darzanIya namUnAo kAgaLa paranI puruSa pAtranA : munivaryo sivAyanA : kapALamAM " " pothIomAMnAM che. jemAM jaina zailInA zreSTha namUnAo jovA aMgrejI yu jevuM tilaka che. ane strIonAM kapALamAM geLa maLe che. A "apabhraMza zailIne paripAka kahI zakAya biMdI che. A banne nizAnI te vakhate kadAca koIpaNa tevA namUnAo "ka9pasUtra"nI kAgaLanI pratamAM che. Ama saMpradAyanA pratIka na paNa hoya ane kapALanI zobhA "ka9pasUtra"mAM jaina tIrthakaro, zrI mahAvIra, zrI neminAtha. vadhAravA mATenA maMDana hoI zake athavA A parathI evuM zrI pArzvanAthanA caritra cItarelA hoya che. AvI paNuM anumAna karI zakAya ke A pothIo cItaranArA "ka9pasUtra"nI ghaNI sacitra prato judA judA sthaLethI maLI jainettara citrakAro haze. jeNe A pratIka mUkyA hoya, AvI che. zrI sArAbhAI navAbe AvI ghaNI pratanA ane pachI te pratIke paNa citromAM bIjI vigatanI jema bahuraMgI prakAzana karyA che. tenA chApelA citro parathI paraMparAmAM cAlyA AvyAM hoya. paNa A zailIno khyAla maLI raheze. lIlA kI lI maLI Jain Education Intemational Page #878 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ratnAkara paccIzI (rahasya ane bhASAMtarayukta) anAdikALathI AtmAe saMsArasAgaramAM jholAM khAtA rahyAM che. tene keAI tAranAra maLI jAya tA jarUra mukti kinAre paheAMcI zake che. caudamI sadImAM AcArya zrI ratnAkarasUrijI ma.e ratnAkara paccIzInI adbhuta racanA karI che. te saskRtamAM che. ane tenI uparathI mArA pUjya gurudeva AcArya zrI vijayaamRtasUrIzvarajI mahArAjanA maM zrI zAmajIbhAI hemacaMda desAIe gujarAtImAM ratnAkara paccIzI kAvyamaya rIte stutimAM racanA taiyAra karI che. e kRtine jIvaMta svarUpa ApavA pharI atre rajU thAya che. (1) ma'galAcaraNa-upajAti. zreya: zriyAM maMgalakelisadma, narendradeve dranatAMghripadma sajJa sarvAtizayapradhAna, cira' jaya jJAnakalAnidhAna / / 1 / / harigIta. prabhu, madira che, muktitaNI mAMgalyakriDAnA ne iMdra nara ne devatA, sevA kare tArI vibhu; sarvAMga che! svAmI vaLI zidvAra atizaya sarvanA, ghaNuM jIva tuM, ghaNuM jIva tuM bhaMDAra jJAnakaLA taNA. artha :- meAkSarUpI lamInA maMgaLamaya AnaMdanAgRha, naranA IMdra-rAjAoe tathA devatAonA, iMdroe namana karyuM. che; jenA caraNakamaLamAM evA sa atizaye karIne mukhya ane jJAnarUpI kaLAnA, bhaMDAra evA he sarvajJa prabhu! Apa cirakALa jayavatA vartA sapAdaka : zrI pa. pU. munirAjazrI dAnavijayajI mahArAjazrI (2) abhidheya sUcana jagatrayAdhAra kRpAvatAra, durvArasa sAra vikAra vaidya / zrI vItarAga tyAya mugdhabhAvA dvija prabhAvijJapayArDama kicit // 2 // traNa jagatanA AdhAra na avatAra he karuNAtaNA, vaLI vaidya hai durvAra A saMsAranAM du:khA taNA; vItarAga vallabha vizvanA tuja pAsa arajI ucca, jANuM chatAM paNu kahI ane A hRdaya huM khAlI karu.. artha :- traNa jagatanA AdhAra, kRpAnA avatAra. atyaMta duHkhathI chUTe tevA sa'sAranA vikArone maTADavAmAM vaidya samAna, vItarAga, badhuM jANavAvALA evA he prabhu! huM tamArI pAse bahu ja mugdha bhAvathI - bhALapaNAthI kAMIka vinati karuM chuM. (3) bALaka jevA nikhAlasapaNAthI vinaMti ka' khAlalIlA kakalatA na khAlaH pitrA: purA japati nirvikalpaH / tathA yathArtha kathayAmi nAtha, nijAzaya' sAnuzayastavAge / / 3 / / zuM khALaka mAbApa pAse bALa kIDA nava kare, ne mukhamAMthI jema Ave tema zu' nava uccare tema ja tamArI pAsa tAraka, Aja bheLA bhAvathI, jevu. banyuM tevuM kahuM temAM kazu khATu nathI. artha : bALakrIDAmAM AnaMda pAmanAra bALaka peAtAnA mAbApa pAse kAI paNa jAtanI zakA rAkhyA sivAya (je manamAM Ave te) zuM nathI kheAlatA ? tevI ja rIte he nAtha! mArA Azaya, mAruM nivedana pazcAttApapUrvaka huM ApanI pAse yathArtha rIte kahIza. (4) dAna, ziyaLa, tapa, ane bhAvanA vinAnuM vya bhavabhramaNa datta' na dAna pazilita` ca, na zAlizIla na tapeAbhitapta / zubheA na bhAvA'Syabhavabhave'smin, vibhA mayA bhrAMtimahA mudhaiva / / 4 / Page #879 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha meM dAna to dIdhuM nahi, ne ziyaLapaNa pAvuM nahi, tapathI damI kAyA nahi, zubha bhAvapaNu bhAvyA nahi; e cAra bheda dharmamAMthI koIpaNa prabhu nava karyuM, mAruM bhramaNa bhavasAgare niSphaLa gayuM niSphaLa gayuM? artha :-he prabhu! nathI meM A bhavamAM dAna dIdhuM, ke nathI meM zuddha brahmacarya pALyuM, nathI karyo meM tapa, tema nathI aMtaramAM bhAvyo sAro bhAva, arere ! mAro A bhavana phero nakAme ja thayo ! kaSAyanA baMdhanathI prabhu bhajavAnI azakti dambroDagninA krodhamayena daSTa, dujhena lebhAge mahArageNa grastAbhimAnAjagareNu mAya jAlena baddho smi kathaM bhaje vAma 5 | huM koiagnithI baLyo vaLI labha sarpa Daye mane, gaLe mAnarUpI ajagare huM kema karI dhyAvuM tane ? mana mAruM mAyAjALamAM mahana, mahA muMjhAya che, caDI cAra caro hAthamAM cetana ghaNo cagadAya che. artha :- krodharUpI agnie mane bALe, duSTa lobharUpI moTA sape mane DaMza dIdho, abhimAna rU5 ajagara mane gaLI gaye, ane mAyArUpI jALamAM huM baMdhAye, he prabhu! huM tamane zI rIte bhajuM? dratta mahAnaMdarasaM kaThora mamAdazAM deva tadamatApi | 7 | amRta jhare tuja mukharUpI caMdrathI topaNa prabhu, bhiMjAya nahi muja mana arere ! zuM karuM chuM te vibhu; pattharathakI paNa kaThaNa mAruM mana khare kayAMthI drave, marakaTa samAM A manathakI huM to prabhu hAryo have. artha - AnaMdadAyaka vartanavALA he prabhu! tamArA mukharUpI caMdranA darzanano lAbha thayA chatAM paNa AnaMdarUpI rasa mArA manamAMthI jharyo nahi; tethI huM dhAruM chuM ke mAruM mana pASANuthI paNa vadhAre kaThera che. [8] duSpApya ratnatrayInuM pramAdavaDe gumAvavuM vattaH suduSmAmi mayAtuM, ratnatrayaM bhUri bhavabhramaNa pramAdanidrAvate gata tatuM , kasyAgrata nAyaka pUtkaromi ! 8 ! bhamatAM mahA bhavasAgare pAmya pasAthe ApanA, je jJAna darzana caraNarUpI ratnatraya duSkare ghaNuM; te paNa gayA paramAdanA vazathI prabhu kahuM chuM kharuM, kenI kane kiratAra A pokAra huM jaIne karuM? artha:- he prabhu! duHkhathI prApta karI zakAya tevAM (jJAna, darzana, cAritrarUpI) traNa ratno bahu bhavamAM bhramaNa karyA pachI ApanI pAsethI meLavyA; paraMtu te paNa pramAda ane nidrAnA vazavatIpaNAmAM huM gumAvI beThe. have huM kenI pAse jaIne pokAra karuM? satkarmane abhAve bhavanI niSphaLatA kRtaM mayAmUtra hita na ceha lekeDapi lokeza sukha na meDabhUta ! amAdazAM kevalameva janma, jineza ja bhavapUraNIya | 6 || meM parabhave ke A bhave paNa hita kAMI karyuM nahi, tethI karI saMsAramAM sukha a9pa paNa pAme nahi; janma amArA jinajI ! bhava pUrNa karavAne thayAM, Avela bAjI hAthamAM ajJAnathI hArI gayA. artha -he traNa jaMgatanA nAtha! A bhavamAM athavA para bhavamAM meM keInuM paNa hita karela na hovAthI lezamAtra paNa sukha mane maLyuM nathI; he prabhu! amArA jevAno avatAra tI jANe bhava pUro karavA mATe ja thayo hoya tema lAge che. vairAgya, dharma, vidyAdine durUpayoga, vairAgyaraMgaH paravaMcanAya, dharmopadeze janaraMjanAya vAdAya vidyAdhyayana ca meDabhUta, kiyadu chave hAsyakara svamIza | 9 | ThagavA vibhu A vizvane vairAgyanA raMge dharyA, ne dharmano upadeza raMjana lekane karavA karyA vidyA bhaNya huM vAda mATe keTalI kathanI kahuM? sAdhu thaIne bahArathI dAMbhika aMdarathI rahuM. artha : he prabhu! meM virAgyano dekhAva karyo te paNa bIjAne ThagavA mATe, dharmano upadeza karyo te mAtra lokene khuzI karavA mATe vidyA bhaNyo te paNa mAtra vAda karavA mATe, Apane mArI hasavA jevI keTalIka vAta kahuM? mananI pASANathI paNa vizeSa kaThoratA maLe manomana manojJavRtta, vadAsya pIyuSa mayukhalAbhAtU I je 104 Jain Education Intemational Page #880 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 826 jenaratnaciMtAmaNi (10) mukha, cakSu tathA manane durUpayoga parApavAdena mukhaM sarSa, netra parastrIjanavIkSaNena ! cittaH parApAya viciMtanana, kRta bhAvidhyAmi kathaM vibheDaha | 10 | meM sukhane meluM ke doSo parAyA gAIne, ne netrane niMdIta karyA paranArImAM lapaTAIne, vaLI cittane doSita karyuM ciMtI naThAruM paratANuM, he nAtha ! mAruM zuM thaze cAlAka thaI cukayo ghaNuM. artha - anyanuM vAMkuM bolIne meM mArA mukhane, pArakI strIone joI ne mArI AMkhone, pArakAnuM azubha ciMtavIne mArA cittane, meM doSita karyA che. he prabhu! have mAruM zuM thaze? (11) kAmAMdha thaI AtmAne upajAvelI pIDA viDabita yamara dharmarAti dazAvazAtravaM viSayAMdhalena prakAzita taddabhava hiMva, sarvajJa sarva svayameva verisa che 11 che. kare kALajAne katala pIDA kAmanI bIhAmaNI, e viSayamAM banI aMdha huM viDaMbanA pAmya ghaNuM; te paNa prakAzya Aja lAvI lAja ApataNuM kane, jANe sahu tethI kahuM kara mApha mArA vAMkAne. artha :- kAmathI AMdhaLA banelA meM kAmadevarUpI rAkSasathI mArI jAtane bahu kadarthanA upajAvI; he sarvajJa! zarama Ave che te paNa te badhuM huM ApanI sanmukha pragaTa karuM chuM, jo ke Apa te te sarva hakIkata jANe che. (12) matibhramathI karelAM kAryo vistaDa maMtra parameSThimaMtraH kuzAstravAanihatAga mektiH katuM vRthA kama kudevasaMgA davAMchi hi nAtha maratabhrame me 12 navakAra maMtra vinAza kIdhe anya maMtra jANIne, kuzAstranAM vAkyo vaDe haNI AgamonI vANIne kadevanI saMgatathakI karmo nakAmAM AcaryA. matibhrama thakI rasto gumAvI kAca kaTakA meM grahyA. artha -(aihika sukha denAra) anya maMtro vaDe parameSTi maMtra (navakAra maMtra) no meM nAza karyo (tajI dIdhe.) khoTAM zAstronAM pramANathI jaina AgamanAM vAkyo upara prahAra karyo; kharAba devanA samAgamathI nakAmAM (AtmAne hAnikAraka) karmo karavAnI mane icchA thaI; he nAtha! A te mArI kaI jAtanI mAnasika bhramaNA !!! (13) Apane mUkIne e karelI strIonA vilAsanI bhajana bhukhya daMgaladyagata bhavaMta, yAtA mayA mUDhadhiyA hRdaMtaH! kaTAkSa vakSejagabhIranAbhi kaTItaTIyA: suzAM dilAsA : 13 !! Avela dRSTimArgamAM mUkI mahAvIra Apane, meM mUDhadhie hRdayamAM dhyAyA madananA cApane; netrabANa ne pAghara nAbhI ne suMdara kaTI, zaNagAra suMdarIotaNa chaTakela thaI joyA ati artha - daSTigocara thayelA Apane cheDIne mUDha buddhivALA meM aMtaramAM suMdara AMkhevALI strIonA kaTAkSa, stana, nAbhI tathA kaTItaTanuM ja dhyAna dharyuM. (14) strImukha darzanathI utpanna thayela rAganI tIvratA. lovekSaNAvakatranirikSaNena, ca mAnase rAgalo vilagnaH | na zuddhasiddhAMtapodhimaNe, dhoDaNagArAraka kAraNuM kima . 14 . mRganayaNa sama nArItaNuM mukhacaMdra nIrakhavAvatI, mujamana viSe je raMga lAgyo a955Na gUDha ati te kRtarUpa samudramAM dhoyA chatAM jAte nathI tenuM kaho kAraNa tame bacuM kema huM A pApathI? artha - (strIonA) capaLa cakSayukta caherAne jevAthI mananI aMdara je rAgano aMza jarA jarA lAgyo che te pavitra zAstrarUpI samudramAM dhoyA chatAM paNa jato nathI, che tAraka! tenuM zuM kAraNa? (15) daridrI chatAM mAruM abhimAna. aMga na caMga na gaNe guNAnAM, na nirmala kApi kalAvilAsa phuraprabhA na prabhutA ca kApi, tathApyahaMkArakadaWteha che 15 suMdara nathI A zarIra ke samudAya guNataNe nathI, uttama vilAsa kaLAtaNe daidipyamAna prabhA nathI; Jain Education Intemational on International For Private & Persanal Use Only Page #881 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 827 vadha satAna ya che te viSaya mAM cha prabhutA nathI to paNa prabhu abhimAnathI akkaDa pharuM, lavApi mAnuSyamidaM samarAM, copATa cAra gatitaNI saMsAramAM khelyA karUM. kRtaM mayAraNyavilApatulya | 18 artha -nathI mAruM zarIra suMdara ke nathI huM guNono bhaMDAra; | meM cittathI nahi devanI ke pAtranI pUjA cahI, nathI vikAsa pAmelI mArAmAM koI kaLA, tema nathI jhaLakatuM ne zrAvako ke sAdhuone dharma paNa pALe nahi; jarA paNa teja; vaLI mArAmAM evI kAMI nathI prabhutA; chatAM pApe prabhu narabhava chatAM raNamAM raDayA jevuM thayuM, ahaMkAra mane choDato nathI. (e darekane huM ahaMkAra karyA chebItaNuM kuttA samuM mama jIvana sahu eLe gayuM. karuM chuM.) ane cAra gatimAM paribhramaNanI copATa ramuM chuM. artha -meM na karI devanI pUjA, tema meM na karI (16) pAtranI pUjA, (supAtra dAna devuM te) na karI meM zrAvakadharmamahAmohathI grasta thayela mArI apadazA nI upAsanA, tema na karI meM sAdhudharmanI pratipAlanA; AyurgalatyAgu na pApabuddhi, manuSya janma pAmIne te jaMgalamAM karAtA rUdananI mAphaka meM rgata vaye ne viSayAbhilASA niSphaLa gumAvyo. yatnazca bhaiSajyavidhI na meM, (19) svAminmahAmaha viDaMbanA me ! 16 jaina dharma pAmyA chatAM kalpavRkSAdikanI karelI spRhA AyuSya ghaTatuM jAya to paNa pApabuddhi nava ghaTe, AzA jIvananI jAya paNa viSayAbhilASA nava maTe, cake mayADasasvapi kAmadhenuauSadha viSe kazuM yatna paNa huM dharmane te nava gaNuM, ka9paddhaciMtAmaNiSa spRhAti : banI mehamAM mastAna huM pAyA vinAnA ghara caNuM. na jainadharme phuTazarmadeDapi, artha : mAruM AyuSya ghaTatuM jAya che, paraMtu pApavRtti jineza me pazya vimUDhabhAvama che 19o ghaTatI nathI, vaya (juvAnI) cAlI jAya che, paraMtu viSaya huM kAmadhenu kahapataru ciMtAmaNinA pyAramAM, tRSNa ghaTatI nathI; auSadha mATe huM yatna karuM chuM, paNa kheTAM chatAM jhaMpe ghaNuM banI lubdha A saMsAramAM; dharma mATe kAMI yatna karato nathI; he svAmin! mahAmohathI je pragaTa sukha denAra hAro dharma te sevyo nahi, gherAyelI evI mArI sthiti to juo ! muja mUkha bhAvone nihALI nAtha kara karuNuM kaMI. (17). artha :- kAmadhenu, ka9pavRkSa ane ciMtAmaNi jevI ApanI vANInI hAjarI chatAM anyanI vANIne cIjo achatI hovA chatAM meM tenA upara Asakti karIkarela svIkAra te meLavavA prayAsa karyo, paraMtu pratyakSa sukha ApI zakanAra nADamAM na puNya na bha na pApaM, jaina dharmane viSe meM Asakta na karI; he prabhu! mArI mayA viTAnAM kaTugIrapIyam | mUrkhAI te juo ??? adhAri kaNe vayi kevalAke, (20) parikruTe satyapi deva dhiDamAM che 1 | viparyAsa buddhi AtmA nathI parabhava nathI vaLI puNya pApa kazuM nathI, mithyAtvInI kaTu vANuM meM dharI kAna pIdhI svAdathI saddagalIlA na ca rogakIlA, dhanAga no nidhanagama ravi sama hatA jJAne karI prabhu ApazrI tepaNu are, dIvo laI kUve paDyo dhikkAra che mujane khare. dArA na kArA narakamya citte, vyaciMti nityaM mayakADamena che 20 | artha -kevaLa jJAna vaDe sUrya samAna tame prakaTa hovA chatAM mArA kAnamAM Avela mithyAvInI khoTI vANI jevI meM bhega sArA ciMtavyA te roga sama ciMyA nahi. ke "AtmA nathI, puNya nathI, parabhava nathI pApa nathI" Agamana IcchayuM dhanatANuM paNa mRtyune prIchayuM nahi, vigere meM premathI pIdhI; tethI he deva! mane dhikkAra che. nahi ciMtavyuM meM narkakArAgraha samI che nArIo, madhubiMdunI AzA mahIM bhayamAtra huM bhUlI gayA. (18) artha - mArA aMtaramAM suMdara bhegane meM ame ciMtavyA, mArAthI hArI javAyela manuSya janma paraMtu roganI khANa tarIke tenI meM ciMtavanA na karI. na devapUjA na ca pAtrapUjA, dhanaprAptino meM vicAra karyo paraMtu te mRtyune belAvA na zrAddhadharmazca na sAdhudharma jevuM che te bhUlI gayo. strIone uhApoha karyo, paraMtu Jain Education Intemational Page #882 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 828 jenaratnaciMtAmaNi paNa nahi karato nathImAM me kAma laTakI gayA te narakanuM baMdIkhAnuM che tenuM bhAna mane adhamane kadI paNa na thayuM. (21) mArA janmanI niSphaLatA sthita na sAhUdi sAdhuvRttAt, paropakArAnna yazaoNDajiM ca | kRta na tIrthoddharaNAdikRtya, mayA mudhA hAritameva janma che 21 che huM zuddha AcAro vaDe sAdhu hRdayamAM nava rahyo, karI kAma paraupakArano yaza paNa upArjana nava karyo vaLI tIrthanAM uddhAra Adi koI kAryo nava karyA, phegaTa are A lakSa corAzI taNa pherA pharyA. artha :- sArA vartanathI uttama puruSanA hRdayamAM meM sthAna na meLavyuM, bIjAnuM bhaluM karI meM kIti paNa prApta na karI, tIrthoddhArAdika kAryo paNa meM na karyA, meM to mAro janma vyartha gumAvyo !! (22) saMsArasamudrano pAra UtaravA mATe sAdhanane abhAva virAgyarage na guruditaSa, na durjanAnAM vacaneSu zAMtiH nAdhyAtmalezo mama kopideva, tArya kathaMkAramayaM bhavAbdhiH | 22 che guruvANImAM vairAgya kero raMga lAgyo nahi ane, durjanataNuM vAkya mahIM zAMti maLe kayAMthI mane tarU kema huM saMsAra A adhyAtma to che nahi jarI, tuTela taLIyAne ghaDo jaLathI bharAye kema karI? artha - gurumahArAjanAM vacanathI mArA manamAM virAgane raMga jAmyo nahi, temaja durjananAM vAkyo sAMbhaLI huM zAMti rAkhI zakyo nahi. he deva! adhyAtma jJAna jevuM to mArAmAM jarA paNa che ja nahi, tyAre A saMsArasamudra mArAthI kevI rIte tarI zakAze? (23) bhUta, vartamAna tathA bhaviSya traNe janma hu to hAryo !! pUrva bhaDakAri mayA na pUNya megAmi janmapi no kariSya yaTIdazeha mama tene naSTA, bhUtabhavadda bhAvI bhavatrIza 23 che meM parabhave nathI punya kIdhuM ne nathI karato hajI, te AvatA bhavamAM kaho kyAMthI thaze he nAthajI; bhUtabhAvIne sAMprata traNe bhava nAtha huM hArI gayo svAmI trizaMku jema huM AkAzamAM laTakI rahyo. artha :- AgalA bhavamAM meM kAMI puNya karyuM nahi, A bhavamAM karato nathI tema have bhaviSyamAM karI zakIza paNa nahi; he traNa jagatanA nAtha! huM to Avo hoIne mArA bhUta, vartamAna tathA have pachInA badhA janma vyartha gayA-nAza pAmyA. (pUrva bhave puNya karyuM hota to ahI dharma karI zakata, ahIM dharma karatA te AgaLanA bhAvamAM sArI sAmagrI maLata, tethI tyAM paNa dharma karI zakata, Ama na thavAthI mArAM te traNe bhava bagaDyA. ) (24) prabhunA sarvazatvanuM sUcana kiM vA sudhAha badhA sUdhAmuphapUjya! vada carita svakIya jaHpAmi yasmAta trijagasvarUpa nirupakararva kiyatadatra che 24 che athavA nakAmuM Apa pAse nAtha zuM bakavuM ghaNuM? he devatAnA pUjya! A cAritra muja pitA taNuM; jANo svarUpa traNa lokanuM to mAharU zuM mAtra A, jyAM koDano hisAba nahi tyAM pAInI te vAta kyAM? artha :- devane pUjavA gya he prabhu! mAruM caritra ApanI sanmukha huM AthI vadhAre nakAmuM keTaluMka kahuM kAraNa ke Apa to traNa jagatanA sarva svarUpane pratyakSa dekhI zako che, to pachI mAruM caritra Apa jANo temAM te zuM navAI? (25) chelI AMtarika vijJapti dIno dhAradhuraMdharasvadapara nAte madanyaH kRpA, -pAanAtra jane jinezvara tathAAtAM na yAe zriyama , kiMvahatribhava kevalamaho sadhiratna ziva, zrIratnAkaramaMgalaka nilaya zreyaskaraM prArthaye 25 che hArAthI na samartha anya dInano uddhAranAro prabhu; hArAthI nahi anya pAtra jagamAM jotAM jaDe hevibhu; mukti maMgaLasthAna toya mujane IcchA na lakSamI taNI, Apa samyagaratna zyAmajIvane te tapti thAye ghaNI ! artha :- he jinezvara ! mArA jevo muja raMkane uddhAranAra kaI prabhu nathI, tema mArA jevuM kRpAnuM pAtra paNa keI nathI, te paNa huM kAMI ApanI pAsethI dhana mAgato nathI, paraMtu mokSarUpa lakSamInA samudrasamAna tathA maMgaLamaya eka sthAna evA he jinezvara prabhu! huM to phakta sarva zreyasAdhaka samyaphavaratnanI ja prArthanA karuM chuM. Jain Education Intemational Page #883 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hemacaMdrAcArya ane temanI racanAo - zrI mohanabhAI vI. meghANI madhyayugIna gujarAtanA itihAsamAM selaMkI-kAla evI chApa pADI. e pachI rAjasattA hoya ke lekavyavahAra, suvarNayuga manAya che. selaMkI - kAlanA be zreSTha rAjavIo- vidyAdhAme hoya ke nATayagRha hoya e badhuM AcAryanA e siddharAja jayasiMha (I.sa. 1094-1143) ane vyaktitvathI chavAI gayuM. kumaripola (I. sa. 1143-1173). A be mahAna rAjavIenA rAjyaamala daramiyAna gujarAtanI amitA sajaI jIvana ane kAryo : emano zAsanakAla gujarAtanA gauravane madhyAhUna hato. AcArya hemacaMdrAcAryane janma dhaMdhukA gAmamAM moDhA aNahIlapura pATaNa gujarAtanI asmitAnuM AdhArabiMdu vaNika zeTha cIca (cAciga) ne tyAM vi. saM. 1145 ane rAjanIti, dharma tema ja vipAsanAnuM mukhya kendra (i. sa. 1089) kArtika sudI pUrNimAe thayelo. temanAM banI raheluM paraMtu gujarAtanA e gauravayuganAM AMdolane mAtA pAhiNI zraddhA ane premanI mUrtisamAM hatAM. sAmAnya bIlIne gujarAtanI asmitAne pAye nAkhavAmAM sauthI strIomAM na jovA maLatA A be guNene mAtA pAhiNIvadhAre vyaktigata phALe je koI e AkhyA hoya to te hatA devImAM vikAsa thayelA. AcArya hemacaMdra potAnA jIvana kalikAla sarvajJa hemacaMdrAcArya. A mahAna vibhUtie dharma, daramiyAna "syAdavAdane sAdhI batAvyo temAM temanAM mAtAe rAjanIti ane jJAnano sumeLa sAdhIne gujarAtI janatAnA ApelA AnuvaMzika guNanuM pramANa ochuM nahIM hoya! saMskAranirmANamAM amUlya phALo Apyo che. AcArya hema- AcAyanuM janmanAma caMgadeva hatuM. bAlyAvasthAthI ja caMdranuM maraNa e eka rIte to devI sarasvatInuM maMgala smaraNa teo jitendriya, saMyamI ane sthiracitta hatA. caMgadevane gaNI zakAya. ATha saikAo pahelAM prabalapratApI gurjarezvaranAM dIkSA samAroha nAnI uMmaramAM ja vi.saM. 1854mAM unnata mastake jemane bhaktithI namyAM, je sUrizvaranAM khaMbhAtamAM thayelo. 'kumArapAlapratibaMdha"mAM jaNAvyA caraNakamalane gurjarezvae suvarNa-kamalothI pUjyAM e pramANe caMgadevane dIkSA samAroha nAgaramAM thayela ane mahAna sAdhu, saMskAra premI AtmAne samagra gujarAta Aje tenuM kharca karanAra dhanada zreSThi hatA. paraMtu " prabhAvaka caritra" paNa bhaktithI name che. siddharAja jayasiMhanI parAkramazIlatA pramANe te khaMbhAtamAM thayela ane mahotsava udayanamaMtrIe ane kumArapAlanA puruSArthanI sAthe AcArya hemacaMdranI karAvelA. temanA dIkSAguru devacaMdrasUAre caMdraga7mukuTamaNi pavitratA bhaLI; pariNAme gujarAtane vijaya ne siddhi bane ane pUrNatalagarachanA prANasamAM hatA. vidyA, virAga ane varyA. solaMkIono itihAsa AcArya hemacaMdra vinA te vItarAganA teo upAsaka hatA. dIkSA grahaNa pachI caMgadeva mAtra laDAI eno itihAsa banI jAta, gujarAtI bhASAne semamuha - saumyamukha-semacaMdra kahevAyA. itihAsa apUrNa ane akiMcana lAgata. AcAryA vinA dIkSA grahaNathI mAMDIne sUrepradaprApti sudhInA samayanA gujarAta pAse duniyAnA sAhitya-itihAsamAM mUkavA AcAryanA jIvananI vizvasanIya vigato maLatI nathI. yogya vyakitao bahu ochI che. AcArya sAdhutAne semacaMdrane vi. saM. 166 (I. sa. 1110) vaizAkha suda lezamAtra cheDaDyA vagara ja jJAnopAsanA karI vyavahAradakSatA trIjanA divase nAgapuramAM ekavIsa varSanI yuvAna vaye AcarI batAvI, rAjanItinipuNatA dAkhavI ane samagra AcArya pada - sUripada prApta thayuM ne teo hemacaMdrAcArya jIvanakALa daramiyAna gujarAtanI saMskAritAne prANavAna banyA. eka anya mata pramANe temane sUripada vi. saM. 1162 karI, AvA mahAna manISInuM nAmasmaraNa paNa puNya ApanAruM mAM sattara varSanI vaye prApta thayeluM. sUripadanI prAptinA che. temane sAmAnya a95jha manuSya to zuM artha dharI zake ? dhanya samaye hemacaMdra tyAM upasthita rahelAM temanAM mAtA AcArya hemacaMdrano jIvanakAla solaMkIyuganA be mahAna pAhinIne paNa sAdhvIvargamAM pravatinI pade sthApyAM. pravatinI rAjavIonA zAsanakAlane AvarI le che. temaNe pATaNamAM pada apAvyuM ane putra RNa adA karyuM. sUripadanI prApti AvIne satata sATha varSa sudhI sarasvatInI upAsanA karIne pachI AcArya hemacaMdranI IrachA to bhAratamAM anya sthaLoe gujarAtane sAhityanA kSetre AgavuM sthAna apAyuM. vihAra karavAnI icchA hatI te samaye kAzimara vyAkaraNanA gurjara bhUmine vidyAvibhUSita karI. gujarAtamAM te samaye je ayAsanuM prasiddha kendra hatuM, paraMtu guru devasUrinI kAMI astitvamAM hatuM tenI upara potAnI na bhUMsI zakAya salAhathI gujarAtane ja temaNe vihArabhUmi banAvI. zAradAne Jain Education Intemational Page #884 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 830 jenaratnaciMtAmaNi , nAna, nyAya, yoga, rasa, manA dhArmika alaMkAra, ItihAsa samanvaya sthApavAnI nItirIti zodhavA karatAM zAradAne ahIM janmAve evI salAha maLI bIje mahAvirakta; eka mahattvAkAMkSI ne bIje lokasaMgrahI eka tethI gujarAtamAM ja rahyA. ugrane kAMI vyagrajyAre bIjo jitendriya ne zAMta evA e yuganA be mahApuruSo maLyA." AcArye pATaNane karmabhUmi banAvI. pATaNamAM Agamana : - hemacaMdrAcAryane mana gurjara deza ane gurjara rAjavInuM aNahilapura pATaNamAM AcArya kyAre padhAryA tene gaurava vizeSa hatuM, sAthe sAthe dharma ane vidyA paNa emane nizcita samaya jANavAnuM koI sAdhana nathI. te kALe pATaNa mana eTalAM ja mahAna hatAM. pATaNane temaNe gujarAtano sarasvatInuM kendra hatuM. pATaNamAM AcAryanA AgamananI AtmA karIne sthApyuM. emaNe vidvAnone jItyA, arthAt sAthe tyAM mALavAnI rAjalakamI sAthe sarasvatI paNa AvI. jJAna valovI kRtio racI ane gujarAtIone saMskRta pATaNa to mahAla, mahAmaMdira, mahApuruSa, mahAjano sAhityamAM sthAna apAvyuM. gujarAtamAM sAcA arthamAM sAhitya ane mahApAThazAlAonuM nagara hatuM. hemacaMdrAcArya yuga sarjanAra A vidyAnidhie te kALanAM AMdolana jhilyAM pATaNathI ane pATaNa hemacaMdrAcAryathI mahAna dekhAvA lAgyAM. ane kRtiomAM vahAvyAM. mAlava vijayathI siddharAja jayasiMha AcArya pote ja temanA "dvayAzraya" kAvyamAM pATaNanI nI rAjalakSamI vRddhi pAmelI; paraMtu e vidyApremI rAjavIne yazasvitA TAMkI che te pramANe, "atre smRti, kRtizAstra, pATaNamAM mALavAmAM thayelA jJAnavRddhino abhAva sAlate vyAkaraNa, jayotiSa, SAguNa e sarvene kaMThe jANanAro tema hato e khoTa hemacaMdrAcArye pUrI karI. AcAryo siddhaja SaDuzAstranA tarkane jANanAra evA suMdara vANIvALA rAjane mana sAlatI e beTa pUravA sva. dhUmaketu lakhe te koNa nathI ?' (1-65) vaLI pATaNanA maMtrIe mahA pramANe, " vyAkaraNa, keza, tatvajJAna, nyAya, yoga, sa, vicakSaNa ane rAjanIti kuzaLa gaNAtA ane temanI dhArmika alaMkAra, itihAsa, purANa, dhArmika vyAkhyAno ane aneka samavaya sthApavAnI nItirItie saune chakaka karyA hatA. kRtiothI mAtA gurjarIne je pramANe koI mahAna prAsAdika tyAre pATaNanI gAdIe solaMkI kulazreSTha rAjavI siddharAja zilpI zaNagAre tema AbharaNabharita karI dIdhI." pariNAme yasiMhanaH zAsana hatuM. siddharAja vidyApremI ane vidvAna pATaNamAM je rAjalakSmI, sararavatI ane dharmane triveNI hato. tene mAlavanareza vikama jevA yaza prApta karavAnI saMgama thA, tene jIvata gaMbhIra pravAha janahRdaya sudhI IcchA hatI. gujarAtane subhaTo, siniko, sAdhu, sarasvatI AcArya pahoMcADayo. putra, suMdarIo, samAjanetAo e badhAMne mahAna jovAnI hemacaMdrAcAryanA jIvanano uttarakAla mahArAjA kumAraIcchA hatI. pAlanA samayamAM vItyo. kumArapAlanA te AcArya, guru ane - AcAryA pATaNa padhAryA te pUrve ja siddharAja jayasiMhane mArgadarzaka banI rahyA. kumArapAla gAdIe AvyA tyAre temano paricaya thayelo ja hato. siddharAjanI rAjasabhA zAstra- AcAryanuM vaya pacAsa varSa vaTAvI cUkayuM hatuM. tyAra carcA ane vidvAnone sanmAnavAnuM sthaLa hatuM. pATaNamAM pachInuM AcAryanuM sAhitya moTe bhAge dhArmika che. AcAryanA thayelA kamadacaMdra ane devasUrinA zAstrArtha prasaMge AcArya upadezanI kumArapAla upara pragADha asara thayelI. rAjarSi hemacaMdra hAjara hatA. A prasaMga pachI hemacaMdrAcAryanuM sthAna kumArapAla ane guru hemacaMdrAcAryane sAttivaka saMbaMdha vadhAre pratiSThAbharyuM thatuM gayuM. "prabhAvaka caritra" ane "kumAra- gujarAtane vivekI jIvana zIkhavADayuM ane tenI cirasthAyI. pAlaprabaMdhamAM AcAryanA siddharAja jayasiMha sAthenA asara gujarAtanA jIvana upara thaI. jaina dharmanA ghaNA prathama milanano prasaMga AvyA che te pramANeH "eka divasa dhArmika siddhAMtone rAjanItimAM vaNI laIne kumArapAle tene siddharAja hasti upara savAra thaIne pATaNanI bajAramAMthI zabdamAM ja nahI paNuM kAryamAM paNa ApyA. teNe karelI, para thatA hatA tyAre mAnavabhIDamAM AcArya sAmAM amAri ghoSaNa, aputrikAdhanatyAga eno zreSTha udAharaNarUpa banyA. rAjavInI vinaMtIthI temaNe eka kalAka kahyo ke; che. uparAMta aniSTakAraka sAta vyasano teNe dUra karyAnuM jaina 8 he rAjana siddharAja ! tArA hAthIne te niraMkuza AgaLa para parAmAM nAMdhAyuM che. kumArapAlanA anugAmI ajayapAla vadhavA de. diggaja dhaje te bhale krUjatA, e ciMtA karavAnI (I.sa. 1173-76)nA maMtrI yazapAle "meharAjaparAjaya" tAre na hoya, kAraNa ke, tuM pRthvIne bhAra dhAraNa kare che"," nAma nATaka lakheluM temAM jaNAvyA pramANe, "dharma ane A prasaMga pachI siddharAje AcAryane nimaMtraNa ApyuM. viratanI putrI sAthe kumArapAlane vivAha saM. 1216 Ama samaravijayI rAjavInuM mAvajayI AcArya sAthe (I.sa. 1160) mArgazIrSa zakala dvitIyAne dine hemacaMdra milana thayuM. prasiddha gujarAtI sAhityanA lekhaka sva. dhUma- karAvyo." A uktino artha keTalAka vidvAno kamArapAle ketae A milananuM mUlya akatAM lakhyuM che ke, "eka jainadharma svIkAryo evo kare che. kumArapAlanI vinaMtIthI ja nirmAtA ane bI je saMskAranimArtA, eka sarasvatI prema AcArya yogazAstra, vItarAgastotra, triSaSTizalAkApuruSaane bIje sarasvatI dhama, eka mahAvabhAvazALI ane caritra vagere kRtio racelI ane saMbhaLAvelI. gurjarabhUminA pasAra thavAnI vinaMtIthI tenA nirajakuza AgaLa che. 1173-72)nA maMtrI yaza Jain Education Intemational Page #885 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 831 A zreSTha rAjavIe AcAryanI sAthe zetruMjaya tIrthanI siddhahemazabdAnuzAsana : yAtrA karelI. AcAryo A vyAkaraNa siddharAja jayasiMha mATe - tenI vi . 122 (Isa. 1176 )mAM coryAsI varSanuM vinaMtIthI ramyuM tethI "siddha ane hemacaMdranuM hovAthI dIrdha jIvana jIvI AcArya hemacaMdra devaloka pAmyA. vIsa "hama." paraMparA kathA pramANe siddharAjanA mukhamAMthI avaMtInA varSanI yuvAna vayathI satata cosaTha varSa sudhI temaNe sarasvatI bhoja - vyAkaraNane joI ne 'vidvAna keDapi kartha nArita upAsanA karI. jo ke e vayovRddha avasthAe paNa temanI deze vipi guja re ! e ukti sarI paDI tyAre. " save udyogazIlatA yuvAna jevI ja rahelI. paraMtu "have zarIrane saMbhUva viddhAMso hemacandra vyalayana ! ane AcAryo vyAvaLagI rahevuM e vRtti moha che ane Atmavisarjana e karaNanI racanA karI. eka kathA pramANe te kAzimaranA pravara. dharma che" ema jaNAtA pitAnA mRtyuno samaya jaNAvI, puramAM bhAratI kezamAM rahelA purAtana ATha vyAkaraNanI prata kAlanirmANa najIka AvatAM rasaMdhane, ziSyAne, rAjavIne pAse mAMgaliI, anya uzAmAMthI paNuM vIkaraNa maMgAvAyAM ane bolAvI badhAnI chellI vidAya lIdhI ane anazana vrata AcAryuM che ke varSa mAM navuM vyAkaraNa racyuM. ane rAjasabhAmAM dhAraNa karI deha pADI nAkhyA. temanuM aMtima raTaNa hatuM. siddharAjane saMmaLo. e dvarAje A prasaMganuM bahumAna karyuM ane vyAkaraNa - pratane pahata upara sthApIne * kSamAyAmi sarvAna sattvanuM kSAmyatu te mayi ! pATaNamAM pheravyuM. A aSTAdhyAyI vyAkaraNa saMskRta ane eNvyastu tevu saveSa dekazaraNasya e che prAkRtAdi SaDUbhASAnuM vyAkaraNa che. tene aThamo adhyAya pAkRta-vyAkaraNane che. tenA ATha adhyAyenAM lagabhaga sAhityopAsanA : 4500 jeTalAM sUtro che. jemAM liMgAnuzAsana, dhAtupArAyaNa, uNAdi gaNapATha vagere aMgeno samAveza thAya che. sAthe gara dezanI amitAno pAyo naMkhAyA selakuila- sAthe AcAryo ja laghuvRtti, bahavRtti ane banyAsanI zreSTha evA be rAjavIe - siddharAja jayasiMha ane kumAra- paNa racanA karI. tenA badhA maLIne 122734 kaleke che. pAla -nA samayamAM. A asmitAne AcArya hemacaMdra traNase lahiyAoe satata traNa varSa vyAkaraNanI prato taiyAra potAnI kRtiomAM vahAvI. ane e rIte AcArya gurjara karIne tene aDhAra dezamAM paThana pAThanArthe mokalAyAnI paNa asmitAnA prathama uddagAtA banyA. satata sATha varSa sudhI paraMparA kathA che. jinamaMDanagaNiviracita kumArapAla prabaMdhamAM temaNe karelI sarasvatInI upAsanAe gujarAtane yazasvI jaNAvyA pramANe A vyAkaraNanI prata karnATa, gurja2, lATa, sthAna apAvyuM. na mAtra bhAratabharamAM paraMtu vizvamAM paNa surASTra, kaccha, siMdhu, ucca, bhaMbherI, marU, mAlava, kAMkaNu, AcAryanI sAhitya sevAothI gujarAta unnata mastaka UbhuM rASTra, kAra, jAlaMdhara, sapAdalakSa, mevA, dIva, AbhIra, rahI zake tema che. sAhityane eka paNa viSaya emaNe kAzamIra vagere dezomAM mokalAI hatI te kAzamIra vagere dezamAM mokalAI hatI. te samayanA prasiddha choDyo nahoto, e eka paNa viSaya nahote jemAM vaiyAkaraNI kAkalane pAThazALAmAM adhyApaka nImIne tenuM paThanaAcAye kheDANa karyuM na hoya, yA pAraMgatapaNuM na meLavyuM pAna zarU karAvya. hoya. hemacaMdrAcArya eTale sarvatomukhI pariNuta prajJA, A vyAkaraNanI racanA pachI AcArya hemacaMdranuM sthAna sAMgopAMga saMpUrNa abhyAsa, rasabharI saMskRSTa saje katA, siddharAjanI vidda bhAmAM advitIya banyuM. AcAryanA vidyAnA mahAsAgara, jIvaMta jJAnakoza, kolakAlasava - udeza sarala rItathI potAno saMpradAya, rAjana tathA potAnA vidvAnoe temane gujarAtanA pANini, amarasiMha, pataMjali, gauravane mATe evuM vyAkaraNa banAvavAnA hatA ke jemAM mammaTa ane piMgala kahyA che. temanA ziSya rAmacaMdra temane kaI vAta rahI na jAya. prasiddha vidvAna zrI bhogIlAla "vidyAnidhimaMthamaMdaragiri' kahapyA che te temanI kalame sAMDesarAe AcAryanI A vyAkara) racanAne aMjali sAhityanI aneka zAkhAomAM karelA vihAra jatA yathArtha ApatAM lakhyuM che, " mALavA ane gujarAtanI rAjakIya ja che. AcAryanI vidyopAsanA, temanuM mahAna tapasvIpaNuM, spardhAmAMthI je sAMskArika spardhA janmI ane e spardhAnuM sAhityasarjaka tarIkenI temanI pratibhA, temanuM mutsaddIpaNuM, je pariNAma AvyuM te siddharAjanI vinaMtIthI hemacaMdra temanI vyavahAranapuNatA, temanI sAdhutA e badhuM emanI raceluM "siddhahema-vyAkaraNa' sva. munazIe paNa lakhyuM, aneka kRtiomAM pragaTa thayuM che. siddharAja ane hemacaMdrane eka karatuM "siddhahema" e mAtra hemacaMdrAcAryanI kRtione be vibhAgamAM vaheMcI zakAya. vyAkaraNa nathI, gujarAtanuM jIvana jharaNuM niHsAratI kRpAzraya gaMgetrI che." (1) vyAkaraNa-vibhAga. A vibhAgamAM kaSa, alaMkAra, chaMda, liMga vagerenI carcA Ave che. (2) kAvya ane dezI nAmamAlA : abhidhAna ciMtAmaNi vagere kAze : upadeza vibhAga. A "zyazabda saMgraha" e vyAkaraNanA niyamathI siddha dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #886 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 832 jenaratnaciMtAmaNi na thatA ane bhASAmAM vaparAtA lakavyavahAranA zabdono prayAzraya (prAkRti ) : saMgraha che. A kezanI racanA AcAryo vartamAna paddhati pramANe akArAdi krame karelI che. temAM 3500 kalAke che. ATha sarganA mahAkAvyamAM AcAye kumArapAlanA nityabhadhAna ciMtAmaNi" eka arthavAcI zabdono saMgraha che. jIvanano paricaya Apyo che, AthI tene "kumArapAla carita" eTale temAM eka ja arthavALA aneka zabdo ApyA che. paNa kahe che. temAM prAkRta vyAkaraNano udAharaNe ApyAM che. temAM 10,000 zloka che. tenI sAthe 204 zloka-pramANunuM anya sAhitya : pariziSTa ApyuM che. jyAre temaNe racelA "anekArthasaMgraha" mAM eka zabdanA aneka artha ApyA che. tenA 1828 uparyukta ane anya graMthonI racanA dvArA AcArya zloka che. jyAre AcArye racelo "nighaMTukeza vaidakIya hemacaMdra gujarAtI bhASAne, gujarAtI saMskArone, gujarAtI zabdo - vanaspatinAM nAmono saMgraha che. A koza anyanI prajAne pAtA pANu 2he evI abhedya sAMkaLa gUMthI ApI che. sarakhAmaNImAM nAno che. temAM 396 zloka che. tethI gujarAta samRddha banyuM che ane potAnI jAta jALavI zakaryuM che. saMsArane sAkSarasamAja temanA racelA graMthavaibhava kAvyAnuzAsana, cha denuzAsana : mATe sadA RNI che. kAvyAnuzAsana"e aSTAdhyAyI, alaMkAracUDAmaNi nAme "triSaSTizalAkApurUSacaritra" e 1parvanuM 32000 vivaraNa sAthe lakhAyelo alaMkAra graMtha che. 6800 zlokamAM zlokomAM lakhAyeluM mahAkAvya che. A kAvyamAM tresaTha lakhAyelA A alaMkArazAstranA graMthamAM AcArya alaMkAra, mahApuruSa - 24 tIrthakaro, 12 cakavatIo, 9 vAsude, rasa, bhAva, rasAbhAva, bhAvAbhAva vagerenuM vivaraNa karyuM che. 9 prativAsudeva, 9 baladevo-nA jIvanacaritronuM temAM nirUpaNa - jyAre "chaMdanuzAsana e saMskRta-prAkRtano piMgalagraMtha che. che. te aneka AkhyAnano mahAsAgara che. AcAryanuM kavitva 3000 lekamAM lakhAyelA A chaMdazAstramAM akSarameLa - ane ka95nA baMne temAM khIlyAM che. "pariziSTapava'mAM mAtrAmeLa chaMdonI vigate carcA karI che. mahAvIra prabhu pachInA 13 AcAryonA caritrone nirUpata purANagraMtha che. "anyayogavyavaraccheda kAtrizikA" ane "ayoga dvayAzraya (saMrakRta) : vyava cheda dvAtrizikA" e 32 - 32 kanI vIrastutio che. 'pramANumImAMsA" e 2500 lokomAM lakhAyele nyAya2828 zlokamAM ane 20 sargamAM lakhAyelA A parAmazani darzanagraMtha che. "vedAMkuza' paNa dazanagraMtha che. mahAkAvyamAM AcArya solaMkI kulanI kIrtigAthA gAI che. mahArAjA mUlarAjadevanA samayathI mAMDIne kumArapAlanA samaya : yogazAsa" AcArye kumArapAla mahArAja mATe racelo sudhIno ItihAsa temAM nirUpAyo che. jevI rIte kAlidAse yoganA vyavahAru siddhAMte nirUpato svapajJa TIkA sahitane raghuvaMza' racIne raghukulanI kIrtigAthA gAI tema A graMtha che. sAmAnya vyavahAru janane nityajIvanamAM upayegI AcAryuM A kAvya racyuM che. gujarAtamAM pATaNanA rAjavIo thaI zake e rIte temAM roganA siddhAMtonuM nirUpaNa karAyuM AsapAsa je sthAnIka sAmudAyika asmitA janmI tenuM che. yoganA vividha pagathiyAMyama, niyama, Asana, prANAyAma, prathama gAna dvayAzrayamAM rajU thayuM che. sva. ka. mA. munazIe pratyAhAra, dhAraNA, dhyAna, samAdhinuM temAM vivaraNa che. AcAryanA A kAryana aMjali arpatAM lakhyuM che, uparAMta AcArye vItarAgastotra, ahaMnIti, mahAdevastotranI "siddharAje sarajelAM zakti ane sAmarthyamAMthI janmelI paNa racanA kalAprAdezika amitA je prajAnA aMtaramAM UbharAI rahI hatI AcArya hemacaMdra jIvananA paLepaLano upayoga karIne tenI vIratvabharI vijayagAthA A mahAkAvyamAM grathita thavA vipula sAhitya graMtha racIne gujarAtane unnata sthAna apAvyuM pAmI che." te kALanA gujarAtamAM je kaMI hatuM te AcAryo che. na mAtra bhAratamAM paraMtu vizvamAM paNa AcAryanI sevAA kAvyamAM rajU karyuM che. temAM dhArmika sahiSNutA che, ethI gujarAta unnata mastake UbhuM rahI zake tema che. munazIe nIti ane zauryane prasaMga che prajAno utsava ne AnaMdo yogya ja kahyuM che ke, "gujarAta pAse evA vidvAno bahu che. yoddhAo, nAgarIko, ramaNIo, gopavadhUo, strIonA thoDA che ke jemanuM vizvasAhityamAM sthAna hoya. hemacaMdrAmadhura sa vAda, vilAsavRttio vagere badhuM ja che. A cArya evA vidvAnomAMnA eka che. ane temanA vyaktitva graMthanI eka noMdhapAtra bAbata che ke temAM AcAryo vaDe gujarAta vizvavyApaka banI rahela che." athAka prayatnothI zabdAnuzAsanane adabhuta rIte kamaza rIte etihAsika AcAryuM kAzmIravAsinI devI sarasvatIne jemaNe gujarAtakAvyamAM utAryuM che. eka vidvAna egya ja kahyuM che ke, vAsinI karyA. gujarAtamAM jJAnagaMgA vahevaDAvI, gujarAtane DhayAzraya tame game tyAMthI ughADo temAM tamane mahAna susaMskAro zIkhavIne AcArya tarIkenI potAnI gaMbhIra javAbadArIvALI uttama pharaja bajAvI tathA vidvattA sAthe kAmaravAsina nI rahela che athAka ati AcAyanA ane game tyAMthA ughADa thAya ja kahyuM che Jain Education Intemational ducation Intermational Page #887 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 833 saMdarbhasUci - sAdhutAnI UMcI kiMmata AMkI batAvI. che ane Ave che tyAre samayane pheravI nAkhe che ne navAM AcArye temanA jIvanakAlamAM vizALa ziSyasamudAya mUlyA sthApe che. navuM jIvana race che, navA Ubho karavA prayatno karelA nahIM. tema chatAM temanI jJAna- che. sva. dhUmaketue AcArya ne pratibhAthI AkarSAIne aneka jJAnapipAsuo temanI pAse che- " sUryodaya samaye sarasvatI nadIkinAre UbhelI eka ekatrita thayelA. sakArAnarmANanI pravani temanI hayAtImAM mahAna zakti, pAtAnA prakAzathI - tejathI AkhA gujarAtane ane kAladharma karI gayA pachI paNa cAlu ja rahelI. zrI choI detI ka9pe, ane tamane hemacaMdrAcAryo dekhAze." logIlAla sAMDesarA temanI ane temanA ziSyasamudAyanI pravRttine biradAvatAM lakhe che, "hemacaMdrAcArya ane temanuM ziSyamaMDaLa grahamaMDaLa sAthenA sUryanI peThe gujarAtanA 1. dhamaketaH zrI hemacaMdrAcArya (amadAvAda, 1946, gurjara sAhityakAzamAM prakAze che." temanA prasiddha ziSyamAM graMtharatna kAryAlaya). rAmacaMdra, guNacaMdra, mahendrasUri, vardhamAnagaNi, udayacaMdra, cazacaMdra, bAlacaMdra vagerene gaNAvI zakAya. 2. zrI mehanalAla da. desAI, jena gurjara kavio (muMbaI) AcAryanI anekavidha kSetromAM khIlelI pratibhAne 1926, zrI jaina zvetAMbara konpharansa ophisa) bhAga-1. gujarAtanA vidvAnavage aneka upanAma ApIne biradAvI che. zrI mohanalAla da. desAI. jena sAhityane saMkSipta muni zrI puNyavijayajIe temane "syAdvAdavijJAnamati? ItihAsa (muMbaI, 1933, zrI. je. . ko. o.) kahyA che. piTarsane temane "jJAnamahodadhi" kahyA. to keTalAke temane saMskAranetA, sAhityayuga sarjaka, mahAna tapasvI, mahAna 4. durgAzaMkara zAstrI, gujarAtane madhyakAlIna rAjaputa ItihAsa sAdhu, samartha vibhUti, saMyamI sAdhu, "vidyAnidhimaMtha- (amadAvAda, 1953, gujarAta vidyAsabhA), bhAga-1-2. maMdaragiri', "kalikAla sarvajJa" kahyA che. sva. ka. mA. 5. parIkha ane zAstrI (saMpA.) gujarAtano rAjakIya ane munazIe AcAryane aMjali arpatAM lakhyuM che, "e sAMskRtika ItihAsa (amadAvAda, 1976; bhA. je. musadIomAM ghUmyA, ane rAjyAdhikAra para naitika sattA vidyAbhavana) caM-4. besADI. mahattvAkAMkSAthI UchaLatA gujarAtanI mahattAne zabdadeha Apyo. jyAre e sadagata thayA tyAre caulukyonI jAgIra 6. rAmalAla cunIlAla modI, madhyakAlIna gujarAtanI alopa thaI, vijayI senAonuM vizrAmasthAna adazya thayuM. sAmAjika sthiti, (amadAvAda, 1945, gujarAta varnAvIratA, saMskAra ne sAmarthyathI zobhatI lekasamahanI kayulara sosAyaTI), pariziSTa kha, pR. 62-65. kahapanAmAMthI eka ane avibhAjya gujarAta bahAra paDayuM." che. nAnAMjaliH pU. munizrI puNyavijayajI abhivAdana graMtha, mAnavaitihAsamAM AvI vibhUtio bhAgye ja A prakAH yaMtIlAla cunIlAla zAha, vaDodarA, 1969 gurjarI girA je janmatAM AziSa hemacaMdranI pAmI, virAgI jina sAdhuo taNI jene tapasyA gaLathuthImAM maLI rasaprabhA bhAlaNathI lahI je nAcI abhaMge narasiMha-mIrAM akhA taNe nAda caDI umaMge AyuSyamatI lADakI premabhaTTanI" draDhAyu govardhanathI banI je, ala kAMte dalapattaputre, te gurjarI dhanya banI RtaMbharA gAMdhI mukhe vizvamAMgalyadhAtrI -umAzaMkara jozI je 185 Jain Education Intemational Page #888 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kavi yazovijayanuM pradAna tatkAlIna madhyakAlIna paristhitinI uthalapAthala vacce gujarAtanAM bhASA-sAhitya-dharma-sa'skAra-jIvanavyavasthAdinA saMrakSaNanI sevA teA jaina-samAje karI che ja. enuM kevaLa aitihAsika mUlya nathI. eNe AjanA jIvana-vaheNane ya cathAyAgya dizA cIMdhavAmAM kImatI kArya karyu" che. zilpa, sthApatya, bhASA sAhityanAM vividha svarUpe, rojiMdI gRhacarcAthI mAMDIne sAmAjika rahanasahana uparAMta meTAM prajAkIya prasthAnA, ema vyApaka paTa para jaina samAje UMDI asara karI che, eTaluM ja nahi, yeAgya nirdezAyuM che tema " gujarAtI bhASAne karelAM apAthI ( jainAe ), e bhASAnA sAhityanA kharA udaya-kAla che." 1 bhASAnA prajAkIya pAta tathA tenA pharakATa-ejasa sAthenA sa`badha zvetAM A vidhAna madazI gaNAya. tyAM ja lekhake vadhumAM spaSTatA paNa karI che ane e mahattvanI che ja, ke dha'raMga pAkA karAyA te sAthe sasAra citrA ce DhArAyAM, A khIje muddo ghaNIvAra dhyAnanI bahAra jatA hoya che. e paNa lekhaka cIMdhe che ke saMskRtanuM preraNApAna emAM hatuM. arthAt dezanI samagra saskRtidhArA sAthe e rIte enA saMvAdahatA ane tethI emAM dRDhamUlanI sapattiye ApAApa nihita hatI. ane pragaTatI hatI. upara sUcita che ja e vAta sAhityasvarUpe| ane saskAranI jaina ane ajainamAM evI Apa le thaI che ke savA saMskArana! sa MghAtane ApaNe gujarAtI viziSTatA kahI zakIe." e samagralakSI, sAradazI vidhAnamAM supere pragaTa karAI che. balake emAM tathya pUrA mama sahita kathAyuM che. hemaca'drAcAya thI mAMDI vA. mA. zAhAdinA aNunuM bahu mUlya A svarUpe che. e vidhAnakAre e ya noMdhI Apyu che ja ke, praba`dha upara rAsa-rAsAnI,AkhyAna para prakha'dhanI, bhajana-garakhI upara jaina gItanI svarUpaSTithI asara paDI che. madhyakAlIna bhASA-sAhitya-jIvananI vyApaka svarUpe gujarAtI arvAcIna bhASA-sAhitya-jIvananI sAthenI kaDI che, e dRSTie muddo mahattvanA che. madhyakAlIna gujarAtI bhASA-sAhitya-sa`skAra paratve gujarAtI samAja jo saMtA, bhaktAnA RNI che, tA jaina 1 - gujarAtI sAhityanI rUparekhA ' vi. ka. vaidya (pR. 12) 2 gujarAta, eka paricaya' (sAhitya khaDa)-vi. 2. trivenrI ( pR. 319 ) 6 --prA. hrasita huM sUrie-AcAryAnA ce ghaNA RNI che. arvAcIna kALe e kartavya vizeSapaNe khajAvyu. zikSake, patrakAre, vakIle. je jamAnAmAM AjanI avarajavara-sapa-vinimaya-prasAraNanI sagavaDa na hatI tyAre jainadhamasevakA ke ana sa`tAe gajaba vyApaka-UMDI asara karI kahevAya. baheALA gujarAtI janasamAja te hajIye sUri-sa tabhakta-kIrtanakAranA saMskAra prasAra taLe vadhu sahajapaNe vahe che. samAjane enA zabdamAM, sAnnidhyamAM pUro vizvAsa ane zAMti ye che. A sApha hakIkata avagaNavI paravaDe ja nahi, paraMtu aMgrejonA zAsana tathA prabhAvanI jamAvaTa pUve teA sUri--sa'tanI apIla mAtra vyApaka nahi, UMDANunI dRSTithI ye cakravatI zI hatI. e AkhA gALAnA uttarArdhamAM gaNAya evA kavi yoAvijyajInuM arpaNu bhASA-sAhitya-saMskAranI dRSTie Aje ya mAnapUrvaka saMbhAravA jogu che. emanA samaya te, che. 1623 ane 1687 vacceno che. keTalAkane mate I. 1589thI 1687nA kharA; paraMtu samakAlIna kAntivijayanA sujasavelI bhAsa'ne AdhAre I. 1923nA prAraMbhakALa svIkAravA yAgya che. Ama maheApAdhyAya nyAyAcAya,kavi yaze(vijayajI IsunA sattaramA sakAnA gaNAya. e saikAmAM AkhyAna kAvyanA kalAsvAmI bhaTTa premAna' gujarAtane sAMpaDe che. prathama svataMtra kavitA ApatA pArasI kiva pekhAda rUstama peze|tana paNa e sadInA ja che. jJAnI kavi akhA ce A saikAnA mahattvanA sauMskAra vidhAyaka. seALamA sakAnA uttarAnI pAchalI pacIsIthI mugala amale gujarAtamAM vyavasthA, AbAdI, zAMti ANI te sattaramI sadImAM saMskAra phuvArAonA AvA prAgaTathamAM nimitta gaNavI ghaTe. u. yazAvijayajI A samayanI svasthatA vaccenA yAtrika che. viziSTa pratimAvata jJAnI kavi mune AnaMdaghanajI, naladavada'tIrAsa 'nA sujJAta kavi samayasuMdara, 'sthUlabhadrarAsa'nA kavi RSabhadAsa, kanaka suMdara, naimivijayAdi vArtAkArAnI mATI evI jaina sAhityakArAnI sevAApaNu gujarAtane maLI, te A sattaramI sadImAM, ceAgya kahevAyu che ke A sakAnA sAhityaphAlamAM vavedhya-yattA-guNavattAnI samRddhi che. 6 kavi nyAyAcAya . yavijayajI savAseAthI ye vadhu 3 madhyakAlIna gujarAtI sAhitya': a, ma, rAvaLa : pR. 129 Page #889 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAva saMprahagraMtha (35 kRtio Ape che. ane gujarAtI uparAMta mAravADI, hindI, nirasana karIne svatvanI pratiSThA vadhu asarakArakarUpe vahANanI prAkRta, saMskRtamAMye te che. "jasavijaya"mAnuM A kavi- uktio dvArA rajU karAI che. gaMgA vagerene kAraNe pote vaziSTaya madhyakAlIna akho - AnaMdadhana - dayArAma AdinI "tIrathasAra" che, potAnuM nIra laIne ghanaghaTA e jaLa yAda ApanAruM, emanA svahaste lakhAI hoya evI pratonI varasAve che. tethI ja sarvanuM kalyANa che; pitAne saMbaMdha saMkhyA sArI eya neMdhapAtra bAbata che. emane "bIjA lakSI vahANane "tAharuM to kuLa kASThanuM' ema saMbhaLAve hemacaMdra', "laghu haribhadra" yA jenomAM "zaMkarAcArya' tarIke che-samudra potAnI dalIle, pote saMtuSTa, vahANa to "bhamyA vadhAvAyA. evI emanI zAstra pakaDa, tavasUjha, vidvatA ane karatuM..lebhI" che; are vahANajanma ja pitAkAraNe dharmajJatA, jaina-jainetara graMthanuM dohana, samanavaya pratyenuM lakSa, saMbhavita che; potAnA putra keNu? caMdra; evuM badhuMye mUlagAmI to ye samabhAvayukta abhigama, vyApaka vargane samudra kahe che. vahANa enA javAbamAM dareka dalIla rajU pahoMcatI nirUpaNazakti ke nibhaka tATadhdha yazovijayajIne thatAM ja tenuM nIrasana kare che. kahe che ke, ame "haluA ApaNuM sAhityavidyAkSetranA eka sanmAnanIya agraNI Therave bhale, te ye bahujanane ame tArIye yA pAra utArIe ema che. paM. sukhalAlajI to spaSTa neMdhe che ke - jaina chIe. mATe te UkaraDo ye hoya che ja ne ! paNa kAmano jenetara samAjamAM cavijayajI jevA viziSTa vidvAna te che, nAno e hIro. ratno ApatAM "bese che mukhaemanA dhyAnamAM AvyA nathI ane kahe che ke A kathanamAM DAmAM" vaLI ro hoya taLiye, ne upara hoya tRNa, evuM atizayatA nathI. zrI dalasukhabhAI mAlavaNiyAnA mate ya teo te che samudra ajJAna ! jaLa evuM ja ke tarasyAM ja jainadarzana vize aMtima pramANarUpa" che. kavi lekhe stavana- dUra bhAge ! gaMgA vagerenuM mAdhurya paNa emAM gUma thaI sajajhAyanAM TUMkA geya padAthI mAMDI saMvAda-rAsa svarUpe daI jAya ! hajAro nakIoe paNa samudranI bhUkha bhAMgI? putra, racanAo teo Ape che. temAM kalama - mijAja kavinAM, caMdra, teya dUra ja rahyo, pAchA kulakalaMka laIne ! ne kuLa ? evuM varatAya evI paMktio to avazya, kintu samagrapaNe kuLanI vAta to, "je nijaguNe jaga ujajavala kariye, te jotAM paNa bodha - ciMtananeya bhAva-ka95nAdithI jhaLakAvatuM kula madanuM syu kAja re ?" samI UMDe pUge evI uktiye emanuM kavikarma saLaMga dekhAya. "nyAyAcArya" ke "tArkika kavie vahANumukhe kahAvI che. kavi pachI varNana kare che - ziromaNi'mAMno "kavi" chUpa kema rahe? "e have vayaNe re, have ke I caDavo, kavi yazovijayajInAM stavana - sajhAya - saMvAdAdinAM sAyara pAmyA re #bha; kAvya zrI bhadraMkaravijaya saMpAdita "gurjarasAhitya saMgraha pavana jhole re jala bharI UchalI, nA be bhAgamAM maLe che. prA. Do. ramaNalAla cI. zAhe lAge aMbara mobha." emanA "jiMbUsvAmI rAsa'nI adhikRta vAcanA paNa sulabha citrazubaLa kevuM sahajapaNe AkarSaka paNa nIvaDe che te karI ApI che. Do. zAhe AmukhamAM samagra abhyAsa paNa Apyo che. emanA " dravyaguNaparyAyasasa " "(I. 1652)ne jaNAze ja. e ja rIte citra ghUMTAya che. saMskRta anuvAda thayo che. to anya kaviracita "zrIpAlarAsa" "nAMgara troDI re dUri nAMkhIe, phUlataNAM jima biMTa; emaNe pUro karI Apyo che. emanA vipula sAhityamAMthI gagani ulALI re hari I mAMjarI, moDi maMDapa mITi" keTaluMka gujarAtI bhASAmAMnuM emanuM arpaNa ahIM zrI navakhaMDa jijda" kRpAthI nAva sAmaravuM thaI vicArIzuM. sAga2paTa upara punaH Ave che. kAve Alekhana kare che; "vAcaka jazavajaya" bAdha - kAvyakalAno sumeLa kaI rIte sAdhI zake che e emanI I. 1961nI "samudra-vahANa ekali sAyarataNI ho, dUjI janaraMga relI, saMvAda" nAme saMvAda kRtimAM pratItAya che. zIkha che, "mata trIjI pavananI preraNA ho, vAhaNa cale nija gelI." karo koI gumAna "nI. gumAna karato samudra, e gumAnane u. yazavijayanI kavikalama samudraprakopanuM ane vahANanA ogALatuM vahANa, e varace saMvAda, evI rajUAta-janA navaprasthAne samRddha thatI vasatinuM jIvaMta citraNa kare che. che. " upadeza" to "bhalo" ja "ra " che " jazavijaya' samRddhi e hAya prabhuprItyartha, puruSArtha paNa evo ja hoya, kaviciMtake; paraMtu vivAdacAturya, citraNAbaLa, anuprAsAdinI te ja pamAya che moTAI, - e vAta kavi samAyane yAda yojanA ke jIvanadRSTinI kalaMcita rajuAta, ahIM sArI Ape che. tarkabaLa, vyaMganI haLavI 2, varNanadIpta, zakti dAkhave che. vivAdagAre surucine kaThe evuM ahIM vArtAlApI chaTA, preraka AzayanI vizada rajUAta, saMvAda keTaluka kharuM, paNa samaya kRti-2canA evI para jaIne maDhAI A racanA e lakSaNe kAvyarUpa dhAraNa kare che. madhyakavitva-ciMtananI manorama milAvaTe dIpe ja che. svagauravanI kAlIna saMvAda kAvyamAM A racanA viziSTa. A kRti racAI samudranI dalIla kuzaLatAthI rajU karAI che. te enuM che ghoghA mukAme. "hIro ghoghe jaI Avyo"nI vAta bhulAve Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #890 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainanaciMtAmaNi evuM kavikarma siddha karI dAkhavyuM che. vAcaka yazovijayae." ema gAIne prabhu snehanuM avarNanIya paramANu mAge ghAno vara" bhale bIradAvI, A saMvAdakAvya paNa e caDhAve che. anubhUtinI saccAI emAM raNajhaNatI thatI lAge. hakanuM yathArtha adhikArI che. Avo raMga lAge to bIjuM zuM game? mAlatI phUle mahiyo, kima bese ho bAvaLata bhaMga?" A ghATe kavie lakhelI bIjI keMdva-vivAda saMgharSanI kRtio che. emAM upadezaka, vicArakanuM pAsuM kavirUpathI "mahine alabatta ahIM marmaspazI preme viMdhAyAno AgaLa varatAvAna'. samanvayanI nema tathA arthAntaranyAsI artha abhipreta, kavitAmAM zabda tenI navI chAyA paNa DhALe kathanarIti dhyAnapAtra kharI. cAra DhALavALI "zrI zAMtijina- e vAta Ave pracAge igitAI Ave. "mohavuM''nuM rUDuM stavana' kRtimAM nizcaya-vyavahAra varace, e ja be vacce rUpa jo ke belacAlamAM ye vidita che. e lAbha kavie vadhu * zrI sImaMdharasvAmI stavana"mAM, "zrI sImaMdhara svAmInI UMDe lakSya ahIM' joDayo che. vinatirUpa ratavana'mAM narahasya vacce, to siddhAMta ane bhaktanI AvI dazA jANatA prabhu nA rIjhe, e te kema ca vacce sImaMdharajina stavana"mAM u. yazovijayajIe cAle? tethI ja narasiMha-dayArAmAdinI laDhaNanI yAda de cvavAdanI yojanA AlekhI che. kaSTa thaye muna thavAnuM ema, zrI yazovijayajInuM haiyuM pUche che- "jANe che, to hoya te baLada munipada pAma ja evA vyaMga karatA kavi zIda tANo cho ? " nyAyAcArya, tarkaziromaNi paMDitanI nAna-tapane jIvanasaMbaMdha sUcavavA ekAMtavAsI ahi saka uddagArachaTAmAM bolI kevI sIdhI nItare che te juo. vaLI tapasvI na lahe marma agAdha' jevI vAte cagya rajU prabhune lADapUrvaka mArmika yAda apAI che: karI ApI che. mAtra bhAvane ja seve te gaLiyA baLada zA "jaLa diye cAtaka khIjavI, te...megha ane bhejana dIThe kAMI bhUkha na bhAMge, tethI- o te zyAma" jima jima bhAva kriyAmAM bhalaze, sAkara jima payamAMhi; ahIM ja tAkika-kavitvanI ramya meLavaNI che. kavi kahe tima tima svAda hoze adhikere--" che, bAMya grahyAnI lAja Iza, tane ja che. haLavekathI vadhumAM kahe che: vacce kyAMka majAnAM arthAtaranyAsI subhASito ye maLe: mAgyuM detAM to kizuM vimAse che, muja manamAM eha AdhA AgaLa darapaNa dAkha, bahirA AgaLa gIta; tamAso jI, sAhiba sAMbhaLo !" mUrakha AgaLa paramAratha kathA, triNe eka ja rIta." ApaNI jaina kavitA vize cikkasa khyAlamAM ja kheMcAtA virodhAbhAsI valaNane savika meLa, e ja kavine AvI paMktio ApaNumAM judI, UjaLI, salUNI dizAsujha ISTa che. "dayA je jJAnavihoNI, te vyartha e kahetAM ughADe che. u. yazovijayakRta stavanomAM AvuM nircAja lADakavinI najara-kalama AvuM ye TapakAvI le che. naikaryo chaTALuM pAsuM chatuM kare che. emAMnI rasika adA sAthe << viSayarasamAM jhahI mAciyA, nAciyA kapura madapUra re; yAda Ave ja ke taravavicAranI sanmAnya kationI hAramALA dhamadhAme dhamAdhama calI, jJAnamAraga rahyo dUra re." e A kavi arpe che ja. dhanyatve bharI kavivANI jAo. kavikalama kevI anAyAsa avalokana-marmane varga ame paNa tuma zuM kAma karazuM." jarUra kAvyarasika na kaheze, "ame tamane ya ema kahIe?" prAsAdinI khUbIothI sajI le che te spaSTa che : prabhune kaMcanakaDI kahIne kavi enA sAkSAtkArane ja kavi u, yazavijayaracita stavanamAM covIza tIrthakaro maNuajanamano lAho" gaNe che. "hiyaDe jUThaDI, mukha nAM stavano noMdhapAtra gaNI zakAya. emAM kyAMka bhAvakaTatAnI ati mIThaDI" evI mAyAthI mukta karAvavA kavi tethI ja abhivyakti AkarSaka nIvaDe che. kyAMka kathana ke caritra prabhune vInave che. prabhumilanathI dhanyatA mANatA kavi kahe che vigatano saMcaya vadhu jaNAI Ave. vyakti stavanamAM mahimA kenta maLethI te ame kaLiyugane ya "girUo"- gara mRtino hetu spaSTa che. te sivAyanA bhAgomAM u9lAsa, lekhIe chIe. nemi-rAjula kathanI vacce rAjulanI AvI lADa, mastI, marma, zraddhA, namratA, dhanyatAdi bhAvonI eka kAvyavibhUSita uktinI mArmikatA juoH dRSTAnta subhaga ane sughaDa kapanAzIla rajU Ata saMbhAravI game evI thaI che. vividha dezIe, duhA, jhUlaNamAM vahetI "utArI huM cittathI re hAM, mugati dhUtArI heta-mere vAlamA! A stavanavANI kavie Urmi-saMvedanA-ka95nA zi95thI siddha ane te bhogavI re hAM, tehasya kavaNa saMketa -mere jIvatI banAvI che. "muha mAgyA pAsA DhaLyAja"ne harSa | vAlamA ! " gAtA kavi : UrmigItanA chaTALA kavilae ya yazovijayajI kevA alimAM jima gaMga na mAye, muja mana tima prabhu heja" dhyAnayogya sarjaka che te Ave udAharaNe ya varatAI javAnuM. Jain Education Intemational Education International Page #891 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 837 hA, e jamAnAnI kalArIti jema A kaviya TIpa-kathanAdinI jJAna upayoga ane darzana upaga, AtmA e ja hAthI, ke atyuktinI maryAdAthI para paNa nathI. sasale te karmacetana, mehagrasta na thavAya tyAM vinA dIve "viharamAnajinavIzInAM 20 padamAM stavana vacce juo, ajavALuM, nigoda e ja kIDI Adi spaSTatA madhyakAlIna kavi kare ja. evI moTI apIla hatI. Aje ya evI vyApaka kevI sarasa rahasyakaNI guMthAI AvI che. "meTAnnAhanA aMtaro re, girUAM navi dAkhaMta." Takora che ahIM sImaMdhara sarSa lApAI 5 samUha lapAI haze ja? A "hariyAlI" racanA. jinezvarane saMbaMdhIne ke, garavAM hoya te nAnA-moTAno AvI viziSTa nahi, paraMtu "jasavilAsa padasaMgrahanI bheda kadI rAkhe nahIM! dRSTAMta mUkI kahe che ke bhujaMgane bhaya eka UrmiraMgI sArI kRti te nemi-rAjulanAM 7 gItAnI zeno, jo vanamAM mora che to! ethI ja dRDha vizvAsa kavine kalagI. nemaprabhune vivAha mATe manAvatI, horI ramatI abhipreta che ke, prabhu che tyAM karmabaLa zAnuM nabhe ? pitAnA nArIo samajAve che, "paranI bina puruSa ulaMTha." rAjulanI "sAhiba sujANa'- Izane kavi A vizvAse ja kahe che ke, premapIDA lAgaNInA gherA raMge vyakta thaI che : mukha dekhI TIluM kare te pramANa nathI; sAhiba sujANa te e, "niHsnehI myuM naha je kIdhuM re, je sahune mujaro mAne! AvI hakacImakI AkarSaka avazya. UMdha vecI UjAgara lIdhe re." athavA 'viziSTa jinastavano", "sAmAjina stavana", "nema "kekila belaI TADhuM mIThuM re, rAjulanAM gIto", "AdhyAtmika pado", "hariyAlI" vagere mukha mani to lAgaI aMgIThuM re, vAcaka yazovijayajInA "jaza vilAsa" padasaMgrahamAM saMgRhIta virala jagAvI virahiNI bAlI re, thayAM che. jAte tAraka kahevAya, paNa tare te kevaLa pite ja; te pApaI te thaI kAlI re." kahevAya dInadayALa, kintu zivamAM ekalapaMDa-pote ja bhaLe viziSTa stavanamAM Avo prabhune upAlaMbha ApIne kavi haze megha kALe thayo te cAtakane khIjavavAthI - e ja pramattatAnI Ula, ekAgratAno orasIo, zraddhAnuM caMdana tarka - taraMganI Dhabe ahIM koyala kALI thaI te batAvAyAnuM vagere rUpakAjanA paNa kare che. AvAM 39 pado viziSTa yAda AvavAnuM. guche che. sAmAnya stavane" 9 che. emAMye karmarUpI sajanjhA e ja svAdhyAya. enAM pado che. AnaMdaghana bhujaMgathI chUTavA viratimayUrInI prArthanA che. dUranA surataru stutinI aSTapadI yA "sAdhuvaMdanA" jevI kRtio paNa emAM karatAM chAMya deto lImaDo vadhu kAma hovAnI vAstavika dRSTi che. "pAMca gaNadharanA pAMca bhAsa" e A vibhAganI che. ane jehamAMhi tuja darzana mi pAmiuM, te suMdara racanAmAM "the paNa caMdana bhaluM, sU kIjaI bIja kalikAla" -evI, vaLAM narasiMhAdinI arthAt A dezanI kASThane bhAra ke?" ze dRSTAMta baMdha che. jainaSTie 18 saMskRtinI ragamAM hoya che te zraddhA ye duharAI che. AdhyAtmika pApe varNavatI sajhAya bedhakakRti che. zrI pratikramaNa hetupada 3pa che. emAM jJAna-vairAgya-bhaktine marma kathAya che. gabhita sajhAyamAM kavi kahe che : emAMnA paMca mahAvrata jahAjanA padamAM zIlasukAna, kSamA laMgara, saMtoSano "sahaDa" evI rUpaka gUMthaNI ye kharI. "vacana-kAyA te te bAMdhIe. sAce jaina, sajajana, sAce dharma, Adi vizenAM bodhaka mana navi bAMye jAya, he mitta! pade paNa che. jAte ja bhUla karavI, ne doSa deve karmane! mana bAMdhyA viNa prabhu nA mile, mananI na hoya sthiratA, tyAM yoge zeno! khAlI ja sma kiriyA niphala jAya, he mitta !" muMDana-jaTAthI zuM maLe? AvI tattvadRSTi paNa emAM che. AraMbhanI be paMktinI asare arvAcIna prahUlAda pArekha AvA AdhyAtmika padonuM viziSTa aMga che. hariyAlI." jevA kavinA koI racanA yAda Ave, paraMtu pachInI be A "hariyAlI "mAM AraMbhathI ja gUDha avaLavANInI raMgata paMktiomAM madhyakAlIna kAvya-ghATa-ghATI parakhAI rahevAnI. cheLa UchaLatI jaNAya che ? sUratamAM racAyelI A sakjhAyamAM rUpaka-garbha TUMkAM dRSTAnta kathAnako ye che. "bIjo paNa dRSTAnta che re'-samI gadyALavI kahi paMDita! koNa enArI ? vIsa varasanI avadha vicArI; lakhAvaTa, kaMIka vadhu pramANamAM patharAelI kathAtmakatA ane dAya pitAe eha nipAI saMgha caturvidha mana AI. vyAkhyA-vivaraNanAM vidano khUce Aje. tyAre evuM badhuM kIDIe eka hAthI jA, hAthI sAtamo sasalo dhAye; kavitAnI jamAvaTamAM hase svIkArAtuM; kAvyomAM ce. viNa dIve ajavALuM thAya, kIDInA daramAMhi kuMjara jAye." "caDayA-paDavAnI sajajhAya' 41 kaDInI che. jemAM bodha che : mAtra 28 paMktionI A paddhatimAM samayA-avaLa- "thoDe paNa jihAM gu . dekhI je, tihAM atihiM gahavANInAM pratIkonI othe saMtAela artha badha-vicAra- gahI re."-vAta te dareka jamAne saMbhaLAtI, samajAtI; bhAvArtha spaSTa paNa karAya che. strI te cetanA, e pitA te paraMtu kadAca Aje kaMIka vadhu bhulAtI kahIzuM ? 19 kaDInI Jain Education Intemational Page #892 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 838 jenaranaciMtAmaNi nAnI "amRtavelI sakjhAyamAM paNa e ja vAta che: vipula gukhe kaviSTi patIkI jhaLaka ane abhivyakti , hatheTI paNa, enI kSatione hisAbe, ghaNI vadhu che. prabhu "thoDale paNa guNa parataNo, sAMbhalI harSa mana ANa re." pratyenA gADha anurAge prerAtI emanI bhAvArda tathA marmALI - 6 thoDo' zabda kavitAbAnI Umage caDI lAge, to uktio, emAMnI khumArI tema svAbhAvika namratA, AjuharSa' bIjI lITImAM bhe thAya ke pelA umaMge Thesa kAM bAjunI kSudratA-pAmaratAnI nirbhIka caTakalI citraNa, tema ja khAdhI ? 'suguru sajhAyanI 4 DhAlamAM sugurunAM lakSaNe ane dRSTAntAdimAM upasI AvatI kavinI saMgIna sUjhayA grAhaka 'kuguru sakjhAya"mAM enI 6 DhAlamAM e ja rahe kugurunAM najhara, vAcaka yazavijayanI mudrAno vizeSa darzAve ema che. lakSaNe ApyAM-varNavyAM che. "samakIta sukhaDalI"nI sakjhAyamAM layameLa padabaMdhanI vividhatA ane vANInI citrAtmakatA, duHkha bhUkhaDalI" bhAMgavAnI vAta che. 'tuMbaDAnI sajhAya'mAM uparAMta bhAvArtha sUcakatA lakSa doranArI nIvaDe che. sAdhune tuMbaDuM vahorAvatAM 'viparIta AhAra vahorAvIe" IsUnI sattaramI sadInI ApaNI gujarAtI kavitA A ne "vadhAryo anaMta saMsAra, evI rajUAte chellI TUMkI utsAhabharyA kavinA saMgIna pradAne jarUra samRddha thaI che. lITI sarasa thaI AvI gaNAya. A sajajhAya prasaMgAtmaka che. uttara gujarAtanA gAma kaheDumAM janmelA ane anazanavaDe aMte sArI che ke, jJAna dvArA ja mukti prApti che. prANatyAga karIne madhya gujarAte DabhAI gAmamAM cira poDhelA ratavana-sajhanA A bahoLA pravAhamAM kavi thaze. A kavi nyAyAcArya vidvAna kavirUpe ya ApaNuM viziSTa vijayajI daSTAnta, upamAna, bhAva, vicArAdinI punaruktithI saMcayomAM vadhu lakSane pAtra che. vAcaka yazovijayajInA sarvathA dUra rahI zakyA nathI. kavacit to arucikara lAge kAvyapradAnamAM svarUpa vaividhya ramatI ALa ke gahanagaMbhIrI evI dRSTAnta-pratIkanI rajU Ave che. madhyakAlIna saMkhyA- abhivyakti, anubhava-jJAnathI opatuM vastu ane emAM tizayanI rahe kharI. kathanAtmaka prastAra, uparAMta vigata- anusmRta yA gUMthela samatola - sAttvika-jIvana dRSTi evAM vizeSaNanI yAdI jevuM ye, te jamAnAmAM ghaNuM pracalita che ke ApaNI madhyakAlIna kavitAmAM A kavinI gujarAtI evuM lakSaNa ThIka ThIka jaNAyA kare; paraMtu A vaividhyabharyA kAvyaracanAo hamezAM AdarathI saMbhArI zakAya. jina tIrthakara supArzvanAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI za. mataM yajJa illi's Page #893 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nyAyAvatAra-saddhasenanA eka 'batrIsI ' graMtha --zrI rasesabhAI jamonadAra eTale ke nyAyAvatAramAM batrIseya zrlAka anuSTupa chaMdamAM che. che. enuM baMdhAraNa padyanu che. A graMtha saskRta jaina sAhityamAM padyabaMdha Adi tagraMtha ema jinavijayajI noMdhe che.9 batrIsI eTale batrIsa leAkapramANa arthAt je kRtimAM 32eAka hoya tene batrIsI kahevAya. A prakAranI racanAmAM kAM tA eka saLaMga chaMda vaparAya che, kAM to AraMbha ane aMtamAM chaThThAbheda hAya che. ) siddhasena dvivAkare A prakAranI racanAvALI kRti racI che. je batrIsI' nAmathI jJAta che. enI upalabdha 'batrIsIe '22 che. AmAMnI bAvIsamI ( eTale ke chellI khatrIsI nyAyAvatAra che. sAmAnya rIte A khAvIsamI khatrIsI alaga racanA tarIke gaNAya che. A dRSTie siddhasenanI batrIsIenI kula saMkhyA 21 gaNAya. A bAvIse ca khatrIsIe dAnika ane AlaMkArika pratibhAsa panna vidvAnane chAje evI prauDhazailIe sa`skRta padyamAM racAyelI che.ra upalabdha batrIsIenAM badhA maLIne lagabhaga 17 chaMdonA viniyAga jovA maLe che : dA.ta. anuSTupa, upajAti, vasaMtatilakA, vaitAlIya, pRthvI, zikhariNI, hariNI, madAkAntA, puSpitA, vaMzastha, AryA vagere. lagabhaga badhI ja dArzanika batrIsIomAM anuSTupa chaMda pratyeAjAyA che, emAM AraMbha ane atanA padyamAM chadobheda nathI. arthAt emAM saLaMga eka ja chaMda vaparAyA che. jyAre stuti, samIkSA ane prazaMsAtmaka batrIsIomAMpa judA judA chaMdA prayeAjAyA che tema ja pratyeka batrIsInA Ara Mbha-aMtanA chadobheda paNa che. viSayanI dRSTie sthUla vargIkaraNa karIe te upalabdha batrIsIenA mukhya traNa varga pADI zakAya : 1, stutyAtmaka, 2. samIkSAtmaka ane 3. dAnika. pahelI pAMca ane 11mI tathA 21mI ema sAta stutyAtmaka che, 6ThThI ane 9 mI samIkSAtmaka che, teA 7mI vastu carcAtmaka ane zeSa bAra dAnika che. A badhI ja kRtie siddhasene dIkSA lIdhI te pachIthI racI hAya ema kahI zakAya nahIM". temAMnI keTalIka khatrIsIe!, saMbhava che ke emaNe pUrvAzramamAM racI hoya ane pAchaLathI temaNe agara temanA anugAmI zaSyAe enA sa`graha karyA hAya ema sukhalAlajInu maMtavya che. F 'nyAyAvatAra' uparyukta batrIsIemAMnI chellI kRti che. AmAM 32 leAkanuM pramANa che. ekavIsanI sarakhAmaNImAM bAvIsamI khatrIsInuM mahattva savizeSa che ane tethI te alaga kRti tarIkenuM sthAna pAmI zakI che. A batrIsImAM A kRtinA mukhya viSaya jaina dRSTie pramANeAnu nirUpaNa karavuM e che. AmAM AgamAkta jJAnanA pAMca prakAro ke pramANunA prayakSa anumAnAdi cAra prakArAnu varNana nathI. paraMtu AgamAmAM ullikhita ane tattvArtha sUtramAM viziSTa sthAna pAmelA pratyakSa ane parAkSa evA be prakAranA pramANanuM nirUpaNa che. nyAyAvatAramAM pramANu sAmAnyanI ane tenA bhedonI vyAkhyA eTalA badhA vicArapUrvaka vyakta thaI che ke pachInI aneka sadIo sudhI jaina nyAyazAstranA pUratA vikAsa thayA chatAM ya zvetAMbara ke digabara sa`pradAyanA koI AcAya ne nyAyAvatAra 'nI vyAkhyAomAM mAtra zAbdika pheraphAra sivAya 'zu' umeravuM paDyuM nathI. A graMthanI bIjI eka vizeSatA che. ahIM parAkSa pramANane be bhedamAM varNavyA che; anumAna ane Agama. Ama jotAM nyAyAvatAramAM jaina pramANanI carcA pratyakSa, anumAna ane Agama evA traNa bhedamAM karI che. arthAt sIdhI rIte e pramANeAnuM paNa vastutaH traNa pramANeAnuM nirUpaNa karyu" che. jaina pramANanA graMthamAM AvI rIte tratru bhedonu nirUpaNu mAtra ahIM ja jovA maLe che, bIje kayAMya nahI". pratyakSane parA karI anumAna ane pratyakSa baMnenuM parA paNuM sthApavAnA pahelA prayatna ahI dekhAya che. pramANa ane nayanA je viSayabheda nyAyAvatAramAM che te jainetara graMthAmAM heAvAnA saMbhava nathI; kemake jaina sivAya khIjA kAI zAstramAM nayanI mImAMsA nathI. nayanA viSaya, nayanuM svarUpa, syAdvAdanuM lakSaNa ane jaina dRSTie pramANanuM svarUpa TUMkAmAM chatAM bahu spaSTa ane nirNayAtmaka Dhabe rajU karavAnA sarasa prayatna siddhasene karyo che ane e rIte nyAyAvatArane viziSTa jaina tarka paddhatinA prathama graMthanu bahumAna apAvyuM che. siddhasenanA graMthanu' avaleAkana sUcave che ke enA mAnasapaTa upara veda, upAneSada, sAMkhya, vaizeSika, auddha Adi jainetara dazanAnA abhyAsanI UMDI ane vizALa asara paDelI jaNAya che. siddhasena jabarA spaSTabhAsI ane ravataMtra Page #894 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 840 jenaratnaciMtAmaNi vicArakanA upAsaka hatA. vicAranI prauDhatA paNa emanI AvI haze e kahevuM muzkela che. (ejana, pR. 172) AgavI vilakSaNatA hatI. pitAne abhipreta evA spaSTa 3. saMskRta dArzanika jaina sAhityamAM batrIsIomAM prayovicArone vyakta karavAmAM e koInIya paravA rAkhatA nahIM. jAyelA vividha chaMdo sarva prathama che. (juo jaina e emanI jIvanakathA parathI jaNAya che.' sAhitya saMzodhaka, pR. 3 aMka 1, pR. 123). pAda neMdha : 4. dA.ta. 9mI, 10mI, 12mI, 13mI, 14mI, 15mI, 1. bhAvanagara jenadharma prasAraka sabhA taraphathI A batrIsIo 16mI, 17mI, 18mI, 19mI, 20mI, 22mI. mudrita thaI che. A mudrita batrIsIono je kama che te 5. eTale ke 1 lI, rajI, 3jI, 4 thI, pamI, 6ThThI, 7mI, ja krame mULamAM te racAI hoya ema kahevuM muzkela che. 8mI, 11mI, 21mI. samayAMtare vAcakoe ke saMpAdakoe e krama goThavyo hoya , e zakyatA vicAravA jevI kharI. (Ao sukhalAlaja. 6. 'sanmati prakaraNa', gujarAtI AvRtti pR. 173. sanmati prakaraNa" gujarAtI anuvAda, pR. 173), 7. jaina sAhitya saMzodhaka, khaMDa 3, aMka 1, pR. 121. 2. kahevAya che to Ane batrIsI, chatAM emAMnI keTalIkamAM 8. sukhalAlajI, uparyukta pR. 123 padya saMkhyAnI vadhaghaTa che. batrIsa batrIsanI gaNatarIe 9. IzvarakRSNanI sAMkhyakArikA ane pataMjalinA yogasUtramAM bAvIsa batrIsIonAM kula zloka 704 thavA joIe. paNa upalabdha mudrita batrIsIomAM enI kula saMkhyA 695 varNita pratyakSa, anumAna ane Agama e traNa pramANenuM maraNa karAve che. (sukhalAlajI, jaina sAhitya saMzodhaka, che. 21mI batrIsImAM 33 loka che. te 8, 11, 15 ane 19mAM 32 thI ochA zloka che. A vadhaghaTa racanA khaMDa 3, aMka 1, pR. 124) kALathI haze ke pachInA samayanI haze ke mudraNanI AdhAra- 10. siddhasenanA jIvana aMge ane emanA samaya aMge A bhUta prationA apUrNa paNane lIdhe mudrita AvRttimAM e graMthamAM A lekhakane lekha prasiddha thayela che te jovo. jina tIrthakara caMdraprabhunA yakSa tathA yakSiNI Jain Education Intemational Page #895 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vidhipakSa (aMcala) gacchanA samAcArI graMtho ane vidhi rAsa = eka samIkSA saMzodhaka : yugaprabhAvaka acalagacchAdhipati pa. pU. AcArya bhagavaMta zrI gurusAgarasUrIzvarajI mahArAja sAhebanA vinaya. zrI gaNivarya zrI kalAprabhasAgarajI ma. sA. vivipakSa (aMcala) gaccha pravartaka pU. yugapradhAna dAdAzrI vidhipakSa (AMcala) garachanI samAcArIne pALatA hatA. Arya rakSita sUrIzvarajI mahArAjAe vi. saM. 116mAM zrI jayasiMhasUrinA paTTadhara zrI dharmaSasUrinA upadezathI Agamata sittera bAlanI prarUpaNa karavA sAthe vidhapakSa bohaDasakhA, devANaMdasakhA, hariyA, goThI, cothANI, bhUlANI, gacchanuM pravartana karyuM, te vakhate caityavAsIonA prabhAvanAM kokalIA ItyAdi getronA mukhya puruSa ane vaMzaja kAraNe phelAyelA zithilAcArane dUra karavA pU. dAdAzrI janadhAma banyAM hatA. Arya rakSitasUrie tapa ane jJAnanA prabhAvathI apUrva puruSArtha Adaryo. zrI Arya rakSitasUrinI AgamaprarUpaNA sAthe bedha vidhipakSa ( aMcala) garacha pravartaka zrI AryarakSitamaLatAM janapravAha paNa AnaMdathI vidhimA mAM joDAyo. zrI sUrijIe 70 bola prarupyA tenI prAcIna prata adyApi aprApta Arya rakSitasUri ane temanA paTTadhara zrI jayasiMhasUrinA rahI che. dvitIya paTTadhara zrI jayasiMhasUrijI samartha graMthakAra AdhyAtmika prabhAvathI te vakhate vidhipakSagarachamAM 12 hatA ane teonA karma-nyAya viSayaka graMthAnA nAme paNa AcAryo, 20 upAdhyAye, 70 pada ane 2100 sAdhuo upalabdha thAya che, paNa ene viSaya che ke A graMthA kaI maLIne kula sAdhuonI saMkhyA 2202 nI hatI; jayAre paNa graMtha bhaMDArAmAM uMpalabdha rahyA nathI. zakya che ke naSTa sAvI samudAyamAM 103 mahattarA, 82 pravAtanI ane 1130 thaI gayA hoya, jayAre tRtIya paTTadhara zrI dharmaghoSasUrie sAdhvIjIo sahita kula sAdhvIjIe 1315 hatAM. vidhipakSagachanI samAcArIne carcata zatapadI graMtha prAkRta bhASAmAM racyo. zrI zaMkhezvaragaccha, nANAvalagaccha, valabhIgara, nADola garacha, bhinnamAlagaracha, ityAdi gaDAe vidhipakSa gacchanI A rIte vidhipakSa (aMcala) garachanI samAcArIne samAcArIne saMpUrNa rIte svIkAra karyo hato tema ja jhADA prathama akSaradeha ApavAnuM zreya gacchanA trIjA paTTadhara zrI pallIgaccha, Agamagaccha, pUrNimAga7, sArdha pUrNimA dharmaghoSasUrine phALe jAya che. teoe saM. 1263mAM prAkRta garacha ItyAdi gae vidhipakSa gacchanI mukhya samAcArI bhASAmAM " praznottara paddhati" apanAma "zatapadika graMthanI svIkArI. A paraMparAnA sAdhuo ane zrAvako vagere paNa racanA karelI, paNa A graMthanI avidyamAnatA khedajanaka che. vidhipakSagacchamAM bhaLI gayA. zrI dharmaSasUrinA paTTadhara ane "aSTottara tIrthamAlA"nA racayitA zrI mahendrasiMhasUrijIe saM. 1294mAM saMskRtamAM saMvata 1236mAM zrI Arya rakSitasUri kALadharma pAmyA. pa342 zloka pramANa "zatapadI graMthanI racanA karI. zrI zrI Arya rakSitasUrinA mukhya paTTadhara zrI jayasiMhasUri mahAna mahendrasiMhasUri nedhe che, te mujaba zrI dharmaghoSasUrie prabhAvaka hatA. "aneka lAkha kSatriya pratibaMdhaka tarIke racela "zatapadI graMtha' samajavAmAM kaThina paDe tema hato. graMthakAroe temane navAjyA che. temanA upadezathI aneka mahendrasUrie te graMthamAM thoDAka praznottaro umerI keTalAka kSatriyAe tema ja anya jainetaroe jaina dharmano svIkAra karyo pheraphAra karI saraLa saMskRtamAM zatapadI graMtha racyo. "bahatuMhato. hathuDIyA, paDAIA, nAgaDA, lAlana, deDhiyA, gAlA, zatapadI'nA nAme prasiddha A graMtha vidhi pakSa (aMcala) kaTArIA, pAlaDIA, nIsara, chAjeDa, rAThoDa, lAlaDIyA, garachanI samAcArI jANavA mATe ati upayogI che, eTaluM mahuDIyA, sahastragaNugAMdhI Adi gotro astitvamAM AvyA. ja nahIM, paraMtu gacchanI sthApanA pachI thayela graMtha racanAomAM A gotranA mukhya puruSo ane vaMzajone zrI jayasiMhasUrinI A graMtha virala koTina che. gacchanA vidyamAna prApta graMthomAM preraNAthI osavALa jJAtimAM bheLavI devAmAM AvyA hatA. prathama (racita) graMtharatnanuM sthAna paNa A 'bat zatapadI A rIte osavALa ane uparokta getronA vaMzajo paNa graMthane maLI zake ema che. A graMthanI hastaprata ghaNAM jaina hatA palIA, nIzAtra astitvamAM AvI nI samAja patrikA "zana para utama heta che virala e Jain Education Intemational Page #896 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaranaciMtAmaNi jJAna bhaMDAromAM vidyamAna che. eka virala tADapatrIya prata pirojapuramAM bhuvaDa pArzvanAtha prabhunI kRpAthI racAyela che. khaMbhAtanA zrI zAMtinAthajI jJAna bhaMDAramAM vidyamAna che. - te "saMvata solabihattara" rAsanA A zabdothI saM. 1972 bIjI tADapatrIya prata vaDodarAmAM zrI kAMti vijayajI jJAna bhaMDAramAM che. e pratanA 163 patra che. trIjI tADapatrIya prata mAM A rAsanI racanA thaI hoya to zrIdharmamUrtisUri pATaNanA zrI hemacaMdrAcArya jaina jJAnamaMdiramAM vidyamAna che. - saM. 1670 mAM kALadharma pAmelA. te saM. 1672 mAM kAgaLa para lakhAyela prato te vipula pramANamAM prApta che. racAyelI A kRtimAM zrIdharmamUrtisUrinI vidyamAnatAne sUcita kare che ke selibiMtaraI selibittaraI...be che. acalagacchAdhipati pU. dAdAzrI meru-ga sUrijIe paNa uttaramAM jenA evA seLa, arthAt A rIte saM. 1602 A saM. 1453mAM zrI dharmaghoSa sUrijInA mULa graMthanA 45 kRtine racanA varSa upayukta lAge che. A vAtane mAnavA vicAro ane sAta navA vicAro umerI 1570 zloka pramANu bIjuM kAraNa e che ke saM. 1602 mAM zrI dharmamUrtisUri "vadha zatapadI graMthanI racanA karI, je "zatapadI sAdvAra AcArya paddha ane ga7nAyaka padathI alaMkata thayelA tema tarIke paNa oLakhAya che. zrI mahendrasiMhasUri racita ja e ja varasamAM (saM. 1602 mAM) bAvana munivaro " zatapadI graMthamAM 117 vicAro hAI pa2 (bAvana) ane cALIsa sAdhvIo ema kula 92 ThANI sahita vicAravALA A graMtha laghuzatapakI" tarIke prasiddha che. pU. zrI dharmamUrtisUrie kiddhAra paNa karyo hato. daramiyAnamAM dAdAzrI gauttamasAgarajI ma. sA.nI sUcanAthI koDAya (ka7) zAstrokta garachanI samAcArIne aneka bhavyAtamAo kaMThastha nA zAvaka pro. ravajI devarAje A baMne graMthAne gujarAtI karI zake mATe gujarAtImAM A padya racanA thayela che. e sAra saM. 1951mAM prakAzita karela che. uparathI racanA saM. 1602 nI vAta vadhu baMdha besatI saM. 1602 pachI krioddhAraka pU. dAdAzrI dharmamUrti lAge che. sUrijIe paNa samAcArI viSayaka 'vicArasAra" nAmaka zrI dharma mUAti sarinA saMkSipta paricaya A pramANe cheH graMtha lakhyo. A graMthanI prAyaH eka mAtra virala prata jodha caMbAvatI apara nAma khaMbhAtanA zrImAlI diTha puranA rAjasthAna prAzya vidyA pratiSThAna'nA saMgrahamAM haMsarAjanAM panI hAMsaladevInI thI , vidyamAna che. A graMthanI pheTa kApI paNa prApta karAyela sarAjanA nA hIsaladevInA ku. kSathI saM'. 1585mAM pASa che. jenA aMtima patrane bleka zrI Arya kalyANa gautama ja 8 thama dAsanA janma thayA. saM. 1299mAM smRti graMthamAM apAyela che. "vicArasAranI prazasti uparathI zrI guNanidhAnasUri pAse dharmadAse dIkSA lIdhI. dharmadAsamAMthI jaNAya che ke zrI dharmamUrti sUrijIe svayaM A prata dharmamUrti muni banyA bAda temaNe AgamAdi zAstronuM cIvaTapUrvaka adhyayana karyuM. saM. 1602 mAM rAjanagaramAM lakhela che. zrI guNanidhAnasUri potAnI pATe zrI dharmamUrtisUrine uparokta vigatonuM Alekhana karavAnuM kAraNa e ja sthApIne svarga saMcaryA. ke, ahIM pragaTa thatI "vidhirAsa caupaI' e paNa uparokta racanAonI jema samAcAra viSayaka padya kRti che. mArA savaMta 1602 mAM zrI dharmamUrtisUri AcArya pade tema ja vaDIla gurubaMdhu AgamaprajJa vayevRddha pU. munirAja zrI kirtisA garachanAyaka pade AruDha thayA ane saM. 1602mAM temaNe kiddhAra karyo. paTTAvalInA ulekha mujaba saMvata 1614mAM garajI ma. sA. nA sAnnidhyamAM vi.saM. 2029nA mahA vada zatruMjaya tIrthamAM AvIne zrI dharmamUrtisUrie krioddhAra 8 nA bhujapura (karacha) mAM rahI eka hastalikhita prata parathI A "vidhi rAsa caupaI' kRtine saMpAdita karela che. A karyo hato. kiyoddhAra vakhate para (bAvana) sAdhuo ane gujarAtI padya kRti 107 kaMDikAothI alata che. cUlikA 40 sIdhA maLI 92 ThANu temanI AjJAmAM hatA. pahelAnI (95mI) kaMDikAmAM gacchanAyaka zrI dharmamUrti. tyArabAda temanA parivAramAM dina pratidina vRddhi thayelI, ane charI sarino ullekha karavAmAM Avela che, jyAre chellI 17mI zrI dhamamUti sUranI nizrAmAM pratiSThA pALatA saMghe Adi anekavidha zAsana prabhAvanAnAM zu ma gAthA pachI Iti vidhirasa cUlikA samAptA che ATalA ulekha bAda "chA kRta" A ullekha che te parathI A kAryo thayAM hatAM. temanA samaya daramyAna graMthoddhAra e eka rAsanA kartA muni chAja hoya ema mAnI zakAya che. jyAre jambara ane mahatvapUrNa kArya hatuM. zrI dharmamUrtisUrinA mULa kRti te 95mI kaMDikAe ja pUrNa thAya che. A chellI upadezathI lakhAyelA aneka AgamAdi zAstra graMthI prApta kaMDikAmAM dharmamUrtisUrinuM nAma khAsa dhyAna kheMce che. thAya che. temanA upadezathI lakhAyelA graMthanI viralaprato zakaya che ke mULa rAsanA kartA zrI dharmamUrtAisari hoya (nakala) * durlabha graMthanI koTinI che. ane cUlikAnI 11 (96 thI 107) kaMDikAnAM racayitA AgrAnA akabara mAnya leDhA gotrIya zreSThi zrI RSabhachAja" hoya. anya hastaprato ane pramANe prApta thatAM dAsa tathA kurapAlanapAla zrI dharmamUrtisUrinA parama A aMge nirNaya thaI zake. A rAsa saM. 1602 (723) mAM bhakta hatA. A AcAryazrInA upadezathI zrI RSabhadAse Jain Education Intemational Page #897 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 843 saMvata 1617mAM zrI sametazikharane saMgha kADhayo. A A rAsanI mahattA kavinA ja zabdomAM A pramANe cheH saMghamAM be hajAra yAtriko hatA. te samaya daramiyAna vidhirAsa je paDhaI guNaI, e bahu bhAvanA pAmaI; AcAryazrIe uttara bhAratamAM ugra vihAro karI dharmapracAra saMkaleza savi dUra laIe, paramANuMda pAvaI..94 karyo hato. saM. 162mAM teo amadAvAda padhAryA, tyAre tyAMnA saMghe tyAga, vairAgya Adi guNothI AkarSAI zrI zrI aMcalagaccha vidhipakSa sabala, tIsa keInajiAI dharmamUrtisUrine yugapradhAnapada ApeluM. jAmanagaramAM zrI zrI dharmamUrtisUri guNabhaMDAra, bahu dina dina dIpaI..95 dharmamUrtisUrinA upadezathI zatruMjaya tIrthanI yAtrA saMgha, A rAsanuM tathA 'vicArasAra'nuM sAmAnyataH parizIlana jinAlaya nirmANa Adi aneka dharmakAryo thayAM hatAM. karatAM ema lAge che ke, A rAsamAM nirdiSTa AgamonAM pAlanapurano navAba zrI dharmamUrtisUrinA parama bhakta hatA. nAma Adi je apAyAM che te zrI dharmamUrtisUri likhita saM. 1670nI cetrI pUnamanA zrI dharmamUrtisUri 85 varSanI vicArasAra " graMthamAM te te AgamAdinA pAThone saMgraha vaye kALadharma pAmyA hatA. karavAmAM Avela hoya. bIjA ullekha mujaba A "vidha rAsanA kartA muni e "vidhirAsa'nI hastapratanA aMtima patranA phaTAne chA che. temaNe racelI anya eka kRti sivAya temanA bleka paNuM ukta sRti graMthamAM ApavAmAM Avela che. mAtra aMge vizeSa mAhitI maLI zakI nathI. paNa teozrI eka ja hastaprata parathI A kRti saMzodhita thayela che jethI dharmamUrtisUrinA vijaya rAjyamAM AdarapAtra muni hatA, kyAMka azuddhio paNa jaNAya che. ema A "vidhirAsa' jotAM lAge che. garachanI samAcArIne prastuta kRti kavinA hadayanI bhavabhItA ane jinAjJA padyamAM racavAno yaza temane phALe jAya che. ema pratyenA apUrva bahumAnabhAvane pragaTa kare che. jinAjJAgarbhita kahevuM upayukta lAge che. alabatta paM. gajalAlagaNa kuta samAcArInA pAlana ane pracAra mATe A kRti ArAdhako jinAjJA acalagacchanI ThaMDI vi. gurjara padya kRtio prApta ane abhyAsIo mATe kaMThastha temaja abhyAsa karavA gya thAya che paNa prastuta racanA te agAunI che. che. temaja A kRti betraNa vakhata vAMcI jatAM (jUnI gujarAtI A vidhirAsa padya kRtimAM kartAe vidhipakSa (aMcala) chatAM) eno bhAva samajAI jAya tema che. AzA che, ke A gachanI samAcArIne siddha karavA aneka jinA game ane vidhirAsa sarva prathama vAra pragaTa thatAM jijJAsuo lAbha sUtronA AdhAra nAma ApI A kRtine abhyAsa cAgya uThAvaze. atu ! banAvI dIdhela che. A gacchanI samAcArInI sAmAyika, _ 8 name arihaMtANa che paSadha, caupavI, 85 aticAra, uttarasaMga, sattara bhedI pUjA tema ja caravalA, muhapatti, parva tithi Adi mAnyatAo vidhirAsa (caupaI) aMge aneka AgamanAM pramANa ApyAM che. kavie zrI sarasvatI, sAmaNi vinavIe, be kara Divi; jayazekhara sUrikRta "upadaMza ciMtAmaNi" graMthano paNa vidhirAsa tasaha vicAra, harakhaI pamaNe vi...1 nAme lekha karela che. A kRtimAM kavino upadeza hadayaMgama che. keTalAMka sovatsara vicAra padyo joIe. jaMbudvIpa pannatti e, eka duga saMvachara; je pAlaI jina ANa, jAI saghalA karma naThaI; pUchiuM gautamasvAmI, kahiu zrI vIra jiNesara... 2 maNaya janma saphaluM karuM e, TAluM mana bhrAMti...29 eka duga IhuM paMcavarasa, tehanAma lIya jaI chatI zakti je tapa na karaI, deva guru na vaMda jima bhAkhyAM arihaMtadeva, tehavI vidhi kIjaI..3 te mUrakha matihANa sahI, Agama te nI daI...43 eka dugaI bAsa imAsa, cusA supakia lahuA guru AlayaNa, AvaI teha daMDA; jeTha parava bhagavaMti kahiu, hAI niraMturapi.4 je pAlaI jina ANI, sukha tisa huI akhaMDA , 49 caMdavarasa...bhI caMdavarasa trIju abhivadi; jima bhAkhika zrI vardhamAna, tehavI pari kI jaI...73 caMdavarasa cothuM kahIuM e, paMca abhigama vadi...5 jagaguru vacana tahatti karaI, tiyaNa te dhanna...80 caMdavarasa java hoI, dina paMcAsaI kI jaI; je jinavacana na mAnaI e, tehanI mati bhUMDI...90 abhivadi java hoI, dina vIsa gaNI lIjaI...6 zrata pAra navI pAmIIe, jasa artha samagrala; kapanijajutti vicAra kA, panarasamI gAthA; je pAlaI jina aNu, sukha tisu hoI anargala...91 kalapavIhI bhAkhaI kahiu e, samyagU e arathA...7 Jain Education Intemational Page #898 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 844 jenaratnaciMtAmaNi dazAzratabaMdhaka niyuMgati, valI tehanI cUraNi; nizItha bhASaI bIjaI udesi, vidhi kahIya pajusaNa...8 dasamaI hasaI cUraNi, nizItha zrI ka95hAvarti azubha karma sava jAIsaI, jahA parva karaMti...9 nizItha-cheda dasamaI usi, bahuguNi hi aparA; pUchayA gautama svAmI, kadyA zrI vIra vicArA...10 dagama je be posaha vadhaI, be aSADhA; grISma mAMhi vadhArII e, rAkhuM mana gADhA...11 saMvachara vicAra kahyA ghAtaka evahi; je pAlaI jina ANa, jAya saghalA karma naI...12 caupavi vicAra bAvIsa thAnaka jANaI e, cupuvI pisa; nirmalabhAI pAlIIe, TAluM taha dosa...13 Avazyaka niryukti kahyAM, tehanI bihu virati; (vRtti) Avazyaka curaNa kahyA e, virati piMDa nijajuti...14 uttarAyaNaI tihAM kahyA e, namirAya ajhayaNa; sUagaDaagi bhAkhihi, pAluM zrI jiNavayaNa....15 trIje I ThANA aMgi kahyA, cuI tihAM ThA; cuvihArA pisA kahyA e, pAluM jiNa ANuM....16 cauvIsAmAM bheda kahyA, te suNaha vicAra; bAravrata aMgIkAra karaI, bahu guNa hi apAra...17 sAmAyika desAvagAsi, bIjuM e kahIya; caupavI pisaha karaI e, bIju e kahAya (hAya)...18 aMti (ka) raI saMlehaNA, sAraI bahu kAja; je pAlaI jiNa ANuM hAI tisa nizcala rAja...19 cathaI samavAyaMga kahyA, paDimAM adhikAra zrI bhagavatI jANII e, bahu ThAma vicAra....20 paMcamaI adhyayana selaga rAya, zrI jJAtA kahIe; cupuravI pasaha kIyA, mAnu bhavya gyAta...21 ANaMda pramukha dasa te huA e, upAsaka dasaMgaI; cupuvI pisA pAlyA, nirmala mana raMgaI. 22 zeTha sudarzana aMtagaDaI caupavI karIyA, chaThaI varga trIjAI ajajhayaNi, nizcaya mana dharIyA 23 subAhu pramukha dasa te huA, e vipAka zrutihiM, bIjaI baMdhaMI jANIIe, pAlyAM vrata niratihi...24 samosaraNi valIya vicAra, upaMga uvAI rAyapaseNiya valIya joI, paradezI rAI... 25 trIjaI varga nirAlI e, puphiyA upAMga; trIjaI ajayaNi semala brahA, pelyA mana caMgi.26 AlayaNi adhikAra kahyA, zrI kAvihArA; zrutadazA chaThaI ajajhayaNi, paDimA adhikAra. 27 cUNi nizItha IgyAra caI, varAta yegazAstra graMthA; trIjI prakAzI cihupavi posa, kahiyA paramathA.28 upadeza ciMtAmaNi tihAM kahiyAe, pAluM vrata niratI; maNuya janama saphaluM karuM e, TAluM mana bhrAMti... 29 etalaI ThAmaI jANaIe tehanI valI virati (vRtti) cupaTvI pacaha pAluM, bhAMjaI karma karatI.30 sAmAyika-85 aticAra vicAra vi. aDhAra ThAma jANII e, zrAvaka sAmAIyaM; jati paDikkamaNuM te kahiuM. e bhAkhau jiNAI..31 Avazyaka niryukti kahyA, tenI bahu (beu) virati, Avazyaka cUraNa kahyAe, TAluM mana brAMti...32 uttarAdhyayana sUtra virati, zrIThANa aMgi; samavAya-agi, vivAha pannAte, upAdazAga.33 sUtra virati upAMga uvAI, zrata daza khaMdhA; sAmAIya samaThA (I) karuM e, guTaI karmabaMdhA.34 paMcAsI aticAra kahyAM, upAsaga-dasaMga; tAsa vrata kahyA e vicAra, ari zrI Avazyakahi ...35 yogazAstra trIjaI prakAzI, kahyA hemAcArija, Avazyaka bihu vrati kahyA, hII avadhArija...36 kahI vaDI vRti haribhadrasUri laghu tilakAcArija, upadeza ciMtAmaNi tihAM kahyA e, mAnu bhavAcAraja, 37 sAtame game jANII e, aticAra paMcAsI, je TAlaI nita doSa eha, karma hoI vinAzI... 38 samavAyaMga sUtravirati, IgyAraha samAyika sAvadya-paDimA IgyAra bheda, bhAkhyA jisurAI. 39 piSadhopavAsa - tapa adhikAra piSaha upavAsa niratA karaIe, cihuM vizva pAlaI; aticAra AzAtanA e, Azrava bahu TAI. 40 cutha tapa AThamI karaIe, punima amAvasa cuthama; gumAsaI chaThama karaI, saMvacharI AThama. 41 Avazyaka TIpaNa kahau, cUraNi nizIthA; cutha-chaTha AThama akaraNa Ima, kahiuM gIyahA.. 42 chatI zakti je tapa na karaI, devaguru na vaMdaI; te mUrakha matihINu sahI, Agama te niMdaI. 43 Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #899 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 845 AlocanA vicAra lahuA guru AlayaNa, AvaI teha daMDA; je pAlaI jinaANuM sukha tisa huI akhaMDA... 44 lahu AloyaNa daMDa, huI tasa cupurimaDhi; guya AMbila cAra, bAdhi AvaI tiha. 45 cArI zikhyAvrata bheda cahyA, pacakhANa nijajutti huI bahuta lAbha tisa sahI, pAluM (prema) tigutti. 46 sAmAIya desAvagAsika, dina dina prati lIjaI Avazyaka vaDI vRtti kahiuM, teha vA parikI jaI... 47 pasaha vrata atithi vibhAga, e para ciMkaraNA; jima bhAkhyA arihaMta deva, tuMhI cittadharaNA... 48 pasahatrata atithisaMvibhAga viNa paravi varajyA; Agama vacana na mAnaIe, ApaNA mata garajyA. 49 cAvalA muhapati vicAra calavalu muhapatti navi kahiu, e zrAvaka adhikAra; nizIthe cheda bIje kaza, tihAM calaI vicAro... 50 cUraNi nizItha ari bahatuM ka9pa tehanI aura virattika piMDa niryukti vRtti sahita, kahI bhagavaMti. pa1 dazAzruta khaMdha vRtti sahita, kalpaNa vaDI bhAkhi; mahAnizI thaI vArika e, dazasUtra sAkhi...para cArI sAmI bheda cAlyA, cha ThAma vicArA; piMDa nijajutti vRtti sahita, ari bhAkha vihArA...53 vihAravRtti aura piMDavizuddhi, vRtti saMjugati; jiNavara vacana tahatti karuM e, pAluM trihu gutti...54 cihana milaI, pravacana milaI, te sAhu kahI cilDrana nahIM pravacana milaI, te zrAvaka sahIe...55 dasamI paDi cihana nahI, pravacana milei; siMkhyA loca IgyAramAM, karaI jatI dharaI... 56 cihana milaI pravacana nahIM, te nihanava dAkhio; cihna nahIM pravacana nahIM, tIrthakara bhAkhau.. pa7 karaNa zabda muhapatti kahaI te sUtre na bhAkhi; karaNa zabda IhAM kahyA e, sata sUtriI dAkha...58 vivAha patnati vipAkazata kahyA e arathA; navatatta taMdulavayAli, yogazAstra graMthA.. 59 upaMga uvavAI tihAM kahyAe, ari karmagraMthA; sAtaI Thami jANIIe, IndrI paramasthA...60 sattara bhedI pUjA vicAra sattara bheda pUjA vicAra, zrI jJAtA aMgi; padarAya taNI dhUyA, kIdhI manaraMgi.61 rAyapaNI suriyAbhadeva, tiNi kIdhI vidhiparika jIvAbhigama vijayadeva, tiNi kIdhI INa pari62 udAyana rAjA taNIya, kalatra prabhAvatI rANI; sattarabheda pUjA kIdhI, trikaraNa mAna ANI..63 cUraNi nizItha cihu sUtri, kahyA pUjA adhikArA; nirmala bhAI je karaI e, te pAmaI pArA..64 aDuMya payArI taNIya rIti, Agami navi dAkhI, sattarada pUjA vicAra, cihu sUtrihi sAkhI..65 uttarasaMga vicAra ekalasADI uttararasaMgi, (Ima) vrata uccarAI; bahu sUtriI Ima bhAkhiyuM che, tevI vidhi karI..66 sAmAyika desAvagAsika, pasaha vrata lIjaI devapUja, guru vaMdII, e tehavI cilDrana kAjaI...67 zrI ThANAMga samavAya aMga, kahyA vivAha pannatti jJAtA aMga, upAsaga dasaMga, aMtagaDaIzruti...68 Avazyaka cUraNi kahyAe, vipAka zrataI uvAI rAyapAseNIe bihuM Avazyaka vRttiI..69 karaI karAvaI anumodaI e, calavala livAvaI, AlApaNuM te mArA cyAra, aNuuMdhA AvaI...70 nizItha che bIjaI udesa, cUraNa nizIthA; virati zrata vaDI bhaththaI, ka9pa kahyA e arathA...71 che kharatara, nANabAla, dharmaSa, AgamiyA; osavAlA, saMDerA aphera, sattama AMcaliyA...72 ziha sUtramAhi vAriu e, calavalu na lIjaI; jima bhAkhi zrI vardhamAna, tehavI pari kIjaI 73 jati kAraNi rAkhaI duhamAsa, tIsa pachI IDaIpha sadA kAla jeI saMga haIe, jiNaANuM khaMDaI...74 jati zrAvaka aMtara bahue, sarasiva jima maMdirA(mehara) eka sarIkhA kima kahIe, jeu muni suMdara...75 Avazyaka niryukti vaLIe, vRtti tasu Sa aMtara. Avazyaka cUro kahyA e, daza laI aMtara.76 paracuraNa vicAro cU (huM) aThThAI jiNa kahIe, zrIThANa aMgika jIvAbhigama tihAM kahIe, paluM mana raMge...77 Jain Education Intemational Page #900 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 846 jenaranaciMtAmaNi vidhirAsa je paDhaI guNaI e, bahu bhAvanA pAmaI; saMkaleza savi dura laIe, paramANuMda pAvaI.94 zrI aMcalagaccha vidhipakSa sabala, tisa keIna jiI zrIdharmamUrtisUri guNi bhaMDAra (gaMbhIra) bahu dina dina dIpaI...95 (I ti zrI vidhirAsa samApta) hivaI culikA zrI guruprasAdie, aratha lahyA nirmala zuddha tikA; sUtra bhAkhI (bhASya) caraNa niryukti; paMcama aphera nArI baIsInahuM vaMdaI e, bihu sUtre bhAkhI, vivAha pannatti nizItha che, e graMthA sAkhI. 78 paDikamaNuM zabda IriyAvahIe, paMcasUvi bhAkhI, Avazyaka niryukti ari e, cUraNi sudAkhI...79 anuga suraNi daza vekAlika e, cauzaraNuM pannA; jaga guruvacana tahatti keraI, tihuyaNa te dhanA...80 jati pratiSThA navi karaIe, ciMhu sUtaI vArI; Avazyaka niryuktimAMhae, nizItha nivArI...81 bahaka95 cUNi nizItha, tisamAMhi ujAgyA, vratadhArI zrAvaka karaI e, bRhatka9pa vakhANyA...82 zrI vardhamAnie artha kA e gauttama prara7yA; jinavara vacana tahatti karaI e, sukha pAmaI IrachayA.83 pAkhi punama vicAra pAkhI punima jANaI pannare dini kIjaI jinazAsana mAMhi paravaje ke eka divasa gaNI lIjaI...84 Avazyaka bhagavatI vRttiI, uttarAdhyaya vRttiI. Avazyaka cUraNi kahIe, ThANAMgaha vRttiI.85 pAkhIsUtra pAkhI cUraNi e, sUraja pannattA, jyotikaraMDa payanasAra e, jeu pAkhI nirA...86 dazAzratabaMdha cUraNie, jaMbUdIva patnattI; pajusaNa kalapaI e, jeu caMda pannarI...87 nizItha cUraNi jANIe e vivihAravRtti, gota-payana jeIIe, valI ThANuMgavRtti..88 sattare kAmi pAMkhI kahIe, pannaraI dina pUrA; cha pAkhI varasaI kahIe, eka divasa adhUrA.89 tIsa IkatIsaI sUta thAnaka, dIdhIe huMDI; je pAlaI jinavacana na mAnaIe, tehanI mati bhUMDI...90 thatapAra navi pAmIIe, jisa artha samagrala; je pAlaI jiNaANu, sukha tisu hoI anargala..94 zrI saMdha caturvidha vijavaMta u, bharIu guNa Agara; zrutapAra keI navi lahIe, dRSTAMta e sAgara..2 savaMta sela biMdutaraIe, bhAdravA sudi agyArasika nagara perojapura rAsa racala, jihAM muhaDa pArasa...93 AThe ThAme jeTha parava, bAvIsaI posA; aDhAra DhAme sAmAIya, TAluM tisa desA..97 sAtaMI ThAme jANaIe, aticAra paMcAsI; tapa cauvIsa pahurau e posA, cihu sUtrabhAsi...98 cAre zikSAtrata bheda calyA, bihu sUtraI kahiyA calavalu muhapatihaI niSedha, deza sUtra sahiyA...99 yAri sAmI bheda calyA, chaI kAmi bhAkhyA; karaNa zabda iMdra kahyA e, zatasUtra AkhyA...100 sattarabheda pUjA vicAra, ciMhu sUtraI jANI; bAraha ThAma uttarasaMga, sahI mana ANaje... 101 upadeza calavalu navi kariu e, cihuM sUtaI dhAra; jati zrAvaka daza bAla aMtara, tihuM sUtra vicAruM...102 cau aThThAI hI duha sUtaI, jinavara e bhAkhI; tIne caumAsa jeTha parava, cauthIe dAkhI..103 nArI baIrI navavaMdaI duhi sUtra vakhANI; paDikamaNu zabda IriyAvahI e, paMca sUtaI jANI..104 jati pratiSThA navi karaIe. ciha sUtaI vArI; pAkhI sataraha ThAma, vicAruM tikaraNa mani dhArI..105 tIsa eka (tIsa) sUta thAnaka, kahiyA e arathA uttama te nara jANatI e, buja jhahI e paramathA... 106 ji* maMdaragiri calikAe, sahaI ati caMgI; vidhirAsa saba rAsa bhaluM, suNo manaraMgI...107 chAjUkRta. ( iti vidhirA - cUlikA samAptA) Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #901 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhakatAmara-stotra H samIMkSAtmaka sarvekSaNa bhAratIya vAGamayanuM mULa 'stAtra-sAhitya' gaNAya che, stAtra-sAhityamAM ja sAhityanI anyanya dhArAe vyApta rahelI che ane kalpanA, kavitva ke kAvyatattvAnAM UmaLakAbhera ucchalanane je aparimeya AnaMda steAtrAmAM vidyamAna che, te anyatra dubha che." A sagktinA AdhAre nizcita thAya che, ke -- sRSTinA ArabhathI ja teAtranA paNa AraMbha thayA che. stutinI AvazkatA : mAnava - janmamAM AvelA prANI pagepage muzkelIomAM mukAya che. ghaNIvAra te A thaI sahAyakane geAte che, tA keTalIka vAra amuka jAtanA jJAna mATe tenI mati AkarSAya che. laukika ghAta-pratyAghAtAne lIdhe caDhI AvatAM abhAvanAM vAdaLA tenI cAre bAju gherAya che te mATe tA kahevuM ja zu' ? sa'sAramAM je sahAyakA maLe che; te te ' andha-badhirasa'cAga ' jevA hoya che. 'eka sAMdhe, tyAM tera tUTe " ema abhAvAnI khANa kAI divasa koInAthI pUrAtI nathI; eTale guru meLavyA pachI mANasa ekamAtra azaraNu-zaraNa akAraNa--karuNA-parAyaNa paramAtmAnA zaraNe jAya che. zaraNamAM gayA pachI te vicAra kare che ke - mAre kahevuM zuM? kaI rIte kahevuM ? kemake jee saMsArI AzrayadAtAA hatA, temane te 'mAmA, kAkA, bA, bApu' vagere kahI kAma calAvyuM, paNa ahIM tA mArA jevA eka - e - cAra nahI, paNu ane tAnaMta jIvA pAtapeAtAnI mAMgaNI laIne UbhA che, pAtAnI vANImAM aneka rIte prArthanAo ane prabhunA guNeAnuM varNana karI rahyA che. eTale gU'cavaNamAM paDele te jIva thADI vAra tA mUgA ja rahe che, paNa khelyA vagara cAlaze nahi ' ema nizcaya karI kaMika khele che. jema jema te peAtAnI AzAne aMkurita thatI jue che; tema tema tenI vANI vividhatAnA zaNagArA sajavAnA upakrama kare che ke, eTale stuti ke stAtra- e mAnavajIvananA eka atyaMta upayAgI AvazyakatA che. AtranI paribhASA : upara kahyA pramANe stuti - steAtra ideva pratye kRtajJatA jJApana ke AtmanivedananuM rUpa che. chatAM vidvAnoe tenI paribhASA karatAM jaNAvyuM che ke - OAtra e stAtavya -Do. rudradeva tripAThI, dilhI devatAnA stuti karavA ceAgya guNAnuM kI`na che. (jaiminIya nyAyamALA ), eTale praza'sArthaka karatu dhAtunA a temAM rahelA che. stuti, stAtra ke stavana e samAnArthIka zabdo che. 'svetramAM je stAtavyanA guNAnuM smaraNa ke kathana thAya che, te asat na heAvu. joI e.' ema sUcana karatAM anya AcAryA jaNAve che ke " ArAdhya utkaSaeN -darzaka guNAnu vana ja steAtra kahevAya che, jo temAM guNu na heAya ane mAtra mithyA-kathana heAya teA te pratAraNa kahevAya che.' ethI AvA guNe! IzvaramAM ja hAI zake che, tethI Izvara ja eka stAtavya che. ( aNubhASya ), anyatra kahevAyuM che ke-- mantra padyamAM je chandobaddha guNu-kIrtana thAya che tenuM nAma ' stAtra' che. A rIte sTeAtranI paribhASAmAM 'stAtavya guNukIna ane Atmanivedana 'ne pramukha rIte sthAna maLyuM che. stotranA prakAro : namaskArastathADaDazIdhdha sinhAntAktiH parAkramaH / vibhUtiH prAnA ceti dhi' sneAtra lakSaNam // A tantrazAstrokta paribhASAnA AdhAre stAtranA -- 1. namaskAra 2. AzIrvAda, 3. sidghAMta-pratipAdana, 4. parAkramavarNana, 5. vibhUtismaraNu ane 6. prArthanA-ema cha prakAro hoya che. chatAM steAtranA 1. ArAdhanA, 2. arcanA ane 3. prArthanA e traNa prakArA vizeSa rIte prasiddha che. A traNe prakAzanI vigata A rIte ALakhI zakAya tema che. 1. ArAdhanA sTeAtra: ArAdhyanAM rUpa, guNu ane azva'nu jemAM vistArathI varNana hoya te. 2. arcanA - sneAtra : bhAva - lakSimULaka dravyapUjAnA prakArA vaDe IzvaranA kRtitva ane kartRtvanuM jemAM vizleSaNa hAya, te. 3. prArthanA - stAtra; ArAdhyaviSayaka prazaMsA, pAtAnI dayanIyatA ane hInatAnu praduzana kare. anuka'pA meLavavA mATenAM vacanA jemAM hAya te. stotra ane khIjA AcAryA 1. dravyasteAtra, 2. kasteAtra, 3. vidhi 4. abhijanastatra; AvAM nAmeAthI paNa stotranA cAra prakAro Page #902 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 848 jenaratnaciMtAmaNi mAne che. keTalAMka zaktizALI bhaktoe upAlaMbha- jaina dharma ane stotra : staMtra paNa rahyAM che. paramAtmAnAM anaMta nAmamAM stuti ane stotra" te paNa temanAM nAme gaNAvyA jainadharmAnuyAyIomAM stotronI racanA aneka rUpamAM che. tethI sahastranAmAdi ane nAmakIna paNa thaI che. munirAjoe potAnI sAdhujIvananI sArthakatA ane stotranA eka prakAra manAya che. taMtrazAstromAM maMtranA vighAnI uttama upayoga stotraracanAmAM ja mAnyA che, ema je prakAre gaNAvyA che, temAM stotra - maMtra"no kahevAya to paNa atyukti na gaNAya. tethI ja - jainaA zAratiya mAM stotrasamuccaya, stotrasaha, prakaraNaratnAkara ane catu viMzatikA vagere prakAzita ane keTalAya aprakAzita graMthane jotAM temAM AlaMkArika stutio, citrabaMdhamayadvisahastAkSara maMtrAH khaDazaH zataddhA kRtAH stutio, maMtra, yaMtra, taMtra, yoga, bheSaja, AbhANuka - garbha jJAtavyAH stotrapA mAtrA ete yathA sthitaH 16 stutio tathA vividha bhASAtmaka stutie maLI Ave che. anya sampradAyo karatAM A rastutiomAM keTalIka vizeSatAo A stotro tyAre aSTaka vagere saMkhyAnA AdhAre, paNa jovA maLe che. temAM sauthI vadhAre viza hoya che, akArA varSonA AdhAre, chaMda, utsava, dharma, anugrahe, "zaMgArano abhAva" tema ja hiMsAne lagatAM varNana paNa nigraha, vinaya, kALa, kriyA ane nizcita viSayanA AdhAre temAM hotAM nathI. eTale yathArtha mAM stutinAM lakSagAne anuracAvA lAgyAM. tyAre to temanA prakAronI saMkhyA agaNita saratAM stotronuM ahIM prAdhAnya che ane kAvya racanAnA thaI gaI. jeTalA prakAra hoI zake che, te badhA ahIM stotromAM saheje maLI jAya che - te khAsa gauravanI bInA che. mahAprabhAvika stotro : bhaktAmara stotra: daDha niSThA, ananya zraddhA ane aDaga vizvAsanA AdhAre statavyanA guNonI anubhUti karato ArAdhaka te guNone AvAM stotramAM AcArya zrImAnataMgasUri racita potAnA aMtaraMgamAM vikasAvavA mATe prayatna kare che. te bhaktAmara - stotra eka anerI bhAta pADe che. te AcArya. guNAnuM niraMtara paNa kareluM manana e ja magna banI jAya che. zrInI kAvya-kalAnuM', bhakti - bhAvanAnuM, racanA-sauSThavanuM stotra sAhityamAM AvAM ghaNAM stotro che, ke je Aje ane mahAkAbhAvikatAnuM utkRSTa udAharaNa to che ja, tenI mannamaya manAya che. eTale AvAM stotronI maMtramayatA hAI sAthe ja te AzcaryapUrNa guNonuM nidhAna paNa che. zake ke kema? te saMbaMdhamAM vicAra karIe to jaNAya che, , ke - maMtra ane stotra e baMne judA - niyamo para Azrita * che. maMtramAM varSo ane padonI AnupUvI niyata hoya che. paramazAsana prabhAvaka zrImAnatuMgasUrie "bhaktAmara - stetromAM AnupUvIno khAsa pratibaMdha raheto nathI ane stotra"nI racanA karIne 44 lokhaMDanI sAMkaLe tathA beDItemAM eka ja Azayane bhinna-bhinna pade vaDe vyakta karI emAMthI mukti meLavI hatI. ane jinazAsanano jayajayakAra zakAya che. eTale maMtra ane stotramAM A AdhArabhUta viSamya karyo hato, A vAta sarvaprasiddha che. tethI ja Alecaka che. paraMtu ahIM ema paNa prazna karI zakAya che, ke - je A starane spardhAjanya racanA mAne che tathA keTalAka samAstotramAM AnupUvInuM pAlana thAya to te maMtra thaI zake ke loko A vAtane mAtra prabhAva vadhAranArI kahe che. temAM kema? enAM uttaramAM ApaNe ema ja kahI zakIe ke - satya zuM che? te to sarvajJa paramAmAM jANe. paga te saMbaMdhI nAsti maMtramanakSama - akSara vagarane kaI maMtra nathI, vicAraNAmAM eTaluM kahI zakAya che ke - koI paNa stutikArano eTale je akSara vagaranA koI manna nathI, eTale je akSara ke stuti mATe thatI pravRtti ane tenAthI thatAM lAbha viSe varSo che, te badhA maMtrarUpa ja che. tAtromAM sAdhaka potAnI zrI samantabhadrAcAryanA "svayaMbhU-stotramAM jaNAvyA mujaba prabuddha cetanAnuM AdhAna paNa karI che ane tethI ja tenI bhAvanA hoya che. temaNe kahyuM che, ke - prabaLa tapazcaryAnA pAraNAme te snAtra maMtrarUpa thaI jAya che. stutiH stotaH dhoH kuzala pariNAmaya sa tathA, pUrvAcAryo vaDe ananyabhAve karAyelI ratRtio A rIte bhavanma va stutyaH phalamapa tatastasya ca satA mahAprAbhAvika bane che ane tenA pATha karatAM Aje paNa kimeva svAdhInyAjajati sulabhe zreyasa, ApaNe sukhaprApti ane duHkha-navAraNa mAM saphaLa banIe tuyAnna tyAM vidvAn satatamabhapUjya namajanam chIe. dareka dharma ke saMpradAyamAM AvA stotro che ane - 116 che. teono nityapATha upAsako kare che, te sarvavidita che. arthAtu rati e tenuM phaLa na hovA chatAM rastuti karanAra Jain Education Intemational tior Intermational Page #903 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 849 sAdhunA kuzala pariNAma mATe hoya che. tethI jagatamAM svAdhIna chatAM ema paNa kahevAmAM koI asatya nathI lAgatuM ane sulabha evAM kalyANa mArgarUpa A stuti viSe he ke " A stotra pUNa camatkAre che. kemake "stotra vyaktinuM neminAtha ! kaNa vidvA pravRttana na thAya?" eTale stuti phaLa kAvya nathI, samaSTino pokAra che." bhaktanI nAnI icchAone Ape ke na Ape paNa tenAthI thatA kuzala pariNAme sarvene vistAra stotramAM hoya che, tethI teonAM uttaro paNa temAM vAMchanIya che. tema ja stuti karanAranI sarakhAmaNI dIvAmAM teTalA ja vistArathI jovA maLe che. baLatI vATanI sAthe karavAmAM Ave che. upAsanA karato bhavyajIva svayaMmAM zuddharavarUpa vikalita karavA mATe je rIte bhaktAmara-stAtranAM po ? vATa dIvAnI upAsanA karatI talAdithI sajajata thaI tenA dikara-saMpradAyamAM A stotranAM 48 padyo mAnavamAM upAsanAmAM tamaya banI jAya che, tema ja Atmasamapa Na karI Ave che. te rAdhe ja 48nI saMkhyAne mahattva ApatAM tadAkAra bane che. samIkSa ko judA judA tarIke tenuM samarthana paNa kare che. jemake bhaktAmaranI racanAmAM paNa svayaM stotrakAre - "amara DaoN. premacaMda retanuM maMtavya che ke -" mAnatuM gasUAre samatAnI prahA ane bhavajalamAM paDelAne AlaMbanarUpa hovAne lIdhe paSaka hatA. temaNe 24 tIra ne 24 avatAno bhAvaza thaI tenI preraNAthI ja huM stuti karuM chuM - samanvaya karI dacA-mAmAne potAnAM zraddhAsumana caDhAvyAM che. che. tema ja mAnatuMgAcAze A netranA prabhAvamAM 48 ema spaSTa jaNAvyuM che. pApano kSaya, ajJAnAMdhakArano nAza paNa temAM anya hetuo che. tathA A stotra barAbara na thAya tALAo ane 48 sAMkaLIne teDI pADayA hatA. tethI padyonI A saMkhyA rAkhavAmAM AvI che. tyAre to paNa tAruM nAma-smaraNa ane gugaciMtana-saMkathA paNa durita nivAraNa kare che, te mATe A stotranI racanA thaI che. haiM. nemIcaMda jainane alakAya che ke -" A stotranA eTale A stotra spardhAnya kAya nathI. dareka kalAkamAM 14-14 akSarAnAM cAra caraNe nAM badhA akSaro maLI 1484=thAya che, ane AkhAya stotramAM 48 prAcInakALamAM AcAryonI kRtionuM mahatva vadhAravA klIkA hovAnAM kANuM 5644:32888 akSaro thAya che. mATe AvI spardhA-kathAe bahu pracalita hatI. temAM sUrya. A akSara saMkhyAne camatkAra e che ke, benA aMkane ATha zatakanI racanA vaDe mayUrakavinI kuSTha roganuM nivAraNa, caMDI- AThanI sAthe zuM na karatAM 248=16, 248=16, 248=16; zatakanI 2canA vaDe bANakavinA leja-paMja zarIranuM punaH 16+16+16=40 nI saMkhyA AvI jAya che. AnI sAthe saM'ghaTana, navamI zatInA bauddha kavi vAdana dvArA racita ja bIna lekamAM ' prathama jinendra'no stutine saMkaH5, avalaMkitezvara-zataka vaDe kuSThanivAraNa, siddhasena divAkara AThamAM zlokamAM kavinuM kicanha tathA bhAta-mahAbhya, racita kalyANumaMdira-stotra ne mahAkAlezvara (ujjayinI ) sALamAM padyamAM paramAtarUpa dIpakanA pratIkAtmatArUpa nI samakSa bhaNavAthI te mUrtinuM phATavuM ane tyAM pAzva - Atmabodha, cAvIsamAM padyamAM AtmAnI anaMtazaktine nAthanI mUrtinuM prakaTana, agiyAramI zatInA abhayadevasUri samajAvavAno prayAsa tathA aDatALIsamAM padyamAM satranI vaDe racAyela 'jayAta " staMtra dvArA temanAM raMganuM phaLazrutine samAveza darzanIya che." nivAraNa ane zrI pAzva nAthanI guptasmRti nuM prAkaTaya, eka kapanAnI A uDAna keTalAka aMze satyane paze anya baddha kavinA 99 stotra padyo vaDe kAI namedha - yajJa karyA vagara raheto nathI. chatAM tAMbarasapradRAyanI mAnyatA mATe ekaThI karelI 99 vyakitaenI mukti, pukhapadantarocata pramANe A stotra 44 padyanuM che. te aMgenI mImAMsA mahimna stotra vaDe tenA zApanuM avasAna, paMDitaroja raja karatAM zatAvadhAnI paM. zrI dhIrajalAla bhAI e potAnA jaganAtha vaDe lakhela gaMgAlaharI stotranAM bAvana padya vaDe paghA 16 graMtha-"bhaktAmara-rahasya" (pR. 45) mAM jaNAvyuM che kegaMgAnAM pANInuM para pagathiyA upara caDhavuM vagere aMta prasiddha hiTa saMpradAya. saddha "diMgabara saMpradAyamAM pracalita 48 padyamAM 31 padyo to che. tulasIdAsa, rasUradAsa, mIrAM, bhakta narasaiyo ane keTalAya mULa pATha pramANe ja che, tyAra pachI? - - mamatAradrata 0 anya bhakta kaviNAnI bhASA - racanAo paNa A paraMparAmAM 2-mandArasundaranameMru0 3-sumbhatprabhAvalayabhurivimA0 4-svrgaapvrggmgaNAtI Ave che. nA 0 ityAAiMda cAra padya vadhArenA che. AmAM pahelA padyamAM jo ke AvAM stotrone lagatAM kathAnakamAM jarAya aSTamahApratihArya paikI duMdubhi khAtehAryanuM, bIjA padyamAM atizayokti ke mithyakita lAgatI nathI, kemake Aje puSpavRSTa prAtihAryanuM, trIjA padyamAM maMDaLa prAtihAryanuM paNa keTalIka vyaktioe AvAM stotranuM nirmANa karI ane cothA padyamAM divyadhvani prAtihAryanuM varNana che. pitAnAM kaNe dara karyA che. tethI "bhaktAmara stotra'nI digambara saMpradAyanuM ema mAnavuM che, ke A padyo vaDe pahelAM bhaktimUlaka stotra che ane tenI A ghaTanA anu- aSTa mahAprAtihAryanuM varNana pUruM thAya che, eTale te mULa paMgika hoya ema lAge che.. strotramAM hovA ja joIe. zvetAMbaroe e gAthA bolavAnuM je 107 zatakanA vimA muThanivArezvara ( ja pArtha girI ddha kA ra vyakta thavasAna pIvo Jain Education Intemational Page #904 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 50 jenaratnaciMtAmaNi choDI dIdhuM che. te eka moTI bhUla che. A uparAMta "bhaktAmara - kalyANumaMdira - namiNa - paraMtu A kanuM nirIkSaNa karatAM ja jaNAI Ave che stotratrayama'nI bhUmikAmAM zrI hIrAlAla rasikadAsa kApaDiyAe ke A cAra padyonI bhASA bhaktAmaranA anya padyothI taddana paryApta UhApohapUrvaka vicAraNA karI che. te aMge eka nAne judI che. ane temAM kAvyano prasAda bilakula nathI, eTale te sarakhe lekha gameddhAraka AcAryazrI sAgarAnaMdasUrijIe paNa lakhe che, ane temAM 44 paDyo hovAnI ja puSTi bhaktAmaranAM mULa paDyo hoI zake nahi. karI che. nirNayasAgara presa-muMbaI taraphathI prakaTa thayelI kAvya te bAbata mane (Do. rudradeva tripAThIne) paNa keTalIka mALAnA saptama gurachamAM A stotra prakaTa thayeluM che. tenA mAhitI meLavavAnI rUci jAgI, tethI prAcIna hastaprato saMpAdakoe evI noMdha karI che ke 'gabhIra tAra Adi jotAM eka pratimAM "bhaktAmarasya cavAri guptagAthAH' maLI padethI zarU thatAM cAra padyo keIka paMDita maNimAlAmAM AvI. ane tene pragavidhi paNa maLI AvyA; paraMtu te kAcanA TukaDA besADI de tema zrI mAnatuMgasUrinI racanAmAM besADI dIdhAM che. e vastu tenuM sAmAnya nirIkSaNa karavAthI azuddhaprAya che. kema ke tyAM gAthAne badale padyAni hovuM joI e athavA to cavAri ne badale "catannaH" pATha hovA paNa kavitvane marma jANanArA vidvAna jANI zake ema che." joIe. temAM maLatAM cAra padyonA prathama caraNe A tyAM ema paNa sUcavyuM che ke 'vetAMbaroe A cAra padyone prakSipta mAnI tenuM vyAkhyAna kareluM nathI. ame paNa pramANe che :tene prakSipta mAnIe chIe." 1. thaH saMtuve guNabhatAM sumane vibhAti che eTale A bAbatamAM vizeSa vaktavya rahetuM nathI. chatAM 2. i-vaeN jinezvara ! sukIta thatAM ja te aSTa mahAprAtihAryonAM varNana saMbaMdhI thoDo khulAso karI 3. nAnAvidha bhuguNa guNaratnajanyA laIe. 4, kaDatu tene na bhavAnabhavatyadhIrAH | bhaktAmarastotramAM azokavRkSAdinuM varNana kareluM che, paNa A padyo digaMbarAnusArI pAThamAM AvelAM cAra paDyo zeSa prAtihAryonuM varNana nathI. tethI rasamAM kSati nathI pakI judAM che, eTale kadAca A cAra padya gupta hoya ? paNa AvatI. kama nirvAha Avazyaka nathI. ukta cAra padyamAM A zlokeAnI sAdhanA mATe je vidhAna temanI sAthe lakhAyuM paNa kamanA nirvAha thaye hoya ema lAgatuM nathI. tethI che temAM vApavItane kaMThamAM dhAraNa karavAnuM ane ahIM kavi kalapanAnuM ja mahattva che. rAtrimAM havana karavAne je ulekha che te saMzayAspada che. | zrI gaNAkarasUrie A stotranA 31mAM padyanI TIkA chatAM pAlItANAnA zrI jinakRpAcaMdrasUri - jJAna bhaMDAra karatAM evI spaSTatA karI che ke- "jyAM azoka vRkSa hAya vaDe chapAyela guNAka2vRttivALA bhaktAmarastAtranI bhUmikAmAM tyAM bAkInA bIjA prAtihAryo paNa hoya che ja, tethI zrI jinavijaya sAgara jIe lakhyuM che ke - "ninakavALAmaNI bAkInAM cAra prAtihAryonuM ahIM varNana na hovA chatAM prAtihAryA...sati ghagTrAyaH" arthAt jinezvaranA ATha pitAnI meLe samajI levuM. pratihAryomAMthI 4 prAtihAryonAM pone teonI mahAprabhAva zAlitAne lIdhe lAbhAlAbha vicAratAM dUradazI pUrvAcAryoe zvetAMbaro A staMtrane 44 padyanuM mAne che, tenAM bIjAM bhaMDAromAM gupta karI dIdhAM che, atyAre te durlabha che ane saMgIna kAraNe A rIte che - jo prayAsa karavAthI maLI jAya te paNa teno upayoga karo 1. paraMparAgata pATha 44 pono che. nahi. ane tenI puSTimAM jaNAvyuM che ke - bhaktAmarastotranA 2. tenAM para je TIkAo racAyelI che, te 44 padyo A 4 padyonI jema uvasaggaharaM stotranI eka gAthA, para ja che. jayatihuyaNa-stotranI be gAthAo, ajitazAMtistavanI be ku. bhaktAmara-stotranI pAda pUrtio paNa eka-be gAthAo ane nAmaUNa-stotranI kuliMga-saMbaMdhI be apavAda sivAya 44 padyo para ja che. gAthAo paNa pUrvAcAryoe kAraNavaza bhaMDAragata karI che. jo ema ja hoya che A cAra ponI mahattAne lIdhe atiprAcIna tADapatrIya saM. 1388mAM lakhAyelI vicAratAM bIjA padyAnuM mahattva paNa ghaNuM udAtta hovuM tema ja anya pratie 44 padyonI ja maLe che. joIe ema kahI zakAya che. 5. zrImAnatuMgasUrinuM jIvanacaritra rajU karanAra prabhAvaka- samasyArUtio ane TIkA-praTIkAo carita, prabaMdha ciMtAmaNi, purAtana prabaMdha saMgraha Adi aitihAsika graMthomAM paNa A stotra 44 bhakto, kavio ane samAlocaka TIkAkArone samAnarUpe paDyo hovAnA spaSTa ulekha che. vahAluM A "bhaktAmara-stotra' vibhinnarUpe khyAtine prApta Jain Education Intemational Page #905 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 851 tAma, zAmiNa bIjuM). thayuM che. mAtra jainadharmanA anuyAyIo - digaMbara, zvetAMbara, pUjA-sAhitya - bhaktAmara stotrane lagatuM pUjA-sAhitya sthAnakavAsI vagere ja A stotrano pATha karatA hoya tema paNa praryApta maLe che. bhaTTArakayugamAM pUjA-pratiSThAne prabhAva nathI, paNa jenetaro paNa A stotranA pAThamAM rasa letA vadhyA ane tethI ja bhaTTArakAe ane temanA ziSyoe jovA maLe che, eTale te bhakti-bhAvanAne puSTa karavAmAM pUjAonI racanA karI che. zvetAMbaronI paNa A saMbaMdhI samartha che, te kahevuM ucita ja lekhAya. racanAo maLe che. bhaTTAraka jJAnabhUSaNa, zrI bhUSaNa, semasena, kezavasena, vizvakIrti vagere lekhako pradhAna che. jayamAlA, tema ja A stotra-kAvyanAM padone AdhAra rAkhI samasyA- bhaktAmarodyApana, bhaktAmara pUjA, bhaktAmara-mahAmaMDaLa pUjA pUrtirUpa je kAvyo racAyAM che, temanI saMkhyA paNa AzcaryakAraka jevA graMtho vetAMbara saMpradAyanA atyaMta lokapriya che. che, jema ke - kathA-sAhitya 1. vIra-bhaktAmara, 2, zrInemi-bhaktAmara, 3. zrI sarasvatI-bhaktAmara, 4. zrI zAMti-bhaktAmara, 5. zrI pArzva stotranAM mahatvane samajAvavA mATe dareka zloka upara bhaktAmara, 6. zrI RSabha-bhaktAmara 7. zrI RSabha-bhaktAmara, kathA lakhavAno paNa AraMbha thayo. saM. 1747mAM kavivara 8. zrI prApriya-bhaktAmara, 9. zrI dAdApAzva-bhaktAmara. vinadIlAle 38 kathAo lakhI che. te pachI keTalAka anya 10. zrI jina-bhaktAmara, 11. RSabhadeva jinatuti, 12, vidvAnoe paNa AvAM prayatno karI A paddhatine vistAra zrI bhaktAmara stotram (pAdapUryAmakama) 13. zrI nemivIra- ApyA che. bhaktAmara-carita, bhaktAmara - kathA - ne emAM bhaktAmara, 14. zrI vallabha-bhaktAmara, 15. zrI sarIndra- sthAna maLe che. bhaktAmara, 16. zrI Ama-bhaktAmara, 17. zrI hari-bhaktAmara, 18. zrI canadrAmalaka-bhaktAmara, 19. zrI nemiguru-bhaktAmara, Rddhimatra ane anya 20. zrI kAlu-bhaktAmara, 21. zrI kAlu-bhaktAmara (bIju) 22. kartavya-SatrizikA, 23. bhaktAmara-zatadvayI, 24. bhaktAmara-stotrakAvya nathI, apitu AnuM pratyeka padya bhaktAmarastotra pAdapUrtAi, 25. laghu-bhaktAmara (saptapadyamaya) eka addabhuta zaktine paNa dharAve che. AcArya zrImAnatuMga sUra mAtra kavi ja na hatA, paraMtu teo vividha zAstronA saMbhava che ke bIjI paNa pAdapatio haze. te vize jJAtA hovAnI sAthe maMtrAvadyAnA paNa jANanArA hatA. eTale vizeSa gaSaNa apekSita che. A pAdapati kAvyomAM 1ra ja temanAM A stotramAM tAMtrika dRSTie keTalIka vizeSatAo mI kRti jainetara vidvAna zrI giridhara zarmA navaratna, jhAlarA goThavI che. bhaktAmara stotranA TIkAkAroe vRddha saMpradAyanA pATanavAlAe racI che. bhaktAmara-stotranA padyAtmaka ane AdhAre maMtra, to AdhAre maMtra, taMtra ane maMtronI yejanA paNa prastuta karI che. gadyAtmaka anuvAda paNa aneka thayA che. teonI saMkhyA digaMbara ane tAMbara ema baMne saMpradAyanA AcAryoe seMkaDothI upara che ane bhAratanI dareka bhASAmAM te anuvAdo te Rddhimatro, tenAM sAdhananI prakriyAo tathA yaMtronuM che. eka padyanA sittera padyAnuvAdo 1644 I. thI 1981 varNana karyuM che, temAM ghaNuM sthale matabheda paNa jovA maLe che. I. sudhInA namUnArUpe "tIrthakara" (varSa 11 aMka 8)mAM anya saMpradAyamAM paNa AvI paddhatine pracAra te samaye chapAyA che. hato te ApaNe "saundaryalaharI", paMcastavI, kapUrastavarAja vagere stotronAM anuzIlanathI jANI zakIe. kaI paNa kRtinuM mahatva tenA para lakhAyelI TIkApraTIkAonA AdhAre paNa aMkAya che. bhaktAmara-stotra upara hastalikhita pratA ane sacitra pratA lakhAyelI TIkAonI saMkhyA paNa sAmAnya nathI. jijJAsujanAne arthAvadha karAvavA mATe tAMbara saMpradAyanA bhAratanA dareka prAMtamAM ane dareka zaheramAM sthita vidvAna munivaree tenA para TIkAo, avarao, bhaMDAromAM hajAronI saMkhyAmAM bhaktAmara stotranI hastaprate cUrNi, bAlAvabodha vagere vipula pramANamAM racela che. maLe che. tADapatra, kAgaLa, vastrapaTa ane anyAya paTo para A pravRttino AraMbha saM. 14ra6thI thayo che. zrI guNacaMdra- lakhAyelI stotranI nakale, saTIka ke mULa ATalI vadhAre sUrinA ziSya guNAkarasUrinI sarva prathama manAya che. lagabhaga upalabdha thAya che, ke temanAmAM rahelAM taphAvatanuM ApaNe 22 vRttio vagerene paricaya zrI dhI. TI. zAhe bhaktAmara- tAraNa nathI karI zakatA. tenI sAthe ja ghaNI pratomAM citronuM rahasyanAM pR. 52-56 Ape che. digaMbara saMpradAyamAM aMkana paNa Azcarya pUrNa che. A badhAnI mAhitI meLavI brahmarAmalanI TIkA prathama manAya che. te aMge tAtvika vivecana jarUrI che. Jain Education Intemational Page #906 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ahAprAbhAAMvaka uvasaggaharastotra H eka adhyayana zatAvadhAnI paMDita zrI dhIrajalAla TokarazI zAha sapAdita mahAprAbhAvika uvasaggahara steAtranA A paricaya ApavAno namra prayAsa ahI karavAmAM Avela che. * sa'pAdaka > 10:22 uvasaggaharaMcAla pAsaM vaMdAni kamNaghaNamukaM / kAvAsaM // 1 // visahara vinizAsaM vittaharaphuliMgamaMta kaMThe dhAreza jo sayA bhae / are gaharogarI chuchArA zivalAma !! ci DUre maMto tuna paNAmo vi bahuphalo hoi / 'nara tiriesa va jIvA pArvati na pukadogaccaM // 3 // ciMtAmaNikapapAyanahie / jIvA ayarAmaraM gaNaM // 4 // tu sammatte lage pAvaMti viggheNaM i saMdhu mahAyasa ! tA deva! // jatitaraninareNa hiyae / dina vohi jAve ane vAta! brilacaMdra ! // 5 // mAtra pAMca ja gAthAnuM... A nAnakaDu snAtra munizrI yazeAvijayajI kahe che tema, " A stotra sphUrtipUjaka sa'pradAyamAM maMdiramAM jaIne neiyaka rUpe caityavatamAM nizcita sthAna pAmelu che. lAkhA jainA madiramAM jaIne khele che. ane peAtAnA gharamAM rahIne paNa 108, 21, 7 vAra gaNunArA hajArA bhAvikA che. bhagavAna zrI pArzvanAtha uparanI hArdika bhAvanAnA kAraNe temanA stotra-stuti upara paNa evA ja bhAva svAbhAvika rIte jAge ja, eTale vidyamAna vividha anya stotromAM sahuthI vadhu vyaktio dvArA sahuthI vadhu payAmAM gaNAtu A staMtra haze, ema mAruM mAnavu che. '' (pR. 27-28 ) prAkRta bhASAnA uvasagga' zabdanA artha ApadA' evA thAya che, A parathI ja samajIe to prastuta staMtra sarva prakAranI vipatti-muzkelI-ApadA haraNa karanAruM che. zatAvadhAnI pa". dhIrajalAlabhAI e snAtranI dareka gAvAenuM je avivaraNu ane dareka gAthAmAM rahela yaMtro ane mAnI je varacanA karI che te parathI sneAtranA savizeSa paricaya maLe che. tethI ahIM ApaNe te krama anusAra sama javAnA prayatna karIe. A ztAtranI pAMca, cha, sAta, nava, tera, sattara, ekavIza ke sattAvIza saMkhyA jeTalI gAthAo darzAvavAmAM Ave che; para'tu tamAma TIkAkArA e khAkhatamAM sahamata che ke stAtra pAMca gAthAmAM ja racAyuM hatuM; paraMtu pAchaLathI ArAdhaka bhaktoe A gAthAomAM peAtAnA anubhavA anusAra umerAe karyA hAya (pR. 28, 29) kAIpaNa prabhAvika graMtha vize AvuM banavuM. bahu sAhajika che. kemake prAcIna ane arvAcInakALamAM khyAtanAma vaDhAnAnA nAmathI peAtAnA kAvyA ke vecArA rajU karavAnI eka praNAlI bAratIya saMskRtimAM ajANI nathI. graMtha mAtra mumukSue mATe ja banI rahe che tevuM nathI. pa. sIgnalAlabhAIe prastuta graMthamAM bhagavAna zrI pArzvanAthanI aitihAsika mAhitI, temanuM jIvanacaritra darzAvyu che. uparAMta AkAMkSAe satASI zake ke rAte maMtropAsanAnuM sthAna, sattuupayAga, sAdhanAdha, maMtranA prakAro, cantrA prakAro, tenA pUjanavidhi, yaMtraprabhAva ane uvasaggahara steAtranI pAMca gAthAthI laIne anya vadhAre gAthAo yukta 5. dhIrajalAlabhAI A aMge spaSTatA karatAM kahe che " mUlapADamAM dharaNendra-padmAvatInA spaSTa ullekha nathI, tathA maMtrazAstramAM atiprasiddha evA maMtrabIjo paNa jaNAtA nathI, eTale maMtravAdIoe AmAM bIjI gAthAo umeravAnuM ucita mAnyuM haze (pR. 174 ). Page #907 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 853 A ja stotro darzAvela che. TUMkamAM A eka ja graMthanA ane mAraNukarma evuM nAma ApavAmAM Ave che, paraMtu adhyayanathI uvasaggahara stotrane lagatAM badhAM ja praznonuM Ane upayoga mAtra sva-para kalyANa athe ja thavo joIe. nirAkaraNa thaI zake tema che. anyathA tenuM viparIta pariNAma paNa AvI zake che. te dRSTAMto sahita 5. dhIrajalAlabhAI e spaSTa karyuM che. - A gAthAo maMgalakArI che tene sacoTa purA koI bauddhikane tArkika rIte joIto hoya to te aMge paM. uvasaggahara stotranI racanA zrI bhadrabAhusvAmIe zrI saMghamAM thayela mahAmArIne upadrava zAMta karavA karela dhIrajalAlabhAI spaSTa kare che ke "iSTadevane zuddhabhAve namaskAra te aMgenA purAvAo ane gAthAo maLI Avela che. karavAthI durbhAgya dUra cAlyuM jAya che eTale vidane naDatAM zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM smaraNa karatA A nathI, Apattio satAvatI nathI tathA muzkelIo ke muMjha stotranA adhyayanathI puruSone pAMca prakAranI prApti thAya che (1) puNya vaNe gaMtavya mArgano avarodha karatI nathI. athavA tenAthI (2) pApakSaya (3) prIti (4) padmA (5) prabhutA. (pRSTha 89) hita sadhAya che." (pR. 4). paraMtu adhyayananI zarata spaSTa karatAM saMpAdaka zrI lakhe che nama kAra rAdhava darzAvatA zrI haribhadrasUri mahArAje "jayAM sudhI maMtra ane mana eka thAya nahIM arthAt tenuM lalitavistarA e yavaMdanAvRttimAM kahyuM che ke- "dha" pati abhedabhAve maraNa-ciMtana thAya nahi, tyAM sudhI maMtrArtha mUlabhUtA vandanA ?? namaskArane saMskRta artha laI e che ke maMtra cetanya pragaTa thatAM nathI ane teno prabhAva jovAmAM nama =nakAra thAya; paraMtu teno ama artha mArI sarva Avato nathI." (pR. 90) uSAMta stotranA maMtranI sAdhanA bhAvanAo sahita saMpUrNa zaraNAgati evo paNa thaI zake." mATenA 24 niyamone paNa ahIM nideza thayelo che. je bhagavaddagItAnA guNAtIta svarUpane khyAla sAthe ghaNo maLatA - prArata ratotramAM jemane namaskAra karavAmAM Avela che. Ave che. maMtranI sAthosAtha jaina dhamamAM yaMtra-mahimA te che te gavAna pArzvanAtha 23 mAM tIrthakara che. temane aMgeno nirdeza paNa jovA maLe che. yaMtranA viSaya maMtra samaya vikrama savaMta pUrva 820 thI 720 no che. te che ke sAthe saMkaLAyelo che. maMtra sivAya maMtavya jAgRta thatuM kAzI na za adha. ane vAmAdevInA putra hatA ane nathI. yaMtra ane maMtrano saMbaMdha deha ane AtmA jevo miAhatI na manI kuzarathalanI rAjakumArI sAthe temano vivAha abheda che tevuM maMtra = zAradAnuM mAnavuM che. yaMtrano apUrva tharyo hato. vi. saM. pUrve 790mAM temaNe mahAbhiniSkramaNa mahimA hovAthI keTalAMka sthAnamAM tenI devatA tarIke karyuM ane rAjakumAramAMthI teo muni banyA, manaH paryAvajJAna * pratiSThA thAya che. tema ja tIrthasthAnono prabhAva vadhAravA prApta karyuM. tenA jIvananI AsapAsa aneka daMtakathAo mATe paNa siddhayaMtrono upaga thAya che. yaMtranI AkRti ane rahasyAnubhUtipreraka prasaMge vaNAyelA che je badhA athavA gAThavaNa maMtranA zabda jeTalI mahatvanI che ane dhArmika mAnyatAo daDha kare che. lagabhaga badhAM yaMtra kAmika Aka rImAM aData thAya che. | zrI bhagavaddagItAmAM kahyuM che ke- yaranA japatharoDara jemAM nirdhArita kamamAM kArA ane varga ke bIjA sarva prakAranA yajJomAM japayajJa sAkSAt IzvararUpa che. manane havAmAM Ave che. yaMtranA mukhya bA (1) jayaMtra ane sthira karavA mAMga rAga mAM paNa chevaTanA pa thayA tarIke (2) yAgika yaMtra , vA kAro che. ane nizcita sAdhakane ghA NA, dhyAna ane samAgha ra laI javAnI sAcI vaDe tenI jANa ka6ra pAse te te vAra karavAnA hoya prayAsa che. dharma prAcInakALathI maMtra para sone mahattva che anyathA tenAthI si & prApta thatI nathI. Ape che. stotrI prathama gomAM jemanI sArI rahelA devo AryAvartAmAM eka rAma jenI pAse mAtrazakita hAya pAdhayakSa, dharaNendra, pAtranI A pasargone sara karanArA tene mahAne mAnavAmAM AvatA. ane maMtra ane vidyAnI che tevA mane karmanA saha DI '':1, dravya vAdha ane saMkhyA sArA kAma mAM vadhI hai. vare saM ha dvAdaza bhAva vadhara ema ba4 kAra che vadharena vaSana nAza gInA dAvAda 'vAnA pagata vibhAgamAM dazAmAM pUrva mAM karanArA, paMramamaMgala gA para 4 kahevAya pArzvanAtha hatA, paNa mAnya pUnAnI jema samaya jatAM vidyA pravAha bhagavAne vaMdana karI mAM Avela che. lupta thayuM. emAMthI keTalIka udvarelI kRtio uvasaga: uMTa A rastotranI prathama mAthA para aATha yaMtra-jAdavalabha stAtra hoya tema mAnavAmAM Ave che. (pR. 45). yaMtra, sImIgyakarayaMva, lImI ddhiyaMtra, bhUtAni grahakaraya'tra, maMtrazaktidvArA je prakAranA pariNAma lAvI zakAya javara na haMkAyaMtra, zAkinIgrahakarayaMtra, viSama viSAnagrahakarache tenA mukhya cha vibhAga pADavAmAM AvyA che. tene yaMtra, ane kSudrapadravanamnazayaMtranuM vidhAna che. (pR. 228) sAmAnya rIte tAMtrika SaTa karma" ane vizeSa rIte ane te pikI keTalAka yaMtranI AkRtie pustakamAM darzAvazAMtikarma, vazyakarma, viSaNukama, staMbhanakarma, uccATanakarma vAmAM AvelI che. Jain Education Intemational imemational Page #908 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 854 jenaratnaciMtAmaNi che. namaskAramaMtrane ja oLakhAve che. temanA mAnada rahita ane bhakti karavI te ane kriyA che je bIjI gAthAne artha ApatAM kahevAmAM AvyuM che ke- prApta thAya che. e rIte ratnatrayInA pariNAme jIva mokSa viSadharasphaliMga maMtrane je manuSyo ke mAMtrike niraMtara kaMThamAM pAme che te jainatattva ciMtanane muktine khyAla paNa dhAraNa kare che athavA kaMThastha karI tenuM smaraNa kare che tenA ahIM vanyAtmaka paribhASAmAM vyakta thayA che. grahacAra, roga, marakI Adi upadrava tathA viSamajavara - tRtIya gAthA para vaMdhyAzadIpaha, kAkavaMdhyAdeSa (duno eka artha kupita nRpattio paNa thAya che ) upazAM- ti tine pAme che. nivAraNa, bAla grahapIDAnivAraNa, saubhAgyakara (dvitIya ) yaMtra ane bIjA vividha yatra hovAnI spaSTatA che, jyAre viSadhara raphaliMgamaMtra-"namiuNa pAsa viharavasaha caturtha gAthAmAM sarva arthonuM sAdhaka laghudevakuliyaMtra hovAnI jisakaliMga evA aDhAra akSaranI viziSTa racanAvALA che. nedha zrI pUrNa caMdrAcArya kRta artha kapalatAvRttimAM darzAvela che. je nAgarAja dharaNendra zrI mAnatuMgasUrine ApyAne ulekha prabhAvaka caritranA 'mAnatuMgasUreprabaMdha'mAM jovA maLe che. upara pramANe cAra gAthAomAM devanI stuti karavAmAM (pR. 189) A maMtranA bIjAkSaro tathA palavAdi umerIne AvI. have pAMcamI gAthAmAM A namaskAra-pArthanAnA -ciMtAmaNimaMtra, kukakuTezvara pArzvanAthano maMtra, sarvakAmadA badalAmAM sAdhaka zuM irache che te spaSTa karatAM kahevAyuM che kevidyA vagere jevA maMtra banAvyA che. ane temanuM judI judI meM Apane A pramANe bhaktithI bharapUra hayA vaDe stavyA rIte anuSThAna thAya che. (pR. 192-193) che tethI he devAdhideva! he pArzvanAtha ! he jinacaMdra! mane bhavobhavamAM beAdha-samyaka va Apaje. jainadharmanI prApti TUMkamAM koI paNa ApadAmAMthI mukti meLavavA ApanA zrI pArzvanAthaprabhunA nAmanuM raTaNa karavuM e sarvazreSTha upAya che. namaskAramaMtrane zrI zazIkAntabhAI mahetA mRtyuMjayI bhakti kenI karavI te aMge saMpAdakazrIe zrI hemacaMdrAthavAnA mahAmaMtra tarIke oLakhAve che. temanA mate namaskAra coryAnA abhadhAnaciMtAmaNa kezamAM varNavela 18 dezamaMtra nAma 5 vinAna' zratajJAna che. emAM anAhata nAdano rahita zrI A rahata paramAmAM ja mAtra sarvaguNayukata che tevuM pati pAMca deza ne vizaddha TharAvI temanI ja bhakti karavI tevuM pratipAdana karyuM che. banAve che. (prabuddhajIvana 16-1-83 pR0 216) (pR. 214) uparAMta bhaktinA prakAro ane kriyA che je varNavI che te nAradanA bhakitasUtro ane gItAnA bhaktiyoganA viSadhara skUliMga maMtrane lagatAM be yaMtro arthaka95latAmAM darzAvAyAM che. (1) bRha mA siddhAMta sAthe ghaNuM sAmya dharAve che. A pAMcamI gAthA ane (2) ciMtAmaNicaka. para zAMtipauSTika yaMtra darzAvavAmAM AvyuM che. bahadacakayaMtra taiyAra karavAmAM seLa vidyAdevI ane jinamAtAonAM nAmo darzAvavAmAM AvyA che. temAMnA moTA A pAMca gAthA yukta stotra uparAMta 9; 13, 17, 21 bhAganA zaktisaMpradAyanA devIkavaca stotramAM jovA maLe ane 27 gAthAnA stotra paNa graMthamAM rajU thayA che. ane che. temaja dipAla ane navagraha namaskAra paNa anya bhakti- temanA artha ane saMdarbha paNuM darzAvavAmAM Avela che. jeno saMpradAyanA graMthemAM jovA maLe che. A parathI jainamaMtrano TUMkasAra zatAvadhAnI paM, dhIrajalAlabhAInA zabdomAM kahIe prabhAva uttarakAlIna saMpradAyamAM nAzcatarUpe haze athavA te - " zrI pArzvanAtha prabhunA maMtro, yaMtra ane stotro bhAratIya saMskRti samanvayAtmaka che tema kahI zakAya. ghaNuM che, eka mahAvidvAna jIvanabhara abhyAsa kare te paNa e sAmagrI khUTe ema nathI" (pR. 290 ) maMtranI apekSAe bhagavAnane karavAmAM Avela praNAmanuM ? mahattva sthApita karatAM trIjI gAthAmAM spaSTa thayela che ke - saMpAdakazrI mAtra bhaktinA stotrone ItihAsa ane bIjI gAthAmAM vaNa vala maMtra prabhAvazALI che e vAta dara tenuM mahattva darzAvI saMtoSa mAnatA nathI. bhagavAna zrI pAzvarAkhIe to paNa A pana tApUrvaka karAyela namaskAra paNa nAthanI bhakti vize je kaMI anya sAhitya upalabdha che tene mahAna phaLa ApanAra che. jenA manuSyagati ane mahimA paNa batAvavAne temane prayAsa che. zrI tejasAgarajItiryaMcagatimAM paNa chavA-AtmAo du kha tathA durgatine racita zrI pArzvanAtha pAtra, zrI vijayadhama dhuraMdharasUrizvarapAmatA nathI, jyAre cA ke gAthA mAM zrI pArzvanAtha prabhunA racita paMcaparamaphiyud (uvasaggaharapAdapUrti rU5) ane samyakatavane parama maMgala mahinA darzAvatAM bhautika sukho bhagavAna zrI pArzvanAtha prabhunA 108 nAmAne ulekha A karatAM paNa tenI adhikatA vana kathA' che ke-ciMtAmaNiratna graMthamAM ApavAmAM Avela che. uparAMta jaina dharmanA vijayaratha ane ka9pavRkSathI paNa A dhaDa phaladAyI evuM prabhunuM samyakatva vaheto rAkhI zake tevA tamAma mukhya tIrthanA darzana 5) pAmavAthI jIvA koI paNa vina vinA ajarAmara (mokSa) temaNe A graMthamAM Apela che. maMdira game teTaluM bhavya hoya sthAnane pAme che. sAva eTale samya darzana prApta thavAthI chatAM tenA suvarNa guMbajathI tenI zobhAmAM jema vadhAro thAya kAlakameM jIvana samyaga jJAna ane tyArapachI sammacAritra che tema graMthanA aMtabhAgamAM maMtra-yaMtranI ArAdhanAmAM rasa Jain Education Intemational Page #909 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 855 lenArAone uttama mArgadarzana pUruM pADavA mATe zrI pArzva. paM. dhIrajalAlabhAI e prastuta graMthamAM Apyo che. Adya nAtha prabhunA aSTAdazAkSarI skuliMgamaMtrathI garbhita ciMtA- zaMkarAcArya je rIte gItA mATe samastadAthasArasaMgraha maNimaMtra ka95 A graMtharUpa maMdiranI bhavyatAmAM vadhAro bhUta-samasta vaidika sAhityano sAra ApavA mATe-zabdo karanAra ane sAdhakonuM zreya - kalyANa sAdhanAra banI rahe che. vApare che tevuM ja A graMtha vize paNa kahI zakAya ke TUMkamAM jana graMthanuM vizALa sAhitya ane temAM paNa zatAvadhAnI 5. dhIrajalAla zAha lekhita mahAmAbhAvika maMtravAda jevA gahana ane mAtra cAgya pathadarzakanI sahAyathI uvasaggahara stotramAM samasta jaina maMtravAdano sAra Apaja siddha thaI zakatA viSaya para jainamaMtrazAstrano sAra vAmAM AvyA che. jina tIrthakara suvidhinAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI ajitayakSa jina tIrthakara zitalanAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI Jain Education Intemational Page #910 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (kannaDa, telugu ane tAmila bhASAnAM prAcIna jana sAhityanA saMdarbhamAM) jaina darzana ane saMta tirUvalluvara -bI. nemacaMda ema. gAlA IsavIsana pUrve 800 thI 200 varSanA samayagALA madurAI, rAmacaMdrapuruSama ane tirunelavelI jillAomAM daramiyAna vizvavacAradhArAe abhinava vaLAMka lIdho. ane vasavATa karyo. A vistAromAM pahADo ane DuMgarALa mAnavInuM ciMtana sRSTinA abhyAsa ane bAjathI kaMTAI pradezamAM, guphAo ane ketaromAM jaina sAdhu-sAdhvIoe jagata, jIva ane AtmAnA anveSaNa pratye kendrita thayuM. vihAra-nivAsa karyo. jene samarthana ApatAM IsavI mana pUrve vizvaciMtana dharI badalI. trIjIthI bIjI sadInAM brAhmIlipi zilAlekha ane lakhANo A samayagALAmAM samasta mAnavajAte potAnAM uttama A pADA A pahADo ane guphAomAM jovA maLe che. lakSaNo sayaMkATie pragaTa karyA. tattvajJAna, kalA, saMgIta, AvA nivAsasthAne sAmAnya rIte nagara ke nagarakoTathI citrakaLA vagerenA vikAsa mATe A suvarNakALa hatA. dUra chatAM enI AsapAsa rahetA. najIkamAM nadI ke jharaNuM A samaya tattvaciMtana, sAmAjika punarutthAna tathA bauddhika vahatA. saMkramaNakALa jevo hato. bhAratamAM mahAvIra tathA buddha; tamiLadezamAM tema ja dakSiNamAM jaina dharma siddhAMto ane IrAnamAM jarathosta; grIsamAM pAyathAgorasa, sokeTIsa ane paraMparAne tamiLa ane dakSiNanI saMskRti, samAja-jIvana, pleTa, cInamAM lAo-se ane kanphayu rAyasa vagere ciMtakoe kaLA, sAhitya ane zipa-sthApa ya paranAM vyApaka ane mAnavInA adhyAtmika vikAsane kendramAM rAkhI potapotAnI prabaLa prabhAvanA purAvA tirucirAmanAthapurama , tirunelavelI AgavI vicAradhArA prasthApita karI. tathA madurAI jillAmAM Avela guphAo vageremAM saMkhyAbaMdha pAyathAgorasane ApaNe mukhyatve prameyakartA tarIke zrAhA zilAlekhomAM sacavAyela maLI Ave che. ( . Ara. pichAnIe chIe. paNa e mahAna tatva hatuM. eNe bhAratamAM caMpakalAkamI javAharalAla naheru yunivarsiTI, nyu dilhI ), thoDo samaya vasavATa karyo. sAdhu-saMte, yogIonAM samAM AvAM sthaLanI najIka jaina maMdironA khaMDiyero tathA gamamAM Avyo. buddha sAthe thoDo samaya hato. baMdha pAmyA avaze paNa jovA maLe che. " salakhaNu"- anazana karI, ane buddhanI AjJAthI eNe grIsamAM bauddha saMghanI paNa kALadharma pAmanAra munionAM nAmanI yAtrI paNu ketarAyelI sthApanA karI. jovA maLe che. dareka ciMtanadhArAnAM pravAha ekameka para tema ja - jaina maMdiranAM avaze tathA zilpasthApatya dakSiNa saMskRti para AgavI asara pADe che. kayAreka samarasa thaI rasa thai tathA uttara ArakoTa jillo, tirucirApalI, puDalakaTAI, jAya che. kayAreka sthAyI chApa mUkI jAya che. madurAI ane tiraNelavelI jillAmAM vipula pramANamAM jovA IsavIsana pUrva janasamudAya vepAra arthe gaMgAnI madhya maLe che. khINanA pradezamAMthI mathurA ana ujana thaI sthaLAMtara karatAM uparAMta jaina maMdirA caMgalapeTa jillAnAM tira parathIpUva mAM ane kALakrame dakSaNamAM aI hAlA, tyAMthI karNATaka (zravaNa belagoDA) ane tamaLa pradezamAM vasyo ane e e kuranama, koImbatura jillAnA vijayamaMgalam tathA uttara rIte vaidika tathA jaina dharmanA phelAvA thaye. A2 kATa jillAnI tamalAImAM jovA maLe che. takevaLI, bhadrabAhunI sAthe jenenAM samUha zravaNa, sthAnika pAlava, calA tathA vijayanagara zailInA zilpabelageDA AvIne vasyA. sthira thayo. keTalAMka jenonA samUhe ) rathApatya ciMgalapeTa uttara AraMkaTa, puDukaTAI ane tiruNe nI samuka lavelI ji9lAmAM jovA maLe che. karNATakamAMthI kAMgu pradeza (sAlema, I roDa ane koImbaturane vistAra), pazcimamAM kAverI paTamAM tirUAcarapalI ane dakSiNamAM kAMsAnA zilpa, ciMgalapeTa, uttara ane dakSiNa ArakeTa puDukATAI viratAra (sItAnA vasala) ane pAMDava rAjyanAM tathA rAmanAthapurama ji9lAmAM jovA maLe che. Jain Education Intemational Page #911 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha 857 uparAMta jaina zailInAM bhIta-citro paNa jaina dharmano kahevAya che ke ATha hajAra jenoe dareke eka eka RcA vyApaka prabhAva sUcave che. racI ane ATha hajAra RcAonI vikhyAta kRti "naladIyAra' (dhI jaina kayubIzana Ta tAmiLa lITarecara zrI vI. racAI. jenA Aje mAtra cAra RcAo upalabdha che. ena. zrInivAsa dezIkana kayureTara Arkiyolojikala vibhAga, tamiLa vyAkaraNa ane zabdakozanI racanA jenee karI. gavarnamenTa myujhiyama). avIyAra kaviyatrI khUba lokapriya hatAM. ane teo jaina dakSiNamAM arAcalura gAmanI pAse pahADI guphAomAM sAvI hatAM. jemaNe jaina darzana vize padyamAM graMtha racyo traNa adabhuta zilAlekha che. jemAMthI bemAM nRtyo mATenI ane varAgya, karmavAda, vItarAgatA, nile patA vagere viSayanI baMdizAnA "naTezana" kotarAyelAM che. trIjA mAM enAM UMDI chaNAvaTa karI che. baMdizakAra saMgItajJa devanuM sAtananuM nAma kerAyeluM che. prAcIna tamiLa sAhitya : A saMgItajJa jaina hatAM. A zilAlekha Azare bIjI sadInI AsapAsanA che. mahAkAvya "zilyApadhikArama"nI prAcIna tamiLa sAhityane cAra vargamAM vibhAjita karI racanA paNa bIjI sadImAM thaI hatI. ane emAM nRtya ane zakAya? saMgIta vizArada, jeo vividha nRtya mATe saMgItanA 1 upadezAmaka-dha-sAhitya (Didactic) neTezane taiyAra karI zakatA hatA, temane spaSTa ulekha che. 2 mahAkAvyo (Epics ) Izu pahelAnI trIjI sadIthI Izu pachInI trIjI sadI 3 Itara kAvyagraMtha sudhIne itihAsa ane avazeSa lakSamAM letAM anumAna thAya (other poems) che ke, tamiLa dezanA ane dakSiNanA tamAma rAjavIono 4 vyAkaraNa-zabdakoza vagere (Grammar and jaina paraMparA rana vidvAno ane mana dhanAM ekadhAro AnusaMgika sAhitya Lexicon ) sahayoga prApta thayo hato. 1. sAmAjika jIvana ane nItiviSayaka kRtio. "naladIyAra' (jena monyumenTsa epha tAmilanADu-tiruAra nAga ane "pAjhAjhI"nAM sarjaka jaina hatAM. tirukuLanAM svAmI DAyarekaTara opha ArkiyolojI tAmilanADu sarakAra ) sarjaka saMtakavi tiruvalluvara jaina hatA, evI mAnyatA che. zrI nAgasvAmI vadhumAM kahe che ke A rAjavIomAM tiru eTale pavitra athavA pAvaka. mAnArthe AdarabhAva khAsa ullekhanIya che rAjA mahendra varmana pahelA ane dezAvavA vyaktivizeSanA nAmanI AgaLa ke pavitra sthaLanA pAMDava rAjavI nirAsIra nedumarana , jemaNe jaina dharma nAmanA AgaLa che . nAmanI AgaLa "tiru' lagADavAmAM Ave che. lagADavAmA Ave che. " aMgIkAra karyo hato. 2. pAMca mahAkAvyoH AImaperUma kapIengala - maNimekhalAI 'ziyAdhikArama" bhagavAna mahAvIra ane buddha saMskRta bhASAne badale je "valapathI" "ciMtAmaNi" ane "kuMDalakezana rIte lokabhASA pAlI ane mAgadhImAM dharma prarvatanA karI e pAMca mahAkAvyomAMthI, traNanAM racayitA jaina hatA. upadeza Apyo, te ja rIte guphAo ane pahADomAM vasatA jaina munioe tAmiLabhASA zIkhI, abhyAsa karI, vidvatA "maNimekhalAImAM nirdeza che ke ghaNAM sthaLoe bauddha prApta karI, ane e ja lokabhASAmAM upadeza Apyo, graMtha vihAra ane jaina sAdhu-sAdhvIonI nivAsa guphAo racyAM ane lokacAhanA meLavI. te eTale sudhI ke graMthamAM ' najIkamAM hovA chatAM sAdhu-sAdhvIo tathA bauddha bhikSuo tamiLa rAjyamAM thaI gayelA bauddhadhamI rAjAono kaI 1 vacce pArasparika addabhuta sAmaMjasya ane sahiSNutA hatI. ullekha nathI, paraMtu je rAjavIoe jaina dharma aMgIkAra paNa ghaNAM kuTuMbomAM te enA sabhyo judA judA paMthane anusaratAM karyo, emane spaSTa ulekha jovA maLe che. ane chatAM samabhAvapUrvaka rahetA. jaina paraMparA ane jaina sAhityanI sAthesAthe tamiLa- - (Da. Ara. caMpakalAkamI javAharalAla naheru yuni.nyu. sAhityano vikAsa thayo che. jena kavio ane vidvAnoe dau dilhIH tAmilanADu ane dakSiNamAM jaina paraMparAnA pUrAvA) pitAnA AgavA pradAnathI tamiLa sAhityane samRddha ane 'zilayAdhikArama"nI racanA IlanagovaDagale karI ane vistRta karyuM che ane gauravavaMtu sthAna bhegavyuM che. tamiLa jaina sAdhavI kuvaMDI eDigalanA caritra dvArA ahiMsA, karmavAda sAhityano vikAsa janone AbhArI che. jaina kavio ane vagere jaina siddhAMtonI vizada chaNAvaTa karI. A caritra vidvAnoe sAhityanA utkarSa ane uthAnamAM noMdhAvelo anusAra kuvaMDI eDigala saMlekha laI kALadharma pAmyA, phALo ananya ane amUlya che. ziyAdhikAramAM kuvantI tathA puSpahAra (kAverIpaTTanama) je 108 Jain Education Intenational Page #912 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 854 uraIyura ane madurAInAM jaina madirAnA sakhyAdha sthaLe ullekha che. A graMthamAM jaina sAdhvIne madurAI jatAM rastAmAM kAvAlana ane kannakI maLe che. sAdhvIjI emane karmavAdanA ane anya siddhAMtA samajAve che, uparAMta ahi sAnA bedha Ape che. A sa'darbho parathI phalita thAya che ke ' zippAdhikAram' jaina graMtha che. uparAkta bane mAtabara graMthA maLa samAjanAM jaina paraMparAnA prabhAvanI sAkSI pUre che. ( DaeN|. Ara. caMpakalAkamI) * valayapathI ': A paNa jaina graMtha che, jemAM jaina muni enAM jIvana-caritrAnA samAveza thayelA che. 4. sauthI prAcIna nIghaMTu divAkaram ( zabdakoza ) jaina kRti che. ' jIvaka ciMtAmaNi ': tamiLa sAhityanI sauthI utkRSTa kAvyakRti ' jIvaka ciMtAmaNi' jaina graMtha che. enI racanA tiruthakakA devare karI. paratu emAMnI 450 RcAonI racanA prakhara jaina vidvAna sAdhvI keAndhIyAre karI che. A graMthamAM rAjA jIvakanuM' janmathI nirvANu sudhInI sAdhanAnu` caritra AlekhAyu che. prabhAvaka jaina sAdhvIoe peAtAnAM tapa ane vidvatAthI ane bedha-upadeza dvArA samAja para pracaMDa prabhAva pADatho; emane yathArtha gRhasthAdhanA medha ApyA ane sAdA sauMyamI jIvana tema ja sadAcAra tarapha vALyA. upara jaNAvyuM tema jIvaka ciMtAmaNi graMthanI 450 RcAenI racanA vidvAna jaina sAdhvI kAndhIyAre karI che. anya noMdhapAtra sAdhvIomAM kuvaDI eDigala, nIlakezI, abhavamatI, pammAi, pRthvIdevI (je dikSA pUrve rAjarANI hatA) tathA 3. Itara kAvyeAmAM ullekhanIya che: nyAya-ta zAstra viSayaka 'nilakezI' graMtha. tAlA meAlittavara racita ' preruNagathAI ' arthAta ' udayayana kathAI ' ane cUDAmaNu ane jayamakeAnDAra racita ' tirukalama-illAkanAI (pRthvIdevInAM putravadhU), samatAdevI ane viyeagama ' kali'gaththupANi jemAM keAluthu gA elA ane kaliMganA rAjAnA sanya vaccenAM yuddhanu' varNana che. yuddhaviSayaka jainAnI sabhavataH A eka ja kRti che. devInA khAsa ullekha karI zakAya. saMskRta ane tamiLanA vidvAna amItasAgara jaina hatA. emaNe tamiLa zabdonu` vyAkaraNa karI kakAinI racanA karI hatI. ' thAlakApIama ' vyAkaraNane prAcIna graMtha jainAnA racelA che; paraMtu A vidhAna sAthe keTalAMka vidvAnA sahamata nathI. pAvanathI racita vyAkaraNa graMtha nAnula paNa jainAnA racita kahevAya che. pAvanathI keAImbatura jillAnAM vijaya ma'galamanI najIka cInApura nAmanA gAmamAM vasatA hatA. kaiAMgu pradezanAM jaina vidvAna guNavIra pa`Dite vyAkaraNazAstra nemInAthat tathA vacanAdhimalAInI racanA karI. ( zrI vI. ena. zrInivAsa dezIkana) prabhAvaka jaina munie ane vidvAnA. zravaNu elagADA e jaineAnA vaDA mathaka samuM hatuM. samagra dakSiNamAM jaina dharmanA vyApaka pracAra ane pravartana jainaranacitAmaNi mATe samartha vidvAna kuMdakuMda AcAya e (pahelI sadI) bhagIratha puraSA karyA. tyArabAda sAmaMtabhadra (bIjI sadI) pUjyapAda (pAMcamI sadI), akaleka ( AThamI sadI) vagere upadezake tema ja pU. bhaTTArakAe jaina darzanane khUkha vegavaMtu banAvyu ane enuM rakSaNa-pASaNa karyuM" (DA. Ara. ca'pakalAkamAI). Jain Education Intemational prakhara ane prasiddha vidvAna zrI kuMdakuMda AcAya karNATakamAM janmelA. emaNe prAkRta bhASAmAM prasiddha graMtha ' samayasAra 'nI racanA karI hatI. 'samayasAra'graMthanI kannaDa AvRtti tAjetaramAM ja karNATakanA Tvigakhara TrasTe prakAzita karI che. A TrasTa AcAryazrInI AtmakathAnA prakAzana mATe paNa pravRtta che. prabhAvaka jaina sAdhvIo : jaina sAdhvIee khUba parizramapUrvaka edha ane dezanA ApI zrAvaka ane zrAvikAone sAmAjika ane gRhastha jIvanamAM satya, ahiMsA ane satyama-sadAcAranu' anuzIlana karavA pratye preryA ane khUba saphaLa rahyA. temAM paNa pRthvIdevI, IllAkanAi, samatAdevI tathA vijaye devI te pUrvAzramamAM gRhiNIo hatI, ane emanAM badhe khUba saraLatA sahajatAthI samAjajIvana para kalyANakArI asara pADI, palTA ANyA. (sama emInenTa vImena eseTisa Apha jainIjhama suna...dAdevI) uparAMta zava ane vaiSNava bhajana prArthanAomAMthI pa tamiLamAM jaineAnA jIvana ane kathana viSe nirdezA maLI rahe che. bhakata - kavi - saMtA : saMta kavionI paraparAe bhAratanI sarvocca ane AgavI paraparA che. satAnI vANInI asara bhArata para gherI, sthAyI ane cira'jIva rahI che. bhAratanI bahAra AvI paraparAnI najIka AvI zake evI mAtra sUphI satAnI para'parA che. ane pazcimanAM gaNyAgAMThayA jaheAna banIana ke ' e mena kAlDa pITara'ne gaNAvI zakAya. Page #913 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 859 sUphI saMta, upadezako athavA guru-AcAryo (Masters) temane halAcArya tarIke paNa oLakhe che. dakSiNa ATakoTa hatA. jijJAsu ke ziSyone kevI rIte vidyA-jJAna dAna jillAmAM padarI pulIpuramAM emano upAzraya hato. eka dRDha ApavuM? emane rahasyamaMtra hato: Talk to every mAnyatA evI che ke teo saMta tiruvalluvaranAM guru hatA. Man, according to his level of understanding. paNa A mAnyatAne pUratuM samarthana maLatuM nathI. tiruvalluvara ziSyo sAthe emanAM stara para UbhA rahI, emanI bhASAmAM, viSe AdhArabhUta mAhitI paNa khUba pAMkhI che. emanI samaja pramANe vAta karo. ...ane ' Rise to the emano janma hAlanA madrAsanAM parA melApUramAM thayo level of students ' arthAt ziSyonAM bauddhika starane hato. eka mAnyatA evI paNa che ke emano janma madurAmAM AMbo ! thayelo. madurA te samaye pAMDavonI rAjadhAnI hatI. kabIra ane tiruvalluvara : * * tiruvalutvara" nAma paNa ItihAsathI taddana ajANyuM - saMta ane bhaktakavi kabIra paNa saMta tiruvalluvaranI banI che. e zabdane artha valluvA jJAtino bhakta" e thAya che. jema vyavasAye vaNakara hatA. saMta tiruvaluvara bAda sadIo tiruvalluvara gRhasthAzramI hatA ane vaNakaranuM kAma karatA. pachI kabIre paNa sarva dharma samabhAvanI vAta karI. beu saMta badhA vyavasAyamAM vaNakarane vyavasAya emane sauthI vadhu kavio sAMpradAyikatAthI para hatA. emaNo koI saMpradAya ke nirmaLa lAgyA hatA. saMta kabIra ane saMta tiruvalluvara paMtha na sthApyo ke na anasaryo, paNa beue mAnavInA varace A rIte te ghaNuM sAmya che; paraMtu vizeSataH beunAM utkarSa mATeno paMtha daye. beue sarva dharmanA mULabhUta gRhasthajIvana Adarza koTinAM hatAM. pati-patnI vacce paraspara sAratatvane padyamAM ane saraLa zailImAM janasamuha samakSa addabhuta sAyujya, prema ane akhaMDa vizvAsa hatA. kabIranI mUkayuM. eTale Aje sarva paMthanA anuyAyIo dAvo kare che jema tiruvalluvaranAM dAMpatyajIvananI addabhuta ane Azcarya ke saMta tiruvalluvara amArA paMthanA hatA. Aje muslima janaka ghaTanAo daMtakathA samI lokapriya ane lokajIbhe paNuM 'karaLa'nuM niSThApUrvaka adhyayana kare che temaja ghaNA vaselI che. ane loko hoMze hoMze enI vAta karatAM mUrila ane anya dharmone anusaranArA lokone to "karaLa thAkatAM nathI. Aje paNa kaMThastha che. tiruvalluvara jaina hatA ane arihaMtanA upAsaka hatA jaina darzananA siddhAMta ane paraMparAno udaya thaI jyAre evI dRDha mAnyatA amuka vargamAM pravarte che. chatAM badhA zatRdale pAMkhaDIo phelAvI pUrA praphalana sAthe vistarI rahyAM paMthavALA emane pitAnA paMthane gaNe che ane gaurava hatAM tyAre e pAzvabhUminA vAtAvaraNamAM saMbhavataH Iza anubhave che. pahelAMnI prathama AgalI sadImAM saMtakavi tiruvalluvare janma - saMtakavie gRhastha ane kuTuMbajIvanamAM prema ane zraddhAne dhAraNa karyo. Isu pahelAMnI prathama sadI ane Isu pachInA savizeSa mahattva ApyuM che. dAMpatyajIvananAM kendramAM rahelI prathama sadInI vacce emano jIvanakALa patharAyelA che. premanI vibhAvanAne vistArI kavi kSitijanA parigha sadhI saMta tiruvallavare "karaLa' nAmano adabhUta nAnakaDo laI gayA. laukikane alaukika stara para mUkI dIdhuM. graMtha racyo. prathama ke bIjI sadImAM racAyelAM tamilanA karaLa"mAM saMtakavie jana siddhAMtanuM sUma ane e mahAkAvya "zipyAdhikArama" ane "maNimekhalAI'mAM vyApaka anaveSAga AlekhyuM che. jethI paNa teo jena hovAnI kuraLa"nI paMcAvanamI RcA avataraNa tarIke levAmAM AvI che. mAnyatAne puSTi maLe che, eTaluM ja nahi paNa kuraLamAM be caula rAjavaMzano chaThTho vArasadAra IlelA zigana kavino saMdarbha ulekho eTalA spaSTa che ke jaina hovA viSe koI mitra hato. silenamAM "mahAvaMza" anusAra kaliyuganA zakAne sthAna na 2uM. 2960 varSamAM teNe silena para caDhAI karI, vijayI thayo. dA. ta. A aitihAsika ghaTanA saMdarbha lakSamAM letA kavi tiruvalluvara (1) malAramisaIyegInAnaH arthAt kamaLapuSpa para jenI IsanI prathama sadImAM thaI gayA haze, ema saheje mAnI zakAya. gati che. A ukti arihaMtane lAgu paDe che. eka evI kuraLa"mAM aitihAsika ghaTanA ke samayano kaI ulekha mAnyatA che ke jyAre jinezvara upadeza mATe vicaratA hoya, nathI. tiruvalluvara viSe itihAsa paNa mauna seve che. tyAre temanAM caraNa nIce eka kamaLa Upase che, je emanI anya saMkalita ghaTanAomAM karNATakanAM kuMdakuMda AcAryane sAru yara sAthosAtha cAle che. ullekha karI zakAya. teo prathama sadImAM thaI gayA. jaina (2) yenaguNAthanaH arthAt je aSTaguNayukta che. prathama darzanane temaNe lokamAnasa sudhI pahoMcADayuM. jaina paraMparA prakaraNanI navamI RcA A pramANe che : "aSTaguNayukta Jain Education Intemational Page #914 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 860 jainaratnaciMtAmaNi paramAtmAnAM caraNAviMdamAM jemanuM mastaka namaka nathI, emanuM mekSa ema cAra puruSArtha gaNAvyA che. "pharaLa'mAM mokSa viSe mastaka jaDa IdriyonuM mAtra khAkhuM che.' sIdhI kaI carcA nathI, ane enuM kAraNa ema mAnI zakAya jaina paraMparAmAM paramAtmAne "aSTagaNuM cukta' kahyo che. ke jeNe dharma, artha ane kAma e traNe puruSArthanuM yathArtha pAlana karyuM hoya, tene mATe mekSa te sahaja avasthA A ullekha parathI phalita thAya che ke saMta tiruvalluvara thaI jAya...! jaina hatA. ane saMbhavataH jaina na paNa hoya, te je rIte, je kakSAe ane je niSThAthI emaNe jana siddhAMtanuM abhinava jaina darzananAM maMtrI, karuNA, muditA ane upekSAnI pratipAdana "kuraLa"mAM karyuM che, tethI teo vadhu gauravavaMta te bhAvanAone khUba suMdara rIte emaNe vaNI lIdhI che. bhAse che. kuLa" te upara jaNAvyuM tema kAvyanuM svarUpa ke chaMda ja che. emaNe AvI bhavya kRtine paNa koI zIrSaka nathI kuraLa: ApyuM. zIrSaka ApavAthI viSaya nizcita ane sImAbaddha kuLa" zabdano artha thAya che "je nAnuM hoya te." thaI jAya... kaI kavitAne mAtra "kAvya" eTaluM ja zIrSaka tamiLa piMgaLamAM eno artha thAya che "chaMda" athavA " nAnuM ApIe tA badhA sImADA bhuMsAI sImAhIna,-anaMta tattva svarUpa,' karaLa e chaMdanuM nAma che, ema kahI zakAya. emAM AvI jAya che. are...te te emAM AkhuM brahmAMDa samAI be paMktionI eka RcA hoya che. eka RcAmAM eka jaya...! ane saMtakavie A ja puruSArtha karyo che. bhAvanA ke vicAra paryApta hoya che. bahudhA mArmika kathana- saMtakavi mAtra jaina darzanathI paricita ane prabhAvita 3 A 'da ane svarUpanI mAtrA thoDI gUMcavaNa bharelI hatAM. eTaluM ja nahi paNa emaNe veda ane bauddhadarzananA che. ane samagra rIte A svarUpa muzkela ane vikaTa to che paNa asara : ja. tethI ja A mAdhyama bahu ochuM kheDAyuM che. A kAvyasvarUpa ane mAtrAmAM saMtakavinI 'kuLa" jeTalI lAMbI "kuraLa" e nItizAstrano vyavahAru graMtha nathI. nItinAM racanA koI kavie karI nathI. paNa A mAdhyama jeTaluM mUlyA sa ke sake ke dazake deza ke badalAtAM rahe che. saMtamuzkela che eTaluM ja addabhuta che. khUba saMkSepamAM tava ke - kavie te jaina darzananA pAyAnA siddhAMta ane jIvananA prajJAnI vAta mArmika rIte kahevA mATe A mAdhyama khUba sanAtana ane ciraMtana mUlyone sadAcAramAM mUkI caritArtha anukULa che. saMtakavie potAnI AgavI pratibhAthI, bhASAnA karavAnI prakriyA ane puruSArtha para vajana ApyuM che. bIjA anupama lAlityathI ane prANavAna zailIthI "kuLane mAtra dAmAM kahIe to darzana, jJAna ane cAritrya e ratnatrayIna tamila sAhitya ja nahIM paNa anya prAcIna sAhityamAM paNa ja addabhuta Alekhana che. Tocane sthAne mUkI dIdhuM che. tattvavidhAna mATe be paMktionuM laghu svarUpa sumAkaranA kathana (Small is Beautiful nI kuLanA prathama vibhAga dharma : jema khUba susaMgata che. eka zabdamAM kahIe to kuLanI "kuraLa'nA prathama prakaraNamAM Izvarano mahimA che. paNa RcAo 'RjugaravI" che. jainadarzananI jema ja saMte Izvarane vyaktivizeSa ke (Pertamila prajAe "valuvara"nI AgaLa tiru lagADI potAno sonalized God) tarIke nathI varNavyA. emaNe prAjJapuruSa, Adara vyakta karyo che. ane "kuraLa" "tirukuLa" tarIke advitiya, guNenA sAgaranA maharSi, jitendriya, paramatatva oLakhAya che. ane tamila veda tarIke AvakAra ane Adara vagere saMbodhanathI ulekha karyo che. kuraLa ughADa ke pAmyuM cheH addabhuta che! tiraphaLamAM kula 1330 RcAo che. 10 RcAonAM prathama RcA che : ' a' nAdasRSTinuM prasthAna bindu che : samUhanuM eka prakaraNa evAM 130 prakaraNo che, jenAM traNa e pramANe purANupuruSa carAcaranuM AraMbhabandu che. tamAma vibhAgo pADavAmAM AvyA che. prasthAna "a"thI thAya che. eka khUbInI vAta e che ke jagatanI tamAma bhASAonA mULAkSaromAM prathama akSara "a" prathamaH sadAcAra guNadharma ke dharma, che. pachI aMgrejIno "e" hoya ke urdune "alIpha" hoya! bIjo: saMpatti athavA artha. A prakaraNamAM janmamaraNanA pherAnA aMta mATe bhaktibhAve triIjo: prema athavA kAma. paramAtmAnuM zaraNa levAnuM paNa kAve nideze che. (4-10) kuraLamAM saMtakavie "dharma", "artha" ane "kAma"nI prakaraNa traNamAM tyAgIno mahimA gAyo che. Idriyanigraha carcA karI che. hiMdu zAstrakAroe dharma, artha, kAma ane ane saMyamI jIvana para bhAra mUkyo che. (R. 21, 24, 25) Jain Education Intemational Page #915 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 861 niyama ane niyamananuM acUka pAlana ja buniyAdI tAlIma mahimA karo. Akhara mANasa zA mATe parizrama kare che ? che. saMyama sahaja banI svabhAva banI ja joIe. e ane gRhasthAzramI bane che? atithione jamADavA ane jIvananI rIti thaI javI joIe e ja vAta emaNe judA yAtrALuone Azraya ApavA ! vibhavanI choLe vacce svarUpe emAM samajAvI che. yAtrALuone AdarasatkAra na kara e ja kharI nirdhanatA ra ane murkhAI che. (4-81, 82, 83, 84, 99) prakaraNa cAramAM mahAvIranAM vacane prasthApita che. ' mahAvIre kahyuM ke "samaya bahu a95 che. he gautama! kSaNa atithine kyAreka parANe AvakAravA paDe che. ane mAtra pramAda na kara.' AnaMdano DoLa loko karatAM hoya che; paraMtu A chaLa chatuM - saMtakavie lakhyuM cheH "eka kSaNa paNa nakAmI na javA thaI jAya che enuM nirUpaNa karatAM kavi kahe che : detA tame jIvanabhara sat kRtya karatAM raho te janmamaraNanA 'nAjuka puSpa te pAse laI jaI sUMdhavAmAM Ave tyAre pherAmAMthI mukta thavAnA mArga para tamArI gati thAya che." ja murajhAya che; paNa atithinA hRdayane Thesa pahoMcADavA ( -38). mAtra dRSTi ja pUratI che.' (R. 90), vaLI lakhyuM che: "sadAcArathI maLata AnaMda khare ane chele kavi kahe che: AnaMda che. ane e ja karmo karavA joIe jeno AdhAra | 'atithi satkAranuM mahAmya eTaluM badhuM che ke jenA che . . dharma hoya." (traka-20) vize ame kaMI kahI zakIe ema nathI. uttama prakArane - kavi mAne che ke puruSArtha vinA mukti nathI. puruSArtha atithi e ApaNu yajJanI kasoTI che ' (4-87) dvArA karmanI nija rA karIne ja mukta thavAya, - janmamaraNanA pherAmAMthI mukta thavAya ane e caka tyAM ja thaMbhe ane e satva: cakramAMthI mukti e ja mAnavajIvananuM, mAnavabhavanuM aMtima satya, Ultimate ke Absolute Truth-parama tatvane ane parama lakSya hovuM joIe. tamAma tatvaciMtakoe svIkAryuM che. ane enI sAdhanA, kheja pAMcamAM prakaraNamAM gRhastha jIvanano mahimA gAya che. ane sAkSAtkAra mATenI prakriyAo patatAnI rIte nirdezI catuvidha jaina saMghamAM zrAvaka ane zrAvikAnI saMsthAne che. tamAma dharmadhArAoe paNa paramacetanAne AviSkAra ke jainadarzana ane paraMparAe svIkArI che. mahAvIre enI racanA AtmajJAna ne aMtima laya ane muktinI avasthA tarIke karI saMghane sugaThThIta svarUpa ApyuM. kavie dharmamaya gRhastha- varNavI che. satyane ghaNuM daravAjA che. satyanI ImAratane mAtra jIvananI kalapanA upasAvI che. temaNe atyaMta sAhajikatAthI daravAjAo ja che. divAla nathI. je sAdhaka je daravAje lakhyuM che: khakhaDAve tene tyAMthI javAba maLI rahe che. "bIjA pitAnA vratanuM pAlana karI zake te mATe je saMtakavie kahyuM che : madadarUpa thAya che, ane dharmAnusAra jIvana jIve che, evA vizvamAM satyathI caDiyAtuM bIjuM kazuM ja nathI. ane gRhasthano mahimA karo. anazana ane prArthanAmAM jIvana mAnavadeha prApta thayA pachI je satyane vyatIta karanAra karatAM ce te mahAna saMta che. (4-48) te A ratnaciMtAmaNi jamane zuM artha ? (pra. 30 R- saMtakavie gRhasthajIvanane sAdhanA ane tapanI kaTimAM 300 pra. 36, 4-354.) mUkI dIdhuM che. atithidharma svAbhAvika rIte ja gRhasthAzramanI "sArAsArane viveka, samajaNa, manana, ciMtana ane sauthI pavitra pharaja banI rahe che. UMDA adhyayana dvArA puruSe janmamaraNanA pherAmAMthI mukta jenenA jinapadezamAM atithi saMvibhAgavata prabodhavAmAM thavA pUrNatA ane satyane meLavavAno puruSArtha kare che." AvyuM che. saMvibhAga eTale sarakhI rIte vibhAgapUrvaka (pra. 36, 4-355, 356, 357, 358.). atithine ApavuM ane pachI potAnA mATe rAkhavuM. A mATe IrachA, kodha, meha, vagere dUSaNe tema ja navamAM prakaraNamAM atithi dharma vize saMtakavi kahe che : Asakti para vijaya meLavavAne puruSArtha karI Ama dvAra atithine prathama jamADI, zeSa rahelA AhAra kare = karavAnuM che." (pra-30 4-360), ja evA manuSyane mahimA che. gharaAMgaNe atithi hoya, tyAre jaina zAstranA cAturagIya sUtramAM A ja vAta jovA gharamAM amRta hoya te paNa tenuM pAna ekalAM na karAya. maLe che. "saMsAramAM prANImAtrane cAra uttama aMge maLavA aAMgaNe AvatAM atithine haThe smita dharI sakArA, atithinI ghaNuM durlabha che. eka-manuSyapaNuM, manuSyane avatAra; bIjuMsevAsuzruSA karanAra ane atithinI pratikSA karanAra manuSyane zruti-sArA vacananuM zravaNuM; trIjuM-te sArA vacanamAM zraddhA Jain Education Intemational Page #916 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 862 jainaratnaciMtAmaNi thavI, ane cothuM-thayelI zraddhA anusAra saMyamanI pravRttimAM ja zreSTha che." puruSArtha kare, zaktino upayoga karavo. - saMtakavie lakhyuM che, "AtmasaMyama svarganuM dvAra che. ahiMsA : aniyaMtrita vAsanA anaMta aMdhakAra mATe rAjamArga che. AtmasaMyamanI khajAnAnI jema ja rakSA karo. A jIvanamAM - saMtakavie "kuLa"mAM jainadarzananI sUkSama ane vyApaka ethI caDiyAtI saMpatti bIjI ekeya nathI. vAsanA para ahiMsAnI prANapratiSThA karI che ema kahI zakAya. vijaya meLavanAranI pratibhA pahADa karatAM paNa mahAna che " hiMsaka mAnavI bhayabhIta hoya che. parigrahavRtti ane (pra. 13 R. 121, 122, 124) lAlasA bInasalAmatInI bhAvanamAMthI janme che. ane pari. Indriyanigraha, vRttinikSepa, kAma, krodha, lobha vagere grahamAMthI bhaya utpanna thAya che. ahiMsaka mAnavI ja nirbhika kaSAyanuM upazamana ane kSaya vagere tathyo paNa saMtakavie hoI zake. jana dharmanI AdhArazilA ahiMsA che. jananI. AlekhyA che. kavi kahe che : "kAcabo jema pitAnA ahiMsAnI bhAvanAne mahAvratane saMtakavie yathArtharUpe vAcA avayavo saMkelI le che, te rIte je paMcendriyo AtmA ApI che. tarapha vALe che, eNe potA mATe e ratnarAzi ekaTho karyo che, je sAta janma sudhI cAlaze tevA manuSyano mahimA jainazAstranA ahiMsA sUtramAM lakhyuM che, "matimAna karo, pArthiva padArthono sAco viveka karanArA, saMyamI manuSya tamAma prakAranI yuktiothI vicArIne ane tamAma jIvana jIvanAra, jeNe vAsanA para vijaya meLavyo che, prANIone duHkha gamatuM nathI e hakIkatane pitAnA jAta AtmasaMyama keLavI aMtaHkaraNamAM koIne pravezavAne avaanubhavathI samajIne koI paNa prANInI hiMsA na karavI." kAza na ApanAra manuSyano mahimA karo. (pra. 13, 4. saMtakavie A ja vAta kahI che: "prANu sarvane priya 123, 126, 130.). che, eTale pitAnA prANane bacAvavA mATe anya jIvone chelle lakhyuM che, "tamAro eka zabda paNa anyane prANa harI na letAM' (pra. 33, 4-3ra7) zrImad rAjacaMdra da:khadAyaka bane te tamArA badhA ja sadagagA lepa pAmaze. gAMdhIjInA eka praznanA javAbamAM paNa A ja vAta kahI che. (pra. 13 , 128) tapasvI mahAvIre sADAbAra varSa dIrghatapa karyuM aneka dharmanuM bIjAropaNa bacapaNamAM thaI, juvAnImAM pariSaho sahyAM. paNa koI jIva mAtranI paNa hiMsA karI poSaNa ane vikAsa bAda moTI ummare jIvana dhamamaya nahIM ane samatAbhAve vedanA veThI. mahAvIranA jIvananI banavuM joIe. A apUrva ghaTanAne saMtakavie sIdhI "kuraLa "mAM utArI dharmasUtramAM eka pada AveluM che: "jyAM sudhI ghaDapa che. saMtakavi kahe che, "yAtanAone dhIrajapUrvaka sahana karavA satAvatuM nathI, jyAM sudhI vyAdhio vadhatAM nathI ane jyAM ane jIvahiMsA na karavI, emAM samagra tapane samAveza sudhI AMkha vagere jJAnendriya tathA hAtha vagere karmendriya thaI jAya che." (pra. 27, R-261 ). " nabaLI paDI nathI, tyAM sudhI dharmanuM AcaraNa karI levuM." tapa : - saMtakavie A ja vAta saMkSepamAM kahI che, "jIbhane - jemaNe pitAnI vRttio ane kaSAyo para vijaya pakSaghAta thaI jAya ane zvAsa rUMdhAya te pahelAM vinAmeLavyo te jina kahevAya, pitAmAM rahelA zatru para vijaya vilaMbe maMgaLa kAryone AraMbha karI do. AvatI kSaNe prApta karyo te arihaMta-kahevAyA. saMtakavie e ja saMjJAmAM manuSya jIvata ja haze e nizcita nathI, chatAM e karoDo taraMga kare che. kSaNika padArthone zAzvata mAnI levA jevI kahyuM che ke potAnA para prabhutva meLavanArane sI pUje che." mUrkhatA bIjI koI nathI, saMpatti nazvara che. jo tame ta dvArA zakti hAMsala karanAra mRtyu para paNa vijayI saMpattivAna ho te cirakalyANakArI kAryo karavAmAM vilaMba thAya che. tamAma zatruone haNavAnI zakti tapamAM ja na karatA. kALa nirupadravI lAge che. paNa vastutaH e karavata rahelI che. tapazcaryA karanAra ja Atmahita sAdhe che." (pra. 27, jevo che. ane manuSyanA jIvanane niraMtara vaheryA kare che. R-264, 268, 264) gaI kAle je hato, te Aje nathI ! jagatanuM A eka saMyama : mahada Azcarya che ! (pra. 34; -331, 333, 324, 335, 336, 337). paMDita sUtramAM lakhyuM che, "je mANasa bhalene mahine lAkha gAyanuM dAna kare, tenA karatAMya je mANasa kazuMya aparigraha : dAna nathI karato paNa potAnI jAtane saMyamamAM rAkhe che te aparigraha vrata ja kharuM vrata che. eka paNa vastuno parigraha ghaTanAne aMjAone dhIrajane samAveza te Aje nathI laheryA kare che Jain Education Intemational Education International Page #917 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava saMgrahagraMtha 863 ka aa nI jAna nA pharIthI tene jALamAM phasAvI de che. niHsaMga banI jAo. sarva sthitimAM hoya tyAre paNa enA mukhamAMthI apazabdo saMgapariyAgathI ja apAra AnaMda maLe che. janma-maraNanAM nIkaLatA nathI." (pra. 14, 139, pra. 58 4-576, 577) pherAno aMta lAvavAnuM nakkI karyuM hoya teo mATe deha paNa dAna, parakArya, tatparatA, udAratA, paropakAra, kRtajJatA, bhArarUpa banI jAya che. te pachI bIjA to keTalAM baMdhane RNasvIkAra vagerene mahimA saMtakavie khUba gAya che. che? "" ane "mArA"ne bhAva mAyA ane mithyA garva kavi kahe che: nathI te zuM che? jemaNe saMpUrNa tyAga karI dIdho che, teo nirvANunA paMtha para che. je kSaNe Asakti lepa thAya che, sajajana puruSoe sva-parizramathI ekatra karelI saMpatti te ja kSaNe janama-maraNanuM cakra thaMbhI jAya che. je AsaktimAM parajanehitAya ja hoya che.' sajajana eTale satyaniSTha. rahe che, e A pherAmAM pharato ja rahe che. mRtyu nidrA jevuM dayAvAna, udAra ane vivekazIla. che ane jIvana nidrA pachInI jAgRti jevuM che. tamArA " vAsanA kyAreya tRpta thatI nathI paNa jo manuSya ene tamAma AcAra pratye sAvadhAnI ane jAgarukatA rAkhe. badhI saMpUrNa paNe tajI de, te te ja kSaNe te paritRpta bane che. ja Asakitao para vijaya meLavyo che, evA paramAtmA tRSNa para vijaya meLavanAra ja mukta thaI zake che. pavitratA pratye Asakti rAkho. enAmAM ja hRdaya saMlagna karo. jethI eTale vAsanAmukita; pUrNa satya mATenI abhipsAthI mukti tamArA badhAM baMdhane chUTI jAya ! (pra. 39, 342, 344 prApta thaI zake che. (pra. 37 %, 364, 366, 370.) 345, 346, 348, 350 ) "mukhanI maMdatA sahI levI e paNa kSamAno prakAra che." A kSudra zarIramAM Azraya levAnI AtmA zA mATe vaLI vyavahArika vAta karatAM kavi kahe che ke "mUkhane IcchA karato haze? zuM ene pitAne zAzvata nivAsa nahi samajAvavAnI mUrkhAI karatA nahi." (pR 16, R. 153, hoya? (pra. 34, 4-339, 340), pra 85, R 849) cheluM kathana khUba arthagaMbhIra ane mArmika che. kavie daMbha, chaLakapaTa, mithyA pralApa vagere vRttiothI mAnavIya puruSArtha : dUra rahevAnuM sUcana karyuM che. ane chetarapiMDI ke anyAyathI upArjana karavAnuM paNa niSedha pharamAvyA che. ane niMdAne - jaina darzana puruSArthavAdI che. saMtakavie lakhyuM che: hinakakSAnI vRtti tarIke AlekhI che. (pra. 20, . 191, A azakya che" ema kahI keAI kAmathI pAchA haTatA 200 ka. 28, . 276, 280 pra. 29, 4. 280 283,) nahIM, tamAma vastuo prApta karavA mATe zrama sAmarthya Apaze. keI kAma adhU DuM na mUkatAM niraMtara puruSArtha karavAnuM ane chelle emaNe "saMkaTamAM paNa khUba haso" evI sadbhAgya jemane sAMpaDayuM che, teo ja bIjAne upayogI amUlya salAha uccArI che. (pra. 63 . 621, pra. 100, thavAnA gauravano AnaMda mANI zake. deva viruddha hoya te 9) paNa tene zaraNe gayA vinA udyamI manuSya niraMtara puruSArtha saMtakavi tiruvalluvare "kuraLa'nA traNa khaMDomAM mAnavakare che. (pra. 62, R 611, 612, 613, 620) AmAM jIvanane sparzatA tamAma pAsAMone AvarI lIdhAM che. puruSArtha dvArA prArabdhane pratikAra karavAnI bhAvanA che. "kuraLa mAtra bedhagraMtha nathI, paraMtu jIvana kevI rIte jIvavuM, viveka : dharmamaya, nItimaya, upayogI, sAdhanAmaya, jethI janma maraNanA pherA TaLI jAya e jIvanarIti (The way of jaina darzanamAM vivekane khUba mahattva ApavAmAM AvyuM Life ) nirdezI che. ThAle zuSka upadeza nathI paNa UMDANabharI che. vivekanuM mahatva samajAvatAM mokSa mArga sUtramAM lakhyuM chesamajaNa ApI che. "sAdhaka vivekathI cAle, vivekathI UbhA rahe, vivekathI mAtra upadezathI loko sudharatA nathI, upadezathI je bese, sUve, vivekathI khAya ane vivekathI bele to pApa- lokamAM parivartana AvyuM hota to bhArata devabhUmi banI karmanuM baMdhana na thAya." gaI hota, lokone upadezanI nahi paNa samajaNanI AvazyakatA che...lAgaNIbharI samajaNa...ane saMta kavie saMtakavie satu-asata, hita-ahita, satya-asatya, e vikaTa kAma khUba sAmarthyathI ane saraLa zailImAM pAra zubha-azubha vagerene vivekabuddhi ane nyAyaniSThAthI vicAra karI sadAcArano anurodha karyo che, (pra 12, 4 112 115). pADayuM che. ( pra. 14, 4 131, 132) saMta tiruvalluvaranI RcAo Aje paNa tamiLamAM narasiMha mahetAnAM prabhAtiyAMnI jema gavAya che. vartanamAM paNa viveka, vinamratA ane vinayazIlatA para bhAra mUkyo che. emaNe kahyuM che: "kulIna manuSya abhAna saMte vyaktimAMthI vibhUti thavAne, pAmaramAMthI parama (pra. pAranerA vize Jain Education Intemational Page #918 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi thavAno, AtmAmAMthI paramAtmA thavAne, mukta thavAne "kuLa" graMtha lagabhaga aDhAra varSa sudhI to tamiLamAM rAjamArga nirdo che. tAmiLavAsIone saMtakavi pratye je ja vaMcAto rahyo..baso varSa agAu "sosAyaTI opha Adara che enI ApaNane kalpanA paNa AvI zake ema nathI. jisasa" saMsthAnA mizanarI kensTanazIyasa bencIe prathama 1975nI AsapAsa madrAsamAM saMtakavinuM bhavya smAraka che, be khaMDAnA leTinamAM anuvAda karyo. A anuvAda chapAyo racAyuM, je "velurakuTTI"nA nAme oLakhAya che. A smAraka na hato; paraMtu reva. jI. yu. pope "kuraLa"ne anuvAda karyo, tyAre emAM becInI hastapratane chApelI, Do. gregyule jarmana ka9panAtIta, atyaMta gauravapUrNa ane bhavyAtItabhaya che. ane leTinamAM anuvAda karyo. I. sa. 1820 thI 1886 nI bhoMyataLiye cAra hajAra prekSako besI zake evuM vacce epha. Dabalyu elisa, Dabalyu eyaTsa, I. je. robinsana, eziyAnuM sauthI moTuM oDiToriyama che. e ja imAratane je. lejhArasa vagere e "kuLano samagra athavA amuka RcAaDoaDa eka paththarane ratha banAvyA che......kalAkArIgIrI- ene anuvAda karyo ema. eriala ane ema. DI. dumate vALA...... enAM piDAM be mALa jeTalA UMcA che. mukhya keTalAka bhAgane phrencamAM anuvAda karyo hate. ImAratanI agAzImAMthI A rathanI daherImAM pravezI zakAya che. jyAM saMtakavinI kALA paththaranI adabhuta pratimAnI uparAMta zrI vI. vI. esa. apsara, yogI zuddhAnaMda sthApanA karavAmAM AvI che. sabhAgAranI upara tarapha bhAratI, e. raMganAtha muddAliyara, jI. vanmIkanAthana, sI. mokaLAzavALI gelerI che, jemAM grenAITa paththaromAM dasa dasa rAjagopAlAcArI ane eca. e. poplae aMgrejImAM RcAonuM eka prakaraNa ema 130 prakaraNe akSarazaH anuvAda karyo che. marAThImAM sva. sAne gurujIe anuvAda kotaravAmAM AvyA che. dareka vibhAgane judAM judAM raMganA karyo che. zrenAITamAM ketaravAmAM AvyAM che. sapheda, AchA lIle ane gulAbI raMgamAM. 1930mAM "kuraLa"nI 107 prakaraNanI 1036 RcAone . anuvAda gujarAtImAM zrI nAjukalAla naMdalAla cokasIe AvuM bhavya smAraka bhAratamAM koI saMta ke kavinuM karyo, je bhikSu akhaMDAnaMde sastu sAhitya vardhaka kAryAlayanA rayAyuM nathI. upakrame upadeza sArasaMgraha nAme pragaTa karyo. A graMthano saMta tiruvalluvare lakhela eka eka akSara paththaramAM baddha prathama bhAga "tamiLa veda" arthAt RSi tiruvalluvaranA ane sthAI thaI gayo che. bodhavacana rUpe che. 1971mAM zrI kAntilAla kAlANIe kurabAno ArasanI eka nAnakaDI takatImAM pitAnuM nAma chetarAvA gujarAtImAM anuvAda karyo, je yunivarsiTI graMtha nirmANa mATe dAnavIra sajajane lAkhanuM dAna Ape che-jyAre saMta- borDa gujarAta rAjya pragaTa karyo. kavino eka eka zabda paththaratha che... A eka abhUtapUrva ghaTanA che. hamaNa cekoslovekiyAmAM eka bhASAmAM anuvAda thaI rahyo che. saMtakavinI pratibhAne-prajJAna ane tapazcaryAne udAtA salAmI che. mAnavImAM je sa6 Izvarano aMza che tenuM (A lekhamAM zrI. vI. vI. esa. ayyara tathA zrA gaurava che. kAntilAla kAlANInA anukrame aMgrejI ane gujarAtI 'kuraLa"nA anuvAdone AdhAra lIdho che.) B. rAma, 'kika Jain Education Intemational Page #919 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainadharma ane sAhityamAM asAmpradAyikatA - Do. harIza gajAnana zukala; ema, e, pIeca DI. zrI araviMdana e kathana sAcuM che ke-"bhAratIya dharma ahIM dharma saMpradAya nahIM paNa dhAraNA che. AcaraNa ane AdhyAmika saMskRti potAnI tejasvitAnA sudIrghakALamAM che. tathA 'jena' zabda pazu saMpradAyanA vAcaka nathI. acala-aTala rUpamAM eka samAna rahI che, paNa tenuM bAhyarUpa keIpaNa jitendriya vyakti jaina kahI zakAya che. abhuta parivartanamAM pasAra thayuM che." bhAratIya saMskRti have jaina dharma ane darananI mukhya vizeSatAono ane dharmasAdhanAmAM mukhya paNe e paraMparA che. vedika ane ati saMkSiptarUpamAM paricaya : zramaNa. te vizeSa dhyAna AkarSita kare che. vidika paraMparAe stuti, prArthanA tathA yajJAdi kriyAo upara vadhAre baLa 1. paramAtmapadanI prApti e ja mAnavanuM uccatama ane ApyuM che. jyAre zramaNa paraMparAe zrama mokSa mATenA aMtima lakSya che. prabaLa puruSArtha rUpa tapa upara.2 2. jainadarzana vyakti svAtaMtrane svIkAra karI svAvalambinI mUla prAkRta zabda samananA traNa saMskRta rUpa; zramaNa vRttine Azraya Ape che. samana ane zamana thAya che. zramaNano artha mokSa mATe 3. saMpUrNa prANImAtranuM kalyANa karavuM - jainadharma che. parizrama karavo. samanano artha samatAbhAva arthAt sarva 4. jainadharmanI vizeSatA cAra puruSArthanI siddhimAM che. pratye samabhAva-AtmabhAva rAkhavo. ane zamanano artha ane siddhino upAya mAnavanA hAthamAM che. pitAnI vRttione zAMta rAkhavI e che. zramaNa saMskRti ane dharmano AdhAra "brahma" (AtmA) che. jene mATe sarva praznonA samAdhAnanI cAvI syAdvAda athavA yajJa Adi sAdhana karavA paDe che. jainadharma bhAratIya dharma, anekAMtavAda che. arthAt bIjAnI dRSTi pratye udAratAsAdhanAnA vizALa vaTavRkSanI eka unmukta khIlelI zAkhA piSaka bhAva rAkhavo. che. mULathI ApaNI saMskRti dharmamUlaka rahI che. jene mULa 6. jIvananI paripUrNatA ahiMsA che. AdhAra mananA saMskAra karanAra AcAro ane vicAro sAthe che. A vicArane akSaya pravAha ApaNuM dharma, 7. satya, kSamA Adi daza dharmonuM vivecana sadabhAvadarzana, ciMtana, nIti, kalA ane sAhityamAM sahajapaNe ja paSaka che. arthAt te dharmo mAnavatA nirmita karavAvALA che. patharAyo che. "jaina" zabdano artha che -"jina"nA anuyAyI. "jina" tethI e nirvivAda spaSTa che ke-A sArvabhaumadharmanI ne artha che jemaNe rAgadveSane jItI lIdhA che. arthAt mana che mukhya vizeSatAo che. keI saMpradAya vizeSanI nahIM. ane indriyo para vijaya prApta karavAvALA ane saMyamita, dharma sAthe sAhityano avirachedya saMbaMdha rahyo che. saMpUrNa pavitra jIvana jIvanAra, AmAnA vAstavika dharmanI jema ja sAhitya mAnavane sarvAgapUrNa sukhI ane svarUpane oLakhIne temAM ramaNa karanAra tathA mokSapadanA svAdhIna banAvavAno prayatna kare che. jaina sAhityamAM A kAmI jaina che. zrI mahAvIra prabhuno spaSTa Adeza hato ke- prakAranI mAnavahita karanArI pravRttio moTA bhAge rahelI kAma-krodhAdi pitAnA AMtarika duzmana para karele vijaya che. AmAM mAnava mATe muktine saMdeza che. Atmae ja sarvopari vijaya che. jemaNe AtmAnA ravarUpane svAtaMtryanI prAptino mArga batAvyo che. tathA aneka oLakhI lIdhuM che temaNe sarva kAMI jANI lIdhuM che. samatAthI adhyAtmaparaka bahumUlya prazno para vyAvahArika vicAra zramaNa, brahmacaryathI brAhmaNa, jJAnathI muni ane tapathI karavAmAM Avyo che. mahApuruSonI vIratA, sAhasa, dhairya, tapasvI banI zake che. karma karatAM pahelA karmaphaLano vicAra kSamApravaNutA ane lokapakAritAthI otaprota jIvanavRtta karI vivekabuddhithI kareluM karma ja paramadharma che. suMdara bhASA ane prasAdaguNayukta zailImAM nirUpita che. A 1. bhAratIya saMskRtike AdhAra-pRSTha-150 prakAranA caritragraMtha mAnavasamAja mATe jIvananuM bhAtuM ane 2. bhAratIya saMskRtikI do dhArA. DaoN. IndrI mArgadarzaka banIne AvyA che. mA zAstrI. pR. 4 bhAratIya sAhitya paraMparAnA nirmANamAM jainakavionuM salAmata, dhama cAla koI saMpradAya vibhomadhamanI vAstavika dharmanI sAthe sAhityano avirate mAM ramaNa karanArA je 109 Jain Education Intemational Page #920 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi cAra pedA kare kaTa-bI mAM cogadAna atyanta mahattvapUrNa che. saMskRta bhASAthI mAMDIne vAstavamAM dharmane sAhityathI alaga mAnIne cAlavuM te prAkata, apabhraMza tathA anyonya dezya bhASAo sudhI sAhityika tAnI upekSA karanAra che. sAhityanuM dhArmika tenI sUjana-salilA vahetI rahI che. hindI bhASAmAM paNa hovuM te kadApi agrAhya thaI zakatuM nathI. jo ema hota te jaina sAhitya pracura tema ja vividha zilIsaMpanna che. jene ApaNuM zreSTha kavie mahAtmA sUra, mahAkavi tulasI, kavioe potAnA sAhityamAM saracAritrya, saMyama, kartavya- tathA narasiMha mahetAthI paNa hAtha dhoI besIzuM. kAraNa ke zIlatA ane vIravanI vRddhinA kAvyAdaza surakSita rAkhyA Akhare te temanuM sAhitya paNuM dhArmika saMdezAnuM vAhaka che. kAvyasAhityanuM pradhAna lakSya te kAvyarasanI suSTi karIne che. tema ja sAMpradAyikatA to temAM paNa che. je AdhyAtmanI mAnavanA AtmabaLane puSTa banAvavuM ane pavitratAnA carcA, bharga - nidrAnA viSayono virodha (je Avazyaka uracAsana para ArUDha karavuM te che. saMsArane devatva tathA che) paNa sAMpradAyika ane dhArmika che. tathA lalita sAhitya matinI tarapha laI jA te ja kAvyane sarvazreSTha guNa che. tathA sAmAnya sAhityamAM samAveza karavAmAM na Ave to jaina kavioe A amaratAnuM saMgIta gAyuM ane adhikAMza bhaktikAlIna sAhitya dhArmika tema ja sAMpradAyika janatAnA mArgadarzaka banyA. ja siddha thaze. sAMpradAyika sAhitya te che ke jemAM bAdhAvyakti, samAja ane dezanI aikayaza'khalA dharma tathA Dambara, niprANuM ati AcAra, tathA kriyAkAMDa AdinI cAritra para TakelI che, dharma ane cAritra mAnavamAM abhayanI kaTTaratA sAthe vivaraNupradhAna nIrasa carcA mAtra hAya. jo ke sthiti pedA kare che. A be prabala sahayogIyone pAmIne AvAM graMtho badhA dharmomAM che; paraMtu ApaNe tene lalitamAnava jIvanabhara saMkaTo - bAdhAothI jhajha, chatAM parAjaya sAhityanI aMtargata letA nathI. te sAmAnya sAhityamAM ja kyAreya pAmI zakato nathI. dharmanI mahattA ane sattAmAM Ave che. jaina sAdhaka AdhyAtmika paraMparAnA anuyAyI tathA sthAyitva vizeSa daDha che. loka ane paraloka banene sAdhanAra AtmalakSI saMskRtimAM vizvAsa karavAvALA hatA. te paNa sAce dharma che. laukika jIvanamAM sadAcAritAne pATha bhaNAvI teo laukika cetanAthI virakta sarvathA na hatA. tenuM kAraNa paralokAbhimukha banAvanAra dharmanA A baMne pakSono jaina e che ke saMpradAyakamUlaka sAhityanuM sarjana karavA chatAM paNa sAhityamAM haMmezAM nirvAha thayo che. jaina kavioe bhakti, pitAnI racanAmAM deza-kAla sAthe saMbaMdhavALI aitihAsika vairAgya, upadeza, tattvanirUpaNa Adi viSayaka racanAomAM tathA sAMskRtika ne Ape che. jenuM vaijJAnika paddhatithI mAnavanI carama unnati, loke ddhAraka ane kAvyakalAnI tridhArA adhyayana karavAmAM Ave to bhAratIya itihAsanA aneka timirarachanne pakSa prakAzita thaI UThe. hAM, aupadezika vRttinA vahAvI che. kAraNe jaina sAhityamAM paraMparAgata vAtonuM varNana-vivaraNa jaina kavione AdhyAtmavAda vaiyaktika hovA chatAM paNa avazya thayuM che, paraMtu saMpUrNa jaina sAhitya piSTapeSaNa janakalyANanI bhAvanAthI yukta che. AtmAnI anaMta mAtra nathI. temaNe sAhitya paraMparAne lokabhASAnA vahetA zaktionuM hRdayaMgama varNana A sAhityamAM thayuM che. nIramAM avagAhana karAvI sarvasulabha banAvI dIdhuM che. vastutaH adhyAtma, zuddhAcaraNa ane mahApuruSonA caritravarNanamAM ' uttama sAhitya te che ke "je kSaNika satuM manoraMjana na A kavioe pitAnI kaLAno paripUrNa paricaya Apyo Ape paNa zAzvata satya ke je satyaM ziva suMdarama thI che. je loka pakSa ane bhASApakSanI dRSTithI ghaNo mahattvapUrNa abhimaMDita hoya tenuM uddaghATana karI zake"' A rIte A che. jaina kavioe bhAratIya ciMtanane janabhASAsamanvita - sAhitya pratye upekSAne AdhAra nimaeNla che. zailImAM DhALIne prajAnA AdhyAtmika starane UMcA uThAvavA mATe kAma karyuM che. to paNa A sarpadAne mAtra dhArmika keTalIka racanAo evI che ke je dhArmika te che : athavA sAMpradAyika mAnIne tenA pratye upekSAno bhAva paraMtu temAM sAhityika sarasatA banAvavA mATe pUro rAkhavAmAM Avela che. kAraNa ke AlocakAnI dRSTimAM A prayAsa che. tyAM dharma kavine preraNA ApI rahyo che. je sAhitya sAhityamAM kevaLa dhArmika upadeza hoya tenAthI te bhinna che. 1. jJAnayoganI sAdhanA che, bhAvaganI nathI. jemAM dharmabhAvanA, prerakazaktinA rUpamAM kAma karI rahI hoya ane sAthe je ApaNI sAmAnya mAnavatAne AMdalita, 2. mAtra sAMpradAyika che, sAvajanIya nathI. mathita ane prabhAvita karI rahI hoya. A dRSTithI apabhraMzanI 3. ekAMgI dRSTine batAvanAra che, vistAravALI daSTi keTalIka racanAo je mUlathI janadharmabhAvanAthI prerita thaI batAvanAra nathI. tathA lakhAyelI che, te niHsaMdeha uttama kAvya che. dhArmika preraNA 4. AnuM mahattva mAtra bhASAnI dRSTithI che, sAhityanI athavA AdhyAtmika upadeza hovo te kAvyatvane bAdhaka na dASTrathI nahIM.' 1. sAhitya saMdeza, jUna-156, aMka 12, pR. 478 1. hindI sAhityakA itihAsa : rAmacaMdra zukala pR. 24 zrI ravIndrakumAra jainane lekha. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #921 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvAMsa grahagra tha samajavA joI e. dhArmika sAhitya heThavA mAtrathI kAI racanA sAhityika keATithI judI na karI zakAya. jo evI rIte samajavAmAM Ave to tulasIdyAsanuM "rAmacarita mAnasa " sUradAsanu'" sUrasAgara " tathA jAyasInuM " padmAvata" paNa sAhityakSetramAM ameAcya thaI jaze. Adhunika bhAratIya Aya bhASAomAM gujarAtI ane hindI bhASA ane sAhityanI A kavienA hAthe meATI sevA thaI. A bhASAonA vikAsakrama mATe abhyAsa karavA mATe jaina graMtha Aje AdhArabhUta che. A bhASA-adhyayanathI e spaSTa thaI jAya che ke-hindI ane gujarAtInA udbhava eka ja srotathI thayA che. 13 mI, 14 mI zatInI hindI ane gujarAtImAM ekatAnA bhrama thaI jAya che. A bhASAsAmyane vijaya, vinayavijaya, kumudaca'dra, jinarAjasUri, jJAnAnanda,kAraNe 17mI zatInI mAladevaracita'bhAjaprama dha' ane RSabhadAsa, kanakakIti, jinaha, dhavana, Anandavana, 'puraMdarakumAra cApaI ' ne je hindImAM che tene gujarAtI kizanadAsa Adi kavi asAmpradAyika dharmanA UMDANamAM graMtha manAya che. jaina kavi vividha bhASAnA jANakAra hatA. jaI ne tyAga, zAMti, nirveda ane zamathI jyAre pAtAnI temane bhASAvizeSathI kayAreya mAha na hatA. prAMtavAdanA abhivyaktimAM prANAnA saMcAra kare che teA te hiMsAthI dUra, jhagaDAmAM teo kayAreya UtaryA nathI. sAhityaracanAnA mukhya sukha, sauhArda, ekatA, tyAga ane AnaMdanI bhAva-laherAmAM uddezya AtmAnnati ane janakalyANa kendramAM rAkhI peAtAnI vastutaH dharma ane AdhyAtmikatA tA sAhityanA mULamAM tenI be preraka zaktionu kAma kare che. AthI jaina kavionI kRtione dhArmika mAnIne athavA sAMpradAyika kahIne tenA pratyenI upekSA te bhAratIya cinhanA tathA tenI amUlya sapaTThA pratye ghAra anyAya karanAra che. Anadhana, yaza mAnavatAne avagAhana karAvanAra sAhitya ApaNAmAM sarvAMga-AtmAbhUtithI leAkabhASAnA vahetAM nIramAM jana-manane te suMdara peAtAnI jAte ja upasthita thAya che. pariplAvita karatA rahyA. gujarAta jainadharma, saMskRti ane sAhityanuM mukhya kendra rahyu` che. ahI. janadharmanuM astitva teA itihAsAtIta kAlathI maLe che. prathama tIthakara zrI RSabhadevanA mukhya gaNadhara zrI zatruMjaya paryaMta upara pAMca kroDa munie sAthe nirvANu pAmyA. 22 mA tI kara zrI neminAthanuM teA A mukhya vihArakSetra hatuM. jUnAgaDhanA mahArAjA ugrasenanI rAjakumArI rAjula sAthe vivAhanI taiyArI, bhautika deha ane sa'sArI bhAgethI virakta thaI giranAra parvata upara dIkSA tathA nirvANu, tathA zrI munisuvrata tI karatu. azvane pratibAdha karavA bhagukacchamAM AvavuM vagere ullekhA maLe che. teramI zatImAM vanarAja cAvaDA, seAlakI rAjA zilAditya tathA vastupAla tathA tejapAla jevA ma`trIoe jainadharma ane sAhityane paryApta prAtsAhana Apyu. jainadharmanA A utkarSanA kALa hatA. musalamAna bAdazAheA paNa A dharma pratye sahiSNu rahyAM. samrATa akabarane pratimAdha ApavA jainAcArya zrI hIravijayasUri, zrI jinacadrasUri tathA upAdhyAya bhAnuca`drajI gujarAtathI AgarA gayA hatA. zvetAMbara ane digabara baMne sa`pradAyAne sAtheAsAtha phaLavA-phUlavAmAM suavasara ApavAnu zreya gujarAtane ja che. gujarAta zvetAMbarAnu mukhya kendra rahyuM ja che; paraMtu IDara, nagaura, sUrata, khAraDolI, ghAghA Adi keTalAka sthAnA para digaMbara bhaTTArakAnI gAdIe sthapAI hatI. A prAMtamAM 1. hindI sAhityakA Adi kAla, A. hajArIprasAda dvivedI pR0 11-13 2. madhyakAlIna gujarAtI sAhitya. muMzI pR. 72 867 jainadharmanA cirasthAyI prabhAvanA phalasvarUpe ja jaina sAdhuo, vidvAnA tema ja gRhastha kavie A prAMtane sAMskRtika ane sAhityika amUlya bheTAthI alaMkRta karyAM. muni rAmasa'hanA ' dohApAhuDa' hindInI amUlya kRti che. gAsvAmI tulasIdAsajIne 17mI zatImAM hindI bhASAmAM (leAkabhASAmAM) lakhavAmAM muzkelI thatI hatI. A kaviee tenAthI 800 varSa pahelAM hindImAM racanAe zarU karI dIdhI hatI. 15 mI zatInA pATaNavAsI brahma jinadAsanA ' paramahaMsarAsa 'mAMthI eka udAharaNa jovA jevuM cheH pASANumAMhi seAnA jima hAI, gArasamAMhi jimi dhRta hAI; tila sAre tala khase jimi bhaMga, tima zarIra AtmA abha'ga. kASThamAMhi Agini iima hAI, kusuma parimala mA~hi neha; nIra jalada sIta jimi nIra. tema AtmA khase jagata zarIra. ' AtmA 'sUkSmAtisUkSma aNu karatA paNu aNu che. A tattvAnveSakAe tenA pratyakSapaNe anubhava karyA hatA. A ja vijJAna aNunI mahAna zaktine sAbita karI AtmA-ANunI sIma zaktionu parAkSapaNe samarthana karI rahyA che. vijJAna kathAreya sa`pradAya athavA dezanI sImAAmAM badhAyela nathI. tevI rIte adhyAtma paNa asalamAM tA vijJAna che. je sa`pradAyAnA gherAthI mukta rahIne vizvamAnavanuM parama kalyANa karI zake che. ane dharatIne svarga tulya jIvavA yAgya banAvI zake che. Aje A udAratAnA abhAvamAM saOsAra naraka samAna banI rahyo che. ane AjanA mAnava pratyakSa tenu' duSpariNAma Page #922 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 68 jenaranaciMtAmaNi ja pradhAnatAnA strota A ja AnaMda kAvI rahyo che. jainAcAryo tathA kavi-saMtomAM evI koI dhananA bhagavAna svayaM bhaktanA gharamAM AvyA che. bhaktanA paNa bhedarekhA lezamAtra paNa na hatI. kemake temanI dRSTimAM AnaMdane pAra nathI - samanvaya, udAratA ane prANImAtranuM kalyANa karavAnuM hatuM. Aja suhAgana nArI, avadhU Aja suhAgana nArI; jainadharma, adhyAtma ane sAhityamAM evuM ja audArya tathA asAMpradAyikatA pagale pagale dekhAI rahyA che. jaina dharma mere nAtha Apa sudha lInI, kInI nija aMga cArI. jJAnapradhAna che te paNa teno bhakti sAthe avira chedya saMbaMdha prema pratIta rAga ruci raMgata, pahire jhInI sArI; rahyo che. zrI hemacaMdrAcArye prAkRta vyAkaraNamAM bhaktine mahiMdI bhakti raMgakI rAjI, bhAva aMjana sukhakArI. zraddhA" kahI che. jenazAstromAM zraddhAnuM ghaNuM mahattva che. sahaja subhAva cUriyAM paTTinI, dhIratA kaMkana bhArI; zraddhAthI mekSa paNa maLe che. A prakArano zraddhAne svIkAra dhyAna uravazI ura meM rAkhI, piya guna mAta adhArI. bhaktine ja pradhAnatA Ape che. upajI dhunI ajapA kI anahada, jima nagAre vArI; sana gurjara kavionI preraNAno strota A ja anurAga jhaDI sadA AnaMdaghana barasata, vanamera eka ne tArI. maya jinezvara bhakti athavA Atmarata che. mahAtmA AnaMda- azarIrI avyakta premIthI milana karavA mATe jAte paNa ghanajInA zabdomAM azarIrI tathA avyakta AMtarika zagArathI sajaja thavuM juvArI mana juvAre, kAmI ke mane kAma; Avazyaka che. tyAre ja kavinI anubhUtino saMsparza pAmI zakAya che. AvI alaukika dAMpatyapremanI abhivyakti AnaMdaAnaMdaghana prabhu e kahe, tU le bhagavata ke nAma. ghanajInA padonI viziSTa bhAvasaMpatti che. evI rIte ja anarAganI AvI tallInatA ane ekaniSThatA anyatra bhAvo jinaharSa, jJAnAnaMda, vinayavijayajI, upAyaze - cabhavita nathI. saMsAranA kArya karavA chatAM paNa bhaktanuM mana vijayajI Adi aneka kaviomAM joI zakAya che. AdhyAmika prabhucaraNamAM lAgeluM rahe che. holI, nema-rAjula prasaMga, bAra mAsA AdimAM gahana sAta pAMca saheliyAM re, hila mila pANIDe jAya; sUkSma bhAvonI sRSTi thaI che. zrI yazovijayajInuM eka holI tAlI diye khalakhala hasuM, vAkI surata gagaruA mAMya. gIta dRSTavya che - basa A ja buddhiyoga che, karmayoga che. mana athavA aya dAva marI , lAla kayuM na khelata horI. buddhine karma karatAM paNa prabhumAM lagAvI zakAya che. mAnava janama amala jagatameM, se bahu puNya lArI; jenonA bhagavAna vItarAgI che, vItarAgImAM karelo aba to dhAra adhyAtmazailI, Ayu ghaTata therI thorI. anurAga niSkAma che. AthI baMdhanuM kAraNa nathI. kuMdakuMdA vRthA nita viSaya ThagIrI. cA vItarAgIomAM anurAga karanArane yogI kahyA che. samatA suraMga suruci pIcakArI, jJAna gulAla sajorI; vItarAgInI vItarAgatA upara rIjhIne bhakta temanI sAthe jhaTapaTa dhAya kumati kulaTA grahI, halImalI zithila karorI. anurAga karavA lAge che. badalAmAM te dayA mAgatuM nathI. sadI ghaTa phAga racerI, prema mAgato nathI ke anugraha mAgato nathI. vItarAganI zama dama sAja bajAya sughaTa nara, prabhu guna gAna nArI; pratye niSkAma anurAga janabhaktinI vizeSatA che. Aje sujala gulAla sugaMdha pasAro, nirguNa dhyAna dharorI. vyavahAramAM zuM che? ApaNe AtmaciMtana karavuM paDaze. kahA alamasta pararI.' jJAnanI anivAryatAne paNa A kavioe svIkAra A kavionA sAhityamAM sakhyabhAva, vinayabhAva, karyo che. sAdhanAnA mukhya traNa mArga-bhakta, jJAna ane kama. dInatA, dAsatA, upAlaMbha AdinA sanAtana bhAvanI abhinAna mAnavane ajJAtanA tAveSaNa tarapha kheMce che. karma vyakti thaI che. bhaTTA2ka kavi kamadacaMdranA A upAlaMbhamAM jIvananI vyAvahArikatAmAM gUMthe che. ane bhaktimAM saMsAra mahAmAsUranI "prabhu ! ho saba patitana kI TIkI" ane paramArthanI eka sAthe madhura sAdhanAnI pravRtti thAya che. athavA "samadazI prabhu nAma tihAro" paramAtmA pratye kAraNa e che ke mAdhuryane bhaktine prANa kahyo che. bAhyAcAro, prema sahajapaNe smRtimAM Ave che - navadhA bhakti ane SaDazopacAra pUjAne paNa bhaktinA aMga jo tuma dIna dayAla kahAvata, hamase anAtha! mAnyA che; paraMtu bhaktinI sahaja sthiti to devatattva tarapha nitIna dIna kru kAhe na nAtha nivAjata." saMpUrNa AkarSaNamAM ja che. AthI bhakti e devatatva tarapha mAdhuryathI otaprota mananI apUrva rasAnaMdanI alaukika prastuta sAhitya potAnA yuganuM sahaja pratibiMba che. dazA che. 1. gurjara jaina kavikI hidI sAhityako dena. A mAdhuryabhAvane AsvAdya prasaMga chavya che. AnaMda- DaoN. harIza zukala. dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #923 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha rUDhi ane paraMparA muktinA svara paNa mukharita thaI UThayA che: tuM puruSottama tuM hi niraMjana, tuM zaMkara vaDa bhAga; umecanIca navi appA hari, karmakalaMka taNo kI tu I. tuM brahmA tuM buddha mahAbala, tuM hi deva vItarAga. khaMbhaNa kSatriya vaizyana zudra, appA rAjA nahi hoya kSudra. | bhajana saMgraha dharmAmRta. zubhacaMdra. dArzanika vicAromAM paNa e ja sAmya daSTigocara thAya upAya yazovijayajIe paNa eka sAcA saMtanI jema che. vastutaH AmAM zuddhacetanA, jAtirUpa tathA ajara amara nIcalopanna mATe paNa siddhino mArga khUle batAvyo cheH che. zarIranI vastronI jema deha nazvara che, cetanarUpa sUma AtmA amara che? kahe ju taMtra samAdhi te, jAti liMga nahi deta; caMDAlika jAti ke, kyo nahi mukti saMketa. jaise nAza na Apako, heta vasaMke nAza; dipaTa corAsI bola. tese tanu ke nAza te, cetana acala anAza. dharmanA nAma para samAjamAM aneka bAhya ADaMbara ane upAyazovijayajI A tenI sAtha lakaDo paNa tene mAyA, meha ane bhrama ja jIvanA zatru che. tenAthI dara khaMDana karyuM che. aMtaracitta bhIMjAyA vinA prabhanuM darzana thaI jIva potAnA sAco AtmarUpanI anubhUti karI zake che. thatuM nathI. jyAM sudhI aMtarano prema zuddha cetanamAM na thAya, rAgAdika jaba pariharI, kare sahaja guNa kheAja; tyAM sudhI uparano kriyAkAMDa vyartha che? ghaTameM pragaTe sadA, cidAnaMda kI moja. "tuma kArana saMyama tapa kiriyA, kaho kahAM le kIje; upATha yazevijayajI tuma darzana bina saba yA kaMThI, antara citta na bhIje." AtmA jyAre viveka ane jJAna dvArA pitAnA vAstavika kavi samayasuMdare paNa mukti mATe cittazuddhine sarvoparitA svarUpane oLakhI le che tyAre deha Adi baMdhanothI mukta ApI che, kevaLa bAhyAcAra laya sudhI pahoMcI zakatA nathIH thoya che. zarIramAM rahevA chatAM paNa AmAnI muktadazAnI anubhUti AnaMdaghanajInA zabdomAM dRSTavya che: eka mana suddhi bina keI mugati na jAI; bhAvaI tU keza jaTA dhare mastika bhAvaI tuM muMDa maMDAI aba hama amara bhaye na mareMge. yA kAraNa mithyAta diye taja, kayU kara dehadhareMge. udAra asAMpradAyika dharmatattvanI jyAM vAta thAya che tyAM be vastuo mukhyarUpe Ave che. eka vyavahAra ane bIjo pachI te sAMsArika taMdra-viSAdathI para thaI jAya che. vicAra, vyavahAranI dRSTithI to A vItarAgI kavioe tene mATe traNe loka sahaja sugamya thaI jAya che. "tIna pitAnI vItarAgitAnuM ujajavala pramANa ApyuM che. vastutaH leka mehana bhae ho, miTa gaye kaMda viSAda." ahIM saMpradAyamUlaka dharma laya prAptinuM sAdhana che, sAdhya prastuta kavitAmAM bhaktikAlIna anyAnya kavionI nahi. je sAdhyanI najIka pahoMcADe che evA badhA dharma e ekamAM samAI jAya che. A sthiti para je dharmanI kavitAo dvArA bhAvasAmya, vicArasAmyanI sAthosAtha abhivyakti thAya che te asAMpradAyika, udAra ane vizva zabdAvalInuM paNa addabhuta sAmya jovAmAM Ave che. keTalAka hitakara che. A sthitine vAstavika anubhava mahAtmA udAharaNa draSTagya cheH AnaMdaghana karI zakyA che. te temanA pado dvArA vyakta (1) daza duvArake pIMjaro, tAmai paMchI pana; thAya che : rahaNa acUba hai jasA, jAvata acUMbe kauna. - jinahaSa. rAma kaha rahemAna kaho kou, kAna kaho mahAdeva rI; nI dvAre kA pIMjarA, tAme pachI pina pArasanAtha kaho keu brahmA, sakala brahma svayameva rI. rahane ke acaraja hiM, gae acaMbha kauna. - kabIra mahAmA AnaMdaghananI jema brahmAnI ekatA prati samAna- (2) ne hama aise jAnate. prIti bIci duHkha hAI; bhAvanI abhivyakti upA. yazovijayajIe A prakAre sahI DhaMDhero pharate, prIta karo mata keI. - jinaharSa. karI cheH 1. bhajana saMgraha dharmAmRta, paM. becaradAsa, pR. 54 je meM aise jAnI, prIta kiyAM duHkha hoya; 2. samayasuMdarakRta kusumAMjali, agaracaMda nAhaTA, pR. 434 nagara DhaMDharo pheratI, prIta na kariyo koya. - mIrAM 3. AnaMdaghanapada saMgraha. pada 67 muM. (3) tIra acUka huM premakA lAge so rahe Thara-AnaMdaghanA Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #924 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 870 prema ghAva duHkha jAna na koI, jehi lAge jAne te sAI. - jAyasI lAgI cATa sakhadakI, rahyA kabIrA Thaura. - kabIra (4) akha maM nAcyA bahuta gupAla. kAma krodha kau pahara cAlanA, kaMThe viSayakI mAla. --sUradAsa nAyaka mAha nacAvIyau, pahariyA nava nava bhAtare; kAcha kapaTa maDha ghUgharA, kaThi viSaya varamAlA re. --jinarAjasUri jainaratnacaMtAmiNa anAcAra ane hi'sA Adi duguNA dUra karI prANImAtramAM zIla, sadAcAra AdinuM naitika khaLa bharavAnuM paNa rahela che. A rIte jaina sAhitya sAmAjika, dhArmika, dArzanika tathA naitika vicArAmAM adhika spaSTa, udAra tathA asAMpradAyika vicArAne Azraya Apatu rahyuM che. saMsAranI asAratA tathA jIvananI nazvaratA batAvI vairAgyanA upadeza ApavAnI sArAMza e che ke-jaina satAnI vANI paNa bhAratavyApI saMtapara'parAnI eka avicchedya kaDI pratIta thAya che. sAthesAtha jaina kavionu aNu mAtra bhASAnA kSetramAM ja mahattvapUrNa nathI paNa vicArAmAM samanvayavAdI, dha mAM udAra, saMskRtinA kSetramAM vyApaka tathA sAhityanA kSetramAM vividha kAvyarUpA, udAtta bhAvanA, kalpanAe tathA asAM pAchaLa A kavinA uddezya samAjamAM bhebhAva, atyAcAra,pradAyika vicArAthI paripUrNa che. astu. cha zAMti. jo ke jaina sAhityanI mUla preraNA dharma ane AdhyA tmikatA rahI che, teA paNa temAM na tA dhArmika sa'kINa tA che ane na nIrasatA. temAM kAvyarasanA samucita paripAka che. viSaya mAtra dhArmika ja nahIM leAkeApakAraka paNa che. kAvyarasa tathA adhyAtmarasanA jevA samanvaya ahI thaye che tevA bhaktikALanA mUrdhanya kavione cheADIne bIje maLatA nathI. IzvarapakSa jina tIrthaM kara zreyAMsanAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI jamAvI tenI [vizeSa mAhitI mATe vAMcA sarvasaMgrahagraMtha bhAga bIjo] Page #925 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahuma tha jaito dharmastu maMgalam ......... jaito dharmostu maMgalam ......... jeno dharmostu maMgalam .... 871. Page #926 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 872 grAmAMtara suzrI sumatinAtha ! pRcchA zrI kunyuvAca zrI aranAtha 189 vara pRcchaNa zrI padmaprabha 6 vyavahAra pacchA zrI Rpama kAryasiddhi pRcchA 3 - mahopAdhyAya zrI yazovijayagaNi likhita 24 tIrthaMkaronA nAmathI aMkita phalAphala viSayaka praznapatra jayADajaya Mai Dig pRcchA sthAna saukhya 1826 1 pRcchA meghavRSTi zrI ajita kha) zrI abhinaMdana zrI vimalanAtha dhAraNAgati pRcchA pRcchA 1) zrI anatanAtha bAdhAru dhA zrI aha~, * namaH - 1023 pRcchA saukhya zrI saMbhava 3 kanyAsana) zrI zAMtinAtha, pRcchA evarodha 15 1 14 zrI ghananAtha vAsupUjya 10 sevaka pRcchA 1) zrI supArzvanAtha zrI pAdAya 23 // zrI mahAvIra AgaMtuka 1 zrI zreyAMzanAtha pRcchA sevA 249 1823 vyApAra pRcchA 102h // zrI mallinAtha gatavastu pucchA pRcchA vyAjadAna zrI caMdraprabha catuHpada 1) zrAsItalanAtha 22 no maMtravidhauSadhI pRcchA 1921 19 saMtAna neminAtha ne 3 (sa) pRcchA rAjyaprApti jainaraciMtAmaNa pRcchA bhaya " zrI suvidhinAtha zrI munisuvrata 20 zrI naminAtha 21 ma pucchA arthaciMtA Page #927 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Interational For Pavate & Pencanal Use Only Page #928 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational Page #929 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Eucation international lAcAra stanakumArIkI dIkSA mi - pAdakI sa. 203 Page #930 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational Page #931 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jena ratna ci tAmaNi (sarvasaMgraha. graMtha : bhAga-2) FE F GF songuagnupunagaguagnupanguageonunguagngeet viSaya: lekhakanuM nAma pAnA naM. che hi - 1 gggggggggggggggggggggggggggggggggggggggggaon zrI ciMtAmaNivijayamaMtrakalpa munizrI vajatilakavijayajI jaina dharmamAM vidhividhAnanA rekhAMkana-citro ) RSimaMDala vibhAga - 1 parama pUjya AcAryadeva zrI vijaya yadevasUrIzvara mahArAjazrI prerita siddhacakra vibhAga - 2 pratikramaNa vibhAga - 3 # jaina tI-maMdira ane zi95darzana saMkalana (prathama bhAganuM anusaMdhAna ) chejaina zramaNadarzananI prAcInatA pro haMsAbena hiMDecA 9 jaina darzanaH vizvanuM eka zreSTha ane prAcInattama darzana. zrI hemaMtabhAI je. zAha 9hakIkatenA hema-hastAkSara .. .... .... . zrI guNavaMtabhAI a zAha huM bhagavAna pArzvanAthanI aitihAsikatA ... ... .... pro. azokabhAI esa. zAha che bhagavAna mahAvIranI aitihAsikatA ane punaH jAgaraNa .... zrI mULazaMkara prA. bhaTTa bhagavAna mahAvIranI amRtavANI ane jaina dharmanI vartamAna sthiti ... ... .. che. kumArapALa desAI 8 bhAratIya saMskRti ane jaina adhyayana : keTalIka carcA ..... zrI bhegIlAla ja. sAMDesarA 8 bhAratiya saMskRtimAM jaina dharmanuM pradAna ..... ..... ku. varSa baLavaMtarAya jAnI che. bhAratIya saMskRtinA be pravAha . . . Do. rAmamUrti tripAThI 8 zramaNa saMskRtinI viziSTatAo ... ... .... Do. mukundabhAI koTecA "samarAIgra kathA'nuM itihAsa nirUpaNamAM yogadAna ..... zrI rasezabhAI jamInadAra 8 siddhasena ane mallavAdI : che saMkSipta caritra ane samayanirNaya . . . zrI ramezabhAI jamInadAra suggggggggggggggggggggggggggggggggggggage 9 che ne ? Jain Education Intemational Page #932 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina ratna ciMtAmaNi gauggggggggggggggggggggggggggggggggggggggg viSaya : lekhakanuM nAma pAnA naM. 8 soundtvsuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuus 3 zrI zatruMjaya tIrthanuM aitihAsika avalokana . . A. zrI vijaya sadUguNasUri ke vaidika ane jaina dharmanI sAdhanA ... ... ... prA. zrI janArdanabhAI dave bhagavAna mahAvIrakAlIna dhArmika sthiti prA. De. zrI esa. vI. jAnI che bhagavAna mahAvIrakAlIna rAjakIya sthiti ane rAjyataMtra De. mahezacaMdra paMDyA bhagavAna mahAvIrakAlIna sAmAjika sthiti Do. ramezakAnta go. parIkha sadInuM saravaiyuM .... De. kumArapALa desAI parvAdhirAja paryuSaNa... ... ... ... muni zrI kIrticandravijayajI (baMdhu tripuTI ) 3 kacchamAM jaina dharma ... ... .. ... zrI gulAbabhAI deDhiyA mahAna phiddhAraka zrI pArdhacaMdrasUrIzvara | muni zrI bhuvanacaMdra ma. he jaina saMpradAya paraMparAmAM sthAnakavAsInuM anudAna ane abhyadaya jaina sAdhvI zrI muktiprabhAi zrImad rAjacaMdra ane temanuM AtmaciMtana che. cinubhAI nAyaka $ jaina patrakAratva : eka jhalaka .... ... .... . zrI guNavaMtabhAI a, zAha gaNudharene preraka paricaya ... ... ... zrI vijayapadhasUri bAMdhava belaDI vastupAla-tejapAlanI sakhAvatenA sonerI AMkaDA dAna dharmanuM svarUpa ane ArAdhanAne mahimA ... zrI je. sI. aDhIyA dhamanI draSTie mAnavanuM caMdra upara utarANa Do. prahalAda ga. paTela jaina pratikane pagale pagale .... De. bhAIlAla ema. bAvIzI jaina dharma ane vyavahAramAM Arogya dRSTi zrI naTavaralAla esa. zAha jaina dharmanI daSTie ahiMsAnuM mahatva ku. uSA paramAnaMda zeTha li vedha che ane prabhAvaka pUrvAcAryo saMkalana jaina zreSThIva-dAnavIra saMkalana che. cheka kaI 4agadg444444aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaoooaooaaoa Page #933 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI ciMtAmaNi vijaya maMtra kalpa -munizrI vatilakavijayajI noMdha : dhamorAdhanAmAM stavana-staMtra pachIna' sthAna maMtrajapane prApta thayeluM che. taMtrakAree jenuM mUlya stavana - stotra karatAM ghaNuM vadhAre AMkeluM che. kahe che ke ArAdhya devatAna koDavAra tatra bole ane mAtra eka ja vAra tenA maMtranI mALa gaNuM te bannenuM phaLa sarakhuM gaNAyuM che. maMtra japanA AvA mahimAthI ArAdhako parA vAkeka bane. vidhividhAnanI cokkasa prakAranI mAhitI prApta kare ane pUrA utsAha sAthe ArAdhanAmAM joDAya. ahIM eka mALAthI 108 maMtrajapa karavA. manane viSayamAMthI kheMcI laIne maMtrArthamAM joDavuM. maMtrajApa daramyAna pAMca vastuno tyAga athavA ja5 sAthe tapa hovuM jarUrI che evI ghaNI bAbato dhyAna upara levAnI hoya che. kayAre maMtrajapa kara. kayAre na kare te saMbaMdhe maMtravizAradAe bIjA ghaNA vistRta sUcano karyA che. ApaNA dainika kriyAkAMDamAM je maMtrono upayoga thato rahyo che te atre jadI judI be nedhane AdhAre prastuta karIe chIe. - saMpAdaka 3% hoM zrIM aham namaH | 3% hoM zrIM namaH | ho cha' ahaM" ahaMdubhyAM namaH 3% DraoN chaoN arDa" sidhe namaH DaoN zra aha" AcArye namaH 30 pa zrIM a" upAdhyAye namaH hIM zrIM aheM zrI gautamasvAmi pramukha sarva sAdhubhya namaH | esa paMca namaskAraH sarva pApa kSayaM karaH maMgalAnAM ca sarveSAM prathama' bhavati maMgalama, | # hoM' zrA~ ye vijaye aha" zrI paramAtmane nama: Jain Education Intemational Page #934 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jena ratna ciMtAmaNi 3 ha: zrIM kula OM zrI zuM OM kulI kulI kulI zrI kalikuMDa svAmine namaH ja asi A usA. samyaga jJAna darzana cAritre hIM namaH | % hI zrI arihaMta uvAya zrI anaMta labdhi nidhAnAya zrI gautama gaNapataye namaH | # vadu va6 vAguvAdini sarasvati devI mama vighAM dehi dehi svAhA ! >> DrIM asi AusAya namaH che hA zrI arihaMta-siddha-AcArya-upAdhyAya sarva sAdhubhya namaH | 3 DU ha tU hI huM asi Ausa sarva zAMti kuru kuru svAhA ! DU hIM huM DU De he ho ThaH zrI asi AutsA sabhya darzane jJAna cAritre haoN namaH >> hoM zrI kalikuMDa pArzvanAthAya namaH | hoM zrI kala meM haMsavAhini bhagavati sarasvati mama jihavAge Agacchara svAhA ! >> hI ahe' namiUNa visahara visaha jirNa phUlIga hIM" zra ahaM namaH | tu hI" zrIM kalaoN anaMtAnaMta pAraMgata sarva sihejo namo namaH | >> hI" jagata zAMtikAraka zrI zAMtinAthAya namaH | sarva upadrava zAMti kuru kuru svAhA ! >> hI thra: ratnatrayAya namaH | >> hI dezavidha yatidharmAya namaH | Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #935 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa'graha graMtha-2 hI" name arihaMtANu mama Rddhi vRddhi samIhita kur r svAhA / OM namA ahu te bhagavate traileAkacanAthAya parIkSINu zeSa kalpasAya divya tejomU ye ana tAna'ta tItha karAya ana`ta sukhapradAya namaH / OM hrI zrI... gurU pada pakajAya namaH / OM hrI zrI pAThakenye namaH / OM hI" zra' karyo. devI zrI bhagavati padmAvatI mama sava` kA` siddhi' kurU kur svAhA / // OM zAMti zAMti zAMti / / ziva mastu sava jagataH / // jaina jayati zAsanam / maga lA che ke // 1 ma'gala' bhagavAna vIrA, moMgala gauttama prabhu! ma'gala'sthUlIbhaddAdyA, jaine dharmAMDastu maMgala nAleyAghA jinA save, bha ra tA ghA zca cakriNaH kuntu ma'gala' sirI, viSNuvaH prati viSNuvaH nAbhi siddhArtha bhUpAvA, jinAnAM pitara sameH pAlItAkha'Da sAmrAjyA, nayantu jaya' mama tA 3 marUdevA trizalA dyA, vikhyAtA jina mAtaraH trijaga tjhaniMtA naMdA, ma`galAya bhavantu me zrI puMDarI ke ndra bhRti, pramukhA gaNu dhArI NuH zrutakevalInA'nyapi, moMgalAni krizantu me // pa brAhmI caMdanabAlAghA, ma hA sa tyA mahattarAH // 4 akhaMDa zIla lIlADhA, cakesarI siddhA ya kA, samyakdazAM vighnaharA, ka 5 miA ta' ga mukhyA, sarva vighnaharA nitya, yacchantu mama maMgala 56 mugrA zAsanadevatA; racayantu jaya' zriyaH 5 7 yakSAH vikhyAta vikramAH deyAsuma'galAni me // 8 OOOOOOOOOO pa ! 2 Page #936 -------------------------------------------------------------------------- ________________ PING rale. covIza tIrthakaronuM ka95 (vaijJAnika paddhati ) pitAnI zraddhAthI potAno upacAra # (?) pamavAra nA vidhi : dareka prakArano bhaya A jApa karavAthI dUra thAya che. (2) AUMhaiN| zrI ahaM ajitanAthAya namaH vidhi : A jApanI reja 1 mALA pheravavAthI vijaya thAya che. (3) OM hyo zrI arha saMbhava nAyAya namaH vidhi : AnI 1 mALA re ja pheravavAthI navI vastu utpanna thAya jema pANI vigere. (4) OM huuN| zrI arha abhinaMdananAthAya namaH vidhi : AnI 1 mALA roja pheravavAthI khuzAlI thAya che. (5) OM huuN| zrI aI sumatinAthAya namaH vidhi : AnI 1 mALA roja pheravavAthI buddhi kharAba thaI hoya te sudharI jAya che. (6) " marda ghamAmalai namaH vidhi : AnI 1 mALA roja pheravavAthI bhAgya khule che. Jain Education Intemational Page #937 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgraha graMtha-2 GSSS (7) jI mupArzvanAthAya namaH vidhi : AnI 4 mALA rAtre pheravI suI javAthI icchita savAlanA javAba maLe che. (8) % 1 zrI sarve naMbamalai namaH vidhi : AnI 1 mALA pheravyA bAda DAbA hAthanI vacalI AMgaLIthI pitAnA thuMkanuM tilaka karavAthI sarva vaza (kAbu) thAya che. (1) % 1 zrI vidhinAthAya namaH vidhi : AnI 1 mALA re ja pheravavAthI sArI buddhi thAya che. (10) OM hI zrI ahaM zitalanAthAya namaH vidhi : AnI 1 mALA re ja pheravavAthI garamInI bimArI zAMta thAya che. tathA "veyaNAme khaya gayA " AnI 1 mALA pheravavAthI game tevI bimArI zAMta thAya che. (11) OM huuN| zrI arha zreyAMsanAthAya namaH vidhi : AnI 1 mALA reja pheravavAthI game tevA mANasanI pAse javAthI te vaza thAya che. (22) vAsupUra kama namaH vidhi : 1 mALA re ja pheravavAthI maMgaLa grahanI zAMti, thAya che. (13) OM hrI zrI arha vimalanAthAya namaH vidhi : AnI 1 mALA re ja pheravavAthI buddhi nirmaLa thAya che. da 8 Bra . . (14) OM huuN| zrI aha anaMtanAthAya namaH vidhi : AnI 1 mALA roja pheravavAthI vidyAnI prApti thAya che. 9 Us (15) OM hU~I zrI aI dharmanAthAya namaH vidhi : AnI 1 mALA re ja pheravavAthI jAnavarone upadrava maTe che. hato. A kaIS keti Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #938 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina ratna ciMtAmaNi che para na chA (16) OM hrI zrI ahaM zAMtinAthAya namaH vidhi : Ano vidhisara jApa reja karavAthI grAmAdikane upadrava nAza pAme che tathA gurU grahanI zAMti thAya che. (17) OM hU~I thrI ahe kuMthunAthAya namaH vidhi : AnI 1 mALA roja pheravavAthI duzmana upara vijaya prApta thAya che. (28) 34 phU che ga maranAthAya nama: vidhi : AnI 1 mALA re ja pheravavAthI sarvatra vijaya thAya che. (22) >> Eii ghI garda mahinAthAya nama: vidhi : AnI 1 mALA re ja pheravavAthI cerAdikano bhaya nAza pAme che. (20) OM hrI zrI aI munisuvratanAthAya namaH vidhi : AnI 1 mALA roja pheravavAthI zani grahanI zAMti thAya che. (22) naminAtha nama vidhi : AnI 1 mALA roja pheravavAthI sarva prakAre sArU thAya che. (22) 4 IMte zrI marda gi neminArAya namaH vidhi : Ane vidhisara jApa roja karavAthI dakSi vigerene nAza thAya che. (23) OM hrI zrI ahaM pArzvanAthAya namaH vidhi : AnI 1 mALA roja pheravavAthI icchita kAryathI siddhi thAya che. (4) % ghUM ghI amadAvAda namaH vidhi : AnI 1 mALA roja pheravavAthI dhana-saMpatti AdinI prApti thAya che. : Jain Education Intemational ation Intermational Page #939 -------------------------------------------------------------------------- ________________ C) hito . !!!?) jo CRIME ONWANDOM 30 ho zrIahaM namiuNA pIsa vigahara (001 kalIna DI' 917 . Page #940 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI zaMkhezvara pArzvanAtha prabhu kalikALamAM je tIrthanA aneka camatkAro sAMbhaLavA maLyA che- aneka bhAviko jyAM ame tapanI ArAdhanA dvArA potAnA karma maLane khapAve che, zAzvatA zatruMjaya tIrtha pachI jenI mahattA arvAcIna kALamAM adabhuta lekhavAmAM Ave che - A tIrthamaMdiranA zrI zaMkhezvara pArzvanAtha prabhunA maMgala darzana A pAnA uparanA AgaLanA bhAge - kaka zrI tilakacaMda DI. zAha enDa . muMbaInA saujanyathI UF zrI kakaladAsabhAI saubhAgyacaMdabhAI pArekha (muMbaI) parivAranA saujanyathI zrI amRtalAla choTAlAla zAha-amadAvAdanA saujanyathI Y BY CURTESY KRAMPE HYDROKL CLTD-BOMBOY-9 ka bI nIdha kArboTasa-muMbaInA sajanyathI 01 zrI je. sI. zAha parivAra muMbaInA saujanyathI - zrI kAntilAla himatalAla zAha (muMbaI) parivAratA saujanyathI ka Page #941 -------------------------------------------------------------------------- ________________ matra, tatra vizArada, kriyAkArake ane pratikramaNa karanAra dharmAtmAo mATeno upayogI citra vibhAga noMdha:- ahIM pragaTa thatA traNeya vibhAganAM citro pUjya AcArya zrI yadevasUrijI mahArAjazrInI daSTAntarUpa udAratA ane kRpAthI prApta thayA che. pahelA be vibhAganA bloke pahelI ja vAra A graMthamAM prasiddha karavA ja bhAgyazAlI banyA chIe. A graMtharatnamAM vividha prakAranA sAhityane lagatAM citro pragaTa thAya to amArA graMthanuM gaurava ane mahattA beya vadhe. eTale amo pAlItANuM sAhitya maMdiramAM birAjatA kalAviza parama pUjya. AcArya zrI vijaya yazodevasUrijI mahArAjazrIne citro vagere sAhitya ApavA vinaMtipUrvaka dhyAna khecyuM hatuM. teozrI pitAnA anekavidha sAhitya kalAnA prakAzananA kAryamAM khUba ja vyasta hovAthI dhyAna ApI zakyA na hatA. hamaNAM chelle jaIne punaH yADhI ApatAM mArA pratyenI hArdika lAgaNI eTale teozrIe mArI vinaMti dhyAnamAM lIdhI. ane teozrIe pitAnI ka9panA ane mArgadarzana mujaba DAInA vikhyAta raMgolIkAra ane kalAkAra bhAIzrI ramaNIka pAse 20 varasa pahelAM suMdara rIte taiyAra karAvelAM ane be varasa upara RSimaMDala maMtra pUjana vidhimAM chApelA bloka chApavA mATe saMmati ApI. kahetAM AnaMda thAya che ke, pU. AcAryazrI yazodevasUrijIe (bhUtapUrva munizrI yazovijayajI pUjana vidhimAM chApelA lagabhaga 50 thI vadhu bloke je haju pablike joyA ja nathI, tevA aprasiddha zloko amane chApavA ApyA ane paricaya paNa lakhI Apyo. pUjanavidhimAM chApelAM A bloke bahAra paDe te pahelAM amane chApavA mATe je udAratA darzAvI e kharekhara ! sahune mATe dRSTAMtarUpa bAbata che. A take pUjyazrIno AnaMdasaha AbhAranI lAgaNI vyakta karIe chIe. A tamAma bloka vibhAga pahelAmAM chApyAM che. RSimaMDala pUjana vidhimAM chApelAM blokamAM, keTalAka siddhacakapUjana vidhi mATe paNa upayogI che. paNa siddhacakrayaMtra pUjanane ja lagatA keTalAka svataMtra loko, pUjyazrI taraphathI navIna Dhabe viziSTa prakAre taiyAra thanArI pUjanavidhipratamAM chApavA mATenAM bleka je haju bahAra paDayA ja nathI te paNa amane chApavA ApyA ane e bloko "vibhAga bIje" e mathALA nIce chApyA che. A citro maMtra-taMtra vidyA viSayanA rasikone kharekhara ! navI mAhitI, navI samaja, navuM jJAna ApavA sAthe eka navI dRSTi paNa ApI jaze. ane "vibhAga trIjo' e mathALA nIce pratikamaNanI kriyAmAM upayogI citrono bloke ame chApyA che. eka ja kalaranA bloke chApavA anukULa hovAthI tatkAla jeTalA upalabdha thayA teTalA chApyA che. A traNeya vibhAgonA citroe amArA A graMthanI zobhA ane mahattAmAM khUba vadhAro karyo che. A mATe pUjyazrIne ane zrI mukti kamala jaina-mehanamALA vaDodarAnI saMsthA chApavA mATe ApelI maMjUrI badala khUba AbhAra mAnIe chIe. - prakAzaka Jain Education Intemational ucation International Page #942 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [10] zrI RSimaMDalayaMtra pUjana citra vibhAga-1 nava-nana dhanA zAMtisnAtra tathA tamAma prAranA pUjananAM anuSThAnAbhA, prAramain parameSThi namaskAra 54 62! karAtI Atma (deha) rakSA kevI rIte karavAnI hoya che tene lagatAM citro pahelI ja vAra ahIM rajU thAya che. ane antamAM citra naM. 14mAM tamAma rakSAonuM sAmUhika citra ApyuM che. ane te pachI RSimaMDala, siddhacakra AdinA anya pUjanamAM karavAnI AkRtio-mudrAonAM citro raju karyA che. paMcAMganyAsa zikhA- -..-.-: -prahA. mAnA ane AtmaskaravajI parameSTitamatkAraM sAraM navapaTAtmakama! AtmarakSAkA baja - pajasameM sArAmyaham // 1 // hU~-tAlo. hI-kaNTe. AtmarakSA-vayacajI prathamasthiti hRdaye. MamwrimamAjavA kSipanA paMnyAsa maMtra- OM namo arihaMtANaM svAhA // 1 // il namo arihaMtANaM zirakaM zirasi sthitam / 1] | bIjI sthiti namen.vemeerseas - +pAra Me padanAma yA jala ani vAyu AkAza tyAta corasa candra vikoza padakIya vartula parNakalpanApittazceta racata nIla kRSNa saM.ya.di. Jain Education Intemational Page #943 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (bhIjI muravarakSA maMtra-namo sidANaM svAhA // 2 // [u~ namo savvasidANaM, mukhe mukhapaTaM varam // 2 // (ghothI aMga-kapacarakSA| maMtra - namo AyariyANaM svAhA // 3 // | namo AyariyANaM, aMgarakSAtizAyinI || jIjIsthiti PAD codhI sthiti / sAco hastarakSA Adi| maMtra- namo uvajjhAyANaM svAhA // 4 // [ namo uvajjhAyANaM, AyudhaM hastayo dRddh||4|||| hI pAdarakSA maMtra na namo loe sabyasAhUNaM svAhA [[ namo loe zavvazAhaNaM, morake pAdayoH zubhe] Aalary chavI sthiti mA pAMcamI viti PUTRITIY N email. s Jain Education Intemational Page #944 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [12] [bhAtamI AsanarakSAmaMtra- eso paMcanamukkAro svAhA // 6 // [eso paMcanamukkAze-zilAvajramayI tle||6||] MP mAtamIsthiti hAmI bakavaca kalpanA)maMtra-jasavvapAvappaNAsaNo svAhA // 7 // [savvapAvappaNAmaNo, vo vaz2amayo bahiH / AThamIszitA jora RTON STOES navau sbAI kalpanA mana - na maMgalANaM ca savvesiM svAhA // 8 // [maMgalANaM ca savvesi, svAdiGgAra- svAtikA 80] nazamI sthiti samI bAcchAvana kalpanA) maMtra- paDhamaM havai maMgalaM svAhA // 9 // svAhAntaM ca para Deya, paTama havaha mNglN| vApari vajAya, pidhAna dh-nkssnne||9|| dasamIsthiti Jain Education Intemational Page #945 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [13] paMca parameSThIonI muddA-AkRti arihaMta mudrA siddha mudrA arihaMta siddha AcArya mudrA upAdhyAya mudrA upAdhyAya AcArya sAdhu mudrA sAdhu Jain Education Intemational Page #946 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 AtmarakSAprabhAva sampUrNa vajrapaJjara AtmarakSA / nyamA kavaca kalpanA zanima yayaivaM kurute rakSA parameSThipadaiH sdaa| tasya na syAd bhayaM vyAdhi- rAdhidhyApi kadAcana OM namojaNa svAthI zizera namo svA namA losArU svAhA ni pAraNA paMcamukhI za [ 54 ] ! sapUrNa vapaMjara, hRdayazuddhi ane matranAna e. muni zrI yazovijayajI maMtrasnAna pI semms nI - pUrvArdha namaNi zrI 27 mukha rA namas -si vaoNza pUrNa upAsate upan citra pramANe saMpUrNIte susajjita ane surakSita 'evI kalAnA baje phiyAnI phahaLa zrI maMgalA caramasvI hRdayazuddhi vAma DAbA hAthathI karavI maMtrasmAna uttarArdha Page #947 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [15] 1 kapamadahana, 2 AMgaLIone paricaya, 3 AMgaLAomAM paMcaparameSThIonI sthApanA. kalmaSadahana 145/ -aMguSTha (saMguDI) tarjanI madhyamA anAmikA kaniSThikArakhI kaniSThikAyalA anAmikA (sAvitrI) D+madhyamA tarjanI aMguSTha (saMYTho) paMcAgulinyAsa nA prAraMbhamA AcA. ..pA.acAna prathama aMguSTha nyAsa Jain Education Intemational Page #948 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [11] aMguli tathA hastanyAsa, aSTAMganyAsa prAraMbha 'karatalakarapRSThanyAsa - - -- upA. karatalakarapRSThanyAsa lyAsa brahmarandhra-ziravAjyAsa zironyAsa AS jamaNA hAdhanA aMgrahAthI [madhyamA; nIthI] Jain Education Intemational Page #949 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [17] aSTAMga vyAsa cAlu netradvayanyAsa 4 nAsikAnyAsa upA. saMELEAsia- SLAAKAA [tarnanI, madhyamAthI tarjanI madhyamAMthI] - | 5. mukhanyAsa 6 kaNThanyAsa sAdhu jAna. sA ma gaERENYAM.OR..S-RBARITAciary tirjanI,madhyamAthI Jain Education Intemational Page #950 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [18] aSTAMganyAsa, choTisa, ya.numabhRtI427 ubha 427 ta. - ****tiktakaarakkakArAR pAdAnatanyAsa 7 nAbhyantanyAsa tattva [darzana * 4thintandidattirthankit kiritrki * bleka chApI zakyA nathI *khatarkarnkrte ++++ ++ aA choTikA yaMtranu amRtIkaraNa / -- TOTKESHARITRANTI ARRESE ARTIANE Y Y PASTERRORIES cha dizAmAM vighnatrAsArthe . surabhidhena mudrAdvArA yantragata deva-devI saMjIvIkaraNa Jain Education Intemational Page #951 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yansanA valayono krama ane paricaya tathA prANAyAmanI mudrA pUjanakramakA khyAla rahe . isIlIye banAI huI [anatarI] zrIRSimaMDala yaMtrakI AkRti. yakSa zrIdharaNendra kA lavaNasamudra devI zrI padmAvatI ravAnA.24. devIyA 24 valaya. -16.RdvidhArI munio vilaya.5/ anecArenikAyanAdevo -8. arhata-siddhAdi valaya-4 8.digapAla 10 -valaya.3, 8. navagraha -valaya.2 8.svaravyaMjana valaya.1 piNDAkSara Moras nAda binda kalA 1.mUlamaMtra pUjana sthAna 2.hIkAra pUjana " 3.kUAkSarapUjana" zrIvairoyyA zrI gauttamasvAmi pUraka prANAyAma recaka prANAyAma Jain Education Intemational Page #952 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [20] kumbhaka prANuM. yatranA kendramAM mUlamaMtra kayAM sthApavA tenI sUcanA ane AdhyAhana Adi mudrA citro kumbhaka prANAyAma pUjanakrama-aMka (r) mUla maMtra- pUjana 8'ero'batAvyo che te jagyAe kara. ra / UBSTERSTANDIMEHRAR BEPREN S kalA bindu nAda AhAvana mudrA AhAvanamudrA TIMic saMnidhApana mudrA saMnirodhana mudrA V avaguNThana mudrA Jain Education Intemational Page #953 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AhAvAna, sthApanahiM mudrAnAM alaga citrA tathA piNDAzaya kevI rIte lakhAya che te AhAyanAdimudrA prasaMgI kalpanA hRdayakamala sthita pUjanIya deva-devI brahmarandrama AnaMtraNa sthApanAdi sthApanamudrA [21] aMjalapu EUR9 avaguna muddA pradhAna kArya Page #954 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [22] caityavaMdana kiyA aMgenI mudrAo yogamudrA | samAsamA kema devaM te paMcAgapraNipAtarUpa 'khamAsamaNa'mudrA. prathama sthiti prAraMbha] 5 dvitIya sthiti (manta] caityavaMdananA prAraMbhI cAMgale paga ane masaka devaI praNipAta- namaskAra .. vArinjaha thI maina jayati zAsanamA sudhI jayacIyarAya! thI mAmayama. sudhI muktAzukti mudrA (jayapIyarAya matra bhI Jain Education Intemational Page #955 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAusagganI mudrA, zAntikalazanuM Asana, visarjana vakhatanI asra ane saMhAramudrAo 'appANaM vosirAmi' zAnti kalaza jinamudrA. [ ubhA kAussagganI] [ beThA 'kAyotsarganI mudrA ] & [23] astramudrA saMhAramudrA prathamasthiti dvitIyasthiti Page #956 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [24] manca jA5 vakhate vividha kAraNosara judI judI AgalIono upayoga karavAnuM vidhAna che. ahIM kaI mALA upara kaI AMgalI kevI rIte sukavI tenI samaja ApatAM citro madhyamAMgulijApa tarjanIjApa 2 horpparatuur somairmwamil mmen zAntika - pauSTikAdinimittakajAya madhyamAkAjApa anAmikAjApa Nha 300ROOM mamimesoney kaniSThikAjApa kA hteDEE FROORocipat boorwood disambAya siddhacako sthita eka maMtrAkRtika Jain Education Intemational Page #957 -------------------------------------------------------------------------- ________________ RSimaNDalastotra- loka, 1-2 veM arthaghaTana AdhantAkSarasaMlakSya-makSaraM vyApya yat sthitm| agnijvAlAsamaM nAda-binda-rekhA samanvitamA agnijvaoNlAsamAkrAnta, mnomlvishodhnm| dedIpyamAnaM hatpajhe tatpadaM naumi nirmalam // 2 // AdhantAkSarasaMlakSya / agnijvAlAsama o AdhantAkSamsalakSya ----16 agnijvAlAsarma--- a - ha- a - ii| -AdiakSama agnibIjarepha antAkSara -nAda !4) | a - I a - I / | a - hai onki agnijvAlAsamAkrAnta, -agni.repha L.------ ----- -- sarvasvara-vyaJjanIthI saMkalita, upara nIce-ubhaya rephavATu,nAda-bindukalAthI yukta A sarvottama,mahAprabhAvaka,sarvasiddhiprada bIja che. astranyAsa -prathamasthiti astranyAsa dvitIyasthiti (1) RSimaMDala snotranI pahelI bIjI gAthA upara thI "a " bIjanI niSpatti kevI rIte thAya che. ane mannanI sAMketika paribhASA zuM che tenuM jJAna abhyAsIone maLe e mATe khAsa citra dvArA samanyu che. (2) masa nyAya. Jain Education Intemational Page #958 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [26] vibhAga bIjo zrI siddhacakra ya----pUjanane lagatAM citro noMdhaH- siddhacaka yatranA prajanane lagatAM citronA loko keTalAka RSimaMDala vibhAgamAM AvI gayAM che. paNa je bAkI rahyA te citro ahIthI zarU thAya che. be pejamAM pUrA thaze. anAhatasaha svaravarga * mA DuM chuM ! ... anAhata AkRti sAthesvaro anuSThAnamAM pUnanasAmagrI laIne phema bhA rahe te. pUjana vakhate ubhA rahevAnI pUjana mudrA laMbacorasa anAhatakRti ra6 ga gha Da.. anAhata AkRti saha vyaMjana anakSara rahIta anAhata patalAkAra takRti nibaja-anakSara anAhata Jain Education Intemational Page #959 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AsannasevikA 8- A RANDU DEE 2220 gurupAdukA jayAdevI zrI siddhacakrayaMtranI eka aprasiddha devI sanasevikA paahu| mAtix. . . . yAvI vitrAsana dvitIyaceSTA vitrAsana vidhAsana navIyadeSya) ma / arihaMtacebhANaM thI 'cosirAmi sudhInI citAlikA bAdana - raudraSTi nipAta bhipAda pAta bhUtabali vakhate karavAnI mudrAo indra - indrANIono ranAtra-abhiSeka nidhi SIN eNa navanidhipaikI eka nidhinI AkRti snAtra mahotsava Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #960 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vibhAga trIjo pratikramaNanI kriyA karatAM upayogI Asane ane mudrAo (ekaja kalaramAM) vidhipUrvakanuM khamAsamaNuM tathA kAusagga kene kahevAya, te ane caityavaMdana vakhatanAM Asana mudrAo kevI rIte karavI te darzAvatAM citro. 'appANaM vosirAmi.' paMcAgapraNipAtarUpa 'khamAsamaNa mudrA. jinamudrA. prathama sthiti. [prAraMbha [ubhA kAussaraganI] [beThA 'kAyotsarga'nI mudrA dvitIya sthiti. [anta) paMcAga : be hAtha be paga ane mastaka - te vaDe praNipAtaH namaskAra. Faceasedaareer c e MARA vArijjai thI 'jainaM jayati zAsanAsudhI jayavIyarAya! thI Abhavama-sudhI yogamudrA muktAzuktimudrA caityavaMdananA prAraMbhathI 'uvasamharaM sudhInI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #961 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [28] muhapattInI paDileTaNa kema karavI tenuM jJAna ApatAM citro khulAse - muhapattI paDileTaNanA atima traNa citro loka guma thavAthI ApI zakAyAM nathI. sthApanAjI caravalo muhapattI kaTAmaNu samya,kAma. artha, tatva. behAya johI,pakAna citagavI pranitamA yu. Jain Education Intemational Page #962 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [30] muhapatI paDelehaNAM cAlu kRSNalezyA va.thI mano ka rasa gArakha. hAsya ratiH mAyAAlya bhaya zoka. kodhamAna. mAyAlomA pRthvI - Jain Education Intemational Page #963 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sekaDo mANaso mahattInI vidhi ane te pachInA vAMdaNAnI yathArtha kriyAnA jJAnathI ajANa che. ahI aho kArya" vagere kevI rIte? kevA Asana mudrAthI karavuM te citro dvArA samajAvyuM che. dhyAnapUrvaka juo. suguruvaMdana prasaMganA 6 Avato ra Ava (2) AvartA (3) 37 ho. yaM. ya. - bhe. ji. bhe. -ho.paM.ya. arth tA.va.ca. guru WA caraNakamala B , ja.ja. jana a.kA.kA. yathAjAtamudrA MMMARINNAR Avarto Avarto (5) -bhe.Ni.bhA. suguruvaMdana. saMphAsaM, khAmomiravamA. sattA .va.ca. - yathAjAtamudA besIne 'vAMdaNA' MeanhA Jain Education Intemational Page #964 -------------------------------------------------------------------------- ________________ namrutyu' sUtra ane hitu sUtra kevA Asana ane muddA pUrvaka bolavAnu` krAya che te. 'namutthuNaM' vakhate karavAnI yogamudrA (prakAra 3) 'vadittusUtra' nuM vIrAsana 'namutthuNaM' bakhate karavAnI yogamudrA (prakAra 2) abbhuDio (2) abbhuDio * mUlamudrA ( 1 ) For Privatenal Usely vaMditsUnuM pracalita Asana A vaMdana kema karavu te Page #965 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-ra (anusaMdhAna bhAga-1 pRSTha 400nuM cAlu) 57. zrI Atmakamala labdhisUri jJAnamaMdira (zrI zItala nAthajInuM) 72. zrI kAMtinagara jaina derAsara (zrI munisuvratasvAmIjInuM) jaina derAsara 6, esa. lena, dAdara muMbaI-4000 28 aMdherI, kuralA reDa, kAMtinagara, aMdherI. (IsTa) muMbaI 56. zrI vAsupUjya svAmI jaina derAsara, bI. bI. mATuMgA 40 0069. sTezananI sAme, "nileSa ' bI. kampAunDa, rUpArela kolejanI 73. zrI zAMtinAthajI jaina derAsara, pArasanagara, hAIve (IsTa) bAjumAM, muMbaI-4000 16. jogezvarI, muMbaI-40006 0. 59, zrI mAravADI samAja jaina derAsara (zrI AdIzvarajInuM). 74 zrI dharmanAtha svAmI jaina derAsara javAharanagara, goregAMva, kApaDa bajAra, mAhIma, muMbaI-400016. epha reDa, ploTa naM. 86, roDa, naM. 4, goregAMva (vesTa) 60. zrI munisuvratasvAmI jaina derAsara, pAMcamA rastAnA nAke, muMbaI-400062. khAra (vesTa) muMbaI-400 05. ha5. zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha jaina derAsara tripAThI bhuvananI sAme, 61. zrI caMdraprabhasvAmI jaina derAsara 309, vAMdarA bajAra, Are roDa, goregAMva (vesTa) muMbaI-400062. derAsara lena, vAMdarA, muMbaI-4000pa0 76. zrI devakaraNa muLajI jaina derAsara (zrI jagavallabha pArzvanA62. zrI kuMthunAthasvAmI jaina derAsara. enDrujha roDa, sAMtAkrujha thajInuM) AnaMdareDa, malADa, relave sTezana sAme, malADa (vesTa) muMbaI-400054 | (vesTa) muMbaI-40006 4. 63. zrI saMbhavanAtha jaina derAsara. bulsa roDa, kolenI vAkelA, 77. zrI devacaMdanagara jaina derAsara (zrI zAMtinAthajInuM) hAjI sAMtAkrujha muMbaI-400015 bApu roDa, ciMcelI phATaka (pUrva) devacaMdanagara, malADa 64. zrImatI motIbena maNilAla nANAvaTI (zrI caMdraprabhasvAmInuM) (pUrva) muMbaI-400064. jaina derAsara, sAutha pinDa roDa, saralA sarjananI sAme, 78. zrI jItendra reDa jana derAsara (zrI zAMtinAthajInuM) jItendra vilepAralA (vesTa) muMbaI-400016 reDa, maNibhuvana, malADa (vesTa) muMbaI-400 064, 65. zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha jaina derAsara 47, mahAtmA gAMdhI 79. zrI mAmalatadAravADI jaina derAsara (zrI ciMtAmaNI pArzva. reDa, vile pAralA (isTa) muMbaI-400017, nAthajInuM) mAmalatadAravADI, 3je raste, malADa (vesTa) 66. zeDa ghelAbhAI karamacaMda jaina seneTariyama derAsara (zrI zaMkhezvara muMbaI-400014 pArzvanAthajI) zeTha ghelAbhAI karamacaMda seneTarIyama vallabhabhAI 80. zrI velANI esTeTa jaina derAsara (zrI munisuvrata svAmIjInuM ) paTela reDa, vile pAralA (vesTa) muMbaI-400016 velANI esTeTa, raje mALe, pisTaoNphisa upara, malADa 7. zrI ravajIbhAI khImajI cheDA ghara derAsara (zrI munisuvrata (isTa) muMbaI-40006 4. svAmIjInuM) jahu DevalapamenTa skIma, 4 raste, dIpaka 81. zrI koThArIvADI jaina dhara derAsara (zrI neminAthajInuM) baMgala, vilepAralA (vesTa) muMbaI-400056. jIvatalAla caMdrabhANa koThArInI vADI, sevaMtI vilA. mAve 68. zeTha nagInadAsa karamacaMda ghara derAsara (zrI AdIzvarajInuM) reDanA nAke, esa. vI. roDa, malADa (vesTa) muMbaIsaMdhavI vIlA. esa. vI. reDa, IralA brIja, aMdherI, muMbaI 400064. 400058 82. zrI daphatarI reDa jena ghara derAsara (zrI dharmanAtha svAmIjI ) 19. zeTha amRtalAla kALIdAsa dezI ghara derAsara (zrI zreyAMsanAthajI) zeTha kesarIcaMda jhaverI, caMdrAvatI vilA, puSpApAka, daphatarI jata ', 102, esa. vI. reDa, vilepAralA (vesTa) reDa, malADa (IsTa) muMbaI-40006 : muMbaI-400 56. 83. zrI dhanajIvADI jaina derAsara (zrI zItalanAthajInuM) dhanajIvADI, 70. bhegIlAla laheracaMda ghara derAsara (zrI zAMtinAthajInuM) TApa malADa (IsTa) muMbaI-40 * * * * hIla baMgalo, aMdherI (vesTa) muMbaI-400058. 84. zrI kuMvArI reDa jaina derAsara (zrI AdIzvarajInuM) hoTha 71. zrI caMdraprabhasvAmI jaina derAsara, aMdherI varasavA roDa, pAMDa gaNapatalAla zeSamalajI, kuMvArI roDa, hospiTala sAme, malADa, pATIla lena, aMdherI (vesTa) muMbaI-4000 18. muMbaI-3000 64. Jain Education Intemational www.ainelibrary.org Page #966 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 34. jenaranaciMtAmaNi 85. zrI bhAdaraNanagara jaina saMdha derAsara (zrI pArzvanAthajInuM ) bhAdaraNanagara, malADa (vesTa) muMbaI-400064. 86. zrI mAlavaNI kolonI jaina derAsara (zrI vAsupUjya svA mInuM) mAlavaNI kalonI, malADa (vesTa) muMbaI-400064. 87. zrI kumAra vIleja jaina samAja (zrI munisuvrata svAmIjInuM) kurAra vileja, malADa hAIve IsTamAM malADa, muMbaI- 800064, 88. zrI saMbhavanAthajI jaina dhara derAsara zeTha parasettama suracaMda zaMkara lena, kAMdIvalI (vesTa) muMbaI-4000 67. 89. zrI pArzvanAthasvAmI jaina derAsara bhUlAbhAI desAI roDa, kAMdIvalI (vesTa) tuMbaI-40006 7. 90. zrI mahAvIranagara jaina derAsara (zrI zAMtinAthajInuM) zaMkara lena, mahAvIra nagara, bilaDI*ga naM. sI, kAMdIvalI (vesTa) muMbaI-400 06 7. 91. zrI jAMbalI galI jaina derAsara (zrI saMbhavanAtha svAmInuM) jAMbalI galI, berIvalI (vesTa) muMbaI-400 092 92. zrI latanagara jaina derAsara ( zrI zaMkhezvara pArzvanAthajI ) dolatanagara, borIvalI (IsTa) muMbaI-40001 6. 93. zrI kArTara roDa jaina derAsara, (zrI saMbhavanAthajInuM ) kArTara roDa naM.4, puruSottama pAka, borIvalI (isTa) muMbaI-40006 6. 94. zrI borIvalI sIlI jaina derAsara (zrI sumatinAthajI nuM). rAsara ( zrI sumatinAthajI nuM) sIpAlI phATaka, berIvalI (vesTa) muMbaI-40 0062. 85. zrI zAMtinAtha jaina derAsara dahIMsara relave sTezana sAme, pisTa oNphisanI bAjumAM, dahIMsara, muMbaI-400068. 9. zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha jaina derAsara rAma maMdira roDa, bhAyaMdara, (ji. thANu), 97. zrI bhAyaMdara devacaMdanagara jaina derAsara (zrI zaMkhezvara pArzvanAthajI ) devacaMdanagara, relve sTezana pAse, mu. bhAyaMdara, ji. thANu. 98. zrI AdIzvarajI jaina derAsara mu. nAlA pArA, tA. vasaI, thANA. 99, zrI vasaI jaina derAsara (zrI dhamanAtha svAmInuM) jaina derAsara, vasaI relave sTezana sAme, mu. po. vasaI, ji. thANuM. 10. zrI virAra jaina tIrtha derAsara (zrI saMbhavanAtha svAmIjInuM ) relve sTezana sAme, mu. pi virAra (jila-thANA ) 101. zrI agAzI jaina tIrtha derAsara (zrI munisuvrata svAmIjInuM ) cAla peTha, mu. po. agAzI, tA. vasaI, ji. thANo. 102. zrI abhinaMda svAmI jaina derAsara 144, e gujarAta sosAyaTI, sAyana, muMbaI-400022. 103. zrI cembara jaina derAsara (zrI AdIzvarajInuM ) 10 me raste, cemburanAkA, cembura, muMbaI-400071. 104, zra kula cunA bhaThThI jaina derAsara (zrI pArzvanAjInuM ) cunA bhaTTI, kurlA (isTa) muMbaI-400070. 105. zrI munisUtrata svAmI jaina derAsara 185, muni suvrata bhuvana sonApura galInA nAke, kula agrA roDa, muMbaI-400 070. 106. zrI munisuvrata svAmI jaina derAsara mahAtmA gAMdhI roDa, navareja kesa lena, ghATakopara (vesTa) muMbaI-400086. 107. zrI ghATakopara karachI saMdha derAsara (zrI jIrAvAlA pArzvanAthajInuM ) derAsara lena, ghATakopara (IsTa) muMbaI 400086. 108. zrI sarvodaya hospiTala jaina derAsara (zrI sarvodaya pArzvanAthajInuM) sarvodaya hospiTala AgrA roDa, dhATa ke para (vesTa) muMbaI-40008 6. tIrthasthAnamAM kilomITara aMtara pAlitANAthI jhaghaDIyAjI pAlitANAthI dhaMdhukA 110, dhaMdhukAthI khaMbhAta 120, khaMbhAtathI vaDedarA 78, vaDodarAthI jaMbusara 60, jaMbusarathI kAvI 28, kAvIthI jaMbusara thaI Amoda 39, AmodathI vAgarA thaI gAMdhAra tIrtha 40, gAMdhArathI bharUca 55, bharUcathI aMkalezvara 12, aMkalezvarathI jhadhaDIyA 20, jhaghaDIyAthI aMkalezvara, bharUca thaI vaDodarA 137, vaDodarAthI mAtara 81, mAtarathI dhaMdhukA 125, dhaMdhukAthI pAlitANuM 110. [ semacaMda DI. zAhanA saujanyathI] Jain Education Intemational Page #967 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-ra 35 109. ghATakopara paMtanagara jaina derAsara (zrI pArzvanAthajInuM) jyakizana bilDIMga, paMtanagara, ghATakopara (IsTa) muMbaI 4000 77. 10. sAMghANa eseTeTa jana derAsara (zrI ciMtAmaNI pArzvanAthajInuM) sAInAtha nagara, sAMghANa esTeTa, ploTa naM. 13, AgrA roDa, ghATakopara (vesTa) muMbaI-400086. 111. zrI-zAMtinAtha jaina derAsara vikrolI baMbAkhAnA, vikalI sTezana sAme, vikrolI (vesTa) muMbaI-400076. 112. zrI bhAMDupa kacchI saMdha derAsara (zrI AdIzvarajInuM) . baDavA hospiTalanI sAme, AgrA roDa, bhAMDupa (vesTa) muMbaI-400078. 113. zrI bhAMDupa gujarAtI saMdha derAsara (zrI AdIzvarajInuM) rehave sTezana roDa, bhAMDupa (vesTa) muMbaI-400078 114, zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha jaina derAsara Izvara nagara, bhAMDupa posTa oNphisanI sAme, bIje mALe, AgrA roDa, bhAMDupa (vesTa) muMbaI-40 07:. 115. zrI vAsupUjya svAmI jaina derAsara 54/56, jhavera reDa, mulunDa (vesTa) muMbaI-400080 116, zrI thANuM jaina derAsara (zrI munisuvrata svAmIjInuM) TebI nAkA, thANA (mahArASTra) 117. zrI AdIzvarajI jaina derAsara TaeNbInAkA, thANu (mahArASTra) 118. zrI esavAla jaina saMdha derAsara (zrI supArzvanAthajInuM) navIcAla, bhIvaMDI (ji. thANA) 118. zrI paravAla jaina derAsara navIcAla, bhIvaMDI (ji. thANu) '120. zrI bhIDabhaMjana pArzvanAtha jaina derAsara pArasanagara, AgrA reDa, bhIvaMDI (ji. thANA) 121. zrI rAmajI meghajInuM ghara derAsara (zrI zAMtinAthajInuM) AgrA roDa, bhIMvaDI (ji. thANA) 122. zrI zItalanAtha jaina derAsara ajanTA kampAunDa, bhIMvaDI (ji. thANA) 12. zrI pavaI jaina derAsara (zrI zAMtinAthajInuM) AI. AI. TI. mArakeTa sAme, pavaI muMbaI-400076 124. zrI vAsupUjayasvAmI jaina derAsara, marola, aMdherI, muMbaI. kAMtyipura kaMpilapura - kaMpalAjI e prAcIna nAma che. munizrI saubhAgyavijaya5 mA. sAhebe 150mAM "tIrthamALA' mAM 14 thI 16" gAthAmAM suMdara varNana ApyuM che. hAlamAM zrI vimaLAnAtha prabhunuM nAnuM zikharabaMdhI jinAlaya che, barelI jIllAmAM eonalAthI uttaramAM 12 kilomITara rAmanagara pAse 6 kilomITaranA gherAvAmAM ahichavA AveluM che, jyAMthI keTalAka khaMDere maLyAM che. ahichatrA nagara zrI pArzvanAtha prabhune kamaThe upasargo karelA te vakhate dhaNe pANI AdithI upasarga rahIta karI pitAnI phaNuM upara prabhune birAjamAna karavAthI ane prabhune chatrathI rakSaNa karI upasarga nivAraNa karela, te uparathI "ahichatrA" nAma paDayuM. jUnA avazeSomAM Aje le, tu , mutie Adi maLI Ave che te saMvata 12-74-102 ane tenI AgaLa maLI AvyA che, ja prAcInatA puravAra kare che, lakhANe brAhmI lipimAM maLI Avela che. saMvata 160 sudhI A nagarI AbAda hatI, je pachInA kALamAM tenuM patana thayuM samajAya che. ahIM brahmadata cakI, rajA saMjaya, gardabhIla ane draupadI Adi nA junA maLI AvatA sthApatyomAMthI maLe che. zrI vimaLanAtha prabhunA janma Adi cAra kalyANaka A sthaLanuM mahAtma che. hAlamAM jIrNoddhAra bAda nAnA rUpe A tIrtha UbhuM che. sadara sthaLa kAyamagaMja sTezanathI gAmamAM thaI 9 kilomITara che. mathurA mathurA bahu prAcIna nagarI che ane te yamunA nadInA kinAre che. jUnuM nAma IMdrapura hatuM paNa iMdrapuranI samRddhi Aje dhuLamAM daTAI gaI. mathurA jaina dharma ane vaidika dharmanI jananI che. zrI supArzvanAtha prabhunA samayathI A bhUminI tIrthamAM gaNanA thaI jaNAya che, zrI neminAtha prabhunA pitA rAjA ugrasenanI rAjadhAnI hatI. zrI pArzvanAtha prabhu, zrI mahAvIra svAmIthI aMtima kevaLI zrI jaMbusvAmI Adi pavitra AtmAnA caraNa sparzathI A sthaLa vibhuSita che. mAdhurI vAcanA" nA sUtromAM Aje paNa vAMcavA-sAMbhaLavA maLe che je uparathI te samaye vidyAsAdhananuM suMdara-ajoDa dhAma hazeja. prabhuzrI mahAvIra pachI, jJAna pustakArUDha 98 0 varSa bAda thayuM, je te samaye keTaluM kaMThastha haze te ApaNane AzcaryakAraka ja lAgaze mathurA nagarI 22 yojana (1 yojana=4 gAu) lAMbI ane 9 yojana pahoLI hatI, je vizALatA mugdha kare che. nagarImAM aneka vAva-kuvAo, maMdira, vepAranI nAnI moTI hATaDIo (dukAna) aneka dvipada, tripada, catuM pada agara vadhu rastAo joDatuM bhavya nagara haze. vepAra mATe aneka prakAranA judA judA dhaMdhAkIya bajAro haze je Aje mAtra kalpanA karavI rahI. zrIkRSNanuM bALa jIvana mathurA sAthe khUba ja saMkaLAyeluM che. Aje paNa tevA purAvA, stupa zilAlekhe vi. sAkSI pUre che. keTalAka AvA sthApatyonA purAvA saMgrahAlayamAM darzanIya che. zrI sarasvatIdevInI suMdara kaLAmaya mUta lakhanaunA saMgrahAlayamAM Jain Education Intemational ducation International Page #968 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaranaciMtAmaNi Aje jovA maLe che. A tIthe kALanI aneka jhApaTe khAdhI chatAM AyaMbIla oLInI ArAdhanA uparAMta saMdhamAM mAMgalika athe Aje te nAnA rUpe paNa vidyamAna che. reja eka AyaMbIla tapanI ArAdhanA varSothI cAle che. tema ja ahIM dharmazALA nathI. mathurA revenuM meTuM sTezana che. vartamAnamAM paNa AvA prakAranI nAnI moTI ArAdhanAo, gurUmahArAjanA cAturmAsa, pUjane Adi cAlu ja rahe che. bIjApura (karNATaka)-zrI jaina zvetAMbara jinAlaya sAthe jaNAvatA khUba ja AnaMda thAya che ke ane jana sakala bIjapura nagaramAM apUrva ane alaukIka traNa zikharabaMdhI saMdhamAM saMgaThana zakti khUbaja anumodanIya che. ane jenenAM bhavya jinAlaya lagabhaga (50) pacIsa varSa pUrve baMdhAyeluM che. 300 jeTalAM dhare che. jemAM savatI aDhAra abhiSekanI vidhipUrvaka zrI siddhagirirAja atre vasatA rAjasthAna, gujarAtI, kachI Adi bhAIAdi aneka kalAtmaka rIte kaMDArAyelA ArasapathI suzobhita bahene vacce asaraparasa snehabhAva, vAtsalya bhAva, samabhAva jinAlayamAM mULanAyaka zrI jagavallabha pArzvanAtha prabhujI Adi tema ja vyavahArakuzaLatA paNa kapriya che. temaja bIjapura 14 janabiMbe sAthe aneka paMcadhAtunI pratimAo birAja- nagara eka prekSaNIya sthaLa heI gelagumaTa, bArAkamAna, mulakemAna che. midAnatA5, upalIyuraja Adi aneka, atihAsika sthaLe jInAlayanAM lagolaga eka bhavya upAzraya Avela che je jovAlAyaka che. jene kAraNe bIjApura nagara eka kSetra samAna upAzraya aneka pracalita AcArya bhagavaMta, panyAsajI, muni heI dazana-vaMdana Adine lAbha levA jevo che. bhagavaMto ane sAvijI ma. sA. temaja deva, guru dazanAthe bahAragAmathI padhArelA aneka bhAvika bhAIbahenanAM pagalAMthI pAvana bane che. punAthI harIhara sudhI jatI relve lAInamAM mIraja jaMkazana atrenA saMdhamAM padhArelA pUjya mahAtmAonI nizrAmAM che. tyAMthI eka nAnI relavemAM sAMgalI sTezana che. sTezanathI 1 mAIla dUra gAma AveluM che. ahIM vetAMbara mUrtipUjaka jenAM mahAmaMgalakArI upadhAna tape, dinyA mahatsava, ujamaNue, charIpAlIta phulapAkajI yAtrika saMdhe, aneka prakAranA pUjana, 100 dhare che. 1 upAzraya ane 3 jaina maMdiro che. zrI payuSaNa mahotsava, saMdha jamaNA Adi ArAdhanAo ane 1. hAIskUla roDa upara zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM derAsara saMghamAM anekavidha tapazcaryA Adi pavitra prasaMgothI bIjApura che. mULanAyakanI pratimA mane hara che. AmAM cAMdInI mUrtio che. jena sakala saMdhamAM AnaMda maMgala vate che. 2uparyukta maMdiranI naja kamAM zeTha caturadAsa pitAMbaradAsane tema ja anne bahenane bhavya upAzraya, zrI vardhamAnatapa tyAM mULanAyaka zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM ghara derAsara zeTha meDatIcaMda AyaMbIlakhAtu, ane citrI tathA A mAsanI zAzvatI khImacaMda saM. 1925mAM baMdhAveluM che. wwww ww tIrthasthAnomAM kilomITara aMtara pAlitANAthI nAgezvara tIrtha pAlitANAthI, DAkora thaI godharA 311, godharAthI dAhoda 97, dAhodathI alirAjapurathI lamINa tIrtha 10, lamaNI tIrthathI kukSI 40, kukSIthI bAga 18, bAgathI mohanakheDA 46, mohana kheDAthI rAjagaDha thaI pAvara 37, pAvarathI amIjharA thaI dhAra pa6, dhArathI mAMDavagaDha 36, mAMDavagaDhathI Indara 112, IndorathI devAsa 39, devAsathI makSIjI 36, makSIjIthI ujajaina 8 48, ujajainathI nAgezvara tIrtha 125, nAgezvarathI AleTa-tAla thaI jAvarA 63, jAvarAthI ratalAma 38, ratalAmathI karamadI-bIbaDada-bAjanA 60, re bAjanAthI kuzalagaDha 33, kuzalagaDhathI lImaDI para, lImaDIthI lImakheDA thaI hAlola 108, hAlolathI boDelI 43, boDelIthI DabhoI 43, DabhoIthI vaDodarA re 35, vaDodarAthI pAlitANA 269, kula 1825 kI. mI. ( [ somacaMda DI. zAhanA saujanyathI]. Jain Education Intemational Page #969 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-ra 3. gaNapati peThamAM mULanAyaka zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM ghara derAsara che. saM. 196mAM zeTha bAbubhAI ratanacaMde baMdhAveluM che. AmAM 1 cAMdInI pratimA paNa che. junera ja-nera punAthI 50 mAIla dUra A gAma Avela che. vetAMbara mUrtipUjakanAM 75 ghara che. 1 upAzraya, 1 dharmazALA, 1 lAyabrerI, 1 mahArASTra jaina vidhAbhavana nAmanuM chAtrAlaya che. gAmamAM 2 jaina maMdira che. budhavAra peTha zrI amIjhara pArzvanAthanuM jaina zikharabaMdhI bhavya maMdira che. paNa suMbAmAM mULanAyaka zAMtinAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira che. maMdira lagabhaga 150 varSa jUnuM che. nAsika sTezana che. A sTezanathI 11 mAila dUra satArA zahera AveluM che. zaheramAM zvetAMbara mUrtipUjaka jainenAM 10 dharI che. 1 upAzraya ane 2 jena maMdire vidyamAna che. (1) sadAzIva peThamAM zrI AdInAtha bhagavAnanuM dhAbAbaMdhI maMdira bIje mALe AveluM che. mULanAyakanI palAMThImAM saM. 1931nI sAlane lekha che. (2) maMgaLavAra peThamAM zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM dhAbAbaMdhI maMdira che. mULanAyakanI mUrti manohara che. A maMdira saM. 175 mAM zeDa kisanadAsa lamaNadAse baMdhAveluM che. nAsika roDathI cha mAIla dUra godAvarIne kAMThe AveluM che. A gAma vaiSNanuM yAtrAdhAma thayuM te pahelA zrI padmaprabhu svAmInA jainatIrtha tarIke prasididha pAmyuM hatuM. tethI tenuM prAcIna nAma pApura hatuM. jaina graMthomAM AnuM nAma kuMbhakAraka kRta batAvavAmAM AvyuM che. ahIM jainonAM 50 ghara che. 2 vizALa upAzraya tathA 3 maMdira mojUda che. paheluM yAdavakara galImAM zrI dharmanAtha bhagavAnanuM derAsara saM. 1964 hIrAbAI motIcaMde baMdhAvyuM. maMdiramAM sphaTika tathA cAMdInI mUrti birAjamAna che. pArasanAtha galImAM zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira zikharabaMdhI moTuM che. dipacaMda nyAlacaMdanA baMgalAmAM suvidhinAtha bhagavAnanuM ghara derAsara che. nAsikanI bAjumAM mAlanA nAme guphAo che te jovAlAyaka che. karADa punAthI harihara jatI re lAInamAM karA De sTezana che. sTezanathI 4 mAIla dUra karADa gAma AveluM che. ahIM vetAMbara mUrtipUjaka jainonAM 75 dhare che. 2 upAzraye, 1 dharmazALA, 1 lAIbrerI ane 1 jaina maMdira che. ravivAra piMThamAM mULanAyaka zrI saMbhavanAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI vizALa maMdira che. mULanAyakanI palAMThI nIce saM. 1682. no lekha che. AmAM cAMdInI pratimAo paNa che. gadaga ahamadanagara manamADa jakazanathI relve lAIna ahamadanagara sudhI jAya che. sTezanathI 15 mAIla dUra ahamadanagara zahera AveluM che. ahIM vetAMbara mUrtipUjaka jainenAM 60 gharo che. 2 upAya, 1 dharmazALA ane 2 jainamaMdire che. (1) gujaragalImAM mULanAyaka zrI AdInAtha bhagavAnanuM maMdira zikharabaMdhI che. AmAM 1 cAMdInI pratimA ane saM. 1223nI sAlanI prAcIna dhAtunI pratimA che. (2) kApaDa bajAramAM zrI saMbhavanAtha bhagavAnanuM maMdira zikharabaMdhI che. A maMdiramAM bIje mALe eka zyAma pArzvanAtha prabhunI ArasasUti prAcIna che. punAthI harihara sudhI jatI relave lAInane eka phATe gadA sudhI jAya che. gadaga sTezanathI 1 mAIla dUra gadaga zahera AveluM che. ahIM 700 jainenI vasatI che. 1 upAzraya ane ke jene maMdire che. (1) junA bajAramAM mULanAyaka zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira che. A maMdira kacchI ozavAla zrI saMghe baMdhAveluM che. AmAM cAMdInI 4 pratimAo paNa che. (2) kApaDa mArakITanI bAjumAM mULanAyaka zrI zreyAMsanAtha bhagavAnanuM ghara derAsara che. AmAM 2 dhAtunI ane 1 cAMdInI pratimA che. mULanAyakanI smRti upara saM. 1523nI sAlane lekha che. (3) devasI khetasIne baMgalAmAM mULanAyaka zrI zItalanAtha bhagavAnanuM nAjuka ghara derAsara che. AmAM cAMdInI 2 pratimAo che. saM. 1997nI sAlamAM zeTha devasI khetasIe A maMdira baMdhAvavAnI zarUAta karI hatI. (4) zeTha lAlajI ladhAnA baMgalAmAM mULanAyaka zrI padmaprabha svAmInuM ghara derAsara che. saM. 1980mAM A maMdira baMdhAvavAmAM AvyuM che. AmAM cAMdInI phakta 1 pratimA che. satArA panAthI harihara sudhI jatI re lAInamAM satArA reDa Jain Education Intemational Page #970 -------------------------------------------------------------------------- ________________ e amalanera suratathI tApsIvelI relve lAIna bhusAvaLa sudhI jAya che. temAM vArnara sTezana che. AnathI 1 mAIla dUra zahera AveluM che. ahI 150 jaitAnAM dharA che. 1 upAzraya, 2 jaina madirA, 1 DAkagherI che. zaheramAM mUkI aai pAnoya giyAnanuM dhoLAbaMdha madira che. mULanAyakanI pratimA katAra che. AmAM cAMdInI mAi, kiDanI 1 ane 1 vaiSNunI pratimA eka paNa che. madrAsa che. temAM 4000 tenI vastI che. madrAsa purANu zahera 5 upAzraye ane 5 jaina maMdira che. 1. zAhukAra peThamAM zrI caMdraprabha bhagavAnanuM dhUmaTama bI kiMga . 1972mAM badhAveluM che. A maMdiramAM kArtikanI pratimA che. 2. kAra pemAM zrI caMdraprabha teizvaranu zikharabaMdhI sa. 1962mAM baMdhAveluM" madira che. 3. vaiTApa mUkI sTrITa mUkemAM zrI cAba bhagavAnanuM ghumaTabaMdhI maMdira jA', 1817mAM badhAvela che. 4. zaheramAMthI badhuM mAtra dUra kAdAvADI nAmanA sthaLamAM zrI. sumitanaya bhagavAnanu ghUmaTa dhI madira zrI madha sara 1985mAM baMdhAveluM" che. pa. zaherathI 10 mAIla dUra moTara ne asi aittarIna nA pharlAMga dura Avela paDIla nAmanA sthaLamAM mULanAyaka zrI AdIzvara bhagavAnanuM dhUmaTabadhI maMdiMra che. A maMdiramAM mULanAyakanI pratimAM prAcIna ane matyuta suMdara che. sittAnavAsava hAthI 250 mAIla ane pAthI 10 mAIla dUra jainaraci'tAmaNi sattAnavAzaya nAme bagU paDAcyAnuM nAnuM gAma che. ahI sukAma dira che. A gRAA madiranA garbhadvAranA maMdaranA bhAgamAM traNa ane gaMbhAranA bahAranA apa mApamAM be maLIne kula pAMca lAMchana vinAnI sAtamAM ekAnI guptandriya jaina pratimAo che. gAranI pa ma panI pratimAo paikI mAM hAthanA gokhalAmAM adha padmAstha zrI pArzvanAtha bhagavAnanA mastaka upara nAgarAjanI pAMca kyA sahita ane pratimA che. tenI patnInI pA rUDa IMca, rabara sudhInI UMcAI para IMja ane nAgarAnA kRSNArahitanI UMcAI 37 IMcanI che. bejhavADA bejhaghaDA sTezanathI ekabADA zahera ke mAila dUra Avela che. mAMdha prAMtamAM A rAhera mAyamAM moTuM cepAranuM indra che. ahI` 200 zrAvakAnI vasatI che. ane upAzraya temaja 1 jaina maMdira che, na TrepamAM sTrITamAM zrI padmanAbha bhagavAnanuM zikhara badhI maMdira sa. 1966 thI ane badhAveluM che. AvatI ceAvIzInA prathama tIrthaMkaranI mUrti mULanAyaka tarIke padharAvela che. bheMsavADA zaherathI 1 mAIla dUra ekamAnA myujhiyamamAM 2 dha padmAsanastha prAcIna jinapratimAo vidyamAna che te sagabhaga sAtamA saikAnI hoya tema jaNAya che. guDIvADA bejhADAthI garIbaDA tara eka nAnI relve zAIna ya che. guDIvADA sTezanathI mAtra 1 mAIla dUra ' mAravADI Tepala ' nA nAmathI AkhAnuM zra pArkanAtha bhagavAnanuM maMdira che. zikharabaMdhI maMdira sa. 1890mAM mahInA zrI sarve baMdhAvyu che. ahIM pa0 zvetAMbara mUrtipUjAnI vastI che. derAsaranI bAjumAM ja eka upAzraya pAyo che. mULanAyaka zrI pAnAma bhagavAnanI mUrti zyAma pAyAnI ardha padmAsanastha ane prAcIna che. A mUrtinuM zilpa vidhAna, kulpAka bhAMdhaka ane aMtarIkSa bhagavAnanAM maMdizamAMnI pratimAne maLatu Ave che. mULa tIsthAnAmAM kliAmITara aMtara amadAvAdathI rANakapura-brAhmaNavADA amadAvAdathI mahesArA 2, mahesAnAthI DIsA 46, rIsathI chavAya lAjI tIrtha 92, jIrAvalAthI rANakapura 139, rANakapurathI brAhmaNavADA 124, brAhmaNavADAthI delavADA (AjI) 80, delavADAthI acalagaDha 8, acalagaDhathI kumArIvALuM tIrtha che, kuMbhArIyAthI iDara karI hathI amadAvAda 1, iDarathI vaDAdarA 223. [seAmaca'da DI. zAhanA saujanyathI ] OR DO Page #971 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 1. upAzraya ane 1 dharmazALA che. ahIM bajAramAM mULanAyaka zrI AdIzvara bhagavAnanuM ghUmaTabaMdhI maMdira che. - gvAliyara prAcIna sAhitya ane zilAlekhamAM vAliyaranuM sthAna ullekhanIya che. jena graMthe ane zilAlekhomAM tene gAmagiri, gepIcala, gamANuraNa, udayapura Adi nAmothI ulekhavAmAM AvyuM che. vAliyaranA killAmAM AveluM sUrya maMdira zilpakaLAnI daSTie mahatvanuM Na jAtinA mihira kuLe A maMdira baMdhAveluM che, ema maMdirane lakhelA zilAlekhathI jaNAya che. Aje vAliyara ane barakara be vibhAgamAM vaheMcAyeluM che. lazkaramAM 300 ane vAliyaramAM 150 jaina zrAvakAnI vastI che. barakaramAM traNa upAzraya ane traNa jaina maMdira che. jyAre vAliyaramAM 2 maMdire che. ba2karanA zarAba bajAra mAM esavAla mahollAmAM zrI ciMtAmaNi pArzvanAtha bhagavAnanuM ghUmaTabaMdhI maMdira che. A maMdiramAM citrakAma ane minArIkAma sAruM kareluM che. eja mahelAmAM zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM ghUmaTabaMdhI maMdira zrI saMghe baMdhAveluM che. AmAM badhI mUrtio dhAtunI che. dihI nAyakanA mastaka uparanI phaNuo te sAkSAta dharaNendra vimuvI rAkhI hoya evI pahelI najare jonArane bhAsa thAya che. tenAlI bejavADAthI madrAsa jatI relve lAInamAM tenAlI jaMkazana che. ahIM 40 jainonI vasatI che. ane eka upAzraya che. zAMtibajAramAM zrI vAsupUjaya bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira saM. 1980mAM baMdhAveluM che. mULanAyakanI prAcIna mUrti jamInamAMthI nIkaLI AvelI che. e dRSTie A sthaLanuM mahatve noMdhapAtra che. haidrAbAda dakSiNa hiMdamAM nijhAma rAjayanI rAjadhAnInuM zahera haMkAbAda che. ahIM zvetAMbara mUrtipUjaka jainanI 300 mANasonI vasatI che. pa jana maMdire ane eka dAdAvADI che. - haidrAbAdanI najIkamAM AvelA prAcIna tIrtha kulpAkano vahIvaTa ahIMnA zrImaMta zrAvake kare che. haidrAbAda relve sTezanathI 1 mAIla dUra 'cArakamAna' nI pAse mULanAyaka zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM ghUmaTabaMdhI maMdira ahIMnA zrI saMghe saM. 1955mAM baMdhAveluM che. A maMdira mukhya maMdira che. pAsenA "kaThI' vibhAgathI oLakhAtA sthaLamAM mULanAyaka zrI goDI pArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira che. relve sTezanathI rAA mAIla dUra "kAravAna" mAM mULanAyaka zrI goDI pArzvanAtha bhagavAnanuM ghUmaTabaMdhI maMdira che. ahIMnA myujhIyamamAM dasamAM sikA pahelAnI prAcIna pratimAo darzanIya che. auraMgAbAda nijhAma rAjayamAM auraMgAbAda zahera AveluM che. asala ahIM khaDakI nAme gAma hatuM. maleka aMbare I. sa. 16 16mAM nArakaMDA nAmane mahela ane masjida baMdhAvyA hatA. te pachI tenA putre A gAmane phatahanagara nAma ApI kille baMdhAvyuM. je haju paNa mojUda che. ne pachI phatahanagarane auraMgAbAda nAma ApavAmAM AvyuM. hAlamAM A zaheramAM zvetAMbara mUrtipUjaka jenonI mAtra 50 mANasonI vasatI che. relve sTezanathI 2 mAIla dUra AvelA jhaverI vADamAM traNa jinAla vidyamAna che 1. mULanAyaka zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira zikharabaMdhI che. 2. zrI pArzvanAthanA maMdiranI najIkamAM ja Avela zrI mahAvIra svAmI bhagavAnanuM maMdira paNa dhAbAvALI racanAvALuM che. AkelA AkelA relve sTezana che. sTezanathI 1 mAIla dUra zahera AveluM che. ahIM vetAMbara jananI 500 mANasonI vasatI che. bhAratanuM suprasiddha pATanagara dilhI prAcIna kALathI rAjadhAnInuM zahera che. pAMDavonA samayamAM dilhInuM nAma Indraprastha hatuM. pRthvIrAja cauhANanA vakhatamAM dilhI bahu prasiddha hatuM. navadharAmAM zrI sumatinAtha bhagavAnanuM maMdira che. A maMdiramAM citrakAma ghaNuM suMdara che. eka sphaTikanA pratimAjI che. mULanAyakanI mU ti bhavya ane darzanIya che. A sivAya zrI saMbhavanAtha, zrI zAMtinAtha, zrI ciMtAmaNI pArzvanAthanA maMdire che. lAlA hajArIlAla joharIne tyAM be suMdara gRhamaMdire che. ahIM be dAdA vADIo che. traNa jaina dharmazALA che. temAM Atmavallabha jaina bhuvana paNa che. zrAvakonA ghara che. zrI jinacaMdrasUrinA samayamAM ahI pArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira hatuM. ane e maMdiranA dakSiNa thaMbhamAM atibala adhiSThApakanI sthApanA karela hatI. dAdA guranA nAmathI oLakhAtA sthaLamAM maNidhArI zrI jinacaMdrasUrinuM samAdhisthaLa AveluM che. saM. 1990mAM zrI RSabhadeva bhagavAnanuM ghUmaTabaMdhI maMdira banAveluM che. A eka aitihAsika sthaLa che. je moTI dAdAvADInA nAme oLakhAya che. kAnapura mInAkArI kalAmaya maMdira mahezarI mahAlAmAM bALaka Jain Education Intemational Commentation Page #972 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNI raghunAtha prasAdajIe baMdhAveluM zrI dharmanAtha bhagavAnanuM maMdira suMdara che. A maMdiranI kamAne, chata, thAMbhalAo mInAkArI kaLAno ajoDa namUne che. dIvAlomAM tIrthasthaLa, yoganA Asane ane naThanA du:khenA tAdaza cinne hRdayane halAvI mUke che. maMdiranI bAjumAM kAcathI maDhelA prAcIna kaLAnAM dazyonuM saMgrahasthAna, zilAlekho prAcIna gauravane khyAla Ape che. A maMdiranI sAme eka jana dharmazALA che. 'mIraDI gIrakImAM eka suMdara kavetAMbara jaina maMdira tathA rAyabahAdura dha te patisiMhajIe baMdhAvela suMdara vizALa dharmazALA che. gIraDInI AsapAsa kolasAnI khANe puSkaLa che. moTara vagere vAhane ahIM mahayA ja kare che. bihArazarIpha rAjagirathI bihAra sTezana Ave che. sTezanathI 1 mAIla dUra methiyAna mahollAmAM eka vizALa dharmazALA che. dharmazALAmAM zrI mahAvIra bhagavAnanuM manohara maMdira che. mALa upara zrI zAMtinAtha bhagavAna che. zaheramAM bajAra najIka eka galImAM be jaina maMdiro che. ekamAM zrI caMdraprabha prabhu che. bIjAmAM zrI ajItanAtha bhagavAna che. cokhaMDI mahelAmAM zrI RSabhadeva bhagavAnanuM vizALa, UMcI bAMdhaNInuM maMdira che. bhagavAne ahIM agiyAramuM cAturmAsa karyuM hatuM. udaMtapurIne bauddha vihAra ahIM hatA. bihArane musalamAne bihArazarIpha kahe che. musalamAnanuM te yAtrAdhAma che. bihAranuM asala nAma tuMgIyAnagarI hatuM. prAcIna rAjadhAnI paTaNa paTaNAnuM prAcIna nAma pATalIputra. ahIM alagana saMpatti dharAvatA kareDapatio vasatA hatA. ahI jaina AgamonI pahelIvahelI vAcanA thaI hatI. zrI umAsvAti mahArAje ahIM pATalIputrImAM rahIne "tatvArtha sUtra nAmane graMtha racyA hatA. sAMprati rAjA ahIM thayA. zrI bhadrabAhu svAmI, Aryasahastasrara ane vajAsvAmI vagere yugapradhAna vicaryA che. pATaNa nagarI seMkaDo varSa sudhI bhAratanI rAjadhAnI ane jenapurI rahI hatI. zaheranA madhyabhAganA cokamAM baDenI galImAM eka sAthe joDAyelAM be jaina maMdira che. banemAM zrI pArzvanAtha bhagavAna che. eka mazALA paNa che. ahIM eka maMdiramAM paththaramAMthI kerela vastra ane alaMkArathI vibhUSita jinabhUti darzanIya che. nAthanagara sTezananI najIka ahIMnA koTidhvaja jAgIradAra bAbu sukharAyajIe baMdhAveluM zrI vAsupUjya bhagavAnanuM bhavya jinAlaya che. temAM kAsanuM mInAkArI kAma ramaNIya lAge che. mahimApura kaTagolAthI aDadho mAIla dUra "mahimApura'nuM parUM che. hamIdevInA lADIlA kurapati zrI jagatazeTha baMgALanA betAja bAdazAha hatA. paradezIo, rAjA mahArAjAo, zAha sodAgaranI jene tyAM bhIDa rahetI. gaMgAkinAre ahIM zrI jagatazeThanuM maMdira zobhI rahyuM hatuM. paNa gaMgAne pracaMDa pUre te astavyasta karI nAkhyuM. chatAM tenA avazeSo paNa jagatazeThanI samRdidhanI jhAMkhI karAve che. kumAraDI mahudA sTezanathI 1aaaa mAIla dUra kumAraDI nAme gAma che. A prAcIna gAmanI bhUmimAMthI keTalIye jina mUtio prApta thAya che. ahIM 94 zrAvakanI vasatI che. bajAramAM zrI AdInAtha bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira saM. 2000mAM zrI janadharma pracAraka sabhAe baMdhAveluM che. A maMdiramAM dhAtunI 3 pratibhAe che. A pradezamAM sarAkanI vasatI che. A sarAka jAtimAM Adideva, dharmadeva, zAMtideva, anaMtadeva, gautama vagere gautra nAme jovAmAM Ave che. teo kuladevatA tarIke zrI pArzvanAthajIne mAne che. teo Aje paNa koI jIvanI hiMsA karatA nathI. orissA kalakattAthI madrAsa jatAM bI. ena. relavemAM bhuvanezvarane vistAra cAra pAMca koza che. bhuvanezvaranA agni khUNAmAM cAra pAMca mAIla dUra dhavalI pahADa che. tyAre bIjI dizA eTale vAyavya tarapha eTalAja aMtare caMDagiri ane udayagirinA pahADa che. jemAM samrATa khAravelano hAthI guphAvALe prasidhdha zilAlekha che. bhuvanezvaramAMthI koI purAtana vastu maLI AvI nathI. dhavalI pahADa ane khaMDagirimAMthI maLI AvelI purAtana atihAsika sAmagrInA samayanI vastuo hajI paNa zodhavAmAM AvI nathI. paraMtu e hakIkata che ke e samaye paNa A sthaLa prasidhdha hovuM joIe. kAMgaDA - himAcala pradezanI hariyALI ghATIomAM, nagarakeTa kAMgaDAnI prAcIna vasatInA pazcima kinAre ItihAsa prasidhdha vizALa kilo . zrI nyA hatA. sAMpanImAM rahIne ja dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #973 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 zobhI rahyo che. killAnI DAbI-jamaNI banne bAjue be suMdara nadIo vahI rahI che. killAnA mukhya daravAjAmAM pravezatAja parvatanA zikhara para banelI vizALa pagathI para caDatAM caDatAM sAta suMdara daravAjA pasAra karyA bAda Apa prAcIna atihAsika jinAlayamAM virAjamAna prabhu AdinAthanI vizALa mUrtinA dazana karaze, jenA camakAronI aneka vAto ApaNe ghaNAM lAMbA sacathI sAMbhALatA AvyA chIe. A tIrtha viSayaka mahatvapUrNa atihAsika pustaka "vijJaptitriveNu'nA prakAzaka mahAna sAhityakAra, purAtatA padmazrI munivijayajInA zabdomAM A tIrthadhAma prAcIna etihAsika tIrthomAM mahattvanuM sthAna dharAve che. aitihAsika prANAthI sAbita thayeluM che ke jinAlayanI sthApanA, bhagavAna zrI neminAthanA samayamAM, pAMDavA-kALamAM, kaTacavaMzanA zuravIra rAjA zrI suzamacaMdranA hAthe thaI hatI ane mahArAjAe zrI neminAthanI adhiSThAyaka devI aMbikAmAtA pitAnI kuladevI tarIke mAnyatA daIne maMdiranI pAse ja pratiSThA karI hatI. sadIo sudhI kaToca rAjavaMza jinadevane parama upAsaka rahyo jenI aneka sAbitIe ItihAsanA pAnAM para maLe che. munizrI jinavijayajIe "vijJaptitriveNI mAMthI ane zrI agaracaMda nAhaTAe bikAneranA jJAna bhaMDAramAMthI aneka atihAsika pRSTho zodhIne A tIrtha para mahattvane prakAza pADyo che. gurunA mukhe zatrujya mahAtIrthane mahimA sAMbhaLIne kAMgaDAnareza rAjA rUpacaMda eTalA prabhAvita thayA ke temaNe zatruMjaya tIrthanA darzana karyA vinA anAja nahi levAnI pratijJA karI. AthI guru cakti thayA ane mAtA aMbikAne A azakya IcchA pUrI karavA prArthanA karI. tethI zAsanadevI aMbikAe camatkArI rIte svapnamAM tIrtha darzana karAvIne tenI pratijJA pUrI karAvI. paNa rAjA AthI saMtuSTa na thAya ane tIrthanA sAkSAta darzana karavAnI dhunamAM kAMgaDAthI vihAra karI gayA. paraMtu ananA abhAvathI zarIre sAtha ne Apyo ane rastAmAM ja rAjA deva thayA ane A rIte tIrthanA itihAsamAM potAnuM nAma amara karatA gayA. prAcIna kALamAM kAMgaDA nagarImAM paNa jainanA cAra pAMca maMdira zobhI rahyA hatA. jaina dharmazALA, jaina guphAo vagere smArake ApaNuM gaurava vadhAratA hatA. moTA moTA jaina dhanADhaca kuTuMbonA prabhAvathI A nagarI jaina nagarInA nAme prasiddha hatI. paraMtu Aje kAMgaDAmAM jenonuM eka paNa dhara nathI. nagaranA badhA ja maMdira khaMDita che. suMdara pratimAo khaMDita avasthAmAM ahIMtahIM verAyelI paDI che. killAmAM paNa prabhu AdInAthanI A manohara pratimA ja Aje ApaNA prAcIna vaibhavanI eka mAtra yAda che. je zradheya munizrI jinavijayajI tathA paMjAba kesarI jainAcArya zrI vijayavallabhasUrijI mahArAjanA athAga prayatnathI prakAzamAM AvI. A maMdira purAtatva vibhAganA sarakArI adhikAra heThaLa che. ahIM vArSika yAtrA phAgaNa sudI trIja, cotha, punama vagere hoLInA tahevAranA divasomAM dara varSe yojAya che. paMjAba kesarI zrI vijayavallabhasUri zrI mahArAja, mahAna rASTrIya saMta zrI vijayasamudrasUrijI mahArAjanI kRpAthI tIrthanI dina pratidina unnati thaI rahI che. purAtatva vibhAganI kRpAthI tIrthane punaroddhAra thaI cUkyo che. zrI zAMtisvarUpajIne athAga prayatnothI kilAnI najIka ja vizALa dharmazALAnuM nirmANa thaI cUkayuM che. gacchAvipati, tIrthoddhAraka zrI IMdradinasUrijI mahArAja tathA kAMgaDA tIrthodvArikA "mahattarA" zrI mRgAvatijI mahArAjanI chatrachAyAmAM A dharmazALAmAM ja navIna jInamaMdiranI sthApanA mATe zilAnyAsa thaI cUkyo che. sarvadharma samanvayI AcArya zrIjanakacaMdrasUrijInA manamAM aneka yojanAo samAyelI che. kAMgaDA lAhorathI 170 mAIla dUra che. kAMgaDAmAM sauthI prAcIna maMdira IzvaranuM che. bherAtIrtha sidhu sauvIranA rAja udAyInuM vitabhayapattana e ja bherAjamahela nadInA kinAre AveluM che. paMjAbathI pezAvara jatAM lAlAmUsA nAmanuM jaMkazana Avela che. ahIMthI bherA tarapha relve jAya che. bherA sTezana che. ahIM prAcIna maMdira che-A prAcIna maMdirano jIrNoddhAra zrI vijayavalabha sUrizvarajInA ziSyaratna u. zrI sehanavijayajI mahArAjanA upadezathI zrI AtmAnaMda jaina mahAsabhAe karAvyA che. rAjA udAyIe ceDA mahArAjanI putrI prabhAvatI sAthe lagna karyA ane rANInA saMsargathI jaina dharmane daDha rAgI bane. rANIe dIkSA lIdhI. paNa pratimAnA pUjanano lAbha dAsI devadattAne maLyo. te muja hatI paNa pUjanathI svarUpavAna banI. avantInA caMDapradyote dAsInuM tathA mUrtinuM haraNa karyuM. udAyIe saMvata 14 4mAM upAdhyAya zrI jayasAgarajInA netRtva heThaLa je vizALa yAtrA saMgha siMdha dezane pharIdapura nagaramAMthI kAMgaDA Avyo tene rAjA narendacandrae pitAnA darabAramAM bolAvyo ane tenuM bahumAna karyuM. upAdhyAyanA sadupadezane paNa AdarapUrvaka sAMbhaLe ane AkhA saMdhane potAnuM aMgatadevamaMdira batAvyuM jemAM jaina tIrthakaronI sphaTika ratnonI banelI pratimAo hatI. A ja pramANe rAjA pRthavIcandra, rAjA saMsAracandra vagerenI bhaktinA bIjA aneka suMdara pramANe maLI rahyA che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #974 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 42 jaina sneciMtA NI jANI tene harAvyuM, ane keda karyo, paryuSaNamAM samAnadhama mUkti ApI. phejAbAda ayodhyAthI cAra mAIla dUra phejAbAda che. ahIM eka nAnuM suMdara che. jaina maMdira che. te zrI bAbu motIcaMdajI vakhate baMdhAvyuM che. ahIM dharmazALA paNa che. ahIM eka myujhIyama che jemAM prAcIna zrAvastI nagarInA jinamaMdiranI mUrti lAvIne rAkhavAmAM AvI che. mUrti parikara sahita che. bIjI paNa jaina matio che. pArasanAtha hila ahIM sTezana najIka ANaMdajI kalyANajInI peDhI che. ahIM vizALa dharmazALA tathA eka jinAlaya che. yAtrALuone sarva prakAranI sagavaDa maLI rahe che. ahIMthI madhuvana moTara raste 14 mAIla thAya che. rasto kudaratanI zobhAthI svagIya AnaMda ApanAro jaNAya che. sugaMdhI vAyune vIMjhatA vakSe thAka harI le che. bhelapura banArasanuM paruM kahevAya che. zrI pArzvanAtha prabhunuM cavana ane janmakalyANaka sthAna manAya che. zrI pArzvanAtha prabhunuM suMdara maMdira che. vizALa dharmazALA che. bhadinI bhanI gaMgAkinAre vacharAja dhATa para suMdara maMdira che. zrI supArzvanAtha prabhunuM cyavana ane janmasthAna manAya che. dhATa uparanuM A maMdira bahu ja mahattvanuM ane upayogI che. tene . jIrNoddhAranI khAsa jarUra che. maNikarNikA ghATa para paMcAgni tapasyA karatA kamaTha nAmanA tApasa AgaLa zrI pArzvanAtha bhagavAne kumArepaNamAM baLatI dhuNInA kASTamAMthI baLatA sApane bahAra kaDhAvI navakAra mahAmaMtra saMbhaLAvyo hato. 3. zaurIpura - zikahA bAdathI bahA sTezanathI hakilomITara yamunA kinAre baTezvara nAme gAma che. harivaMzamAM sarI ane vIra nAmanA be bhAIonA nAma uparathI A nAma paDayuM che. "vasudeva hindI" chaThThA saikAnA racAyela jaina graMtha AdhAre A sthaLa ati prAcIna che. zrI neminAtha prabhune ahIM janma thayo hato. rAjA kaMsane mArI zrIkRSNa mathurAnuM rAjya lIdhuM paNa pachIthI zrI jarAsaMdhanA bhayathI badhA yAda sAthe zrIkRSNa tyAMthI nIkaLI hAlanA dvArakA AvI nagarI vasAvI. bhagavAna zrI mahAvIra rAjA zauryadattanA samayamAM padhArelA zrI bampa bhaTTa sUrithI zrI jIna prabhusUri sudhI A tIrthanA aneka udhdhAra thayA. samrATa akabaranA samayamAM saMvata 1640mAM zrI hIravijaya sUri saMdha sAthe cAtrAthe padhAryA ane zrI neminAtha prabhunuM suMdara caitya baMdhAvyuM. aneka muni puMgavoe pitAnA caraNa sparzathI A bhUti pAvana karI che. A sthaLanA prAcIna avazeSo keTalAka khodakAmathI mUtio, sikkAo, zilAlekho, vagere maLI AvyA che. 4. banArasa kAzI :- banArasanA bIjA nAme vArANasI, agara kAzIthI jANItA che. ahIM bAjumAM "vAraNa ane asI" nAmanI be nadIono saMgama thAya che. je uparathI "vArANasI" nAma paDayuM lAge che. ahi aneka vidyAdhAma, jainonAM tathA tIrthasthAnomAM kilomITara aMtara pAlitANAthI bhadrezvara tIrtha pAlitANAthI rAjakoTa 172, rAjakoTathI morabI 29, morabIthI bhacAu A 122, bhacAuthI gAMdhIdhAma 38, gAMdhIdhAmathI bhadrezvara tIrtha 37, bhadrezvarathI muMdrA 30, muMdrAthI bhujapura 10, bhujapurathI moTIkhAkhara 25, moTIkhAkharathI nAnIkhAkhara 8, nAnIkhAkharathI bIdaDA 7, bIdaDAthI mAMDavI 30, mAMDavIthI DumarA 35, DumarAthI sutharI 40, sutharIthI koThArA 15, koThArAthI jakha 30, jakhauthI naLIyA 16, naLIyAthI terA 15, terAthI bhUja 80, bhUjathI aMjAra 45, aMjArathI zaMkhezvara 235, zaMkhezvarathI paMcAsara 12, paMcAsarathI vaDagAma 7, vaDagAmathI mAMDala 12, mAMDalathI uparIyALa tIrtha 16, uparIyALAthI viramagAma 25, viramagAmathI sANaMda-bAvaLA thaI pAlitANA 190, kula 1392 kI. mI. ne yAtrA pravAsa. [somacaMda DI. zAhanA saujanyathI ] Jain Education Intemational Page #975 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMprahagraMtha-2 43 vaidika dharmonA hatAM ane che. zrI supArzvanAtha prabhune janma A nagarImAM thayeluM je pachI zrI pArzvanAtha prabhu paNa ahIM ja jamenyA. A nagarInuM jaina zAstromAM "vinitA nagarI' nAmathI vidhAna maLe che. jaina ane vaidika dharmone A sthaLanI aneka caDatI paDatI jovA maLI che. zrI pArzvanAtha prabhue kamaThanA ajJAna tapasyAne kAraNe baLatA nAgane bacAvI zrI navakAra maMtra saMbhaLAvI dhadranuM pada A nagarImAM ja apAveluM. hAlamAM 11 nAnA meTA zikharabaMdhI vI. jInamaMdire che. temanAM ThaTherI bajAramAM zrI kasarIyAjI dAdAnA maMdiramAM temanuM sphaTika biMba che. gaMgA nadInI jaLa sapATIthI A nagara 250 phUTa jeTaluM UMcuM che. banArasa Tu relave sTezana che. ahIM aneka vastuo, sthaLo jevAM ke gautama buddha maMdira, myujhIyama, hiMdu vizvavidyAlaya, vedhazALA, pAThazALA, ghATamAM khAsa maNikarNikA ghATa Adi sthaLe jovA lAyaka che. ahIMne eka jhaverInA ghara derAsaramAM zrI pArzvanAtha prabhunI hIrAnI dazanIya muti che. zaheramAM dharmazALA, upAzraya che. 5. ratanapurI - ratnapurI hAlamAM navAI nAme oLakhAya che. zrI dharmanAtha prabhunA cAra kalyANake A bhUmimAM thayela. hAlamAM ane be jIna maMdira che. ekamAM zrI pArzvanAtha prabhunI zyAma raMganI pratimA, ane bIjAmAM zrI AdinAtha prabhunI sapheda pratimA mULanAyaka tarIke birAjamAna che. zrI dhanAtha prabhunA cAre kalyANakanA pagalAM che. dharmazALA che. hAla sTezanathI 3 ki. mI. dUra A sthaLa che. nadInA kAMThe Avela che. tenA prAcIna nAme amavana, aragalapura, ugrasenapura vi. thI oLakhAya che. hAlamAM 11 jInamaMdira, upAzrayo ane 2 dharmazALA che. rAzana mahollAmAM zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha prabhunuM saMvata 1639 nuM maMdira che. jenI dharmazALAnI bAjumAM zrI vijaya dhamAlamI jJAna maMdira che. jemAM 8000 jeTalAM hasta likhita pustakonI pothIo, 22000 jeTalAM cAlu ane prAcIna pustakone vizALa saMgraha dharAve che. A bhaMDAramAM akabara bAdazAhe pitAne graMtha bhaMDAra zrI hIra vijayasUrine Apela. akabara bAdazAhe sUrizvarathI prabhAvita thaI mAMsAhAra Adi choDI aMhisA pALavA pharamAna kADhayAM je keTalIka peDhIgata muslIma rAjAoe pALyA. Aje paNa A pharamAne saMgrahavAmAM Avela che. zahenazAha akabara pachI jahAMgI re uttarAvasthAmAM pitAnI priyatamA nUrajahAnI yAdamAM prajano akhUTa khajAne khacI tAjamahelanuM sarjana karyuM che, jyAre Abu delavADAmAM maMtrIzvaroe pitAnuM nItimaya nANu khacI, sonA jeTaluM meMThuM ketarakAma vejI prajAne mukti mAganA anuyAyI banavA prabhu maMdiranA sarjana karyA che. 1. RjuvAlukA :- A nadInuM nAma che, jyAM prabhu mahAvIre jJAna prApta kareluM. sametazikhara pAse A nadI che. paNa cekasa sthaLa mATe zaMkAo cAle che. AjI nAmanI nadI che je ujavAliyA juvAlukA apabhraMza manAya. AjI nadInuM varNana sthAnAMga sutramAM che tethI te kalpanA paNa besatI nathI. zA A nadI 12 koSa dUra batAve che jyAM jabhIyagAma, pAse vyAvRtta citya, syAmaka gRhasthanuM khetara ane zAlavRkSa che. hAlamAM jamaka jaMbhI gAmanuM apabhraMza nAma manAya, tyAM pAse brokara nadI che. A gAmanuM nAma bAkaDa, sametazikharanA raste giraDIthI pAkA mAge che. brokara nadIja juvAlukA mAnavI paDe che. saMvata 1930mAM bAbu dhanapatasiMhe dharmazALA baMdhAvI tIrthane paNa uddhAra karyo che. hAlamAM A sthaLaneja prabhu mahAvIranuM kevaLa prApti dhAma manAya che. 2. madhuvana - madhuvana sametazikharanI taLeTImAM che, jyAM harakera zeThANI tathA bAbu dhanapatasi hanI banAvelI be vetAMbara dharmazALA ane bhojanazALA che. digaMbara, terApaMthI, vIsapaMthI vI. nI. dharmazALA ane 9 vetAMbara maMdire che. madhuvana javA pArasanAtha hila sTezanathI javuM paDe, jene sthAnIka mANase isarI paNa kahe che. sTezana pAse nAnuM derAsara, zeTha ANaMdajInI kalyANajInI peDhI ane vizALa dharmazALA che. madhuvana 20 kilomITara che, jayAM javA sAdhane maLe che. madhuvananuM kudaratI sthAna zAMta, vRkSothI ghIca ane ThaMDakavALu hoI ati raLiyAmaNuM lAge che. 3. guNAyA - navAdA raTezanathI guNIyA 3 kilo mITara che. prabhu mahAvIra temanA samayamAM guNazIlavanamAM pAsenA guNazIla yakSanA cityamAM UtaratA. A sthaLe bhagavAna mahAvIranAM 11 gaNadharo 6. caMdra purI- banArasathI kAdipura relve sTezana 20 ki. mI. che. jyAMthI traNa kilomITara caMdrapurI nAme gAma che. tyAM zrI caMdra prabhu bhagavAnanA cAra kalyANake janma, dIkSA, kevaLa ane mokSa thayelA, jenI smRti rUpe pAdukAo vidyamAna che. ahIM zrI roDa ANaMdajI kalyANajIe tAjetaramAM jIrNoddhAra karAvatAM eka nAnakaDuM jIna maMdira UbhuM che. je gaMgAnA rela prasaMge kinAre Avela A smRti maMdira taNAI gayeluM. dharmazALA che. - 7, siMhapurI - (sAranAtha ):- caMdra purIthI pAchA vaLatAM 14 kilomITara ane sAranAtha relave sTezanathI 1 ki. mITare A tIrtha che. ahIM zrI zreyAMsanAtha prabhunuM darzana detusamosaraNa maMdira ane dharmazALA mAtra Aje vidyamAna che. zrI zreyAMsakumAranA maMdiramAM jIvanacaritranuM citraNa karyuM che. dA.ta mAtAne svapna, janma, yuvAnavaye dIkSA ane samavasaraNa pAse azoka vRkSa nIce dIkSA prasaMge mukhya che. svapna kalyANaka, merU parvata upara abhiSekanA da dazanAya che. ahIM pAse eka "dhamekhatupa" che je uparanA dharmAzAka sAthe saMbaMdha dharAve che. A stUpa 90 phUTa UMce ane 300 phUTa gherAvAvALA che. 8. AgrA - AgrA meTuM relave sTezana che. ane yamunA Jain Education Intemational Page #976 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 44 jenaratnaciMtAmaNa nirvANa pAmelA. hAlanuM guNAcA tIrtha sarevara vacce zrI mahAvIra prabhunA maMdira rUpe UbhuM che, jene saMzodhanakAro asala mAnatA nathI. satya "kevalIgamyabhagavAna guNazIla vanamAM dhyAna dharatA ane tyAM aneka jIne pratibodha dikSA ane gRhastha dharmamAM sthira karatA hatA. 4. sametazikhara :- madhuvana pAse zrI sametazikharane pavitra pahADa Avela che. jyAM vIsa tIrthakare nivANuM pAmyA che. aneka munivaro ane bhavi AtmAoe A sthaLe aneka rIte A dhAra karyo che. sametazikhara prAcIna samayamAM, sAmidagiri samAdhigiri, malaparvata, sametAcala, zikharajI Adi nAmothI oLakhAya che. chelle nirvANaprabhu prArthanAthanu hoI temanuM citya hAlamAM UMcI TekarI upara che ane tethI A pahADane ghaNuM samayathI pArzvanAtha hila tarIke pichANe che, sTezananuM nAma paNa tadda anusAra pArasanAtha hila nAmathI bolAya che. bIjA saikAmAM vidyAsiddha zrI pAdalipI sUri A tIrthanI vAraMvAra yAtrA karatA. teramAM saikAmAM zrI devendra sUrie racela "vanDArUvRtti' graMthamAM zikharajI upara jinAlaya ane jInamUrtiA hovAnuM jaNAve che. kuMbhAriyA-rAjasthAnanA zilAlekhamAM saMvata 13 45mAM zaraNudevanA putra vIracaMde putra, pautra svajana saMbaMdhI sAthe zrI paramANuMda suri sahayAtrA karI pratiSThA karAvelI tenI noMdha che. saM 1970mAM grIna zeTha kurapAla ane senapAle saMdha sahita yAtrA karelI. kesarIyA dAdAnI peThe atre paNa jainetara ke "pArasadAdA' ne bhAvathI name che ane poSa dazamIe meLAmAM yAtrAe Ave che. bhIlAmAnA kAraNe pANI bagaDI jAya che. tethI yAtrIo AsothI phAgaNa pUnama sudhI yAtrA karavA Ave che. dharmazALAnI bhomiyAjInA maMdirathI sAMkaDA ane sarpAkAre 9 kilomITara pAko rasto che. tyAra pachI bIjA 9 kilomITare pArzvanAtha prabhunuM jaLa maMdira che. bIjI TekarIo Trake che, jyAM tIrthakara bhagavaMte nirvANa pAmyA, tyAM caraNapAdukA maMdiro che. mULa Traka aDhAramI zrI pArzvanAtha prabhunI che. je DuMgaranI vacce hAI pANI bharAI zake che, tethI te jaLa maMdira nAme jANItuM che. maMdiramAM mULanAyakanI zyAma pratimA che. ane bAjumAM paNa zyAma ane sapheda mUtio che. TrakanI yAtrA 9 kilomITara jeTalI che. phula DuMgarane yAtrA pravAsa 27 kilomITara jeTalo thAya che. TUMkA anukrame zrI gauttama svAmI, zrI kuMthunAtha, zrI caMdrAnana, zrI neminAtha, zrI amaranAtha. zrI malinAtha, zrI zreyAMsanAtha, zrI suvidhi nAtha, zrI padmaprabhu, zrI munisuvratasvAmI, zrI caMdraprabhu, zrI AdInAtha zrI zItaLanAtha, zrI zrI anaMtanAtha, zrI saMbhavanAtha zrI, vAsupUjayasvAmI, zrI abhinaMdana svAmI, 1 thI 17 nI che. 18 mI zrI pArzvanAthanuM jaLamaMdira che. 19mI Traka zrI zubha gaNadharanI je jIrNa thavAthI jaLa maMdiramAM padharAvI che. tyAra bAda zrI dhamanAtha, zrI sumatinAtha, zrI zAMtinAtha, zrI mahAvIra svAmI, zrI supArzvanAtha, zrI vimaLanAtha zrI ajItanAtha zrI neminAtha ane chelle 28mI zrI pArzvanAtha prabhunI che. 24 tIrthakaronI 24, gauttama svAmI, zrI caMdrAnana ( AvatI covIsI zrI zubha gaNu dhara tathA zrI pArzvanAthanI be hevAthI kula 28 TUMkA che.) pArzvanAthanI chellI 28 mI TUMka UMcAmAM UMcI che jene meghADaMbara TUMka kahe che. girirAja uparathI sAme cheDe, zrI caMdraprabhunI TUMka zrI pArzvanAtha karatA theDI nAnI paNa UMcI che. DuMgara upara bhomiyA vagara rakhaDavuM jokhamakAraka manAya. DuMgara caDatAM zarUAtathI 3 kilomITare gadhanALu che, jayAM dharmazALAmAM bhAtuM apAya che. (5) kuMDalapura-nAlaMdA - nAlaMdA relve sTezana che. jyAMthI nA kilomITara kuMDalapura gAma che. prAcIna bIjuM nAma vaDagAma paNa hatuM. nAlaMdAnA khaMDIyero pUrva tarapha bhUtakALanI gauravagAthA gAI rahyA che. zAstra anusAra kuMDalapura-nAlaMdA teja rAjagRhInuM upanagara ane tenuM nAma gubbaragAma, bhagavAna mahAvIranAM 3 gaNadharo, iMdrabhUti gauttama, agni bhuti ane vAyubhutinuM janama sthAna. nAnapaNathI teo vedanA kuzaLa vidvAna ane kriyAkAMDI hatA. ane teone darekane 500 jeTalA ziSyo hatA. prabhu mahAvIrane gauzALAne meLApa ahI thayela bhagavAne nAlaMdAmAM 18 jeTalAM comAsA karelAM bhagavAna buddhanAM ziSya sAripUttano janma ane parinirvANa sthaLa paNa ahIM ja. cothI pAMcamI sadImAM bauddha vidyAma hatAM. je lagabhaga teramI sadI sudhI jeyAnI noMdha maLela che. prAcIna maMdira aDhAramA saikAmAM asta pAmI gayAM, tyAra pachI hAlamAM 1 maMdira be mALI che. bAjumAM dharmazALA che. maMdiramAM 9 Arasa pratimA, 2 dhAtu pratimA ane naMdizvara dvIpanI racanA che. eka pratimA upara saMvata 1477 ne lekha che. bIjI cAra pratimAo prAcIna kALanA purAvA rUpe suMdara che. ane kupAka" tIrthanI pratimAonA jevI lAge che. (6) pAvApurI - bihAra prAMtamAM bihArathI 10 kilomITara "pAvApurI ' jenenu parama pavitra sthaLa che. bI. bI. ela. relavemAM pAvApurI relave sTezana che. prAcIna samayamAM traNa pAvApurI levAthI Ane "madhyamA pAvA" gaNatA. jaina graMthamAM A madhyamA pAvAnuM nAma "apAyApurI' hatuM. je prabhu mahAvIranA nirvANa pachI pApApurI- pAvApurI paDayuM. pAvApurI hAlamAM pAvA ane purI ema be bhAge vahecAI gayeluM che. prabhu mahAvIranA kevaLa jJAna samaye 11 vidvAna brAhmaNa aneka ziSya sAthe somila nAme dhanADhaya brAhmaNe yajJa AraMbhelo tyAre upasthita hatA. dudAbhInA nAdathI sabhAjane yajJa kAryathI Aste Aste samavasaraNa tarapha vahevA lAgyA. paMDita digamUDha thayA. bhagavAna tarapha prazno pUchavA pahoMcyA ane aMte teo prabhunAM parivAramAM dIkSA laI samyagrajJAnanA mArge vaLyA. Ama 11 paMDite prabhunAM Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #977 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 45 == 1 - bhamahAvIrasvAmI nI nirvANabhUmi - zrI pIvAparItIye biMbisAra-zreNake A nagaranuM navanirmANa karyuM. ahIM jagatabharamAM na maLe tevI aprApya cIjo paNa maLatI. prabhu mahAvIranAM bhakta zreNake jaina dharmanI yazapatAkA pharakAvI che. prabhue ahIM comAsuM karela ane aneka vakhata vihAramAM sthira vAsa karela. prabhunA 11 gaNudhare ahIM nirvANa pAmelA aneka mahApuruSa-metAryamunI, aImuttAmuni dhanA zAlibhadra, meghakumAra, abhayakumAra, kayavanAzeTha, jaMbusvAmI, zarabhasUrI ane chelle pUNyA zrAvakane kema bhulAya ? rAjagRhImAM nepALanA vepArIo rana kaMbalo vecavA Avela, zAlibhadranI akhUTa samRddhi, 16 rana kaMbalonI kharIdI, darekanI savA lAkha sonAmahora kiMmata, 3ra TukaDA karI page lUchI visarjana, zreNIkanuM samAna, dhanAnI Takora ane zAlibhadra-dhanne mahAvIranA zaraNe. maMtrI abhayakumAranI buddhi Aje pratyeka jaina vAMche che. kavanyA zeThanuM saubhAgya anekhuM hatuM. mahAvIranA parama zrAvaka puNanuM mAtra sImAyaka ane tenuM mUlya-amUlya AvA aneka AtmAe A rAjagRhInI dharatInA rane hatA, ane teoe magadha bhUminI pratiSThA vadhArI che. rAjagRhInA prAcIna nAmamAM rAjagiri, kSitipratiSThita, caNakapura, RSabhapura, kuzAgrapura, giritraja vigere aneka nAma pustakane pAne noMdhAyA che. ahIM 36 0 00 jeTalI moTI saMkhyAmAM jaina ane baudha vasatI hatI. yakSa maMdiro jevA ke guNazIla, meDikuracha, mogara pANInAM hatAM. TheTha paMdaramI sadIthI sattaramI sadI sudhImAM aneka AcAryoe tIrtha tarIke mAnI teoe racelI stutio ke oNtromAM rAjagRhInI bhArobhAra prazaMsA mukta kaMThe gAI che. gaNadhara banyA ane ziSya samudAya lagabhaga 4400 jeTale thayo. prabhue pote dikSA lIdhI tyAre ekAMkI ane nirvANa paNa ekAMkI. prabhue kevaLajJAna pAmatA devoe samavasaraNa 2:aneka satrathI dezanAo janasamAjane ApI che. nirvANa samaya pahelAM chellI soLamI dezanA uttarAdhyayana sUtra" ahIMthI ja prasArita karI hatI. ahIM cAra maMdira che. jemAM paheluM gAmamAM bemALI maMdira mahAvIra prabhunA mULanAyakanuM che. dharmazALA jUnI navI ane upAzraya che. bIjuM maMdira te jaLamaMdira che, jyAM bhagavaMtanuM samAdhisthaLa-pagalAM che. Aja bhUmimAM prabhune agnisaMskAranI vidhi karelI. prabhunAM maraNa rUpe leke pavitra rAkhane zarIre lagADavA lAgyAM ane chevaTe rAkha nIcenI mATI paNa copaDatAM jayAmAM khADA paDayA jethI taLAva banyuM. tyAM ja mayamAM samAdhi maMdira prabhunA bhAI naMdivardhane baMdhAveluM, je pachI deTalAe uddhAra pAmI AjanuM jaLa maMdira pUla bAMdhelI hAlatamAM vidyamAna che. trIjuM maMdira jayAM prabhue chelI dezanA dIdhI te sthaLe aSTakoNa AkRtivALu samavasaraNa dhATe maMdira che, jyAM prabhunAM pagalAM che. hAlamAM A sthaLane uddhAra cAlu che. cothuM maMdira mahetAbakuMvaranA nAme oLakhAtuM. be mALI caumukhI che. jyAM mULanAyaka zrI mahAvIra prabhu tathA bAjumAM bIja bhagavAne che. vIra nirvANa eTale Aso vada amAsanA divase ahIM bahu moTo meLo bharAya che. kArataka suda paDavAnA divase bhagavAnane rathayAtrAne varaghoDe kADhavAmAM Ave che. (7) rAjagRhI :- (vipulagiri, ratnagiri, udayagiri, svarNagiri vaibhAragiri ) rAjagrahinuM nAma pUrvakALathI khUba ja jANItuM che. zrI munisuvrata svAmInuM janmasthAna uparAMta bIjA traNa kalyANake A bhUmimAM thayela. rAjA jarAsaMghe keTaloka kALa ahIM rAjya karyuM je pachI agina kApathI A nagarane nAza thayo. te pachI zrI prasanajIta rAjAnA putra rAjagRhI bI. bI. lAITa relve lAInamAM chelluM sTezana che. thaDeka dUra dharmazALA ane be janamaMdire-zrI munisuvrata svAmI tathA zrI pArzvanAtha prabhunI prAcIna maMdira che. pahelI pratima upara " jInadAsa" ane saMvata 1504nI pratiSThAno lekha che. mUrtinA uparanA bhAgamAM, abhiSeka karatA cAmara sAthe Idro, traNa cho, pAkhaMDIvALuM bhAmaMDaLa, siMhAsanamAM siMhanI Akatio che. bIjI pratimA prAcIna ne darzanIya che. khabhA uparanI kezalatA, pUjAnI mALA sAthe de, cAmara sAthe IMdro che. AvI kaLAmaya mUtio A tarapha ja vadhu jovA maLe che. zrI pArzvanAtha prabhunA maMdiramAM paMcatIthI upara saMvata 1193 ne lekha che. tyAM maMdira pAse khaMDita jIna pratimAo, pAdukAo che. ane keTalAka zilAlekho paNa maLyA che. A badhAM khaMDita dravyo pAMca pahADa uparathI jIrNoddhAra pachI saMgraha thayela che. vipulagiri - rAjagRhI pAse pahelo pahADa che. jyAM jatAM raste dharmazALA tathA garama pANInA pAMca kuMDa che. caDhAva vAMkocUko Jain Education Intemational ammeration Page #978 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi : - kArataka * * te na vikAsa - sAka paramAtmA zrI mahAvIra prabhunI vihArabhUmi rAjagRhInuM bhavya jinAlaya ane kaThaNa che. ahI mahAvIra prabhu vAraMvAra padhAryA hatA. prAcIna kaLA yuktiothI mUtione AThamA-navamA saikAnI mAnI zakAya. samaye keTalAe maMdira cale hatAM, je kALakrame nAza pAmyAM ane jUnuM eka maMdira khaMDerarUpe khaDuM che. Aje pahADa upara mAtra pAdukAo darzanIya che. zrI munIsuvrata svaNagiri :- cAlu raste ja udayagirithI pAse ja che. svAmInuM ekala biMbanuM maMdira che. bAjumAM saMvata 1848 nI pahADane caDhAva lAMbe chatAM saraLa che. zrI atimuktaka muninI khavAI gayela mUrtimAM muhapatti, e ane caLapaTTAnI nizAnIo vartAya che. taLeTImAM garama pANInA kuMDa che. traNa kilomITara rastA che. saMvata 1750mAM kavi saubhAgyavijayajI ma. sA 16 jIna ratanagiri :-- vipulagirithI joDeno pahADa che. pUrve je maMdire hovAnuM jaNAve che. jyAre hAlamAM eka ja RSabhadevanI jinAlaya hatAM temAMthI mAtra hAlamAM zrI zAMtinAtha prabhunuM maMdira zyAma pratibhAvALuM maMdira che, jemAM bIjA pahADo uparanI che. saMvata 1504mAM pratiSThita karela mUrti gAmanA saMgrahAlayamAM ! prAcIna pratimAo jevI ja kaLIyukta pratimA che. mUrti upara rakSita che. ne mULa maMdiramAM te sthAne caraNa pAdukAo che. saMvata 1504 ne lekha che. udayagiri :- ratnAgirithI doDha kilomITara dUra che. pahADa ja Ubhe che jethI kaThaNa caDhAva lAge ja, mUtio ane tenuM zi95 AgaLa cAlatAM 2sto UtaratAM " kALazilA' nAmanuM cANa prAcIna ane suMdara che. lagabhaga cha madire hAlamAM che. jemAnuM che, jyAM keTalAka nirmathe tapasyA karatA hatA. je pachI guptakALanuM manAtuM zrI pArzvanAtha prabhunuM maMdira che. mULa- AgaLa cAlatAM bhayAnaka jaMgala vaTAvI eka nAnI nadI sAme nAyaka mUrti netrane zAMti Ape che. je joine dila hasu hase vaibhAragiri' ane jamaNI bAjue "maNiyAra maTha' dekhAya thaI jAya che. zrI jaI jIva ghAyala thaI jAya tevI prazamarasa che. A sthaLa zrI zAlibhadranA putravadhUe ratnakaMbale nirmAlya nimana thaI jAya che. bIja maMdire nI mUrtio upara vRSabha, mAnI harareja A maAmAM-kuvAmAM nAkhatA hatAM, tethI "nirmAlyA siMha, dhamo , nRpa, kamaLa, pAMkhaDIo A de aneka prakAranAM kuI' nAme paNa oLakhAya che. ahIMthI zAlibhadrajInI pAdukA Jain Education Intemational Page #979 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sasa'grahagraMtha-ra maLI Avela je paTaNAnA myujhIyamamAM che. mahiMcAra maThanI pAse sAme ja * sena jhA' AvelI che. guDhDhA 34 phUTa lAMkhI, 16 phUTa pahoLI ane 6aa phUTa UMcI che, guphAmAM besatAM spAma pASANanI caumukha pratimA kAryotsava rUpe zrI RSabhadeva, zrI ajItanAtha, zrI sa'bhavanAtha ane zrI abhinadana svAmInI eka ja paththaramAMthI banelI che. pratimAnI nIce temanAM lAMchane che. guphAmAM sAme keTalAka ghasAyalA lekhA dekhAya che je vAMcavA sugama nathI. game tema hoya tA paNa Aje suvarNa bhaDAra thAya tevuM A guphAnI bAjue bIja rakSI guphA paNa che. keTalAka tUTaka zabdothI vAMcatAM jaina gufA hovAnuM ' arhata ' ane 'muni 'Adi zabdothI mAnavA kAraNa che. dhagarika- be mArgathI satA che. eka gAna gA nabhAra taraphathI ane bIjo brahmakuMDa pAsethA che. pahelA mArga kaThaNa che paNa rastA sArA che, jayAre khIjo mArga saraLa che. A pahADanI pAchaLa rAjA zreNIkanA bhaDAra ane zakiNiyA kAranI guphA che. kavi zrI hama sabata 128mAM nAe saMdha sAthe jatA hatA tyAre upara 24 prasAde hatA. mULanAyaka zrI. munimata svAmI hatA. taM karI dI'mAM haLavA levAmA AnaMda anupama hatA. hAlamAM mAtra 4 jInamaMdiro che, jemAM thoDIka chaThThuM jIna mUrti ane sarasvatInI suMdara pA khakti mati che. prAcIna sthaLonA badAmamAMthI keTalIka mUrti naLa che. temAM mukhyatve prabhu mahAvIre mAtA sAthe sUtAM che. janmAbhiSeka karatA pahelAnI avasthA darzAvatI A mUrti jovI e ja. bIo karalIka matiyo che jemAM zrIkRSNa zakha cakra sAthe zrI minAtha prabhunI mUtimAM kAtarA DAyA che. tyAre prAcIna maMdiro aMdara bahArathI sAdAM adhAtAM 3 jethI AtmAne bhakti karatAM vArAma bAba utpanna thatA rAjI ane tenI pattIthInI mAtrAmAM camAM prabhu mahAvIranA bananI mAga vadhu che. hastinApura :- A nagara ati prAcIna che, ane te hAlamAM uttara pradezanA meraTha sTezanathI 35 kilomITara gAma rUpe banI gayu che. prathA tIrthaMkara zrI RSabhadevanA samayathI A sthaLanuM nAma noMdhA che. bharata cakravatI zrI RSabhadevanA putra hatA jemanA nAmathI AlanuM " bhArata " nAma paDayuM che. ane gavAnanA 21mAM putra tikumAranA nAma uparathI * hastinApura ke tu nagara sarjAyuM che. keTalAka samayAmAM A nagara rAjadhAnI manyuM hatuM. zrI nadiSeNusUrie racela bhUta zAMti mAM tenuM apratima vana che. tenAM aneka prAcIna nAmo gayapura, gara, nAgapura, cAra, hastinApara sAdi che. zra prathamadeva prabhunA varSI tapanI mAnamAM zrI cAMmakumAra koDInA 47 rasathI prabhune pAra karAvela, re praNAlIkA mAre pazu cAla che. aneka mALI kahI badhI tapanA pAraNAM karI jIvana saLa manAve che. A sthaLa, nIkara devAnA kAkA, mIna puta sArkoDanA prAkSika zrI gagana, zrI padmAma, korava ane pAMDava liMgarathI mukhyatve nAMdhapAtra che. mAhI jainonI vasI nathI. dharmazALAo khe che. hastinApura bhAgIrathInA kinAre tuM jo ke Aje nathI, chatAM keTalAka jharaNAthI pacisti dIpa rUpe ' buTTI gaMgA 'e gheyu che. 10 kilemITara dUra gaDhamukatezvaranI pAse tamAma gAma jAya che. bamunasara prAcIna samayanA hastinApuraneA bhAga hatA. keTalIka A bhUmi. gaMgAe potAmAM rAkhavI. pAdara banA dekhAya che. prAcIna samayamAM A jaina dAyabhUta ane kalAka bAmamAM ga zAnA sikkAmAM, mUrti, lekho ane mArIpatro vagere purAvA rUpe Aje darzanIya che. mahAbhArata kALamAM A sthaLa pAMDavanI rAjadhAnI hatI jenA sAdhanI kaDhAI pachI taMtra banI gayuM hatu, uttara praderAnA mAM nIce bhAnApurApe Aje nanI piristhita darzAvatA " bhAMgyAM bhAMgyAM bhAca te UbhA che. lakhano lakhanau gAmatI nadIne kinAre AveluM prasiddha zahera che. mukhanaumAM bhavya prAcIna 14 madA che. TAyaeN maMdiza sura citrakAma che. A maMdira cuDIyALI galI, sAnI dALa, sIdhI TolA, kavALI galI, rAhAta gaja ane dAvADI bargara sthAnomAM che. karabAgamAM mathurAnA kAryo rIsAmAMthI nIkaLA prAcIna bhavya jina pratimAo danIya che. vividha bAyoga paTA, maMdiranA tArA vagere maLI dhaNI cIjo che. bhagavAna mahAvIradevanA garbhApaNu ane AmalakIkrIyanAM para AlekhelA patha baja suMdara che. rAkhanAMthI RNa mAIla dUra myujhIyama che, te dAnIpa che. te temAM jaina vibhAga khAsa jovA jevA che. jaina vibhAganI jaina mUrti kAma, suMdara, manI, ane anyama che. lakhanaunu attara, ramakaDAM vakhaNAya che. AkhA mAmA purANa kALathIe janu" nagara che, ane jaina dRSTAo nA prabhu dhamabaMdhI jaNInuM che. prathama tI kara rAmadevano janma kahIM. papaiyA nArAnI sUcanAthI khe pakriyAmAM pANI lAvI dhabaLanA aMgo abhiSeka karI rAkha sthApyuM. bASabhAve kRSi, zilpa, lipi, ane vidyA. zIkhavavA mAMDI. jemAMthI pANI putrInA nAmathI mAmI lipi pracAramAM AvI. saskAra ane jJAnanA prakAza relAvA lAgyA. ayAyAnA A ati prAcIna samayathI te Aja sudhI aneka nAmeA Page #980 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 48 dharA vinAnA, bA, rAmapurI, sAtapurI vigayA jANItA che. zAstronI noMdha anusAra aAdhyA pAse ' aSTApada pata jyAM zrI svadevanuM nirvANu thayuM. tyAM cavatI bharata siMhaniyA nAmanu maMdira banAvyuM hatuM", zrI yamadeva pramANe zrI hAya, zrI abhinaMdana svAmI, zrI sumatinAce, zrI anantanAya, bhagavAna mahAvIranA gaNadhara zrI acala bhrAtAnu ane trIjA saikAnA zrI pAdonAranuM janmasthAna mAmA nagarI hatu. zrI cA sAmAnya nagarI vAlAthI samRddha hatA. aneka prakAranA bajAro, hATaDIo ane dharmiSTa dIrghAyu manuSyAthI vaselu dhana dhAnyathI lakAtuM, zasa nadInA kinAre vaseluM nagara hatu. premALa paniMbharA rAmanI chAyA satI sItA, rAja rAmanu eka patnItva, badhu mAsanA bablema, nAnAbhAI bharatanI rAma uparanI rva bA temanI ananAM pAnAM che. kA mAtAe pitA pAse nathI rAte 14 butha vanavAsa ta bharatane rAjagAdI mAgI je AjJAMkita putra rAme zirodhArya karI aneka sakatI na karavA nirdhAra karyo. rattI sInA pitta rAmanA chAMya banI. rAjaramaNI sukAmaLa hovA chatAM, aneka kaSTA haste mAMge vAvyAM. sAnI mAtR bhaktie rAmanu rabA" mAthe lIdhuM tenI kika najara sItAnA pArUM AbhUSaNa sivAya eka AbhUSa,ne oLakhatI na hatI. sItA mAtAnA deha upara kevI najara hatI ke paga sivAya, ke jyAM hararAja pote sASTAMga vadana karatA. I UMcI nIcI ke ADI avaLI najara naheAtI. bharate gAdI maLyAnA samAcAra mosALathI ghaDI AvI, gAma pAse paheAMcI, mAtAnI bhUla sudhAravA zrubharyAM nayane kAkaludI karI. zama, pitAnA vacananu pAlana karavA peAtAnI pAdukA bharatane ApI, je mastakaiM caDhAvI bharata rAjA rAmanA nAmathI rAjaya calAvyu. A hakIkatA sau kAInA lakSamAM, hRdayamAM bharI paDI che. ati prAcIna samayathI diza Adi suvidhA haze, jemAMthIyAM te Aje dhAka jamA che. keTalAka hiMdu ghATa, kuMDa maMdiza Aje paNa danIya che. nemAM sauDhAnI AsapAsa zrI venDarsara ahIthI cAra pratimAo varka mAM mAMnI eka dhArAsainaka ' (dhAmanuM dhAramALA ) mAM ADI, bIjI traNa serIsA-gujarAtamAM birAjamAna che. sthAnaphera karavAnu kAraNa samayanI caDatI paDatI hoya. saMvata 1370 mAM ' svargadvAra' nAmanA sarayu nadI kinAre Avela sthaLamAM ratnAnI cakrezvarI ane gAmukhanI pratimAo hatI. aSTApada :-aSTApada acAdhyAnI pAse hovAnuM zAstra kathana che, chatAM Aje te mAM che te AdhArabhUta rIte ghaTI zakAtuM nathI; chatAM tene himAlayamAM nepALa-bhUtAtanI uttare baraphanA pahADAmAM che, tevuM purAtatvavALA mAne che. aSTApada parvata upara prabhu vabodha aMge temanA haha putro nirvANa pAmelA. prAcIna zAstra 6 ARGOSADST BOMBASta Vai: BRIJI; 0.44 :: souve ------------ (51:15:17 5:2102112R1:44:11:11/1 ke1263/. jainaratnaciMtAmaNi bhaAdIzvaradAdA nI oivANabhUmi 7thI aSTApadajI AcArAMga niti anusAra bhAratanA tImAM paheluM sthAna dharAvatuM hatuM. tenAM keTalAMka nAmo, kailAsa, dhabalDiMgira ' mahatvanA oN. DI. pati upara bharata cAhIe baMdhAvela ke zi tridhA jIta madiranI rakSA mATe sagara cakravatI ane tenA 60 hajAra putrAe vizALa khAI kheAdI gagAnuM pANI temAM vALyuM hatuM, je oLagavAnuM sAdhAnuM dhyAnuM gamatu nahatu. vizvAna AtmAe A tInI yAtrA sulabhatAthI karI zake. A eja aSTApada hatuM ke jyAM prabhu mahAvIranA jIna maMdiramAM rAjA rAvaNu aMte mAdarI rANAe bhakti karI dIkara gAtra bAMdhyuM. evAM te bhaktimAM magna hatAM ke rANI mAdarI apratima, kaNuM priya, darzInIya nRtya karatAM, ane rAjA rAvaNu vINA vAdana karatA, saMjogavazAt vINAnA tAra tUTayo je rAvaNe sahu sAdhavI kaLAthI potAnI dhanI nasa varka joDa hovo. sagInanI rela avirata cAluja rahI. ane pariNAma-AvatI ceAvIzImAM tIrthaMkarapada pAmaze. alhAbAdaH-- alhAbAdanuM muLanAma te prayAga. ati prAcIna samayamAM AyodhyAnuM paruM hatuM. bhagavAna zrI bAdhamane ahIM kevaLajJAna utpana thayeluM. aMte prabhu mahAvIranuM ameAdhadazI udyAnamAM samavasaraNa racAyu hatu. A parimatAla pADAnuM varNana vividhatA thakalpamAM tItha tarIke zrI jInaprabhusUrie darzAvyu che. aNuiM kAputra AcArya ne kevaLa jJAna thayeluM ane nirvANa thatAM deha zaLImAM parAvatA devAe AvI mahAtsava karI sthaLa mahAtmya pha hatuM. mahAbhArata samayamAM pAMDavAne lAkSakamAM khALI mUkabAnI yeAjanA A sthaLe banelI. traNa nadIo gaMgA, yamunA ane gupta sarasvatInA sagama ghara hovAdhI triveNI agama banI tIya nyuM che, samrATa aroka ane budhdhanI saskRtinI sAkSI sthApanA roka staMbha ' killAmAM UbhA che ane tenA upara samrATa samudragupta ane bAdazAha Page #981 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 nA 4 II#like bhavAsupUchyasvAmi nA nivAra _zrI caMpApurI tI_ jahAMgIre keTalAka lekho lakhAvyA che. samrATa akabare ahIM kille baMdhAvI A zahera AbAda karyuM tyArathI tenuM hAlanuM nAma alhAbAda paDayuM. ahIMnA myujhIyamamAM prAcIna jaina avazeSo A sthaLanuM jaina tIrtha tarIke samarthana kare che. kauzAMbI - A nagarI yamunA nadInA kinAre vizALa samRddhi dharAvatI hatI je Aje kosaMbamALI nAmanA gAmaDA avazeSa tarIke alhAbAdathI dakSiNa pazcimamAM 45 kalamITara dUra manAya che. A prAcIna sthaLe mRgAvatI ane caMdanabALA ne kevaLajJAna lAdhyuM hatuM. A te ja sthaLa hatuM, ke jayAM prabhu mahAvIranA samayamAM rAjA zatAnIkane svarUpavAna mRgAvatI nAme rANI hatI. ujajainanA rAjavI caMDa pradyote mRgAvatI meLavavA kauzAMbI upara caDhAI karI jItI lIdhuM. rANIe ujajainIne kille pADI, kauzAMbImAM killo tenI pAse yuktithI baMdhAvyuM. mRgAvatIe putra udayanane gAdI upara besADI dIkSA lIdhI. caMDa pradyotanI putrI vAsavadattAne saMgIta zikhavavAnA prayoga nIce udhyana upADI gayo ane caMDa pradyotane garva UtarI gayo. caudamI sadImAM A nagarI samRddha hatI. caMdanabALAe prabhu mahAvIrane abhigraha ahIM ja pUrNa karI AtmAne unnatinA pagathAre caDhAvyA. pUrvakALamAM zrI padma prabhunA cAra kalyANakAnI A bhUmi che. je bhUminI sparzanA karI mAnava kalyANanA mArge deDI zake che. | bhAgalapura - relave jaMkazana che. gAma moTuM dekhAya che. nAnakaDAM cAra gAmaDAM bhegA maLIne jainanI vasati alpa che. sTezana pAse dharmazALA che. jyAM zrI vAsupUjya svAmInuM zikharabaMdhI maMdira che. sphaTika ArasanI anya matio che, bAjumAM kasoTInA prAcIna pagalAM mithilAnA lekhavALA che. A nagarI bhagavAna mahilanAtha ane neminAthanI janmabhUmi hatI. A eka evI samRddha nagarI hatI jyAM satI sItA jamyA hatA. bhagavAna mahAvIre ahIM cha mAsA karyA hatAM. vidyAnuM prAcIna kendra hatuM, jyAM Arya mahAgirie cothA nihavanI sthApanA karelI. paDezamAM vizAlI videha dezanuM rAjanagara hatuM jene "basADha gAma mAnavAmAM Ave che. A sthaLe ceTa rAjAnI bena trizalA mahAvIra prabhunI mAtA paraNyA hatA. A vaizAlInuM gaNataMtra lichavI loka calAvatA ane tyAre A nagara aneka havelIo vigerethI samRddha hatuM. licchavIone saMpa ajoDa hatA. caMpApurI - bhAgalapuranI pAse ja 6 kilomITara caMpAnALA nAme sTezana che. rAjagRhInA rAjana koNukanA avasAnathI putra kaNike caMpAnagarI rAjadhAnI banAvI hatI. caMpaka vothI caMpApurI, caMpAnALu Adi nAmo paDelAM. rAjadhAnI hovAthI vizALa naga2 hatuM jyAM, rakSaNAtmaka kile, khAIo, havelIo, hATa ane aneka prakAranA rastAothI suzobhita vepAranuM kendra hatuM. rAjagRhInI kamI ahIM AvI vasela. A navIna caMpApurI nagara hatuM, jenI bAjue asala caMpA gAma hatuM. sudarzana zeTha, kumAranaMdI suvarNakAra, mahAvIra bhakta zrAvaka kAmadevanuM ane caMdanabALAnuM janmasthAna hatuM. caudapUvI zrI zayyabhavasUrie putra manakane "dazavaikAlIka' sUtra racI, aMtima jIvana sAdhanA karAvelI. ahIM ja satI subhadrAe kAcA tAMtaNethI kUvAnuM jaLa kADhI nagara dvAra kholyAM hatAM. A sthaLa aneka pavitra AtmA ane mahAvIra paramAtmAnI caraNadhUlithI puNyabhAgI banyuM che. hAlanA caMpApurI gAmamAM be zikharabaMdhI maMdira che, jemAM pahelAmAM zrI vAsupUjya svAmI mULanAyaka che, bIjAmAM nirvANa kalyANuka che. A uparAMta cAra dhAbAbaMdhI maMdira che. A jagAnA prAcIna purAvA saMvata 185rathI pAchaLanA maLatA nathI. Aje je DuM ghaNuM che te tIrtha bhaktinuM bhAjana banI rahyuM che. maMdAragiri - bhAgalapura relve lAInamAM 40 kilomITara maMdArahila' sTezana che. gAmanuM nAma bAMsI. maMdArahila gAmathI 3 kilomITara che. pahADa upara zrI vAsupUjya svAmInuM nirvANa sthAna che. hAlamAM be jinAlayamAM prabhunA pagalAM che. bAlucara :- kalakattAthI sAladA sTezana pAse jIyAga ja sTezane UtaravuM paDe che, jyAMthI so kilomITara bAucara gAma gaMgA kinAre che. ahIM pa0 zrImaMta jene vase che. upAzraya, dharmazALA, traNa zikharabaMdhI ane eka ghara derAsara che. nAnakaDA jJAna bhaMDAra paNa che. bAlucarane sAmA kAMThe ajImagaMja javA gaMgA nadImAM hoDIne upayoga karavo paDe che. kaTagolA - A jIyAgaja sTezanathI 3 kilomITara daTagolA nAme muzadAbAdanuM paruM che. udyAnamAM zrI AdInAtha prabhunuM traNa zikharanuM dedIpyamAna maMdira che. mAtA mahetAba-kuberabAnI preraNunuM pratika che. udyAnamAM jAjaramAna baMgalAo, taLAva, teja, latAmaMDapa che. pravezatAM ja azvArohI najare paDe che. bAbunA avasAna pachI Aje sthaLa UbhuM che paNa jahojalAlI adazya Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #982 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi thaI gaI che ane dhamadhamatuM sthAna Aje zAMta banIne UbhuM che. samayanI e balihArI che ne ! ajImagaMja - ajImagaMja relave sTezana che. gaMgAmAM besI hoDI dvArA sAmA kinAre bolucara javAya che. ajImagaMja ane bAlacamAM muzadAbAdanI paDatI thatAM zrImaMta ahIM AvI vasyAM hatA. ahIMnA jaine lakSamInaMdane che ane teonI gaNatrI jAgIradAromAM gaNAya che. temanI sAdhamI bhakti ajoDa che. ane svayaM lakSI che. ahIM A 10 jIna maMdire, 2 dharmazALAo ane 1 upAzraya che. ahIMnA bAbu kuTuMbe rAva bahAdure che ane teo zrI dhanapatasiMhajI, sItA paMcadajI, nAhara, siMdhI navalakhA vALA mukhyatve che. zrI nirmaLakumAra navalakhAe prAcIna avazeSo maLI AvatAM pitAnA bagIcAnA baMgalAmAM saMgrahasthAna banAvyuM che. bAbuoe mahAjana paTTImAM cha zikharabaMdhI jInamaMdira pitAnI bhakti athe baMdhAvyA che. maMdiramAM sphaTikanI, zani ratnanI ane anya ArasadhAtu mUtio che. gurumUtione teo bhUlyA nathI ane tethI teonI bhakti dhanya che. bIjA cAra maMdiro relapATA sTezana sAme rAjavADI ane rAjAbAgamAM che. ahIM maMdiramAM sphaTikanI, yukulanI ane saMgeIpanI mUrti e bhavya darzanIya che. Aje paNa A zreNIo jaina yAtrALuone bhakti bhAvamAM taraboLa kare che. aizvaryAnuM keI abhimAna daSTigocara thatuM nathI. AvA puNyazALI lamInaMdanene AtmA keTalA bhavya che! bhurI bhurI namaskAra. kSatriyakuMDa-lachavADa - dara varSe paryuSaNa parvamAM bhagavAna mahAvIranA jIvanacaritramAM "kSatriyakuMDa' nA apAra varNanathI koI jaina bacco ajANa nathI. hAlanA muni zrI dazanavijayajI (tripuTI) bhagavAnanuM janmasthALa kSatriyakuMDaja sAbita kare che. ahIM prabhunA cAra-cavanA janma, dIkSA ane nirvANa kalyANaka thayAM che. lira chavI rAjaone gaNataMtra rAjyo uparathI lachavADa nAma AdhArayukta che. lakhIsarAithI 27 kilomITara lachavADa gAma che. navAdA ane kaMDalapurathI meTara mAge paNa AvI zakAya che. lachavADa gAmamAM zrI mahAvIra prabhunuM zikharabaMdhI daherAsara ane vizALa dharmazALA che. mUtie 1 pASANa ane 3 dhAtunI che. pahADa tarapha jatAM sRSTi sauMdarya najarane zAMti Ape che. nAnI nadI pharIne javuM paDe che. pAchuM mIThuM ane pAcaka che. mAtA-trizalA videhanA piyaravALAM hatAM je parathI bhagavAna vadehidatta ane prabhu vaizAlImAM vadhu vicaravAthI zAlika paNa kahevAyA che. lachavADa AdezamAM che, pAse jJAtakhaMDa vana, baTu zAla citya vigere prAcIna nedha che. kuDedhATa pahADI vaTAvyA pachI cha aMtara 4 kilomITara jeTaluM che. taLeTImAM 2 nAnakaDA maMdire yavana ane dIkSA maMdira che. saMvaMta 1509ne lekha mULanAyaka upara suvAcya che. pahADane caDhAva vikaTa ane kaThaNa che. 3 kilomITara caDhayA pachI mahAvIra bhagavAnanuM zikharabaMdhI maMdira che. A pahADa upara "jJAtakhaMDavana" vizALa vana che. A vanamAM bhagavAna mahAvIre dIkSA lIdhelI. jJAtRvaMza vaMzanuM nAma heI A nAma sArthaka che. bhagavAnanA vyavana, jama ane dIkSA kalyANa ke atre thayela. AvA pavitra ramaNIya, zItaLa, ane zAMta sthaLa-paramabhUmi AtmAne kalyANa mArge sadhyAne, zukala dhyAne caDhAvI parama padane aMte apAve emAM Azvarya zuM? kAkadI - lakhIsarAIthI 20 ki. mI. che. ane ahIMthI lachavADa javAya che. kAkaMdI javAne mAga vikaTa hovAthI prAthamika tapAsa karI levI. A sthaLe zrI suvidhinAtha prabhunA cAra kalyANake thaela. A nagarane keTalAka "dhane zAlibhadyA nI nagarI mAne che. kadAca bIjA e nAmanA koI zeTha hoI zake. zAstra dhannA aNumAranI kAkaMdI mAne che bAkI tapAsa jarUrI che. hAlamAM kAkaMdImAM zrI pArzvanAtha prabhunuM zikharabaMdhI maMdira che. mAtra eka ja mULanAyakanI apratiSThita mUti che. maMdira jINuM che ane uddhAra mAge che. ahIM dharmazALA che. pUrva bhAratanAM prAcIna tIrtho keTalAMka viccheda thayAM ane keTalAMka mAtra nAma dharAvatA nagarInA badale gAmaDAM banI gayAM. samayanI sAthe samRddhi ane jAherajalAlI kyAre vinAza pAmI haze te kevalI gamya. kalakattA :- bhAratanuM eka mahAna - vizALa nagara che. prAcIna samayamAM rAjadhAnInuM sthaLa hatuM. Aje vyavahAra ane ane sAdhanathI zobhI rahyuM che. udyogonuM mathaka che. ahIM vividha tIrthasthAnamAM kilomITara aMtara amadAvAdathI zaMkhezvara 121, zaMkhezvarathI rAdhanapura 50, rAdhanapurathI gAMdhIdhAma 214, gAMdhIdhAmathI bhadrezvara 31, aMjArathI gAMdhIdhAma 20, bhUjathI bhadrezvara ha7, bhUjathI amadAvAda 447, jakhauthI jAmanagara 46 7, jakhauthI bhAvanagara 54, jakhathI vaDodarA 644, jarmothI muMbaI 980. ( [ semacaMda DI. zAhanA saujanyathI] karanAra Jain Education Intemational Page #983 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 zrI zaMkhezvara pArzvanAtha prabhujInI bhavya jinAlayane saM. 2033nA jeThasudI 2 ne divase zAsanaratna zeTha zrI kasturabhAI lAlabhAInA varada haste zilAropaNa vidhi thaI. jyAM AgaLa zrI munisuvrata svAmI jina prasAda (samaDI vihAra) bharUca taraphathI bheTa maLela prAcIna zrI zaMkhezvara pArzvanAtha prabhunI manohara pratimA tathA zrI chanIyAra saMdha taraphathI zrI zAMtinAtha prabhunI saMprati mahArAjanA samayanI prAcIna pratimA birAjamAna che. A jinAlayanuM nirmANa kArya zeTha zrI ANaMdajI kalyANajInI peDhInA mArgadarzana heThaLa thaI rahela che. 5000 jeTalA jainenAM ghara che. mukhyataH cha maMdira che. baDA bajAramAM tulA paTTImAM be mALA zikharabaMdhI zrI zAMtinAtha prabhunuM maMdira che. sphaTikanI mUtio, samavasaraNa, zrI neminAtha prabhunI varayAtrA, ane yaMtra paTake, citro che. dharamatalA sTrITamAM zrI sItApacaMdajI nAharanuM zrI AdIzvara bhagavAnanuM ghara daherAsara che jyAM phiTikanI mUrtio che. temanuM pitAnuM pustakAlaya che jemAM prAcIna lekha, tADapatrIo, citrapaTa, sikkAo, mUtio vigere che. keTalAka aprApya graMthe paNa che. saMvata 1077nA samayanI mUrti ane bIjI dhAtu mUti saMvata 1072nI darzanIya che. kenIMga sTrITa naM. 96mAM zrI mahAvIra svAmInuM maMdira, upAzraya ane nAnuM pustakAlaya che. zAmabajAramAM mANekalAmAM zrI caMdraprabhunuM zrI zikharabaMdhI maMdira che ane bIju maMdira zrI mahAvIra svAmInuM che jyAM zrI yUlibhadranI mUrti ane Itara pAdukAo che. trIju zAmabajAramAM rAyabahAdura badrIdAsa bAbunuM ati suMdara kAcamadira zikharabaMdhI che. mAtA khuzAlakuMvarInI puNya smRtimAM baMdhAvyuM che. mULanAyaka prabhu zrI zitaLanAtha che. ati kaLAmaya ane kArIgarIvALuM A maMdira kalakattAnuM "baMgALanuM saudarya... e nAmathI vibhUSita che. maMdiranI vizALa UbhaNI upara eka majalI, dRSTimAMthI dUra karatAM dila duHkhe tevuM ramaNIya maMdira, AjubAju bagIce, ArasanA phUTapAtha, suMdara nAnakaDuM jaLAzaya, ArasanI vizALa pUtaLI jyAre ilekaTrIka lAITamAM jhaLahaLe che tyAre "suMdara kahyA vinA rahevAtuM nathI. maMdiramAM aneka raMganA kAcathI kAcakAma paNa rozanImAM mugdha kare che. raMgamaMDapanA gokhamAM sphaTikanI, pAnAnI suMdara mUrtio che. jUnA samayanuM hIrAnuM jhummara, rozanIthI prakAzita karAya che, tyAre divya dezamAM AvyA na hoya tevA bhramamAM paDIe chIe. atre bhagavAnanA jamaNe hAthe bahAra "akhaMDa dipaka' che, jenI jayota-kAjaLa zyAma na banatA kesaravaNuM che je AjanA vijJAna yugamAM Azcarya kahI zakAya. dAhoda gujarAta-rAjasthAna-madhya pradezanA tribheTe UbheluM A atiprAcIna dAhoda gAma che. vetAMbara jainenI vastI jUja che. prAcIna ghara daherAsara hAIve upara sthita hatuM teno jIrNoddhAra karI zikharabaMdhI daherAsara banAvyuM tenI pratiSThA pU. AcArya mahArAja zrI zubhaMkara sUrizvarajI tathA pU. AcArya mahArAja zrI sUryodaya sUrizvarajInA haste saM. 2033mAM karavAmAM AvI. mULanAyaka aticamatkArika zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha bhagavAna birAjamAna che. dAhoda gAma indaura-ujajaina-mAMDavagaDha-mohanakheDA-lakramaNa nAgezvara vi. tIrthanI jAtrA daramiyAna rastAmAM AvatuM hovAthI pU. sAdhu bhagavaMte, sAthIjI mahArAja tathA yAtrALuo darzanane sAro lAbha le che. dAhoda gAma muMbaI dilhI vesTana lAIna upara AveluM che vizeSa mAhitI mATe zrI cImanalAla gIradharalAla zAha, 232 dolatagaMja bajAramAM, dAhoda-38915 ne saMparka sAdhavo. karabarIyA-pIpaladara ahIMnA A derAsaramAM ArasanA tera bhagavAna che. temAM abhinaMdana svAmI mULanAyaka che. mULanAyaka saMprati rAjAnA vakhatanA che. A derAsaramAM zrI mANibhadravIrajInuM sthAna che. te camatkArI che ane aneka vakhata camatkAra thayA manAya che. derAsaranI jagyA bhavya ane vizALa che. be gAmanI aMdara cAra upAzraya AvelA che. parama pUjya pIpaladara nivAsI zrI jagatacandra vijayasUri mahArAja saMvata 2031mAM comAsu birAjamAna thayela, tyAre ghaNuM jaina temaja jainettaroe ugra tapazcaryA karela. ahIMthI vaDanagara, temaja tAraMgAthI mahesANA, mahuDI, AgaleDa, vijApura vigere najIka che. atre sAdhu, sAdhvIone sAre vihAra rahe che. vaDanagaramAM jaina dharmazALA temaja bhojanazALAnI vyavasthA che. karabarIyAthI vaDanagara dasa kilomITara che. basanI vyavasthA sArI che. gAmamAM karabarIyA pIpaladara jaina yuvaka maMDaLa paNa che. temAM varSe ekavAra puravaNI gAMdhInagara gujarAta rAjyanuM navuM pATanagara gAMdhInagara jyAM hAla vetAmbara matipUjaka jainanA 250 kuTuMba rahe che. pUjaya sAdhana sAdhvIjI mahArAjane uttara gujarAta, mahesANuM, mANasA, mahuDI, vijApura tarapha javA mATe A mukhya vihArane mAga che. saune jIvapUjana-vaMdanane uttama lAbha prApta thAya te mATe gAMdhInagaranA Jain Education Intemational ducation Intermational Page #984 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pa2 jenaratnaciMtAmaNa samUhayAtrA karavAmAM Ave che. zrI abhinaMdana svAmI dAdAnI varSagAMTha vaizAkha vada 2 nA roja ujavavAmAM Ave che. havA upara A gAma AveluM che. jenA pacAsa ghare che- 2011mAM prAcIna jinAlayane jirNoddhAra karAvI pharI pratiSThA karAvI-jene upAzraya vagerenI suvidhA che. jana saMdhanA mukhya vyavasthApaka zrI harSadabhAI ramaNalAla kArya karI rahyAM che. vizeSa mAhitI mATe temane, bhAvasAravADa meDAsA (u. gu.) e saranAme saMparka sAdha. banAsakAMThA jillAmAM tharAda tAlukAnA DuvA gAme jaina maMdiramAM saMprati mahArAjanA vakhatanI amIjarA pArzvanAthanI mUrtinI saM. 1841mAM pratiSThA karavAmAM Avela che. 200 varSa pUrA thatAM 2041mAM bhAre moTo utsava yojAyo hato. gAmamAM bhojanazALA, upAzraya, dharmazALA che. dhAnerAthI esa. TI. dvArA javAya che. DavAthI bhIlaDIyAjI javA mATe prAcIna bhoMyaruM hatuM jenI nizAnIo Aje paNa mojUda che. phuvAthI be kilomITara dUra prAcIna nagarI je Aje asavADI tarIke oLakhAya che tyAM prAcIna samayanI mahAkALInI mUti paNa mejUda che. atre padma prabhunuM jinAlaya paNa ati prAcIna che. jaina saMghanA agraNI zeTha zrI hAlacaMdabhAI sAro rasa laI rahyAM che. vAva zrI goDI pArzvanAtha bhagavAna, zrI goDI pArzvanAtha bhagavAnanI pratimA upara A pramANe lekha cheH saMvata 1432 varSe phAgaNa sudi 2 bhRguvAsare aMcalaga che zrImata mahendrasUri gacchazitaH piplAcArya abhayadeva sUriNAma pradezena usavaMze sAha mepAkina. A geDI pArzvanAtha bhagavAnanuM jinAlaya ghaNA samayathI gAmanA pazcima cheDe hatuM je jIrNa thavAthI zrI ajItanAtha bhagavAnanA jinAlayanI bAjumAM nUtana jinAlayanuM nirmANa zrI saMghe karyuM. jemAM vi. saM. 2030 vaizAkhasuda 10 nA zubhadine pU. A. mA. zrImad vijaya bhadrasUrizvarajI ma. sA. tathA pU. A. bha. zrImad vijaya kArasUrIzvarajI ma. sA. nA haste mahAmahotsavapUrvaka maDAsA sAbarakAMThA jillAnuM moDAsA sAtaso varSa pahelAnI prAcIna nagarI gaNAya che. amadAvAdathI zAmaLAjI - dilhI javAnA reDa s, "Y" pArAyakAwinning with gAma zALA imulant liE, saMyama sUtra ', # AmA ja daitaraNI nadI che. AtmA ja phaTazAmalI vRkSa che. AmAM ja kAmadUdhA gAya che ane AtmA ja naMdanavana che. # dajeya yuddhamAM je hajAra yoddhAone jIte che tenI apekSAe je ekalI potAnI jAtane ja jIte che teno e vijaya paramavijaya che. # bAhya cuddhothI zuM vaLyuM? potAnI jAta sAthe ja svayaM yuddha karo. pitA vaDe potAnI jAtane jItavAthI ja sAcuM sukha prApta thAya che. (- "samaNusutta" mAMthI sAbhAra) Ajilliant in it!''* * *111111 :/'1'- ''''''' TAT TET T AT MA UMG DS. COM ) Jain Education Intemational Page #985 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - sarvasaMgrahagraMtha-2 53. pratiSThA thayela che. zrI goDI pArzvanAtha bhagavAnanuM parikara zrI rIkhavacaMda tribhovanadAsa taraphathI banAvavAmAM AvyuM che. (saMgrAhaka : dezI rIkhavacaMda tribhovanadAsanA saujanyathI. vAva) kuvALA pa. pU. upakArI gurudeva AcArya bhagavaMta zrI vijayarAma surizvarajI ma. sA. (DahelAvALA ) Adi muni bhagavaMta saM. 227nI sAle kuvALA cAturmAse padhAryA tyAre teozrInA paramatAraka gurudeva pU. AcArya bhagavaMta zrI vijayasurendrasUrIzvarajI ma. sA. nA janma sthaLa para teozrInI smRtimAM gurumaMdira banAvavAnuM nakakI thayuM. te arasAmAM kuvALAnA udAra dila zreSThIvarya zrI bhogIlAla chaganalAla dozI tathA zrImati lalItAbena bhogIlAla e banee gurUmaMdira sAthe nAnakaDa' jinamaMdira banAvavAnI bhAvanA vyakta karI jene svIkAra thayo. khanana vidhi- saM. 2031 ha : zazIkAnta bhogIlAla dozI zilAropaNa - saM. 2031 haphuTaramalajI (viThADA - rAjasthAna) 0 saM. 2038nA mahAsuda 5 pratiSThAcArya aMjana zalAkA gurudeva zrI vijaya rAmasUrizvarajI ma. pratiSThA mahotsava sA. (DahelAvALA) kuvALAnA A nUtana jinamaMdira ane gurumaMdiranI yAtrAe ekavAra javA jevuM che. saMgrAhaka - zeTha zrI bhurAlAlacaMdra bhANa kuvALA rA madrAsamAM zikharabaMdhI jinAlaya * * madrAsamAM sau prathama pahelavaheluM dakSiNa madhye zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM bhavya jaina maMdira nirmANa thayela, jemAM nIcenA bhAgamAM zrI zAMtinAtha bhagavAna mULanAyaka tarIke ane uparanA bhAgamAM zrI pArzvanAtha bhagavAna mULanAyaka tarIke bIrAjamAna che. * * * bhavya upAzraya:- bAjImAM nIce upara be vizALa vyAkhyAna hAla che. uparanA vyAkhyAna holamAM caMdrAbena chaganalAla zeTha vyAkhyAna hola ane nIcenAmAM mehanalAla dharamazI TelIyA e pramANe nAma apAyela che. AyaMbila zALA - AyaMbila zALAnuM paNa nirmANa thaI rahyuM che. temAM mukhya dAtA zrImati urmilA kAntilAla zeTha AyaMbila zALA e nAme cAle che, jenuM saMcAlana jainasaMgha kare che. vividha dhArmika utsava paNa prasaMgopAta yojAya che. vizeSa vigata mATe saMparka sAdhavo - ShREE Jain Sangh (MAMBALAM) Madras-17 Jain Education Intemational Page #986 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 ArAdhanAnAM pracalita zabdo cauvihAra upavAsa- pANI-anAja kAI vastu levI nahi. chaThThuM upavAsa- satata be upavAsa paccakakhANa- pUjya sAdhu bhagavata pAro chata-niyamanu pAlana karavA lIdhela niyama. navakArasi- daya pachI be ghaDIe kyu nabakAra gaNIne navakArasAnuM paccakakhANa paLAya che. pratikramaNu- guNa-doSa viSe cittana karavAnI kriyA ane pApathI pAchA haThavAnI kriyA. upavAsa- kAIpaNa prakAranA AhAra- pAna vagara rahI ArAdhanA karavI, tivihAra upavAsa- pANI laI zakAya. J pradakSiA- catuti nivArAya cAra bhamatI, geAcarI- sAdhunI AhAra prAptinI kriyA. ( gAya care te rIte) baherAvavu'- sAdhune Adara-pANI ApA ( cAya prakAranAM dAna ) E.M aThThama upavAsa- satata traNa upavAsa. aTTAI upavAsa- AThe divasa upavAsa. mAsa khaNu eka mahinAnAM upavAsa, pauSadha upavAsa-- cAra paheAra athavA AThe pahora sAdhunI jema rahevAnu : ekAsaNuM karavAnuM Akhila- eka vakhata rasakasa vagaranuM pramANu karatA ochu. bhAjana ane cha viganA yA. sAmAyika- ekAMtamAM padmAsana ke kAryasama mudrAmAM jinendra dhyAna ane samatAnA drAsa, nisiviMH- (1) derAsaramAM praveza vakhate (2) caityavadana (3) bhAvapUrjAmAM praveza vakhate bhAlAnA Ache. rajoharaNa- ( Agho ) jIva-dayA mATe pramAnAthe rAkhavAmAM AvatuM sAdhana. daMDazana upAzrayamAM kriyAsthAnamAM kriyA karyA pachI chavAnI rakSAthe vaparAtA rajoharaNuM.. jainaraci'tAmaNi Page #987 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - sarvasaMgrahagraMtha-2 55 muhapatI- bhASA samitinAM upayoga mATe tathA kriyAmAM tenAM 50 belanI yAdI arthe vaparAtI muhapatI. pAtrA- AhAra mATe kASTapAtra. gupti- managupti, vacanagupti, kAcagupti. ( sAdhu mArgamAM A aSTa pravacana mAtArUpe jIvahiMsA, dayA vizeSa prakAra jALavavA mATenAM niyama che.) oLIvrata- navapadaH arihaMta siddha, AcArya upAdhyAya, sAdhu dazana, jJAna-cAritra ane tapanI ArAdhanA. (citra ane Aso mahinAnA bIjA aThavADiyAmAM thatI ArAdhanA) kalyANaka- tIrthakarAnI pAMca utsavo cyavana (garbha), janma, dIkSA, jJAna ane nirvANa athavA mekSa, trikALavadanA- rAtrinAM pratikramaNa pachI Avaka gurumahArAjane maLavA jAya tyAre trikALa vaMdana kare che. guruvaMdana vidhi- abhuTTiyotra e guru mahArAja pratyenA avinacanI kSamA mATenuM sUtra che. khamAsaNA- paMcAMga praNipAta (hAtha joDI vidhi pramANe prathama be khamAsaNa pAMca aMgathI thAya che. mAMDalA- (arvagraha)-guru mahArAjane besavAnI jagyA (sthAna) nakkI karIne maryAdA bAMdhavI. loca- (kezaloca)-vALa luMcana kriyA. vihAra karavogurumahArAjanI kriyA. pagapALA vicaravuM. upAzraya- sAdhuonI rahevAnI jagyA. kaTAsaNuM - zrAvakanuM sAmAyika pratikramaNa mATenuM Asana. caravALo- jIvahiMsA bacAvavA zrAvakanuM rajoharaNa. Avazyaka kriyA- (6 prakAranI ) sAmAyika, covIsa tathA stavana, vaMdane paccakhANa, pratikramaNa ane kAusagga. lAMchana- tIrthakaranuM cihna (bhagavAnanAM janma samaye merU parvata para hAvA laI javAmAM Ave tyAre tenAM sAthaLa (baMdha) upara je nizAna hoya che te lAchane gaNavAmAM Ave che. je bhagavAnane oLakhavAnuM cihna che. ' che ja G G G CA CA (G { naka A S,, s Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #988 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi zivamastu sarvajagatA purUSArtha jagatamAM jema kahe che ke Dagale ne pagale paisAnI jarUra paDe che, tema AtmAmAM Dagale ne pagale eTale ke paryAye paryAye puruSArtha ja joIe che. puruSArtha vagara eka paNa paryAya pragaTatI nathI. eTale cithI mAMDI keDa kevaLajJAna sudhI purUSArtha ja joIe che. Jain Education Intemational Page #989 -------------------------------------------------------------------------- ________________ je 8 jainazramaNa darzananI prAcInatA ( paurANika ane aitihAsika pariprekSyamAM ) Namo tavva Namo cArittassa --... || Namo Nassa Namo NANassa ''''''',,, --prA. hasAbahena ena, hi`pracA ramaka Page #990 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenara naciMtAmaNi jaina dharma (zramaNa darzana) vastutaH ati prAcIna kALamAM brAhmaNa-zramaNanuM paNa udAharaNa Ape che. 2 udabhavyo hovA chatAM, te dharma saMbaMdhI keTalAka bhrAnta - vAstavamAM A baMne paraMparAo dakALathI pracalita khyAlo pravarte che. evA brAnta khyAlomAM mukhya traNa che ? che ane paraspara prabhAvita thatI rahI che. RgvadamAM ja (1) jaina dharma vaidika-brAhmaNa dharmanA pratikAramAMthI ke tuM * nivRttipradhAna ane pravRttipradhAna A baMne paraMparAono vidikI hiMsAnA virodhamAMthI athavA to vidika-brAhmaNa nirdeza che. purANa ane mahAbhAratamAM jaNAvyuM che ke dharmamAMthI janme che. (2) jaina dharma e bauddha dharmano ja sRSTisarjana samaye brahmAe prathama sanakAdi putro utapane eka phAMTo che. (3) jaina dharma mahAvIra svAmIe sthApyo. karyA. teo jaMgalamAM jaI nivRttimAgI thaI gayA. te pachI A traNeya AkSepo have nirAdhAra siddha thaI rahyA che. vadika - brahmAe anya putrone utpanna karyA, jemaNe pravRttipaMthI rahIne sAhitya, jana Agame ane bauddha dharmagraMthomAM maLatA prajA-saMtatine viratArI (mahAbhArata, zAtiparva340. 7rakeTalAka aMtaraMga purAvA temaja itihAsa-purAtattvaviSayaka thayelAM keTalAka navA saMzodhanone AdhAre have moTA bhAganAM cha3, bhAgavatapurANu-1 -12). vidvAno abhiprAya thayo che ke jana dharma (zramaNa- jina dharma vaidika kALathI Ayaka-kALa sudhI tarazanA paraparA)nAM maLa atyaMta prAcIna kALamAM naMkhAyAM che. te zramaNAnA dharma tarIke oLakhAya che. zramaNa-paraMparAnI dhama vedakAlIna che. keTalAkanA mate to te dharmanAM eMdhANuM prAcInatAnA aneka nirdeza-uleba vaidika tema ja jaina mAdika ke prAgaitihAsika kALamAM paNa vartAya che. teno dharma-graMthamAM prApta thAya che. svataMtra rIte vikAsa thato rahyo che. te vaidika dharmanA virodhamAMthI Ubho thayo nathI ke vaidika dharmamAMthI sajA sAthe karI ane zramaNa--paraMparAnI prAcInatA : nathI, ke bauddha dharmano te phAMTA nathI. te dharma mahAvIra janadharma-prAdhaka 24 tIrthakaro thaI gayA. 24mAM svAmIe sthApyo nathI, paNa mahAvIra pUrvenA 23 tIrthakaroe tIrthakara vardhamAna mahAvIra svAmI (I. sa. pUrve 538tene prabaLe che. 467)nI pUrvenA 23 tIrthakaro paikI zramaNa-paraMparAnA Adi paurANika ane aitihAsika purAvAonA pariprekSyamAM pravartaka tarIke RSabhanuM nAma maLe che. temano AvirbhAvakALa jaina zramaNa darzananI ati prAcInatA siddha thAya che. atyaMta prAcIna manAya che. jenAga ane purANonAM varNana pramANe jaMbudvIpanI zramaNa ane brAhmaNa paraMparAo : dakSiNe rahelA bhArata dezamAM prAcIna kALamAM cauda kulakara na darzana ke jaina dharmanuM prAcInatama nAma che zramaNa thayA. temAMnA keTalA kulakara rAja nAbhi ane temanI patnI paraMparA. marudevInA putra te prathama tIrthakara RSabha. dIkSA laIne RSabha bhAratIya saMskRtinI dhArA mukhya be pravAhamAM vibhakta tapasvI banyA. teo nagna rahetA ane zira para jaTA dhAraNa cheH zramaNa--paraMparA ane brAdANu-paraMparA ( vaidika paraMparA). karatAM. jana kalAnI prApta thayelI RSabhanI pratimAomAM zramaNa-paraMparAmAM mukhyatve jana ane bauddha e be saMpradAyane zira para jaTA sAthenuM ghora tapasvInuM rUpa aMkita thayuM che. samAveza thAya che. banne paraMparAomAM keTalIka samAnatAe hiMdu purANa (bhAgavata pa-3; 5-6; zivamahApurANa 7-2)mAM hovA chatAM baMne vacce spaSTa bheda paNa che. zramaNa-paraMparA temanAM vaMza, mAtApitA ane tapazcaryAnuM je varNana che te ( mani-paraMparA) tyAga ane nivRttipradhAna rahI che, jyAre jaina graMthonA varNana sAthe sAmya dharAve che. ' brAhmaNa-paraMparA pravRttipradhAna che. "baMne paraMparAonA | RSabha sauthI prathama kRSi, rAI zi95, vANijya, aMtane TUMkamAM kahevuM hoya to eTaluM ja kahI zakAya ke , * brAhIlipi vagerenI zodha karIne ane jaina dharmano upadeza brAhmaNa-vaidika paraMparA vaiSamya upara pratiSThita che, jyAre ApI bhAratIya saMskRtinA vikAsamAM bahumUlya phALo zramaNa-paraMparA sAmya upara pratiSThita che. zramaNa-paraMparA Apyo. temanuM cihna vRSabha (Akhale ) che. RSabhane khetInA vedonuM prAmANya ke jatinA AdhAre purohita ke gurupadano deva (Gad of Agriculture) mAnyo che. temaNe ahiMsAsvIkAra karatI nathI. eTaluM ja nahi zramaNa-paraMparAnA pradhAna dharma prAdhyo. 20me tIrthakara muni sutratane samaya IzvaravAda, paramANu-siddhAMta, karmasiddhAMta vagere paNa brAhmaNa sudhI IphavA, drAviDa, nAge, ya, asura vagere temanA paraMparAthI judA prakAranA che. baMne paraMparAo vacce zAzvata upadezane anusaryA. virodhanuM paNa darzana thAya che. vaiyAkaraNa pataMjali pANinI muninA eka sUtra uparanA bhAgyamAM zAzvata virodha dharAvatAM RSabhano putra bharata cakravatI gaNAya. e rIte 14 sApa-nALiye, gAya-vAgha jevAM dronAM udAharaNo sAthe kulakaro pachI 63 zalAkA puruSo thayA, jemAM 24 tIrthakara. 1. paMDita sukhalAlajI, jina dharmano prANa, pR. 29 2. mahAbhASya, 2-4-9. dain Education Intermational Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #991 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava" saMgrahagraMtha-2 12 cakravatI, 9 baladeva, 9 vAsudeva ane 9 prativAsudeva kare che ke RSabha jainamatanA saMsthApaka hatA.5 che. malayagirikata "AvazyakavRttimAM bharata, sagara, maghavA 3Sabhadeva je paraMparAmAM thayA te vAtarazanA-zramaNa vagere 12 cakravatIonAM nAma maLe che. munionI paraMparAnA ulekha prAcInatama graMtha zvedamAM RSabhadevanA putra prathama cakravatI bharata parathI ApaNA paNa maLe che ? dezanuM nAma bharatavarSa paDyuM evuM jainapurANa ane Agama muno vAtarazanA pizaga vasate malA graMthamAM kahyuM che. keTalAMka hiMdu purANo paNa A vAtanuM vAtasyAnuM dhAja yati yahevAse avikSata che samarthana kare che, bhAratanA prAcIna rAjavaMza, jena enTIkarI (R010-136-2) (. 9, pR. 76 ) mAM RSabha putranA nAma parathI bharatavarSa nAma paDayuM ema kahyuM che. je sTIvensane "kalapasUtra'nI vAtarazanA muniomAMnA mukhya muni kezInI stuti paNa bhUmikAmAM sapramANa vivecana karI svIkAryuM che ke RSabha- RdamAM che : kezyana kezI viSa kezI bibhatI jokasI putra bharatanA nAma parathI bhAratavarSanuM nAmakaraNa thayuM: | (R010-136-1) Brahmanicul purans prove Rishabha to 2on dom u ro Q_uovini * be the father of that Bharat, from whom RSabhanI pratimA zira para keza dhAraNa kare che. India took to name Bharatvarsh. zramaNa-paraMparAnA jaina yatio nagna rahetA. Rgvada zrama -paraMparAnA RSio "vAtarazanA" (nagna ) tarIke (7-21-5; 10-99-3) tema ja atharvaveda (20-126-11) 'paNa oLakhAtA. 'bhAgavata'nA AdhAre jaNAya che ke vAta- vageremAM ulikhita zino vageremAM ulikhita zinidevo saMbhavataH zramaNa-paraMparAnA saMbhavataH razana-zramaNAnA dharmanuM pravartana RSabhadeve kahyuM : nagna yatio haze. lehAnIpuramAMthI kAyotsarga mudrAmAM je dharmAna dazayitukAme vAtarazanAnAM zramaNAnA nagnamUrti prApta thaI che te bhAratanI sahuthI prAcIna mUrti mRSINAmUrvamanvinAM zukalayA tanUvAvatAra che che ane te jaina tIrthakaranI manAI che. (5-3-20) vaidika sAhityanA taittirIya AraNyamAM ketu, aruNa RSabhanA nava putro paNa vAtarazana banyA hatA. ane vAtarazanA RSionI stuti karavAmAM AvI che : ketA aruNAsA RSa vAtarazanA: pratiSThAM zatadhA (bhAgavata, 11-2-20) hi. samAhitA sahastradhAyasansa Tveda (10-166-2)- yajurveda (9-25) vageremAM jaina sAhityamAM varNana che ke bhagavAna RSabhanI dIkSA RSabhanA ullekha che.4 "dhamyapada" "nyAyabiMdu' vagere prAcIna sAthe bIjI cAra hajAra anya vyakti paNa dIkSita thaI bauddha graMtha paNa RSabha jaina tIrthakara tarIke ullekha kare hatI. teo vAnaraza. hatI. teo vAtarazanA-zramaNa-paraMparA sAthe saMbaMdha che. che. 'mahApurANa (1860)mAM jaNAvyuM che ke te samaye ravayaMbhU RSabha sivAya anya koIne deva mAnavAmAM na vAtarazanA-zramaNo mATe "vAya" zabda paNa prayojAyo AvatA. "bhAgavata"nI kathA anusAra teo viSNunA raramAM che. zramaNa paraMparA sAthe saMbaddha vAtyAno ullekha RgvadamAM avatAra che. thayA che : Do. rAdhAkRSNanuM kahe che: "jaina paraMparA pramANe, anu trAtAstava sakhyamayuranu devA bhamire viya" te jainadharmane udaya RSabhadevathI thaye, jemaNe keTalIya sadIo | (, 1-163-8) pUrve janma dhAraNa karyo hato. A prakAranI paryApta sAkSI temanuM varNana atharvaveda (a. 15)mAM paNa che. teo upalabdha che ke jenA AdhAre kahI zakAya che ke IsunI vaidika vidhithI pratikuLa AcaraNa karatA hatA. manasmRti eka sadI pUrve paNa evA loko hatA ke je RSabhadevanI ( adhyAya-1)mAM notha, livIyo. mala vagere kSatriyone pUjA karatA hatA, je sauthI pahelA tIrthaMkara hatA. emAM drAvya mAnyA che. e vAtya viSe Do ke. pI. jayasvAla koI saMdeha nathI ke vardhamAna temaja pArzvanAthanA pahelAthI kahe che : "teo bA athavA binabrAhmaNa-dhamIya kSatriya jana mata pracalita hato. bhAgavata purANa e vAtanuM samarthana 5. Do. rAdhAkRSNana, bhAratIya darzana, bhA. 1, 3 Kalpasutra, Introduction, P. XVI pR0 264 4 Dr. Radhakrishnan, Indian philosophy, 6. ke. riSabhacandra H jaina dharmanA pracAra, zrI mahAvIra Vol. 5, p. 287. jaina vidyAlaya suvaNa mahotsava graMtha, pR0 10 baddha graMtho paNa TI)mAM jazemAnavAmAM na 8 zramaNa paraMparA sAthe Jain Education Intemational Page #992 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaranaciMtAmaNi paranA nAnA nirALA dharmaguruo harasa karatA ane sivAyanI bI ane kahI zakIe chIe ke kahevAya che. temane potAnAM gRha-smAraka hatAM. temanI sudhI kahI jANI ane kahI zakIe chIe ke jaina paraMparA sarakAra janataMtrIya hatI. teo avaidika upAsanA karatA ane sivAyanI bIjI kaI paraMparAmAM guruvargane mATe "nigrantha" temanA pitAnA nirALA dharmaguruo hatA. teo jaina dharmane zabda pracalita ke rUDha thayela nathI. 10 AI zabdanI mukhyatA pArzvanAthanA tIrtha sudhI rahI. trA uparAMta vaidika sAhitya (, 8-6-18, tattirIya bhagavAna mahAvIranA samayamAM 'nircatha" zabda vadhAre hatA , 8 ra)mAM zramaNa paraMparAnA sAdha yationA pracalita thayo. mahAvIrakAlIna sAhityamAM mukhyatve nigraMthaullekha maLe che. jenomAM "yati' saMjJA pracalita rahI che. paNa ( nigraMtha pravAna)ne mukhya nirdeza che. 11 tethI keTalAka samaya pachI vaidika sAhityamAM yatio tarapha virodhanI ja jainadarzanazAstra 'nircathapravacana kahevAya che. bauddha bhAvanA pragaTa thatI jovA maLe che, je pUrva nahotI. sAhityamAM bhagavAna mahAvIrane nigraMthanAtha-putra kahyA che. tAMbrAhamaNa (14-11-28; 18-1-9 )nA TIkAkAre temAM jaina zramaNa mATe vAraMvAra 'nigUDha" zabda maLe che. cationuM je varNana karyuM che tenAthI spaSTa che ke teo azokano zilAlekhamAM paNa teno ullekha thayo cheH zramaNa-paraMparAnA muni hatA. I me viyApayA hohanti nirge supi meM kare A rIte prAcInatama vaidika sAhityamAM zramaNa-paraMparAnA mahAvIra svAmI pachI jainadharmanA zvetAMbara ane digaMbara astitva saMbaMdhI aneka nirdeze prApta thAya che, jenAthI ema be bhAga paDayA tyArathI A dharma mATe "jaina" zabda zramaNa-paraMparA ke jaina darzananI vedakAlInatA siddha thAya che spaSTa rIte prayojavA lAgyA. ane sAthe sAthe Adi tIrthakara RSabhadevanI aitihAsikatA nigraMtha dharmanA mukhya pravartake neminAtha ane pArzvanAtha pramANita thAya che. ja hoya ema lAge che. 12 zamaNudharmanI A ja zAkhA "Ahata" (aha"ta) ane mahAvIra pUrvenA anya prAcIna tIrthakaro: "nircatha' nAme pAchaLathI prakhyAta thaI. bhagavAna mahAvIranA cAvIsa tIrthakaro paikI Adi tIrthakara RSabhadeva, samayamAM enuM nAma " nitha dharma" rahyuM che, ema pAli ane ardhamAgadhI sAhityamAMthI jaNAya che. bAvIsamAM ekavIsamAM tIrthakara nami, bAvIsamA neminAtha ane trevIsamAM tIrthakara ariSTaneminI pUrve ja "AhaMta" nAma pracalita pArzvanAtha viSe aitihAsika vigato prApta thAya che. anya tIrthakaronAM etihAsika ke nakakara pramANa upalabdha nathI. thayuM hatuM. ariSTaneminA tIrthakALamAM pratyeka buddha paNa vaData havAnA e nideza bauddha graMthamAM thayo che. yajurvedamAM pahelA tIrthakara RSabhadeva, bIjA tIrthakara "aha" zabda vedamAM prayojAyo che. emAM jaina yatione ajita ane ariSTaneminA ullekha maLe che. 13 8 pavanavasana eTale ke nagna darzAvyA che. 'padmapurANamAM evIsa tIra na re mA, nA ja e mATe AhaMtadharma' evo zabdaprayoga thayA che : " uttarAdhyayana'mAM vaNita nama sAthe batAve che, je Ahata sameta muktidvAramasaMvRttama | mithilAnA rAjA hatA. temanAM anAsakti saMbaMdhI A vacana pAli ane saMskRta sAhityamAM uddhata thayelAM jevA (padmapurANa, 13-350) maLe che. te paraMparAmAM janaka thayA, je videha (jIvanamukta) : 2 vaidika-paurANika sAhityamAM nigraMtha dharma rUpe jaina dharma hatA ane temane deza paNa videha kahevAya. temanI ahiM. ullekhAya che. AcArya sAyaNe potAnA bhAgamAM nigraMtha sAtmaka pravRttine kAraNe temanuM dhanuSya pratyaMcAhIna saMbaMdhI eka vAkya uddhata karyuM che : kathAH koponettarA- pratIkamAtra rahyuM. saMgaNadInAM tyAgine yathApAta padharA nigaLyA niSpari bAvIsamA tIrthaMkara neminAthano janma yAdavakuLamAM che. rIti saMvatazratiH | (ta. A. bhAgya, 10-63). thayA hatA. te vAsudeva kRSNanA kAkAnA putra hato. potAnA vaparAya potAnA guruvaryo mATe nigrantha (nirgotha)lagnaprasaMge bhejana arthe thatI pazuhiMsA nihALI emaNe zabdano prayoga prAcIna kALathI karato rahyo che. "jaina 10. paMDita sukhalAlajI, jainadharmane prANa, pR. para Agamo pramANe "niSNatha" ane bauddha piTaka mujaba 11. bhagavatI. 9-6-383 "nigUDha aitihAsika sAdhanone AdhAre ApaNe eTale 12. paMDita sukhalAlajI, jaina dharmano prANu, pR. 34 7. Modern Review, 1929, P. 499 13. DaoN. rAdhAkRSNana, bhAratIya darzana, bhAga-1 pR-264 8. IsibhASiya, 1-20 14. uttarALa, 9, Dr. H. L. Jain, Voice of 9 AcArAMga-1, 3, 1, 108 Ahisma-Sept.-octo. 1958 Jain Education Intemational Page #993 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 saMsArano tyAga karyo. revataka (saurASTranA giranAra) parvata gautamanA samayanA AraMbhathI A saMpradAya pArze prasthA. upara cAlatA thayA, tyAM tapazcaryA karI ane jJAnanI pita karelo ane nigraMtha tarIke jANIto thayo che. 8 caramasImAe pahoMcIne tyAM ja nirvANa pAmyA. bhagavAna "AcArAMgasUtra' parathI jaNAya che ke chellA tIrthakara vAsudeva kRSNa sAthe saMbaddha mahAbhAratane samaya lagabhaga bhagavAna mahAvIranAM mAtApitA pArzvanAthanAM upAsako ane I. sa. pUrve 1000 no manAya che, tethI neminAthano paNa zramaNonAM anuyAyI hatAM. mahAvIre (I. sa. pUrve 539te samaya etihAsika gaNAya. 467) kaI navo dharma pravartita karyo nathI, paNa paraMparAthIvaidika sAhitya temaja purANamAM neminAthanA ullekha prAcIna samayathI RSabha-pArdhAdi dvArA pravartita dharmano ja prApta thAya che. 15 temAM ariSTanemi (neminAtha) viSe je upadeza karI tene vyApaka pracAra karyo. pArzvanAthe caturyAmavigate maLe che tene AdhAre spaSTa samajAya che ke teo dharma upadezyA. mahAvIre tenA svIkAra karyo, paNa ekanuM jaina tIrthakara che. Rda (10-178-1) aitareya brAhmaNa umerA) karI paMcayAma-dharma prAdhyA ema 'uttarAdhyayana 20-2, yAska-nirakta 10-12) ItyAdi vaidika sAhityamAM sUtramAMthI spaSTa thAya che. temane jIvana ane maraNano sAgara pAra karavAne samartha ane jaina darzananA "uttarAdhyayanasUtramAM pArzvanAthanA anuyAyI hiM sAnivAraka nirUpyA che, jemake kezi ane mahAvIranA anuyAyI gautama vacce rasaprada saMvAda ariSTanemi pratanAjamA svasta tIkSyamihA rajU thayA che. emAM baMne pota potAnA guruonA siddhAMtonI mULabhUta ekatAne oLakhe che ane mAnya kare che. teo humA (R-10-178-1) pArzvanAthanA caturyAma (ahiMsA, satya, asteya ane neminAthano samaya anizcita che, paraMtu temanI pUjA- aparigraha) temaja mahAvIranAM paMcayAma (udAratAnuM bhakti pAzva ane mahAvIranA prAdurbhAva pahelAM mahAbhAratanA umeraNa)nAM dRSTibiMduo carce che ane niSkarSa tArave che ke pachInA divasomAM sthApita thaI cUkI hatI ane (I. sa. mULabhUta rIte temAM koI bheda nathI, eka ja che. pUrvenA bhA sikAmAM) pArzvanAtha pahelAM jaina dharma vidyamAna gautamabuddhano bauddhadharma ane mahAvIra : hato ane bhagavAna ariSTanemine ItihAsa sAce che.16 jaina dharma e bauddha dharmanI zAkhA ke phATe che, evA trevIsamAM tIrthaMkara pArzvanAtha (I. sa. pUrve 877-777) asara matanuM prabaLa dalIlo ane pramANe dvArA khaMDana karyuM Do. no janma banArasamAM thayo hato. teo kAzInA rAja harmana jekobI e.19 temaNe siddha karyuM ke bauddha graMthamAM e 19 tene azvasena ane vAmAdevInA putra hatA, aitihAsika samrATa darzAvela nAtapura nigUDha (dIghanikAya, sU. 2) bIjA brahmadattanA vaMzaja hatA. A brahmadatta jaina praNAlikA pramANe keI nahi, paNa jainenA chellA tIrthakara mahAvIra vardhamAna 12 cakravatIomAMnA eka hatA.17 Dr. guerinot, jekobI hatA ane jaina dharma e bauddha dharmanI apekSAe prAcInatara Ara. sI. majumadAra vagere pratipAdita kare che ke pArzvanAtha che. 8 thI tenI sAtha eka aitihAsika vyakti hatA. jaina mAnyatA pramANe teo 100 varSa jIvyA hatA ane mahAvIra pUrve 250 varSa bAddha dharmanA sthApaka gautama buddha ane mahAvIra baMne eTale ke I. sa. pUrve 777mAM sametazikhara upara nirvANa samakAlIna hatA. bauddha graMthamAM jaina nigraMtha saMpradAyanA pAmyA hatA. A rIte temanI dharmopadeza-pravRttine samaya aneka viSayonuM buddha tathA temanA ziSyoe najare joyuM I. sa. pUrvenI 8mI sadI gaNI zakAya. hoya evuM varNana maLe che. 20 bauddha piTakamAM prApta nigraMtha saMpradAyanA AcAra-vicAronA nidezo aitihAsika dRSTie hAssavartha kahe che : "pArzvanAtha paurANika vyakti mahattvapUrNa che. karatAM vadhAre vAstavika che. kharekhara te jaina dharma (I.sa. - gautamabuddha mahAbhiniSkramaNa karIne potAno navo ja pUrve 776)nA saMsthApaka rAjavI hatA, ane temanI pachI saMpradAya sthApyo ane teno pracAra karyo, jyAre mahAvIre paNa ghaNuM vaMzajo pUrA thayA pachI temanA anugAmI mahAvIra : vayA ane temane kevaLa sudhAravAdI gaNI zakAya. cheka teno svIkAra karIne tema ja temAM keTalAka sudhArA-vadhArA te kuLa paraMparAthI je jaina dharmano mArga prApta thayo hate. 15. J. P. Jain, Jainism the odest living karI tenI mAtra vyApaka pracAra karyo. gautama buddha 'piTaka "mAM Religion, P. 22. 18. jagatano itihAsa, graMtha-2, pR. 1198 16. sadara-pR. 24 19. juo - Sacred Books of the East, vo, 17. Do. eca. sI roya, prAcIna bhAratane itihAsa, xxll, XLV Introduction. pR. 47 20. majijhamanikAya su. 14, 56; DhIghAnikAya su. 29, 33. Jain Education Intemational ational Page #994 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainanaciMtAmaNi kyAMya evuM nathI kahetA ke huM je kahuM chuM te prAcIna che. che ke mahAvIranuM nirvANa "pAvA"mAM thayuM hatuM. enAthI viparIte mahAvIra to jaNAve che ke teo pArtha. "sabhiyasUta" (sUttanipAtanuM) mAM nirdeza che ke mahAvIra, nAthano jUne cAlyo Avato dharma ja prabodhe che. ekavAra gesolaka vagere cha dhArmika netAo gauttamabuddha karatAM vaya pArzvapatyike e mahAvIrane keTalAka prazno pUchavA to temaNe ane jJAnamAM moTA hatA. jaina Agama ane bauddha pAzvanAthanAM vacanonI sAkSI ApI.ra 1 mahAvIre te kharekhara tripiTakAmAMthI pramANo-avataraNa uddhata karIne eka abhyAsI pArzvanAthanA te samayanA nirgastha saMpradAyanA anuyAyIo munizrI niSkarSa tArave che ke mahAvIra buddha karatAM vayamAM sAthe potAnA sudhArA tema ja pheraphArono samanvaya karyo che. 2 2 21 varSa moTA hatA ? baDhe potAno navo dhama pravatita karatAM pahelAM ghaNA " When Mahavir was 56 years la, pa svIkAryA hatA ane cheDyA hatA. nigraMtha saMpradAyamAM Buddha must be at least 35, So, the maxipaNa temaNe praveza meLavelo. buddha potAnA jIvananuM je mum po,sible se jority of Mahavir could varNana karyuM che, 23 ane 2 nI jaina AgamomAM varNavela be 21 years. 25 AcAro sAthe sarakhAmaNI karavAthI e niHsaMdeha rIte jANI Ama AvAM pirANika-etihAsika pramANethI siddha zakAya che ke baDhe bIjI paMthonI jema jaina paMthamAM paNa ThIka thAya che ke jaina dharma e bauddha dharmanI zAkhA nathI, paraMtu ThIka jIvana vitAvyuM hatuM, 24 tethI ja teo jaina AcAra te to bauddhadharmathI paNa agAunA prAcIna samayathI cAlyo vicAronuM khaMDana karI zakayA che. bauddha graMthamAM jenIone Avate svataMtra-pRthaka dharma che. karo bauddha matanA pratibaMkIo tarIke ulekhyA che. | siMdhukhINanI saMskRtimAM zramaNa dharmanAM eMdhANa : bauddha piTakomAMnAM "dIghanikAya" ane "saMyuttanikAya"mAM nircantha jana saMpradAyanA cAra mahAvratonI paNa carcA che. siMdhu khINanI saMskRtine samaya sAmAnyataH I.sa. pUrve AnAthI samajAya che ke buddhone jainonI vadhAre purANI 3000 no aMkAya che. te saMskRtinAM mohana-Dero ane praNAlikAone paNa khyAla hato. "dIghanikAya'nA harappA nAmanAM sthaLoethI maLI AvelA prAcIna sAma-jhaphala-sUttamAM zrA Naka biMbisAranA putra ajAtazatru avazeSamAM bhegIonI nagna mUrtione samAveza thAya che. kaNike potAnI nAtaputra mahAvIra sAthe thayelI mulAkAtanuM mUrtividhAna-mUrti pUjA ane nagnatA e jaina saMskRtinAM varNana buddhanI samakSa karyuM che. bauddha graMtha "majijhamanikAya'mAM mukhya be prAcIna lakSaNo che. RSabhadeva paNa nagna svarUpe nitha sAdhuo buddhane kahe che ke temanA guru nAtapukhta vicaratA ane temanI pratimAo nagna svarUpanI maLe che. sarvajJAtA che. bauddha dhammapada" (a. 422)mAM RSabha ane Ane AdhAre DaoN. vebara jevA ghaNuM vidvAnone evo mahAvIrane anukrame prathama ane chelA tIrthakara tarIke darzAvyA mata che ke siMdhukhINanI saMskRtimAMthI maLI Avela nagna che. bauddha vidvAna Arya deva paNa jaina dharmanA mULa sthApaka pratimAo e zramaNa-saMpradAyanI eTale ke jaina sAdhuonI tarIke RSabhadevane ulekhe che. bIddha graMthanA *nigUDha hovI joIe. bIjI keTalIka siMdhu-mudrAo evI prApta (graMthirahita, baMdhanarahita ) lAke vadhu mAnanA anuyAyI che. thaI che jenA upara kAryotsarga AsanavALI eTale ke UbhA rahelA devanI pratimAo che. "kAyetsarga" Asana (mudrA) uttarAdhyayanasUtramAM gauttama (mahAvIranA anuyAyI). e zramaNa jaina saMpradAyanI vizeSatA che. "AdipurANamAM ane kezI (pArzvanAthanA anuyAyI)no udyAnamAM vArtAlApa . RSabha athavA vRSabhanI tapazcaryAomAM kAsaga AsananuM thAya che ane aMte baMne potapotAnA guruonA dhArmika varNana che. mathurAnA karjhana saMgrahAlayamAM I.sa. pUrve bIjA siddhAMta mAM ekatA svIkAre che. A darzAve che ke mahAvIranA saikAnI kAyotsarga AsanavALI, jaina RSabhadevanI zilA avataraNa pahelAM, bauddha dharmanI sthApanA pUrva purANa jaina Yka 3rANI jena paranI UbhI cAra pratimAo jovA maLe che. 6 vRSabha dharma astitvamAM hatA. mahAvIre to temAM mAtra sudhArA (AkhalA) e jaina RSabhanuM cihna che. vadhArA karyA. bauddha piTakomAMnAM samAgamasUtta, prAsAdakasUtta 24. Muni Shri Nagrajji, The contempovageremAM mahAvIranA nirvANanI carcA thaI che. temAM jaNAvyuM raneity and the chronology of Mahavir & Buddha (jainabhAratI zedha aMka, vi.saM. 2020), 21. bhagavatI. 5-9-225 P. 42-47. 22. uttarAdhyayana a. 23 26 jyoti prasAda jaina, jainadharma sahuthI vadhu prAcIna 23. majijhamanakAya, su. 26 ane jIvaMtadharma (gujarAtI anuvAdaka : hemanta je zAha), 24. paMDita sukhalAlajI, jaina dharmano prANa, pR. 55. pR. 50 Jain Education Intemational ation Intemational Page #995 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 pra. esa. zrIkaMTha zAstrI nedhe che : "I.sa. pUrve phALo Apyo che. e paNa satya che ke baMnemAM keTalIka 3000 thI 2500 no samayagALe sUcave che ke siMdhunadInI samAnatA ane keTalAka sarakhA siddhAMto che. paraMtu e saMskRtimAM nagnAvasthA ane gasAdhanA, vRSabhanI ane paNa eTaluM ja satya che ke te bannene temanI potAnI bIjA cihanonI upAsanAvALI jana dharmane maLatA khAsiyato ane ekabIjAthI bhinnatAo paNa che. 27 saMpradAya hatA, ane tethI siMdhu saMskRti anArya vividha paurANika ane aitihAsika pramANamAMthI athavA adika Arya-mULamAMthI nIkaLelI hovI joIe; kAraNa ke janadharmanuM mULa anArya athavA chevaTe prAgaidika nIcenA niSkarSe phalita thAya che ? Aya hovAnuM manAya che." (1) jainadharma vizvanA prAcInatama dharmomAMnuM eka che. purAtattvavido siMdhu saMskRtine draviDa prajAnI mAne che. (2) siMdhukhINanI saMskRtimAM tenA eMdhANa vartAya che ane te sauthI prAcIna prajA che. RSabhadevanA putra rojakumAra vaidika sAhityamAM paNa te saMbaMdhI aneka ullekha prApta draviDa prajAnA Adi janaka hatA evuM paNa kahevAya che. thAya che. enA AdhAre spaSTa thAya che ke jaina zramaNa darzana keTalAka vidvAnane evo mata che ke jana dharma draviDa siMdhukhINanI saMskRti jeTaluM prAcIna athavA te vedakAlIna prajAne dharma hato ane te prajA bhAratanA AryonIye che. (3) jainadharma vAdaka dharmanA pratikAramAMthI sarjA pahelAMthI vasavATa karanArI hatI. nathI ke vidika dharmamAMthI uddabhavyo nathI. tenI vicArasaraNI ghaNI bAbatamAM vaidika dharma karatAM judA prakAranI hAI Ama siMdhu khINanI saMskRtimAM jainadharmanAM eMdhANa Na spaSTa thAya che ke te eka svataMtra-pitAnI rIte Ubho thayelo vartAya che, je enI prAcInatA, vedakAlInatA ke prAgaitihA dharma che ane tenI sudIrgha paraMparA prApta thAya che. sikatA sUcave che jaina saMskRtinA eka abhyAsI vidvAna (4) jaina zramaNa dazana bauddhadharmanA phAMTA svarUpa nathI, nedhe che : mohanajo-daro ane harappAnI siMdhu khINanI paNa te te mahAvIra ane gautama buddhanI pUrvethI cAlyuM saMskRti jana saMskRtinI keTalIka purAtattvIya vastuo AvatuM prAcIna darzana che. (5) bhAratIya saMskRtinAM be (antiquity) para prakAza pheMke che. alabatta, ApaNe e prAcIna dharma-darzana-paraMparAo zramaNa ane brAhmaNa samaye nakArI na zakIe ke bhAratIya saMskRtinA banne pravAha samaya ekabIjAthI prabhAvita thatI rahI che. (zramaNa ane brAhmaNa) paraspara aneka bAbatomAM prabhAvita che. bhAratIya saMskRtinA nirmANamAM A banne pravAhoe 27. Mohanlal Mehta, Jain culture P. 6. jina tIrthakara vAsupUjyasvAmI prabhunA yakSa tathA yakSiNI - , Jain Education Intemational Page #996 -------------------------------------------------------------------------- ________________ "jaina darzanaH vizvanuM eka zreSTha ane prAcInattama darzana" -zrI hemaMtabhAI je. zAha manaSya mAtranA bhautika, mAnasika ane AdhyAtmika tarIke prathama haroLamAM agrasthAne lAvIne mUke che. astitvanI ane vikAsanI jarUriyAta viSe carcAnI jarUra vartamAna samayanA saMdarbhamAM ApaNe jyAre jaina darzanano nathI. hakIkatamAM A traNemAM AdhyAtmika astitva, tenI vicAra karIe chIe tyAre ApaNA saunuM sauthI vadhu dhyAna rakSA ane teno vikAsa e mAnava astitvanA AkharI ane kheMcanAra koI bAbata hoya to te che jenA darzananI ahiMsA sanAtana mUlyanA saMdarbhamAM khUba khUba mahatvanuM banI rahe ane anekAMtanI daSTiH jIvanamAM, AcAramAM ahiMsAnuM che. dharma ke tavajJAnanI mahattAno uttara paNa kadAca A vicAramAMthI ja ApaNane maLI jAya che. koI paNa darzana pAlana ane vicAramAM anekAMtavAdI dRSTi. jaina darzanamAM dharmamAM ahiMsAnI vAta anya darzana karatAM vadhu sUkSma rIte tatvajJAna ke dharma je ApaNuM A AkharI uddezyane sArthaka 1 karAvanAra hoya te tenI yathArthatA ApoApa ja pUravAra thaI vicAravAmAM Avela che. ahIM ahiMsAnI ane hiMsAthI jAya che. Aja vAtane Do. rAdhAkRSNana praba sacoTa rIte raja sa pUrNa paNe nivRtta thavAnI vAta AtmavidyA, karmavidyA, karatA kahe che ke, "The question is therefore not, cAritravidyA va. va. vidyAo dvArA vikasI che. jaina darzana religion or no religion, but what kind of pratyeka jIvAtmAne-pachI te pazu-pakSI hoya, vanaspati hoya religion? " eka dRSTie vicAratAM ema spaSTa jaNAya che ke manuSyarUpa hoya-e badhAne tAtvika rIte samAna gaNe che. ke koIpaNa vicAra ke vicAradhArA manananI prakriyAmAMthI paMDita sukhalAlajI temanA "dazana aura ciMtana"mAM jaNAve pasAra thaI " ciMtana bane tyAre te ApoApa ucca che ke "samAnatAnA A saiddhAMtika vicArano amala karakoTIe Ave che, ane je ciMtana "darzana"nuM svarUpa ene yathAsaMbhava jIvananA pratyeka kSetramAM utAravAne apramattadhAraNa kare to te tyAre ja zakya bane ke te "darzane" bhAve prayatna karavo-e ja ahiMsA." je sUkSama rIte zreSTha koTInuM hoya. Ama koIpaNa vicAradhArA-jIvana prakriyA vicArIe to jaNAze ke jaina darzana "sAmya" bhAvanA ke dArzanika siddhAMto 'darzana svarUpe tyAre ja AvavAnA para -'sAmAIya para pratiSThita che. jaina dharma tAvika rIte ane TakavAnA ke je te jIvananA AkharI uddezyanA saMdarbhamAM samyapha dRSTi"ne-samAjamAM koI paNa varNanuM janmasiddha susaMgata hoya. AvuM darzana jIvanane unnata koTI laI zreSapaNuM na svIkAratA guNa-karmakRta zreSapaNuM ke kaniSTapaNuM javAmAM, dhanya banAvavAmAM, tenA AdhyAtmika vikAsamAM ane svIkAra che, svIkAre che. A 'samyapha dRSTi" ahiMsA vagara kyAMthI Akhare mokSa prAptimAM madadarUpa banavAnuM ja. Ama dareka zakya bane? ane ahiMsAmAMthI ja saMyama ane tapanI vAta darzana" tenA sAcA arthamAMte zreSTha ja hoya. ApoApa AvI jAya che. saMyamamAM mana-vacana ane kAyAne saMvara ane tapazcaryA dvArA baMdhAyela karmone nimULa jaina darzananI ApaNe vAta karIe. upara jaNAvela tArkika karavA te. keTalI sacoTa ane bhavya che ahiMsA pAlananI samaja mujaba jaina darzana ke jaina dharma paNa eka cokakasa vAta eka mAtra ahiMsAthI paNa manuSyamAtrane mokSa prApta prakAranI dRSTi ke tattvajJAna para pratiSThita che je tene vizvanA karavAnuM zakya bane che. anya darzanamAM eka AgavuM sthAna prApta karAve che ane te paNa hovAnuM to zreSTha ja, jaina darzananI itara bhAratIya AcAramAM jema ahiMsAnI vAta ApaNe karI tema dazano ke pAzcAtya darzana karatAM zI vizeSatA che, tema ja vicAramAM "anekAMta dRSTi" e paNa jaina darzananI vizvane e badhAM sAthe enuM kayAM maLatApaNuM che, kyAM aMtara che, eka AgavI dena che. khyAtanAma jaina ciMtaka paMDita AvA tulanAtmaka abhyAsamAM na paDatAM ApaNe svataMtra rIte dalasukhabhAI mAlavaNIyA kahe che ke "ahiMsakane mATe ja vicAra karIe; ane te rIte jana dazananA ratna samAna anekAMtavAdI thavuM anivArya che." A eka nAnakaDI voka mUlyavAna ane maulika tevA dArzanika siddhAMtonI noMdha dvArA keTaluM gRDha satya teoe ApaNI samakSa raju karela laI e ke je jaina darzanane vizvanA zreSTha dazanomAMnA eka che ! kevaLa potAnI ja dRSTine satyarUpa na mAnatA bIjAonI anya nema ijha jana vizeSatA che, te AcAramAM je eka AgavI lavAyA kahe che, eka nAnakaDA vA ciMtAne mATe Jain Education Intemational Page #997 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 dRSTino paNa Adara karavo-A sAmyadRSTi e anekAMtanI dharmane brahmAMDa (universe) viSeno khyAla. AjanA yugamAM bhUmikA che. anya darzanamAM paNa anekAMta daSTine ahiMsAnI to jaina darzananI vizvamimAMsAnI vAta - Cosmology mAphaka sthAna che. Ama chatAM anekAMta dRSTi para jaina paNa mahattvanI banI rahI che. jaina dharmane potAnAM dArzanika darzanamAM viziSTa bhAra mUkavAmAM Avela che. ahIM AcAra siddhAMto uparAMta potAnuM tattvajJAna, potAnI jJAnamimAMsA, hoya ke vicAra sarvemAM A banne bAbatone gUMthavAmAM yoga, nyAya temaja karmavAda hovA uparAMta asaMkhya AvelI ja che. manuSyamAtranI ja nahI paraMtu pratyeka sUtrothI bharapUra AcAra ane vicAranI pUti rUpe vipula jIvAtmAnI pratiSThA karanAra ane mana, vacana kAyAthI kathAsAhitya paNa che. ATaATaluM hovA chatAM jaina temane duHkha na pahoMce-hiMsA na thAya tenI satata jAgratatA darzananI khUba mahattvanI bAbata to e che ke te jagatane tema ja tAttvika rIte sau jIvAtmA "sAmya"--samAna che AbhAsa ke mAtra kAlpanika na gaNatAM sat mAne che, ane evuM pratipAdana jaina darzanane vizvanA eka zreSTha darzana jaina darzananA A vAstavalakSI (Realistic) valaNane tarIke sArthaka banAve che. paMDita sukhalAlajInA zabdomAM kAraNe ja tenI tattvajJAna viSayaka vicArasaraNImAM te AgavuM kahIe to, "ahiMsA, anekAMta ane emAMthI janmelI tarI Ave che. vaLI jainadharmane temAM AvatI tIrthakara vidyAo ja jaina dharmane prANa che." bhagavaMtanA cAritranI tema ja temanA jIvananA prasaMgenI je tAvika rIte sau jIvAtmA samAna che to paraspara vAtathI bAkAta rAkhI zakAya tema nathI. vartamAna yugamAM, samAjamAM jaNAtI aneka rUDhi-praNAliyAne varSo pahelAM vaiSamya zA mATe? A ane AvA keTalAya praznonA javAbamAM jaina darzanane "karmavAda' e paNa tenuM eka prasthApita karavAno yaza A ucca koTInA AtmAone ke je jaina darzananA ja aMga rUpa che temane phALe jAya che. AgavuM pradAna ja che. "jevuM karyuM tevI avasthA " A Ama jaina dazana AdhyAtmika vikAsa uparAMta sAmAjika mahAna maMtra dvArA vaiSamyane khulAse te jaina darzana kare utthAnanI dRSTie paNa mahatvanuM sAbita thaI cUkela che. ja che paraMtu sAthe sAthe bhUta, vartamAna ane bhaviSyakALa jaina sAhityanA samartha abhyAsI Do. harTala kahe che ke, temaja A janma ane purnajanma va.nI vAto paNa samajAve " jo janonA phALAne bAda karo to bhAratIya saMskRta che. jainadharma mujaba ajJAna ane rAgadveSa e karma che. sAhityanI zI dazA thAya?" jaina darzanamAM AvatI samagra A karmone kApI nAkhavA ane temAMthI mukta thavuM te ja bAbatonI tArkikatA ane vaijJAnikatAthI prabhAvita thaIne mikSa; A ja "karmahita" avasthA. Ama pratyeka jIvAtmAnI ITAlInA ela. pI. TerITarI (L. P. Te=sitori ) kahe avasthA tenA karmone AbhArI che nahIM ke janmasiddha che ke, "jaina darzana e eka zreSTha dazana che. tenA agatyanA zreSThapaNuM ke kaniSTapaNAne. ahiMsA jeTalo ja sUkSma rIte siddhAMto vijJAnika che. jema jema vijJAna AgaLa ne AgaLa vicArAyela ane rajU thayela "karmavAda" e jaina darzananI vadhaze tema tema jaina siddhAMta sAbita thatAM jaze." jaina yathArthatAne lIdhe ja che. judA judA karmo, tenA prakAro ane je te prakAranA karmonI avasthA A badhuM eTaluM darzanaH vizvanA eka zreSTha dazana tarIkenI ApaNI A vAtane ApaNu bhUtapUrva-prathama rASTrapati Do. rAjendraprasAdanA UMDANathI nirUpAyela che ke jaina dharmano karmavAda e eka nIcenA zabdothI samApta karIzuM. teo kahe che ke, "jana Aga graMtha banI rahe che. dazane samasta vizvane ahiMsAne divya saMdeza Apela che. upara jaNAvela jaina darzananI ahiMsA, anekAMta daSTi anya keIpaNa dazane ahiMsAnI agatyatA para ATalA ane karmavAdanI vAta uparAMta ApaNe jaina dharmanI-tattva- bhAra mUkayo nathI. eka mAtra tenA ahiMsAnA siddhAMtathI ja jJAnanI DIka anya vAtono paNa ullekha karIe. jaina jaina darzana e vizvadharma banavAne lAyaka bane che." dazane tattva aMge paNa svataMtra rIte vicArIne maulika siddhAMta Apela che. teno navatattvano siddhAMta ane temAM ja jaina darzananI prAcInatA :paNu jIva-ajIva va.nA khyAla te tenI eka viziSTatA jaina darzana jeTaluM zreSTha che teTaluM ja prAcIna paNa che. che. vaLI jaina darzananI paramANuvAdI dRSTi, AtmA ane hakIkatamAM jaina darzananI zreSThatA karatAM prAcInatA aMge vadhu tenA kumika vikAsane khyAla ApatA guNasthAnonI vAta, matabheda pravarte che. jaina dharma e zuM bhagavAna mahAvIranA takamAM saptabhaMgI-nayavAda, A ane AvA aneka mudAomAM samayathI eTale ke Azare aDhI hajAra varSa purANuM che ? jaina dazane maulika rIte vicAra karela che. jaina dharma nI zaM' te bhagavAna pArzvanAthanA samayathI eTale ke Azare A badhI vAta thAya che tyAre vartamAna samayane dhyAnamAM paNa traNa hajAra varSa jUno che? zuM jana dharma hiMdu letA be vadhu bAbatono paNa ullekha karavo egya lAge che. dharmanA pratikAra rUpe hiMdu dharmamAMthI kaMTAyela eka phoTA eka che, jaina dharmane Izvara aMgeno khyAla, temAM Avata che? A ane AvA aneka praznonA samAdhAnapUrvakanA brahmacarya-tapa ane parigrahano mahimA ane bIje, jenA javAbamAM jaina dharmanI prAcInatA ane tene vicAra tema ja Jain Education Intemational Page #998 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaraciMtAmaNi te aMge thayela sa`zeAdhana va. va. khUba mahattvanuM banI rahe che. jaina dharma vizvanA eka ati prAcIna dharma che. te vedo upekSA na thaI zake. te spaSTa rIte jaina dharmanI prAcInatAne brAhmaNa praNAlikAonA zarUAtanA tabakkAnAM samaye athavA karatAMya keTalAya varSo pahelAnA eka svataMtra dhama che. jainatA tethI paNa agAunA tabakkAmAM laI jAya che. dharmanI prAcInatA viSe chellA traNa dAyakAmAM thayelA saMzAdhanA tema ja aneka abhyAsapUrNa lekhA ane nibaMdha dvArA ApaNI samakSa eka vAta have tA khUba ja spa ane che ke jaina darzana e hiMdu dharmanA phrAMTo nathI; paraMtu te eka ati prAcIna maulika svataMtra dena che. je bhAratamAM Aryo AvyA te pahelA keTalAka hajAro varSa pahelA paNa astitva dharAvatuM hatuM. jaina dananI prAcInatA aMgenI keTalIka rasaprada vigatA tema ja niNaeNyAtmaka khAkhatA ApaNe nIcenA muddAo dvArA sakSaptamAM samajIe (1) vartamAna jaina tIrthaMkarAnI cAvIsInA, ke je bhagavAra RSabhadevathI zarU thaI kALAnukrama pramANe bhagavAna mahAvIra sudhI che. aitihAsika dRSTibi'duthI abhyAsa karatAM jaNAya che ke jaina daCna bhagavAna mahAvIranA samayathI nahI... paNa te pahelA bhagavAna pArzvanAthanA samayamAM paNa astitva dharAvatuM hatuM; bhagavAna pArzvanAthanA samayathI nahi paNa te pahelA bhagavAna neminAthanA samayamAM eTale ke mahAbhArata kALamAM paNa astitva dharAvatuM hatuM. bhagavAna neminAthathI ja nahi paNa te pramANe vIsamAM tIrthaMkara bhagavAna muni suvrata svAmI, ane bhagavAna ajItanAtha tema ja bhagavAna RSabhadevanAM samaye paNa jaina darzananu astitva hatuM. (5) jaina dharmanI prAcInatA viSe eka navA ane artha sUcaka prakAza mAhana-jo-DerA ane harappAnI saskRtinI aitihAsika ghaTanA dvArA paDe che. mAhana-joDerAmAM ceAgIo sivAya bIjI na heAya evI nagna AkRtio zodhI kADhavAmAM AvI che, ane nagnapaNuM e jaina zramaNeAnu eka lakSaNa che. siMdhu nadInI khINanI te samayanI saskRti aMgenu vigatavAra varNana karatA prAdhyApaka rAmaprasAdacaMda jaNAve che ke,......sidhu saMskRtinI e deva pratimAe kAryoMtsaga AsanavALI ( UbhA rahelA) devAnI mudrAe jaina tItha karAnI ja heAI zake. kAryotsarga Asana jaina dharmanI viziSTatA che. sidhu nadInI khINamAM, e ati prAcIna yugamAM, jaina dharmanA astitvasUcaka bIjA sabyA baMdha pUrAvA maLe che. Ama jaina dharmanuM mULa anAya dharmanI prAcInatA viSe UMDu saMzeAdhana karanAra niSNAta athavA chevaTe prAvaizvika Aryo hAvAnuM manAya che. jena DaoN. je. pI. jaina peAtAnA Jainism, the oldest liv gaNeing religion nAmanA pustakamAM kahe che ke " drAviDiyana prajA,vaidika dharmanA janma thayA te pahelA ghaNAM lAMbA karatAM pazu pUrve, jaina dharma pALatI hatI." Aja prakAranA samaya pUrve athavA Aya sa`skRtinI zarUAta thaI tenA mata dharAvanAra niSNAta paDita sara sanmukhaTTa kahe che ke, sauthI prAcIna che, ane jyAre AryA bhAratamAM pravezyA " ...jaina dharma ghaNuM karIne bhAratamAM pravartamAna dharmomAM ane pa'jAkhamAM vaidika dharmanI utkrAMti thaI rahI hatI tyAre, e dharma (jaina dharyuM), pUra bahAramAM khIlI rahyo hatA." (2) jaina darzananA saMdabha mahAbhArata pUrva cheka rAmAyaNanA kALa sudhI paNa laI jAya che. yAgavaziSTa rAmAyaNa, ke jenA kartA tarIke keTalAka rAmacaMdrajIne che, te graMthanA jaNAvyA pramANe, 'rAmane jina jevA thavAnI lAlasA jAgelI. ' rAmacaMdrajInA pitA dazaratha rAjAe zramaNeAnI sevA bhakti karelI. A zramaNe| bhUSaNanI TIkA pramANe jaina dharmanA sAdhue hatA. Ama bhagavAna zrI rAmacaMdrajInA samayamAM paNa jaina dharma vidyamAna hatA ane jainAnA vIsamAM tI...kara muni suvrata svAmI rAmacaMdrajInA samakAlIna hatA. (3) jaina ane brAhmaNa praNAlikAomAM AvatI vasu ane veNu rAjAnI vArtAenuM mahattva paNa A aMge nAMdhavA jevu' che. vasunI vArtA banne praNAlikAomAM sarakhI rIte ja nirUpAyela che. veNu rAjAnI vArtA khUba ja vicitra che. zarUAtamAM te hiMdu hatA ane vedonA upAsaka hatA. tyAra bAda eka jaina muninA upadezathI teo jaina daCna tarapha AkarSAyA ane tee jaina sAdhu banyA. Ama thavAthI teo hi'due dvArA pApI kahevAyA. veNu rAjAnI dharma parivartananI A vAta padma ane vAmana purANAmAM Ave che tethI tenI paDelA prasthApita thayela jaNAya che. DaoN. rAdhAkRSNana paNu e (4) jaina dhama smRtie ane bhASyA pUrve ghaNAM samaya svIkAre che ke bhAgavat purANa, jaina dharmanA sthApaka tarIke tIrthaMkaronA nAmanA ullekha kare che. RSabhadeva, ajitanAtha RSabhadeva bhagavAna che te dRSTibiMdu svIkAre che. yajurveda traNa ane ariSTanemi. nAbhinA putra RSabha ane tenA putra bharata tathA bAhubalInA aneka saMdarbho ApaNane jaina dharmAMne cheka vaidika kALa sudhI laI jAya che. (6) upara jaNAvela keTalIka sa`zeAdhanAtmaka noMdhA tema ja niSNAta paDitAnA nirIkSaNA uparAMta svastika, trika'Da, dharmacakra, vRkSa, stUpa, makara, hAthI, caMdra, kamala, sarpa va. va. rahasyapUrNa sattA ane te sajJAovALA niyeAlIthIka guphAomAM maLela hArA varSo pUrvenA pra aitihAsika citrA zeAdhI kADhavAmAM Avela che. A ati prAcIna samayamAM jaina dharmanI asara spaSTa jaNAya che. me. janarala phAralAMga kahe che ke "jaina dharmAMnI zarUAta Page #999 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 samajavI mukela che. ane vaLI bALagaMgAdhara tilaka te ItihAsanA graMtha racAyA hoya." tyAM sudhI kahe che ke " Jainism is existing from - jaina darzananI prAcInatA aMgenI carcAnA aMtamAM beginningless time.' Ama jaina dharmane anAdi kahI teo tene atiprAcIna darzana tarIke gaNave che. ApaNe prAdhyApaka Do. harmana jekebInA matanI noMdha laI e. teo kahe che ke, "upasaMhAramAM mane mArI zraddhA bhArapUrvaka uparokta rajU karela keTalAka nirNayAtmaka muddAo ane jaNAvavA do ke bIjI sarva paddhatio karatAM jina dharma e saMzodhanone AdhAre ApaNane jaina darzanano eka ati maulika, taddana nirALI ane svataMtra paddhati che, ane tethI prAcIna vidyamAna darzana tarIke khyAla spaSTa thAya che. prAcIna bhAratamAM pravartamAna tAttvika vicArasaraNI ane Aja spaSTatAmAMthI svAbhAvika rIte prazna thAya ke jo dhArmika jIvananA adhyayana mATe khUba ja agatyanI che." ATalI sabaLa rajuAta ane pUrAvAo hovA chatAM jena Do. sarvapallI rAdhAkRSNana jaina darzananI prAcInatAnA dharmanI prAcInatA aMge ATalI gaMbhIra gerasamaja UbhI saMdarbhamAM kahe che ke," There is nothing wonderful thavAnuM kAraNa zuM? A praznano javAba aneka rIte ApI in my saying that jainism was in existence zakAya tema che. paraMtu te sarvemAM ApaNane gaLe Utare tevuM long before the veda's were composed." nirAkaraNa to eka ja che ane te che . je. pI. jene vartamAna samAja ane samayane dhyAnamAM rAkhatA, jana pitAnA pustakamAM viratRta rIte darzAvela pAzcAtya lekhakonI dhamanI prAcInatA ane jaina darzananI zreSThatA, bannenA gaMbhIra bhUle ane A lekhakonA prabhAva nIce AvIne samanvayarUpe ApaNe ApaNe vicAra Do. nAganA zabdomAM bhAratIya lekhakoe je te vicArone cakAsyA vagara mUkIe te ema jarUrI kahI zakAya ke, " jaina dharma, e apanAvavAmAM karelI bhUla. A gaMbhIra bhUlanI paraMparAne keAI amuka cokkasa jAti ke saMpradAyane dharma nathI. e teozrI vigatavAra khyAla Ape che ane kahe che ke te jIvamAtrano dharma che. e AMtararASTrIya ane samagra yuropiyana vidvAnoe bhAratIya itihAsanI navaracanAnuM vizvano dharma che." (AvA zreSThatama ane prAcInatama) kAya arvAcIna vaijJAnika Dhabe, mAhitI ekatrita karIne, karavAnuM zarU karyuM tyAre jaina dharma viSe prathamathI ja egya sUci pustako :dhyAna apAyuM na hatuM. vaLI grIka lokonA mULa ahevAlo ciMtana ane darzana' - paMDita sukhalAlajI ghaNAM samaya pahelAM nAza pAmyA hatAM ane jyAre mAhitI (2) "jaina dharmane prANa" - paMDita sukhalAlajI ekatrita karavAmAM AvI tyAre te adhUrI, pUrvagrahayukta ane satyathI vegaLI hatI. teo kahe che ke "Ama chatAM (3) Jainism, the Oldest living religion' dareka ahevAla jeTale darajaje emane paradezIonA ahevAlanuM - Dr. J. P. Jain anumodana maLatuM eTale darajaje ja e adhikRta gaNAyA. (4) "Jainisna'- H. Warren eTale emAM Azcarya pAmavAnI jarUra nathI ke arvAcIna (5) "Religion and culture of Jains' bhAratIya itihAsanA pAyA asatya, caMcaLa asthira sAbita - Dr. J. P. Jain thayA hoya, ane khoTA khyAla, vikRtio athavA hakIkato (6) "Religion and culture ' viSe karavAmAM AvelA avaLA vidhAnethI vartamAna bhAratIya - Dr. S. Radhakrishnan zrAvakadharmasUtra che ke jenA hRdayamAM saMsAra tarapha vairAgya utpanna karanArI, zalya vinAnI tathA meru jevI sthira ane aDaga jina-bhakti che tene saMsAramAM koIpaNa prakArane bhaya nathI. #ka je gharamAM sAdhuone ka9pe tevuM (emane anukuLa) kazuM paNa dAna devAmAM AvatuM nathI e - gharamAM zAstrokata AcaraNa karanAra dhIra ane tyAgI suzrAvaka bhajana karatA nathI. # je gRhastha munine bhojana karAvyA pachI baceluM bhojana kare che. vAstavamAM tenuM ja bhejana karyuM sArthaka thAya che. jinopadiSTa sAMsArika sArabhUta sukha tathA anukrame mekSanuM uttama sukha e phU prApta kare che. (- 'samaNusuttamAMthI sAbhAra). Jain Education Intemational Page #1000 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hajAra varasanA jaina itihAsane mitAkSarI paricaya hakIkatonA hema-hastAkSara zrI guNavaMta a, zAha saM 1001 thI 1100 para caDAI karIne bhinnamAla, pATaNa, caMdrAvatI (amadAvAda), jUnAgaDha, delavADA ane emanAthanA maMdiro toDayAM, tyAre A samaya eTale "vAda-yuga." A sadImAM jainAcAryoe gujarAtamAM solaMkI rAjAonuM zAsana hatuM. pATaNa tyAre hindu vidvAna-paMDito sAthe tema ja digaMbarAcAryo sAthe rAjadhAnI hatI. paNa zAstrArtha karIne saphaLa ane senerI hastAkSara karyA che. bhImadeva pahelAnA samayamAM tenA maMtrI vimalazAhe - zrI pAnasarie savAlaka gvAliyara ane tribhuvanaga2 vi. sa. 1088mAM Abu upara "vimalavasahi' jinAlaya vagerenI rAjasabhAomAM 84 vAdamAM jIta meLavI hatI baMdhAvyuM, je Aje paNa tenA zilpa sthApatyanA kAraNe ane te te rAjAone jena banAvyA hatA. cittoDamAM Aje vizva siddha che UbhelA vijayathaMbha teoe digaMbarAyacArya para meLavelA vijayanI Aje paNa yogAthA gAya che. - mALavAmAM rAjA bhejanA zAsanamAM dhanapAla kavi thayA. temaNe racela navarasa pracUra "tilaka maMjarI" kathA Aje temanA ziSya abhayadevasUrie "sanmatitarka TIkAnI paNa vAcakane rasataraboLa karI de che. racanA karIne vAda-zAstranuM zakavatI pradAna karyuM. navAMgI TIkAkAra te ja A abhayadevasUrijI. saM. 1101 thI 1200 temanA ziSya dhanezvarasUri dhArAnareza muMjanI rAjasa- jaina saMskRtine A suvarNa yuga hate. siddharAja mAM zAstrArtha vijetA banyA. temaNe cittoDamAM 18 hajAra jayasiMhanA (saM. 1150 thI 1199) zAsanamAM thayelA brAhamaNone jaina banAvyA. temanAthI rAjagacha zarU thayA. jainAcAryo, jena maMtrIo, jenA daMDanAyakee tema ja kavi. cha ghaDImAM 500 loka kaMThastha karI zakatA, dharmaSa- e gujarAtanA kIrtivajane gaganacuMbI banAvyuM. sUrie arNorAjanI sabhAmAM digaMbaravAdI guNacaMdrane harAvyA. A yugamAM, maladhArI abhayadevasUri, temanA ziSya A AcAryazrIe pitAnA gachanI sadAcAranI surakSA mATe maladhArI hemacaMdrasUri, kharataragara chIya jinavalabhasUri, 16 zrAvakanI eka samiti nImI hatI. dAdA jinadattasUri, Arya rakSitasUri, municaMdrasUri, vAdi' dharmaghASasUrie brAdANo, mAhezvarI ve ane kSatriyone devasUri ane kalikAlasarvajJa zrI hemacaMdrAcArya jevA prabhAvaka upadeza ApI jainadharmI banAvyA. AcAryo, muMjAla, zAMtu, udayana, zuka, pRthvIpAla jevA jaina maMtrIo ane zrIpAla padmAnaMda Adi jaina kavio thayA. zAMtisUri paNa A vAda-yuganuM eka yazejajavaLa nAma Aje pharIthI adAlatanA AMgaNe caDelA zrI aMtarIkSa che. rAjA bhejanI sabhAmAM AcAryazrIe 84 vAdIone tIrthamAM mAladhArI abhayadevasUrie saM. 1142mAM mahA suda jItI letAM rAjA bheje temane " vAdivetAlanuM birada ApI sanmAna karyuM". pAMcame bhagavAna zrI aMtarikSa pArzvanAtha pratimAnI pratiSThA karI. - caulukyavaMzI rAjA durlabharAje (saM. 1066 thI 1078). jinezvarasUrine "kharatara'nuM birUda ApatA "kharatara ga7"nI A samayamAM caityavAsIonuM prAdhAnya hatuM. samartha, dharma rakSaka ane dharma prabhAvaka A caityavAsIomAM pravezela sthApanA thaI. zithilAcAra sAme jinavalabhasUrie pracaMDa saphaLa jhuMbeza yazobhadrasUrie ziva gosAI kezavasvAmIne vAdamAM karI. temaNe nava lAkha dasa hajAra mANasone jaina banAvyA. ... la. sa:. 1010mAM vAdavijayanuM sthaLa nADulAI temaNe bhAdaravA vadI 10nA roja bhagavAna mahAvIrasvAmIna tIrtha tarIke vikhyAta banyuM. garbhApaharaNa tithine kalyANaka tarIke jAhera karI che kalyANakanI A zatakamAM mahamada gajhanavIe saM. 1080mAM bhArata prarUpaNuM zarU karI. temaNe aneka graMthanI racanA karI. temAM hAthI na lArA je prakAra . A samayamAM amArI vAsIomAM praveza Jain Education Intemational Page #1001 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 sakriya banAvyuM. devabhaE: bI vAdamAM chatrIza varasanA upadezathI teNe mAM saMdhapaTTaka, zagAra zataka ullekhanIya che. saM. 1167mAM te kumArapALa paNa A ja varasamAM, temanA pachI cha mahinAmAM kALadharma pAmyA. avasAna pAmyA. saM. 116lmAM AyarakSitasUrie "vidhimArga pakSa vastupALa-tejapALa yuga gacchanI sthApanA karI. - bhoLA bhImadeva (saM. 1235 thI 1298)nA samayamAM saM. 1181nA vaizAkha suda 15nA roja siddharAja vIradhavala dhoLakAnI rAjyadhurA saMbhALato hato. teNe khaMbhAta jayasiMhanI adhyakSatAmAM tenI rAjasabhAmAM devasUri ane tAbe karIne tene nAnakaDuM rAjya banAvyuM. devaprabhasUrinA digaMbarAcArya kamadacaMdra vacce etihAsika vAda thayo. upadezathI tene mAMsa | upadezathI teNe mAMsa, zikAra ane madirAne tyAga karyo devasUri temAM vijayI thayA. A vAdamAM chatrIza varasanA ane temanA ziSya hemacaMdrAcArya paNa upasthita hatA. viradhavale bhImadevanA mahetA vastupALa ane tejapALa saM. 1201 thI 1300 A bAMdhavabelaDIne saM. 1233mAM mahAmAtya (maMtrI) hema-yuga ane vastu-teja-yuga ema be yugamAM A banAvyA. zatakanI lAla jAjama patharAyelI che. A samaya musalamAnonA AkramaNane hato. bAdazAha kalikAlasarvajJa zrI hemacaMdrAcAryanA upadezathI kumArapALa atamazanI begama premakalAne bahena banAvI ane bAdazAhanI paramahaMta banyo ane temanA (saM. 1199 thI 1229) mAtA kuzIdAbegamane mAM banAvIne, vastupALe dilhImAM zAsana daramiyAna gujarAta ahiMsAnA raMge raMgAyuM. jaIne bAdazAha pAsethI vacana meLavyuM ke "huM jIvana paryata gujarAta para caDAI nahi karuM." A vacanathI gujarAta somanAthanI pratiSThA na thAya tyAM sudhI kumArapALe nirbhaya banyuM. saM. 1207mAM dArU-mAMsane tyAga karyo ane brahmacaryanI pratijJA lIdhI. saM. 1208mAM sAteya vyasano tyAga karyo. vaDagacchanA jagaracaMdrasUrine saM. 1285mAM mevADanA saM. 1216mAM hemacaMdrAcArya pAse zrAvakanA bAra vrata rAjA jaitrasiMhe, temanA ugra tapathI prabhAvita thaI "tapa" aMgIkAra karI paramahaMta banyo. biruda ApyuM. AthI temanAthI "tapAgaccha" zarU thayo. kalikAlasarvajJa zrI hemacaMdrAcArye lAkho loko pramANa saM. 1286mAM tejapAle Abu upara delavADAmAM vimala vasahInI pAse navI jamIna kharIdI. tyAM zivasahInuM benamUna bhAtIgaLa sAhityanuM sarjana karyuM. bAMdhakAma zarU karAvyuM. A maMdira zi95nuM mahAkAvya che. kumArapALe aneka jinamaMdira baMdhAvyA. zatruMjaya tIrthamAM zAMtikALamAM bAMdhavabelaDI mahAmaMtrIoe jaina dharmane Aje paNa kumArapALanuM derAsara darzanIya che. tAraMgA tIrtha romaharSaka prabhAva vistAryo. saM. 1287mAM temaNe zatrujya para temanA hastAkSara thayAM che. tIrthanI yAtrA saMgha kADhayo. A samayamAM kevAM samartha ane A samayamAM prasiddha ane samartha TIkAkAra malayagiri, prabhAvaka jainAcAryo hatA tene A saMgha gavAha che. kumArapAla pratibodha graMthanA kartA zrI somaprabhasUri, prAkRta A saMghamAM nAgendragacchanA vijayasenasUri, udayaprabhasUri aprabhraMza bhASAmAM tIrthakaronA caritra racayitA haribhadrasUri navavilAsa nATakanA kartA rAmacaMdrasUri Adi samartha sAhitya vardhamAnasUri, maladhAra gacchanA naracaMdra sUri, (kathIratna sAgaranA kartA) rAjagacchanA bAlacaMdrasUri (vasaMtavilAsanA samrATa AcAryo thayAM. kartA) vaDaga7nA jagadacaMdrasUri Adi 700 AcAryo, AjanI gujarAtanI bhASAnA mULa hemacaMdrAcAryo nAMkhyA. 100 digabaMrAcAryo ane 2100 sAdhuo hatA. temaNe apabhraMza bhASAnuM vyAkaraNa racyuM. A vyAkaraNa vistAra ane navAvatAra eTale AjanI gujarAtI bhASA. A bAMdhava-belaDIe 1300 jeTalAM jinAlayo, 984 upAzraye, 700 brahAzALAo, 700 pAThazALAo, 3000 | hemacaMdrAcArya pachI apabhraMza bhASAmAM noMdhapAtra sAhi hindu maMdira, 700 maMDe, 700 annazALAo baMdhAvyA. tyanuM jainAcAryoe sarjana karyuM. 2000 thI vadhu jirNoddhAra karAvyA. 64 masjida baMdhAvI. kamArapALanA samayamAM Agame ane hemacaMdrAcArya sAta karoDanuM dravya khacI jJAnabhaMDAra banAvyA ane aneka tema ja anya pUrvAcAryonA graMthe vipula pramANamAM tADapatrI nirdhAne sAdharmikAne lakhapati banAvyA. temane tyAM 1500 para lakhAyA. zramaNa roja gocarI mATe padhAratA. saM. 1229mAM hemacaMdrAcArya kALadharma pAmyA ane vastupALane sarasvatI dharmaputra, catura cANakara, aSiputra Jain Education Intemational ucation Intermational Page #1002 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi buddIna "kAra ka sa: , Adi 24 birudothI sanmAnavAmAM AvyA hatA. te pote senAmahorathI teNe badhAM zAstro lakhAvIne darekane vividha vidvAna ane lekhaka paNa hatA. temaNe "nArAyaNanaMda' zaheronA bhaMDAromAM mUkyA. jhAMjhaNanI sAdharmika bhakti vigere padya ane gadya graMtha racyAM che. romAMcaka che. karUNAvAyudha nATaka, viveka maMjarI, upadeza kaMdalI, saM. 1369mAM jenoe bhAre dharatIkaMpa anubhavyo. A vasaMtavilAsa, dharmAnyudaya mahAkAvya, kathA ratnasAgara, pAMDava varasamAM musalamAna bAdazAhanA AkramaNathI jagavikhyAta carita, mRgAvatI carita vagere sAhitya kRtio A yuganuM vimalavasahi, luNavasahi ane zatruMjaya paranI dAdA AdimUlyavAna pradAna che. zvaranI pratimA tUTayAM. saM. 1296 mAM vastupALa ane saM. 1304mAM A vikaTa samaye jaina maMtrI samarasiMhe AkramaNe sAme tejapALane svargavAsa thaye. saphaLa jhIMka jhIlI ane jaina saMskRtine sarvanAza thato ema kahI zakAya ke, bAMdhava-belaDIe gujarAtanI kAyA aTakAvyo. bAdazAha kutabuddIna A samarasiMhano sAro palaTa karI jaina zAsanane ujajavaLa ane sudaDha karyuM. evo Adara-satkAra karato ane mAna ApatA, _saM. 1301mAM A samarAzAhe zatruMjaya para AdizvaranI saM. 1301 thI 1400 pratimAno uddhAra karyo. musalamAnonA AkramaNothI gujarAtanuM samagra jIvana saM. 1378mAM lAlige vimalavasahi ane vIjaDe chinnabhinna thaI gayuM. alAuddIna khIlajInI madada levAnI lUNasahino jIrNoddhAra karAvyo. karaNa vAghelAnA pradhAna mAdhave jIvaleNa bhUla karI. tenA zatakamAM paramadevasUri [ jagaDuzAne dukALa sAme sajAga pariNAme maMdira-derAsaro tUTayAM. masjidonuM nirmANa thayuM. thavAnI preraNA karanAra] devendrasUri [ vIradhavala ane bhImaAkramaNanA bhayathI surakSA mATe asaMkhya jina pratimAone devane lagnamaMDapamAM upadeza ApI temane vairAgI banAvanAra] bhecamAM bhaMDAravAmAM AvI. graMtha-bhaMDAro paNa najarabaMdha kharataragacchIya jinezvarasUri ane temanA vidvAna ziSya karAyA. upAdhyAya vivekasamudragaNi [ vivekasAgara samyaktvAlaMkAra A zatakamAM jaina saMskRtine pArAvAra nukasAna sahana graMthanA rtA] Adi jainAcAryo thayA. karavuM paDayuM. paThana-pAThananI prAcIna paddhati baMdha thaI A agAunA tema ja samakAlIna samayanI mAhitI saMskRta-prAkRta bhASAnA mUlya ane mukhyatAne bhAre ghasAro ApatA ekathI vadhu itihAsa graMthamAM A zatakanuM mUlyavAna pahoM. janajIvana ane sAhitya jIvanamAM phArasI, urdu, pradAna che. merataMgasUrinA " prabaMdha ciMtAmaNi" ane sthahindI bhASAno praveza thaye. virAvali ane jinakuzalasUrinA "vividha tIrtha ka95" jena sAhitya kSetre AkhyAna, rAsAo ane bAlAva- aNamola bheTa che. bodhano sUryodaya thayo. saM. 1401 thI 1500 kahI zakAya ke gujarAtanI jAhojahAlI ane bhavyatAnuM chelluM prakaraNa A so varasamAM pUruM thayuM. A zatakamAM tADapatra para zAstro-Agama lakhavA-lakhA vavAnI prathA baMdha paDI ane tenuM sthAna kAgaLoe lIdhuM. zatakanA prAraMbhamAM vIsaladevanA zAsana samayamAM saM. 1312mAM bhayaMkara dukALa paDyo. traNa varasa sudhI cAlelA , zatakanA prAraMbhamAM ratnazekharasUrie saM. 1405mAM A kaparA dukALamAM jagaDuzAe dukALapIDitonI abhUtapUrva 'caturvizati prabaMdha' ( prabaMdhakoza) nAmanA itihAsa sevAo karI. A uparAMta temaNe ghaNuM jaina, ziva ane grathanuM pradAna kayu : "bAhumAM graMthanuM pradAna karyuM, bhadrabAhusvAmI, bappabhaTTI jevA pUrva , viSNu maMdirano jirNoddhAra karAvyo. eka majida paNa cAryA, harSa kavi, harihara kavi jevA kavio, udayana, baMdhAvI. AbhaDa, vastupALa jevA maMtrIonA jIvanacaritra che. peithaDazA ane jhAMjhaNakumAra pitA-putranA A be nAma bhAdevasUrinuM pArzvanAtha caritra (saM. 1411), A sadInA sonerI dhAme che. pethaDazAe judA judA sthaLe jayasiMhasUrinuM "kumArapAla caritra" (saM. 1422) ratna84 jinAlaya baMdhAvyA. mALavAmAM maMDapa-durgamAM 72 zekharasUrinuM 'zrIpALa caritra' vagere ullekhanIya caritra jinAlayavALA zatru jyAvatAra nAmane bhavya jinaprasAda * graMthe A yuge ApyA. baMdhAvyo. A uparAMta teNe bhagavatI sUtranA zravaNa samaye saM. 1445nI AsapAsa tapAgacchIya devasuMdarasUrie dareka prazna mahora mUkIne A AgamanI pUjA karI. e 36 tADapatra upara lakhAyelA aneka purata kene kAgaLa para Jain Education Intemational Page #1003 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 lakhAvIne pustakoddhAra karyo. temanA ziSya semasuMdarasUri saM. 1562mAM A kAgacchamAMthI kaDavAvata, saM. ane kharatara garachIya jinabhadrasUri zatakanA uttarArdhamAM 1570mAM vIjAmata ane saM. 1572mAM lokAgaccha nIkaLe. bhavya rIte chavAI gayA che. saM. 1572mAM digaMbara saMpradAyamAM tAraNapaMtha nIkaLyo. zatakanA uttarArdhamAM gujarAtanA ItihAsanuM eka cakravatI A ja varasamAM eTale ke saM. 1572mAM upAdhyAya prakaraNa lakhAyuM. saM. 1868mAM gujarAtanI rAjadhAnIne pArdhacaMdra 11 belanI prarUpaNa karIne " pAyacaMda mata" pATaNathI khaseDIne amadAvAda lAvavAmAM AvI. A varasAmAM calAvyuM je AjanA pAyacaMda racha tarIke jAhera che. amadAvAdanI sthApanA thaI tyArathI amadAvAda Aja sudhI * gujarAtanuM pATanagara banI rahyuM che. saM. 1582mAM AnaMdavimalasUrie dharma zithilatAne Da, dara karavA kriAddhAra karyo ane 35 belano AjJApaka semasuMdarasUrie potAnA ekathI vadhu suyogya ziSyone rekara sUri, vAcaka Adi padavIothI vibhUSita karyA. tenA bhavya bajAra mahotsavo paNa ujavAyA. temaNe tAraMgA, rANakapura tIrthonI saM. 1587mAM zeTha karmAzAe zatruMjaya tIrthano uddhAra pratiSThA karAvI. temanI nizrAmAM tIrthayAtrA-saMghe nIkaLyA. karyo. zatakanI pUrvasaMdhyAe amadAvAdamAM jumA masjida ane tapAgaccha ane kharataragaccha varacenA vikhavAda paNa A rANakapuramAM jinamaMdira baMdhAyA. zi95mAM A baMne bejoDa che. zatakamAM sArA pramANamAM jovAya che. A AcArya pravare gujarAtanA bhaMDAronI tADapatrone A ja samayamAM gujarAtamAM puSTimArga nAmanA vaiSNava pustakArUDha karAvIne jJAnodvAra paNa karyo. saMpradAyano praveza thayo. A saMpradAyanI jaina sAhitya upara A bAju rAjasthAnamAM jJAnoddhAranuM kArya kharataragacchIya " pAchaLathI gherI asara paDI. jinabhadrasUrie karyuM. limera, jAlera, nAgoramAM jJAna- sAhityakSetre hindu dharmamAM narasiMha, bhAlaNa, kezava bhaMDAro sthApyAM. uparAMta temanA upadezathI giranAra, cittoDa- jevAM yuga-prabhAvI bhaktakavio thayA. jaina zramaNee vividha gaDha, maMDovara, jesalamera AdimAM jinamaMdiro baMdhAyA. rAsAo, copAI, phAgu vagerenuM sarjana karyuM. 1501 thI 1600 zrAvaka kavi depAle jAvaka bhAvaDa-rAsa, sehisya cArane rAsa, zreNika rAjAno rAsa, caMdanabALAnI copAI, samyaktva A zataka mahamada begaDAnA [ saM. 1516 thI 1570] bAra vrata copAI ane sthalibhadra phAga lakhyA. kavie A jAthI kharaDAyeluM che. A samayamAM ghaNI badhI ghaTanAo sarjana saM. 1501 thI 1534nA samayamAM karyuM. banI, ghaTanApracura yuga hato A. saM. 1501mAM sAdhumerUe puNyasAra rAsa. saM. 1505mAM sAhitya-vizvamAM A samayane rAsA-yuga kahI zakAya. saMghakalazagaNie samyakatva rAsa, saM. 1516mAM ratnasiMhanedhapAtra rAsAonuM A sikAmAM sarjana thayuM. sUrie jaMbusvAmI rAsa Adi rAsAnI racanAo karI. rANA kuMbhanA bhaMDArI velAke cittoDamAM aSTApada jina- A samayamAM thayelA narasiMha mahetAnA kAvyo ane pado maMdira baMdhAvyuM. je " zagAra cAvaDI ke siMgAra caurI'thI Ara gaNAya che tema rAjaya vikhyAta che. saM. 1505mAM kharataragacchIya jinasenasUrie muninA aMtarikSa pArzvanAtha chaMda, stavana Adi Aje paNa tenI pratiSThA karI. A AcAryanA upadezathI rANA kuMbhe gavAya che. saM. 1506mAM AbunA yAtrikone muMDakA vero baMdha karyo ane Abu tIrthanI rakSA mATe vyavasthA karI. A vyavasthA lAvaNyamunie A samayamAM sauthI vadhu ane uttama patra luNavasahimAM ketarAvAyuM che. kRtionuM sarjana karyuM. saM. 1539 AsapAsa bhayaMkara dukALa paDyo. zeTha emAM saM. 1601 thI 1700 haDAlIAe samagra gujarAtane anAja pUruM pADayuM. AthI hIravijayasUri ane kharataragara chIya jinacaMdrasUrinA jJAna, eka vANiya zAha ane bIjo bAdazAha" kahevatane tapa ane cAritranA teja ane prabhAvathI A samayamAM jaina janma thayo. saMskRtino vija punaH gaganamAM laherAyo. A baMne AcArya saM. 1528 ke, 30mAM tIrtha, pratimA, pUjA, pauSadha, pravara ane temanA vidvAna ziSyonA apramatta vihAra ane paccakakhANa vagere anekavidha mArgane lopa karIne lahiyA vidvatAthI pahelI ja vAra dilhInA darabAramAM jaina dharma tenuM lokAzAe laMkAmata calAvyA. UMceruM Asana mAMDayuM. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1004 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi mogala samrATa akabara A sUrivAthI khUba ja prabhAvita kumArapALa, jinasAgarasUri rUpacaMda RSi Adi vyaktinika banya, ahiMsAmAM AsthAvAna banyo. saM. 1640mAM teNe rAsAo paNa maLyA. hIravijayasUrine 'jagadaguru', saM. 1649mAM vijayasena , sUrine "savAI hIrasUri', A ja varasamAM jinacaMdrasUrine ja | saM. 1701 thI 100 yugapradhAna", paMnyAsa (paMDita) bhAnucaMdrane 'mahopAdhyAya" mahopAdhyAya yazovijayajI, AnaMdaghanajI, vinayaane panyAsa (paMDita) naMdavijaya ane paMnyAsa 'siddhi- vijayajI, jJAnavimalasUrijI, udayaratna, devacaMdra Adi caMdragaNi" ne "khuzarUhama"nA birUda ApIne saunuM sarvocca baso jeTalA pratApI ane prabhAvI jaina zramaNa kavioe samAna karyuM. potAnI suMdara geya kRtiothI A zatakane seLe zaNagAre akabare hIravijayasUrine zatruMjaya tIrtha bheTamAM ApyuM. sajAvyuM che. A sadImAM thaI gayelA jaina zramaNa kavionA A tIrthanA yAtrikonA badhA verA mApha karyA. tIrtha para stavane, sajhA, pUjA vagere Aje paNa derAsaro ane navA derAsaro baMdhAvavA paravAnagI ApI ane bhAratabharanA paziyAmAM bhaktasabhara : tamAma tIrtho, jinAlayo ane upAzrayone pUratuM rakSaNa ApyuM. A saumAM mahopAdhyAya yazovijayajIe potAnA vipula akabare baMne AcAya pravarone samaye samaye ApelA sAhityasarjanathI jena sAhityane cAra cAMda lagADayA che. ahiMsAnA pharamAna A yuganA dastAvejo che. AnaMdaghanajInA adhyAtma bharapUra ane dArzanika pada ane stavane to hajI Aje ya binaharIpha rahyA che. mahArANA pratApane aNInA samaye pUrato sahayoga ApIne bhAmAzA maMtrIe eka ujajavaLa prakaraNa lakhyuM che. A samayamAM jaina saMgha ane jaina samAjanI paristhiti [ saM. 1656 ] jANavA mATe mahopAdhyAya yazovijayajI ane AnaMda dhanajInA stavane mUlyavAna dastAvejo banI rahyA che. saM. 1681mAM "devasUra" ane "ANaMdasUra' evAM be pakSe paDayAM. paMnyAsa satyavijaye [ sva. 1729] A samayamAM kriAddhAra karyo. pratimA utthApaka pakSathI alaga oLakhAvavA saM. 1686mAM zA. dharamadAsajIe zatruMjaya para ada- temaNe pILAM vastro paheravAnuM zarU karyuM. badajInuM derAsara baMdhAvyuM. zaMgArarasanI chAMTavALA paNa vairAgyalakSI nema-rAjula saM. 1687mAM bhayaMkara dukALa paDayo. je satyAsIo bAra mAsa ane sthUlabhadra phoga e A yuganI AgavI deNa dukALa tarIke itihAsa prasiddha che. che. tIrthamALAo ane caitya-paripATI paNa A samayamAM A zatakamAM hIravijasUrinI AjJAmAM ja be hajArathI neMdhapAtra sarjAyAM. vadhu sAdhuo ane 300 sAdhI hatAM. temAM 160 jeTalAM padastha sAdhuo hatA. saM. 1801 thI 1900 A zatakamAM vipula pramANamAM jana bhakti-sAhitya 19mI sadI kudaratanA kopathI AMsubhInI banI che. saM. sarjAyuM. kharataragara chIya sAdhu kIrtAie saM. 1618mAM 17 1803, saM'. 1847 ane saM'. 1869mAM bhayaMkara tilataro, bhedI pUjAnI racanA karI. nayasuMdara [ saM. 1612 thI suDatALI ane agaNataro dukALa tarIke jANItA che. 1669 ], kuzala lAbha [ saM. 1616 thI 1625], ratnasuMdara A samayamAM gorA aMgrejone hindustAnamAM praveza thaI [ 1622 thI 1638]. samasuMdaragaNi [ saM. 1658 thI cUkyo hato ane pezvA, gAyakavADa ane aMgrejonuM ghaNAM 1700 ], RSabhadrAsa [ saM. 1666-1687] saMghavajaya sthaLoe mizra zAsana hatuM. [ saM. 1669 thI 1679 bhAvavijaya [ saM. 1696 thI 1735] Adi jaina zramaNa kavioe anekavidha stavana, - svAmI sahajAnaMda [ janma: saM. 1837: sva. 1886] stutio ane sakjhAnI racanA karI. svAmInArAyaNa saMpradAyanI sthApanA karI. ati lokapriya siMhAsana batrIzI? siddhisarie saM. saM. 1818mAM raghunAthanA ziSya bhIkhamajIe terApaMtha 5 kADhayo. 1616mAM, 'sUDA bahoterI," ratnasuMdare saM. 1638mAM ane kADhavI vaitALa pacIzI" saM. 1772mAM siMhaprade lakhI. A ja sadImAM janoe muMbaI AvavAnI zarUAta manaha ya : A zata, vigi parA anI nA karI. amIcaMda, motIzA, narazI nAthA, kezavajI nAyaka A che. sAthosAtha A zatakamAM ApaNane zarya , sametazikhara, badhA e baIgarI janAnA ujAthAmAe ghaMghANI, Adi tIrthonA rAsAo tema ja hIravijayasUri, A saue muMbaImAM jaina dharmanI prabhAvanA mATe Jain Education Intemational Page #1005 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava sagrahuma tha-2 lakSmInA suMdara sarvyaya karyAM. zA meAtIcaMda (mAtIzA ) A ja samayamAM paMjAbamAM AtmArAmajI (vijayAnatamIcaMde sa'. 1885mAM bhAyakhalA ( muMbaImAM ) ane saMsara) thayAM. rAjendrasUrinA temanI sAthe patravyavahArathI 1890mAM pAMjarApeALa, lAlabAga ( muMbaI )mAM saMbadha hatA. paMjAba upara AtmArAmajInuM teA RNu che ja. vIsamI sadInA samagra jaina samAja temanA RNI raheze. jaina derAsaro baMdhAvyA. sa. 1874mAM amadAvAda aMgrejonA tAkhAmAM AvyuM. A zAsana daramiyAna prasiddha zAMtidAsa zeThanA vaza ja zeTha hemAbhAI e dhArmika sakhAvatA uparAMta sArvajanika sakhAvatA paNa lAkhA rUpiyAnI karI. amadAvAdanI gujarAta kaeNleja, gujarAta varnAkyulara seAsAyaTI, haThIsiMga premAbhAI hAspiTala vagere zaikSaNika ane Arogya saMsthAomAM hemAbhAI ane temanA putra premAbhAInA prazasya dAnAnI suga'dha bhaLelI che. zikSaNa ane ArAgyadhAmeAnA kSetre dAna devAnA pravAha A sadIthI zarU thayA te Aja paryaM ta cAlu che. sa. 1900 thI 2000 janasaMskRtie vikramanI A 20mI sadImAM virATa chalAMga bharI che. A chalAMganI vAta karIe te agAu sadInA pUrvAnA ullekhanIya prAtaHsmaraNIya zramaNeAne cAdya karI laI e. sadInA pUrvArdha ApaNane adhyAtmayAgI cidAnajI ApyA che. evA ja bIjA adhyAtmayAgI hukama muni [ sva. 1948 ] thayAM. amRtavijaya, jazavajaya, ravijaya, dayAvijaya, kheADIdAsa AdinA stavanA Aje paNa upAzraya derAsarAmAM gUMje che. paraMtu A pUrvAnI sarvottama ane sarvocca deNagI eTale vijayarAjendrasUri [ janmasa. 1883H svaH sa 1963] temaNe 700 sthAnakavAsI parivArane maMdiramAgI. banAvyA. sa. 1933mAM jAleAranA kumArapALa rAjAe karAvela maMdiranA jirNoddhAra karAvyA, saM. 1959mAM AhAramAM moTA jJAnabhaDAra karAvI temAM hajArA hastalikhita ane mudrita thAnA saMgraha karAvyA. temaNe jude jude sthaLe maLIne 22 aMjanazalAkA karI. sAhityakSetre adhiAna rAjendra kASa ' e temanu' anupama ane advitIya pradAna che. sa. 1946mAM temaNe A koSanuM kAma prAraMbhyuM. sAta bhAgamAM ane daza hajAra pAMcase chAsaTha [ 10,566 ] pRSThomAM prakAzita A koSa vizvakASa samAna che. saM. 1960mAM A kASa pUrNa thayA. A 'vizvakASa'mAM jainAgamAnA evA eka paNa viSaya nathI ke jenA samAveza na thayeA hAya. 60 hajAra zabdonuM temAM sakalana che. A zabdonI temAM vyAkhyA ane vyutpatti apAI che. 10 73 sa'. 1950mAM cikAgeAmAM sarva prathama vizvadharma pariSadanuM AyeAjana thayuM. AyeAjakAe jainadharmanA pratinidhi tarIke AtmArAmajInI pasa'nlRgI karI. temane cikAgeA padhAravA nimaMtraNa mAkalyuM. AcAya zrIe pracaMDa virAdhanA sAmanA karIne, zrI vIracaMda rAghavajI gAMdhIne jaina dharmanA pratinidhi tarIke potAnA AzIrvAda ApIne mAkalyA. A pariSadamAM hindu dharmanuM pratinidhitva svAmI vivekAnaMde karyu hatuM. A banne vakatAe videzanI dharatI para bhAratIya saMskRtine jayaDa'kA vagADayo. zrI vIracaMda gAMdhInA prabhAvaka ane gabhIra pravarcanAthI aMgrejone jaina dharmanA sarva prathama paricaya thayA. temanA A videza pravAsathI jaina saMskRtie eka virATa chalAMga bharI. tenuM pariNAma e AvyuM ke aneka aMgrejI vidyAnA jaina dharmanA abhyAsa mATe hiMdustAna AvyA ane jainadharmanA vidvAna banyA. chellA aDhIsA varasamAM zrutAbhyAsa nahivat banI gayA hatA te AcArya zrIthI punaH zarU thaye. tee pAte paNa bahuzruta hatA. temanA 'ajJAna timira bhAskara' graMtha temanA sarjanAnA mukuTamaNa graMtha che. hA, temanI ja krAntASTithI jaina dharmane AdhunikatAnA navA vaLAMka maLyA. jaina zALA, jaina kAlejo, vidyAlayeA e temanI dUradezInA suphaLa che. zrImad rAjacaMdre paNa A sadInA eka AdaraNIya vibhUti hatA. mahAtmA gAMdhIjInA e guru hatA. ahiMsAnA pATha gAMdhIjI temanI pAsethI zIkhyA ane gAMdhIjIe rAtrieAjana, kaMdamULa vagere sthULa bAbatAnI ahiMsAne jIvananA tamAma kSetrAmAM sarvavyApI banAvI. pAzcAtya saMskRtinI gherI asara jaina saMskRti upara paNa paDI. presa ane pleTaphAma ApaNe janAe paNa apanAvyA. 1932mAM bhImazI mANeke jana graMthA chapAvavAnA zubhAraMbha karyAM. sadInA pUrvAdhamAM sa. 1928-29mAM jaina dvIpaka ' sa'. 1932mAM 'jaina divAkara', saM. 1933mAM ' jaina sudhArasa ' sa. 1941mAM 'jaina dharma prakAza! sa. 1945mAM vA. mA. zAhanu` ' jaina hitecchu ' Adi pA ( megejhina ) prakaTa thayAM. AmAM jaina dharma prakAza ' Aje 97 varase paNa cAlu che. ane sadInA uttarArdhamAM sa. 1959mAM zarU thayela 'jaina' sAptAhika paNa Aje cAlu che. sa. 1938mAM su'baImAM jaina eseAsIezana ek Page #1006 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi InDiyA" sthapAI. jenonI sarva prathama jAhera saMsthA zarU thaI. eka vAta niHzaMka ke Aje jaina saMskRtinI jAhojalAlI AnI sthApanAthI saMsthA yugano prAraMbha thayo. che temAM 2500 varasamAM thaI gayelA aneka nAmI-anAmI brAhANe, rAjAo, maMtrIo ane zreSThIonA jJAna, tapa, saMsthAo paNa A sadImAM sthapAI. saM. 1940mAM zIlanI sugaMdha bhaLelI che. jaina dharma pracAraka sabhA " bhAvanagaramAM. saM. 15ramAM * AtmAnaMda jaina sabhA" bhAvanagaramAM sthapAI. jyAre chelalA eka hajAra varasano A mitAkSarI itihAsa muMbaImAM saM. 1948mAM sarvaprathama zrI mAMgaroLa jaina saMgIta ApavAne uddeza ATalo ja che ke ApaNI gaI kAla bhavya maMDaLanI sthApanA thaI. A maMDaLa saM. 1953mAM zrI mAMga- u1. ApaNe Aja ane AvatIkAlane paNa AthI ya roLa jaina sabhAmAM rUpAMtara pAmyuM. ane tyArabAda saM. 19- vizISa bhavyAtibhavya banAvIe. pa6mAM te zrI muMbaI mAMgaroLa jaina sabhA banI. A sabhAe [ noMdha : zrI mohanalAla dalIcaMda desAI kRta "jaina saMbaImAM keLavaNI kSetre bahumUlya sevAo karI. A sabhAnI sAhityane saMkSipta itihAsa', zrI tripuTI mahArAja kuta pravRttio Aje paNa cAlu che. jaina paraMparAne itihAsa", pArzvanAtha vidyAzrama zodha saMsthAna prakAzita "jaina sAhityakA bahada itihAsanA A ja sadImAM mehanalAlajI munie muMbaImAM padhA bhAga 1 thI 6, "jaina satya prakAza" ane "jaina yuganA rIne jaina sAdhuo mATe muMbaInA daravAjA ughADayA. aMko, A. ka. peDhI prakAzita "jana sarvatIrtha saMgraha"nA A sadImAM samartha aneka jainAcAryo thayA. A sadInA AdhAre A lekha saMkalita karyo che. zaratacUkathI hakIkatadoSa uttarArdhano itihAsa lakhavAnuM bAkI che. koIne ovatta rahevA pAmyA hoya to kSamAM prAthuM chuM.' mahattva apAI jAya, mAhitInA abhAve keIne ulekha [ jinasaMdezaH bhagavAna mahAvIra janmakalyANaka vizeSAMkaH rahI jAya e bIkathI kAInA nAma ApavAnuM TALuM chuM. eprila-1981/37mAMthI sAbhAra.] jina tIrthakara vimalanAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI Jain Education Intemational Page #1007 -------------------------------------------------------------------------- ________________ "bhagavAna pArzvanAthanI aitihAsikatA" ' je sa'sAra rUpI pRthvIne kheDavA mATe haLa samAna che, je nIla vaNunA zarIrathI suzAbhita che ane pArzva yakSa jenI sadA sevA kare che, tevA vAmAdevInA putra zrI pArzvaprabhunI--nIlakamaLanI jema bhramara-tema utsAhathI bhakti karu chuM." bhagavAna pArzvanAtha jaina dharmanA cAvIsa tItha karAmAMnA trevIsamA tIrthaMkara che. emanI pahelA bAvIsa tIrthaMkarAe peAtAnA jJAnanI lahANI leAkeAnA AtmakalyANa arthe karI hatI. aneAnA sau prathama tIrthaMkara bhagavAna RSabhadeva che. jaina dharmane jaina paraMparAmAM zAzvata tathA prAcIna mAnavAmAM Ave che. RSabhadevanA ullekhA jainetara vedo, upaniSado, purANA vageremAM jovA maLe che. tIrthaMkarAne arihaMta paNa kahevAmAM Ave che. RgvedamAM ahitAne jJAnano samUha dhAraNa karanArA, 1 suMdara dAnavALA, karma karavAvALA tathA parAkramI ane devAnA paNa deva kahyA che. ra kailAse pata ramya, vRSabheAya. jinezvaraH / cakAra svAvatAra yaH sarvajJaH svagaH zivaH // --zivapurANa ? --arthAt ( kevaLajJAna dvArA ) sarva vyApI, kalyANu svarUpa, satta evA A RSabhadeva jinezvara maneAhara kailAsa paryaMta ( aSTa pada parvata ) para UtaryA. vartamAnamAM je AcAra-vicAra jainadhama " ne nAme oLakhAya che, te bhagavAna pArzvanAthanA samayamAM--khAsa karIne bhagavAna mahAvIra svAmInA samayamAM-" niga thadhama " ne nAme paNa oLakhAtA hatA, vaLI " zramaNadharma " paNa kahevAtA. emAM phera hAya ! eTalA ja ke ekalA " jainadharma " ja zramaNdha nathI. zramaNdhanI bIjI paNa aneka zAkhAe bhUtakALamAM hatI. je nigraMtha, zAkava, tApasa, garuka tathA AjIvikane nAme ALakhAtI hatI. jaina sAdhu nigraMtha, bauddha sAdhu zAkaya, jaTAdhArI vanavAsI tApasa, lAla vastradhArI garuka ane gozAlanA anuyAyIo AjIvika zramaNeA kahevAtA. ( ami. rA. " zramaNu" zabda) prAcIna kALamAM zramaNa sa`pradAyanI A badhI zAkhA-prazAemAM guru ke tyAgI varga mATe sAmAnya rIte zramaNa, jina tathA tIrthaMkara vagere zabdo vaparAtA hatA. bauddha ane bhikSu, anagAra, yati, sAdhu, tapasvI, parivrAjaka, aha ta, AvikAnI jema ja jaina sa`pradAya pazu potAnA guruva mATe A zabdonA prayAga karatA AvyA che, paNa A badhAM zabdomAM mAtra " ni tha'" zabda ja evA che jenA upayAga mAtra jainA ja AdikALathI Aja sudhI peAtAnA smaraNaguruvaya mATe karatA AvyA che. A niga tha saMpradAyanI aneka bAbatAnu prAsaMgika ke khaDananI dRSTie buddha ane temanA ziSyAe najare joyA jevuM varNana karelu che. bhagavAna buddhe peAtAnA mArga zarU karatA pahelAM eka pachI eka pathanA tyAga karyA, emAM eka nigraMtha patha paNa 4 marudevI ca nAbhidhdha, bharate kulasattamAH / aSTamA marudevyAM tu, nAleti ukamaH // 13 // manusmRti dayana varbhe vIrANAM, surAsuranamaskRtaH nItitrayANAM kartA cA- yugAau prathamA jinaH // 14 // manusmRti * jinikAya su 14, 56. dIrghanikAya su. 29,33 yAtrA zivapurANanI jema brahmAMDapurANamAM RSabhadevanA ullekha che. nAgapurANamAM 3 kahyu che ke-'68 tIrthomAM karavAthI je phaLa thAya che te phaLa AdinAtha devanu karavAthI paNa thAya che.' nAgapurANa, agnipurANa vageremAM paNa jaina dharmanA Adi tIrthaMkara tarIke zrI RSabhadevanA svIkAra karavAmAM AvyA che. 1 6 arjuntA cipurA dadheDazeva devAvava te '115Rgveda a. 4-4-32-5. 2'a`tA yesudAnavA narA asAmizavasa prayA yajJiyebhyA divA arcA madalya H 5125 Rgveda a0 4 a0 rU va 8. 3 aSTaSamui tIthaeNsu, yAtrAyAM yat phula bhavet / AdinAthasya devasya, smaraNenApi tad bhavetAAA -pre. azAka, esa. zAha. manusmRtimAM paNa RSabhadevanA ullekha che. A badhAM ullekhA uparathI jaina dharma vedA ane purANeAnI pahelAM paNa vidyamAna hatA te siddha thAya che. A jaina dharmamAM trevIsamA tIrthaMkara bhagavAna pArzvanAtha che. RSabhadevanI jema bhagavAna pArzvanAtha paNa aitihAsika vyakti hatA. te vAta have vidvAnAe svIkArI che. Page #1008 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi hato. bhagavAna buddhanI sAdhanAnA samayanA zarUAtanA aMgIkAra karyA hatA, ane jUnI caturyAmanI paraMparAne badalI varSomAM bhagavAna mahAvIre te potAno mArga zarU ja na'te nAMkhI hatI; jyAre keTalAka nigraMtha anuyAyIo cAyAma karyo, ane e samayamAM pUrva pradezamAM pArzvanAtha sivAya paraMparAne vaLagI rahyA hatA. bIjo koI nircatha paMthe paNa na'te. eTale eTaluM te - A cAdyAmanA pravartaka bhagavAna pArzvanAtha hatA. cokkasa kahI zakAya ke bhagavAna buddha cheDo samaya mATe caturyAmano ullekha bauddha graMthomAM temaja jainAgamamAM maLe paNa pArzvanAthanA nirgatha saMpradAyamAM jIvana vitAvyuM hatuM. A g: che. jainAgama anusAra A cAturyAma nIce pramANe hatA. bauddha piTakomAMnA dIghanikAya ane saMyuktanikAyamAM (1) sarva prANAtipAta viramaNa (ahiMsA) nigraMthonA mahAvratanI carcA Ave che. dIghanikAyanA sAmaggalasuttamAM keNika pitAnI bhagavAna mahAvIra (2) sarva mRSAvAda viramaNa (satya) sAthenI mulAkAtanuM varNana karatA kahe che ke - bhagavAna (3) sarva adattAdAna viramaNa (asteya) ane mahAvIranA jaNAvyA pramANe nigraMtha caturyAma saMvarathI (4) sava bahisthAdAna viramaNa (aparigraha) yukta hoya che. saMyukta nikAyanA devadattasaMyuttamAM niMka nAme vyakti bhagavAna mahAvIranA saMbaMdhamAM jaNAve che ke te bhagavAna pArzvanAthano A cAturyAma rUpI sAmAyika jJAtaputra mahAvIra dayALa, kuzaLa ane caturyAmI che. A ghama bha. mahAvIranI pahelA bahu pracalita hato e vAta uparathI eTaluM to kapI zakAya ke bha, buddhanA samayamAM vetAmbara, digaMbara paraMparA uparAMta bauddha pAlI sAhityaane e pachI paNa mahAvIra ane emanA anya anuyAyI gata ulekha uparathI niHzaMka siddha thAya che. digaMbarIya Ane caturyAmathI yukta mAnavAmAM AvatA hatA. yAma yutha mUlAcAra ( 7, 36-38)mAM spaSTa ulekha che ke mahAeTale mahAvrata. jene vegazAstramAM "yama" paNa kahevAya che. vIranI pahelAnA tIrthakaroe sAmAyika saMyamane upadeza cama eTale damana karavuM. AtmAnuM je cAra prakAre damana Apyo hato tathA mAtra aparAdha thavAthI ja pratikramaNa karavuM karavuM te prakArene cAturyAm kahevAya che. bhagavAna mahAvIranA Avazyaka mAnyuM hatuM. te ja pramANe bhagavatI sUtra, uttarAbatAvelA dharmane anusaranAra anuyAyIone to paMcamahA- dhyayana sUtra tathA siddhasenIya TIkAmAM paNa A ja vAta spaSTa vratadhArI kahevAyA che, tyAre A sthitimAM bauddha graMthomAM jaNAya che. boddha graMtha aMguttara nikoya ( catukkAnapAtamahAvIra ane anya nirca" mATe cAra mahAvratadhArI vagaI 5 )mAM tathA tenI aTTakathAmAM gautama buddhanA kAkA rUpe jeno ullekha che tene artha bhagavAna mahAvIra pahelAnI 'ba5 zAya' nigraMtha zrAvaka hatA tevo ullekha che. nitha paraMparAno temAM koI cokkasa aMdezo prApta pApA tathA nigraMtha zrAvakenA A pramANenA u9lethAya che.* khathI nigraMtha dharmanI sattA bhagavAna buddha pUrve siddha thaI jAya che. jina dharmanA upalabdha vartamAna Agame bhagavAna eka e paNa samaya hato ke jyAre bhagavAna pArvamahAvIranA nirvANa pachI lagabhaga eka hajAra varSa bAda lakhAyela che-lipibaddha thayela che, chatAM temAM prAcIna nAtha ane te pUrvenA tIrthakaro ke jaina dharmanI sattAne svIkAra pazcimI vidvAno karatA na'tA; paraMtu prasiddha jarmana aMze ghaNAM jaLavAI rahelAM che. A prAcIna ane vidvAna hai. harmana yAkebIe bauddha ane jaina dharma AdhAre bhagavAna mahAvIra pUrvenI nigraMtha paraMparAne zAstrono sukrama abhyAsa karI nigraMtha saMpradAyanA astitvane ApaNe svIkAra karI zakIe chIe. A prAcIna nigraMtha * siddha karI batAvyuM, tathA bhagavAna pArzvanAthanI aitihAsikatA paraMparA eTale pArzvapatyika nigraMtha paraMparA. bhagavatI sUtra tathA uttarAdhyayana sUtra jevA graMthamAM ApaNe joI zakIe siddha karI ApI. tyArabAda zrI kelabruka, sTIvanasana, eDavarDa, chIe ke pArzvapatyika nigraMtha cAra mahAvratadhArI hatA. Da. velavelakara, Do. rAdhAkRSNana, DaoN. zApeTIara, pro. gerIneTa nigraMtha saMpradAyanA ghaNuM anuyAyIoe bhagavAna mahAvIranA - vagere aneka pazcimI ane pUrvIya vidvAnoe paNa bhagavAna pArzvanAthanI aitihAsiktA siddha karI, temaja bhagavAna zAsanane svIkAra karIne emaNe prarUpela pAMca mahAvratone mahAvIranI pUrve 250 varSa pahelA pArzvanAthane samaya paNa + prasiddha pAzcAtya vidvAna rava, hai. yAkobI paNa mAne che ke siddha karI batAvyo. Do. zApeTiara lakhe keH "ApaNe e bauddha piTakamAM nircAno ullekha che. bha. ma. ane bha. buddha vAtanuM smaraNa rAkhavuM joIe ke jaina dharma nizcita rUpe bhagavAna samakAlIna hovA chatAM jena zAstro buddhane ulekha karatA mahAvIrathI prAcIna che. emanA prakhyAta prAcIna pUrvagAmI nathI, paNa bha. buddha nigAno ullekha kare che je piTaka pArzvanAtha prAyaH nizcita rUpe eka vAstavika vyaktinA graMthamAM jovA maLe che, tethI paNa nigraMtha saMpradAyanI hastI rUpamAM vidyamAna hatA." Do. thomasanA matAnusAra bauddha dharmazAstromAM bhagavAna mahAvIrane bhagavAna buddhanA pratispadhI dvAna va.. yAkebI sAbuddha vAtane che. emanA praya saddha thAya che maLe che, kone ujane ule buddha vAta karI batAvyuM ke varSa pahela Jain Education Intemational ation Intermational Page #1009 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 77 kathA huM koNa nika makAlIna batAvyA praznone "vAra rUpe aMkita karyA che, te aitihAsikatA asaMdigdha che. paNa bauddha saMskRti uparAMta vaidika saMskRti paNa bhagavAna bhagavAna pArzvanAtha 24 tIrthakaromAMnA 23mAM tIrthakaranA pArzvanAthathI prabhAvita hatI. vaidika saMskRtimAM pahelA rUpamAM prasiddha hatA. bhautikavAdanuM jora hatuM. bhagavAna pArzvanAtha bhautikavAdanI nirarthakatA batAvI AdhyAtmikatA sthApita karI. vaidika bauddha graMthamAM nithAnA cataryAmano ullekha maLe che saMskRtinuM mULa veda che. vedamAM AdhyAtmika carcA nathI. ane tene nigraMtha jJAtaputra (mahAvIra) ne dharma kahyo che. temAM judA judA devAnI bhavya stutio ane prArthanAo tene saMbaMdha avazya bhagavAna pArzvanAthanI paraMparA sAthe karavAmAM AvI che. tyAra bAda brAhmaNa graMthomAM yajJanA hovo joIe. kAraNa ke jaina saMpradAyamAM temanI sAthe ja vidhi-vidhAnanI vistArathI carcA jovA maLe che. kyAMka cAturyAmano ullekha maLe che, bhagavAna mahAvIra sAthe kadApI vaLI yajJa saMbaMdhe virodha paNa pratIta thAya che. tyArabAda nahIM. bha.mahAvIra pAMca vratanA sthApaka kahevAyA che. saMhitA sAhitya Ave che je stuti pradhAna che. upaniSada bauddha dharmamAM je kaMI vyavasthA nigraMtha praNita che-jevI ke sAhityamAM yajJano virodha Ave che. "huM koNa chuM?" upasatha (mahAvagga 2, 1-1), varSAvAsa (mahAvacca 3. 1-1) "kayAMthI Avyo?" "kyAM jaIza?" vagere AdhyAtmika te avazya pArzvanAthanI paraMparA hovI joIe. tathA praznono vicAra karavAmAM Avyo che je spaSTa rUpathI bhagavAna buddhane je zramaNa sAdhuonA samakAlIna batAvyA zramaNa saMskRtinI bheTa che. zaMkarAcAryae upaniSado upara che temane pAnAthanA saMpradAyanA mAnavAmAM bAdha nathI. bhASya lakhyA che. Do. belakara ane rAnaDenA mate chAndogya, bhagavAna pArzvanAtha cAturyAmanA pravartaka hatA. bhagavAna bahadAraNyaka, kaTha, taittiriya, muNDaka, kauSitakI, kena ane mahAvIre paNa nircatha paraMparAmAM dIkSA laI A cAturyAma praznopaniSada upaniSadamAM prAcIna che. Arthara e ekaDo. svIkAryA hatA, paraMtu sAMpradAyika paristhiti joIne temaNe nADanA mata anusAra prAcInatama vagara bahadAraNyaka chAogya, e bAbatamAM vakhatovakhata sudhArA karyA. cAturyAmanA aMtima taittirIya, aitiya ane kASItakI upaniSadone racanAkALa aparigraha vratamAM AvelI zithilatA joIne bha. mahAvIre I.sa. pU. 600 che. zrI eca. sI. rAyacodharIne mata che aparigraha vrata kAyama rAkhI temAM ja samAviSTa brahmacarya ke videhanA rAjA janaka yAjJavalkayanA samakAlIna hatA. vatane juduM pADI pAMca mahAvratanI gheASaNu karI. yAjJavalkaya bahadAraNyaka ane chAMdogyopaniSadanA mukhya pAtra pAMca che. jeno samaya I.sa. pUrve 7mI sadI che. "jaina bhagavAna mahAvIre cAlI AvatI cAturyAmanI paraMparAmAM tIrthaMkara pArzvanAthano janma samaya I.sa. pU. 877 ane zA mATe pheraphAra karyA, prAcIna nigraMtha paraMparAmAM tenI kevI nirvANa kALa I. sa. pU. 777 che. tethI paNa siddha thAya che carcA-vicAraNA thaI, kevA tarka-vitarka thayAM teno Acho ke prAcInatama upaniSado karatA paNa tIrthaMkara pArzvanAtha khyAla ApaNane uttarAdhyayanA 23mAM adhyayana kezI--gautamanA samaya prAcIna che. e te spaSTa che ke upaniSada sAhitya saMvAdamAMthI AvI zake che. pArzva payika nigraMthomAM evI bha. pArzvanAtha pachI nirmita thayA che. bhagavAna pArzvanAthe carcA cAlu thaI hatI ke jyAre banne - bha. pArzvanAtha ane yajJAdine joradAra virodha karyo hato, ane AdhyAtmika bha. mahAvIranuM aMtima dhyeya je mokSa ja che te temanA baLa upara bhAra mUkyo hato. jene prabhAva vaidika RSio mahAvratonI bAbatamAM A pheraphAra zuM kAma? A zaMkA upara paNa paDyo ane teoe paNa upaniSadomAM yajJano jyAre kezIe bha. mahAvIranA ziSya IMdrabhUti gautama samakSa virodha karyo. karI tyAre gauttama svAmIe tene yaMgya pratibhAva Apyo. lavA hete adaDhA yajJarUpA prasanna thayelA kezIe paNa pAMca mahAvratano svIkAra karI lIdho. keTalAka nigra" "aparigraha"ne artha "saMgraha akhAdazotamavara pu kama na karava" eTalo ja karIne strIono saMgraha ke parigraha e che bhinandati mUDhA karyA vagara paNa emano saMparka rAkhatA hatA. ane chatAM jarAmRtyuM te punarevApi yati che ema mAnatA hatA ke ethI aparigraha vratano bhaMga thato | muDakepaniSada 12 73 nathI. A zithilatAne dUra karavA mATe bhagavAna mahAvIre brahmacarya vratane juduM sthApyuM ane cothA vratamAM zuddhi teoe spaSTa kahyuM ke - "yajJa vinAzI che ane durlabha lAvavAno prayatna karyo. buddha piTakamAM cAturyAmano ullekha sAdhana che, je mUDha che te ene zraya mAne che, te vAraMvAra ghaNI vAra Ave che. jethI siddha thAya che ke pAMcamAM jarA ane mRtyune prApta karyA kare che." sudhArAthI teo aparicita hatA. mAtra nigraMtha paraMparAne upaniSado sivAya mahAbhArata ane anya purANomAM ja cAra mahAvratadhArI teo mAnatA hatA. je paraMparA aneka jagyAe AtmajJAna athavA mekSa mATe vedonI asApArzva payika paraMparA hatI. ratA pragaTa karavAmAM AvI che. gItAmAM paNa kahyuM che ke Jain Education Intemational ducation Intomational Page #1010 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 78 kaH mudrAlekhaH smaraNamapi yadIyaM vighnavallI kuThAraH zrayati yadanurAgAt sannidhAnaM nidhAnaM tamiha nihatapApavyApamApadbhidAyAm atinipuNacaritra pArzvanAthaM praNaumi (1) jainaratnacitAmaNa Page #1011 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-ra 78 vidika dharmamAM mAnavAvALA sakAma puruSa saMsAramAM AvA paNa pUrNarUpe vidika vicAradhArAnI nikaTa nathI, tenI upara gamana karyA kare che." AtmavidyA mATe vedonI asAratA bhagavAna ariSTanemI tathA bhagavAna pArzvanAthanI vicAraane yajJanA virodhamAM ahIM AtmayajJanI sthApanA vaidiketara dhArAno spaSTa prabhAva che. ema mAnavAmAM Ave che ke paraMparAnI bheTa che. yunAnanA mahAna dAzanIka pAyathAgorasa bhArata AvyA hatA ane bhagavAna prArzvanAthanI paraMparAnA zramaNonA saMparkamAM kaSAya" ke "tAthI" zabdo jaina sAhityamAM prAyaH rahyA hatA. temaNe jaina zramaNe pAsethI AtmA, punarjanma sarvatra jovA maLe che. jyAre vaidika paraMparAmAM rAga-deSanA karma vagere jaina siddhAMtano abhyAsa karyo hato, ane pachI arthamAM kaSAya zabda ane tAyI zabda jovA maLatA nathI. yunAnanA lokomAM teno pracAra karyo hato. temaNe mAMsAhArane jaina sAhityanI jema mADukyopaniSadamAM tAyI zabdane A virodha karyo hato. keTalIka vanaspatinuM bhakSaNa paNa dhArmika prAga ya che. jarmana vidvAna harTale siddha karyuM che ke daSTie tyAjya batAvela hatuM. muMDakepaniSadamAM prAyaH jana siddhAMta jevuM varNana che, ane jaina pAribhASika zabdo paNa jovA maLe che. vidika vicAra- Ama bauddha sAhitya, vaidika sAhitya, upaniSado vagere dhArAmAM saMtAnotpatti Avazyaka mAnavAmAM AvI che tyAM upara vidvAnenI samIkSA vAMcavAthI jaNAI Ave che ke te putraSaNanA tyAganuM koI sthAna nathI. bahadAraNyakamAM eSaNuM te prAcInatama graMthA upara tema ja mahAvIrakAlIna graMtho upara tyAgano je vicAra dekhAya che te zramaNa saMskRtinI bheTa che. jaina saMskRti, jaina darzana ane jaina dharmanI aneka prakAranI Do. vIMTaranInne arvAcIna upaniSadone avaidika mAnyA carcA vikharAyelI che je bhagavAna pArzvanAthanI ane temanA che. paraMtu e paNa satya che ke prAcInatama upaniSado prabhAvanI asara batAve che. jina tIrthakara anaMtanAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI pAtAlayakSa aMzAkSiNI pha Jain Education Intemational Page #1012 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhagavAna mahAvIranI aitihAsikatA ane punaH jAgaraNa -zrI mULazaMkara prA. bhaTTa kalikAla sarvajJa AcArya hemaca emanA " triSaSTiza. bhagavAna mahAvIrane potAne zIdhra marI javAnuM kahyuM lAkA puruSa caritra"mAM nIceno prasaMga nevyo che. kemake jIvananI mukta avasthA ja AdhyAtmika vikAsanuM bhagavAna mahAvIra aDhAra varSAvAsa pUrNa karyA pachI savATa svarUpa che. jIvana tA baMdhane che. mATe baMdhanamukta rAjagRhamAM birAjatA hatA tyAre samavasaraNumAM teo jyAre thavAnuM-maravAnuM kahyuM. upadezarUpI pIyUSanuM pAna karAvatA hatA tyAre jarja2 zarIra, maMtrI abhayane "tuM mara ke jIva." ema kahyuM tene kuSTharogapIDita tathA jIrNa vastradhArI eka vRddha tyAM AvI caDhaDhyo. artha e ke te niSkAmabhAvathI kartavya bajAve che. temane bane samavasaraNamAM samrATa zreNika upasthita hatA. temanI tarapha lekamAM sukha che. kasAIne "mara nahi ke jIva nahi" kahyuM sakha rAkhI tathA bhagavAna mahAvIra tarapha pITha rAkhI zreNikane eno artha e ke kasAI pitAnA ghAtakI kRtyathI ahIM abhivAdana karatAM vRddhe kahyuM, "samrATa! ciraMjIva thAo." paNa pApa kare che ane pariNAme mRtyu pachI narakamAM jaze. bhagavAna tarapha pITha batAvanAra A cha vRddha tarapha so mATe tene jIvana-maraNa samAna che. krodhamizrita AzcaryathI jotA hatA tyAM te te bhagavAna jemanI dharmasabhAmAM Indra ane anya devo manuSyadeha tarapha pharyo ane temane kahyuM, "tuM zIdhra kema marI jate dhAraNa karI hAjara rahevAmAM gaurava mAnatA e bhagavAna nathI ?' vardhamAna mahAvIra pitAnA sAdhanAkALanA bAra varSathI paNa samagra sabhAmAM sannATa phelAI gayo. AvaDI dharmasabhAmAM lAMbA sama lAMbA samaya daramiyAna mAtra thoDI kSaNo mATe ja UMdhyA hatA. mahAvIranuM ATaluM khulluM apamAna karanAra A koNa che? de sAmAnya manuSyane gaLe nidrA nahi karavAnI A vAta na Utare, tenI asabhyatAnuM zuM pAraNAma Avaze ? paNa jemaNe potAnI cetanA jAgRta karI hoya temane zArIrika ArAma ke nidrAnI jarUra rahetI nathI. te avivekI vRddha pachI zreNikanA mahAmaMtrI abhayakumAra jana dharmanA covIsamAM tIrthakara evA zramaNa bhagavAna tarapha pharyo ane kahyuM, "tuM cAhe jIva yA cAhe mara!" ane mahAvIrano janma videhamAM Avela kSAmeya kuMDa gAme I. chevaTe tyAM beThela kAlazaukarika nAmanA kasAIne kahyuM, "tuM sa. pUrve 599mAM citra suda terasane divase mAtA trisalAnA mara nahIM ke jIva nahIM. " udara dvArA thayo. mahAvIranA janmasamaye uttarAphAgunI AkhI sabhA stabdha banI gaI. keNa che A mUkha je nakSatra hatuM. devI janmadhArIonI mAphaka bhagavAna jarAyu. bakavAsa karI saunuM apamAna karI rahyo che? sau aMdaroaMdara rudhira ane maLathI rahita hatA. "kalpasUtra"mAM varNavyA gaNagaNATa karavA lAgyA tyAM to te vRddha ekAeka adazya mujaba mahAvIranA janmasamaye " uttarAphAgunI nakSatranI banI gayo. sAthe candramAne yoga hato. AkhuM jagata prakAzathI jhahahaLI sI vatI rAjA zreNike bhagavAnane A prasaMgano khulAso UThayuM hatuM. zItala, maMda ane sugaMdhI dakSiNAya pavana pUchavo. sasmita vadane ane bhAvagaMbhIra vANImAM bhagavAne vAI rahyo hato. dizAo zAMta hatI, vAtAvaraNa vizuddha che ' javAba Apyo, "rAjana ! e keAI manuSya na hatA. e thai ane " hatuM ane zakuna jaya-vijayanAM sUcaka hatA." to sAkSAt deva hatA. temanI vANImAM amara satya chupA- bhagavAna mahAvIranA pitAnuM nAma siddhArtha hatuM. te celuM che." zreyAMsa" ane "yazasvI" nAmathI paNa oLakhAtA. - tyArabAda bhagavAne saune samajAvyuM ke samrATane jIvatA "kalpasUtra"mAM siddhArtha mATe rAjA ane narendra zabdane rahevAnuM kahyuM kemake temane A lAkamAM bhegavaibhava ane prayoga thayo hovAthI siddhArtha rAjA hatA ema spaSTapaNe samRddhi ItyAdi che. tethI te ahIM sukhI che. paNa pachI samajAya che. nakavAsa thaze jyAM kevaLa duHkha haze. mATe temane jIvavAnuM mahAvIranI mAtAnuM nAma "trizalA" hatuM. tenAM bIjAM nAma "videhadiNyA ane "priyakAriNI" ApyAM che. sAthe za... 5 Jain Education Intemational Page #1013 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 81 che. paraspara eka vadhavA lAgyA janmaze tyAre AcArAMga"mAM spaSTa karyA pramANe bhagavAna mahA- mAtA-pitA jIvIta haze tyAM sudhI huM dIkSA aMgIkAra vIrane jIva grISmaRtunA caturtha mAsamAM eTale ke aSADa karIza nahi." sadI chane divase uttarAphAgunI nakSatranA roga vakhate praNita uparyakta prasaMgane ulekha " vizeSAvazyaka bhASya" nAmanA dazamAM svarganA pupattara pravara puMDarIka nAmanA tathA 8 ka9pasUtramAM maLe che. mahAvimAnamAMthI vIsa sAgaropama pramANu deva-AyuSya pUrNa karI tyAMthI cUta thayA ane jaMbudvIpanA dakSiNa nAmAbhidhAna bharatakSetramAM dakSiNa brAhmaNakuMDa sannivezamAM keDAla gotrIya zrI devendra muni temanA "bhagavAna mahAvIra : eka RSabhadattanI jAlaMdhara gotrIyA devAnaMda brAhmaNInI kukSimAM anazIlana >> nAmanA graMthamAM lakhe che ke, "nAtakalanAM avatarita thayA hatA. lokomAM paraspara prIti, Adara ane satkAra-sadabhAva vadhavA * kalpasUtra"mAM jaNAvyA mujaba bhagavAna mahAvIra lAgyo, jenAthI bhagavAna mahAvIranAM mAtA-pitAnA manamAM A samaye mati, zrata ane avadhi A traNe jJAna dharAvatA e vicAra Avyo ke jyArathI amAro A putra gAmamAM hatA. devagatithI cUta thavuM che, tyAMthI devAnadAnI phakSimAM AvyA che tyArathI amArA hiraNyamAM, suvarNamAM, dhanamAM, pahoMcavuM che tenI paNa emane jANa hatI. dhAnyamAM, rAjyamAM, rASTramAM, senAmAM, vAhanamAM, dhana bhaMDAramAM, puramAM, aMtaHpuramAM, janapadamAM ane yazakIrtimAM devAnaMdAnA garbhamAM gyAsI rAtri sthita thayA pachI vRddhi thatI rahI che. dhana, kanaka, ratnamaNi, motI, zaMkha, mahAvIrane kSatriyANI trizalAnA garbhamAM saMhRta karavAmAM zilApravAla, mANeka vagere vadhavA lAgyAM che. paraspara prIti AvyA. ane AdarasatkAra vadhavA lAgyAM che. eTale amAro putra devendra muni zAstrInA grantha "bhagavAna mahAvIraH eka janmaze tyAre emanuM guNaniSpanna nAma "vardhamAna" rAkhIzuM. anuzIlana"mAM jaNAvyuM che ke "jana paraMparAmAM tIrthakarane A saMka95 anusAra emaNe vardhamAna nAma rAkhyuM. A janma kSatriyakulamAM thAya che ema mAnavAmAM Ave che, anya vAtanuM samarthana AcArAMga, mahAvIracariyuM, caupUna mahAkaLamAM nahi. brAdANa jJAnayegI thaI zake che paraMtu kamagI purisa cariyama, triSaSTizalAkA purUSa caritra vagere graMthAmAMthI nahi. karma, puruSArtha ane vijaya-Ane mATe je mahAna sAMpaDe che. mahAvIranuM sarvaprathama vardhamAna nAma pADavAmAM parAkramanI apekSA rAkhavAmAM Ave che te kSatriyakuLamAM AvyuM. sahajapaNe vikasita thAya che. AvA ja ullekho sUtrakRtAMga, umariya, harivaMza, triSaSTizalAkA puruSa caritra"mAM kahevAyuM che ke uttarapura vageremAM paNa prApta thAya che. devAnandA brAhmaNI sA zayitA pravaravIkSitAnuM ! koI paNa prakArano bhaya utpanna thavA chatAM acala rahenAra, pitAnA nirNayathI saheja paNa vicalita na thanAra, niSkapa, mukhAgnisaratoddhAkSInmAsvAnAMzcaturdaza | koI paNa prakAranA parISaha ane upasargo zAMta bhAvathI devAnandA tenA zayanAgAramAM ArAmathI sUtI hatI tyAre sahana karavAmAM samartha, bhikSupratijJAonuM pAlana karanAra, cauda maMgalakArI zubha svapna tenA mukhamAMthI bahAra sarI dhImAna, zoka ane harSamAM samabhAvI, sadaguNene bhaMDAra paDyAM evuM ravapna teNe joyuM. tathA atula baLavAna hovAne kAraNe vardhamAnanuM bIjuM te AthI jAgI gaI ane vyAkuLatAthI rudana karavA lAgI nAma "mahAvIra pADavAmAM AvyuM ema " AcArAMga" ke tenA garbhanuM apaharaNa thayuM che. ane "kalpasUtra"mAM jaNAvavAmAM AvyuM che. "Avazyaka niyukti", "mahAvIracariyuM, " "triSaSTizalAkA puruSa caupanna mahApurisa cariye", "mahAvIracariye", caritra, " " tatvArthasUtra" AdimAM paNa A hakIkatane triSaSTi zalAkA puruSa caritra", "ka9pasUtra" tathA "Avazyaka samarthana maLyuM che. cUrNi"mAM garbhastha mahAvIrano eka dilacazya prasaMga varNana vAyela che. garbhamAM potAnA halanacalanathI mAtAne kaSTa thaze taduparAMta mahAvIranAM sanmati, kAzyapa, jJAtaputra, e vicAre bhagavAna nizcala banI gayA. garbhaspaMdana aTakI chevaizAlika ane videha evAM nAmAbhidhAna karavAmAM AvyAM javAthI trizalAne garbhastha zizu vize kuzaMkAo thaI. te ra hatAM evA ulalekha paNa sAMpaDe che. vilApa karavA lAgI. garbhastha mahAvIre avadhijJAnathI mAtA muni zrI devendranA abhiprAya mujaba emane gRhasthAtathA anya saune zakasaMtapta jayAM tyAre pharIthI spaMdana zramamAM prAya: "vardhamAna" nAmathI oLakhavAmAM AvyA che. cAlu karyuM ane sau AnaMdamagna banI gayAM. A vakhate "mahAvIra" nAma pachIthI paDyuM. jyAre anya nAme mahAvIre garbhAvasthAmAM ja pratijJA karI ke ke "jyAM sudhI mArAM sAhityakAro dvArA ApavAmAM AvyAM che. Jain Education Intemational Page #1014 -------------------------------------------------------------------------- ________________ janmasthAna bhagavAna mahAvIranA janmasthAna vize paNa ThIka matabheda pravarte che. AgamAttara sAhityamAM 'vesAliya zabdane lIdhe vazAlIne jamathAna tarIke oLakhavAmAM Ave che. paraMtu " AcArAMgasUtra"mAM AvyuM ke bhagavAna mahAvIranuM janmasthAna vaizAlI nahi paNa vaizAlI pAse Avela kuMDapura che. tIrthaMkara mahAvIra brAhmaNa-kuMDagrAma nagaranA dakSiNabhAgamAM mAtAnA garbhamAM AvyA ane kSatriya-kuMDagrAma nagaranA uttarabhAgamAM emanA janma thayA. Avazyaka niyukti varAMgacaritra, paumacariya', Avazyaka cUrNi, mahAvIracariya, kalpasUtra, Avazyaka haribhadrIyAvRtti vageremAM janmasthAna tarIke kuDapuranA ullekha che. A kuMDapura videhamAM AveluM hatuM. pUrvabhavA (6 mahAvIrane sarvaprathama paricaya 'AcArAMga" ane kalpasUtra"mAM sAMpaDe che. paraMtu A trAmAM temanA pUrvabhavA vize koI ullekha nathI. ' samavAyAMga'mAM paNa jaNAvAyuM che ke mahAvIra tIrthaMkara bhavagrahaNa pahelAnA chaThThA bhavamAM pATilla hatA. paNa AgalA che bhavanAM nAma ApavAmAM AvyAM nathI. tyAra pachI prApta graMthAmAM pUrvabhava vize mAhitI prApta thAya che. zvetAMbara graMthAmAM mahAvIranA sattAvIsa ane digaMbara paraMparanA graMthAmAM tetrIsa bhavAnuM varNana che. graMthAllekha bhagavAna mahAvIra vizenA ullekhA vividha graMthAmAM vividha rIte ApavAmAM AvyA che. temAMnA keTalAka ullekhA prati dRSTipAta karavAthI mahAvIranI jIvanakathAnA sUtreA kaI kaI rIte prApta thatAM gayAM? ane temanuM jIvana kema spaSTa thatu. gayuM ? tenA khyAla Avaze. AcArAMgasUtra A graMth samagra jaina AcAranI AdhArazilArUpa gaNAya che. temAM zramaNa bhagavAna mahAvIranI sAdhanAno ahevAla mahAvIranA mukhethI sAMbhaLavAmAM Avela hoya tema rajU thayela che. A graMthamAM janma, vivAha, mAtApitAnI ciravidAya pachI dIkSAgrahaNa, sAdhanAkAla daramyAna Avela vinA ane tIthakara banyAnA ullekheA che. sUtrakRtAMga sthAnAMga sUtra samavAyAMga sUtra jainaraniyaMtAmaNa A graMthAmAM bhagavAna mahAvIranuM stavana tathA jIvana vizenI chUTaka mAhitI prApta thAya che. bhagavatI (vyAkhyAprajJaptisUtra ) Agama sAhityanA A vizAlakAya graMthamAM mahAvIre pAMca mahAvratAnA svIkAra karyo, mahAvIra pUrva niya dhanu astitva, geAzAlaka vizenI mAhitI tathA Aya syuM ka, kAtyAyana va. mahAvIranA anuyAyIo vizenI mAhitI upalabdha thAya che. jJAtRdharmakathAsUtra mahAvIra ane gozAlakanA mukhya siddhAMtAmAM je bheda che enu spaSTa nirdena A graMthamAM che. A pramANe anantakRdazA sUtra, anuttarApAtika sUtra, vipAka sUtra, aupapAtika sUtra, rAjapraznIya sUtra, niyAvaliyA sUtra, kalpAvata'sikA, puSpikA, uttarAdhyayana sUtra, nadI sUtra, dazAzruta skaMdha vagere graMthAmAM mahAvIra vize vividha hakIkatA prApta thAya che. niyukita sAhitya-Avazyaka niSkti jema vakrika pAribhASika zabdonI vyAkhyA mATe bhASya lakhavAmAM AvatuM te ja rIte jaina AgamAnA pAribhASika zabdonI vyAkhyA mATe ' Avazyaka niyukti graMtha' sAMpaDe che. temAM bhagavAnanA jIvana sAthe sabaMdhIta tera ghaTanAe, kevalajJAnanI prApti, bhAvI gaNadharAnAM nAma, temane utpanna thanAra zaMkA, zaMkAnivAraNa ziSyeAsahita dIkSAgrahaNanI vAtA maLe che. prAkRta jaina sAhitya prAkRta jaina sAhityamAM cauppana mahApuruSacariya', mahAvIracariya', tileAyapaNutti vagere graMthAmAM bhagavAna mahAvIra vize keTalIka hakIkatA ullekhita maLI Ave che. sarakRta jaina sAhitya saMskRtamAM lakhAyela jaina sAhityamAM A pramANe graMthAmAM zramaNa bhagavAna mahAvIra vize mAhitI upalabdha thAya che. AcArya hemacaMdra likhita triSpaSTazalAkA puruSa caritra, sAmaprabhAcAya kRta laghutriSaSTi puruSa caritra, paMDita AzAdharajInu. triSaSTi smRtizAstra, meruttuMga racita mahApuruSa carita, padmasuMdarajInuM rAyamallAbhyudaya, amaracaMdra racita caturvi'zati jinacarita, muni jJAnasAgarajI racita vIrAya kAvya, guNabhadra racita uttarapurANa, mahAkavi yAsaga likhita vamAna ciratam, bhaTTAraka sakalakIrti racita vIra vardhamAna Page #1015 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 caritama vagere graMthamAMthI mahAvIrane jIvanavikAsa khulo hetuthI brAhmaNarUpI Indra, saunI hAjarImAM bAlamahAvIrane thato jAya che. aneka jaTila prazno pUchaDyA hatA. e praznonA uttara sAMbhaLI sau cakti thaI gayA hatA. apabhraMza temaja rAjasthAnI mAtA-pitAnA atyAgrahane vaza rahI bhagavAna mahAvIre sAhityamAM paNa mahAvIra vize mAhitI upalabdha thAya che. lagna karyuM hatuM. lagnane pariNAme eka putrI paNa thaI hatI. Adhunika sAhitya patnInuM nAma yazodA ane putrInuM nAma priyadarzanA hatuM. jyAre trIsa varSanI uMmara thaI ane mAtApitA svarge Adhunika yugamAM judI judI bhASAomAM mahAvIranAM jIvana tathA kArya vize asaMkhya graMtho prasiddha thayA che. sidhAvyAM tyAre mahAvIra svajanone kahyuM, "have mArI temAMnA keTalAMkano nAmolekha abhyAsInA lAbhArtha karI ne ja pratijJA pUrNa thaI che. huM dIkSA grahaNa karIza." laI e. Ama sarvasvano tyAga karI mahAvIre abhiniSkramaNa zrI mahAvIrasvAmI caritra (le. vakIla naMdalAla lalubhAI) karyuM. hemanta RtumAM mAgazara vada dazamanA roja bhagavAne sAmayika caritrane svIkAra karyo. devendra dvArA A pata mahAvIrakathA (le. gopAladAsa jIvAbhAI paTela) devaduSya vastra grahaNa karI dIkSA lIdhI. dIkSA levAnI sAthe bhagavAna mahAvIra (le. caMdrarAja bhaMDArI) ja mahAvIrane mana paryavijJAna prApta thayuM. zrI mahAvIracaritra (munizrI harSacaMdrajI kRta) puna:jAgaraNa zrI vardhamAna caritra (le. jJAnacaMdrajI) prabhu mahAvIre 1rA varSa ghora tapazcaryA pachI kevaLajJAna bhagavAna mahAvIrakA Adarza jIvana (le. cauthamalajI- 2 meLavyuM. pachI 2 varSa vihAra karI vividha sthAnamAM mahArAja) varSAvAsa karyo ane asaMkhya mANasene dIkSA levA preryA. zramaNabhagavAna mahAvIra (le. munizrI kalyANavijyajI) sau prathama sarva ziSyo sahita ekAdaza gaNadharae mahAvIra tIrthakara vardhamAna (le. zrIcaMdra rAmapuriyA) pAse dIkSA grahaNa karI hatI. tIrthakara mahAvIra (le. vijayendrasuri) gaNadharo sAthe temanI zaMkAonA nivAraNa mATe thayelI Agama aura tripiTaka : eka anuzIlana carcA tathA sthaLe sthaLa zramaNa bhagavAne Apela upadeza bahumUlya che. (le. munizrI nagarAjajI). bhagavAna mahAvIra ane bhagavAna buddha samakAlIna hatA. bhagavAna mahAvIra : eka anuzIlana (le. zrI devendra na A bannemAMthI keNa moTuM tathA tenuM nirvANa vaheluM thayuM | muni zAstrI) A vize matamatAMtaro prarvate che. paraMtu sAhitya ane nigraMtha bhagavAna mahAvIra (le. jayabhikhu) ItihAsa bannenA pramANathI e siddha thAya che ke bhagavAna mahAvIra vardhamAna (le. Do. jagadIzacaMdra jaina). mahAvIra buddhathI jyeSTha hatA. ane buddha pachI teo nirvANa pAmyA hatA. A uparAMta paNa asaMkhya vartamAna sAhityanA graMthamAMthI mahAvIra vize mAhitI sAMpaDe che. | DaoN. premasumana jaina devendramuni kRta "bhagavAna mahAvIraH bauddha sAhityamAM paNa jaina AcAra, tattvajJAna, bhagavAna eka anuzIlana" nA prAkathanamAM lakhe che ke, mahAvIranuM vyaktitva, emanI saMdhirUpa sthiti vagere para mahAvIra tattvajJAnanA eka saphaLa vyAkhyAtA hatA. vistArathI prakAza pADavAmAM Avyo che. emaNe jagatanA padArthonuM svarUpa jagatano kevaLajJAna dvArA sAkSAtkAra karI tene suMdara rIte samajAvyuM hatuM. mahAvIra saMkSipta jIvanarekhA jyAre jagatane anAdi ane ananta kahe che tyAre eno bAla mahAvIramAM atula baLa hatuM. tejasvI buddhipratibhA artha A artha e thAya che ke saMsArane na to kaI pedA karI zake hatI. aneka parAkramathI temaNe potAnuM zreSThatva sAbita che che ane na to teno koI aMta ANI zake che. karI ApyuM hatuM. ATha varSanI vaye jyAre mahAvIrane eka kuzaLa manovaijJAnikanI jema mahAvIre prANIonAM adhyayana mATe laI gayA tyAre Indra vRddha brAdvANunuM rUpa mAnasika spandana ane enA bAhya prabhAvanI vistRta carcA lIdhuM. bhagavAnanI sahaja pratibhA paricaya karAvavAnA karI che. jIva-ajIvanAM baMdhana ane muktinuM vizleSaNa dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #1016 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainanaciMtAmaNi mahAvIre khUba sUkamatAthI karyuM che. emAMthI karmasiddhAMta vyAkhyA karI hatI. paraMtu mahAvIre ahiMsAne jeTalA pratikalita thayo che. UMDANathI avalokI ane anubhavI che enuM bIjuM keka satyanA talaspazI bhagavAna mahAvIre pUrNajJAnane udAharaNa nathI. adhiSThAtA banIne kahyuM ke leke jJAnanuM keTaluM nAnuM bhagavAna mahAvIra ItihAsanuM eka evuM vyakita kiraNa pakaDIne beThA che, jyAre satyanA oLakhANuM sUya che ke jenAthI dArzanika, dhArmika, sAmAjika temaja samAna prakAzayukta jJAnathI thaI zake che. rAjanaitika kSetra haMmezAM prabhAvita thatuM rahyuM che. emaNe " mahAvIranA jIvana darzananI niSpatti ahiMsA che. jIvananA samagra vikAsane mATe eka AcAra-saMhitA ApI ahiMsAne upadeza bhAratIya saMskRtimAM navo nathI. vyaktinA svatvanI pratiSThA karI ane ekalApaNAnuM mahatta mahAvIranI pUrvanA tIrthakaroe paNa karuNuM, vAtsalya samajAvyuM. mahAvIra sau prathama vyakti hatA jemaNe kazuM Adi guNonA vikAsa dvArA jInA prANaghAtane rokavAnI ke AtmAnA vikAsamAM dunyavI keIna sahArAnI Ava vAta karI hatI. mahAmAM buddhe paNa ahiMsAnI sUkSma zyatA nathI." jina tIrthakara dharmanAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNa >> kiraNa Jain Education Intemational Page #1017 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhagavAna mahAvIranI amRtavANI ane jaina dharmanI vartamAna sthiti - Do. kumArapALa desAI, azokavazva nIce beThelA bhagavAne potAnA samartha ziSya ne eka divasa kilola karatuM lIla pAna pILa' paDavA jJAnI gautamane uddezIne mapatrI adhyayananI vyAkhyA karI. lAgyuM. akAraNa udAsInatA ene gherI vaLI ! A zuM ? AnaMdanA divasa ATalA TUMkA ? zekanA divasa ATalA e vakhate dharmasabhA jijJAsuothI bharapUra hatI. najIka? ene pelA pAnanA zabdo yAda Ave che. " Aja bhagavAna bolyA: amArI che, kAla tamArI che!" ema, he gautama! yuvAnI gautama! jJAnI thaIne paNa gaphalatamAM ne rahezo. hatamAM na raheze. dIvAnI che. e dIvAnApaNumAM eka paLa paNa gAphela na raheze. avasamAM eka paLa mATe paNa pramAda na karazo. eka vadhuLa " he gautama ! mAnavajIvana rAMkanA svapnanI jema mahAmAMgha ke paLanI bhUla tamArI varSonI sAdhanAne dhULamAM meLavI deze. che. Aja maLyuM e sAcuM, kAle maLavuM na maLavuM, rahevuM , Dita nathI, paLa ke vipaLamAM vyakti ane na rahevuM enI meTI zaMkA che. eka rAMka nagaranA dvAra dvAra che, ke bagaDe che! mATe jJAnI thaIne ghaDI eka mATe paNa para pharyo. badhethI kUtarAnI jema haDadhUta thayo. eka ThekANe gAphela na thaze. keAI reDhiyALa dAsIe vAsaNamAMthI kADhIne pheMkI dIdhelAM "he gautama! jIvana kamaLapatra para paDelA jalabiMdu jevuM ukharaDAM khAvA maLyAM. khUba bhAvathI khAdhAM. peTa bharIne pANI che. zarada RtunuM sehAmaNuM prabhAta che. AkAzamAMthI tuSAra- pIdhuM. pachI eka jhADanI zItaLa chAyAmAM jaIne e beThe. biMduonI varSA kAsAranA kamaLapatro para thAya che, eha, enI AMkha maLI gaI. ene svapna lAdhyuM ke gAmano rAjA thoDIvAramAM sUryodaya thAya che, ne tuSAranuM eka eka biMdu. ekAeka marI gaye, ne hAthaNIe enA para kaLaza DhoLe. navalakhA metI jevuM jhagamagI UThe che ! kevI zobhA ! ke lArkAe ene rAjA banAvyA. e makha ii kATha! kevo jIvanAnaMda! paNa havAnI eka laharI Ave che. mATe batrIsa pakavAna pIrasyAM. chatrImAM eka makarAM kamaLapatra hAlI UThe che, ne motI jevuM caLakatuM jaLanuM paMkho DhaLatI beThI. nRtyAMganAo nRtya karavA lAgI. evAmAM biMdu adazya thAya che. he gautama ! manuSyajIvana paNa A samAcAra AvyA ke paradezI rAja lAvakara sAthe caDhI jhAkaLanA jevuM paLamAM zobhI UThe, paLamAM vilIna thAya che.. AvyA che ! rAMkanA moMmAMthI bIkanI cIsa nI: mATe eka paLa paNa gAphela na raheze! AMkha UghaDI gaI! joyuM te nathI nATAraMbha, nathI paMkho jhulAvatI rANIo ! nathI batrIsa pakavAna ! are, mAre e he gautama! jIvana vaTavRkSa jevuM jANaje. lIlAM ke svapna joIe. pILAM pAna DALa para beThAM che. vAyunI pratyeka laharIe pILAM pAnane kharI paDavAnI zaMkA che. paDavAnI AzaMkAmAM e thara " ke e svapna mATe pharI AMkha mIMcI, paNa e thara dhruje che. lIlAM pAna pILA pAnanI karuNa dazA joIne svapna ene na AvyuM te na AvyuM. ema A manuSya jIvana hase che; kahe che, "re! kevuM tamAruM pILuM durbhAgya ne kevuM rAMkanA svapna jevuM che. e gayuM te gayuM. amAruM lIluM saubhAgya ! "he gautama! narajanma tuM keTalI mahenate pAmyA te havAno eka jabaro vaMTALa dhasI Ave che. pILuM jANe che? A mAnavajIvana prApta karatAM pahelAM tuM paththara. pAna DALa parathI kharI paDe che. lIlu pAna havAhIMcake caDhI pahADa, mATI, kokarA, ne zevALanuM jIvana jI. lekae thanaganI UThe che! pILa pAna nIce paDatAM kahe che: "Aja tane page kacaDavo, agnimAM zekavo, pANImAM gugho, vAgha-vara amArI che. kAla tamArI che. vyartha kulAze nahi!" ahI- tArI bakhelamAM vasyAM, cAra-DAku tArA Azraya pAmyAM. te te ghaDImAM bane che, ne ghaDImAM bagaDe che! sahunuM sAruM karyuM ne tAruM sAruM lavaleza na thayuM. asaMya Jain Education Intemational Page #1018 -------------------------------------------------------------------------- ________________ F kALa A eka indriyavALA dehamAM tuM gAMdhAI rahyo paNa tane manuSyabhava na maLye, te tene sAka karavA ghaDI eka gAphela na rahezeA. " he gautama! zu` kahANI kahuM, pelA mAtra sparzazaktivALA jIvanI ! mahAmahenate e spa ane jIbha ema e indriyavALA jIva thayA. pANImAM e jIva pArA thayA. peTamAM kRSirUpe janmyA. pANImAM jaLArUpe chachyA. kATAnakoTi varSa cAlyAM gayAM! mAnavaha durlabha thayA! ne " he gautama! e jIvane e iMdriyamAMthI traNa indriya cAmaDI, jIbha, ne nAka maLyuM. e anekaggA kAnakhajUrAnA yeA. khATalAnA mAMkaDa thayeA. mAthAnI jU thaI. rastA para kIDI thaI. vanamAM dhimela thayeA. dhAnyanI jIvAta ane annamAM vAMtarI thaI ne janmyA tAya ene mAnavadeha dekhavA vArA na AvyA. " he gautama ! traNa indriyavALAne AMkha maLI. duniyAne e dekhatA thayA, paNa avatAra tA bhU`DA vIMchInA, maccharanA, tIDanA ne agAInA maLyA. jIvatara mAtathI vadhu sAruM na thayuM...! " he gautama ! emAMthI jIva pazu thayA. ene pAMca indriyA maLI. paNa pazunu tA kAMI jIvana che. popaTa pAMjare purAyA, haraNanu svAdiSTa bheAjana thayuM, khaLada peAtAnAmAMthI khAtala thaI ne jIvyA. khAvA maLyuM na maLyu parAyA khanIne, eziyALA banIne jIvatara kADhyuM ! "huM gautama ! Ama, bhayaMkara raNamAMthI tuM jIvananA khAga samA manuSya daiha pAmyA. paNa manuSya thaI ne tuM pIvA ne meAjazeAkha pAchaLa ghelA rahyo. pelA gheTAnI vAta jANe che ne! eka jaNAe gharamAM gheTA pALyA hatA. ene badhAM khUba lADa laDAvatAM. gaLAmAM TAkarI bAMdhI nacAvatAM. cALA, java ane mIThA mIThA bhAjIpAlA khavarAvatAM. gheTA khAI-pI huSTapuSTa thaI meAja anubhavatA bahAra bAMdhelA abhUkhyA, dUbaLA gheADAnI mazkarI karatA kahetA ke, jIvananI mAja tame bhUkhI bArase| zuM samajo? gheADA paNa gheTAnuM sukha joI aDadhA-aDadhA thaI jatA ! tyAM eka dahADA gharamAM tithi AvyA. gharadhaNIe gheTAne pakaDavo, kApyA ne tenuM mAMsa rAMdhI mahemAnane tuSTa karyA! ema, he gautama ! jIva manuSyadehamAM AvyA eTale khAvAmAM, pIvAmAM, meAjamAM gAphela khanIna pAtho rahe che. ne Akhare gheTAnA mAtanI jema mRtyunA halakArAne joI raDavA lAge che. mATe jIvana jANavA mATe che ema samajI, eka ghaDI mATe paNa gAphela na rahIza. jainaraniyaMtAmaNa sArAM mANaseA, emAM janmavu e paNa sadbhAgya che. mATe A meLavavA kSaNa mATe paNa gAphela na rahejo! nahi tA keADI sAruM hajAra rUpiyA khAnAra mUkhanA jevu' thaze. eka vepArI hajAra rUpiyA kamAI pAcheA vaLyA. eNe nakkI karyuM" ke 999 rUpiyA vAMsaLImAM bAMdhI keDe rAkhavA. eka rUpiyA vaTAvI, emAMthI vATakharca kADhavu'! eNe rUpiyAnI kADIe lIdhI ane emAMthI vATakharacI kADhavA lAgyA. dhIre dhIre ghara AvI pahoMcyuM. eka paDAva bAkI rahyo, tyAM pelI kADIo khUTI gaI. vepArIne yAda Avyu` ke chellA paDAva AgaLa eka kADI rahI gaI che. e laI AvuM teA kharacI pUrI thAya, ne rUpiyA vaTAvavA na paDe, paNa peAtAnA sAthIdArAthI ekalA pAchA pharatAM ene Dara lAgyA. Akhare eNe 999 rUpiyAnI vAMsaLI tyAM jamInamAM dATI dIdhI ne kADI levA cAlyeA. kADI laIne pAchA AvyeA tyAre khabara paDI ke vAMsaLI keAI cArI gayuM che. mATe keADI sAruM hajAra gumAvavAnI gaphalata na karaze. he gautama! manuSyabhava teA maLyA paNa kathADA maLyA tA vaLI bhAre duHkha ! sArA deza, sArA prAMta, sArI bhUmi, " he gautama! manuSyadeha maLyA, sArA deha maLyA, sArA deza maLyA, sAru kuLa maLyu, paNa sAru zarIra na maLyuM khAvA-tA ? pAMcamAMthI ekAda-be indriya ochI maLI teA ? AkhA aMdha thAya te ? kAne baherA thayA te? page lagaDA thayA tA ? puruSa thaIne puruSatvahIna janmyA te? daLI daLIne DhAMkaNImAM ugharAvyA barAbara che. mATe sukamAM jarA paNa gAphela na rahe.! " he gautama! manuSyanA deha maLyA, sArA deza maLyA, paNa sAruM kuLa na maLyuM teAya nirarthaka che. kuLane ane kamane ghaNuM lAge vaLage che. kuLavAna uddhata hAtA nathI, cAMpalA natA nathI, kapaTa karatA nathI, mitrAnA droha karatA nathI; te dhana pAmI ahakArI thatA nathI, dharma pAmI abhimAna karatA nathI, keAInA doSa jotA nathI, peAtAnA dASAne jaNAvatA phare che! mATe gautama, manuSyadeha pAmIne paNa gAphela na raheze. " he gautama ! A badhu' ya maLyu, paNu eka dha na maLyA tA maLImaLIne badhu na maLyA barAbara che! pelA traNa vANiyAnI vAta che ne ! eka sarakhI mUDI laI ne traNe vepAra karavA nIkaLyA ne emAM eke khUba lAbha meLavyeA. mUDI khamaNI karIne AvyA. khIjAe na vepAra karyAM, na lAbha meLavyA. mULa mUDI sAcavIne pAchA AvyA. paNa trIjAe teA kheATanA ja vepAra karyAM, ne mULa mUDI kheAI, mAthe devu' lAdI pAchA pharyAM ! ema sauMsAramAM A traNa prakAranA mANasA hAya che. sadAcArI, zIla ane puruSAvALA A bhava sudhAre che ane parabhavane paNa sudhAre che. e prathama prakAranA vepArI jevA che. keTalAka sadAcArI ane suvratI heAya che. e puNya karatA Page #1019 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sasa'grahagra'tha-2 nathI, teA pApa paNa karatA nathI. e mULa mUDI sAcavanAra vepArI jevA che. mAnavatAne nabhAvI A bhavane sudhAre che. ne trIjA tA devALiyAnI jema A bhavane bagADe che. mATe, he gautama! mahAmahenate prApta karelA manuSyajIvanane dharmathI zAbhAveA. UMgha, ArAma ane bhAjana tA pazu paNa bhAgave che, pazu ane mAnavanA bheda dhathI thAya che. mATe, he gautama ! dharma AcaravAmAM ghaDInI paNa gaphalata na karazeA. " dharmAMnI AvI che dulabhatA. paNa mAnavIe AvI durlabha cIjanA durvyaya karI nAkhyA. dharmanI AsapAsa saMpradAyanI dIvAlA caNI dIdhI. AjubAju kRtrima AcAranAM AvaraNA racyAM. paisAe e dabha upara AbhUSaNA caDAvyAM. mAtra hADapiMjaranI pUjA thavA lAgI, AtmA kayAMka khAvAI gayA. rAnAlDa segala nAmanA eka bhArata pravAsIe ApaNA dezanI sauMskRti vize pustaka lakhyuM che ane temAM te kahyuM che ke, koIpaNa sArI bhAvanAmAM peAtAnA khissAmAMthI kADhIne kacarA nAkhavA evI A dezanA leAkeAnI bUrI Adata che. AmAM ka'Ika tathya che paNa kharuM. dharmane nAme keTalA jhagaDA thayA che? jyAM karmacAgInI khAlabAlA hovI joie, tyAM pramAdayAga cAle che. jyAM sudhArakavRtti hAvI joIe, tyAM rUDhicustatA UMDA mULa ghAlIne mahAle che. jyAM apari grahano Adarza jIvaMta banAvavA joIe, tyAM parigrahanA gaMjanA gaMja khaDakAya che. mAthA 617 bhAvanAe kayAM che ? jIvananI parama. zAMti ane parama sAphalyanI e avirata zeAdha kathAM che? 29 duniyA tA bhUlI paDe te samajI zakAya, paNa ahIM te duniyAne doranArA dhama bhUlA paDatho che. Aje mAtra enA mAharI rUpanI pUjA thAya che ane te paNa tenA AMtarika sauMdaya ane akhUTa khamIrane gUMgaLAvI nAkhIne. dharmAMnuM mULa rUpa keTaluM niLa ane pavitra che! paNa mAnavInI sa'kucitatAe, svArthA dhatAe ane kIti lAlupatAe dharmane nAme adharma calAvyA. izvara dukAnamAM vecAvA lAgyA. ADa barakhArAnI jamAta jAmI. AtmAnA aMtamu kha prayANane badale sapatti ane sattAnA mahi`kha prayANAne dhanyavAda maLavA lAgyA. Aje te mAnavI hiMsAnI Toca upara paheAMcyA che, tyAre ekAeka jAgIne jue che te ene khyAla Ave che ke ahiMsAnI eNe keTalI nira'tara avahelanA karI ! mAnava jIvana atyaMta saMtapta ane asaMtuSTa banI gayu che tyAre ene jhAMkhI thAya che ke samatA ane svasthatA apAvanArA dha parigraha UbhA thayA che. bhautikatAnI eTalI melabAlA cAle e bhUlI gayA. lAgaNI sukAvA lAgI che. pAra vinAnA che ke mAnavInA jIvanamAMthI samULaguM mAdhurya ja cAlyuM gayuM che. mAnavInI AMtarasamRddhi pragaTa karIne ene dhAranArA dharmajIvanane dizAzUnya banAvyuM che, tyAre jIvana sArthakatha kayAM che ? enA AtmAnI tAkAtanA ejasane pragaTAvatI ApanArA e mUlyA bhaNI AMgaLI cIMdhavI paDaze. jina tIrthaMkara zAMtinAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI nirvANIyakSiNI ane sAcA saMdarbhamAM jANavI paDaze. mAnavIe karamAyelI AvA TANe dharmanI e bhAvanAo enA mULa rUpamAM mAnavatAne pharI maheArAvavI paDaze. mUlyanAzanI paristhitie Page #1020 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAratIya saMskRti ane jena adhyayana keTalIka carcA -zrI bhogIlAla ja. sAMDesarA suta eka aitihAsika nagara che. be traNa sikA pahelAM gaNAya? abhayadevasUrie potAnuM kArya pATaNamAM karyuM hatuM; pazcima bhAratanuM e sahuthI samRddha ane AbAda baMdara hatuM. sAgarAnaMdasUrie AgamavAcanane prAraMbha pATaNamAM karyo * nadaza kara jIvanacaritra" (pR. 14 ) mAM zrI vinAyaka hatA ane e ja kArya mATe muni zrI puNyavijayajIe mahetAe eka phArasI kahevatanuM gujarAtI rUpAMtara ApyuM jinAgama prakAzanI saMsadanI sthApanA pATaNamAM karI hatI che ke "jamIna cheDe che, vArI joDe che. e nyAye A ene zu kevaLa etihAsika akasmAta gaNIzuM?) surata baMdarane saMbaMdha samudra mArge samagra sudharelI duniyA AgamavAcanA viSe thoDIka vAta karIza, kemake emAM sAthe hato ane A AMtararASTrIya mahAnagaranAM bajAramAM jagatanA aneka dezanA nAgarikone meLe jAmato. surata purAtana kALathI Aja sudhInI jJAnabhaktino vRttAnta che. paNa e pahelAM "jainasAhitya" ane "jaina Agama sonAnI mUrata" kahevAI. paNa eNe ghaNu vArApherI ane sAhitya' vaccenI bhedarekhA joIe. "jaina sAhitya" caDatI paDatI joyA che. AthI kavi narmade pitAnI A eTale jeno dvArA racAyeluM sAhitya, jemAM jaina dhArmika ja-mabhUmi pratye utkaTa lAgaNIthI gAyuM che - grantha uparAMta vividha viSayo paratve saMskRta, prAkRta, tApI dakSiNa taTe, surata muja ghAyela bhUmi; apabhraMza tathA vividha prAzika bhASAonA janakRta mane ghaNuM abhimAna, bhAMya tArI meM cUmI. sAhityane samAveza thAya che. prAcIna bhAratamAM kheDAyelA suratanI aitihAsika bhUmimAM A sAMskRtika saMmelana lalita ane zAstrIya vAmanuM eka paNa kSetra evuM nathI, : jemAM jenuM viziSTa pradAna na hoya. " jaina AgamamaLe che. jUnA samayathI surata saMskRta vidyAnuM dhAma rahyuM , che. ane ethI yogya rIte ja, ene "dakSiNa gujarAtanuM sAhitya" eTale jenonA mUla dhArmika graMtha, sUtrokAzI" kahevAmAM AvyuM che. suratamAM ane AsapAsanA 'skimbarsa " athavA "kenana" -tathA te uparanuM bhASyAtmaka ke TIkAtmaka sAhitya. Ama "Agama sAhityane samAveza pradezamAM pArasI vidvAnoe pArasI dharmagranthanA saMskRta jaina sAhityamAM thAya ane e baMneno samAveza bhAratIya ane gujarAtI anuvAda karyA che ane emAMnA keTalAka sAhityamAM thAya. 4122| 421147 dagel Collected sanskrit writings of the parsees e zIrSaka nIce cha graMthamAM pragaTa thayA mUla AgAme-sUtra uparanuM vivaraNAtmaka sAhitya cAra che. phArasI sAhitya ane arabI vidyAnuM paNa surata kendra prakAranuM che : niyaMti, bhASya, cUrNi ane vRtti. mUla sUtra hatuM ane che. jaina vidyA ahIM khUba vikasI che. surata tathA te uparanA A caturvidha vivaraNane artha eka sAthe ane rAMderamAM ghaNA jaina granthA-saMskRta, prAkRta ane vyakta karavA mATe keTalIkavAra "paMcAMgI" zabdano prayoga gujarAtImAM racAya che tathA seMkaDo granthanI hastaprata karavAmAM Ave che. sUtro ArSaprAkRtamAM che, je sAmAnya lakhAI che. jaina saMgha ke saMsthAo hastakanA saMkhyAbaMdha vyavahAramAM " ardha mAgadhI" kahevAya che. sUtrone vItarAgahastalikhita granthabhaMDAro suratamAM che, jemAM jena temaja anya tIrthakaranI vANI gaNavAmAM Ave che ane paraMparA pramANe paraMparAnI hajAro mUlyavAna hastaprato sacavAI che. te gaNadhara bhASita athavA sudharmA svAmI jevA mahAvIranA arvAcIna kALamAM jaina Agama sAhityanI eka sAmaTI eka gaNadhara ke paTTaziSya vaDe vyAkRta che. chatAM bhASA, zAstrIya vAcanAnA saMpAdana ane prakAzananuM sarva prathama nirUpaNarIti, zailI, gadyapadyanA bheda vagere daSTie sUtromAM bhagIratha kArya karanAra AcArya sAgarAnaMdasUrinI karmabhUmi vividha staro mAluma paDe che. jemAM sarva svIkRta anuzruti surata che ane emanuM smRti maMdira e mATe gaurava lenAra anusAra, "naMdIsUtra" e devardhigaNi kSamAzramaNanI, 'dazaA nagaramAM che. (IsavI sananA agiyAramAM sakAmAM thayelA vaikAlika sUtra" zayyarbhAvasUrinI (te emaNe pitAnA putra 'navAMgI vRttikAra" abhayadevasUri tathA arvAcIna kALamAM ane ziSya manaka mATe racyuM hatuM, "anuyAgadvAra sUtra" Agama prakAzananuM kArya karanAra sAgarAnaMdasUri ane muni AryarakSitasUrinI ane 'prajJApanA sUtra" AryazyAmanI zrI puNyavijayajI e traNeyanuM vatana kapaDavaNaja hatuM e (AryazyAma e itihAsa prasiddha AryakAlaka athavA aitihAsika ane tAvika arthamAM zuM vatanane sAda na kAlakAcArya haze ?) kRti che. karavA mATe ja A prAkRtama ne vItarAga Jain Education Intemational Page #1021 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 mukhapAThe rahelA jenazratanuM saMkalana karavA mATe prathama zAntisUri (11mA saiko ) abhayadevasUri, droNAcArya, pariSada vIranirvANa pachI bIjI zatAbdImAM pATaliputramAM maLI maladhArI, hemacaMdra (12ma seka), malayagiri (12 siko) hatI. e samaye agiyAra aMga tathA anya Agane saMkalita Adi mahAna AcAryoe pramANabhUta TIkAonI A karavAmAM AvyAM hatAM ane cauda pUrvamAMthI je kaMI bacyuM paraMparA cAlu rAkhI hatI. hatuM te bAramAM aMga "dRSTivAda" tarIke ekatra karavAmAM A AcAryomAM abhayadevasUrinuM kArya cirasmaraNIya che. AvyuM hatuM. (bauddhomAM pAli tripiTakanA saMkalana mATe bAramuM aMga daSTivAda to lupta thayuM hatuM. agiyAra aMga AvI "saMgItio" thaI hatI.) paNa samaya jatAM pAchuM paikI "AcArAMga sUtra" ane "sUtrakRAMga sUtra" upara zrata vizaMkhala thayuM ane ene vyavasthita karavA mATe vIra. pramANabhUta TIkAo emanI pahelAM A. zIlAMkadeve lakhI nirvANa pachI navamI zatAbdImAM mathurAmAM Arya skaMdile ane hatI. AthI nAM nava tathA valabhImAM Arya nAgArjane lagabhaga eka samaye pariSada aupapAti, satra 2 para vana racavAno mahAbolAvI. durbhAgye A baMne AcAryo parasparane maLI zakyA puraSArtha abhayadevasUrie karyo. jema veda uparanuM sAyaNanahi ane pariNAme baMnee taiyAra karAvelI jenazratanI cAryanuM bhASya eka paMDita pariSadanI dekharekha nIce racAtuM vAcanAmAM ghaNuM agatyanAM pAThAntaro rahI gayAM. emAMnI hatuM tema droNAcArya jemAM mukhya hatA evI vidvatsamiti eka vAcanA "mAghurI vAcanA" tarIke ane bIjI "valabhI abhayadevasUrinI TIkAonuM saMzodhana karatI hatI. (A vAcanA" tarIke oLakhAya che. A pachI thoDA varSamAM vIra- ka droNAcArya pUrvAzramamAM kSatriya hatA ane gujarAtanA rAjA nirvANa pachI 980mAM (vAcanAtare 93 mAM) arthAt I. sa. bhImadeva pahelA bhImadeva pahelAnA mAmA thatA hatA.) juo "sAtAdharmakathA 454 athavA 467 mAM "naMdIsUtra" kAra devardhigaNi kSamA sUtra" tathA "praznavyAkaraNasUtra'nI TIkAonI prazastimAM zramaNanA pramukhapada nIce valabhImAM pharI pAchI eka pariSada 5 ja haTa bolAvavAmAM AvI. A pariSadanI doravaNI nIce AkhuM ye 'janazrata, mAthurI vAcanA anusAra, pahelI vAra eka sAmaTuM | nivRtikakulana mastala candra droNAkhyasUrimukhenA lipibaddha karavAmAM AvyuM ane jarUra jaNAya tyAM, valabhI paDitagaNene guNavasbiyaNa saMzodhitA ceyama che vAcanAnA pAThAtaro vAyaNetare paNa evA ullekha sAthe "sthAnAMgasUtra' TakAnI prazastimAM abhayadevasUri prastuta seMdhavAmAM AvyAM. (AgamanI zIlAMkadeva, abhayadevasUri anuganuM zodhana karanAra paMDita pariSadane namaskAra kare che. AdinI saMskRta TIkAomAM AvA pAThAntarono nirdeza nama : prastutAnuyogazAdhikA zrI droNAcArya pramukhanAgAjunIyA paThanti evA zabdo sAthe maLe che.) A paDita pade... rIte taiyAra thayelI adhikRta vAcanAnI hastaprate dezamAM jude vaLI arvAcInakALamAM prAcIna graMthonA aneka saMpAdaka jude sthaLe mokalavAmAM AvI hoya te saMbhavita che. jene ane saMzodhako kare che tema abhayadevasUri "bhagavatIsUtra' jJAnabhaMDAranI saMsthAne AraMbha A zakavatI ghaTanAthI thayo thathavA TIkAnI prazastimAM vRttikAra tarIke potAnI muzkelIo che haze. kArataka suda pAMcame-jJAnapaMcamI dine jJAnabhaktine utsava devardhigaNinA samayathI pravaryo haze? niryukti ane bhASya e mUla sUtro upara prAkRta gAthAmAM sasaMpradAya hInattAt sadUhasya viyogataH thayelAM saMkSipta vivaraNa che. mudrita vAcanAomAM temaja sarvasva parazAstrANAmadaSTarazna e che hastalikhita pratamAM paNa ghaNIvAra niryukti ane bhASyanI vAcana nAmanekavAtuM pustakAnAmazudvitaH gAthAo eTalI bheLaseLa thayelI hoya che ke temane niryukti sUtrANAmatigAzmIryAnmatabhedocca kutracit | ane bhASya tarIke alaga tAravavAnuM ghaNuM muzkela bane che. suNAni sambhavatIha kevala suvikibhiH cUrNi e prAkRta gadyamAM keTalIkavAra saMskRta ane prAkRtanA siddhAntAnugata yortha seDamAda grAhyo na cetaraH vilakSaNa mizraNa jevA gadyamAM mUla granthanuM vivaraNa che. vaLI emAM ja abhayadevasUri pUrvakALanI cUrNi (Nio ane temanI bhASA viSe keTalIka AlocanA mahuvA ane vRttione nirdeza kare che, jemAMnI keTalIka atyAre khAte jaina sAhitya samArohanA bIjA AdhavezananA sAhitya maLatI nathIvibhAganA pramukhapadethI meM karI hatI; juo "buddhiprakAza" kavaciTIkAvArtha kavacidapi vacauNumanagha, mArca 1979) vRtta athavA TIkA e saMskRta gadyamAM thayelAM vivaraNa che. vidvAnonI akhila bhAratIya bhASA tarIke kavAMcachAbdI vRtti kavacidapi gama vAcyaviSayamAM saMskRtanuM mahattva jenee svIkAryuM hatuM. jUnAmAM jUnI kavacidvidvadvAcaM vacidapi mahAzAstramapara, saMskRta TIkAo AThamA saikAmAM thayelA AcArya haribhadra- samApriya vyAkhyA zata Iha kRtA dugamagirAmU | sUrinI che. e pachI A. zIlAMkadeva (AThamo saika) (25 mA zatakanI vRttine aMte) ja 12 Jain Education Intemational tior Intermational Page #1022 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 90 caDhDhAmahAmandaramanthanena, zAsrANu vAdu RlitAnya tuccham| bhAvArtha ratnAni mamApi duSTI, yAtAni te vruttikRtA jayanti (30 mA zatakanI vRttine aMte) pANini ane hemaca`dranA pramANabhUta vyAkaraNeA racAtAM emAM nirdiSTa pUrvakALanA keTalAye vaiyAkaraNA vistRta thayA, koTilyanA arthazAstra 'mAM nirdiSTa rAjyazAstranA aneka vicArakAnA graMthA nAmazeSa thayA ane vAtsyAyananA * kAmasUtra 'mAM vigate ullekha pAmelI kAmazAstranI vividha zAkhAonA aneka lekhakeAnI kRtio vilupta thaI tema abhayadevasUrinI TIkAonA vyApaka upayAgane kAraNe aneka pUrvakAlIna vivaraNA bhulAyAM hoya ema bane. AgamasUtronA sauthI pramANabhUta TIkAkArAmAM abhayadevasUri che. emanI TIkAenI sahAya vinA aMgasAhityanA rahasya samajavAnuM pachInA samayamAM game tevA ArUDha vidyAnA mATe paNa muzkela banyuM hata. TheTha aDhAramAM zataka sudhInA vRttikArAe ane Aja sudhInA jUnI-navI paddhatinA abhyAsIoe abhayadevasUrinA niratara lAbha lIdheA che. jainaratnaciMtAmaNu keTaluMka sAhitya pragaTa thayu` hovA chatAM, suratanI pariSadamAMnA e nibaMdha A viSayanA tamAma abhyAsIo mATe mULabhUta agatyanI vAcanasAmagrI pUrI pADe che.' umAza'kara jozIe emanA eka vyAkhyAnamAM e Azayanu* kavitvamaya vidhAna karyuM hatu ke khAla vanarAjanu dheADiyu zIlaguNasUrie hIcALyuM hatuM tema khAla gura kavitAnu ghAya jaina sAdhu kavioe hIcALyu che. jema kannaDamAM tema gujarAtImAM prAcInatama sAhitya e jaina sAhitya che e vAtanI have punarAvRtti karavI paDe ema nathI. paNa dalAlanA prastuta nibadhamAMthI eka e vAta spaSTa thAya che ke nAsa'hu mahetAnI pUrvenA temaja enA samakAlIna tathA enI pachInA keTalA badhA jainetara gujarAtI lekhakeAnI gadyapadya racanAo jaina bhaDArAmAMthI maLe che! kAIpaNa jaina bha'DAranI sUci sau pahelAM te huM AdiSTae jou chu ke emAM gujarAtI, sa`skRta ane prAkRta keTalI jainetara kRti che ane saMskRtanA suprasiddha lalita temaja zAstrIya vAdgamayanA tathA tenAM pragaTa-apragaTa TIkATippaNuM vArdikanAM keTalAM jUnAM ane vividha pratyaMtarA temAM che. gujarAtanA pATanagara pATaNa khAte tAjetaramAM sthapAyelA, bhAgIlAla laheracaMda bhAratIya saMskRti zeAdha sasthAnA vyavasthApaka maDaLanI eka eThakamAM dalAlanA prastuta nibaMdhanA anusa dhAnamAM eka evu` sUcana meM karyuM hatuM ke seALamA zataka ane tyAra pahelAMnuM jeTalu jainetara gujarAtI sAhitya jaina jJAnabhaDArAmAMthI maLI zake enA anveSaNa ane prakAzananI yAjanA hAtha dharavI. AnA artha evA mudla nathI ke jaina gujarAtI sAhityanA abhyAsanI upekSA karavI. mAre kahevAnA uddeza e che ke prAcInatama jainetara gujarAtI sAhitya mATe bhAge jaina jJAnabhaMDArAmAMthI ja maLe che; mATe enu' vizeSa bhAve anveSaNa karavuM. jethI gujarAtI sAhityanA prAcIna itihAsamAM keTalIka navIna upalabdha thAya ane atyAre maLatI sAmagrInI UNapeA dUra thAya tathA keTalIye khUTatI kaDIe maLe. A samArAhanI beThaka suratamAM hAI anveSaNunA eka muddA pratye dhyAna kheMcavAnuM mane mana thAya che. cimanalAla DAhyAbhAI dalAla, je bhAratIya vidyAnA abhyAsIone sI.DI. dalAla tarIke suparicita che. emanu nAma ApanAmAMthI ghaNAe sAMbhaLyuM haze. ' bhagavad gItA'nI paribhASAmAM kahIe tA e kAI 'ceAgabhraSTa'AtmA hatA. dalAla vaDAdarAnI senTrala lAyabrerImAM sa`skRta vibhAganA lAyaprariyana hatAM. e vibhAgane pAchaLathI AriyenTala insTiTyUTa ( prAcyavidyAmandira ) nAme svataMtra saMsthA tarIke alaga karavAmAM AvyA hatA ane enA niyAmaka tarIke satata sattara varSa sudhI kAma karavAnA avasara mane maLyA hatA. dalAle pATaNanA jaina jJAnabha'DArAnI lagabhaga sapUrNa kahI zakAya evI tapAsa karI ane enA ahevAla eTalA mahattvanA jaNAyA ke ene pariNAme gAyakavADUjha AriyenTala sirIjha nAme AMtararASTriya pratiSThA pAmanAra graMthamALAnA AraMbha vAdarA rAjye karyAM ane tenA prAraMbhanA pacIseka viziSTa graMthAnuM AyAjana dalAle mAtra rAjazekharakRta 'kAvyamImAMsA ' Adi dasekanAM sa'pAdana temaNe pAte karyA. pATaNanA bhaDArAnI tapAsa dalAle sane 1915 nA prAraMbhamAM traNa mAsamAM karI. e ja varSoMnA me mAsamAM surata khAte maLelA, gujarAtI sAhitya, gujarAtI sAhitya pariSadanA pAMcamA adhivezanamAM temaNe eka vistRta nibaMdha rajU karyA, jenuM zIrSaka A pramANe che " pATaNanA jaina graMthabhaDArA tathA khAsa karIne temAM raheluM apabhraMza ane jUnI gujarAtInuM sAhitya." Aje pAMsaTha vaSa~ pachI emAMnuM ApaNA abhyAsa viSayane kevaLa 'jaina ' vizeSaNathI vadhIne kahIe tA jAgatika saMskRtinA-vyApaka pariprekSyamAM jovAnA nathI. bhAratIya sauMskRtinA-ane ethI AgaLa enu adhyayana ane sazeAdhana karavAtu che. je ega jAI sADatrIsa varSa nI TUMkI jIvanayAtrAmAM karyuM" tathA emAMnAse savva jANaI e mahAvAkaca AgamamAM eka sthaLe che. te prakArAntare sarva vidyAomAM vAstavika che. jJAna akhaMDa padArtha hAI enI sarva zAkhAnA aMtarasaMbadhA che. AMtara anuzAnika (Inter disciplinary) kAryanuM mahattva ahI paNa svayaM spaSTa che. be-traNa udAharaNA dvArA A vAta rajU karavAnA prayatna karu. bhArata-yurApIya bhASAkuLanAM e yUtho : bhArata-IrAnI ane bhAratIya AryAM. bhArata-IzanI bhASAnuM prAcInatama Page #1023 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 upakASpa svarUpa te chaMda-avestA ane bhAratIya AryanuM pRthvI zilApaTTa (puDhavIsilApa))nuM varNana che. (anya prAcInatama svarUpa te Rveda, veda saMhitAnA prathama maMDa- sUtromAM paNa nizcita sthAna ke vastuonAM varNana che te LanA prathama sUktanI prathama cA- animI ke purohita "aupapAtika sUtra" pramANe che ane enuM punarAvartana casva devamUtvijamA hotA' dhAtamamAM karavAne badale je te sthaLe e mATe vaNue evo nirdeza enuM parivartana avestAnI bhASAmAM sahaja prayanathI karavAmAM Avyo che. pachInA samayanA vaNaka sAhityanI tajjJoe karyuM che. vedanA samIkSAtmaka abhyAsa mATe have paraMparAnI prAcInatA Ama TheTha AgamakALa sudhI pahoMce che.) kevaLa bhAratIya sAdhano paryApta nathI; avestA uparAMta same- A prazAlApane ' daza-dapaNuM jevA cakacakita ', tathA riyana, esiriyana, hiTAITa, akkaDiyana, seguDiyana vagere ? che "aMjana ane nIloyela je zyAma" varNavyo che. temaja madhyapUrvanI prAcIna vilupta bhASAo ane saMskRtionI vividha bhAtanAM citrovALo ane navanIta jevA kemala agatya e mATe svIkArAI che tathA prAcIna bhAratIya bhASA para vALA kahyA che. keTalIka abhyAsIo A varNanane ane saMskRtine AMtararASTrIya sandarbhamAM jovAnI anivArya morya yuganA azokastaMbha uparanA addabhuta epathI abhinna banyuM che. jena etihAsika anuzrati anusAra, rAjA gaI. gaNe che, jyAre bIjI keTalAka mAne che ke abhayadevasUri bhilano ucheda karAvanAra kAlakAcA suvarNabhamimAM gayA Adi TIkAkAroe potAnA samayathI lagabhaga doDha hajAra hatA. e suvarNabhUmi kaI? tisamudakhAyakitti dIvasamudasu 15. rilIdhara varSa pahelAMnA vaNakamAnAM puDhavIsilApaTTamAnAM puDhavI gahiyapAlaM vaMde ajaja samudra, akhubhiya samuka zabda zabdano artha ja karyo nathI ane azokavRkSa nIce zilApaTTa gaMbhIra che ema "naMdisUtranA prAraMbhamAMnI sthavirAvalimAM hatA sIrika hato ema samajAvyuM che, kemake puDhavI arthAt pRthvI Arya samudranI stuti karI che, emAMnA "dvIpasamudra" kyA? mATI eTale ke pakavelI mATI (Terra catta) nI A jaina dharma, brAhmaNa ane bauddhadharmanI jema, samudrapAra nathI prakAranI prAcInatara kalA-kArIgarI temane anavagata hatI. vaLI gayo ema manAya che, paNa A balavAna anuzrutine nirarthaka zI e zilApaTTane "aMjana jevo zyAma" ko hoI ukhanarIte gaNavI? madhyakALanA caityavAsI yationI jema prAcIna nomAM maLelA cakacakita kALA opavALAM mATInAM vAsa, tara samayamAM jena zramaNane ekAda samudAya samudragamanamAM je. 3rAta jene purAtattvajJo N B P ( Northern. Black bAdha nahi gaNato hoya ema mAnavuM ? "vasudeva-hi'DI' FSnWate) Polishware) tarIke oLakhe che te sAthe e kalAnI * * Adi prAcIna kathAgranthomAM khuzkI ane tarI mAge videza abhinnatA sUcavavAnA prayatna thayA che. jo ke bhagavAna mahAvIranI paryaTananAM varNana vAMcatAM tathA vividha AgamomAM dezAntara janmabhUmi vaizAlImAM tathA aneka saMskRta kAvyanATakomAM mAMthI AvelI dAsIonA ullekho jotAM bhAratanA vepArI ne ke prasiddha vatsarAja udayananI rAjadhAnI kauzAMbInA ukhananamAM saMbaMdha to e kALanA samasta saMskRta jagata sAthe hatA. : zyAma uparAMta anya raMganAM ane te paNa sAcatra mATInAM vAsaNa maLyA che, e jotAM N BP prayoga thoDA artha phera jaina Agama ane te uparanAM vivaraNane koI eka sAthe samajavo paDe. alabatta, ethI ekavAra sarvatra pracalita bhAratIya anugAmanI kevaLa svataMtra saMpattirUpe vicAravAnI paribhASA na badalIe to cAle. paraMtu kahevAnuM e che ke nathI, e to te che ja. paNa te uparAMta ghaNuM che. prAcIna "papAtika sUtra'mAM azokavRkSa nIcenA pRthvI zilApaTTanuM bhAratIya saMskRti - vicArika temaja bhautika saMskRtinuM varNana che te, vRkSa nIcenI pakavelI mATInI, zyAma raMganA, adhyayana mATenI apAra sAmagrI emAM che. AgamonI saMskRta kalAmaya opavALI beThaka ke oTalo haze evo eka TIkAone abhyAsa a85pramANamAM thayo hAI ane bRhatkAya sabaLa mata che. prAcIna bhAratamAM kalAnA itihAsa mATe pUruM prakAzana paNa hajI na thayuM hoya saMzA kevA agatyanA sandarbho mUla Agama sUtromAM paNa maLe che dhana mATe e kSetra akSaNa bhUmi che. kauTilyanA ' arthazAstra' enuM A eka rasaprada udAharaNa che. nI vahIvaTI paribhASA yathArtharUpe samajavA mATe lagabhaga jaina jJAna bhaMDAro viSe ahIM temaja anyatra pUratuM samakAlIna bauddha tripiTako ane jaina Agama jovAnuM anivArya che; e uparathI bhAratIya vidyAnI vividha zAkhAonA kahevAyuM che. paNa bhaMDAronI hastapratomAMnA citro ane sAmAjika-dhArmika ItihAsa viSe ekAda udAharaNAtmaka AMtarasaMbaMdha upara kaMIka prakAza paDaze. vAta karuM. e citronA aneka abhyAsa pradhAna saMgraho ane azokanA staMbha uparanA addabhuta "piliza' cakacakita saMkalana A pahelAM pragaTa thayAM che. sAhityamAM rAjAonI opathI Aje lagabhaga aDhI sahastrAbdI pachI paNa ApaNe ke zreSThIonI citrazAlAnI vAta Ave che ane AcArya Azcaryamugdha thaIe chIe. purAtattvanA abhyAsIo hemacandranA ziSya kavi rAmaca dra, kumArapAle baMdhAvelA ene "mauryayugIna opa" (Mauryan Polish) tarIke maMdira kumAra vihAranI prazastirUpe racelA "kumAravihArazataka oLakhe che. "papAtika sUtra"mAM caMpAnagarI, pUrNabhadra kAvyamAM e maMdiranA bhItticitronuM vigatabharapUra varNana caitya, vanakhaMDa, tyAMnA azekavRkSa ane enI nIcenA karyuM che. evAM koI maMdira ke mahAlo hAla vidyamAna Jain Education Intemational Page #1024 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi nathI, paNa madhyakAlIna gujarAta ane rAjasthAnanA jana- pratye saMpUrNa bhakti e keIpaNa saMzodhaka ane jJAnapipAsu jIvananI ThIka jhAMkhI TheTha agiyAramAM sakAthI maLatI, mATe sauthI vadhu Avazyaka che. adhyayana ane saMzodhana tADapatra uparanI ane pachI kAgaLanI, jena bhaMDAramAMnI mATenI bhakti vinA ciraMjIva mahattvanuM kAI kAma bhAgye graMthastha citrakaLAmAM thAya che tathA upalabdha zilpa ane " ja thaI zake. jJAna viSe jemanI bhakita hoya emanA upara sAhityika varNane sAthe enuM sAjana e kalAviSayaka, sAmAjika, dhArmika, temaja vezabhUSA AdinA abhyAsane pratikramaNa sUtra" mRtadevatAnA AzIrvAda utAre che. e eka rasaprada viSaya che. aMgrejI varNamALAnA yu" AkAranuM pavitra dharma graMthamAMnI prastuta gAthA vaDe mArA vArtAlApanI tilaka e puSTimArgIya viSNunuM dhArmika tilaka lagabhaga samApti karuM kesArvatrika rIte manAya che. paraMtu sALamAM zataka ane tyAra sukhadevayA bhagavaI, nANAvaraNIakasmasaMdhAyuM pahelAMnAM graMthastha citromAM zrAvaka gRhasthonA lalATamAM paNa jovAmAM Ave che. e batAve che ke eka kALe A | tesiM khaveu savayaM, jesiM sua-sAyare bharI tilaka puruSanA prasAdhanamAM eka sarvasAmAnya vizeSaka hatuM. (zratasAgaramAM jemanI bhakti che temanAM jJAnAvaraNIya &aa kAma ,ii ? hisAhiza, eka karmanA saMghAtane bhagavatI mRtadevatA satata kSaya karo !) mATe zAstravyutpatti ane tAlIma jarUrI che, paraMtu jJAna ("buddhiprakAza' jAnyu. 1981nA aMkamAMthI sAbhAra) jina tIrthakara kuMthunAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI "sandharvacata pAlAvIra Jain Education Intemational Page #1025 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAratIya saMskRtimAM jainadharmanuM pradAna - ke, varSo baLavaMtarAya jAnI bhAratIya saMskRti eTale dhamanI saMskRti. dharma e 12 upAMgamAM aupapAtika rAya-pauMNaya, jIvAbhAratIya saMskRtino prANa che. bhAratIya paraMparAmAM dharma jIvAbhigama, prajJApanA, ( 5 Na ), sUryaprajJapati ane saMskRti ekabIjAnA paryAya banI gayA che. ema manAya (sUriyapaNuti), jambudvIpa-prajJapti (jabUdIpa-5TNati) che ke dharmanI bAbatamAM adhu" jagata bhArate cIMdhelA mArge caMdra prajJasa ( caMdapaNutti), ka9i5kA ( kayiyA ), ka95upara cAle che. prAcInakALathI bhAratamAM dharma kSetre be paraMparAe vasaMtikA (kapAvarDasiyAe), papikA(phiyAo), pU5 cAlu rahelI jovA maLe che. eka brAhmaNa paraMpaze ane bIjI cUlA (puSkacUlAe), vRSNidazA (vahidasa)no samAveza zramaNa paraMparA. brAhmaNa paraMparAne vikAsa 'brahmanuM nA thAya che. chellA AThathI bAra e pAMca upAMgo sAmahika AsapAsa thayo che. jyAre zramaNa paraMparAne vikAsa rUpe 'niyAvali' tarIke paNa oLakhAya che. zamana"nI AsapAsa thayo che. brAhamaNa paraMparAmAMthI hiMdu nizItha (nisIha ), mahAnizItha (mahAnisIha ), dharmane ane tenI zAkhAone vikAsa thaye. jyAre zramaNa vyavahAra (vivahAra ), bRhat kalpasUtra (ka9pasUtta) ane paraMparAmAMthI jaina ane bauddhadharmano vikAsa thayo. jainadharmanA paMcaka95 (paMcakapya ) ane jItaka9pa (jItakapya) keI eka sthApaka nathI. paraMtu te cAlI AvatI paraMparA che. e che ane tene vikasAvavAmAM 24 tIrthakaroe mahattvanuM pradAna cheda sUtra che. ApyuM che. Aje ApaNe jene jainadharma tarIke oLakhIe uttarAdhyayana (uttara jhayaNa), Azcavaka (Avarasaya), chIe te cAvIsamA tIrthaMkara bhagavAna mahAvIra svAmInA dazavaikAlika ( dasayAliya ) ane piMDaniyukti ( paMDaNisamayamAM nigraMtha saMpradAya tarIke pracalita hato. jajuti) e cAra mUlasUtra jaina-munionA adhyayana ane bhAratanI bhUmi e aneka dharmonuM uddabhava sthAna che. A ciMtana mATe mahatvanA che. dareka dharmoe potapotAnI rIte bhAratIya saMskRtinA ghaDataramAM dasa prakIrNaka ( dasa ISNu ) A pramANe che : catuH pitAnuM cagya pradAna ApyuM che. A rIte jainadhame paNa zaraNu ( causaraNu ), Atura-pratyAkhyAna (Aura paccakabhAratIya saMskRtinA ghaDataramAM potAnuM viziSTa yogadAna khANa ), mahApratyAkhyAna (mahA-paccaka khANa ), bhakta ApyuM che. lagabhaga 2500 varSothI jainadharma bhAratanI bhUmimAM parijhA ( bhatta paNuM ), taMdula vaicArika (taMdula vaiyAliya) paLAte Avyo che. ATalA lAMbA samayapaTa daramyAna jainadharmo saMstAraka (saMyAraga), garachAcAra (garachAyA2 ), gaNuvidyA bhAratIya sAhityakAro, dArzaniko ane kalAkArone prerakabaLa para (gaNivijajA), devendra stava (deviMdratha) ane maraNa pUruM pADayuM che. bhAratIya saMskRtinA judAM judAM kSetre jainadharmo samAdhi (maraNa sagAhi) apela pradAnane abhyAsa saMkSiptamAM nIce pramANe joIzuM. sAhityika kSetre jaina dharmanuM pradAna cUlikAsUtronI saMkhyA banI che? 1-naMdIsUtra ane 2-anugadvAra jainoe sAhityanA kSetre vividha zAkhAomAM kheDANa ' karIne bhAratIya sAhityane samRddha karyuM hatuM. uparyukta 45 Agama graMthonI bhASA ardhamAgadhI che. A AgamagraMthane saMkSepa ke vistArathI samajavA mATe jainonuM mULa sAhitya e AgamagraMtha che. AgamathenI je sAhitya racAyuM te niyukti bhASya, vuiM ane TIkA saMkhyA 4panI che. Agama sAhitya ardhamAgadhI bhASAmAM kahevAya che. A cArene AgamanuM aMga mAnavAmAM Ave che. lakhAyeluM che. 11 aMga, 12 upAMga, 6 chedasUtra, 4 mUlasUtra, 10 prakIrNaka ane 2 cUlikAsUtra maLIne AgamonI saMkhyA uparyukta Agama sAhityane jaina zvetAmbaro svIkAra ypanI thAya che. AcArAMgasUtra, sUtrakRtAMga, sthAnAMga, samavo- kare che. digambara saMpradAya A sAhityane asvIkAra kare cAMga, bhagavatI( vyAkhyAprajJapti) jJAtAdharmakathA, upAsakadazA, che. digambara saMpradAyanA leke evuM mAne che ke maLa atakadadazA, anuttaraupapAtika dazA, praznavyAkaraNa, vipAka- AgamagraMtho nAza pAmyA che. paraMtu A AganI sUtra e 11 aMga che. jaina muniomAM cAlu rahI hatI. A paraMparAnA AdhAre causaraNa), A mahA-paracaka khAliya) Jain Education Intemational Page #1026 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 94 jainanaciMtAmaNi karAe jJAnanI eke ane keza, vyAkaraNuM, 1 cogavidyAne lagatA graMtha je Agama graMtho lakhAyA te zaurasena Agama che. digambara lAkha yojanavALa jaMbudvIpa che. tene pharato be lAkha yojasaMpradAya tene svIkAra kare che. paraMparAnA AdhAre je namAM vistRta lavaNasamudra che. A pachI ghAtakI khaMDa, tene Agama graMtha lakhAyA te cAra vibhAgamAM vibhakta che: pharate kAledadhi samudra, tene pharate pukkaravAra dvIpa, tenI AgaLa bevaDA vistAravALA asaMkhya sAgara ane dvIpa 1 prathamAnuga 3 caraNAnuga AvelA che. Ama brahmAMDa vijJAna vizenA graMtho paNa jene e 2 gaNinAnuga 4 dravyAnuyoga. lakhyA hatA. AnI ja sAthe jIvazAstra (Biology) aMgenA graMthe paNa jainoe lakhyA. "lokavibhAga", "tiloprathamAnamAM-purANo, rAritro, kathAo eTale ke ya5Nutti", "trilokasAra", "jabUddhipava5Nutti', AkhyAnAtmaka graMthona, gaNinAnugamAM-jyotiSa, gaNita "kSetrasamAsa", "saMgrahaNI" vagere brahmAMDavijJAnane rajU karatA vagere graMthe, caraNanuyogamAM-sAdhu-sAdavIo ane graMtho che. zrAvaka-zrAvikAoe pALavAnA niyama mATenA AcAra vizenA graMthane, dravyAnuyegamAM-jIva-ajIva vagerenA jenee yogavidyAne lagatA zAstronI paNa racanA karI ciMtana sAthe saMbaMdha dharAvatA darzana ane nyAya vizenA che. A prakAranA graMtho temaNe apabhraMza ane saMskRta ema graMthono samAveza thAya che. bane bhASAmAM lakhyA che. "paramAtma-prakAza", "pAhuDadehA', ISTapadeza", "samAdhizatakaDazaka", "gabiMdu 'gajenoe jJAnanI eke eka zAkhAne lagatAM graMtha dRSTisamuccaya', "AtmAnuzAsana', 'jJAnANuMva', lakhyAM che. caritro, nyAya, chaMdazAstra, keza, vyAkaraNa, 'dhyAnasAra", "gapradIpa" "gazAstra', " adhyAtmakathA, jyotiSa, gaNita, vizvazAstra, (cosmology) rahasya" vagere yogavidyAne lagatA graMtha che. nATaka, stotra, ega vagere kSetromAM jainoe aDhaLaka sAhitya jainadharmanuM tIrthakaro ane jaina dharmanA prabhAvaka puruSonA racIne bhAratanA sAhityika vArasAne samRddha karyo che. jenonuM nyAyadarzana aMgenuM tatvajJAna syAdavAda, anekAntavAda, jIvana caritone rajU karatAM graMtho temanA jIvananI mAhitI pUrI pADe che. bhAratamAM itihAsanI keTalIka kaDIo temAMthI nayavAda vagere nAme oLakhAya che. A nyAya zailIo maLI zake tema che. aMge sahuthI prAcIna ane svataMtra graMtha cothI-pAMcamI sadImAM racAyelA maLe che. jaina nyAyane prAkRtamAM rajU karanAro jenee prAkRta ane saMskRta bhASAmAM vyAkaraNa, chaMdazAstra prathama graMtha siddhasena kRta "sammaI suraM ke "sanmati- ane kozanA graMtho lakhyA. "prAkRta lakSaNa" e prAkRta prakaraNa che. A graMthane banne saMpradAyanA AcAryoe pramANa vyAkaraNane prAcInatama graMtha che. hemacaMdra "zabdAnuzAsana' bhUta gaNyo che. jaina taiyAyikAe saMskRta bhASAmAM paNa nAmane vyAkaraNano graMtha lakhyo. temAM prathama sAta adhyAyamAM nyAyanA graMtho lakhyA che. jenAM AcArya samatabhadranuM saMskRta ane AThamA adhyAyamAM prAkRta vyAkaraNanuM niru paNa pradAna noMdhapAtra che. A aMgenA temanA be graMtho noMdhapAtra karyuM che. prApta thatAM prAkRta vyAkaraNomAM A vyAkaraNa savathI che: (1) AtamImAMsA (2) yukatyanuzAsana. siddhasena, pUrNa ane suvyavasthita che. jainasAhityamAM upalabdha saMskRta akalaMka, AcArya-vidyAnaMdi, anaMtakIrti, mANikyanaMdi, vyAkaraNomAM sauthI prAcIna vyAkaraNa "jenendra vyAkaraNa che. haribhadrAcArya, abhayadeva sUri, malayagiri, vAdidevasUri, "gAthAlakSaNa" prAkRta chaMdazAstrane prAcInatama upalabdha hemacaMdra, ratnaprabhasUri, siMha sUri, zubhaviya, vinaya- namUna che. prAkRta kezomAM sauthI prAcIna keza dhanapAla vijaya, yajJavijaya vagere jaina taiyAyikoe jaina nyAyane racita "pAIyalakI-nAmamAlA" che. Avo bIjo jANIto lagatA graMtho lakhyAM che. keza hemacaMdrAcAryakata "dezInAmamAlA" che. dhanaMjaye nAmamAlA" ane "anekArthanAmamAlA" nAmanA keza vizvazAstra (Cosmology )mAM jenonI AgavI deNa che. A vizenA zAstromAM temaNe sRSTinI racanA Urva, madhya saMskRtamAM lakhyA. ane aleka, dvIpa-sAgaro, parvata, nadIo vagerenA jenonAM keTalAka graMtho apabhraMza bhASAmAM paNa lakhAyA svarUpanuM gaNita prakriyAone AdhAre vistArathI varNana che. apabhraMza bhASA saMskRta ane bhAratanI arvAcIna karyuM che. samasta vizvane be vibhAgamAM vibhakta karavAmAM bhASAo vaccenI kaDInuM kAma kare che tethI bhASAzAstranI AvyuM che. kAkAza ane alakAkAza. alakAkAza vizvano dRSTie apabhraMza bhASAnuM mahattava noMdhapAtra che. kannaDa, tamiLa aMtima bhAga che. tyAM AkAza sivAya anya koI jaDa ke ane telugu bhASAmAM paNa jainagraMthanI racanA thaI che. cetana padArtha nathI. lokAkAzamAM jIva ane pudagala hoya che. prAcIna tamiLa vyAkaraNa ane kezanI racanA jenee karI dravyalokamAM traNa bhAga che. Urdhva, madhya ane adheiloka che. tamiLa sAhityanuM prasiddha kAvya "jIvaka ciMtAmaNi" madhyalokamAM ApaNI pRthvI AvelI che. tethI madhyamAM eka jainenI anupama bheTa che. vasUri siha sUri hatA. yazovijaya Jain Education Intemational Education International Page #1027 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 95 , zakAya tenA cAkI, che. bhAra ane temAM Ama janoe jJAnanA vividha kSetrone lagatAM graMtho bhAratIya maMdira sthApatyanA aitihAsika abhyAsanI dRSTie racIne bhAratIya sAhityamAM potAnuM pradAna ApyuM che je A maMdiro noMdhapAtra sthAna dharAve che. prazaMsanIya che. AkhanAM jaina maMdiro tenA sUkSama zilpakAma ane kalAnA kSetre janadharmanuM pradAna sthApatyakIya racanAne lIdhe jagaprasiddha banyA che. A sthaLe dariyAnI sapATIthI lagabhaga cAra hajAra phUTanI UMcAIe jenoe sAhityanI mAphaka kalAnA kSetre paNa abhinava vimala-vasahI, luNa-vasahI, vimalahara, caumukha ane pragati karI hatI. bhAratIya zi95, sthApatya ane kalAnA mahAvIra svAmI nAmanA maMdira AvelA che. A maMdirAe kSetre jainonuM pradAna avismaraNIya raheze. javAnA mArganI bIjI bAjue digambara saMpradAyanuM eka bhAratIya madira sthApagyanA itihAsamAM nAnA maMdiro maMdira AveluM che. A badhAM maMdiromAM kalAnI draSTie noMdhapAtra sthAna dharAve che. emAMnA keTalAka maMdire to vimala-vasahI ane lUNu-vasahI nAmanA maMdiro sarva zreSTha che. bhAratIya maMdironAM Adarza che athavA to yazakalagI samAna poravADa vaMzI ane gujarAtanA solaMkI rAjA bhImadeva che. jenee parvata para maMdira bAMdhavAnI paraMparA zarU karI. 1lAnA maMtrI ane senApati vimala zAhe I. sa. 1031 parvata para pavitratA ane ekAMta jaLavAI rahe temaja kudaratI (vi. saM. 1088) vimala vasahInuM maMdira baMdhAvyuM hatuM. rIte tyAM saMrakSaNa maLI rahe te hetuthI jenoe parvata para A maMdiranA mUla nAyaka AdinAtha bhagavAna che. suvarNa maMdiro bAMdhyA. parvato para eka nahi paNa aneka maMdirono mizrita pittaLanI bhagavAna zrI AdinAthanI pratimA 4 phUTa meTo samUha bAMdhavAmAM Avato. AvA sthaLe maMdironA 3 iMcanI che. A maMdiranAM sthApatyakIya agemAM hastizAlA, nagara hoya tema lAge che. AthI A sthaLe maMdira nagara mukha-maMDapa, devakulikAo ane tenI sAthenI pradakSiNA (Temple-City) tarIke oLakhAya che. AvA maMdira patha, raMgamaMDapa, zikhara, navacekI, gUDhamaMDapa, garbhagRha nagaro bAMdhavAnI paraMparA pazcima bhAratamAM vadhu pramANamAM vagerene gaNAvI zakAya. tenA raMgamaMDapanI samagra racanA vikasI hatI. AmAMnI khAsa karIne gujarAtanA giranAra ane temAM utkIrNa zi95 vibhava jotAM dazakane divyalokamAM Abu ane zaMtrujayanA maMdira-nagaro vizvaprasiddha che. bhAra AvI pahoMcyAne bhAsa thayA vinA rahetuM nathI. tanA jaina maMdira nagaramAM sauthI moTuM jainamaMdira zatruMjayanuM che. temAM 108 maMdira che. maMdiranI cAre bAja karatI 771 vimalavasahInI sAthe ja luNa -vasahInuM maMdira Avela devakalikAo che. Ama maMdira-nagaro bAMdhavAnI paraMparA e che. tenA mUla nAyakanA nAmane lIdhe te neminAtha maMdira nAnI moTI bheTa che. janamadira nagaronI prazaMsA karatAM tarIke paNa oLakhAya che. dhoLakAnA vAghelA vaMzanA rAjA nya kalAkAra jayaTine kahe che ke, " sthApatya kalAnA vIra dhavalanA be maMtrIo (ane bhAIo) vastapAla ane pradezamAM jenee evI pUrNatA sAdhI che ke bIjuM koI tenI tejapAle A maMdiranuM nirmANa I. sa. 1ra3rae : sarakhAmaNImAM UbhuM rahI zake tema nathI. anyadhamIeAnI hatuM. vastupAla tejapAlanA moTAbhAI luNa-siMhanI vizALa ane suMdara maMdiro che kharAM, paNa jene maMdironA (bhUNiganI) smRtimAM banAveluM hovAthI A maMdira laganagaranI pratiSThA karIne to hada karI che. te te eka addabhUta vasahInA nAmathI oLakhAya che. A maMdiramAM hastizAha kalAsarjana che !" raMgamaMDapa, navacekI, gUDhamaMDapa ane garbhagRha vagere sthApatya kIya aMge AvelA che. maMDapanA vitAna (cha)nuM zi95 sauthI prAcIna janamaMdiranA avaze bihAramAM paTaNA saudarya vimala-vasahIthI keAI paNa rIte UtaratI kakSAnuM nathI. pAse lehAnIpuramAMthI prApta thayAM che. A maMdirane pIThavALo tenA zilpa-saudaMryanI prazaMsA karatA phargyusana jaNAve che bhAga prApta thayo che. pIThanuM bAMdhakAma I TerI che. pIThanI " ke, "ahIM saMgemaramaranA paththara para je pUrNatA, lAlitya IMTo mauryakAlanI hovAnuM jaNAya che. ahIMthI mastaka ane saMtulita alaMkaraNanI zailIe je kAma karavAmAM vinAnI jana mUrtio maLI che. je hAlamAM paTaNAnA saMgrahA : AvyuM che, tenI sarakhAmaNI bIje upalabdha thavI muzkela che." layamAM surakSita che. Ama A jainamaMdira maurya kAla jeTaluM prAcIna hovAnuM kahI zakAya. sArI sthitimAM sacavAyeluM A banne maMdironuM saMgemaramara para bArIka aga ane janA nirmANakAla nizcita hoya evuM sauthI prAcIna zi9pakAma joIne moTA moTA kalA-vizArado Azcarya pAmI na 'dira badAmInI pAro eholanuM meguTInuM janamaMdira Aya che. ahIMyA bhAratIya zi9pIee je kalA-kauzala che. tyAMthI prApta abhilekha dvArA zaka saMvata 556 (I.sa. vyakta karyuM che, tenAthI kalAnA kSetra bhAratanuM mastaka samagra 34 )mAM pazcimI caulukya rAjA pulakezI rAjAnI rAjyakAla vizvamAM hamezAM gauravabhera UMcuM raheze ema kahevAmAM daramyAna ravikIrti e baMdhAvyuM hatuM. meguTInuM A jaina maMdira atizayokti nathI. Arasane ghasI ghasIne temAM je sakSamatA vAva zalIna sauthI prAcIna hovAnuM manAya che. Ama ane kAca jevI camaka lAvavAmAM AvI che te ahIMnA devakulikA 6 maMdiro chethI moTuM nAma Jain Education Intemational Page #1028 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi zipanI vizeSatA che. tenAM zilpa-sauMdaryane jotAM kahI kahIe te, "vibhAgonI vividhatA, enI avAMtara racanAzakAya ke te paththaramAM utAreluM UrmikAvya (0yric in enI suMdaratA-evI suMdaratA ke AkhI ImAratamAM koI stone) che. eca. jimmaranA zabdomAM kahIe te, "bhavane paNa be thAMbhalA eka sarakhA nathI, e vibhAgonI goThavaNInI alaMkAranuM rUpa dhAraNa karI lIdhuM che. jene zabdamAM samajavuM mahakatA, judI judI UMcAIvALA ghummaTane sapATa chata asaMbhava che. Ama A ane maMdiro bhAratIya maMdira sAthe saMdhAyela surucikara sumeLa ane prakAzane pravezavA sthApatyanI yazakalagI che. mATenI jogavAI-A badhAM bhegAM maLIne khUba suMdara asara nipajAve che. sAceja bhAratamAM AnI barAbarI karI zake jenomAM caumukha maMdiro bAMdhavAnI eka anokhI paraM. evI bIjI imArata hovAnuM mArA jANavAmAM nathI ke je parA che. garbhagRhamAM cAre dizAe mukha rAkhIne Asanastha khUba AhUlAdajanaka chApa pADatI hoya, athavA to je aMdamalanAyakanI pratimAne kendramAM rAkhIne A prakAranuM maMdira nA bhAgamAMnA thAMbhalAonI AkarSaka goThavaNIne nihALavAnI bAMdhavAmAM Ave che. garbhagRhanI cAre dizAe dvAra, aMtarAla, ghaNI take pUrI pADatI hoya." maMDapa vagerenI racanA hoya che. AthI garbhagRha svastika jenoe ImAratI maMdiro uparAMta zaikIrNa (RockAkAre hoya che. A prakAranA maMdiromAM rANakapuranuM maMdira cut) maMdiro paNa bAMdhyA hatA. bhAratamAM AvA zelAtkIrNa sarvazreSTha che. rANakapura rAjasthAnamAM phAlanA sTezanathI 22 sthApatyanI saMkhyA lagabhaga 1200nI che. jemAMthI 900 mAIla dUra Avela che. rANA kuMbhAnA maMtrI dharaNazAha vi. bauddhadharmanA, 200 jaina dharmanA ane 100 brAhmaNadharmanA saM. 1446mAM A maMdiranuM bAMdhakAma zarU karAvyuM. A che. orissAmAM udayagiri ane khaMDagiri parvata para maMdiranuM bAMdhakAma 50 varSe paNa pUruM thayuM nahi tyAre peAtAnI AvelI jenadharmanI guphAone samaya I. pU. 2jI sadIne vRddhAvasthAno vicAra karIne dharaNazAhe vi. saM. 1496mAM che. AmAMnI hAthI guphAmAM khAravelane prasiddha lekha AvelA ranI pratiSThA karAvI hatI. UMcI UbhaNI para UbheluM A che. rAjagirinI pahADIomAM maNiyAra maThanI pAse sena maMdira traNa majalAnuM che. UMce jatAM tenA majalAnI UMcAI bhaMDAra nAmanI jaina guphA ullekhanIya che. gujarAtamAM ochI thatI jAya che. A maMdirane cAra dvAra che. garbhagRhamAM junAgaDhanI pAse bAvApyArA nAmanA sthaLe keTalIka guphAo cha phaTa jeTalo vizALa ane cAre dizA tarapha mukha karatI AvelI che. AmAMnI eka guphAmAM svastika, bhadrAsana, bhagavAna AdinAthanI cAra bhavya pratimA birAje che. mInayugala vagere jaina dharmanA aSTamAMgalika cihna hovAthI bIjA ane trIjA mALanA garbhagRhamAM paNa A ja prakAranI A guphA jaina sAdhuonI hovAnI eka mAnyatA pravarte che. cAra cAra jinapratimAo birAjamAna che. Ane lIdhe A prAcIna kAlamAM eka samaye dakSiNa bhAratamAM jenadharmanA maMdira catumakha-jina-prasAda tarIke paNa oLakhAya che. A vyApaka pracAra hatA. ethI svAbhAvika che ke A pradezamAM uparAMta tene dharaNavihAra "lekayadIpakaprasAda" ke "tribhuvana jaina dharmanuM kANItuM kendra sittannavAsala che. tenuM mULa nAma vihAranA nAmathI paNa oLakhavAmAM Ave che. 76 nAnI 'sidhyAnAma vAsa" jena dharmanA avaze prApya hoya, zikharabaMdha derIo, cAra raMgamaMDapa temaja zikhayukta maiTI A pradezamAM paraMtu tenuM apabhraMza thaIne sittannavAsala devakalikAmAM ane cAra dizAmAM rahelA cAra mahAdhara prAsAda thaya. ahIMnI guphAo tenA bhitticitro mATe jANItI ema ahI kala 84 devakalikAo che. cAre dizAmAMnA cAra che. bAdAmI ane ehola pAsenI jaina guphAo paNa jANItI meghanAda maMDapa ajoDa che. A meghanAda maMDapamAMnI zi95kalA che. elorAnI guphA naM. 60 thI naM. 34 nI guphAo adabhata che. A maMdiranI sauthI anokhI vizeSatA te enI jainadharmanI che. AmAM cheTA kailAsa, IdrasabhA ane vipala svabhAvalInI che. A maMdira staMbhane mahAnidhi jagannAtha sabhA kalAnI dRdie vizeSa mahattvanI che. Aja ke staMbhanuM nagara kahI zakAya. maMdiramAM jyAM najara karI rIte dakSiNa trAvaNakara, aMkAI ane gvAliyara najIka paNa tyAM staMbha dekhAya che. Ama chatAM sthapatie A staMbhanuM jaina guphAo AvelI che. Ama jainAe zailenkIrNa maMdira Ayojana evI rIte karyuM che ke garbhagRhamAM pratiSThita eTale ke guphA maMdironA bAMdhakAmamAM paNa pragati karI hatI. mUlanAyakajInA darzana karavAmAM te naDatara banatA nathI. maMdiranA koI paNa bhAgamAMthI mUlanAyakanA darzana thaI zake che. A jainomAM stUpanA bAMdhakAmanI paNa paraMparA hatI. maMdiramAM 1444 khaMbhe havAnI lokakhyAti thaI che. AbunA mathurAnI pAsethI jainadharmanA eka tRpanA avazeSo prApta maMdiro enI jhINI ane sukumAra kotaraNI mATe vikhyAta thayA thayA che. takSazilAnI pAse sirakapamAMthI maLela sUpane thayA che. rANakapuranA maMdiromAM paNa kotaraNI kAMI ochI sarajahona mArzala jaina stUpa hovAnuM mAne che. nathI; chatAM sapramANatA e enI vizeSatA che. tethI "AbunI jainee zilpakalAnA kSetre paNa potAnuM noMdhapAtra pradAna kotaraNI ane rANakapuranI mAMDaNI" evI lokokti prasiddha apyuM che. jaina dharmanA 24 tIrthakaro uparAMta anya thaI che. A maMdirane mUlavatA jemsa phargyusananA zabdomAM devadevIonI mUrtio vipula pramANamAM nirmANa pAmI che. Jain Education Intemational Page #1029 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMDayatha-2 tIrthakaronI pratimAo mukhyatve be prakAranI jovA maLe che. jaina graMthabhaMDAromAM Aje A zailInA citrita graMtha surakSita 1. UbhI mUtio-kAryotsarga ane 2. beThI pratimAo che. keTalIka sacitra jena hastapratonA nAma A pramANe che : padmAsanastha. pratimAonA vakSasthala para zrIvatsanuM cihna hoya nizIthacUrNa, kalpasUtra, viSaSThI zalAkA puruSa caritra. che. dareka tIrthakaranI oLakha mATe eka khAsa lAMchana nakakI - A graMthamAMnA lakhANa dvArA tatkAlIna lipi vidyAno kareluM hoya che. jemake RSabhadevanuM lAMchane vRSabha, nAma vikAsa vagere paNa jANI zakAya che. nAthanuM lAMchana zaMkha, pArzvanAthanuM lAMchana sarpa, mahAvIra rasvAmInuM lAMchana siMha vagere. Ama lAMchana dvArA je te dArzanika kSetre janadharmanuM pradAna tIrthaMkaranI pratimA oLakhI zakAya che. dareka tIrthaMkaranuM | dArzanika kSetre jaina dharme ahiMsAtrata, syAdavAda ane cakkasa caityavrukSa ane yakSa-yakSiNI nakakI karelAM hoya. jemake RSabhadevanuM caityavRkSa (azokavRkSa) nyagrodha, yakSa gomukha anekAntavAdanuM pradAna karyuM che. ahiMsA paramo dhama:" e jenadharmanuM pAyAnuM sUtra che. mana, vacana ane kAyA ane yakSiNI cakezvarI, mahAvIra svAmInuM caityavRkSa zAla, dvArA koIpaNa jIvanI hiMsA karavI nahIM, karAvavI nahIM cakSa mAtaMga ane yakSiNI kuSmAMDI pArzvanAtha cetyakSanuM ane karanArane anumodana ApavuM nahIM. zArIrika ahiMsA dhava, yakSa, pArtha ane yakSiNI padmAvatI vagere. uparAMta mAnasika ahiMsA AcaravA paNa anurodha - karNATaka rAjyamAM zramaNa belagolAmAM bAhubalinI pratimA karavAmAM Avyo che. anekAntavAda dvArA mAnasika ahiMsAnuM ane madhyapradezamAM vaDavAnI pAse Avela mahAvIra svAmInI pAlana karI zakAya. ahiMsAnI carama mAnasika siddhi eTale pratimAo temanI vizALatAne kAraNe vizva prasiddha che. anekAntavAda kaI paNa bAbate potAno ja abhiprAya vaDavAnI pAse cUlagiri nAme parvata zreNImAM lagabhaga 84 phUTa sAco hovAno Agraha rAkhavo ane anyanA abhiprAyane UMcI kAryotsarga avasthAmAM mahAvIra svAmInI pratimA uvekha te eka prakAranI sUkama hiMsA ja che. anekAntakotarI kADhelI che. zramaNa belagolAmAM vidhyagiri para Avela vAdamAM koI paNa bAbata vividha dRSTikoNathI jovAnI kSamatA bAhubalinI pratimA pa6 phUTa UMcI che. gaMganareza rAjamallanA rahelI che. ahiMsAmaya bhAvane syAdavAda dvArA pragaTa karI mahAmaMtrI cAmuMDarAye A pratimAnI pratiSThA karAvI hatI. zakAya. anekAMtano saMbaMdha ahiMsAyukta bhASA sAthe che. bAhubalinI A prakAranI vizALa pratimAo bIje paNa syAdavAde vastutaH zIlaparaka bauddhika ciMtanane janma Ape nirmANa pAmI hatI. koTakalanI pratimA 41 phUTa-6 IMca jenA AdhAre AgaLa jatAM nirguNa ane saguNa, jJAna ane ane veNunI pratimA 35 phUTa UMcI che. bhakti vacce samanvaya sadhAya jemake, jenoe pASANa pratimAo uparAMta dhAtu pratimAonA jJAna kahe ajJAna bina, tama bina kahe prayAsa nirmANanI kalA paNa hastagata karI hatI. AdinAtha, pArzva nirguNa kahe je saguNa binase guru tulasIdAsa che nAtha, mahAvIrasvAmI vagerenI dhAtu pratimAo prApta thaI che. je muMbaImAM prinsa opha velsa myujhiyama ane paTaNAnA bhagavAna mahAvIra svAmIe "anekAntavAda"nI pratiSThA saMgrahAlayamAM surakSita che. vaDodarA pAse akeTAmAMthI maLela karIne vyaktinA vicAra svAtaMtryanI sthApanA karI che. kauna dhAtu pratimAo jANItI che. AmAM jIvaMta svAmI jainadharmo puruSArthavAdane ghaNuM protsAhana ApyuM. jainadharmanuM (mahAvIra svAmI saMsAramAM hatA tyAra) nI pratimAM jIvana-dazana puruSArthavAdI che. mahAvIra svAmIe mAnavamahattvanI che. jAtane puruSArtha pradhAna kama daSTi apI. temano karmavAda jainadharmanA Azraye je citrakalAno vikAsa thayo te bhAgyavAda nahIM paNa bhAgyanA nirmAtA che. mahAvIra svAmInuM bhAratIya citrakalAnA itihAsamAM gaNanApAtra sthAna dharAve kahevuM che ke mANasa e koIpaNa prakRti ke IzvarIya zaktinA che. jaina citrakalA bhitticitronI zailI ane laghucitronI hAthanuM ramakaDuM nathI. mANasa pote ja potAnA bhAgyano zailI svarUpe vikAsa pAmI hatI. tAMjoranI pAse sittanna- nirmAtA che. koIpaNa samRddhi cAhe bhautika hoya yA vAlanI guphAomAM, tirumalAInA jaina maMdiramAM ane AdhyAtmika te pedA karI zakAya che. nitika ane naiSThika maNa belagolAnA jainamaThamAM suMdara bhiticitro vidyamAna jIvanacarcA apanAvIne vyakti keIpaNa payagambara ke devache. jena dharmAvalaMbI laghucitro, tADapatro, lAkaDAnI pATalI, devatAnI madada vinA svakarma dvArA ja saMsAranA prapa'cAmAMthI kApaDa ane vastro para derAyelAM maLI AvyAM che. A suA maLI zake che. A jena derI nanA mukhya sUra che. laghucitra moTebhAge tADapatra ke kAgaLanI haratapratomAM bhAratamAM jainadharmanuM mahatva tenA anuyAyIonI sacavAyelAM che. je dvArA IsunI 11 mI thI 15 mI sadI saMkhyAnI dRSTie akavuM joIe nahIM paraMtu bhAratanA sudhInI bhAratIya citrakalAne vikAsa jANavA maLe che. sAMskRtika jIvanamAM teNe je pradAna ApyuM che tene kendramAM jesalamera, jayapura, amadAvAda, pATaNa, chANI ane khaMbhAtanA rAkhIne tenuM mUlyAMkana thavuM joIe. je 13 Jain Education Interational Page #1030 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAratIya saMskRtinA be pravAho ( zramaNa saMskRtinI vaizvika saskRti sAthe tulanA ) saMskRti ane vikRtinA sabaMdha e prakRti sAthe che ke je aparimeya sabhAvanAothI bharelI che. e aparimeya sabhAvanAe UrdhvagAminI paNa che ane adheAgAminI paNa che. prakRtinI UrdhvagAminI sabhAvanAo sa'skRti tarapha ane adheAgAminI sabhAvanAe vikRti tarapha laI jAya che. pahelI abhenI tarapha laI jAya che ane bIjI bhenI tarapha laI jAya che. jenA khAdhathI sa bheda maTI jAya che te abheda che, saskRti che, zAzvata satya che, sanAtana dharma che. dhama te ja ke jene keAInI sAthe virAdha na heAya. munisattama!" sadha " avarodhI tu cA dha mahAbhArata. sArAMza e che ke-je satyanI prApti thayA pachI sava bheda ane virodha samApta thaI jAya te ja saMskRtinuM pariNata ane pratiSThita rUpa che. have e bIjI vAta che ke kANu kaI paddhatithI tenI prApti kare che. zramaNadhArA rAgane hisAnA paryAya mAne che ane rAga athavA kaSAyanA ja kAraNe svarUpasmruti svIkAre che. AthI rAganA niSedha agara damana para bhAra Ape che. kahyu` che ke te mamatva. rAgasadbhUta, vastumAtreSu yad bhavet / sA hisA'saktithaiva, jIveDasau adhyateDanayA ! vastumAtra tarapha rAgathI mamatA utpanna thAya che. ane te ja hiMsA che. ane te ja asakti che. tenAthI AtmA AvRtta thAya che--DhaMkAI jAya che. A hiMsAnA abhAva e ja AtmAnI anuttara avasthA che. vAstavika satyanA AvaraNane haTAvavuM e ja carama puruSArtha che. te ja zAzvata satya che. te ja sa'skRtinuM pariNata rUpa che. tyAM sudhI paheAMcavAvALA AcAra ane vicAranI ekatAne saskRti samaje che. te tenI sAdhanAvasthA para bhAra Ape che. temanA Azaya e che ke jaDa ane cetananA vyAvartaka jIvanadhAraNAnuM rUpa prayatna che, ke-je anukUlanI tarapha pravRtti ane pratikUlanI tarapha nivRtti che. A pravRtti-nivRttirUpa prayatna ja cetana prANInuM jaDathI vyAvartaka lakSaNa che. A prayatna jIvanadhAraNa mAtra mATe mAnavetara cetana prANImAM thAya che. arthAt mAnavetara prANI mAtra jIvana dhAraNa kare che. AthI temane mATe jIvana ja sAdhya che ane prayatna sAdhana. paraMtu --Do, rAmamUrti tripADI manuSya mATe jIvana paNa saskRtinuM mAdhyama che. mAnavane prayatna, tenA AcAra tyAre saMskRtinu aMga bane che kejyAre te zAzvata satyane kendramAM rAkhIne pravRtti ka vAstavikapaNe prakRti pAtAnI aparimeya sabhAvanAonA agAdha bhaMDAra phakta mAnavastara upara anAvRtta kare. jyAM eka tarapha prakRti A kare che tyAM bIjItarapha mAnavane te sva'taMtratA paNa Ape che, zakti paNa Ape che, ciMtananI kSamatA paNa Ape che-vicAra sAmarthya paNa Ape che. A rIte zAzvata satyane kendramAM rAkhIne tenI pratibaMdhaka hiMsAne haTAvava mATe anurUpa karAtI AcAra ane vicAranI ekatA e ja saMskRti che. : ' sam+skRti "-sa...skRti zabdanI utpatti nIcenA avayavathI thAya che. kRtinA artha prayatna athavA AcaraNa yatna athavA AcaraNa tyAre saMskRti bane che ke jyAre temAM samyaktva arthAt samanA ceAga hAya, vivekanA yAga hAya. vivekapUrNAMka kareluM AcaraNa tyAre saMskRti che ke jyAre temAM su=alaMkaraNa. suMdaratAnA carabiMdu sudhI laI javA mATe samaya hAya. pAntika-zAbhanA-pa vasAyI vicAra paripuSTa AcAra ja saskRti che. vaidika sa'skRti sarvasammatarUpe yajJIya saskRti manAya che. jyAM 'yajJa'nI paribhASA ja devatAddezyaka dravya tyAga' che. vaidikaRcAonA dRSTA RSie mAne che ke-je sUkSma athava gupta zaktie jagatanuM paricAlana kare che-te ja ' devatA ' kahevAya che. e mATe emanI dhAraNA che-"devAdhIna jagan sam" ahI' e prasa`ganA utthAnanI AvazyakatA nathI ke te zaktie sAkAra che ke nirAkAra, kAthI aneka che ka tattvathI eka, tA paNa e sAcuM che ke temanuM jIvana yajJamaya hatuM yajJakarma nuM paryAya hatuM. ane te karma nitya, naimittika, kAmya tathA niSiddha rUpa hatuM. mImAMsA darzInanA rUpamAM karmAtmaka yajJanA je gahana vicAra e vaidika-dharmonuyAyIoe karyA hatA. tenA spaSTa udyASa hatA ke "AmnAyasya kriyA vAdAna kayamatadarzanAma AmnAyanI sArthakatA kriyAnA vidhAnamAM che? matra mAnavane kAI karmAmAM pravRtti na karAve te nira ka che. ethI spaSTa che ke vaizvika sauMskRta pravRttimAM vizvAsa rAkhe che, zramaNa Page #1031 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 anAja tathA zi sAthe ja Avata tA che. vigato te narakanIka ane saMskRti nivRttimAM vizvAsa rAkhe che. mImAMsAnI dRSTithI samaveta padArthanA rUpamAM. evI rIte to anya sthaLe paNa kriyApravartaka vidhivAya ja dharma che. jJAna ane upAsanA karma kahevAmAM AvyuM che ke-niHspada brahmamAM mAyopAyika paraka RcAo arthavAda che-pravartaka vidhinA aMga che. temanI Adya spaMdanane paNa karma kahevAya che. "karma" sAmAnyathI daSTimAM laukika abhyadaya tathA paralokarUpa nizreyasUnI prApti gatino paryAya che ane e dRSTithI samarata sRSTi ja gati mATe karAtA karmA(maka yAga ( yajJa) ja dharma che. evuM jaNAya athavA karma che. utpAda-vinAzazIla che. je sthitithI bhinna che ke e loke nitya ane naimittikane kartavya mAne che. che. karmasaMbaMdhI A sAmAnya dhAraNAthI bhinna eka viziSTa kartavya e mATe mAne che ke-je nityakarma karavAmAM na Ave dhAraNuM paNa che ke je jIvanI jAti, Ayu tathA bheganI ne prAyazcita Avaze-jethI narakagAmI thavuM paDaze. nimitta sAthe saMbaMdha dharAve che. A karma anAdi che ke je jIvanI che te naimittika zA mATe na karavuM? niSiddhano tyAga ja sAthe lAgelA che. evI rIte saMpiMDitarUpamAM baMne dhArAo ThIka che. ane kAmya to loka-paralokanI kAmanAthI karaNIya mAne che ke-jIvagata vicitratAnuM nimitta te karmanI viciche. tethI ja te kAmya che. amane ema lAge che ke-zramaNa tratA che. mane vijJAna jIvanagata vicitratAnuM nimitta saMskRtinA saMsargathI kAmyanA tyAganI bhAvanA saMbhavataH AnuvaMzikatA tathA parivezane mAne che, paraMtu bhAratIyadarzana utpanna thaI hoya-jene lIdhe "mekSa' zabda sArthaka thaI zake. tenAthI paNa AgaLa vadhIne jIvagata vicitratAno vicAra je niSiddha na karavAmAM Ave ane "nitya' 'namittaka' kare che. vijJAne hajI jIvana ( Life) upara ja vicAra karyA karavAmAM Ave to narakanI gati rokAI jaze. kAmyano niSedha che, darzane AgaLa vadhIne jIva upara paNa vicAra kare che. thavAthI sukhethI leka ane svarganI gati paNa nahi thAya, A prakAre AMtarika vidhimAM bhale aMtara hoya paNuM mULathI AthI bhega : sArA-kharAbAnI prakriyA samApta thaI jaze. ane baMne-zramaNa tathA vadika dhArAo e mAne che ke-kama bhegane saMbhava na hovAthI bhegAyatana, bhogendriya tathA pravAhathI AtmabaMdhana thAya che ane tenAthI chuTakAro meLavavA bhegaviSayarUpa prapaMcathI AbhAne saMbaMdha viracheda pAmaze bannenI pitAnI vicAraparaMparA tathA AcAraparaMparA che. AthI prapaMca saMbaMdha vilayAtmaka mikSa thaI jaze. athaoNt je tenI sAMskRtika cetanAne vyakta kare che. bhogathI mukti maLe te ja mukti che. amane ema lAge che ke vidhi : vidhiparaka RcAone zramaNa paraMparA karmabaMdhanathI chuTakArAne Icche che. paraMtu tenI karma saMbaMdhI avadhAraNA vaidika avadhAraNAthI to bhinna mahattava denArI jagacAlaka zaktione devatAonA rUpamAM che ja, mukti saMbaMdhI avadhAraNA paNa bhinna che. zramaNa paraMparA ka - upAsanA karavAvALI, yajJIya paddhati tarapha AsthAvALI vaidika dhArA "rAga" ne sapravRttinA mAdhyamathI pariSkAra karmane padagalika mAne che. phalasvarUpe te paNa eka dravya che upara bhAra Ape che, ane zramadhArA paugalika paramANuone ane dravya te che ke je guNa ane paryAyathI yukta hoya. kama mUrta che ane AtmAne vaLage che. jainAcAryonI dhAraNA che kheMcanArA rAganuM zamana karavA icche che. Asaktine ke-jevI rIte pArAvizeSamAM phalaphUla tathA patrAdikono niSedha baMne kare che. nignagAmI rAga vidhipUrvaka rokI ane tene lokaparaka athavA lokamaMgalaparaka (lokamaMgala madirAtmaka pariNAma vizeSa thAya che, tevI rIte AmAmAM avirodhI Atmaparaka) karI UrdhvagAmI paNa karI zakAya ekatra ga, kaSAya tathA yogya pugalono paNa pariNAma thAya che ane te "karma che. kaSAyavaza kAya-vacana tathA che- evA kAryathI A loka tathA paraloka bane sudhare che. mananA pradezamAM Atmaparispada thAya che ane te parispaMdanane lokamaMgalanI A bhAvanA niSkAma karma thaIne niSkAma lIdhe yogya pudagala kheMcAI Ave che, e rIte karmathI karmaga bane che. karma sakAma ane niSkAma thaI gayA. AtmAno saMbaMdha thAya che ane saMbaMdha thavAthI vikRti sakAma karatA niSkAma uttama manAya che. ane gItAkAre niSkAma karmavegane manaHzuddhinuM kAraNa batAvela che. A athavA guNaprayuti thAya che. AmAM dvArA prApya thavAthI DiyA paNa karma kahevAya che. e kriyAnA nimittathI pariNAma zuddha ane nirmala manathI mekSApagI sAdhanA batAvelI vizeSane prApta thanAra pudgalane karma kahevAya che. je bhAvo che. gItAmAM je vaidika pravRttimAgI nArAyaNI dhArAno dvArA puddagala kheMcAIne jIvanI sAthe joDAya che te bhAvaka baDhAva che-karmanI eTalI vyApaka dhAraNA che. kahevAya che ane AtmAmAM vikRti utpanna karavAvALA padugala- "bhUtabhA bhavankaraH visarga kama saMzitaH piMDane dravya karma kahevAya che. koI koI ThekANe to ema paNa kAraNake karmano tyAga asaMbhava che - AthI karmatyAgane kahevAmAM AvyuM che ke-AtmAmAM eka vabhAvika zakti che. Azaya anAsakta bhAvathI karyo te karma thayuM. zramaNudhArA je pudagalapujanA nimittane pAmIne AtmAmAM vikRti utpanna lekamukhInI jagyAe mUlathI AbhamukhI che. e mATe tyAM kare che. e vikRti karma ane AtmAnA saMbaMdhathI utpanna lekamAMgalika kArya, vAva-kUvA, taLAva Adino nirmANanI. thanArI eka judI ja AgaMtuka avasthA che. jagyAe AtmamaMgalakArI tapa ane ahiMsA tarapha kendrita vaidikI dhArAmAM karmanI je mImAMsA maLe che-te dravyagata thaI che. ahIM rAga agara kaSAya pigalika paramANuone che pAtra thAya che dAvAne Jain Education Intemational Education Intermational Page #1032 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi 100 bhAvika zaktivaza karSaNa kare che-AtmA para AvaraNa roga sAdhya che. chevaTe Atmaroga te kAmya che ja. bhale chevaTe lAge che. AthI rAganA parikArano prazna ja nathI UThato. rAga ane AtmAnA bheda paNa zAMta thaI jAya, e mATe ahI: rAzana zamana ja karavAnuM che. e mATe yuvAprajJa muni tenAthI AgaLa vadhIne vaidika dhArAmAM 'bhaga' ane 'mekSa' nathamalajInuM kahevuM che ke no bheda paNa samApta karI daI ne kahevAmAM AvyuM che kegItAnA anAsakti yoga ane jaina anAsakta yogamAM tasyAH karyA svataMtryAyAH bhegejhIkAra eva saH sAmya nathI. anAsaktipUrvaka karavAmAM Avela keIpaNa sa eva bhogaH sA muktistadeva parama padam | ane koI prakAranuM paNa kArya baMdhana rahita che-ema na dharma svIkAra karatuM nathI. sthitaprajJa ane anAsaktanAM lakSaNo A rIte eka dhArA pravRttimAgI thaIne paNa anAjovAthI lAge che ke-te eka uccasImAnI anAsakti che. saktinuM kAraNa pravRtine manathI nivRtti ja mAne che. jyAre bIjI dhArA "kamanI sarvathA nivRttine ja sarvasva samaje tyAM rAga-dveSa-mohane sthAna nathI. xxx" pitAne spaSTa che. paraMtu ema kahevAmAM keAI virodha nathI ane te e karatA teo AgaLa kahe che ke "je kAryamAM AsaktinI mATe ke- 'karma" sabaMdhI dhAraNAmAM ja dRSTibheda che. chevaTanuM mAtrA adhika hoya che tyAM karmanuM baMdhana paNa dRDha thAya che. tenuM phaLa paNa ghaNuM kaTu hoya che. jyAM Asakti nathI tyAM lavisa nu svabhAvApalabdha che. gatavya eka hovA chatAM : paNa vicAra ane tadanurUpa AcAra bhinna hovA saMbhava che. karmanuM baMdhana gADha hotuM nathI ane phaLa paNa dAruNa hotuM svayaM vaidikadhArAnA anuyAyI kahevanArAomAM paNa darzana nathI. asatuM karmathI baMdhana avazya thAya che-bhale te ke ane AcAra alaga alaga che. eka bIjI vAta che keanAsaktipUrvaka hoya ke AsaktipUrvaka hoya. janadharmamAM taMtravAdanA eka samaye jaina ane vaidika-baMne saMskRtione anAsaktinuM pUrNarUpa tyAM nitAra pAme che ke jyAM satu prabhAvita karI hatI. Atmazakti "kuMDalinIne jainadAza ane asat pratyenI AkAMkSA chUTI jAya che. sat karmamAM nikoe "tejalezyA"nuM nAma ApyuM. ane tene saMketa puNyakarma pravAhita thatuM rahe che paraMtu tenuM phaLa dAruNa AgamagraMthomAM batAvyo. (jenAga muni nathamala-pR 124). hotuM nathI. AsaktinI tIvratA ane maMdatAthI tenA phaLamAM tevA prakArane ja rasa paDe che."(saMdhi pR. 289) janmAMtaravAdamAM vedika ane jaina. baMne dhArAonI munizrIe vaidika dhArAnI cAlatI vicAradhArAthI jaina AsthA che. janmAktaranI zaMkhalAno uchera paNa baMne mAne che. karmasvabhAvavaza svabhAva-prazruti ane karmasaMbaMdhavizeDha vicAradhArAnuM spaSTa aMtara nirUpita karyuM che. paraMtu eka vaza svabhAvopalabdhi baMne mAne che. - baMne mAne che kevAta avazya vicAraNIya che ke-kamanuM sat tathA asatya rUpa nakkI karavAnI kaTI kaI che ? vaidika dhAra mAne che. AtmAmAM ja paramAtmAnI saMbhAvanA sAkAra : ke-karma satu agara zuddha te che ke-je lokamaMgalakArI ba ne rAMgaSane mala mAnI nirmala thavAno upadeza Ape che. daSTithI yukta hoya ane asatu agara kRSNa te che ke je paraMtu baMnenA aneka biMduo para dhAraNAo bhinna che. A phakta jainadhArA che ke-je AtmAne madhyama parimANa lekamaMgalavirodhI vyakti hitanI daSTithI hoya. nakkI mAne che je karmane pIgalika dravya mAne che. phalasvarUpe tene asatuthI sat zreSTha che. paraMtu satumAM paNa zreSTha te che ke Avaka mAnI sarva prakAre tene bAdhaka ja kahe che. vaidika je phalanI icchAthI rahita hoya-kevaLa lokasaMgraha dRSTithI dhArAnI karmasaMbaMdhI evI vyApaka kapanA che ke-tenuM saMpAdya hoya. vaLI te dhArAmAM e paNa kahevAmAM AvyuM mArgottarIkaraNa ja, udArIkaraNa ja karI zakAya che-sarvayA che ke- je lekane caramasattAnuM vyaktarUpa mAnI kamanuM tyAga karI zakAya nahIM. tethI vaidikadhArA chevaTe mAne che ke saMpAdana pitAnA mAdhyama samajIne karavAmAM Ave to kamaNa karmanihare nahyA tyaMtika ISyate" karma karma muktinuM sAdhana banI jAya che. AthI ja kahyuM ke muktimAM paraMparAe sAdhaka thaI zake che. paraMtu muktine karmaNA badhyate jantuH karmaNeva vimukhyate" kamathI mATe svarUpodha e ja jarUrI che. sAdhakanI sarva sAdhanA prANI baMdhAya che ane karmathI ja mukta paNa thAya che. je AvaraNakSaya mATe hoya che. karmano kSaya karavA yogya che. karma anAsaktipUrvaka karavAmAM AvyuM hoya te karma asatu thaI zakatuM nathI. paraMtu munizrI jyAre anAsaktipUrvaka svarUpa te svataH siddha che. karelA kamane asat mAne che tyAre temanI 'karma sabaMdhI eka bIjI vAta e che ke-jaina saMskRtimAM tenA vicAra avadhAraNA bhinna che. temanI dhArAmAM 'karma AvaraNa che ja ane AcAramAM baMne sthaLe ahiMsAnuM ja mahatva che. che. bhale te koIpaNa prakAranuM hoya. AthI: aAvaraNane temane AcAra hisArahita ane vicAra paNa hiMsA rahita che. nAza sarva prakAre sAdhaka che. A mATe vedika dhArA hisArahita vicAra e ja anekAMtadaSTi che. hiMsAne samUla pravRtti mAgI lokomukhI thaIne lekamaMgala' dvArA jyAre ucacheda ja Atmagata vabhAvika zaktine kSaya ane tadanantara AbhamaMgalanI vAta kare che tyAre pravRttinA mULa rAgane svAbhAvika zaktino umeSa che. mArI dRSTimAM paddhatigata jaina vyakta karavA irache che. zreSapratipakSI rAga hoya che-niSpatipakSa saMskRtinA vaidika saMskRtithI A ja kAMI ulekhya bindu che. rUpa nakkI karavAnuM zuddha te che ke-je le che paraMtu baMne Jain Education Intemational Page #1033 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zramaNa saMskRtinI viziSTatAo ( vaidika saMskRti sAthe tulanA) nuM zuM che ke je ra barAne bhinna mAnavA sarakAra che. tenAmAM pa -Do. mukunda koTecA pUrvabhUmikA :- saMskRtine sIdhe-sAdo paryAya "mAnava dharmaparaMparAnA raMga ane rAga bhaLelA che. kRti e ApI zakAya tema che. jaMgalo ane vane prakRti bhAratanA mULa vatanIo keNa hatA? teonI kharI che, jyAre khetara ane upavane saMskRti che. nadI ane jharaNuM : saMskRti zuM hatI ? A praznonA javAba vivAdathI bharapUra prakRti che, paNa nahera ane nANAM saMskRti che. pahADonA che. chatAM prAcIna paraMparAonI dRSTie bhAratamAM be paraMparA pilANo, khINa ane khADAo prakRti che, paraMtu guphAvAsa, mukhya hatI : eka brAhANu paraMparA ane bIjI zramaNa para' para. khANonAM khodakAma, kUvA, vAva ane taLAvanuM bAMdhakAma ema sarvAnumate svIkArAyuM che. AmAMnI ekane barAbara saMskRti che. Ama prakRtinA sarjanarUpa mAnavanuM je kAMI samajavA mATe bIjIno saMdarbha levo jarUrI mAtra nahIM navasarjana che te saMskRti che. paraMtu anivArya manAyo che. pitAnI AsapAsamAM je kAMI che, tenA saMbaMdhamAM mAnava ApaNe Azaya ahIM zramaNa paraMparAnI vizeSatA jANavAAve che tyAre tene tenA prAkRta svarUpamAM svIkAravAne badale jaNAvavAnuM che, eTalA khAtara paNa tenI brAhmaNa paraMparA mAnavIya ghATamAM te badhuM ghaDavAmAM Ave che tyAre saMskRti sAthe karavAnI jarUra UbhI thAya che. evuM zuM che ke je ! astitvamAM Ave che. bane paraMparAne bhinna mAnavA prere che te ahIM darzAvavuM che. mANasa khUda pote prakRtino ja eka AviSkAra che. tenAmAM paNa chevaTe e bhUlavAnuM nathI ke A bhinnatA aMte tenA je kAMI vRtti-vikAra ane vAsanAo jAge che te prAkRtika bhAratIya svarUpamAM abhinna ja puravAra thAya che. che e kharuM hovA chatAM mANasa e mANasa che. te mAtra paMDita sukhalAlajInA dArzanika ciMtanane AdhAre nIcenA prakRti pariNamI nathI. je kSaNe te prakRtine prakRti tarIke muddA dvArA ApaNane brAhmaNa-zramaNanA bhedabhedanuM spaSTa jANavA mAMDe che-oLakhavA mAMDe che te ja kSaNathI te potAnuM bhAna thAya che. vizeSatva paNa anubhavavA mAMDe che. pote mAtra nathI; paraMtu jJAtA che, pote kriyA mAtra nathI, paraMtu kartA che ane koIno (1) brahma jemAM kedrarathAne che te paraMparA bhegamAtra nathI, paNa bhaktA che. AvuM bhAna trividha svarUpe brAhmaNaparaMparA che sarjanAtmaka zakti banI pragaTe che.-jJAna, saMka95 ane AnaMda. brAhmaNa paraMparA mULamAM "brahmana"nI AsapAsa zarU thaI saMskRti tenuM vAhana che. ane vikasI che. "brahma 'nA aneka arthomAMthI prAcIna che saMskRtinA tripAdhe kAcamAMthI pasAra thatI mAnavIya artha ahIM dhyAna ApavA yaMgya che. (1) rasuti-prArthanA, sarjanAtmaka zakti satyaM ziva suMdaramanA mUlyone sAkSAtkAra (2) yajJAdi karma. karavA mATe AgaLa vadhe che. kayAreka tenI AgekUcamAM kAti vaidika maMtro temaja sUkto dvArA je aneka prakAranI te sAmAnyataH utkAntinA prakriyA colatA jovA maLe che. rastutio ane prArthanA karavAmAM Ave che te brahmana A Agekaca dareka dezamAM, dareka kALamAM, dareka jAtimAM kahevAya che. e ja rIte vaidika maMtrone viniyoga karavAmAM ekasarakhI utkarSa sAdhaka puravAra thatI nathI. ArohaNuM ane Ave che te yajJAdi karmane paNa praznanuM kahevAmAM Ave che. ane avataraNa, teja ane timira A badhA kendrI mAnavIya vaidika maMtro ane sUtone pATha karanAra purohitavarga ane satinI vikAsarekhAne sIdhI saraLa calAvavAne badale yajJayAgAdi karAvanAra purohitavarga te brAhmaNuM che. vAMkIcUMkI calAvatA jovA maLe che. saMskRtinuM phalaka deza ane kALamAM jeTaluM vyApaka ane (2) zramaNuparaMparAnA kendramAM raheluM tatva "sama che vizALa, teTalA temAM Aroha ane avaroha vadhu. A samabhAvanA upAsaka "samana" ke "samaNa" kahevAyA. satyanI pratIti ApaNane bhAratano sAMskRtika itihAsa jotAM saMskRtamAM enuM zamana ane zramaNa evuM rUpAntara thayuM che. thAya che. bhAratIya saMskRtine paTa vividharaMgI che, jemAM aneka A zramaNavarga mukhyapaNe AtmalakSI rahyo che. (2) yajJAdi kAna ApavA yogya che. para tenI Agekacara che. sAmAnyataH utkrAti Jain Education Intemational Page #1034 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi sama sAthe che. sAmAne pAramArthika pragala mAnya rAkhI AthAmAM AvI zramaNa paraMparAmAM sAmyabhAvanA prANarUpa che. A bAbatanI varNavyavasthA tenA Adarza svarUpamAM sthira suvyavasthita adhikRta rajUAta karatA paMDitajI kahe che, ke-jaina mRtarUpe samAjaracanA mATe game teTalI upakAraka mAnavAmAM AvI prasiddha bAra aMge ke cauda pUrvemAM sAmAIya (sAmAyika) hoya, tenI maryAdAne mAnya rAkhI AdhyAtmika ane nuM sthAna paheluM che. sAmAIya e prAkRta ke mAgadhI zabdane pAramArthika pragati pAmatA jIvAtmAne eka samAna gaNavAnI saMbaMdha sAmya-samatA ke sama sAthe che. sAmyaSTimUlaka ane ApavAdika daSTi keLavavA kahevAyuM hovA chatAM brAhmaNa sAmyadRSTipoSaka je je AcAra-vicAra hoya e badhA saMskRtinI saMkIrNa mane zA mATe A varNavyavasthA ja sAmAyikarUpe zramaNa paraMparAmAM sthAna pAme che. gRhastha ke kAraNabhUta banI hovAnuM joI zakAya che. samAjane amuka yAgI pAta-pitAnA adhikAra pramANe jyAre jyAre dhArmika varga tana gauNa banAvI devAmAM Ave ane te paNa guNajIvanane svIkAra kare che tyAre tyAre e kema mate! karmanA mULa siddhAMtane AdhAre nahI paNa mAtra jananA mAmaI evI pratijJA kare che. eno artha e che ke--he akasamAtane kAraNe, tyAre jANe ke ajANe anyAya ane gavad ! huM samatA ke samabhAvano svIkAra karuM chuM. atyAcArane abhizApa samAja upara utarI Ave che. AvA dhamaNa saMskRtimAM sAmyadANi mukhya be prakAre pragaTa avagaNAyelA aMgane asaMtoSa bAkInA varganA garvane kAyamI dhoraNe sahI leto nathI. vyAvahArika ane vaicArika thai che- (1) AcAramAM ane (2) vicAramAM. vidroha jAge che je potAnA ja piMDa prakaparUpe hoya che zramadharmane bAhya-AtyaMtara dhUla-sUma badhe cora athavA parapiMDe pragaTela paNa hoya che. nAkhyadRSimUlaka ahiMsAne kendramAM rAkhIne enI AsapAsa bauddha-jainanI zramaNa saMskRti upara jaNAvela brAhmaNaracAyela joI zakAya che. je Acara dvArA ahiMsAnI saMrakRtinI vikRti sAme virodha vyakta kare che. zramadharma rakSA ane puSTi na thatI hoya evA koIpaNa AcArane samAjamAM keIpaNa varNanuM janmasiddha zreSTha paNuM na svIkAratA A paraMparA mAnya rAkhatI nathI. badhI dhArmika guNa-karma-kRta zreSTha pazuM ke kaniSkapaNuM mAne che. tethI e paraMparAoe ahiMsAtattva upara vattA-ochA bhAra dIdhe samAjaracanA tathA dharmAdhikAramAM janmasiddha varNabhedane Adara che paNa zramaNa paraMparAoe A tavane jeTaluM vyApaka na karatAM guNa-karmanA AdhAre ja sAmAjika vyavasthA kare banAvyuM che eTale bhAra ane eTalI vyApakatA bIjI do che. eTalA mATe enI daSTie saguNI zudra paNa durgaNI paraMparAmAM jovA maLatA nathI. manuSya, pazu, pakSI, kITa- AvA ja 1: 3 - brAhmaNa vagerethI zreSTha che. ane dhArmika kSetramAM megyatAnA pitaMga ane vanaspati ja nahIM paraMtu AmasAmyanI bhAvanA AdhAre uccapadanA adhikArI bane che. gurupadanA adhikArI dvArA punI, pANI vagerenA sUphamamAM sUkSma dra suddhAMnI banI zake che. hiMsAthI paNa nivRtta thavAnuM svIkArAyuM che. (4) sAdhya daSTie brAhmaNa-zramaNa-tulanA vicAramAM sAmyadRSTinI bhAvanA upara je bhAra ApavAmAM AvyA che, emAMthI ja anekAndraSTi ane bauddha vibhajya brAhmaNa saMskRtinA samagra svarUpa sAthe tene karmakAMDa vinA jama thayo che. bIjAonI jIvanadRSTi-vicAruSTinA pradhAna yajJa-yAgAdine ApaNe bhale na joDI zakIe. chatAM paNa eTalo ja Adara dhavo joIe, jeTalA potAnI jAtigata vizeSatAvALA ane brA ke sat tattvanI upAsana kAraNa pitAnI daSTi ke vicArasaraNIne pUrNa satyarUpa kere rAkhI dhanalisAne ArAdhavAvALA brAhmaNavarga sAthe mAnIne eno Agraha rAkhe tethI sAmyadRSTine ghAta yajJayAgAdine anivAryapaNe sAMkaLI zakIe tema chIe. thAya che. A bhUmikAmAMthI ja bhASApradhAna syAdavAda ane AvA brAhmaNano mukhya vyavasAya ja yajJakarma karAvavAne vicAra pradhAna nayavAdane ume kame vikAsa thayo che. hato. brAhmaNa graMtha nAmane vadasAhityano moTo bhAga yajJanA vidhi-vidhAnanI sAmagrIthI bhareluM che. AthI tenuM (3) brAhmaNa-zramaNa saMskRtinI sAdhya nizrayasanI sarakhAmaNImAM abhyadayane vadhAre mahattva sAmAjika daSTinI tulanA ApanAruM lAge che. A abhyaya eTale ahika, samRddhi, rAjya, putra, pazu vagerenA judA judA prakAranAM lAbhamAM tathA yajJAyAgA karmanI atipratiSThAnI sAthosAtha ja Indrapada, svarganuM sukha vagere judA judA prakArano pAralaukika purohitavarganuM samAjamAM temaja tAtkAlina vargamAM evuM phaLanI prApti. A abhyadayanuM sAdhana mukhyatve yajJakarma prAdhAnya sthira thayuM, ke jethI brAhmaNavarga potAnI jAtane eTale ke judA judA prakAranA yajJo mAnavAmAM AvyA che. janmathI ja zreSTha mAnavA lAgyA. jene AdhAre vagabhedanI eka kALanA A yA saMpUrNa hiMsaka rahyA che. kAraNake mAnyatA rUDha thaI gaI ane kahevAmAM AvyuM ke samAja yajJamAM pazu-pakSI vagerene bhega anivArya mAnavAmAM AvyuM puruSanuM mukha brAhmaNa che ane anya vargo enAM bIjAM che. ane kahevAmAM AvyuM che ke-veda vihita hiMsA dharmanuM aMga che. ja nimitta che. Jain Education Intemational Page #1035 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 103 zramaNa saMskRti ehika ke pAralekika abhyadayane sarvathA kALamAM sAMsArika sukha-duHkha, jJAna-ajJona vagere zubhayAya mAnIne niHzreyasane ja eka mAtra upAya tarIke azubha karma vagere bhAvathI sarvothI mukta banI jAya che mAnavAvALI hatI-eTalA mATe e sAdhyanI jema sAMkhya darzana AtmAnI saMkhyA anekanI mAne che. chatAM sAdhananA sAmya upara paNa eTale ja bhAra ApatI hatI. kuTastha ane vyApaka hovAne lIdhe kartA-bhoktA ke gatizIla nizrayasanA sAdhanomAM ahiMsA mukhya che. keIpaNa prANInI muktigomI banatA nathI. brAhmaNa paraMparAnA atavArA koIpaNa prakAre hiMsA na karavI e ja niHzreyasanuM mukhya dAta pramANe AmAM taravatA judA judA nahI' paNa eka ja sAdhana che. che. kaTastha ane vyApaka che, eTale vAstavika rIte baMdhana ke mukti AtmAnA nathI paraMtu aMtaHkaraNanA che. (5) jIvanA svarUpa-baMdha-mokSanI daSTie tulanA zramaNa paraMparAmAM samAviSTa jaina dharmazAstra pramANe (6) Ivare tanI daSTie tulanA samagra sRSTi athavA loka jIva ane ajIva A be tAnA zramaNa paraMparAnA jainadarzana pramANe che pravAha sahakArathI banela che. A banne tane koI e kayAreya anAdi ane anaMta che. AthI ahIM aSTanA kartA-hartA. pedA karyA nathI temaja tene kadI koI nAza karI zakatuM rUpe idhara jevI svataMtra vyaktinuM kAI ja sthAna nathI nathI. teo svabhAvathI judA judA pariNAma pAmatA rahe che. pratyeka jIvamAM Izvara paNuM raheluM che, je muktinA rasama pragaTa thAya che. jenuM IzvarapaNuM pragaTa thayuM e ja sAdhAra; saMsAra kALamAM cetana-jIva upara vadhu prabhAva pADanAruM lokone mATe upAsya banI jAya che. dravya ekamAtra paramANu puMja che. je judI judI rUpe cetananA saMparkamAM Ave che ane enI zaktione paNa maryAdita yogadazana saMmata Izvara paNa kartA-saMhartA nathI, chatAM kare che. cetanatanI sAhajika ane maulika zakitao evI A banne vacce aMtara che. yogadazana saMmata Izvara eka che ke cagya dizA meLavIne kayAre ne kayAreka e jaDa che. saDhAmukta che. jenazAstra pramANe IzvarapaNu* prayatnasAdhya dravyanA prabhAvamAMthI ene mukta paNa karI de che. jaDa ane che. harakeI sAdhaka ene meLavI zake che. ane badhAya cetananA pArasparika prabhAvanuM kSetra ja lAka athavA saMsAra jIgA samAnapaNe IzvararUpe upAsya che. vathI chaTakAro meLavavo e ja lekAMta che. vyAya-vaizeSika darzane Izvarane svataMya nava mAne che. brAhANa paraMparAmAM samAviSTa vividha dazanAmAM vAstava- sRSTinA nimittakAraNa rUpa mAne che. ane maktidAtA vAdI dezanA cAra che. nyAya-vaizeSika ane sAMkhya-vega. mAne che. nitika niyaMtA gaNAve che. rAmAnA cAra A cAra paNa joDakAnA rUpamAM be ja rahe che. jaina darzananA ghaNu IdharavAhI AcAryo Izvarane ekamAtra abhima vAstavavAdanI tulanA sAmA pakSanA vAstavavAda sAthe mAnI upAdAne kAraNe pa! mAne che. karavAnuM ja vadhu yogya gaNAze. IzvaravAdI paraMparA mahad aMze bhAvapradhAna sAbita jaina paraMparAmAM nyAya-vaizeSikanI jema paramANuvAda thAya che. nirIzvaravADI paraMparA mahada aMze khAna svIkAravAmAM Avyo che. to paNa A paraMparA saMmata vyavahAra pradhAna puravAra thAya che. paramANunuM svarUpa sAMkhya paraMparA saMmata prakRtinA svarUpa eka-bIjA upara prabhAva ane samavaya : sAthe vadhu maLatuM che. kAraNa ke te prakRtinI jema pariNAmI che. paramANunI jema phaTastha nathI. sAMkhyanI eka ja prakRti brAhmaNa ane zramaNa saMskRti eka-bIjAnA prabhAvathI jema pavI, pANI, prakAza, pavana vagere aneka bhautika sAva alipta rahI nathI. nAnI-moTI bAbatomAM ekane braSTie upAdAna bane che, evI ja rIte jaina samaMta eka prabhAva bIjA upara ochA-vattA pramANamAM kevA jevA ja paramANu judA judA rUpe pariNuta thAya che. A paramANu maLe che. atyaMta sUkSma che. je sAMpanI prakRtinI je ja avyakta brA ane sama nI AsapAsa pravatelA vicAra ane banI jAya che. sAMkhyanA puruSabahutvavAda sAthe paNa jena AcAranA bhedo AkharI dRSTie jotAM mAtra yAvahArika anaMtajIvavAda maLatA jovA maLe che. kakSAnA banI gayA che. kAraNa ke A banne pravAha potana paraMparA mujaba pratyeka zarIramAM judA judA AmAM potAnI rIte eka ja paramatatvane sparze che, A AkharI che. e pote zubhAzubha karmane kartA che ane karmanAM phaLa dRSTi eTale paramArthanI dari. paramArthanI daSTi kathA - sakha-duHkha vagerenA bhaktA che. e janmAMtara vakhate bIjA vaza, bhASA, thAkoDa ane veza AdinA bhedane ati : sthAnamAM jAya che, ane ane sthala deha pramANe sakeca ke vastunA mULagata svarUpane nihALe che. eTale te sahaja rI; vistAra dhAraNa kare che, e ja mukitane pAme che ane mokSa- abheda tarapha ja vaLe che. Jain Education Intemational Page #1036 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaranaciMtAmaNi jaina Agamo ke jemAM brAhmaNa ane zramaNa vargonA badhA pracalita thayA che ke - tene e paraMparAothI chUTA bhedane nirdeza che, temAM ja sAcA brAhmaNa ane sAcA pADI zakAya tema nathI. e ja rIte brahmatattvano mudrAlekha zramaNanuM samIkaraNa jovA maLe che. bauddhapiTakomAM paNa evuM dharAvanAra vargamAM paNa "sama" pade evI rIte ekarasa thayuM ja samIkaraNa che. mahAbhAratamAM vyAse sthaLe sthaLe sAcA che ke - tene brahmabhAvathI ke brAhmI sthitithI chUTuM pADI brAhmaNanI vyAkhyA sAcA zramaNurUpe ja ApI che. manunA zakAya tema nathI. zabdo TAMkI vyAse samarthana karyuM che ke-prajAmAtra zaMkarajanmAM che ane saddavRttavALA zUdra e janmajAta brAhmaNathI paNa sArAMza e che ke zramaNa thayA vinA brAhmaNa thavAtuM caDiyAno che. dharmanI vyAkhyA paNa vyAse abhyadaya sAthe nathI ane brAhmaNa thayA vinA zramaNa thavAtuM nathI. tA-parya niHzreyasa sAdhI ApanAra jIvana puruSArtharUpe karelI che. ke - jaina zramaNanuM tatva IMdriyone ane manovRttione bhagavadagItAmAM brahmapadane anekavAra ullekha maLe che. jItavAmAM che : jItavAmAM che ane brAhmaNadharmanuM tatva vizvanI vizALatA sAthe ja ema pada paNa ucA artha mAM maLe che. paDitAH AtmAmAM utAravAmAM che. samadazanaH e vidhAna samanvaya mATe uttama udAharaNa sAcI vAta to e che ke- saMskRtinuM hRdaya ke ene pUruM pADe che. AtmA eTalA vyApaka ane svataMtra hoya che ke- ene deza, samava e mudrAlekha hovA chatAM jaina ane bauddha jevI kALa, jAti, bhASA ane rItarivAje na to baMdhiyAra banAvI zramaNa paraMparAomAM brahmacarya ane brahmavihAra zabda eTalA zake, na to potAnI sAthe bAMdhI zake che. jina tIrthakara aranAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI ofjAti _ yakSetra yakSa / - Jain Education Intemational Page #1037 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saurASTramAM tAladhvajagiri taLAjAmAM AkAra laI raheluM bAvana jinAlayanuM manahara dazya # bAbulAla chaganalAla bhadrAvaLavALA hAla goregAMva muMbaInA saujanyathI ha : zA praviNacaMdra bAbulAla eca. ema zAha enDa ku. muMbaInA saujanyathI ke catrabhuja durlabhadAsa vorA ( taNasAvALA) muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational Page #1038 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pArzvanAtha bhagavAna-taLAjA taLAjAvALI zAha lAlacaMda gulAbacaMdanA suputro tathA parivAra khAtibhAI tathA jayaMtilAlabhAI tathA ci. narendrakumAranA saujanyathI vimAnasamu zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira taLAjA haricaMda mIThAbhAInI kAM. muMbaI-3 nA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1039 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taLAjAmAM sAcAdeva zrI sumatinAtha bhagavAnanuM prAcIna jinAlaya jenI pratiSThA saMvata 1872 nA vaizAkha sudI 13 nA dIne thaI hatI va, pArekha talakacaMda jagajIvanadAsa parivAranA saujanyathI haH navanItabhAI tathA subhASabhAI Jain Education Intemational Page #1040 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paMcatIrthamAM AveluM-kalAvaibhavathI maMDita gulma vimAna samu zrI zAMtinAthajI jina derAsara-dAThA * dAThAvALA sva. zrI maNIlAla becaradAsanA smaraNArthe ha: gajarAbena maNIlAla, rajanIkAnta maNIlAla, harSadarAya maNIlAla, ramezacaMdra - maNIlAlanA saujanyathI # sva. zrI paramANuMda lakamIcaMda zAha tathA sva. gajarAbena paramANuMda zAha (dAThAvALA) hAla valasADa saha parivAranA saujanyathI * hIrAcaMda chaganalAla dAThAvALA parivAra muMbaInA saujanyathI ha: anaMtarAya hIrAcaMda * cimanalAla jagajIvana enDa ku. muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational Page #1041 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhakti ane zraddhAnI raMgoLI bhUmi-zrI hastagiri para bhavya jinAlayanuM navanirmANa sava tIrthono rAjA gaNAtA zrI zatruMjaya tIrthanA 108 zikhare che, temAMnuM eka zikhara zrI hastagirijI che, zrI siddhAcalanA 99 athavA 108 nAma paikImAM 35 mu nAma haratagiri che. ,' It = = pat zrI mizrimala navAjI jaina parivAranA saujanyathI ha: zAMtilAla mazrimala caMdra prabhu rAmIjInuM jainamaMdira, prabhAsapATaNa bhAratabharanA adyatana prAsAdomAM sarva zreSTha nava gabhArA sahitanuM "gajendra pUrNa prAsAda jaina maMdiranI aitihAsika vigato puSkaLa pramANamAM sAMpaDe che zeTha otamacaMda hIrajI TrasTa-muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1042 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saurASTranA kAzmIra gaNAtA (madhumati) mahuvA nagarInA jaina derAsaro zrI harakhacaMda vIracaMda gAMdhI parivAra muMbaInA saujanyathI paTaNI hIrAlAla svarUpacaMda parivAranA saujanyathI Jain Education Intemational Page #1043 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI saMbhavanAthajI derAsara varateja * bhAvanagaranI paMcatIthImAM AveluM kalAbhavathI dItu varatejanuM jaina maMdira elavIna sTArsa-muMbaI saha parivAranA saujanyathI haH zrI dIpakabhAI, zrI jayezabhAI, caMdubena vagere zrI zatruMjaya pAzva prAsAdanuM nUtana maMdira - pAlItANA-Dema zrI khubacaMda ratanacaMda jerAjI parivAra-muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1044 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI AdIzvara bhagavAna-kadaMbagiri kezavalAla gIradharalAla (mahuvAvALA) parivAranA saujanyathI ha : gulAbabena jainanI prAcIna jAhojalAlI ane bhavya bhUtakALanI sAkSI pUre che. gheghAbaMdaranA navakhaMDA pArzvanAthanuM A maMdira zrI jIvaNulAla dharamacaMda parivAranA muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1045 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI siddhacaka gaNadhara maMdira-pAlItANA * zrI ratanacaMda premacaMda jhaverI ha: amaracaMda Ara jhaverI-muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational Page #1046 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAve jinavara pUjIe, bhAve dIje dAna, bhAve bhAvanA bhAvI e, bhAve kevaLajJAna. he jinezvara bhagavatI ! jagatanA nAtha ! jagatanA mArgadarzaka, jagatanA zaraNa, dAtA ane dharmanAyaka ! dharma sAmrAjyanA cakravatI ! A pane amArA aMtaranA lAkha lAkha vaMdana ho. ratanacaMda jorAjI parivAra muMbaI khubacaMda ratanacaMda a. sau caMdrAbena - khubacaMda ci. jayaMtilAla - puSpAbahena ci. mahendrabhAI - puSpAbahena ci. zrIpALabhAI - nitAbahena ci. bharatakumAra - rekhAbahena ci. ramezakumAra - puSpAbahena ci. azokakumAra - azAbahena Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1047 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina derAsara- (mAMDava-ji. dhAra ) munizrI haribhadrasAgarajI mahArAjazrInA upadezathI dAmajI bhImazI nAgaDA-muMbaI-4 nA saujanyathI bhIlaDIyAjI jaina maMdira prAcIna bhImapalI nagarInuM Aje bhIlaDIyAjI tarIke oLakhAtA tIrthanuM bhavya jinAlaya pa. pUjya munizrI bhuvanacaMdra mahArAjazrInI preraNAthI zrI nAnajI rAmajI deDhiyA karacha bIdaDAvALAnA smaraNArthe ha: ANaMdajIbhAI 327 dhArapadeva roDa-nArIyela vADI muMbaI-20 Jain Education Intemational Page #1048 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI bhaTevA pArzvanAthanuM cANasmA jaina maMdira cANasmA nivAsI zrI popaTalAla metIcaMda zAhanA saujanyathI ha: praviNakumAra bheAMyaNI prAcInatAnA purAvAsamu traNa zikharanuM joyaNInuM bhavya suMdara jinAlaya taLAnavALA zrI ratilAla sAvacaMda (hAla mubaI) parivAranA saujanyathI gau rAghavajI DuMgarazI dozI ( davAvALA) surendranagara parivAranA saujanyathI # zAha mayAcaMda lAlacaMda enDa sansa TrasTa-UMjhAnA saujanyathI Jain Education Intemational Page #1049 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI AdIzvara bhagavAna-umarIyALAjI * RSabha jinezvara prItama mahAro re ora na cAhuM re kena". A bhAvanI pratItI karAvanAra A manahara prAcIna mUrtinA darzana AmAne bhAvavibhora banAvI de che. vijyAbena hiMmatalAla zAha (rAmapurA bhakaiDAvALA ) hAla muMbaInA saujanyathI ajArA pArzvanAtha (pU. A. vijaya yazodevasUrizvarajI ma. sA nI preraNAthI) zrI padmAvatI devI a. sau tArAbahena bAbulAla mahetA parivAranA saujanyathI ha: suputra zrI mahezakumAra tathA jayezakumAra zrI jagamehanadAsa jagajIvana zAhanA parivAranA saujanyathI Jain Education Intemational Page #1050 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saurASTramAM jhAlAvADa jillAmAM prAcIna samayamAM ' vardhamAnapura ' tarIke oLakhAtu Ajanu vaDhavANa jene mATe dasamA sakAmAM thaI gayelA vinayaprabha upAdhyAya racita nIcAtrA jIvana'mAM nacara vAtriM sihasa tiSa'karA '. gujaba prAcInatAnA suMdara ullekha maLI Ave che. vaDhavANunA jaina maMdiranuM eka darzanIya dRzya " jhAlAvADa nivAsI hAla muMbaI zrI kAtilAne nyAlana koThArI bhAnumati kAntilAla ane hInA kAntilAla kAThArInA saujanyathI Page #1051 -------------------------------------------------------------------------- ________________ muMbaI Adizvara jaina derAsaranaH mULanAyaka zrI Adizvara bhagavAna * zrImati tArAbahena zAMtilAla kApaDIyA-muMbaInA saujanyathI motIlAla DAhyAbhAI jhaverI parivAranA saujanyathI Jain Education Intemational Page #1052 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahA camatkArika mANIbhadravIra zaMdera (ji. surata) gujarAtamAM suratathI thoDe dUra raLIyAmaNuM rAMdera gAma jyAM jaina saMskRtinI jAta pAtharatA eka varSa purANA traNa bhavya jinAlaye che, be upAzraye che jaina vADI che, 200 varSa pahelA munizrI nemavijayajI ane anya eka muni mahArAja hastaka A mANibhadravIranI pratiSThA thayela ane 2030 mAM zeThazrI choTAlAla nagInadAse jirNoddhAra karAvyo hato hAla dara ravimaMgaLe zraddhALu AtmAonI ThaTha jAme che, badhe ja kArabhAra zeThazrI choTAlAlabhAI kare che. A sthAnamAM prasaMgopAta camakAro paNa jovA maLyA che. A mANIbhadranI pUjana ( homa) vidhi dara varSe mahA suda 10 nA roja vaDAlI nivAsI zeThazrI amRtalAla mahetAnI sAnidhyamAM anya dAtAonA sahayogamAM rahIne dhAmadhUmathI thAya che. yAtriko A jagyAe padhArI sAro lAbha laI rahyAM che. sva. zrI nagInadAsa lakSmIcaMda akalavajIra tathA sva. caMcaLabena zAhanA smaraNArthe | choTAlAla nagInadAsa parivAranA saujanyathI ha: dIlIpabhAI esa zAha-rAMdera ji. surata Jain Education Intemational Page #1053 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samarAIca kathAnuM ItihAsanirUpaNamAM yogadAna -zrI rasezabhAI jamInadAra jainamAM jJAnapaMcamInuM mahattva tarehanI sAMskRtika hakIkatenA paricayamAM teo Ave che. vihAra daramiyAna raratAmAM AvatAM gAma-nagaronA purAtana janadharmamAM sAdhusaMdha mATe ahiMsA, satya, asteya, avaze. je te gAma-nagaranA atihAsika paricaya, brahmacarya ane aparigraha e pAMca vratanuM vizeSa prAdhAnya AtihAsika sthAne ane vyaktionI mAhitI, zi95 svIkArAyuM che. sAdhuo mATe pustakanA parigraha ne paNa sthApatya ane kalAnA aDhatIya namUnA vagerenA abhyAsa niSedha che. parata dharma ane sAhityanA vikAsa sAthe badhuM karavAno moko emane saMprApta thAya che. vibhinna samAjanA sAhitya kevaLa smRtimAM dhAraNa karavuM muzakela jaNAyuM. rItarivAja, raheNIkaraNIne paricaya emane thAya che. uparAMta AthI jJAnaprAptinA anivArya sAdhana tarIke sAdhue rastAmAM AvatAM jJAna bhaMDArone lAbha paNa maLe che. ane mATe puratakano saMparka ane parigraha atyAvazyaka gaNAyA. lIdhe vihAra daramiyAna joyelI, jANelI, nirIkSelI vigatenI A vicArathI graMthasatkAranA prAraMbha thayo ane kArtika zukala tapAsa ke cakAsaNI ke satya mAhitI meLavavAnI suvidhA paMcamI "jJAnapaMcamI" tarIke jainadharmamAM jANItI banI. maLe che. vaLI cAturmAsanA sthAyI ni maLe che. vaLI cAturmAsanA sthAyI nivAsane kAraNe lekhanapariNAme derAsaromAM puratone cAgya sthAna prApta thayuM. je saMzAdhananA kAryane pUrNa karavAno avasara maLe che. joke dvArA derAsaro samRddha graMthAlayethI sajaja banavA lAgyAM. A badhI sagavaDane lAbha je sAdhuo jijJAsu che, kriyAzIla jenA A pustaka saMgrahane "jJAnabhaMDAra "thI oLakhatA thayA. che, itihAsa pratye rUci dharAve che emane maLe che, anyathA jJAnabhaMDAre vidyAkendro banyAM nahIM'. arthAt sAdhuonI jijJAsAvRtti ke saMzodhana pravRtti ke lekhana prakriyAne vihAra ane cAturmAsanI prathAo poSaka pustakonA saMgraha ane raMganI dekhabhALamAM jene e nIvaDI ema kahI zakAya. pariNAme usuka ane jJAnapipAsu vizeSa rUci dAkhavI che, eTaluM ja nahI' likhita pustakanA sAdhuoe je lekhanakArya karyuM" ethI itihAsa ane sudraNa-prakAzananI javAbadArI paNa svIkArI, Ane kAraNe saMskRtinA nirUpaNamAM zraddheya sAmagrI hAthavagI banavA lAgI. jaina AcAryo ane sAdhu-sAdhvIonA jJAnano lAbha nasamAjane prApta thayo. Aje jyAre pustaka prakAzananI nirmita sAhityanI vividhatA prakriyA mUkela banI che tyAre jeneAnI pustaka-mudraNa-trakA jaina AcAryo-sAdhuo dvArA nirmita sAhitya vaividhya zananI pravRtti mAtra jaina samAja pUratI nahI' paNa mAnava pUrNa che. kAvya, mahAkAvya ane kathAsvarUpanA sAhityathI samAja mATe upayoga siddha thaI. vizeSa noMdhapAtra vAta e AraMbhI jJAna-vijJAnanA lagabhaga badhA viSayo sAthe ochAche ke A jJAnabhaMDAro vizeSataH jainadhamI hovA uparAMta aprApya athavA prApya chatAM alabhya evA jainetara graMtha ke vattA pramANamAM jaina sAdhuoe lekhana kArya karyuM che, jene ApaNe pAMca mukhya vibhAgomAM vibhAjita karI zakIe :hastaprata paNa saMgraha pAmelI joI zakAya che. phalasvarUpa A jJAnabhaMDAro adhyayana ane saMzodhana mATenAM vidyA (1) Agama sAhitya athavA dArzanika graMtha, (2) kendro tarIkenuM pAsuM upasAvI zakyA. varNanAtmaka ke kathanAtamakasAhitya, (3) kAvya, mahAkAvya ane anya prakAranI padyakRtio (4) vijJAnika sAhitya ane vihAra ane cAturmAsanI prathAnuM jJAnavikAsamAM (5) itihAsa-saMskRti-rAjanIti saMdarbhita lakhANe. yogadAna samarAIkahA ne pAracaya eka vizeSa hakIkata paNa ahI neMdhavI Avazyaka che ane te che cAturmAsanA sthAyI nivAsanI prathA. ahIM ApaNe kathanAtmaka sAhityamAM eka graMthano paricaya jaina sAdhu-sAdhvIo mATe varSARtumAM vihArano niSedha meLavIzuM ane itihAsa-saMskRtinA nirUpaNamAM A sAhityache. vihAra daramiyAna sAdhusaMgha eka gAmathI bIjA sAmagrI keTalI ane kevIka mAhitI Ape che te avalokIzuM. gAme, eka pradezamAMthI bIjA pradezamAM pharatA rahe che. tareha- A graMtha che "samarAIca kahA." je 14 I Jain Education Intemational o international Page #1054 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 106 jenaranaciMtAmaNi Ama to, A dharmakathAgraMtha che. A prakAranI dharmakathAmAM anubhava karAve che. AnI vizeSarUpe pratIti karAvavAnA mukhya nAyikAnI sAhasikatAnuM surucipUrNa varNana maLe che, AzayathI AcArya haribhadra samarAdityanI mukhya kathAnI parantu aMte baMne saMsArano tyAga karIne dharmazistanuM AsapAsa aneka ADakathAone tANAvANAnI jema vaNI ana pAlana kare che. AvI kathAomAM sAhasanI sAthe mukhyatve lIdhI che. AthI ApaNe anumAnI zakIe ke te samayanA dharma odha vizeSa pramANamAM hoya che. spaSTa rIte kahIe to rAjasthAnamAM (ane gujarAtamAM paNuM, kAraNa tyAre rAjaene mukhya uddeza dharmadIkSA rahyo che. sthAna-gujarAta eka ja bhaugolika ekamanA be bhAga hatA. bhASA paNa baMnenI lagabhaga eka jevI hatI. saMskRti ane samarAIzcakahA nA kartA raheNI-karaNI paNa eka hatAM) kadAca adharmane prabhAva ghaNA A kathAnA racayitA AcArya haribhadra che. emano vyApaka haze ane enAthI bacavA mATe pavitra ane janma cittoDamAM thaye teo janme brAhmaNa hatA. emano haka jIvana jIvavAnI prabodha A kathAmAM hita che. samaya I. sa. 705 thI 775 varacena manAya che. teo bIjA, trIjI ane cothA bhavamAM "mAyA' 'lAbha" tathA eka yugapradhAna lekhaka hatA, kAraNa emaNe ghaNA badhA viSaye ' anaMta'nA saMdarbhe vistArathI varNana thayuM che. te sAthe e upara ghaNA badhA graMtho lakhyA che. A graMtha saMskRta ane badhAMnuM nidAna paNa batAvyuM che. AcArya haribhadra e prAkRta bhaya bhASAomAM upalabdha che. spaSTa rIte varNavyuM che ke-pApa ane gunAne kAraNe bIjA janmamAM prANI tarIke janmavuM paDe che, kyAreka narakamAM paNa upalabdha sAmagrI javuM paDe che. AthI evuM anumAna thaI zake ke AThamI sadI pUrvenA jamAnAmAM ane tyAre paNa punarjanmano siddhAMta AThamI sadImAM vidyamAna A lekhakanA lakhANomAM e. meTA pAyA upara pracAramAM haze. Ama hovA chatAM ya loka sadInA bhAratIya itihAsa ane saMskRti vize, khAsa karIne pApa ane adharma AcaratA haze, kAraNa A graMthamAM lekhake rAjasthAnanA itihAsa ane saMskRti vize ghaNI sArI sAmagrI jovI prApta thAya che. A kathAmAMthI prApta sAmagrIthI ema A vAta vAraMvAra doharAvI che. kahI zakAya ke AThamI sadInI AsapAsa rAjasthAnamAM dharmakathI ke kathAsAhitya ? dharmayudaya thayo hato ane enuM AraMbhika zraya AcArya haribhadrane phALe jAya che. samarAIzcakahA" uparyukta varNanathI dharmakathA hovAnuM sUcavAya che, to bIjI daSTie e "phikazana'- graMthanuM baMdhAraNa kathA-sAhitya hovAnuM paNa kahI zakAya; kAraNa e samaye rAjasthAnamAM saMskRta-prAkRtamAM kathA sAhityane pracAra A graMthamAM nava prakaraNa che. pratyeka prakaraNa 'bhava" nAmathI vizeSarUpe jovA maLe che. eTaluM ja nahIM jaina dharmanA phalikhita che. eTale ke A graMthamAM kula 9 bhava che. kathA sAhityamAM paNa A prakArano prayoga vizeSarUpe thato hato. to eka ja vyakita ( jenuM nAma samarAditya che )nI AsapAsa vikAsa pAme che. pApane kAraNe punarjanama sAMpaDe che samakAlIna bhArata vizenI jANakArI e bhAvanAne sudraDha banAvavA mATe lekhake aneka upakathAo- A graMthamAM bhinna bhinna vAtono samucita upayoga ADakathAone vizeSa pramANamAM Azraya lIdho che. pratyeka karAyo che ane varNanomAM kaI UNapa jaNAtI nathI. AthI kathAnA aMte have pachInA janmamAM sukha pAmavA mATe A graMthamAM AThamI sadInuM bhArata kevuM hatuM enI jANakArI mokSanI upagitA samajAvAI che ane dharmamaya jIvana ApaNane sAMpaDe che. evI keTalIya bAbato A graMthamAM jIvavAno bodha ApavAmAM AvyA che. graMtha Ama to prathama varNata che, je te samayanA bhAratIya itihAsanA nirUpaNamAM najare dharmagraMtha je jaNuAya che paraMtu tenuM jhINavaTapUrvaka upagI banI rahe che. dA. ta. bhAratanA vividha pradezanI adhyayana karavAthI saMskRti-ItihAsanA Alekhana mATenI bhUgoLa, ene samudra saMbaMdha, videza sAthe vepArasArI sAmagrI prApta thAya che. vyavahAra, samAja-jIvana, musApharInAM mAdhyama ane paDatI muzkelIo, darabArI rItarasama, corI-lUMTa-pApa vagere. kathAno kedravatI vicAra paraMtu ahIM to phakta rAjasthAnanA ItihAsa ane 8 manaSyajIvana duHkhathI sabhara che" e A kathAne mukhya saMskRtinA nirUpaNamAM A graMthanI sAmagrI kevI rIte vicAra che. irSA, cheSa, saMgharSa vagere durguNothI manuSya upaga nIvaDe che e vize thoDo parizrama karyo che. satata saMkaLAyelo rahe che. AmAMthI mukti meLavavA mATe pratyeka manuSya potAnuM jIvanacaritra zuddha rAkhavuM joIe. japadaprathA nItimaya jIvana jIvavA mATe pramAda kharAba pariNAme A aMge rasaprada hakIkato maLe che. vibhinna rAjAo hariya thayA hatA ane satInI sAta sAmagrIthI Jain Education Intemational mation Page #1055 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahamaMtha-ra 107 rAvatA hatA. atikavAdI ane bhAre hAlatAMga ne jAva ke haratA vize vAraMvAra nideza maLe chee uparathI kahI zakAya ke Adhipatya svIkAryA pachI duzmana prajA mitra bane che jenI tyAre rAjasthAnamAM rAjAzAhI svarUpanI sarakAra vidyamAna pratIti ApaNane prastuta udAharaNuthI thAya che. A graMthamAM haze. samakAlIna rAjakIya itihAsa enuM samarthana kare che. anyatra (bhava 8) yuvarAja potAnA vidrohI sAmaMtane meTA rAjapada vaMzaparaMparAgata hatuM. kemake rAjakumAra guNusena enA bhAI kahe che ane tethI nAnA bhAI pAse mAphI mAMgavAnI pitAne rAjyavAraso saMpAdita kare che bhava 1). rAjya nA pADe che. vistAra mATe haze ane tethI te sAmrAjyanuM svarUpa pAmyo haze. sAmrAjyanI samucita vyavasthA sAru enuM prAntamAM rAjyavahIvaTa vibhAjana thatuM. prAntAnI javAbadArI vAIsaroyane eNpavAmAM rAjyavyavasthA saMbaMdhI geDI mAhitI A graMthamAMthI AvatI. dA. ta. samaraketu ujajenane vAIsaroya hatA maLe che. agAu joyuM ke sAmrAjyanA sucAru saMcAlana (bhava 5). yuvarAjaprathA paNa ativamAM hatI. aparAjita mATe ane prAtamAM vibhAjana karavAmAM Avata. prAtonA eka yuvarAja hatuM (bhava 6). yuvarAjakALa daramiyAna ene nAnA ekama tarIke nagaro ane sAmA hatAM. nagarano vahIvaTa dareka prakAranI pUrva tAlIma ApavAmAM AvatI hatI, jethI nagara mahantaka" ane "karNika" jevA padAdhikArIo karatA rAjapada prApti pachI vizeSa mukelIono anubhava na karavo kalInI anubhavuM na kalA hatA (juo pR. 409). "samarAIvecakahA"na nagaramahantaka paDe. rAjAne putra rAjA ja banavAne adhikArI hatA. paraMtu AjanA paMcAyata pramukha ane nagarapatinI hesiyata samakakSa je koI rAjapatramAM anyathA lakSaNo dekhAya to ene dUra haze. gAmanI sattA "gasvAmi'ne hastaka hatI. A ba na karo atyaMta Avazyaka hatuM. samarAdityanI bAbatamAM AnI nyAya saMbaMdhI nirNaya karavAmAM svataMtra hatA. cArI vagere pratIti thAya che ( bhava 7), te potAnA aneka pUrvajanmanA jevA gunAonA saMdarbhe nI phariyAda 'mahattaka' ane 'dragajJAnane kAraNe bhautika sukhane sthAna AdhyAtmika bAbatamAM svAma' baMne sAMbhaLatA. graMthamAM prApta varNanathI kahI zakAya vizeSa dilacapI rAkhato hato. AthI te sAdhucarita jIvana ke "nagaramahattaka'nuM pada "karNika'thI UMcuM hatuM. (dA. ta. vitAvatA hatA. paraMtu enA pitAne A pasaMda na hatuM. "tadadhita nA nirdeza che. ), grAmasabhA saMgharSa samaye AthI samarAdityane bhautikavAdI ane vaibhavI banAvavA sAruM hastakSepa karI zakatI hatI. eka ghaTanAmAM be jUtha vaccenA rAjAe traNa puruSo ( azAka, kAmokusa ane lalitoga)ne jhaghaDAmAM tapAsanA saMdamAM grAmasabhA pitAnA cAra sabhyone enA mitra banI rahevA Adeza ApyA (bhava 9 ). aTiluM mokale che ( bhava 6), A cAreya saMkhyA ' dharma' ane ja nahI samarAdityane kAmazAsanuM mahatva paNa samajAvyuM. " arthazAstra"mAM pravINa hatA ane uMmaramAM vRddha hatA. AthI dalIla evI karAI ke kAmazAstranA adhyayanathI mAkSa prApta kahA zakAya ke grAmasabhAmAM anubhavI ane vyavahAradakSa thAya che, paraMtu samarAdiye kahyuM ke ethI to pApanI vRddhi ! pApanA vRddha vyaktio cUMTavAmAM AvatI haze. vyaktio cAva thAya che. A graMthamAM eka jagyAe (pR. 270) "karNika" ane rAjavyavahAra paMcakula"ne nirdeza che. A baMne prakAranA adhikArIonI rAjakAjamAM sahAya karavA mATe maMtrImaMDalanI racanA saMyukta samitie kAI ghaTanAnI tapAsa karI hatI. AthI karavAmAM AvatI. subuddhi (bhava 1), mahisAgara ( bhava 2). sUcavI zakAya ke zA nAnI moTI bAbate upara potAnI Iza, buddhisAgara, brahmadatta ( bhava 3) vagere pradhAno hakUmata rAkhatA na hatA. bIjA zabdomAM kahIe to paraMparita hatA, paraMtu kevA prakAranI kAmagIrI teo karatA hatA tenuM' rAjAzAhI hovA chatA ya sattAnuM vikendrIkaraNa kalAka kaI pramANa upalabdha thatuM nathI. chatAMya pradhAnanuM sthAna bAbato mATe karavAmAM AvyuM hatuM. "karNika" e ke rAjAnA sArA salAhakAra tarIkenuM - nikaTanuM hatuM. jayapurathI padAdhikArInuM nAma hovuM joIe. saMbhava che ke nyAyAdhIza pAchA pharelA rAjAe saMparata levAnI vAta sau prathama pradhAne hoya. * paMcakula"no artha lokapratinidhi hovo joIe. samakSa karI hatI (bhava 2). AthI anumAnI zakAya ke rAjA A vigatothI evuM kahI zakAya ke keTalIka A vigatothI evuM kahI zakAya ke keTalIka vAra vivAdane pradhAnanI salAha leto hato ane emane vizvAsa saMpAdita mATe lavAdanI prathA amalI banatI hovI joIe. lavAdane karIne ja rAjA koI kadama uThAvato hato. rAjyasaMcAlanamAM nirNaya karAtat: sAmaMtono sahaga levAte enI sArI jANakArI amane jainadharmamAM punarjanmanuM prabhAvaka lakSaNa prastuta graMthamAMthI maLe che. sabaranetA viMdhyaketu pitAnA vijetA yuvarAja kumArasenanuM Adhipatya to svIkArI le che AThamI sadI daramiyAna rAjasthAnamAM jainadharmano abhyadaya te sAthe enI prajA potAnI "saMbaMdhinI " kahe che (bhava 2). thayo hato, jenI pratIti A graMthanI vigatothI thAya che. AthI evuM anumAnI zakAya ke rAjya ane sAmaMta vacceno jainadharmane A graMtha che. eTale emAM enI vigate rAjakIya - vyavahAra ghaNe ghaniSTa rahetA hatA. eka vAra vizeSabhAve nirUpAI hoya e svAbhAvika che. jaina dharmamAM ja nahI rahevA Adeza jAya ane lalitANa emanI sAmAna rAjA kaIka Jain Education Intemational Page #1056 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 108 jenaratnaciMtAmaNi sAdhanA karavAnA AzayathI ane mArI tiSIo pAse punarjanamanI mAnyatA eka prabhAvaka lakSaNa hatuM. enI pratIti vize A graMthamAM koI sIdho uhalekha prApta thato nathI. A graMthane mukhya vibhAga e hovAthI thAya che. arthAtu dharmanAM anya lakSaNe punarjanmanI vibhAvanAnI AsapAsa A graMthanI kathA vikasI che. graMthanA adhyayanathI khyAla Ave che ke e samayanA jayotiSavijJAna dharmathI bhinna na hatuM. zubha kAryomAM rAjasthAnamAM vidyamAna badhA dharmomAM A lakSaNa mAjIda hatuM. murtA mATe jyotiSIo pAse lAkA jatA hatA. kusumAvalI have pachInA janmamAM sukha ane samRddhi pAmavAnA AzayathI ane kuMvarasiMha varace thanAra lagna saMdarbhe mUhartAnI vartamAnamAM dharma, dAna, tapa, sAdhanA ityAdi kriyAo- bAbatane ulekha che. ( bhava 2). dAna, zIla, tapa ane vidhio karavI Avazyaka mAnavAmAM AvatI. bhAva e cAra dharmanAM viziSTa lakSaNe A samaye pracAramAM dhArmika vidhio hatAM (bhava 3), ema kahI zakAya ke A cAra prakAranI kiyAe loko vAraMvAra karatA haze. sAdhudhama, yatidharma A viSe A graMthamAM vizeSa carcA thayelI jovA maLatI (bhava 1), bhAvanA dharma, dAnadharma, zIladhama, tapodharma nathI, jo ke upavAsanuM mahatva vizeSa hatu. A janmanAM ( nava 3) vagerenA nidezA dharmanA saMdarbhamAM A badhAMnuM duHkheDane AvatA janmamAM dUra rAkhavA sAruM upavAsanI vAta vizeSa mahattva jaNAya che. namaskAramaMtra, karma, aNuvrata vAraMvAra karavAmAM AvI che. A kAraNathI agnizarmAe upa vagerene dharmanA aMga gaNAvAyA che. "kevalI' zabdanA vAsanuM vrata karyuM hatuM (bhava 1). eka mahine kevaLa eka prayogathI sUcavAya che ke sAdhue jJAnakarmanA meTA upAsaka vAra bhajana levuM ane te mATe mAtra eka ja gherathI bhikSA hatA. bIjI rIte vicArIe te samAjanA bhaNelA-gaNelA mAgavI. je eka gharathI bhikSAmAM kaza nA maLe to bIjA le sAdhu thatA hatA. pUrNacaMdra eka vakhate zabane jue ghera javAne badale bIjA mahinA sudhI rAha jovAnI rahetI. che ane te sAdhu thavAno nizcaya kare che ( bhava 1). rAjA AvAM kaThina vratAmAM zraddhA rAkhatA hatA. ichita paNa sAdhu banavAnI vAta enA mitrone kare che. (bhava 2). vastunI prApti mATe kayAreya mAnavabalidAna paNa levAtuM samAjajIvana hatuM (juo pR. 530). sabara jevA AdivAsI paNa icchita vastu mATe mAnavabalidAna ApatA hatA. putraprApti A samaye rAjasthAnI samAjamAM bhinna prakAranA loko mATe paNa vrata levAtuM hatuM. vaizramaNa ane tenI patnI hatA. rAjA, brAhmaNa ane sAdhuonuM samAjamAM UMcuM sthAna zrIdevIe dhanavanI pUjA karavAnuM ane putra prAptithI enuM rahetuM. vepArI loka ane karmacArIo te pachI AvatA. nAma devanA nAma uparathI rAkhavAnuM vrata lIdhuM hatuM samAjanA kacaDAyelA lokomAM cAMDAla, mAchImAra, cAra ( bhava 4). putrajanma pachI A vepArI daMpatI yakSamaMdire - ItyAdino samAveza thato. chatAM cAturvaNanI bAbate koI gayuM ane bhagavAnanI pUjA karI putranuM nAma dhana rAkhyuM spaSTa nirdeza A graMthamAM jovA maLato nathI. ( juo pR0 192-193). lagnanI bAbatamAM yuvaka ane yuvatI svataMtra hatAM. te paNa mAtApitAnI saMmati Avazyaka gaNAtI hatI. rAjakumAra anya dharmo siMha ane rAjakumArI kusumAvalI vacce prema thayo. baMnee nadharmaviSayaka graMtha hoI anya dharmonI carcA ke e A kAraNe lagnasaMbaMdhathI baMdhAvavAno nirNaya karyo. te aMgenI mAhitI baha prApta thatI nathI. parata carikA. paNa mAbApanI saMmati emaNe lIdhI hatI (bhava 2). dhana caMdrava, dhanadeva, pizAca, rAkSasI, indra, kinnara, kSetradevatA, ane dhanazrI vacce paNa prema baMdhAya, tyAre dhanano pitA vidyAdevatA, vidyakumAra, nagaradevatA, meghanAda, bannara, yakSa, ghanazrInA pitA pAse emanI putrInA hAthanI mAgaNI kare che vRkSaNI jevAM deva-devIonAM nAma uparathI anya dharmonA (bhava 4), vivAhamAM Arthika levaDadevaDa paNa thatI hatI, pracAranI pratIti thAya che. pizAca, rAkSasI, vyantara, caMDikA je paThANa varUpanI hovA saMbhave. agnipradakSiNAne rivAja jevA ulekhethI kahI zakAya ke A yuganA rAjasthAnamAM lagnanA saMbaMdhamAM pracAramAM hato. premIo vacce vastuonI aMdhazraddhA ane vahemanuM prabhutva hovuM joIe. samAjanA Apa-le paNa thatA hatA. kusumAvalA ana si Apa-le paNa thatI hatI. kusumAvalI ane siMhanI vacce nIcalA staranA loko adhama kakSAnA devAno Azraya letA phala-phUla, hAra ane rAjahaMsanA citranI apa-le thaI hatI hatA. caMdravarmA, Indra, meghanAda, kinnara ane vidyatu kumAra ( bhava 2, pR. 82-80 ). jevAM nAmothI sUcavI zakAya ke prajA AkAzI padArtho ane lagna sivAyanI mahattvanI bAbatamAM paNa bALako prakRtinA tanI pUjA karatI haze. caMDikA, yakSiNI, kinnarI mA-bApanI saMmati letAM hatAM. baMdhudatta nAmanA vepArIne vagere nAme zakitapUjAnuM mahattva sUcita kare che. sabara ane putra dharaNa videzathI svadeza AvyA pachI potAnA anubhavonA anya AdivAsIo zaktinI viroSabhAve pUjA karatA hatA. AdhAre rAjA taraphathI prApta thanArA prabhutva ane sanmAnanA zaktinI sAthe zivanuM mahatva hamezAM rahyuM che chatAM emanA InkAra kare che ane sAdhu thavAnI IcchA vyakta kare che. Jain Education Intemational Page #1057 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 10: tyAre te mA-bApanI saMmati paNa saMpAdana kare che. (bhava 6, ramata-gamata pRSTha 490). rAjasthAnI samAjamAM bhinna prakAranI ramato ramAtI tatkAlIna rAjasthAnI samAjamAM svapnane prabhAva paDyuM haze paNa A dharmakathA hoI A vize vigate varNa na nathI. svAbhAvika jaNAya che. ene mahimA paNa hatA. svamamAM cothA ane navamA bhavamAM nagAranA ni "za che. Ama jovA maLelI vastu sAcI mAnavAmAM AvatI hatI. puruSa- bhavamAM gaNacaMdra udyAnamAM dhanuSanI tAlIma le che evo dattanI patanI zrIkAntAne svamamAM siMha dekhAyA (bhava 2). ullekha che. rAgI kAntimatie mokalelA be seva A saMdarbhamAM eNe putranuM nAma siMha rAkhyuM. ( citramati ane mUSaNa ) ane guNacaMdra vacce je saMvAda dhanane dATavAno rivAja paNa hato. bhava bIjAmAM thAya che emAM ghaNA dAyaDAonI vAta nidezAI che, a! nALacA sAthenA suvarNa pAtrano nirdeza che, je dATeluM hatuM prakAranI ramatamAM aMtima akSaranA saMdarbhamAM koI kaleka ane temAM sAta lAkha dinAra bharelI hatI. AthI evuM kahI bolAya che. " praznottara prakAranuM eka anya ramato de che zakAya ke loko sArIthI bacavA sAruM mUlyavAna cIjone che. "Dhacaturtha' jevI ramatane ulekha i (.va 8). dATI rAkhatA hatA. ema paNa khasUsa kahI zakAya ke tyAre anumAna thaI zake ke samaya vitAvI sAruM lAke nAnA corI paNa thatI hatI. be, traNa, cAra ane cha bhavamAM corInA prakAranI ramata ramatA haze. nideza che. chaThThA navamAM morika nAmanA corane nideza che. nAmakaraNa cara ane luMTArAne mRtyunI sajA thatI hatI. (bhava 3). " samarAIcakahAmAM bhinna prakAranA agaNita manuDanAM calaNane pracAra nAma prApta thAya che. e paNa sAcuM ke AmAMnAM ghaNAM nAma dainika vyavahAra nibhAvavA mATe te jamAnAmAM kaI kopanika che--paraMtu e jamAnAmAM rAjasthAnamAM kevAM cikkasa varUpana rAvaNane upaga thato hato enI prakAranAM nAma rAkhavAmAM AvatAM ho e vize sArI mAhitI A graMthamAMthI vAraMvAra maLe che. A calaNa jANakArI amane prApta thAya che. vizeSa pramANumAM ne tene dinA nAme jANItuM hatuM. chaThThA bhAvamAM dharaNa ane deva- bhAvanApradhAna hovAnuM jaNAya che. dA.ta. aparAMta, nadInI vacce thayelA saMgharSanA badalAmAM je taDajoDa thaI amarasena, kontimatI, guNacaMdra, gurusena, citramati, jayetadanasAra baMne vepAra mATe pravAsa kheDavA taiyAra thayAM. A suMdarI, mAnabhaMga, yazovarmA, vilAsavatI ItyAdi. davasaMdarbhe je karArapatra baMne vacce thayo, jemAM pAMca lAkha devIonAM nAma uparathI paNa nAma pADavAnI prathA hatI. dinAranI sAmagrI vepArAze A baMnene ApavAnI vigata do.ta. Ideva, IzarmA, agnizarmA, caMdrA, ivanaMdana, che. ( hajI e pa. 410-411). AThamAM bhAvamAM rANI dharmaghASa, vana ve, dhanazrI, naMdIvardhana, yajJado, lakSaNasena, kAMtimati potAnI kuMvarI mATe egya kaMvara zeAdhI lAvavAne lakSmIkAMta, vaizamaNuM, zrIdevI, sAmava vagere. prakRtinAM tatve be sevakane mokale che tyAre be lAkha dinAranI vAta A uparathI pADavAmAM Avato nAma mAM azAkadana, kamrAdanI. bAbate thayelI. (pR. 614) kusumAvalI, kAlamegha, caMdrasAra, samudradatta vagere. A vivaraNathI khyAla Ave che ke A jamAnAmAM pazupaMkhI phaLaphala vize rAjasthAnamAM dinAra nAmanuM nANuM calaNamAM haze, paraMtu enAM tyAranA jamAnAmAM rAjasthAnamAM kevA prakAranI A nAnAM moTAM pramANAno khyAla A graMthamAMthI prApta thatA nathI. aMge sthiti haze enI mAhitI paNa A zreya saMpaDAve saMgharSamAM viSaprayoga che. azva, gaja, gardabha, udara, deDako, popaTa, vAMdarA, bakarI, mAra, rAjahaMsa, kutarA, siMha, sApa, jevAM pazupakSIone rAjasthAnanA tatkAlIna jamAnAmAM eka vicitra rivAja - nideza che. A, nALiyera, jasamIna vagere kone meTA pAyA upara pracAramAM hato. e hato kaIne kaI ! ulekha paNa che. saMgharSamAM ke matabhedane kAraNe jhera pAvAno rivAja "samarA- IcakahA'mAM A vize paryAya udAharaNa mojuda che. koI upasa hIra avizvAsane kAraNe nadayantie pUrNa bhadrane sApanuM jhera 'samarAIcUkahA" graMtha rAjasthAnamAM lakhAyelA hoI ApyuM hatuM evuM varNana che. (bhava 2, pR. 189). ethI tyAMnA samo/yvana, rAjakAraNa ane saMskRti--- sAmAnya rIte khorAkamAM jhera bheLavIne ApavAno rivAja hato. itihAsanA nirUpaNa mATe paryApta sAmagrI prApta thAya che. linI mAtA pitAnA putra zikhIne jhera Ape che (bhava 3). A graMthanA adhyayanathI ahIM prastuta karelA pratyeka madA samayAtrAthI dUra rAkhavAnA AzayathI dhanazrI potAnA pati vize ekAda be lekha lakhI zakAya evI samRddha sAmagrI dhanane jhera Ape che ( pra. 202). saMtADeluM dhana prApta karavA ahIM varNita che. ahIM tA lekhamAM mAtra Acamana karavAnA sAru bAlacaMdra guNacaMdrane jhera ApyuM hatuM (bhava 3). ApaNe upakrama che. astu. mAM eka kAI udaya Jain Education Intemational Page #1058 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhasena ane malavAdI: saMkSipta caritra ane mayanirNaya - zrI raseza jamInadAra siddhasena ane malavAdI baMne jaina dharmanA pramukha AcArya hatI. AthI jainAcArya banyA pachI paNa prAkRta pratyeno ane tavajJa hatA. saMsakRta-prAkRta sAhityamAM, khAsa karIne emanI anAdara chupo na rahyo. vaLI jaina siddhAMtane tarkavijJAnamAM A baMnenuM dAyitvapUrNa yogadAna che. "sanmati saMskRtamAM utAravAno vicAra emaNe saMgha samakSa prastuta karyo. prakaraNa", "batrIsI" ane "nyAyAvatAra' siddhasenanA saMghanA agraNIoe A vicAra gaNadharo Adi pratyene ane 'dvAdazArAyacaka " tathA "sanmatitarka prakaraNa TIkA" anAdara che ema sUcavI siddhasenane prAyazcittarUpe jaina veza talavArInA prari ddha graMtha che. A badhI kRtionA paricaya chupAvI gacha choDavAnuM kahyuM. saMghanI anujJAthI divAkare ApavAno ahIM upakrama nathI. A baMne mahAnubhAvonuM sAdhuveza gupta rAkhI ane garacha cheDyo. sAta varSa sudhI saMkSipta ritra varNavI emanA samayanirNayanI vigate carcA siddhasena guptavezamAM rahyA, paraMtu jinazAsananI prabhAvanA karavI che. pachI punaH siddhasena AcAryapade sthApita thayA. siddhasena vidyAdhara nAmaka AnAya-zAkhAmAM ane siddhasenano samaya - emane samaya jANavAnAM pratyakSa pAdaliptasUrinA kuLa-saMtAnamAM anuyogadhara skadilAcArya pramANe upalabdha nathI. emano samaya suniNata karavA sAru thayA. temanA nirvANa pachI temanI pATe AvelA vRddhavAdI traNa sAdhano vicAraNAmAM laI zakAyaH (1) emanI svaracita nAmanA ziSya vihAra karatAM karatAM ekadA ujajaina nagarImAM kRtio, (2) jaina paraMparA ane (3) nizcita samayavALA jaI paheravyA. A nagarImAM kAtyAyana gotranA brAhmaNa nAme che mAM siddhasena vizenA teo devarSi rahetA hatA. devazrI temanAM patnI hatAM, A baMnenA putra te siddhasena. vikamanA 8mAM saikAnA pUrvArdhamAM thayelA haribhadranA paMcavastu" graMthamAM ane enI TIkAmAM "samaI' ke sikasana ta tajallA hatA. ekadA vAdA sAthe maNa "sammati nA u9lekha che ane tenA lekhaka tarIke divAkaranuM vAdagAchI AraMbhI. vRddhavAdI jItyA. potAne jItanAranA , nAma che. ziSya thavAnI pratijJAbaddha siddhasena vRddhavAdInA ziSya " banyA. dIkSAthI siddhasena have "kumudacaMdra" tarIke oLakhAyA. prasiddha TIkAkAra jinadAsagaNa mahattaranI "naMdIsUtradIkSAthI kumudacaMdra jaina siddhAnto ane dazanone Amala- cUrNi' no samaya zaka varSa pa98 (vikama varSa 73 =Iza. grAhI abhyAsa karyo. AthI vRddhavAdIe temane AcAryapada varSa 676)ne che. A ja lekhakanI 'nizIthasUtracUrNa'mAMAvyuM. vaLI pAchA teo mULanAme oLakhAvA lAgyA ' samati ane tenA kartA siddhasenane lagatA traNa u9lekhe arthAta dIkSArthI kumudacaMdra have AcArya siddhasena banyA. che." AthI evuM anumAnI zakAya ke siddhasena zaka saMvatanI chaThThI (ke pAMcamI sadI sudhImAM thayA hovA joIe. ekadA karmaranAra rAjA devapAla upara kAmaru dezanA rAjA paraMtu jinadAse je bhASya upara cUrNi lakhI che tenA kartA vijayavarmAe AkramaNa karyuM. AthI bhayabhIta thayelA devapAla jinabhadra Agamika paraMparAnA rakSaka hatA, jyAre siddhasena vihAra karIne AvelA AcArya siddhasenanA zaraNe gayA. tethI - navInavAdanA sthApaka tArkika tarIke jJAta hatA. AthI jinaAcArya suvarNasiddhi yogathI ane sarasavavidyAthI * aDhaLaka bhadra ane siddhasena baMne pratispadhI hovA saMbhave. vaLI 1 dravya ane vizALa sainya racyuM. AnI sahAyathI devapAle jinadAsa ane jinabhadra samakAlIna hatA te have sunizcita zatrune harAvyo. vijayI devapAle AcArya siddhasenane che. tyAre jinadAsa pote jinabhadranA ja eka pratispadhI divAkara nuM biruda bakyuM. have teo AcArya siddhasena sana vidvAno bahumAnapUrvaka ullekha kare te uparathI ane tatkAdivAkarathI gyAta banyA, lIna sAMpradAyika vAtAvaraNane dhyAnamAM rAkhI paMDita sukhajanma brAhmaNa siddhasena zizavAvasthAthI saMskRtapremI lAlajI evuM mAne che ke siddhasena jinadAsagaNi mahattaranA hatA. saMskRtabhASAnA saMskArathI emanI prajJA samRddha banI karatAM 150-200 varSa pUrve thayA hovA saMbhave. je A ziSya thavA siddhasena have darzane A varSa ane tenA kartA dIkSAthI ku ca AthI vRddhavAdI eLakhAvA lAgyA che. AthI evuM sahI sudhImAM thaya Jain Education Intemational Page #1059 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvAMsa grahagra tha svIkArIe tA siddhasena vikramanI chaThThI sadInA pUrvArdhamAM thayA hovA joI e. mallavAdInA mAmA jinAnaMde eka vakhata bharucamAM auddhAcAya buddhAnaMdanI sAthe vAdavivAda karyo, jemAM ' prabhAvakatA 'mAM bIjI eka para'parA kAMIka A pramANe jaina para parA siddhasenane vikramAdityanA samakAlIna ane ujjainanA vatanI mAne che. vikramAditya Isu pUrvenI prathama zatAbdImAM thaI gayA. tethI jaina nyAyanA kramika vikAsa ane temAM siddhasenanuM sthAna jotAM vikramAditya sAthenI samakAlIna-jinAnaMda parAjita thatAM niyamAnusAra temaNe bharucanA tyAga ttAnI jainaparaMparA svIkArya banatI nathI. karyA ane peAtAnI bahena durlabhadevIne tyAM valabhI AvIna rahyA. janAnaMde peAtAnAM traNeya bhANeja ane bahenane che : vidyAdhara AnAya-zAkhAmAM pAdaliptakuLamAM ska'dilAsa`sAranI asAratA rAmajAvI dIkSA levaDAvI. A traNeya cAya thayA. mukuMda nAmanA eka brAhmaNa temanA ziSya thayA. bhANejamAM mallavAdI vizeSa buddhizALI jaNAyA. A mudde kALAMtare vRddhavAdI tarIke prasiddhi pAmyA. jaina paraMparAnusAra siddhasena vRddhavAdInA ziSya hatA. A saMdarbha mAM siddhasena ka dilAcAya nI trIjI peDhIe thayA gaNAya. A kaDhilAcAya teA nAnI mAthurI vAcanAnA saMpAdaka hatA. te jJAta hakIkata che. jainaparaparA mujaba A vAcanA vIra nirvANa 840 (=vi. saM. 370=I. sa. 313)mAM thaI ane tA ska'dilAcAya vikramanI cAthI sadInA uttarAmAM vidyamAna heAvAnuM spaSTa thAya che ane emanI trIjI peDhIe AvanAra siddhasenane ( peDhI dITha 25 varSanI gaNatarIe ) vikramanA pAMcamA zatakanA pUrvArdhamAM vi. saM. 420nI AsapAsa mUkI zakAya.9 ekadA jinAnaDha valabhI cheADI vihAre gayA tyAre temaNe peAtAnA jijJAsu bhANeja malane pUrvamAM niSiddha evA graMtha, na khAlavAnI zarate, ApIne gayA, jijJAsu male te graMtha khAlyA ane prathama pAne eka bleAka vAMcyA H malavAdInA 'dvArazAranacacaka 'mAM siddhasenanA 'sanmati prakaraNa 'nA nirdeza che ja. tema ja mallavAdIe siddhasenanA Aja graMtha upara TIkA paNa racI hatI, evA nirdeza haribhadra kare che.10 A mallavAdI vIranirvANa savata 884 ( vi. saM. 414) AsapAsa thayAnuM prabhAvakacaritakAra noMdhe che.11 malavAdI jo vikramanA pAMcamA saikAnA prathama caraNamAM vidyamAna hatA teA pachI temaNe jemanA graMtha vize TIkA lakhI che te siddhasena tenA samakAlIna ke pUrvakAlIna heAvA joIe. uparyukta carcAthI e phalita thAya che ke siddhasena vikramanA ceAthA-pAMcamA saikAmAM arthAt vikramanA cothA zatakanA chellA e caraNamAM ane pAMcamA zatakanA pahelA caraNamAM vidyamAna hAI zake. 12 mallavAdIsUri7 kSatrapakAlIna gujarAtanA sauthI pradhAna sAhitya svAmI ane tattvajJa hatA mallavAdI. emanA jIvana vRttAMtanA AdhAra prama`dhA che.14 jemAM mallavAdInA jIvana vize be bhinna paraparAe jevI prApta thAya che. AmAMnI eka paraMparAnusAra malavAdI valabhInA maitraka rAjA zilAdityanI bahenanA putra hAvAnuM kahevAyuM che. 15 je kapAlakalpita jaNAya che. jyAre bIjI para parAnusAra mallavAdI bharUcanA jANItA jainAcAya jinAnaMdanA bhANeja hatA, je hakIkata zraddheya jaNAya che.11 mallavAdInI mAtAnuM nAma 111 duCbhadevI hatuM. ane temanA e gurukha'nAM nAma jinayarA ane yaza hatAM. teo jJAta sakAratI valabhInA nivAsI hatA. temanA kArya pradeza gujarAta hatA. vidhi niyama bhagavrutti-vyatiriktAdana kavAyat / jainAdanyAsana -manRta' bhavatIti vaidhamsana / mallu AgaLa vAMcavA jAya tyAM ja zrutadevIe AvI graMtha jhUMTavI lIdheA. graMtha meLavavA teNe devInI ArAdhanA karI. zrutadevIe prasanna thaI mallane varaDhAna mAgavA kahyuM. male pustaka mAgyuM. devIe pustaka tA nA ja ApyuM, paraMtu maLe vAMcelA eka ja zlAkathA te sava aMzane grahaNa karaze ema kahI aMtardhyAna thayA. 17 cirakALe jinAnaMda valabhI pAchA pharyA ane peAtAnA bhANejanI pratibhAthI prabhAvita thaI temane AcAya padmathI vibhUSita karyA. daramiyAnamAM mallamunie peAtAnA guru ( ane AthI vilaMba karyA vinA mallamuni bharuca paheAMcyA ane mAmA )nA bauddhothI thayelA parAjayanI vigata jANI hatI. tyAM rahetA bauddha sAdhu buddhAnaMda sAthe vArtAvavAda karyAM. sabhAgRhe carcAra bhanuM kAya mallamunine sAMpyu. mallamuninA kathanane na samajavAthI buddhAnaMdanI hAra thaI. tyAre sabhAgRhe AcAya mallamunine 'vAdI'nu" biruda Apyu. mallamuni have mallavAdI banyA. pAchaLathI malavAdIsUri tarIke paNa oLakhAyA. malavAdInA samaya -emanA samaya jANavAnAM kAI sIdhAM sAdhano upalabdha nathI, kAraNu emanI prApya kRtiomAMthI keAI racanA varSa sAMpaDatu nathI. eTale malavADI racita ' kADhazAratayacakra'mAM ullikhita enA purogAmIonA samaya nirNayathI menA graMthamAM jemanA nirdeza nathI evA enA anukAlInAnA samaya uparathI ke jaina paraMparA uparathI emanA samayanA nirNaya karI zakAya tema che. prabhAcaMdrAricita ' prabhAvakacArata'mAM ApelA vijaya siMhasUriprama'dha 'mAM mallamunie bauddho sAthe karelA Page #1060 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 112 jenaratnaciMtAmaNi vAdavivAdanI miti vIra saMvata 884 (vi.saM. 414, malavAdInA najIkanA pUrvakAlIna ke pUrvasamakAlIna heI I.sa. 357-58) ApI che, je sunizcita che ane svIkArya zake.32 ane te maDhalavAdIno samaya I.sa. 145 thI 425 che; kemake emanA graMthamAM AvatA ulekha parathI teo sudhImAM (arthAt vikrama saMvata 802 thI 483 sudhImAM) je je taravAnA anugAmI ane purogAmI hovAnuM jaNAyuM hovAnuM anumAna thaI zake. che, temanA samaya sAthe A miti baMdha bese che. malavAdInA uparyukta samayanirNayanA saMdarbhamAM jaina mahalavAdInA "nayacaka"mAM AgamavAdI jinabhadragaNi paraMparAne khAsa ullekha Avazyaka che. ApaNe enA jIvana kSamAM zramaNa (vi. saM. 666=I.sa. 609), " "nyAyavArtika kathanamAM joyuM ke matalavAdIe bhRgu-karachanA bauddho upara nA lekhaka udyotakara "(I.sa. pa75 thI 625), 1 ke dinAganA vAdavijaya vIra nirvANa 884 ( vi.saM. 414=I.sa. 357- pramANumuracaya" upara " pramANuvArtaka" lakhanAra dharma kIti 58)mAM prApta karyo hato. (I.sa. 650 thI 700) ra jevA tAki kone nirdeza nathI. AthI malavAdIe IzanI cothI sadInA chellA traNa vaLI malavArInA graMtha upara TIkA lakhanAra siMhasUri, ja caraNamAM arthAt I.sa. 317 thI 397 nI vacce ke vikrama jinabhadragaNinA rAmakAlIna hoI, IzunI sAtamI sadInA saMvatanA cothA zatakanA chellA caraNamAM ane pAMcamA pUrvamAM thaI gayA hovAnuM sUcavAyuM che.23 A TIkAkAra zatakanA pahelA be caramAM arthAt vi. saM. 174thI 454 malavAkInA samakAlIna ke najIkanA anukAlIna nathI; kemake varI vidyamAna havAna sacavI zakAya ? enI TIkAmAM mULa graMthanI bahu aMze saMgRhIta nathI. tenI maDhalavArI ane siMhari vakaro eka sakA jeTaluM ke saMdarbhe noMdha vadhAre aMtara hovA saMbhava. A uparathI anumAnI zakAya 1. siddhasena divAkara vize etihAsika pramANe pratyakSa ke malavAdI IzunI sAtamI sadI pUrve athavA chaThThI ke prAyaH upalabdha nathI. AthI temanI jIvanakathA vize jaina pAMcamI sadImAM vidyamAna hovA joIe.2 4 paraMparAno AdhAra levo paDe che. ahIM saMkSepamAM have ApaNe malavAdInA purogAmI dArzanikonA dorelA siddhasenanA caritra citraNamAM prabhAcaMdrasUAraMcita samayanA saMdarbhamAM malavArIno samaya nirNaya karIe. prabhAvaka carita'mAMnA "vRddhavAdI prabaMdha'mAM ApelI enA graMthamAM "vAkyapadaya'nA kartA bhartRhari, pramANa paraMparAno AdhAra dIdho che. siddhasenanA vyaktitvanAM vividha pAsAMone keTaleka paricaya emanI kRti samuccaya'nA kartA diDanAga ane "sanmatiprakaraNa"nA kartA siddhasena divAkarano ullekha che. AthI malavAdI A batrIsIomAMthI thAya che. (juo baMnene gujarAtI traNeyanA samakAlIna ke anukAlIna hoI zake. anuvAda anukrame pRSTha 91 thI 103 ane pRSTha 175 thI 177). harinA 5 samaya vize ghaNuM matamatAMtaro che. "vAkya kammaranagara kayuM haze te kahevuM muzkela che. paNa padIya'nuM saMpAdana karanAra atyaMkara ra ra bhatRharino samaya bhagavAna mahAvIranA vihAra kSetramAM karmAra gAmane i.sa. 450 thI pa00nI vacce mUke che. paraMtu dinAge to ullekha che, je kuMDa gAma pAse hovuM joIe, kemake to bhatRharinA "vAkayapadIya'nA bIjA kAMDanI be kArikAo tyAMthI muhUrta divasa bAkI rahe bhagavAna kamara gAma (156 ane 157) ne ulekha potAnA graMthamAM karyo che. gayA evI noMdha che. (juo "sanmati' gujarAtI ema jaMbuvijayajIe pratibhAdita karyuM che. AthI anuvAda, pRSTha 93, pAra naM. 48). bhatRhare A dRSTie diDunAganA samakAlIna ke pUrvakAlIna hoI athaMkara pratipAdita temano samaya svIkArya banato 3. suvarNasiddhiyoga eTale maMtrayogAdi baLathI sonuM-suvarNa nathI. bhatRhari vasurAtana ziSya hato ane vasurAte dravya utpanna karavuM te. dinAganA guru vasubaMdhunuM khaMDana karyuM hatuM.28 te uparathI 4. sarasava e saMskRta "sarSa pa'nuM gujarAtIrUpa che. sarSa pa bhatRhari ane dinAga samakAlIna hatA ema kahI zakAya. eTale eka jAtanuM telIbI. sarasavanA maMtrelA dANA bauddha paraMparAne AdhAre vinayataSa bhaTTAcArya dinAgano pANImAM nAMkhavAthI subhaTo-sanike utpanna thAya che. A samaya I.sa. 345 thI 425 no mUke che. 29 eTale jene kiyA te sarasavidyA ema abhipreta jaNAya che. ulekha dinAne karyo che te bhatRhari IzunI cothI sadInA bIjA caraNamAM vidyamAna hoI zake. 30 siddhasene paNa 5. juo : "sanmatiprakaraNa" gujarAtI, 1952, prastAvanA dinAgane ulekha karyo che, 31 ane siddhasenano ulekha pRSTha 58 pAdanoMdha naMbara 5, malavArIe karyo che. A uparathI evuM phalita thAya che 6. jinavijayajI "bhAratIya vidyA" nibaMdhasaMgraha pR. ke bhatRhari, dinAga ane siddhasena e traNeya tAki ke 191. Jain Education Intemational Education Intermational Page #1061 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sasa grahagra tha-2 7. sukhalAlajI, uparyukta pR. 61 8. ' prabhAvakacarita 'mAM vRddhavAdI prakhaMdha pR. 89 thI. 9. jainaparaparAne AdhAre siddhasenane A samayagALAmAM mUkavAthI khIjI keAI aitihAsika hakIkatAnA aMtarAya AvatA nathI. 10. durbhAgyavaza A graMtha Aje upalabdha nathI, parantu haribhadrasUrie A vize prakAza pheMko che: ukta ya vAmuikhyena zrImalavAdinA sammatI ( anekAnta jayapatAkA rR. 47). uparAMta 'jaina sAhitya sa'zAdhaka ' pR. 1, prastAvanA pRSTha 10. A pramANe ullekha che. sammativRtti lavAdikRtA // 11. mallavAdinA samayanirNaya A lekhanA uttarArdhAmAM thayA che. 12. paDita dalasukha mAlavaNiyA mallavAdghi ane siddhasenane samakAlIna gaNe che eTaluM ja nahI, A ubhayane paNa teo bhatRhari ane dinAganA samakAlIna gaNI cAre ya mATe I.sa. 345 thI 425nA samaya mUke che. (jue 'rAjendrasUri smAraka graMtha' pR. 210) 13. mallavAdInA jIvana-kavana mATe kAI pratyakSa ke parAkSa aitihAsika pramANeA upalabdha nahI. hAvAthI keTalAka prazna'dhAmAMthI paraparA upara AdhAra rAkhavA paDe che. 14. prabhAca'drAcAya ' prabhAvakacarita' (vi. sa'. 1334 ), meruttuMgAcAya kRta prabaMdhaciMtAmaNi ' ( vi. saM. 1361), rAjazekharasUriSkRta ' prakha'dhakoza' ( vi. sa'. 1405.) 15. prama'dhaciMtAmaNi pR. 106-107, prabaMdhakoza pR. 21-23. 16. prabhAvakacarita pR. 119 thI 123. 17. A varadAnane AdhAre mallamunie 10,000 zleAkapramANuyukta navu nayaka racyuM. ('dvAdazAra nayacaka ' sa'pA. geA. ha. bhaTTa, Amukha pR. 2) 18. zrI vIravasarAitha zatASTaka caturazItisayukte / jigse sa. mahalavAdi bauddhAMtad nyantarAMApi // (vijayasiMhasUri prakha'dha, zlAka 83) 19. ejana. 20. sukhalAlajI ane becaradAsajI, 'sanmati prakara', prastAvanA pRSTha. 69; jamUvijayajI * zrI AtmAnaMdaprakAza" pu. 45, aMka 7, pR. 137. 21. izunu' chaThThI sInu chelluM caraNa ke sAtamI sadInu paheluM caraNa. (jue, prabhAcaMdrAcAya viracita 'nyAya je 15 113 kumuddacaMdra' bhA. 2, sapA. mahendrakumAra, prastAvanA pR. 12 ) 22. ejana, pR. 22; geA. ha. bhaTTa, uparyuMkta rR. 7. 23. bhUvijayajI, uparyukta, pR. 137; geA. ha. bhaTTa. uparyukta, pR. 7 24. sukhalAlajI ane becaradAsajI si'hasUrine vikramanI chaThThI ke sAtamI sadImAM mUke che (jue sanmati prakaraNa, prastAvanA, pR. 65), tA mallavAdIne vikramanI pAMcamI ke chaThThI sadImAM mUkI zakAya. 25. bhatRhira e hAvAnu manAya che. eka kavi hatA. bIjA vaiyAkaraNI. itsi`ge. jenA nirdeza karyo che te kavi hAvAnA sa'bhava che. vaiyAkaraNI bhatR hira e che ke jenA nirdeza diRsnAge karyo che. 26. ke. vI. abhyakara ane pI. vI. lImaye, prastAvanA, pR. 12-13. 27, 'buddhiprakAza ', pR. 98, 1951, pR. 332-35; ane raMgasvAmI AyaMgara, jarnala opha bombe brAnca epha dhI rAyala eziyATika sAsAyaTI, pR. 26, 1951, pR. 147-149 28. vasuba'nA samaya i. sa. 400nI AsapAsanA manAya che. (juA, mahendrakumAra, uparyuM kta prastAvanA pR. 21.) maiM ane dAsaguptA vasutrane IzunI cAthI sadImAM mUke che. (hasTarI opha sa`skRta liTarecara, bhA. 1, prastAvanA pR. 19, 114) vasurAta ane vasubaMdhu samakAlIna hatA. (jIe jabUvejaya, uparyukta pU. 335 ) 29, 'tattvasaMgraha ' prastAvanA pR. 73; pa'Dita mAlavaNiyA, 'dharmAttarapradvIpa' prastAvanA, rR, 4. 30. kemake dinAge bhartRharinA ullekha karyo hAvAthI te uMmaramAM mATA hovA saMbhave, tethI bhatRharinA samaya i. sa. 325 thI 375 AsapAsanA mUkI zakAya. 31. sukhalAlajInA ane becaradAsajI, uparyukta, bIjI AvRAtta, prastAvanA pR 135-37; uparAMta mAlavaNiyA nyAyAvatAra vAti kavRtti ' siMdha jaina graMthamALA naM. 20, pR. 287-97. 32. jue agAu pAdanoMdha 12. 33. bauddhonI sAthe mallavAdinA vAdavivAdanI miti vIra nirvANa 884ne jo ApaNe mallavAdinA jIvanakAlanA madhyakAla gaNIe te A mitinA pUrvamAM ane pachI 40 varSa mUkatAM A samaya sUcavI zakAya. Page #1062 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI zatruMjayatIrthanuM aitihAsika avalokana paramatAraka jainazAsanamAM AtmapariNAmane nirmaLa banAvanArAM aneka tIrthasthAnAmAM zrI zatruMjayatI nu sthAna sauthI mAkhare che. nadInA pravAhanI jema yAtrALuonA srota aviratapaNe ahIM vahyA kare che. A tImAM AvanAra koI divyadhAmamAM AvI pahoMcyAnA anubhava kare che. girirAja para caDhI prathama tIrthapati zrI AdIzvaraprabhunAM dena-pUjana karatA bhAvuka AtmAnA haiyAmAM jANe bhAvanAnA sAgara hileALA mAre che ane harSanu sAvara chalakAvA mAMDe che te samaye eka vyi anubhUtinA tenA AtmAmAM spaza thAya che. evI divya anubhUtinI rekhA A tIrthamAM kema viziSTa prakAre che? anaMta AtmAe A tIrthanA prabhAvathI sakala kamalanA kSaya karI meAkSamAM padhAryA che. A tInI raje raja pAvanakArI che. aneka AtmAe A tIthanI sparzanA karI peAtAnu kArya sAdhyuM che. A girirAja ke jyAM bhagavAna AdinAthe navANuM pUrva paryaMta vicarIne dharmaghA gajAvyA che. te dharmadezanAnA suvaNuM karNeA ahI verAyelA le, A. zrI vijayasadguNasUri che. jyAM kAMkare kAMkare anaMta AtmAe siddhipada pAmyA che. jyAM aneka iMdro, cakravatI e, nRpatio, sadhapatioe A tIrthanA jIIddhAra karAvyA che, saMghA kADhavA che. ahIM e sarvanI zraddhA, bhakti ane samarpaNanA itihAsa racAyA che. A tIrtha AtmavikAsanuM parama Alakhana che. jaina darzananA tattvajJAnanA pAyA anekAMtavAda ane che. A banne vAda e jaina darzananI vizvane paramANuvAda amUlya bheTa che. emAM paramANuvAdanI amUlya bheTa svarUpa te mUrti pUjA ane emAM paNa pUrvakAlIna-prAcIna pratimAnuM bhavya AkarSaNa eTale zatruMjayatIrthAdhipati zrI AdIzvara prabhunI patimA. A tIrtha ane pratimAnA AgavA itihAsa che. aneka jarNoddhAra A tIrthanA pUrve thayA che, vartamAnakALamAM paNa thayA kare che. A girirAja pUrva ghaNA vistRta hatA. valabhIpura ( vaLA ) enI talATI hatI. tenI AjubAjumAM ja sAgaranA jaLa uchaLatA hatA. sapheda dUdha jevA e jaLakaNa tIrthAdhirAja zatru...jaya girirAja uparanI nava Tu'kAnu' eka adbhuta dRzya Page #1063 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha--ra jANe girirAjane vaMdanA karatA hatA. taraMgAnA gajArava jANe mahimA gAtA hatA. samaya jatAM be mahArathIoe chUTA paDavAnA saMketa karyA hoya ema sAgara khIjI dizAmAM khasatA gayA ane zatrujaya viSNukumAra muninI jema virATa rUpa sa`kelatA pAdaliptapura AvIne virAma pAmyA. jaina sAhityamAM A tIrthanA mahimA viSe aneka ullekhA-daMtakathAo ane varNanA maLe che. girirAja para keTaleka sthaLe divya auSidhaonA bhaMDAra che. kuMDAnA zItala jalamAM rAgaharaNa karavAnI apUrva zaktinA vAsa che. adITha guphAmAM deva-devInAM krIDAsthAnA che. bhagavatanI pratimA samakSa e devAMganAe, kinnarIe ane vidyAdharA rAtrinA samaye divya nRtyagAna kare che. Ajanu' tIrthaM jANe pUrvanA daivI sAmrAjyanA eka aza hoya ema lAge che. A tIrthabhUmi para aneka itihAsA racAyA--bhUsAyA-visarAyA chatAM e parAvartanakAlamAM paNa girirAje peAtAnu teja ane sattva TakAvI rAkhyuM che. eneA mahimA gaIkAle je hatA te ja Aje che. janatAnI tenA pratinI bhakti Aje paNa evI ja akhaMDita che. Aje paNa lAkhA yAtrIe hAMze hoMze A tIrthanI spanA karI AlAda prApta kare che. potAnI lakSmInA-zrIvizAla zaktinA savyaya karI peAtAnA mAnavajIvananI dhanyatAne anubhave che. aitihAsika ullekhAmAM trIjA ArAmAM bharata cakravatI e A tIrthanA prathama uddhAra karAvyA ane trIjA-ceAthA e khane ArAmAM maLI bAra uddhAra thayA. A avasarpiNI kALamAM re, kare bharata prathama uddhAra; bIjo uddhAra pATa AThame re, daMDavIra ja bhUpAla, vhAlA vase vimalAcale re. ( vIra vijayajI kRta 99 prakArI pUjA ) A avasarpiNI pUrve A tInA pUnA cAvIzamAM prabhunuM gaNAtuM hatuM ane A avasA``NImAM trIjo ArA e A divya sAmrAjyanA prAraMbha che. bhagavAna RSabhadeva ahI' samAsaryA ane A tI tI svarUpa prakAzita thayuM. bAda ahIM pAMca kroDa munivarA sAthe puMDarIkasvAmI mukti pAmyA. tethI A tInA mahimA vadhyA. te bAda cha khaMDa sAdhIne bharata cakravatI A tIrthamAM prathama soMgha laIne AvyA, prathama saMghapati banyA. emanI sAthe gaNadharAmunivarA-mahIdharA-mAMDalIka rAjavIe - zrAvakA vagerenA vizALa samudAya hatA. cakarana mAdaka hatuM. cakravatI e girirAjanA prathama darzana karI seAnArUpAnA phUlathI girirAjane vadhAvyA. zrInAbha gaNadharanI sAthe cakravatI e girirAja para ArAhaNa karyuM. iMdranI sAthe rAyaNavRkSanI traNa pradakSiNA karI. iMdra tyAM RSabhadeva prabhunI ratnamaya pAdukA banAvI. bharatarAjA che. puSpa caDhAvyA, bhAvAvezamAM stuti karI UbhA rahyA. iMdre kahyuM ke ' bharatezvara ! ahI prabhunI evI bhavya smRti banAvA ke je amara banI jAya ane jethI bhanya jIvAnA zradvAdISa akhaDapaNuM banI rahe.' 115 A bhAva bharatezvarane khUba gamyA. emar3e turata vAMkIratnane Adeza ApyA. "84 maMDapeAthI maMDita eka mahAna suvarNa prAsAda banAve emAM dAdA AdanAthanA bhavya prabhAva sakala vizva nihALI mugdha bane tevuM karo." vA kIraste peAtAnI zreSTha zakti kAme lagADI 'traileAkavibhrama ' nAme suvarNa maya bhavya prAsAda banAvyA. enI cAre dizAmAM 21-21 maMDapa banAvyA. e maDapAnAM nAma paNa sthApana karyAM. pUrvamAM siMhanAda, pazcimamAM meghanAda, uttaramAM ane dAkSamAM bhadrazAla, enA paranI adbhuta kalAkAtaraNI nihALI devA paNa AzcaryamAM garakAva banyA. jyAM anekonI zradvA, bhakti ane samarpItanA itahAsa racAyA che te zatrujaya girirAja upara hAthI pALatuM vartamAna pravezadvA Page #1064 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi e prAsAdamAM RSabhadevaprabhunI maNiratnanI tejasvI pratimA mazagUla che. saMghanA yAtrike to mugdhabhAve sarva jotA, sthApanA karI. dvAre dvAre suvarNaratnanA bAraNuM ane tAraNe anumodana karatAM A alaukika navasarjanane vaMdana karatA che. madhyamAM raMgaberaMgI jhummaro khUlatAM karyA che. bhagavAnanI hatA. bhArata rAja paNa potAnA janmane sArthaka mAne che. aDakhe-paDakhe nami-vinami paga dharIne UbhA che. bAjumAM zrInAbha, gaNadhara Adi sAdhugaNa A dharmakArya pUrNa thatAM puMDarIka svAmI vagerenI saumya pratimA virAjita che. AnaMda pAmyA che. samaya thaye iMdra vidAya mAge che. bharatarAja lokyavibhrama"nI cAre bAju anya jinezvaranAM maNimaya temane bheTe che. vidAya samaye iMdra A tIrthanuM rakSaNa karavA biMbayukta suvarNanAM maMdiro zebhe che. ajitanAtha pramukha prabhuzAsananA adhiSThAyaka gamakhayakSa ane adhiSThAtrI tarIke tevIza tIrthakare temanA varNa--lAMchana yukta zAsanadeva-devI cakezvarI devIne niyukta karIne vidAya le che. yukta A sarva racanA vArdhakIrane taiyAra karyA. e sivAya nAbhirAjA-marudevAmAtA-sunaMdAdevI - sumaMgalAdevI - brAhmI- bharatarAjA ArisAbhavanamAM kevalajJAna pAmI kSe gayA. suMdarI darekanI eka-ekathI caDe tevI pratimA sthApana karI. paNa A cAvIzImAM A tIrthano prathama uddhAra temaNe karyo, e sarvanI pratiSThA zrInAbha gaNadharanA hasane thaI. iMdra bIjo uddhAra temanI AThamI peDhIe thayela daMDavIrya rAjAe mahArAje pratiSThAmAM joItI sarva sAmagrI hAjara karI. karyo. daMDavIryarAjAne iMdra sahAya karI hatI. mithyAdRSTi devonA upadravane haravA iMdra daMDavIryarAjane divya khaDraga bharatarAjAne harSa mATe nathI. iMdrano utsAha apUrva ane bANa ApyA hatA. daMDavIryarAjAnA uddhAra pachI se che. devagaNa ane janagaNa A navasarjana nihALavAmAM sAgaropama kAla gayA pachI izAnendra mahAvidehamAM vicaratA tIrthaMkara pAse zatruMjayano mahimA sAMbhaLI trIje uddhAra karAvyo. te pachI eka koDa sAgaropama pachI ceAthe uddhAra mAhe karAvyo, te pachI daza koDa sAgaropama pachI pAMca uddhAra brahma karAvyo. te pachI chaThTho uddhAra lAkha kaTI sAgaropama pachI camarenTe karAvyuM. sAtamo uddhAra sagaracakravatIe karAvyo. "cakI uddhAra te sAtamo re, AThamo vyaMtarendrano uddhAra; te abhinaMdana caMdraprabhu mere, kare caMdrayazA uddhAra. vahAlo vase vimalAcale re. (vIravijayajIkRta pUjA) sagara cakravatI ajitanAthaprabhunA samayamAM thayA. teNe uddhAra karatA RSabhadeva prabhunI maNimaya pratimA duSamakALa jANI guphAmAM mUkI jethI keI anartha na thAya. te cakravatAM e ajitanAtha prabhu pAse dIkSA lIdhI. ane dIkSA pALI saMmetazikhara para mukti pAmyA. AThame uddhAra abhinaMdana prabhunA samayamAM vyaktarendra karyo. navamo uddhAra caMdraprabhaprabhunA A samaye caMdrayazA rAjAe karyo. dazama uddhAra cakAcudha rAjAe karyo. naMdana zAMtijiNuMdanA re, cakrayudha dazama uddhAra; agiyAramA rAmacaMdrano re, bArame pAMDane uddhAra. vahAle vase agiyArame rAmacaMdrano uddhAra munisuvratasvAmInA zAsanamAM thayo ane pAMDavone bAramo uddhAra zrI neminAthaprabhunA tIrthakALamAM thayo. the Are e thayA, savi meTA uddhAra; ramya kudaratanA sAnnidhye varela zatruMjaya girirAjanA eka jinAlayanI bhulavaNImAM rahela kalAtmaka neminAthanI corI sUkSama uddhAra vacce thayA, kahetAM nAve pAra... Jain Education Intemational Page #1065 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arva saMgrahagraMtha-2 117 paMcamaArAnA bAkInA cAra uddhAra pratiSThA-jIrNoddhAra pUrNa na thAya tyAM sudhI e rIte niyama grahaNa karI zAsanadevIne aphaeNma karI pratyakSa karI tenI paNa saMvata eka aThavaMtare re, jAvaDazAno uddhAra; sahAya laIne suMdara maMdira pharI baMdhAvyA ane gurumahArAja uddharo muja sAhibA re, nAve pharI saMsAra. pAse muharta kaDhAvI vi. saM. 1371nA mahAsuda 14 semavAra hai jinajI! bhakti hRdayamAM dhArajo re, aMtara varI vALajo re, puSya nakSatre nUtanabiMbo ane maMdiranI pratiSThA karAvI. A tAra dInadayALa...' samaye 500 te AcAryo hatA. saMdha 21 divasa rokAyo. mahuvAnivAsI bhAvaDa zreSThinA putra jAvaDazAhe vi.saM. 108 dararoja sAdharmika vAtsalya hatAM. be hajAra manuSyo pATaNathI mAM zatruMjayane uddhAra karyo hato. e samaye mithyASTi cAlyA hatA, badhA maLI dazahajA2 mAnavI bhegA thayela. kapadi devane upadrava ane pleccha rAjAonA upadrava paNa 27 lAkha rUpiyA temaNe A jIrNoddhAramAM vAparyA hatA. hatA. evA kaparA samaye svabaLe AgaLa vadhI navA bAda vi. saM. 1375mAM guruvarya zrI siddhasenasUrijI ane samyagadaSTi kapadI yakSa ane cakezvarI devInI sahAyathI e sAta saMghapati yukta be hajAra yAtriko yukta pagapALA saMgha sarva vinane dUra karI jAvaDazAhe zatruMjayane bhavya uddhAra sAthe A tIrthanI yAtrAe Avela. temAM paNa 10 lAkha karyo hato. dravya khacyuM hatuM. 14 mA uddhAra mATe e mata che. zrI vIravijayajI kRta pUjAmAM vikramanI bAramI zatAbdImAM pATaNa bhAMgI paDyA pachI bAhaDamaMtrIno 14 uddhAra kahyo che. zrI merUtuMgasUri racita prabaMdhaciMtAmaNimAM paNa bAhaDamaMtrIno uddhAra kahyo che. paNa 'zatruMjayamahAmya graMthamAM zilAditya rAjAno uddhAra kahyo che. navANuM prakArI pUjAmAM kahyuM che ke 'bAhaDamaMtrIe caudamo re, tIrtha karyo uddhAra; bAra terottara varSamAM re, vaMza zrImALI sAra ho jinajIka vikramanI teramI zatAbdImAM A uddhAra thayo che. A uddhAra vakhate bAhaDa maMtrIe 1 keDa ane 60 lAkha rUA.no kharca karyo hato. paDIlakSayatA ke--ivyayitA yatra mandirA sa zIvAbhaTadeDatra. vaNyati vibudhaH katham (prabaMdhaciMtAmANi) samarAzA ozavAlane paMdarame uddhAra saMvata tera kotare re, samarozA ozavAla; nyAyadravya vidhizuddhatA re, pannaramo uddhAra. he jinajI!.. prasiddha evA pATaNa zaheramAM ozavAla jJAtinA dezaLazA ekI ane temanA dharmapatnI bheAlIdevInA cAra putromAM samarasiMha tejasvI hatA. temaNe pATaNanA subA alapakhAna ane dilhInA bAdazAha alAuddIna sAthe mIThA saMbaMdha keLavela. vi. saM. 1369no aMdhAdhuMdhIno kALa. alAuddInanA sainikoe dharmajhanunathI zatruMjayane davaMsa karyo. jainonA hRdaya para kArI ghA thayo. e kaparA kALamAM paNa samarAzAe kuzaLatAnI kAma lIdhuM ane zatruMjayanA jirNoddhAra mATe kamara kasI. samarAzAe pAMca niyama grahaNa karyAH (1) nitya brahmacarya (2) nitya je tIrthanA prabhAvathI anaMta AtmAo sakala kamane ekAsaNuM (3) bhUmisaMthAro (4) pAMca vigaI tyAga (5) kSaya karI mokSamAM padhAryA che te zatruMjaya girirAja upara snAna Adi zaMgArano tyAga. jyAM sudhI zatruMjayanI pUrvavat rAmapoLane kalAtmaka daravAje Jain Education Intemational Page #1066 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 118 dhALakAmAM vastupAla ane tejapAla e e viNaka maMtrIoe gujarAtamAM jora jamAvyu. vastupAle kunehathI dilhI sAthe sArA sabaMdha bAMdhyA hatA. te matrIba ee Abu para delavADAnAM benamUna madirA badhAvelA ane zatruMjayanA bhavya saMdha kADhavo hatA. saMdhamAM 4500 gADAM, 700 pAlakhI, 1100 U'TI, ra900 zrIkaraNa (mahetA) 12100 zvetAmbarA, 1100 diga Mbaro, 450 gAMdhava (nATyakAro) ane 3300 bhATacAraNA maLI baheALI riyAsata hatI. vastupALe zatru ya para zrI neminAtha, pArzvanAtha, IMdramaMDapa vagere ma Mdire baMdhAvyA. hAla navA AdinAthanuM ma`dira vastupAlanuM badhAvela vidyamAna che. tejapAle nadIzvaradvIpa vagerenAM madirA khadhAvyA. te dirAmAM kula 44 kroDa, 36 lAkha dravyane vyaya karyAM. Akhu ane zatru MjayanA maMdirAnI pratiSThA anukrame vi.sa'. 1288 tathA vi.sa. 1287mAM karAvI. vastupAle peAtAnI srInA nAme lalitasAgara taLAva paNa adhAvyuM. karmAzAhanA seALamA uddhAra zatruMjaya tIrthAdvAra prabaMdhanA AdhAre karmAzAhe sa'. 1580 bAda A zatrujayanA bhavya uddhAra karAvyA. rANA saMganA samayamAM cittADamAM jainadhamI AmarAja zreSThI thayA. tene rANAe nagarazeThanI padavI ApelI. temanI patnInuM nAma lIlubA hatuM. temanA putra teAlAzA thayA. temane pAMca putrA hatAM. temAM pAMcamA karmAzA hatA. te ghaNA jainaraciMtAmaNui tejasvI, gabhIra ane catura hatA. ekadA cittoDamAM pU. zrIdharmaratnasUrijInI nizrAmAM dhanarAjazreSThInA sadha AvyA. temAM teAlAzAe sUrijIne pUchyuM : 'he sUrijI ! mArA mananA bhAva pUrNa thaze ke nahi ?' sUrijI jJAnI hatA. jJAnamaLe vicAra karI kahyuM : 'tAlAzA ! tamArA vicAra zatrujayanA jIIdvAra karAvavAnA che paNa e tamArI bhAvanA tamArA hastaka pUrNa nahi thAya, tamArA putra karmAzA tamArI bhAvanA pUrNa karaze ane e samaye tenI pratiSThA paNa mArA hastaka nahi thAya paNa mArA ziSyanA haste thaze.' A samaye karmAzAne rAmAMca thayA ane sUrijInA vacananI zakunagraMthI bAMdhI. teAlAzAe pachI peAtAnA putrAne dharatnasUrinA ziSya. vinayama`DanagagI pAse bhaNavA mUkavA. tIvra prajJAvaibhavane lIdhe karmAzAe ghaNeA abhyAsa karyA. teAlAzAe pAMca putrAne paraNAvyA. temAM karmAzAne rUpaguNayukate e strIe hatI: (1) kapUrAdevI (2) kamalAdevI. bhImajI nAme putra ane (1 ) zaiAbhA, (2) seAnA (3) mannA (4) pannA nAme cAra kanyA thaI. teAlAzA AyuSya pUrNa thaye svargavAsa pAmyA. putrAne vajraghAta thayA. karmAzAe pitAnuM kAraja karyuM. te samaye bhAratanI rAjakIya sthiti DAmADoLa hatI. tenA lAbha laI karmAzAe bahAdurakhAna nAmanA dilhInA zAhajAdAne mada karI ane tenI mitratA karI. avasare karelI maitrIthI bahAdurazA jyAre dilhInA bAdazAha banyA tyAre karmAzAne mAMgavA mATe vinaMtI karI. karmAzAe jyAM dharmAMdezanAnA suvarNa kaNA verAyelA che te zatruMjaya girirAja upara rahela adbhuta kAtaraNIyukta ujamabAInuM bhavya jinAlaya Page #1067 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagratha-2 zatruMjayanA uddhAra karavAmAM sahAya mAMgI. ane bAdazAhe ApI. te bAdazAhe ApeluM pharamAna laI karmAzA khabhAta AvyA. khaMbhAtanA saMghe temanuM bahumAna karyuM. karmAzAe svApArjita dravyathI saMghanI sahAya laI u. vinayama DanagaNInA AzIrvAda laI zatruMjaya para jINu thayela madirA samarAvyA ane vi.sa'. 1587 1. va. 6nA divase bhavya pratiSThA mahAtsavapUrNAMka pU. A. zrI vidyAmaMDanasUri hastaka pratiSThA karAvI. dezadezamAM AmatraNa patrikAo meAkalavAmAM AvI. samagra sthaLethI leAkasamudAya zatruMjaya AvyA. samasta saMdhAnu sAdharmika vAtsalya karavAmAM AvyuM. rAjyane je kara ApavA paDatA hatA te sarva karmAzAe suvarNa nA DhagalA rAjyane ApIne zatruMjayanA yAtrika kara mApha karAvyA. Aje je bhavya pratimAjI che te karmAzAnA bharAvelA che. prativaSa vai. va. 6nA divase dAdAnA maMdire mULa zikhara para dhvajA caDhAvAya che. te zreSThInA nAmanA ullekha mULa pratimAjI para che. te zreSThIe pratiSThAmAM savA kroDa ane uddhAramAM agaNita dravyanA sarvyaya karyAM hatA. zrI tejapAla sAnInA udAra karmAzAnA uddhAra bAda keTalAka madirA jI thayA hatA. jagadguru pU. zrI hIravijayasUri ma. zatruMjayanI yAtrAe padhAryA tyAre temaNe zatru...jayanA keTalAMka madirA jINu joI tejapAla sAnIne preraNA karI. teNe te preraNA saha jhIlI lIdhI ane temane AzIrvAda laI keTalAka madirAne jIrNoddhAra karAvyA. pratiSThA pU. sUrijInA haste 1650 caitra su-15 nA rAja thaI. pU. jagadgurue pATaNathI vihAra karyo tyAre temanI sAthe 76 saMpatie parivArayukta sAthe hatA. sthaLasthaLe rAja-rajavADAe, zAhI sukhA temanuM svAgata karatA hatA. amadAvAdanA zAhajAdA murAde je bhavya svAgata karyuM. te addabhuta hatuM. A pratiSThAnA ullekha mULa maMdiramAM jamaNA staMbha upara che. hAla je mULa maMdira che te bAhaDamatrInuM khaMdhAvelu che. bhAvI uddhAra : A tIrthanA chelle uddhAra A ArAnA aMtabhAgamAM duppusahasUrinA upadezathI vimalavAhana rAjA karAvaze. 6 'sUri duppasaddha upadezathI re, vimalavAhana bhU pAla; chelleA uddhAra karAvaze re, sAsagiri ujamAla heA. jinajI. A girirAjanI keTalIka vizeSatA hAla paNa A girirAja para ghA rUjhAve tevI auSidha vidyamAna che. tyAM thatuM ghAsa paNa atyaMta sugadhI che, jenI AgaLa attara paNa tuccha lAge. A tIrthanI stavanA mahAvideha kSetramAM sadRSTijIvA 119 kare che ema zakrendre kAlakasUrijIne kahyu ane bhaviSyamAM kalkinA putra meghatASa rAjA marudevI maMdira ane zAMtinAtha maMdiranA uddhAra karAvaze. A girirAja para aneka munivarA kroDAnI sakhyAmAM A tIrthanA prabhAvathI muktipadane pAmyA che. tenu varNana zatrujaya mAhAtmya, navANuM prakArI pUjA, navANu abhiSekanI pUjA tathA zatruMjya tIrthodvAra rAsamAM savistara Apela che. temaja zatrujayane lagatAM vanamAnakALe je pustakA prasiddha thayA che temAM Apela che. graMtha vistAranA bhayathI ahI ApatA nathI. ' vidyAprAbhuta ' nAmanA pUrvamAM A tIrthanA 21 nAmeA ApelA che. navANu' prakArI pUjAmAM 108 nAma ApelA che. pU. dhadhASasUrie ' prAkRtakalpa' graMthamAM rAjA sa'prativikrama-zAlivAhana rAjA vagerene paNa A tInA uddhAraka gaNAvyA che. saMprati mahArAjAnI bharAvelI aneka camatkArI pratimAe atre hAla vidyamAna che. A tIrthamAM tiya cA paNa prAyaH sadgati pAme che enuM smaraNu-bhajana karanAra jIva zIghratayA muktipada pAme che. Adhunika zatrujyanA itihAsa AjanuM tItha jANe pUrvanA daivI sAmrAjyanA eka aza heAya tema lAge che. aneka AMdhImAM paNa girirAje peAtAnu sattva TakAvI rAkhyu che. Aje paNa girirAjanuM vAtAvaraNa eTaluM sAttvika, svaccha ane pavitra che ke tyAM vicaratA AtmAmAM dhyAna karavAnI bhAvanA jAge che ane dhyAna karanAra bhavyAtmA kakSaya karI zIvra mukti pAme che. A girirAja adhyAtmanA upAsakAne rAhabara anyA che. girirAjanA gaganacUmbI madirA Aje paNa lAkhA yAtrIonu kAI agamya AkaSa Na kare che. A girirAjane valayAkAra vyApta zatrujyA saritAnA jaLa ane upara rahelA kuMDAnA jaLanA mahimA paNa rAganAzaka ane pAvanakAraka tarIke prasiddha che. A girirAja bhAvuka AtmAne sAdhanAnuM madhyabindu banI jAya che. saurASTranA mAhitIkhAtAe Apela vigata 'gujarAta rAjyanA rAjakeTa vibhAganA bhAvanagara jillAmAM Avela pAlItANAnAM jainamadirA darzanIya che. amadAvAdathI saDaka raste 123 mAIla thAya che ane relve mArge 166 mAIla ane zihAra thaI rahyuM raste 31 mAIla thAya che. mAIla thAya che. bhAvanagara thI pAlItANA saDaka raste 33 hAla tA pAlItANA javA mATe saurASTranA mukhya gAmeAthI khasa-sIsA paNa cAlu che. pAlItANAthI 1 mAIla dUra zatrujayanI talATI che. zatrujaya paryaMta dariyAnI sapATIthI Page #1068 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 120 jenaratnaciMtAmaNi mAM kumArI (2) kumAra vagere jevA 1077 phITanI uMcAIe Avela che. A be parvatanI vacce navaTUMkamAM- aMgArazApIra (1) khetaravasInAM maMdiro, kaMtArAne khADo hato te zeTha motIzAe lAkho rUpiyAno (2) savAsamAnI TUMkanA maMdiro, (3) chIpAvalInAM maMdira, vyaya karI purAvIne tenA para bhavya maMdiro baMdhAvyA che. (4) sAkarasInAM maMdiro, (5) ujamaphaInA maMdiro, parvatanI bAjumAM kalakala nAda karatI zatruMjayA nadI ane (6) hImavasInAM maMdire (7) premavasInAM maMdira (8) hAlamAM sarakAre baMdhAvela zatruMjaya Dema jovA lAyaka che." bAlAbhAInI TUMka tathA (9) motIzAzeThanI TUMkanAM maMdiro. malanAyakanuM maMdira : malanAyaka zrI AdinAtha prabhunuM dAdAno darabAra- (1) rAmapaLa (2) zAMtinAthanuM maMdira bhavya maMdira daza nAya che. bAjumAM valayAkAra anaka madirAnA (3) razvarInuM maMdira, na manAthanI cArI-bhUlabhUlAmaNI hAramALA che. bI na' agatyanA maMdiramAM kumArapALano, ane tenI bAjAnA maMdiro, temAM (1) zrI dhanezvarasUrinI DerI vimaLazAnAM, saMkotarAjAnA, cAmukhajInAM tathA metIzAnA ( 2) mArapALamaTira vIra vikamazIno pALi. vagere madirA darzanAya che. bAjumAM navaTuMka javAne 2stA che. tathA sUryamaMDa vagere jovAlAyaka che. aMgArazA pIra nI samAdhi che. tyAM be saMtAna mATe nAnAM pAraNAM caDhAve che. ahIM dezadezAvarathI hajAro yAtriko darzana karavA Ave che. ahIM 38 varSa pUrve pagathiyAM banAvyAM che. caDhANuM lagabhaga be mAIlanuM che. mukhya tahevAromAM (1) kArtika pUrNimA (2) phAgaNa suda 13 (3) citrI pUrNimA, (4) akSaya tRtIyA (5) aSADha pUrNimA. e sivAya jovA lAyaka bAbanA maMdiro, AgamamaMdira, kezarIyAjI maMdira vagere che. pAlItANuM jUnuM gAma che. te nAgArjune potAnA guru pAdaliptasUrinI smRti arthe banAveluM che. temAM mahAvIra svAmInA maMdiramAM pAdaliptasUrinI gurumUrtinI sthApanA karI che. pAlItANa gAmamAM paNa sumatinAtha - AdinAtha - goDI pArzvanAtha vagere 17 maMdira che. hAla yAtrikone UtaravA mATe 75 uparAMta dharmazALAo che. pAlItANAnI keTalIka saMsthAoH (1) ANaMdajI kalyANajInI peDhI talATI roDa para che. je A tIrthano vahIvaTa kare che. (2) pAlItANAmAM 6 pAThazALAe che. (3) sAhityamaMdira-AgamamaMdira A baMne sthaLe tattvajJAnanA graMthone suMdara saMgraha che. (4) AyaMbilabhavana-dANupIThamAM che. (5) caturvidha saMgha jaina bhejanazALA-talATI reDa para chelA polIsa cakalAnI paDakhe Avela che. (6) gurukula, bAlAzrama, zrAvikAzrama-prathama bemAM vidyAthI one tathA zrAvikAzramamAM benane bhojana, rahevAnI sagavaDa apAya che tathA dhArmika saMskAronuM siMcana thAya che. bIjI paNa aneka dhArmika saMsthAo pAlItANAmAM che. girirAjapara caDhatAM dazanIya sthaLo :-(1) dhanavasITuMka (2) haMsavAhinI sarasvatI, (3) bharatacakravatInA pagalAM (4) IrachAkuMDa ane varadattanA pagalAM (5) kumArakuMDa, (6) hiMgalAjane haDo (7) chAlAkuMDa (8) zrIpUjyanI derI zrI zatruMjayagirirAja upara zrI AdIzvaradAdAnA mukhya (9) drAveDavAArekhalanI derI (10) aImuttAmuninAM pagalAM jinAlayanuM A bhavya zikhara joIne ema thAya che ke (11) nAradajInAM pagalAM (12) eka derImAM pAMca mUA. prAcIna kALathI laIne Aja sudhInA maLI AvatAM A [1] rAma 2] bharata [3] thAvAputra [4] zukaparivrAjaka badhA maMdironA zilAlekhIya ane graMthastha pramANe [5] zelakAcArya. (13) nami-vinaminAM pagalAM (15) hanu jenonA sAmarthya ane dAnazilatAno bhavya itihAsa mAnadhAra, batAvI rahyAM che - Jain Education Intemational Page #1069 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 121 dAdAnA derAsaramAM praveza karatA prabhujInI bhavya pratimA nihALI sahasA mukhamAMthI stavanA sarI paDe che: abhiyabharI mUrati racI re, upamA na ghaTe keya; zAMta sudhArasa jhIlatI re, nirakhata tRpti na hoya. RSabhajina dIThAM lacaNa Aja. AvA tIrthAdhirAjanuM vAstavika varNana karavuM te mahAsAgarane nAnA pyAlAmAM samAvavA jevuM che. A tIrthanuM yathArtha varNana kevalajJAnI ja karI zake. chatAM kenA bodhanA athe ahIM a85 varNana ApavAmAM Avela che. ja A pachI ja 3 5 lah IAS Il III che A 9 SHSHSHATOTTENHA RR NI III I ki rA rAja a udhal jIhapta jagAvousI zrI ajitanAtha | YA - taka zrI mahAvIra vIravikramaprAsAda kAyotsarga mahAvIra prabhu staMbha taraNu yukta parikara darzana jaMbudvIpa nirmANa yojanA, taLeTI roDa, pAlItANA Jain Education Intemational Page #1070 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaidika ane jainadharmanI sAdhanAo - prA. janArdanabhAI dave. AkAra bindusaMyukta, nitya dhyAyanti yoginaH. jemane khUba lADa laDAvelA, jIvanabhara khUba AdarasatkAra kAmada mokSada cava, 3 kArAya namo namaH je karelA e sahamitrane vinaMtI karI, "mAre A pradeza choDI atha svasthAya devAya, nityAya hatapAmane anya pradezamAM javuM paDe tema che, rAjA mArA para roSe svAnubhUlaikasArAya, name jayeSThAya brahmANe che bharAyA che, savAra paDe mAro jIva leze, tame mArI sAthe Avo." sahamitra kahe, "mArI tamArI sAthenI matrI te kalikAla-savA AcAyavara zrI hemacaMdrAcAryajInA tame rAjAnA kapApAtra hatA eTale hatI. huM kAMI tamArI eka prasiddha graMtha che. tenuM nAma "triSaSTizalAkIpuruSacaritra" sAthe na AvuM. huM ahIM rahIza, tame jAo ekalA." che. temAMnI eka vArtAthI mAruM nivedana zarU karIza. purohitajI bhAre nirAza thayA. jene jIvanabhara sukha mitra prakAratrayama = traNa mitronI kathA ApyAM teNe AvuM kahyuM. paNa rAta thoDI veSa ghaNu eTale britipratiSThAna nagaramAM jitazatru nAmanA eka rAjavI hatA. bIjA parvAmitrane maLavA AvyA. tene paNa e ja vinaMtI temanA somadatta nAmanA eka purohita mahArAja jitazatrune karI. parva mitra kahe, "tame snehI sAcA, tamane vaLAvavA eTale badhe vizvAsa dharAvatA hatA ke mahArAja potAnA paNa AvuM paNa mAtra nagaranA pAdara sudhI - cheka sAthe to na purohitanI ja najare jotA ane temanA kAne ja sAMbhaLatA. AvuM. mArAM bairI-chokarAnuM zuM thAya?" A somadatta purohitane traNa mitro hatA. A mitronAM have baMne aMtaraMga gaNAtA mitro ja vipattiveLAe nAma paricaya barAbara yAda rAkhavA huM vinaMtI karuM chuM. chUTI paDayA. zuM thaze? purohitajI bebAkaLA banI gayA. pahelA mitranuM nAma hatuM sahamitra, A sahamitra purohitajInA kAne maLavuM ? keNa madada karaze ? are hAM yAda AvyuM, hajI paramamitra. khAvAmAM, pIvAmAM, paheravAmAM, haravA-pharavAmAM, eka mitra che. cAla tene maLavA jAuM. paNa... A mitra te mejamajAmAM kAyama sahamitra te purohitajInI sAthe ja hoya. nAmano ja che. tenA para kahI ne nAmane ja che. tenA para kadI neha karyo nathI, koI divasa bIjA mitranuM nAma pavamitra, A mitrane avAranavAra teno AdarasatkAra karyo nathI ane A baMne jene meM sArA sArA prasaMge utsavomAM purohitajI nimaMtre ane ATalA badhA satkAryA, sneha karyo te paNa chUTI paDayA te yathAyogya satkAra kare. evI ja rIte parvamitra paNa purohitajIne A trIjA mitra sAthe mAtra laTaka salAmano ja vyavahAra che, avAranavAra pitAne AMgaNe belAvI satkAre. te mane zA mATe madada karaze? paNa cAla jIva, jarA joIe trIjA mitranuM nAma hatuM praNamamitra, A praNAmamitra kaMI AgaLanA be mitro jevA aMtaraMga na hatA. mAtra .so ravA taravA na hatA. mAtra ane purohitajI AvA vicAro karatA hatA jyAM pelA rastAmAM mane maLe tyAre jayajinendra ke jayazrIkRSNa karatA praNAmamitrane maLIne potAnA mATe tUTI paDelI vipattinI hatA. ethI vizeSa pratibhAva purohitajIne A praNAmamitra vAta karI sAthe AvavA vinaMtI kare che tyAM pele praNAmamitra para na hato. kahe, "emAM pUchavAnuM zuM hoya ? cAla huM taiyAra chuM. tamArI - have ekavAra mahArAja jitazatrunAM kAna bhaMbheravAmAM sAthe jarUra atyAre ja paradeza AvIza ane huM sAthe houM pachI rAjAthI jarAye Darazo mA." AvyA ane mahArAjAe purohitajIne kaMI pUchayA kAravyA vinA ja nakkI karyuM ke bIjA divasanI savAre purohitajIne A vArtA eka jaina munirAja zrotAne saMbhaLAvI pUche LI para laTakAvI devA. paNa rAtri daramiyAna ja purohitajIne che - tamane AmAM samaja paDI ? keNa rAjA che? purohita paNa mahArAjAnA nirNayanI jANa thaI gaI upAya eka ja koNa che? sahamitra, parvAmitra ane praNAmamitra kayuM che? hata-A jitazatru rAjanuM rAjya choDI anya pradezamAM zrotAo kahe che - amane samaja nathI paDI. tyAre munirAja rAtorAta cAlyA javuM. paraMtu rAtrie lAMbA pravAsa karavAno kahe che : sarve prANIono rAjA kALa che. jIvAmAM ja hoya eTale keI sAthI hoya, keIna sathavAro hoya to purohita che. A pratyeka jIvane traNa mitro che. jIva jene sAruM ema purohitajIne lAgyuM eTale sauthI prathama to khUba lADa laDAve che, paheravA-oDhavAmAM, khAvA-pIvAmAM. te kharA. Jain Education Intemational Page #1071 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava saMprahagraMtha-ra 123 adharma zarIranuM mejamajAmAM je jIvanI sAthe nitya rahI khUba ja lAbha le janone sahavAsa karo. IMdriyanuM damana karo. cAritra levAnI che e sahamitra eTale zarIra. zarIranAM sukhamAM ja jIva bhAvanA rAkhe. saMghavari bahumANe, pusthatihaNa pabhAvaNa raca-pacyo rahe che. bIjA parvAmitra te ApaNAM sagAM- ti, saDhANa kizcame nirca suguruvaseNuM= saMgha saMbaMdhIo. ane praNAmamitra jenI sAthe jIva mAtra laTaka upara bahumAna rAkho, dhArmika pustaka lakhAvo, tIrthane viSe salAmane, rastAmAM maLe mAtra jaya jinendra ke jaya zrIkRSNano prabhAvanA karo, A zrAvakanAM nitya kRtyo che, je saddaguru ja vyavahAra rAkhe che - tene paNa tuM oLakhI le. pAsethI jANavA che. kALarAjA kApI UThe ane A loka cheDI paralokamAM ahI sUtramAM batAvelI sAmAnya kRtyanI je AjJA che javAnuM thAya tyAre zarIra kahe che, "huM tArI sAthe nahi te te sAmAnya sadAcAra dharma che. paNa dharmamAM haMmezAM vaidika AvuM', tuM ekale ja." sagAM-saMbaMdhIo nagaranA pAdara paraMparAmAM ke jena paraMparAmAM be vibhAge rahyA che, eka sudhI-smazAna sudhI ja Ave che, paNa kyAreka bhUlabhUlamAM bahiraMga dharma ane bIjo aMtaraMga dharma. bahiraMga dharma traNa ratnonI ArAdhanA karI hoya, dekhAdekhIe ke zrAvaka kriyApradhAna hoya che ane tenuM kriyAsvarUpa joI zakAya tevuM chIe eTale bAre mAsa nahi te paryuSaNamAM te sAmAyika sthala hoya che, aMtaraMgadhama hamezAM vadhu sUma ane bhAvAtmaka pratikramaNa karavA chatAM dharma ja paralokamAM jIva sAthe Ave hoya che. che. mATe zarIra para ke svajane para jeTalo prema-jeTalo Adara karIe chIe teTalo ja dharma pratye paNa karIe to vidakadharmamAM ja pAchaLathI vikasita thayela bhaktimArgamAM pachI pUchavuM ja zuM? eTale ja to vaidika dharma AnA viSNuvasaMpradAyanA AcArya vallabhAcAryajIe zrI ThAkurajInI aSTaprahara sevA prabodhI temAM havelI e kaMI maMdira-derAsara nathI, paNa sAkSAt naMdabhavana che. ane zrInaMda bAbAnA dharma* cirata mAdhama, para pazyata mA5rama mahelamAM savAranA utthAnathI zayana parya"ta zrIkRSNane lADa dIva pazyata mA hUrva, satyaM vadata mADatRtama che laDAvavAmAM AvatA hatA te ja teonI sevA rIti che ane dharmanuM AcaraNa karo - adhamanuM nahi, zreSThatama Atmatattva chatAM ya vallabhAcArya AjJA kare che keche tene juo, kSaNika ane nAzavaMta zarIrAdinAM sukha nahi. mokSaprAptinI dIrdhadaSTi rAkho. a95 sukhe na juo ane cetastatkavaNuM sevA, tatsiddhaye tanucittajA. satya bolo asatya nahi" A ja pramANe zrAvakonA dharmanuM tataH saMsAra duHkhasya nivRtti brahmabodhanama che nidarzana sAmAnyapaNe sUtragraMthamAM che. kharekhara to citta bhagavAnamAM laya pAmI jAya-otaprota mannaha jiNANamANu miska pariharaha dharaha sammatta.. thaI jAya e sevA che. paraMtu AvI utkRSTa daza pAmavA he bhavya jIvo! tame jinezvaranI AjJA mAno, mithyAtva zarIrathI ane dravyathI sevA karavI joIe. citta bhagavAnamAM pariharo, samyaktva dhAraNa karo. chavihaAvasayaMmi otaprota thAya tyAre saMsAraduHkhanI nivRtti ane paramAtmAnAM ujajuttA heha paI divasa = pratidina cha prakAranA Avazyaka svarUpanuM jJAna thAya che. AgaLa cAlatAM vallabhAcAryajI karmo karavAmAM udyamavaMta bane. panvesu posahavayaM dANu sIla AjJA kare che - mAnasIsA parA matAnathI bhagavAnanI che a; sakjhAya namukkAro, paravayAe A anusaMdhAnayukta sevA ja moTI sevA che. jayaNA A parvanA divasomAM pauSadha karo, dAna karo, Adi zaMkarAcArya mahArAja paNa A aMtaraMga sAdhanA sadAcAra pALA, tapanuM anuSThAna karo, mithyAdi bhAvanA batAvatA bolyA chebhAvo, svAdhyAya kare, namaskAramaMtra gaNe, paropakAra ane dayAparAyaNa bane. mokSa sAdhanasAmagyAM, bhaktiseva garIyasI jiNapUA jiNathaNu, guruthusa sAhasmiANa vachalla, svarupAnusaMdhAna, bhaktirityabhidhAyo che vahArassa ya suddhI rahujanA tisthajanA ya = jinezvara mokSaprAtinAM sAdhanomAM bhakti ja zreSTha che. paNa bhagavatenI pUjA karo, stuti karo, guru bhagavaMtanI stuti svasvarUpanuM anusaMdhAna ja bhakti kahevAya che. svasvarUpanuM karo, sAdhamikenuM vAtsalya karo, vyavahArazuddhi jALavo, anusaMdhAna eTale AtmAnA svarUpanuM ciMtana. jene manana rathayAtrA ane tIrthayAtrA karo. uvasama vivega saMvara, nididhyAsana kahevAya che. A manana-nedidhyAsana mATe be bhAsAsamiI che jIvakaraNIya, dhammiajaNasaMsargo, karaNa- yuktie vedAMtamAM che. eka yuktinuM nAma che anvaya, bIjI dama caraNapariNAme = kaSAye zAMta pADo. vivekano Azraya yuktinuM nAma che vyatireka. dA.ta. Amirce takSaramidaM lo. saMvaranI karaNI karo. bhASAvyavahAramAM sAvadhAnI - saMyama sarva tapavyAkhyAna bhUtabhavad bhaviSyaditi sarvakAra rAkho. cha kAyAnA jIvo pratye karuNAvAna bane. dhArmika evA sthApi trikAlAtIta tadapikAra evA mAM karavAmAM udhama sa%Aya karI, dAna batAvatA che jA, svAdhyAya para anukAna kalAka kara, kAna karI Jain Education Intemational Page #1072 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 124 OM evuM je paramAtmAnuM svarUpa che te ja bhUtakALanA sava prANI pArdhA, vamAnanA sava prANI padArtha ane bhaviSyanA sarva prANI pAcarUpe rahela che. vaLI A bhUta bhaviSya vartamAna traNe kALAthI para evu je tattva che te paNa kAra che. have vaizvika mata pramANe kAra bolAya tyAre temAM a, 9 ane m e traNa akSarA mAtrAe khelAya che, paNa A traNa mAtrA baMdha thaI gaI te pachInI sthiti cAthI avasthA kahevAya che. OM nI A cAra avasthA AtmAnI ja avasthAe che. jAgratamAM AtmA che, zarIra che, dAniyA che, aMta:karaNa che. A avasthAmAM AtmA ajJAnane kAraNe aMtaHkaraNanA Azraya karIne sthUla kheA-duHkhA bhAgave che. jAgratamAM AtmAnI A avasthA che tene " nI a mAtrA kahe che. jAgrata dazA baMdha thaI svapnAvasthA Ave tyAre tyAM paNa AtmA che ane aMtaHkaraNa paNa che. mAtra yukriyA zAMta paDI che, kha, kAna jAgatamAM kAma karatA hatA te svapnamAM baMdha thaI gayA paNa svapnamAM tame gurjaralakSmInI lATarI lAgI tevuM jue che, sau tamane maLavA Ave che, athavA tame daMgala thatuM juo cho, sau bhAge che, tame paNa nAsA cho, kAI tamane charI mAravA Ave che. A badhu' tame jAgratanI AMkhathI jotA nathI, te teA madha che. jAgrata avasthAnA kAna baMdha che. jAgratanuM jagata paNa aMdha che. ahI dekhAtA svajanAnuM milana, nAsabhAga, guMDAe koi kharekhara nathI, chatAM majJAta manamAM paDela vAsanA ane kheMca ja svapnAmAM pragaTa thAya che. mana pAte ja A badhAM citrA banAve che ane tame paNa manathI ja javAnuM sAMbhaLavAnu kAma karo che. ahIM" zarIra, iMdriyA ne AnanuM jagata bAda thaI gayA paNa AtmA tA ahIM paNa che ane mana che. have tamane gADha niMdrA AvI gaI. tame ghasaghasATa sUI gayA. jue te vakhate AtmA ekalA ja che. ahIM zarIra paNa khAvAI jAya che. IMdrayA paNa nivRtta thaI jAya che. mana buddhi va paNa AtmAmAM lIna thaI gayA. Ama ahIM paNa AtmA che. AtmA nA Apa pharIne cAda karo. jAgatamAM paNa AtmA che, svapnamAM paNa AtmA che. suSupti-ghasaghasATa nidrAmAM paNa che. Ama traNe avasthAmAM AtmA che. evI samaja enuM nAma anvaya. have pharI cAi karA, jAgatamAM AsapAsanuM jagata ane padArtho che. zarIranuM astitva, IndriyAnuM astitva ane aMtaHkaraNanu paNa astitva che. paNa svapnamAM zarIranuM astitva bhulAya che. AsapAsanA sagAM-saMbaMdhIo paNa dekhAtA nathI, bhAsatA nathI, nicA paNa kAma karatI nathI. mAma svapnamAM khAtmA ane mana sivAyanI keTalI bhapI vastuo bAda thaI gaI? suSuptimAM to tame eTale ke AtmA ja rahe che. zarIra, iMdriyA, jagata ane mana paNa laya pAmI jAya che. Ama AtmAnuM A trIjuM svarUpa. jainanA nAmiNa Ama che nA mAtra japa, dhyAna ke uccAraNa ja karavAnuM nathI. pazu temAMnA a, 6, g e AtmAnI ja jAmata, svapna ne suSupti nAmanI traNa avasthA che. AtmA ja temAM che. jagata, zarIra, IMdriyA ane mana A badhA ekamAM che. paNa anyamAM nathI. tethI AtmA ja nitya, AtmA ja zuddha, AtmA ja dezakALathI para, ane zarIra, drA, mana ane jagatanA badhA padArthI e AtmA nathI, anAtmA che, ema bhAvanA-ciMtana-anusaMdhAna karyA karavu joI e, vaLI mAtragsa, uM, ma nathI tenI caturthI avasthA che. temAM A a, u, maiM nathI, nAi nathI, biMduM nathI, kalA nathI. AtmAnu jAgrata, svapna, suSupti A traNa avasthAethI vilakSaNa-jIdu' eka sanAtana nitya ravarUpa che. tenAmAM A jAgrata, svapna, suSupti kAI avasthAe nathI. te sadavinAzI che, ci-ana ta jJAnasvarUpa che. AnaMda che. vaidika dharmamAM A ataMraga sAdhanA thaI. vaiAi pUjA karavA mATe jyAre bhagavAnanuM AhavAhana kare che tyAre kharekhara to bhAvanA evI karavAmAM Ave che ke-mUlAdhAra cakramAM rahela kuMDalinIne jAgrata karIne suSumjA nADInA mArge eka pachI eka cakronu' udghATana karI uparanA sahasrAra cakranA brahmaranA mArga potAnA ja zuddha, sanAtana, cinmaya, dehAdithI para evA nitya AtmAne bahAra lAvIne sAmenI mUrtimAM tenI pratiSThA kare che ane eka svarUpe pAte A tamArI paribhASAmAM kahevu hoya tA anatajJAna, anaMta dazana, anaMta cAritryavALA potAnA ja svarUpanI pUjA kare che. Ama ahI" dravyapUjA sAthe bhAvapUjA joDAya che. ApanI pAse vaidika sAdhanAenAM e nAnAM udAharaNA prastuta karyA. samayAbhAve AvI sUkSma sAdhanAo ghaNI che paNa haju ApaNe nazananI AvI sUkSma sAdhanAnuM avalokana karavuM che eTale vistAra karyA nathI. jaina bhAI-baheno paNa pratidina caityavaMdana, pratikramaN, sAmAyika poSadhavata vagere kriyA karatA hoya che paNa A badhI kriyAo pAchaLanI sUkSma bhAvanA ke rahasyA ghaNA nathI jAgRtAM evu mAru mAnavu che. jinezvara bhagavaMtanI pratimAe, zrI siddhacakraya trAdinu pUjana karavAmAM Ave che tyAre dravyapUjA jala, caMdana, puSpa, dhUpa, dIpa, akSata, la, naivedya thaDe bale karavAmAM Ave che, paNa bhAvapUjA paNa tenI sAthe ja sakalita hovI joI e bhAvapUjA eTale tIthakara bhagavatAnA yuvAna cittana karatAM karatAM sa'sAranu` vismaraNu ane tIrthaMkara bhagavatamAM mananA laya karatAM karatAM A jinavaronI kATie huM kayAre pahoMcuM evA bhAva attaramAM thavA joIe, kemake satyavAna athavA arcanamAM citya eTale jinavarAnAM bhigamAM ekAga citta karIne A bibAmAM vAcanAmAM je zAMta vaDe che, mukhakamala para AtmAnA anubhavanI je UMDI prasannatA che te peAtAnAmAM Page #1073 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 125 pragaTAvavA jarUrI che. jinavaronAM A arcana-maraNa- te pratikramaNa che. pratikamaNanI kriyA AtmAne svabhAvadazAmAM guNAnuvAda sAthe dhyAnakriyA paNa jarUrI bane che. ahIM biMbanuM lAvavA mATe che. jenadharmamAM karmano siddhAMta niyAmaka che. AlaMbana laIne cittanI ekAgratA, pUjananuM AlaMbana laIne kalezakArI kaSAyothI mana-vacana-kAyAthI pAchA pharavuM atyaMta cittanI ekAgratA, satkAranuM AlaMbana laIne cittanI jarUrI che. pratikramaNa mAtra pAponuM prAyazcitta ja nathI paNa ekAgratA, sanmAnanuM AlaMbana laIne cittanI ekAgratA, sarva jIvo sAthe AtmabhAva keLavavo e mukhya vicAra che. bAdhilAbhanuM AlaMbana laIne cittanI ekAgratA, mekSanuM A pratikramaNamAM guru samakSa kRti-kArita-anumadita pApanI AlaMbana laIne cittanI ekAgratA siddha karI arihaMta kSamApanA mAgavAnI sAthe jagatunA sarva jI sAthe AtmIpada para javA mATe nitya prati vicAra ane AcAra keLavavA pAmya sAdhavuM joIe. sUma bAdara, nAnA-moTA, eka e cityavaMdana ane pUjananI pAchaLanI sUkSama sAdhanA che. iMdriyavALA, be iMdriyavALA, traNa iMdriyavALA, cAra arcanamAM pratimAjIne prakSAla karavAmAM Ave che. temAM iMdriyavALA ane pAMca indriyavALA jIvone pagathI karyA kaMI jinezvara bhagavaMtanI pratimAjIone jaladhArAe prakSAlI hAya, paraspara athaDAvyA hoya, bIvaDAvyA hoya, sthAnethI tene ujajavala banAvavI e ja paryApta nathI paNa A sAthe hAMkI kADhayA hoya, arthAt koIpaNa jIvone keIpaNa prakAre ApaNe bhaktirUpa jaLathI ApaNane lAgelA karmamaLAne paritApa-saMtApa upajAvyo hoya tenI zuddha hRdayathI manadhoI nAkhavAnA che. pUjA karanArAe vyavahArapUjA karatAM vacana-kAyAthI kSamA yAcavAmAM Ave che. A pratikramaNa karatAM nizcayapUjAmAM javAnuM hoya che. je paramAtmA che te ja pAchaLa evo vicAra che ke-je mAro AtmA che te huM chuM. huM chuM te ja paramAtmA che. huM te mArA vaDe mArI ja badhAmAM AtmA che. tethI mane jevAM sukha-duHkha thAya upAsanA mATe yogya chuM, anya koI nathI. A sthiti-A tevAM sarva jIvone paNa thAya. ane prabaLa ghAtI karme to Adaze zrAvakoe pahoMcavAnuM che. AtmAnA anaMta jJAna-darzana-cAritranI prAptimAM avarodha kare eTale mAre ahIM ja jJAtAjJAta karmone khamAvIne karmakSaya jainadharmamAM zrAvako ane sAdhu bhagavaMtonI pratyeka kriyA karI navAM karmo na bAMdhavAM joIe. pAchaLa nizcita dayeya che. kAraNa zramaNa bhagavAna zrI mahAvIra prabhu pote pharamAve che- chelI vAta mAre sAmAyikanI karavI che. samaya eTale AtmA. AtmAnA zuddha anubhava mATe yaugika kriyAo paNa cattAri paramaMgANi, dulahANI jatuNe karavI ja paDe. sAmAyika e jainadarzanamAM yoga che. ahIM mANasanaM suI saddhA, saMjamammi ya vIriya che 48 miniTanI rojeroja AtmaciMtananI prekiTasa che. ardha(u0 3-1) nimilita nAsA dRSTi rAkhI padmAsane besI DAbA karakamala A jagatamAM cAra vastuo parama maMgala ane parama para jamaNe karakamala sIdhA rAkhI AtmadhyAnamAM nimagna labha che. paheluM manuSyatva, bIju dharmazAstronuM zravaNa, trIju thavuM. AmAne samabhAvamAM sthApana kare te sAmAyika che. maMgala satuzAstromAM zraddhA ane cothuM saMyamapAlanamAM parAkrama. ahIM kotsargI paNa thAya che. pratikramaNa e Atmastha thavAnuM pUrvAga che te sAmAyika e uttarAMga che. jo ke pratiAdya zaMkarAcAryajI paNa A vAta jevI ja vAta kahe kamaramAM sAmAyika paNa samAveza pAme che. sAmAyika e kahe che : "devanA anugrahathI traNa durlabha vastuo mAMDamAMDa tIrthakara bhagavatee Apela zreSTha pradAna che. sAmAyikamAM prApta thAya che. 1 manuSya zarIra, 2 mumukSatra ane 3 mahAna navakAramaMtra japa, dhyAna, zAzvamanana vagere bhale karIe paNa saddagurune Azraya.' bhagavata jema kevalI banyA tema rojanA thoDA thoDA abhyAse jainadarzananI eka sAdhanA che pratikramaNa. kamaNa eTale ke dehAdhyAsathI chUTI AtmasvarUpamAM sthira thavuM e sAmAyikane gati. mANasa gharathI dukAne-Aphise gamana kare che e gamananI bhAva che. sAmAyika siddhidAyaka che, temAM kriyA karavA sAthe ahI vAta nathI paNa Atma pramAdanA lIdhe AtmasthAnathI tenA 3 thI bhAva samajavA jarUrI che. parasthAnamAM - parabhAvamAM gayo hoya tyAMthI svasthAnamAM- samApti huM eka vArtAthI karIza. eka garIba strI svabhAvamAM pAchA AvavuM te vAstavika pratikramaNa che. kahyuM potAnA bALakane ghera rAkhI bAjunA zaheramAM kAma karavA jatI. eka divasa teNe potAnA sAthe AvavAnI haTha laI svasthAnAta yatuM parasthAna, pramAdasya vazAda gataH beThelA bALakane rUpiyA ApyA. strI to cAlI gaI. bALaka dhULamAM ramato hate. jhUMpaDapaTTInI dhULamAM rUpiyA hAthamAMthI tava kramaNa bhUya: pratikramaNamucyate | paDI jatAM daTAI gaye. bALake zodha karI paNa jhUMpaDImAM arthAt-AtmA pramAdanA kAraNe AtmabhAvamAMthI bahi- aMdhAruM hatuM. rUpiye na maLe. bALaka rovA lAgyo. A rbhAvamAM gayo hoya tyAMthI pAchA pharI AtmabhAvamAM Ave vakhate eka mahAtmA tyAMthI pasAra thayA. temaNe bALakane Jain Education Intemational Page #1074 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 126 jainaratnaciMtAmaNi raDatAM joI pUchyuM, "kema raDe che?" pelAe kahyuM, 'mAro hatuM?" chokaro kahe, "tame prakAzamAM zodha ema nahotuM rUpiyo khovAI gayo che, te jaDatuM nathI." kahyuM ?" mahAtmA hasI paDyA. temaNe kahyuM, "prakAzamAM zodha - mahAtmAe jhUMpaDImAM aMdhAruM joI kahyuM, "prakAzamAM eTale tArI jhUMpaDImAM prakAza kara. rUpiyo te jyAM che tyAM ze." mahAtmA te ema kahI cAlI nIkaLyA. bALaka ema ja maLaze. rUpiyo jhUMpaDImAM ne tuM bahAranA dIve zodhe to samajyo ke mAre rarastA para vIjaLInA dIvAne prakAza che tyAM kyAMthI maLe?" zodhavAnuM che. eTale te rastA para AvI rUpiyo zodhavA lAgyo. be kalAkanI zodha niSphaLa gaI. chokaro pharIthI raDavA mitro! ApaNe paNa maMdiromAM-derAsaramAM pUjA Adi lAgyo. te vakhate mahAmAM zaheramAMthI pAchA vaLatAM tyAM anuSThAna karIe chIe te sArI vAta che, paNa rUpiyArUpa AvyA. temaNe e ja chokarAne pAcho raDato joI pUchayuM, Atmadhana AtmAmAM che, tyAM je viSaya-kaSAyathI prApta thayelA kema raDe che?" pelo chokaro kahe, "bApajI! tame kahyA AvaraNarUpa aMdhAruM che te dUra karavA mATe AtmasAdhanAne pramANe huM rastA para be kalAkathI rUpiyA zodhuM chuM paNa dIpa pragaTAvo. maLato nathI." [ amadAvAdamAM yuvaka kendranA upakrame payuSaNa vyAkhyAnamahAtmA kahe, "meM tane rastA para zedhavA kayAM kahyuM mALAmAM Apela vyAkhyAna uparathI kiMcit pheraphAra sAthe.] jina tIrthakara mallinAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI bhASera yA zeravAyAkSaNI che che Jain Education Intemational Page #1075 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhagavAna mahAvIrakAlIna dhArmika sthiti - prA. (DaoN). esa. vI. jAnI. chaO 1. prAstAvikA-bhAratIya saMskRtinI ImAratanA pAyAmAM dharma rahelo che eTale ke bhAratIya saMskRti dharmapradhAna che. A saMskRtinAM badhAM aMga upara dharmanI chApa jovA maLe che. pAzcAtya vidvAne mAne che ke bhAratIya saMskRtimAM vairAgya ane sanyAsanI- vRttinuM prAdhAnya che, jemAM Ihaloka pratye udAsInatA ane niSkriyatA upara bhAra mUkavAmAM Ave che, paraMtu bhAratIya loke IhalokathI moTuM pheravI laIne paralokanuM ja raTaNa kare che, tema mAnavuM bhUlabhareluM che. satya e che ke bhAratIya saMskRtimAM Ihaloka (bhautikavAda) ane paraloka (AdhyAtmavAda) viSenA vicArono samanvaya thayo che, ane te samanvaya karanAra tatva che - dharma. bhAratamAM dharma , . nAnano paripAka'ga uDADavAmAM Ave che. vika saMte, RSio, dharmasthApaka ane mahApurUSonA upadezo bhAratIya tattvajJAnanA pAyAmAM rahelA che. prAcIna bhAratane potAnI dhArmika bhAvanA tathA tattvajJAnanA kSetre maLelI siddhio mATe je khyAti maLelI che te sarvathA nyAyapUrNa che. prAcIna bhAratamAM dharma paNa hato ane tatvajJAna paNa hatuM. e samayamAM evAM jJAnano paripAka' gaNAvela che te upaniSadamAM vaidikakALanA udAharaNa maLatAM nathI jyAre dharma ane tattvajJAnane eka- purohitanA karmakAMDanI ThekaDI uDADavAmAM AvI che. 3 tethI bIjAthI saMbaMdha na rahyo hoya. bhAratamAM tattvajJAna eka ja hopakinsa kahe che ke " Ama upaniSadoe eka bauddhika jIvanapaddhati hatI, vicAra ane karmanI eka evI rIta vidroha karyo ane karmakAMDanA virodhI vicAre eka vidyuta hatI jenuM lakSya mekSanA nizcita dhyeyane prApta taraMga pedA karyo je turata ja keI vaMToLa Ubho karaze." karavAnuM hatuM. 1 AryonuM pradhAnakarma vedomAM yajJa ane upaniSadamAM tapa phakta AryonA ja nahi paraMtu InDo-jarmanA nAme A darzAvavAmAM AvyuM hatuM. Ama upaniSadomAM dhArmika krAMtinuM bIja ropAyeluM jovA maLe che. oLakhAtI samasta Arya jAtinA prAcInatama graMtha evA vedomAMthI prAcIna bhAratanA AryonI dhArmika mAnyatAo 2. I. sa. pUrvanI chaThThI saDhI:-I. sa. pUrvanI chaThThI sadI tathA tatkAlIna dhArmika paristhitinI mAhitI maLI rahe che. mAnava jAtinA ItihAsamAM eka mahatvane samaya gaNAya che, A vedo uparanI TIkArUpe brAhmaNe, AraNyako ane kAraNa ke A samaye jagatanA vividha bhAgomAM asAdhAraNa upaniSado racAyAM hatAM. vedomAM "bhakitane, brAhmaNomAM mAnasika ane AdhyAmika becenI pravartatI hatI. 5 A kamane tathA upaniSadamAM 'jJAnane prAdhAnya ApavAmAM samaya samasta jagata mATe dhArmikakSetre kAMtinA samaya AvyuM che. yuropanA philasUpha zopanahore jene "sarvocca gaNavAmAM Ave che kAraNa ke A samaya daramiyAna ja jagatanA Jain Education Intemational Page #1076 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 128 jenaranacitAmaNi vividha rASTromAM AdhyAtmika kSetre paraMparAgata dhArmika anusAra AvA 363 saMpradAyA hatA. temAMthI mukhya hatAvikRtio sAme pracaMDa AMdolana, vidroha, pratikriyA ke AjIvika, jaTilaka, muMDazrAvaka, parivrAjaka, mAgaMDika, kAMti thayAM ane tenAM sthAne jagatanA mahAna AdhyAtmika daMDika, aviruddhaka, gautamaka, nirgatha, devadhamika vagere. jyotidharee pitAnA nUtana dhArmika vicAro rajU karyA. A badhA saMpradAyanA sabhya zramaNa-brAhmaNanA sahiyArA vidroha ke krAMti kaI evI vastu nathI jene visphoTa nAmathI oLakhAtA. acAnaka thato hoya. gUmaDuM phUTe te pahelAM ghaNAM samaya sudhI mahAvIranA samayamAM paNa uparokta saMpradAyamAM mAnanAra te pAkatuM rahe che, tevI ja rIte A samaya pahelAM jagatanAM saMnyAsIo, sAdhuo ke pArivAjono samUha gharabArane aneka rASTromAM AdhyAtmika kSetre je asaMtoSa phelAyelo tyAga karI gAme, nagaro, upanagaro, jaMgala tathA upavanamAM hato, tenI atizayatAmAMthI ja A dhArmika krAMti janmI ghUmato ane bhikSA upara jIvana TakAvI paramatatva meLavavA hatI. A samaye cInamAM lAotsa ane kanphaziyasa, prayatna karate. Ama te badhA pitapetAnI rIte pitAnA IrAnamAM aSo jarathusta, grIsamAM pAyathAgorasa ane hIro lakSya tarapha AgaLa vadhatA. temAM paNa vaLI keI caDiyAto kilaTasa ane bhAratamAM mahAvIra ane gautama buddha jevA nIkaLe to tenI AjubAju anuyAyIono eka varga Ubho mahAtmAo thayA jemaNe potapotAnA pradezamAM navA dharmonI thaI jato. ke tIrthanI sthApanA karI athavA to pracalita dharma mAM sudhArA karyA ane jagatamAM dhArmika jAgRtinA teo mahAvIra svAmInA samayamAM uparokta je keTalAka jyotidhara banyA. mahattvanA saMpradAyo astitvamAM hatA, temanA mukhya pracAraka hatA-purANa karUpa, makakhali gosAla, ajita I. sa. pUrve chaThThI sadIne samaya bhAratamAM paNa bauddhika kesakaMbalina, pakuddha kaccAyana, saMjaya velakuputta, niraMtha becenI, zarakA ane mAnasika kAlAhalane kALa hatA. nAyaputta. 8 dIghanikAyanA sAmala-suta anusAra purANa bhAratanA sAmAnya loko vaidika karmakAMDothI kaMTALIne keAI karUpa ema mAnatA hatA kassapa ema mAnatA hatA ke manuSya kAMI paNa kare to te navA mAgaranI zodhamAM hatA. vaidika dharmamAM karmakAMDAnI pApane bhAgIdAra thato nathI. keI jagatanA badhAM prANIone jaTilatA, kharcALa yajJo, pazuhiMsAnuM prAbalya, purohitanuM mArI nAkhe to paNa kAMI pApa tene lAgatuM nathI ke gaMgAnA vadhI gayela prabhava, prajA mATe agharI evI saMskRta bhASAne kinAre dAna Ape ke yajJa kare te paNa kAMI puNya maLatuM upayoga, jAti-prathA jevAM aneka dUSaNane kAraNe tene virodha nathI. tethI teno A siddhAMta ke vAda "akriyavAda" kahevAya che. thavA lAgyo hato. dareka bAbatamAM veda pramANu gaNAtA hovAthI bauddhika vargamAM paNa asaMtoSa Ubho thayo hato kAraNa ke bIje mahattvano AcArya hato makakhali sAla. temane potAnI buddhi ane anubhavano upayoga karavAno mahAvIranA paricayamAM AvatAM teNe jaina dharma svIkArelo. avasara maLato na hato. Ama karmakAMDanI jaTilatA ane tethI ja DI. Ara. sI. majumadAra noMdhe che ke "mahAvIranA vikRti viruddha samAjamAM pratikriyA thaI. mokSa meLavavAnuM jIvanano eka mahatvano banAva eTale tenI gosAla sAdhana gaNatAM yajJo kharcALa ane hiMsApradhAna banyA hatA, makakhaliputtathI mulAkAta....bhagavatInA ekapakSIya ahevAla tethI vidika dharma ane sAmAnya janatA vacce aMtara vadhatuM anusAra mahAvIra jaina thayAnA bIjA varSe gosala mahAvIranA gayuM. sAmAnya mAnavInI dhArmika bhAvanAo vaNasaMtoSAyelI ziSya banyA ane pachI cha varSa temanI sAthe rahyA. 8 rahevA mAMDI. eTale lokoe aMdhakAramAMthI prakAzanuM kiraNa paraMtu pachIthI mahAvIra sAthe matabheda thatAM gosAle jaina dharma zodhavA prayatna karyo ane temane mahAvIra jevA jyotirdhara cheDI AjIvika saMpradAya sthApelo. ghaNAM samaya sudhI te maLI gayA. bhAratano eka mahatvapUrNa saMpradAya banI rahyo. Ama prathama mahAvIrane anuyAyI banelo gosAla e mahAvIrano 3. mahAvIrakAlIna anya saMpradA:- te samaye bhAratamAM bhayaMkara pratispadhI hato kAraNa ke tenAM ghaNu vicAre tenA pracalita vaidika dharmanI sAme krAMti jagADanAra mAtra mahAvIra AdhyAtmika guru (mahAvIra )nA ja hatA. tenA ghaNAM svAmI ane gautama buddha ja na hatA paraMtu evA keTalAye anuyAyIo zrAvastImAM hatA ane A baMne dhArmika loko hatA, je vadhu prakAzamAM AvI zakyA na hatA. Theka- AgevAna mahAvIranI tIrthakara tarIkenI kArakidInA ThekANe zramaNa, bhikSu ane parivrAjaka pharI karIne potAnA seLamAM varSa (gosAlanA mRtyu) sudhI ugra rIte jhagaDatA vicArono pracAra karI rahyA hatA. saMpUrNa vAtAvaraNa dhArmika rahyA hatA. 10 A saMpradAyanA anuyAyIo jaina lokonI vAdavivAdathI gUMjI UThayuM hatuM. aneka navA saMpradAya udaya jema kaThora anuzAsananuM pAlana karatA ane saMpUrNa pAmyA hatA. prAraMbhanA bauddha sAhityanA graMthe evA nagnatAmAM vizvAsa karatA hatA. 484 I. sa. pU AsapAsa aMguttaranikAya, mahAnisa, cullanisa vagere anusAra gosAlanuM mRtyu thayuM, te pUrve zrAvastImAM mahAvIra sAthe AvA 62 saMpradAye hatA, te jaina dhArmika sAhitya tene eka bhayAnaka vivAda thaye hato. Jain Education Intemational Page #1077 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 12? gosaline siddhAMta akarmayavAda (niyativAda) kahevAto kAraNa ke te ema mAnatA ke prANInA pavitra ke apavitra havAmAM kaI hetu nathI, badhA prANI baLa vinAnA che ane 80 lAkha mahAkapAnA pherA vinA kaI duHkhane nAza thato nathI. bIjA zabdomAM kahI zakAya ke te ema mAnatA ke badhA prANI niyatine AdhIna che, te potAnI zaktithI kAMI karI zakatA nathI, bhAgya ane saMjoganA cakkaramAM paDIne ja te utpanna thAya che ane dukha ke sukha bhogave che. gautama buddha niyativAdane mithyAdarzana gaNAvI tenI TIkA karI hatI. trIjA AcArya ajIta manuSyonA vALanuM kaMbala (dhAbaLo) paheratA tethI teo achata kesakaMbalina kahevAtA hatA. temane siddhAMta "bhautikavAda" ( ucchedavAda) nAme oLakhAto. teo mAnatA ke zarIra cAra bhUta (pRthvI, jala, agni, vAyu)thI baneluM che. mRtyu samaye te cAre tattva pota potAnA anaMta lablinidhAna bhagavAna zrI mahAvIrane vaMdanA sthAnamAM samAI jAya che, mRtyu pachI kAMI zeSa rahetuM nathI. tethI saMsAramAM nathI koI mAtA ke pitA ane pApa-puNya, ke kaI prakAranA varNabhedamAM mAnatA na hatA. zUdro ane satya-asatya, yajJa, homa, dAna vagere vAta khoTI che. strIo paNa temAM joDAyA hatA. Ama te saMghe lokapriya cothA AcArya paddha kacAyanano siddhAMta "akRtatAvAda , banavA lAgyA hatA. temAM sauthI vadhu lokapriya saMdha mahAvIra tarIke oLakhAtA. teo kahetA ke saMsAranI sAta vastuo svAmIne hato. pRthvI, jala, teja, vAyu, sukha, duHkha ane jIvana - amRta, 5. jainadharmanI prAcInatA :- I. sa. pUrvenI chaThThI sadImAM anirmita ane acala che. tethI teo kahetA ke koI dhArmika krAMti karanArAomAM jainadharmanA mahAvIra svAmIne hathiyArathI keAI mANasa bIjAne kApI nAkhe to paNa te mahatvano phALo hato. paraMtu e jANI levuM agatyanuM che ke marato nathI. Ama A mata AdhyAtmIka ane naitika jIvanane jenadharma to ghaNo jUno che. kAraNa ke I. sa. pUrve chaThThI sadImAM jarUrI mAnato na hato. thaI gayelA mahAvIra (599 I. sa. pU. thI 527 I. sa. pU.) pAMcamA AcArya saMjaya velapuranA siddhAMta "anizcitatA te jaina dharmanA covIsamA tIrthaMkara hatA. tenI pUrve 23 vAda" (saMdehavAda) tarIke oLakhAtA. te ema paNa kahetA ) tIrthaMkara thaI gayA hatA. AmAM paNa dhyAna rAkhavA jevI nahi ke paraloka che ane ema paNa kahetA nahi ke paraloka nathI. bAbata e che ke badhA ja tIrthakaro kSatriya jAtinA hatA ane eka to strI hatA-malInAtha 13 prathama tIrthakara RSabhachaThThA AcArya hatA nigathe nAyaputta. te ja mahAvIra deva urphe AdinAtha hatA ane 22mA tIrthaMkara neminAtha svAmI kahevAyA. A chae matomAM ekatA na hatI, paraMtu hatA, je bhagavAna zrIkRSagunA dAdAnA (bApAnA moTA eka bAbatamAM te badhAmAM samAnatA hatI. te e ke A bhAInA) putra hatA, evuM vidvAno jaNAve che. tevIsamAM badhA saMpradAyanA sAdhu gRha choDIne vairAgI banyA hatA, tIrthaMkara pArzvanAtha vANisInA nAgavaMzI rAjA azvasenanA samAjamAM pracalita hiMsA pUrNa yothI virakta thaIne saMsAra putra hatA. mahAvIra pahelAM 450 varSa pUrve te sammatachoDIne AvyA hatA. teo badhA ema IcchatA hatA ke zikhara upara temane nirvANa prApta thayuM hatuM. mahAvIranA hiMsApradhAna yajJa baMdha thAya ane manuSya keI vadhu gaMbhIra mAtApitA paNa pArzvanAthanA anuyAyI hatA. Ama jainadharma dharmanuM AcaraNa karatAM zIkhe. 12 ghaNe prAcIna gaNAya, tethI ja DaM. rAdhAkRSNana nedhe che ke 4. dhArmika krAMtinuM sthaLa - bhaugolika rIte joIe 'mAruM e kathana jarApaNuM Azcaryajanaka nathI ke jaina dharma to uparokta saMghAnI pravRtti mukhyatve pUrvabhAratamAM jovA vedonI racanA thayAnAM ghaNAM samaya pahelAM astittvamAM hato." maLe che. te samaye bhAratanA pUrvabhAgana "prAgya bhArata' 6. mahAvIra-jainadharmanA sthApaka hatA? :-mahAvIra jainakahetA. te bhAgamAM yajJane badale tapazcaryA upara vadhu bhAra dharmanA navA sthApaka na hatA, kAraNa ke temanI pahelAM to mUkavAmAM Avato hato, jyAre uttara bhAratamAM vizeSa karIne jainadharmamAM trevIsa tIrthaMkara thaI gayA. mahAvIranA prAdurbhAva saptasiMdhava pradezamAM yajJAnuM prAbalya hatuM. uparokta zramaNa pahelAM jainadharma sArI rIte saMgaThita hatuM. tenA pahelAM 250 saMghee samAjanA nIcalA tharanA manuSyane pitAnA tarapha varSa pUrve nirvANa pAmelA pArzvanAthe mukhya cAra siddhAMta AkarSI tenuM mukhya kAraNa e hatuM ke teo yo, pazuhiMsA upara bhAra mUkyo hata-ahiMsA, satya, asteya (cArI na Jain Education Intemational Page #1078 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 130 jenaranaci tAmaNi karavI) ane aparigraha (saMgraha na kare che. te kALanA loko abrAne parigrahamAM gaNatA hatA. bha. mahAvIre temAM 8. jaina dharmAvalaMbI lokonuM dhArmika jIvana - jaina paDato kALa joIne pAragrahathI abrahmane juduM pADI apari dharmanuM pAlana karanArA sAdhuo (zrama) ke graha ane brahmacarya e be vrata judA pADyA tethI tene jainadharmanA sAvIo (zramaNIo)nuM jIvana atyaMta anuzAsanapUrNa navA sthApaka nahi, paraMtu chelA tIrthasthApaka kahI zakAya.14 ug * 1mA sa pUrNa paNe anAsakta utA hatA. teo ne A dharmanA tAttvika siddhAMtonI kAlane anusarIne vyavasthita vepAra karI zakatA ke na koI sa po rAkhI zakatA. teo goThavaNI karavAno zreya temane phALe jAya che. pAlI dharmagraMtha maryAdita bhikSAvRttithI jIvana jIvatA. teo tela, gaMdha ke mahAvIrane eka navA saMpradAyanA sthApaka nahi, paraMtu lepane prayoga karatA nahi, tema ja pagarakhAMne upayoga pahelethI ja astitva dharAvatI eka dhArmika kAmanA netA paNa temanA mATe varjita hato. sAmAnya rIte asatkarmothI gaNAve che.15 bacIne cAlatA. ahiMsA upara A dharmamAM khUba bhAra mUkavAmAM AvyA hovAthI jaina sAdhuo ane sAdhvIe 7. jainadharmano pracAra ane prasAra :- "bhagavAna kRSikAryane niSiddha gaNatAM. kAraNake khetI karavAthI mATImAM mahAvIre veDha prAmANyanA kartAbhartAsaMhartA Izvarane, paDelA aneka jIva marI jAya, ema mAnatA hatA. vaLI hiMsApradhAna yone, janmajAta jJAtinI zreSThatAno asvIkAra pRthvI-pANI-agni Adi dareka vastumAM teo AtmA hovAnuM karyo hato." 11 temanI AvI vicAraNuM tema ja temanA mAnatA, raste cAlatI vakhate para rasto pramAjIne cAlatA. vyaktitvane kAraNe jainadharmanA prasAra thavA lAgyA hatA. Ama dareka kriyAmAM jarApaNa jIvahiMsA thaI na jAya tenI mahAvIranA upadezono atyaMta phelAvo karanAra ane emanI takedArI rAkhavAmAM AvatI. Ama sAdhuo mana, vacana atizaya bhaktibhAvathI sevA karanAra ane emanA pahelA ane karmathI saMpUrNa paNe ahiMsA vratanuM pAlana karatA. agiyAra ziSyo hatA. te sarve brAhmaNa hatA.17 zreNIoe paNa A dharmane Teko Apyo tenuM eka mukhya kAraNa e je divase keI vyakti saMsAra tyAga karI jainadharmanI hatuM ke te puruSArtha upara bhAra mUkato hato, devakRpA upara dIkSA aMgIkAra karatI te divasa khUba ja zubha gaNavAmAM nahi mahAvIra svAmIe potAnI moTI bahena sudarzanAnA putra AvatuM. dIkSA lIdhAM pahelAM teNe potAnA vaDIle ke jamAli sAthe potAnI putrI priyadarzanAnA lagna karAvyAM saMskAronI saMmati levI paDatI. svayaM mahAvIre potAnA hatAM. temanA A bhANeja temaja jamAI e temano dharma mATabhAI nA vadhananA paravAnagI lIdhA pachI saMsAratyAga svIkArI lIdho hato, paraMtu mahAvIre kaivalya prApta karyAnA karyo hato. vaDIlanI saMmati lIdhA pachI dIkSAthIe mAthuM bAramA varSe baMne vacce 'kriyamANukRta" aMge matabheda thatAM jamAli pitAnAM ghaNAM samarthako sAthe saMghathI judo paDI gayo. tenI patnI paNa 1000 sAdhvIo sAthe saMghathI pRthapha thaI gaI hatI. jo ke kAlAMtare teNI pharI sAvIo sAthe saMghamAM pAchI joDAI hatI. Ama mahAvIranA jIvanakALamAM ja prathama saMgha viracheda thayo hato. jaina dharmano pracAra sImita hatuM, kAraNa ke tenA siddhAMto-sUthama hatA. tenuM pAlana kaThina hatuM chatAM mahAvIranA vicAronI janajIvana upara khUba asara thaI hatI, pariNAme ghaNu puruSo tema ja strIoe A dharma svIkAryo hato. A dharma svIkAranAra saMpUrNa anAsakta sarvaviratidhara sAdhuo ane sAdhvIo tarIke oLakhAtA, jyAre aNuvratadhAraka gRhastha zrAvako ane zrAvikA tarIke oLakhAtA. kaDhapasUtra anusAra mahAvIranA jIvanakALa daramiyAna jaina dharma svIkAranAra lokonI saMkhyA A pramANe hatI-14 hajAra sAdhu, 36 hajAra sAdhvIo 1,59,000 zrAvaka ane 3,18,000 zrAvikAo maLI kula 5, 27,000. AmAM eka neAMdhapAtra bAbata e che ke AmAM puruSo karatAM strIonI saMkhyA bamaNI che. je ke vila Duroe mahAvIranA avasAna devAdhidevathI pUjita evA paramakRpALa, parama upakArI samaye tenA anuyAyIonI saMkhyA 14 hajAra darzAvI che.19 paramAtmA zrI mahAvIra jinezvarane vaMdanA ) sAdhu, lekonI saMkhyA jIvanakALa darake oLakhAtA Jain Education Intemational Page #1079 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sasa'grahagra tha-ra mUMDAvavuM paDatuM. peAtAnA hAthe ja peAtAnA vALanu laMcana karavuM paDatuM. dareka navAMgatuka dIkSAthIne anubhavI sAdhunA nirIkSaNa heDaLa dIkSA ApavAmAM AvatI. Ama gurupratiSThAnuM tyAre khUkha mahattva hatuM. guru uMmaramAM nAnA hAya tA paNa te AdarapAtra gaNAtA. mahAvIre kahelu ke ' je guru pratye vinaya dAkhave che tenuM zikSaNa pAIne ucherela cheADanI jema vikAsa pAme che ane je guru pratye avinaya kare che tenA guNa agnimAM nAkhelAM lAkaDAMnI jema bhasma thaI jAya che.' jaina sAdhunuM jIvana eTale aparimita kaSTa sahana karavAnI pravRtti kahI zakAya, kAraNake te ema mAnatA hatA ke zarIrane khUba ja kaSTa thAya tevAM kAryAM karavA. te vAhana ke pazu upara savArI karatA nahi, paraMtu page cAlIne vihAra karatA. dADhI-mUcha paNa hajAma pAse kaDhAvavAne badale rAkha lagAvI pote kheMcI letA. uttarAdhyayana sUtramAM jaina sAdhuoe anuzAsanamaya jIvana vyatIta karavA mATe nIce pramANenA cha niyamAnuM pAlana karavAnu` kahevAyu che: ullAsa niSedha, sayama, paraniMdA-niSedha, anuzAsana-zIlatA, lAbhaniSedha ane satyabhASaNa. dasavaikAlika sUtra pramANe jaina sAdhuoe nIce lakhelAM 18 asatakarmAthI bacavAnuM kahevAmAM AvyuM che - hiMsA, asatya, cArI, sabhAga, sapatti, rAtre jamavu, kSitI-zarIra jIvapIDana, jala-zarIra jIva pIDana, agni-zarIra jIvapIDana, vAyu-zarIrI jIvapIDana, vAnaspatika jIvapIDana, jaMgama jIvapIDana, vAta vastu, gRhasthAnA pAtrAmAM bhAjana, palaga-khurazInA tyAga, gAdalAM takiyAnA upayAga, snAna, ane alaMkAra. jaina dharmomAM mAnanArA leAkeA vizuddha AcAra upara khAsa bhAra mUkatA hatA. mahAvIre bAhyazuddhe tathA karma kAMDanA badale vizuddha AcaraNa upara bhAra mUkayo hatA. mAkSa meLavavA mATe temaNe lAkAne kahelu ke kemaLatA tyAgI, kAmanAne dUra karI AtmAne tapAvavAthI duHkha jarUra dUra thaze. uparAMta temaNe tapa upara paNa bhAra mUkayo hatA. tapa be prakAranAM hatAM-(1) bAhya tapa ( anazana, kAyAkaleza vagere ). (2) AMtarika tapa (prAyAAtta, rasarityAga, svAdhyAya vagere). uparAMta buddhi, dhArmikatA. vaMza, jAti, manAbaLa, camatkArI zaktio, tapasyA ane sAMda nA ahaMkAranA tyAga karavAnuM temaNe kahyuM hatu. hatuM. jaina sAdhue ane gRhasthA baMne mATe samyak cAritrya upara bhAra mUkavAmAM AvyA hAvAthI te mATenAM pAMcatratA pravartatAM hatAM. sAdhuA mATenAM vrata paMca mahAvrata kahevAtAM, jyAre gRhasthA mATenAM vrata paMca aNuvrata kahevAtAM. baMnenA siddhAMta sarakhA ja hatA, paratu gRhasthA mATe tenI kaMDAratA gheADI AchI hatI. te pAMca vrata che-ahiMsA, satya, asteya, aparigraha ane brahmacaryuM. vaLI Avazyaka-sUtra graMtha pramANe A dharmAvala`bI leAkeAne 18 pApAthI bacavAnu` kahevAmAM . 131 AvyuM che kAraNake te pApAnA nAza thAya tyAre jIva nirvANa meLave che. te pApA hatAM-hiMsA, asatya, cArI, maithuna, dravyamUrchA, krodha, mAna, mAyA, leAbha, rAga, dveSa, kalaha, doSArApaNu, cADI, rAta-arati, niMdA (paraparivAda), pAtAnA caraNakamaLamAM ugra DaMkha mAranAra caDakauzika jevA dRSTiviSa sarvanA AtmAnA paNa udhdhAra karanAra patitapAvana bhagavAna mahAvIrane kATI kATI vaMdanA Page #1080 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 132 jenaratnaciMtAmaNi ane mAyA-mRSA (kapaTapUrNa mithyA). badale kaI dRSTie enuM kahevuM e sAcuM hoI zake te zodhavA prayatna kare e TUMkAmAM syAdavAda che. "cAt' eTale apekSA. 9, jainadharmanuM tatvajJAna - janadharma mAne che ke samasta " ema paNa hoI zake. tethI A vicArane anumodana sukha e duHkha pedA karanAra ane vyAdhirUpa che. duHkhanA ApavAno mata te syAdavAda. 20 mULamAM vyaktinI tRSNa che, tRSNa anaMta che. tethI saMsAranA tyAgamAM ja sAcuM sukha samAyeluM che. sUtra- sthAvAda urphe anekAMtavAda eTale vicAramAM paNa ahiMsA DhaMga pramANe "je saMpUrNa pRthvI koI eka mANasanI kAraNake temAM virodhapakSanA maMtavyanI AdarapUrvaka vicAraNA thaI jAya to paNa tene saMtoSa prApta thaI zakato nathI.' karAya che ane mithyAbhimAna tyajIne temAM potAnA pakSanI Ama A bhegavavAnI bhAvanA ja viSa samAna ane taTasthabhAve AlocanA karAya che. Ama A siddhAMtathI anaMta che. mATe A tRSNano tyAga karI vyaktie zramaNa visaMvAda dUra thAya che ane rAgadveSa ghaTe che. A siddhAMtane banI paribhramaNa karavuM joIe. samajAvavA mATe jaina loke cha AMdhaLA mANasanI vArtAne jainadharma mAne che ke sRSTinI racanA kaI Izvare karI ullekha kare che. cha AMdhaLA mANasoe hAthInA judA judA nathI, te to anAdi che. te je cha tanI banelI che, te : aMge upara hAtha mUkelA. hAthInA kAna pakaDanArana sUpaDA paNa anAdi che, te che-jIva, pudgala, dharma, adharma, AkAza jevo, paga pakaDanArane moTA thAMbhalA jevo lAgyo. badhA ane kALa. pudagala mUrta dravya che, bAkInA pAMca amUrta AMzika rIte sAcAM hatAM, paraMtu mahAvate tene saMpUrNa rIte (nirAkAra) che, uparAMta mAtra jIvanamAM ja cetana che bAkI joyo hato. Ama anekAMtavAda viSayanuM khaMDa darzana karAacetana che. vaLI saMsArI jIva pudgala vinA rahI zakato vavAne badale tenuM akhaMDa darzana karAvavAmAM mAne che. A nathI. jIva bhautika tatvo nAza kare tyAre te zuddha bane che siddhAMta anusAra koI paNa bAbata aMge sAta rIte maMtavya ane vimukta thAya che, Ama jIvanuM paramalIya bhautika rajU karI zakAya. te che -(1) che, (2) nathI (3) che ane tavane parityAga karavAnuM che. jenadharma AtmAne dravyathI nathI (4) kahI zakAya nahi (5) che ane kahI zakAya nahi - re yathI parivartanazIla mAne che. yAre te bhakta (6) nathI ane kahI zakAya nahi tathA (7) che, nathI ane thAya che tyAre te pUrNatAne prApta thAya che. kahI zakAya nahi. 25 sAta rIta hovAthI A siddhAMta saptabhaMgI tarIke oLakhAya che. jaina dharmAvalaMbI karma ane punarjanmanA siddhAMtamAM mAne che. karmamukti eTale ja kevalya (mokSa) prApti. pUrvajanmanA karmonA phaLa naSTa karavA tathA A janmanA karmaphaLathI bacavA mATe A dharmamAM triratna siddhAMta darzAvAya che, te chesamyagdarzana, samyajJAna ane samyaphacAritrya. samyapha cAritryamAM ja pAMca mahAvrato ane pAMca aNuvratone samAveza thaI jAya che. anekAMtavAda (syAdvAda) : mahAvIrane syAdavAda u anekAMtavAda bhAratIya darzanamAM advitIya gaNAya che. keIpaNa viSayanA aneka aMta eTale ke guNadharma hoya che. tene vadhumAM vadhu dRSTikoNathI tapAsavuM ane temAMthI satya tAravavuM te anekAMtavAda. A siddhAMta mahAvIranI tAtvika ahiMsAnI vicArasaraNI rajU kare che kAraNake vicAramAM samatolapaNuM sAcavavuM e khUba ja kaThina kAma che. kAraNa ke moTAmAM moTA vicAraka paNa keI viSayano vicAra karavA bese tyAre pitAnA pUrvagrahothI gherAI jAya che ane eka bAjue kheMcAI jAya che. dareka viSaya aneka daSTie vicArI zakAya che. judI judI bAjuthI joIe te te judo judo bhAse. tethI viSayanuM sarvabAjuthI parIkSaNa karavuM ane dareka bAjuthI enI maryAdA zodhavI e sajJa akhila vizvanA tAraNahAra, AryasaMskRtinA mahAna mANasanuM kAma che. bIjA pakSanI dRSTine samajavA prayatna jyotirdhA2, vaMzavibhuSaNa, caramatIrthapati mahAvIra devane karo ane tenAM maMtavyanuM khaMDana karavAnI mamata rAkhavAne koTI koTI vaMdanA Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1081 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 134 jenaratnaciMtAmaNi potAnI rAzi e paNa karma kAMDane tenA vA . Dana, parivartananuM azrama (brahmacaryAzrama, gRhasthAzrama, vAnaprasthAzrama)nA kartavya uSNava saMpradAyanA sauthI moTA pratinidhi thayA, paraMtu pUrAM karI zakyAM hoya tene ja sanyAsa levAno adhikAra temanAmAM jaina pratinidhinAM paNa badhAM lakSaNo hatAM jemake, apAyo hato. paraMtu jaina ane bauddha dhame te svIkAravAne upavAsa upara prema, ahiMsA upara gADha bhakti, dareka pagale badale dareka vyaktine uMmara ke samayanA bAda vinA saMsAra vilAsanI vastuothI bacavAnI bhAvanA ane temano tyAgano adhikAra Apyo hato. brAhmaNa, jaina ke bauddha samajUtIvAdI dRSTikoNa (svAduvAda). have paurANiko ane dharmanA saMnyAsIo ke zramaNonAM vastra, upakaraNa, bhikSA jene dezakAlAnusAra ekabIjAnA saMskAro eTalI aMgenA niyame, paryaTana, dharma pracAra, dinacaryA jevI aneka hade svIkArI lIdhA che ke e be dharmo vacce bhAre prakRtine bAbatomAM ghaNuM sAmya jovA maLe che. ke saMskArane bheda have rahyo nathI. * rana dharma tathA bIddhadharma kama pradhAna che. teo mAne che ema kahevAya che ke jaina ane bauddha dharma sudhArAvAdI ke kamanasAra ja dare na phaLa maLe che. karmathI ja punarjanama hatA. temane vadika dharma thI matabheda hovA chatAM bhAratIya thAya che ane karmathI ja mahA maLe che. brAhmaNa dharmamAM saMskRtinI mULa paraMparAnA te sajAtIya hatA. tyAM sudhI ke paNa kamanA siddhAMta hato jabadAraNyaka upaniSadanA vedo ane karmakAMDane temaNe karela virAdha e koI navI. dileja pramANe "puNya karmathI puNyavAna ane pApa karmathI bAbata na hatI, upaniSadamAM mokSanA sAdhanomAM natika pApI jAya che." chAMdogya uM paniSada pramANe mANasa jevuM AcaraNa Avazyaka darzAvavAmAM Avela che. jaina ane bauddha A leAkamAM kare che tene anurUpa ja te mRtyu pachI hoya che. dharma paNa karmakAMDano virodha karIne nitika AcaraNa upara Ama A be dharmoe prAcIna paraMparAonuM potAnI ruci vizeSa bhAra mUkyo che. upaniSadomAM pratipAdrita punarjanama, pramANe khaMDana, laMDana, parivartana ke parivardhana karyuM, paraMtu karma, mokSa, jagatanI kSaNabhaMguratA vagere siddhAMtone paNa tenA ghaNAM siddhAMto brAhmaNa dharmanA siddhAMto upara ja jaina ane bauddha jevA sudhAraka dharmoe svIkAra karyo hato. AdhA rata hatA. tethI ja aneka vidvAno A baMne dharmone jaina ane bauddha dharmanA yati ane bhikhu paNa vedika na ma ta . estit!' t Br: hman sam" kahe che. vaikhAnasa ane parivrAjakamAMthI ja vikasata thayA hatA. jaina ane bauddha dharmanI hindu dharma upara zuM asara Ama bhAratavarSamAM vaidika, jaina ane bauddha dharmanA rUpamAM daI ? tene javAba eka zabdamAM Apavo hoya, te te che eka ja dharma ane saMskRti-saritAnI traNa dhArA vahI. 25 "ahiMsA." A ahiMsA zArIrika ja nahi, paraMtu boddhika saMdarbho paNa che. ziva ane vaiSNava saMpradAyanuM utthAna jaina ane ja bauddha dhama pachI thayuM. tethI ja te baMnemAM, khAsa karIne 1, bI. jI. gokhale-prAcIna bhArata, eziyA palisIga vaiSNava saMpradAyamAM, ahiMsAne UMcuM sthAna ApavAmAM hAusa, bambaI, 1956, pR. 189 AvyuM che. durgAmAtAnI sAme pazubAlanA sthAne kamAMDa (keLuM) bali caDAvavAnI prathA che jena ane bauddha dharmanA 2. ke. Ara. sI. majUmadAra- prAcIna bhArata, motIlAla ahiMsAvAdanI asara ja gaNAvI zakAya. jaina dharma syAdavAda banArasIdAsa, vArANasI, 196ra. pu. 21. dvArA bauddhika ahiMsA upara paNa bhAra mUkyo hato. 3. javAharalAla naheru - mAruM hiMdanuM darzana, navajIvana syAdavAda anusAra jema koI vastune sAta dRSTie joI prakAzana maMdira, amadAvAda, 1951 pR. 109, 110 zakavAnI vAta rajU karI che tema upaniSadomAM paNa brahmane ane 115. kayAMka sAkAra, kayAMka nirAkAra ane kyAMka baMne che ema darzAvAyela che. Ama syAdavAdanA mULa upaniSadomAM jovA 8. Edward W. Hopkins. The Religions maLe che. of India, Munshiram Mohanlal, New { }elhi, 1970, P. 280. jainadharma prAcIna vaidika dharmanI keTalIka bAbatone navuM svarUpa ApyuM hatuM. tethI zarUAtamAM jaina dharmAvalaMbIo 4. R. S. Tripathi - History of Ancie Lodia, prAcIna vaidika dharmathI judA paDayA. paraMtu vaidika dharma Motilal Banarasidas, Varanasi, janadharmanI vAta mAnI lIdhI tyAre jana saMpradAyamAMthI 1960, P. 96. ghaNuM loko vidika hiMdu dharmamAM pAchA pharyA. uparAMta vaidike 6. rAmadhArIsiMha "dinakara" - saMskRtike cAra adhyAya, ane jeno vacce roTI-beTI vyavahAra to hato ja. viSNava saMpradAye te bhagavAna mahAvIranA aneka upadezane pitAnI udayAcala, paTanA, 1962, pR. 120. aMdara sArI rIte pacAvI lIdhA che tethI viSNu ane jainamAM 7. vijayasiMha cAvaDA-bhAratano sAMskRtika ItihAsa, bheda karavo e saheluM nathI. 23 Adhunika kALamAM gAMdhIjI AcArya buka De, vaDodarA, 1965. pR. 63. mAlanA sthAne kAma sAvAdanI asaravAnI prathA Jain Education Intemational dain Education Intermational Page #1082 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 134 jenaratnaciMtAmaNi potAnI rAzi e paNa karma kAMDane tenA vA . Dana, parivartananuM azrama (brahmacaryAzrama, gRhasthAzrama, vAnaprasthAzrama)nA kartavya uSNava saMpradAyanA sauthI moTA pratinidhi thayA, paraMtu pUrAM karI zakyAM hoya tene ja sanyAsa levAno adhikAra temanAmAM jaina pratinidhinAM paNa badhAM lakSaNo hatAM jemake, apAyo hato. paraMtu jaina ane bauddha dhame te svIkAravAne upavAsa upara prema, ahiMsA upara gADha bhakti, dareka pagale badale dareka vyaktine uMmara ke samayanA bAda vinA saMsAra vilAsanI vastuothI bacavAnI bhAvanA ane temano tyAgano adhikAra Apyo hato. brAhmaNa, jaina ke bauddha samajUtIvAdI dRSTikoNa (svAduvAda). have paurANiko ane dharmanA saMnyAsIo ke zramaNonAM vastra, upakaraNa, bhikSA jene dezakAlAnusAra ekabIjAnA saMskAro eTalI aMgenA niyame, paryaTana, dharma pracAra, dinacaryA jevI aneka hade svIkArI lIdhA che ke e be dharmo vacce bhAre prakRtine bAbatomAM ghaNuM sAmya jovA maLe che. ke saMskArane bheda have rahyo nathI. * rana dharma tathA bIddhadharma kama pradhAna che. teo mAne che ema kahevAya che ke jaina ane bauddha dharma sudhArAvAdI ke kamanasAra ja dare na phaLa maLe che. karmathI ja punarjanama hatA. temane vadika dharma thI matabheda hovA chatAM bhAratIya thAya che ane karmathI ja mahA maLe che. brAhmaNa dharmamAM saMskRtinI mULa paraMparAnA te sajAtIya hatA. tyAM sudhI ke paNa kamanA siddhAMta hato jabadAraNyaka upaniSadanA vedo ane karmakAMDane temaNe karela virAdha e koI navI. dileja pramANe "puNya karmathI puNyavAna ane pApa karmathI bAbata na hatI, upaniSadamAM mokSanA sAdhanomAM natika pApI jAya che." chAMdogya uM paniSada pramANe mANasa jevuM AcaraNa Avazyaka darzAvavAmAM Avela che. jaina ane bauddha A leAkamAM kare che tene anurUpa ja te mRtyu pachI hoya che. dharma paNa karmakAMDano virodha karIne nitika AcaraNa upara Ama A be dharmoe prAcIna paraMparAonuM potAnI ruci vizeSa bhAra mUkyo che. upaniSadomAM pratipAdrita punarjanama, pramANe khaMDana, laMDana, parivartana ke parivardhana karyuM, paraMtu karma, mokSa, jagatanI kSaNabhaMguratA vagere siddhAMtone paNa tenA ghaNAM siddhAMto brAhmaNa dharmanA siddhAMto upara ja jaina ane bauddha jevA sudhAraka dharmoe svIkAra karyo hato. AdhA rata hatA. tethI ja aneka vidvAno A baMne dharmone jaina ane bauddha dharmanA yati ane bhikhu paNa vedika na ma ta . estit!' t Br: hman sam" kahe che. vaikhAnasa ane parivrAjakamAMthI ja vikasata thayA hatA. jaina ane bauddha dharmanI hindu dharma upara zuM asara Ama bhAratavarSamAM vaidika, jaina ane bauddha dharmanA rUpamAM daI ? tene javAba eka zabdamAM Apavo hoya, te te che eka ja dharma ane saMskRti-saritAnI traNa dhArA vahI. 25 "ahiMsA." A ahiMsA zArIrika ja nahi, paraMtu boddhika saMdarbho paNa che. ziva ane vaiSNava saMpradAyanuM utthAna jaina ane ja bauddha dhama pachI thayuM. tethI ja te baMnemAM, khAsa karIne 1, bI. jI. gokhale-prAcIna bhArata, eziyA palisIga vaiSNava saMpradAyamAM, ahiMsAne UMcuM sthAna ApavAmAM hAusa, bambaI, 1956, pR. 189 AvyuM che. durgAmAtAnI sAme pazubAlanA sthAne kamAMDa (keLuM) bali caDAvavAnI prathA che jena ane bauddha dharmanA 2. ke. Ara. sI. majUmadAra- prAcIna bhArata, motIlAla ahiMsAvAdanI asara ja gaNAvI zakAya. jaina dharma syAdavAda banArasIdAsa, vArANasI, 196ra. pu. 21. dvArA bauddhika ahiMsA upara paNa bhAra mUkyo hato. 3. javAharalAla naheru - mAruM hiMdanuM darzana, navajIvana syAdavAda anusAra jema koI vastune sAta dRSTie joI prakAzana maMdira, amadAvAda, 1951 pR. 109, 110 zakavAnI vAta rajU karI che tema upaniSadomAM paNa brahmane ane 115. kayAMka sAkAra, kayAMka nirAkAra ane kyAMka baMne che ema darzAvAyela che. Ama syAdavAdanA mULa upaniSadomAM jovA 8. Edward W. Hopkins. The Religions maLe che. of India, Munshiram Mohanlal, New { }elhi, 1970, P. 280. jainadharma prAcIna vaidika dharmanI keTalIka bAbatone navuM svarUpa ApyuM hatuM. tethI zarUAtamAM jaina dharmAvalaMbIo 4. R. S. Tripathi - History of Ancie Lodia, prAcIna vaidika dharmathI judA paDayA. paraMtu vaidika dharma Motilal Banarasidas, Varanasi, janadharmanI vAta mAnI lIdhI tyAre jana saMpradAyamAMthI 1960, P. 96. ghaNuM loko vidika hiMdu dharmamAM pAchA pharyA. uparAMta vaidike 6. rAmadhArIsiMha "dinakara" - saMskRtike cAra adhyAya, ane jeno vacce roTI-beTI vyavahAra to hato ja. viSNava saMpradAye te bhagavAna mahAvIranA aneka upadezane pitAnI udayAcala, paTanA, 1962, pR. 120. aMdara sArI rIte pacAvI lIdhA che tethI viSNu ane jainamAM 7. vijayasiMha cAvaDA-bhAratano sAMskRtika ItihAsa, bheda karavo e saheluM nathI. 23 Adhunika kALamAM gAMdhIjI AcArya buka De, vaDodarA, 1965. pR. 63. mAlanA sthAne kAma sAvAdanI asaravAnI prathA Jain Education Intemational dain Education Intermational Page #1083 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava sauMgrahagra Mtha-2 na 8. rAjamalI pAMDu-prAcIna bhArata. vikAra sansa, vArANasI, 1976-77, pR. 108. . R. C. Majumdar (Edi.)-The Age of Imperial unity, Bhartiya vidya Bhavan, Bombay, 1960, P. 414. enDa 10. . 10. Banerji-Prehistoric, Ancient and Hindu lndia, Blackie & son ( India ) Ltd, calcutta, 1950, P. 55. 11. e. ela. bAyavAla enDa kaMpanI, 12. rAmadhArIsiMha -vahI pustaka, pR. 119. 13. daka- ApaNA vArasA ane vaibhava khaMDa-1, sarvAya sahakArI prakAzana sa'gha li. AMkhalA, 1961, pR. 116. 1. E. J. Rapson (Edi) the Cambridge History of India vol. I, S, chand & co; New Delhi, 1962, P. 134 also see R. C. Majumdar of. cit. P. 412 bhUta bhArata, zilAla ama gara. 1972, pR.253. je a aiyo siddhA 15. Dr. . . Majadar = h], eit. I'. 413, 16. daka-te ja sada, pR. 116. 17. kizoralAla 5. mazarUvALA - buddha ane mahAIra, parathAna kAryAlaya, amadAvAda, savaMta 1993 (I. sa. 1937), pR. 5. 18. mahAvIra mAnatA hatA ke kAryanA vicAra karyo ke tenA prAraMbha karyo eTale te pAdita cA" gaNuAya, jyAre jamAla ema mAnato hato ke kAma pUruM thAya tA ane tyAre ja te putra tu gAya. *sapai a vaTTamANA 135 19. vila DurAM-sabhyatArI kahAnI bhAga-2 tAbamahala prArthe limiTeDa, IlAhAbAda, 1965, pR. 31, 20. ki. gha. mazALAe ja sadA, pU. 93-94. 21. Dr. Radhakrishnan - Indian Philosophy Maoriillan bo; New york, 1958, 1'. 303, 23. Ibid, I'. 143. 24. kaM. gha. mazarUvALA e ja sadA, pU. 97 25. rAmbalI pAMDu - vahI pustaka pU. 114 satve nirviNa aibhavismaviNA ekAle Page #1084 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAtA trizalAdevI ane cauda svapnanuM maMgaladarzana - ::::::::: : - 22 Jain Education Intemational nal Page #1085 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhagavAna mahAvIrakAlIna rAjakIya-sthAta ane rAjyataMtra --DA, mahezaca'dra paDacA tethI A lekhamAM I. sa. pU. chaThThI sadInA mahAvIrakAlIna bhAratanI rAjakIya sthiti ane rAjataMtra nirUpavAnA upakrama rAkhyA che. rAjakIya paristhiti : prAcIna bhAratamAM rAjyavyavasthAnA svarUpa aMge vidyA I. sa. pUrvenI chaThThI sadI vizvanA itihAsamAM krAMtikArI saddI gaNAya che. kAraNa ke, vizvanA vidyamAna agiyAra dharmAM paikI, jaina, bauddha, kAnphayUziyasa, tAe ane jarathAstI e pAMca dharmanI mahAmUlI bheTa e sadIe jagatane ApI. e sadInA bhAratamAM dharmakSetre e mahattvanA pravAhA vahetA thayA (1) brahmana paraMparA ane (2 ) zramaNa pararaMparA. brahmana paraMparAnA saMvAhake brAhmaNeA hatA. e samayanA brAhmaNunAmAM matabhedo pracalita che. tema chatAM maLI AvelI mudrAe, dhama mukhyatve kriyAkAMDa ane yajJAdi pravRttione vadhu mahattva mudrAlekhAmAM vaparAyelA pAribhASika zabdo, samakAlIna ApatA hatA. yajJe1mAM pahiMsA thatI. ane aDhaLaka dravya jaina ane baudhdha dharmagraMthA, tathA grIka lekhakeAnAM lakhANAne kharcAtuM hatuM. ke pradhAna varNavyavasthAnI mULa bhAvanA naSTa AdhAre moTAbhAganA vidvAnA svIkAre che ke, prAcIna bhArathaI hatI. pariNAme zUdronu zASaNa vadhI gayu hatu. teve tamAM ' gaNarAjya ' zAsana vyavasthAnu' nAMdhapAtra lakSaNa hatuM. samaye zramaNupara MparAnA saMvAhakA, jaina dharmanA 24 mA gaNarAjya eTale rAjyasattA eka vyakti pAse nahi paNa tIrthaMkara bhagavAna mahAvIra svAmI ane bauddha dharmanA sthApaka gaNu athavA aneka vyaktionA hAthamAM hovI. mahAvIragautama budhdhe jagatane navA mArga ciMdhyA. duniyAnA agatyanA kAlIna bhAratanI zAsanavyavasthAmAM paNa gaNarAjyA mahattvanuM dharmamAM mahattvanuM sthAna dharAvatA jaina dhame, bhAratIya sthAna dharAvatAM hatAM. e samaye samagra bhAratamAM pracalita sauMskRtimAM zastrane badale zAsra, hiMsAne badale ahiMsA, gaNarAyAnI sakhyA aMge paNa matabhedo pravarte che. jainaasatyane badale satya ane ghaNAne badale prema tathA karuNAnI zAstromAM e samaye AryAvartamAM sADI paccIsa dezeA gaNabhAvanAnA vikalpa pUrA pArTI, karADAnAM hRdaya jItI lIdhAM. vAmAM AvyA che. temAM magadha, aMga, aMga, kaliMga, DaoN. rAdhAkRSNana mAne che tema jaina dharma vedonI racanA pUrve kAzI, kAzaLa, kurU, kuzAvata, pAMcAla, jaMgala, saurASTra, ghaNA lAMbA samayathI astittva dharAvatA hatA, e dharmamAM videha, vatsa, zAMDilya, malaya, matsya, varNa, dazANuM, ceDhI, 24 tIrthaMkarA thayA. temAM chellA tItha kara bhagavAna mahAvIra sidha-sauvIra, zena, bhaMga, mAsa, kuNAla, lATa ane ardhA hatA. jainadarzana, anaMtakALa gaNanAne be bhAgAmAM vaheMce che rAjya tarIke keIka (ketaka)nA samAveza thatA hatA. cInI (1) 'utsarpiNI ' eTale pragatinA kALa ane (2) ' ava- yAtrALuonI noMdhAne AdhAre lakhAyelA auddhatrathAmAM ane sarpiNI ' eTale avanatinA kALa. e banne bhAgAne che, cha e bauddhagraMthAnA niSka rUpe lakhAyelAM aMgrejI pustakamAM ArA (vibhAga) hatA. jaina darzana mAne che ke, e ArAnA jaNAvyA pramANe I. sa. pU.nI 6ThThA sadImAM 16 gaNarAjyA sa`krAMtikALa vakhate mahAna parivartana thavAthI tIrthaMkarA hatAM. ane temAMthI kALe karIne lagabhaga 80 jeTalAM janme che. i. sa. pU. nI chaThThI sadInI zarUAtamAM AvuM rAjgyA thavA pAmyAM. tethI DaoN. vAsudevazaraNu agravAla, mahAna parivartana thayuM. e vakhate 24mA tItha kara bhagavAna gaNarAjyeAnA prabhutvavALA, I.sa. pU. 1000 thI I. sa. pU. mahAvIra svAmInA prAdurbhAva thayA.1 temanA janma 500nA samaya gALAne 'mahAjanapada yuga' kahe che. temanA i. sa. pU. 59 mAM videhanI rAjadhAnI vaizAlI pAse mate te samaye sapUrNa dezamAM eka khUNethI bIjA khUNA sudhI AvelA kuMDala gAmamAM ikSvAku kuLanA, kSatriya jAtinA janapadonI lAina lAgI hatI. uttara bhArata paNa saMkhyA dha siddhArthane tyAM thayA hatA. teo 30 varSa saMsArI jIvana, svataMtra rAjyAmAM vaheMcAyelu hatu. paraMtu temanA upara 12 varSa sAdhanAmaya jIvana ane 30 varSa dharmapracArArthe koInI paNa sarvoparI sattA sthapAI na hatI." bauddhavyatIta karIne, 72 varSanuM AyuSya bheAgavI I. sa. pU. 527 dharmagraMtha aMguttara nikAya' tathA jaina dharmagraMtha jainamAM nirvANu pAmyA hatA. Ama tee jIvana ane kAryAM bhagavatIsUtra' mAM paNa e samayanA uttarabhAratamAM nIce dvArA i. sa. pU. nI chaThThI sadInA bhAratamAM vyApI gayA hatA. pramANenAM 16 gaNarAjyeA gaNAvyAM che. aMga, kAzI, kAzala, H je 18 Jain Education Intemational Page #1086 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ME 138 jainaratnaciMtAmaNi varji, malla, cedI, vatsa, kurU, pAMcAla, masa, sUrazena, (5) mahala: jaina ane bauddha sAhityamAM mala jAtino amaka, (asaka), avaMti, gAMdhAra, kabeja ane magadha. ullekha maLe che. teo pUrva bhAratanI zaktizALI jAtinA (1) aMga : uttara bhAratamAM caMpA nadIne pUrva kinAre ane utA. mahAvIranA samayamAM A jAtinI eka zAkhAna vaDa gaMgA nadIne uttara kinAre AveluM aMga, prAcIna bhAratanuM mathaka kuzInArA hatuM. buddhanA nirvANa samaya daramiyAna agatyanuM rAjya hatuM. bhagavAna mahAvIranA samaya daramiyAna maheloe temanI svataMtratA gumAvI hatI. tenA para rAjA raNavIranA putra dadhivAhananI sattA pravartatI (6) cedI : khAravelanI hAthIguphAnA lekhamAM jaNAvyA hatI. tenI rAjadhAnI caMpAnagarI (pUrve mAlinI) mAM pramANe cedI, prAcIna bhAratanI atyaMta prAcIna jAtinuM hatI. caMpA, mithilAthI 60 jojana dUra AvelI raLiyAmaNI rAjya hatuM. mahAvIranA samayamAM aMgadezanA rAjA dadhinagarI hatI. dIniSkAyasUtramAM jaNAvyA pramANe, prAcIna vAhanane putra karakaDu kaliMgane rAjA thaye. tenI rAjadhAnI bhAratanAM 6 agatyanAM zaheromAM tenI gaNanA thatI hatI. te kaMcanapuramAM hatI. teNe kaMcanapuramAM bhavya jaina maMdira vepAra ane udyoganI mahAnagarI hatI. tenA vepArIo baMdhAvI, temAM pArzvanAthanI suvarNa pratimA prasthApita karI 'sUvarNa bhUmi' sudhI vepAra kheDatA hatA. hatI. I. sa. pU. 537mAM teNe dIkSA lIdhI. tyArabAda tenuM (2) kAzI : kAzInI rAjadhAnI vArANasImAM hatI. te rAjya magadhapati zreNike magadha sAthe bheLavI dIdhuM. 12 uttare varUNA ane dakSiNe asI nadIothI gherAyeluM hatuM. (7) vasa: kAzInI dakSiNe ane jamanA nadInA kAzI ane aga, kAzI ane magadha tathA kAzI ane kAzala, jamaNI kinAre AvelA vatsanI rAjadhAnI vasapaTTaNa varace sattA prApti aMgeno saMgharSa cAlato hato. temAM chevaTe (kauzabi)mAM hatI. mahAvIranA zAsanakALa daramiyAna I. kezale kAzIne jItI lIdhuM hatuM.' sa. pU. pa66thI I. sa. pU. 497 sudhI A rAjyanI sattA rAjA zatAnika, tenI rANI mRgAvatI ane putra udayananA (3) kozala : sadAnIrA nadInA pUrva kinAre, pAMcAlanI hAthamAM hatI. I. sa. pU. 550mAM zatAnikanuM mRtyu thatAM pazcime, sapikA nadInI dakSiNe AveluM ane uttare nepALanI ane te samaye teno putra udayana mAtra 7 varSano hovAthI girimALAothI gherAyeluM kezala, sarayU nadIne kAraNe be tenI rANuM mRgAvatIe I. sa. pU. 550thI I. sa. pU. bhAgamAM vaheMcAyeluM hatuM. uttarakezalanI rAjadhAnI savastI 543 sudhI zAsana calAvyuM. tyArabAda udayana 14 varSano hatI jyAre dakSiNa kozalanI rAjadhAnI kusavatI hatI. A thavAthI I. sa. pU. 543thI I. sa. pU. 497 sudhI sattA rAjyamAM savastI, sAketa ane ayodhyA moTAM zahero hatAM. para rahyo. te dharmapremI rAjA hato. tenA zatrurAjanA putra tene rAjA prasenajIta mahAvIrane samakAlIna hato. kapila kapaTa racIne sAdhuveze tenuM khUna karyuM. 13 vastunA zAkyo sudhI tenI sattA vistarI hatI. tenA samayamAM kAzI sAthenA saMgharSamAM kozala zaktizALI banyuM (8) kuruH pUrvamAM pAMcAla ane dakSiNamAM matsanA hatuM. prasenajItane vAraMvAra magadhanA zAsaka zreNika biMbi- sImADe AvelA kurunI rAjadhAnI Indraprastha (dilhI pAse) sAra sAthe saMgharSamAM UtaravuM paDayuM hatuM. tyArabAda e bane hatI. buddhanA samayamAM tenA para mukhI kAravyanuM zAsana zAsakanAM kuTuMba lagna saMbaMdhathI saMbaMdhAyAM hatAM. prasenajIte hatuM. tenuM rAjakIya mahattva nAmanuM ja hatuM. tema chatAM tenI uttarAvasthAmAM jainadharma aMgIkAra karyo hato. teNe kuruo temanA prAcIna vArasA samAM DahApaNa ane taMduraI. sa. pU. 586 thI I. sa. pU. 535 sudhI lokakalyANanI stIne jALavI zakyA hatA. jenagraMtha 'uttarAdhyayana sUtramAM bhAvanAthI zAsana karyuM hatuM. jaNAvyA pramANe A rAjyamAM IzukAra nAme taMdurasta, dekhAvaDo ane prakhyAta rAjA thayo. kuruone yAdavo, je ( 5 vaji: bihAra pAse AveluM vajija ATha ane pAMcAle sAthe mIThA saMbaMdho hatA. A jAtionuM saMgharAjya hatuM. temAM licchavIo ane videhIo prasiddha hatA. bhagavAna mahAvIranA samayamAM te (9) paMcAla : dilhInA u. pU. vistAramAM AvelA rAjyane vistAra 2300 mAIlano hato. tenI rAjadhAnI A pradezamAM thaIne gaMgA ane caMbala nadIo vahetI hatI. mithilA 35 mAIlanAM vistAramAM patharAyeluM hatuM. 10 te be bhAgamAM vaheMcAyeluM hatuM. uttara pAMcAla ane dakSiNa mahAvIranA samayamAM tenI sattA jija nAmanA kSatriyonI pAMcAla. uttara pAMcAlanI rAjadhAnI mathurA hatI jyAre licchavI zAkhAne caTaka saMbhALato hato. te prasiddha dakSiNa pAMcAlanI rAjadhAnI kaMpilapura (kAja pAse) hatI. bANAvaLI ane custa jainadhamI hato. teNe nirNaya karyo te mathurAthI kAnyakuMja sudhI phelAyeluM hatuM. A samaye mujaba potAnI 6 kuMvarIone jenadhamI rAjAo sAthe ja prakhyAta gAura ug * I. sa. pU. 6ThThI sadAmAM, pavI hatI I . pa. parapamAM tenI saca thatAM zAhInA pAMcAloe prajAsattAka rAjya sthApyuM hatuM. 15 svataMtra rAjyano aMta Avyo hato. 11 (10) matsa : jamanA nadInA pazcima kinAre ane Jain Education Intemational Page #1087 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 139 kuru rAjyanI dakSiNe AvelA matsarAjyanI rAjadhAnI (16) magadha H uttare gaMgA, pUrve caMpA, dakSiNe kapilA hatI. buddhanA samayamAM tenuM rAjakIya mahattva na hatuM. viMdhya parvata ane pazcime senanadI vacce AvelA magadha (hAlanuM bihAra) rAjyanI rAjadhAnI giritraja hatI. (11) sUrasena: jamanAnI pazcime tathA matsanI dakSiNa mahAvIranA samaya daramiyAna zizunAga vaMzanA pAMcame rAjA pazcime AvelA sUrasenanI rAjadhAnI mathurA hatI. tene prasenajIta I.sa. pU. 623 thI I.sa. pU. 580, chaThTho rAjA rAjA avaMtIputra, buddhano parama ziSya hato. tenI madadathI zreNika biMbisAra I.sa. pU. 580 thI I.sa. pU. pa28 ane e vistAramAM bauddha-dharmano sAro pracAra thaye hato. sAtamo rAjA ajAtazatru kuNika Isa.pU. 528 thI I. sa. pU. (12) amaka (asaka ): te godAvarI nadIne kinAre 496 sudhI magadhanI sattA saMbhALatA hatA. mahAvaMzamAM AveluM hatuM. tenI rAjadhAnI pATAnA" ke "piTAlI" jaNAvyA pramANe biMbisAra 15 varSanI uMmare I.sa. pU. hatI. te pradeza avaMtI sAthe joDAyelo hato. 580 mAM sattA para Avyo hato. jaina dharmamAM tene zreNika biMbisAra kahyo che. te bANavidyAne zokhIna hato. teNe ' (13) avaMtI : avaMtI pazcima bhAratanuM agatyanuM rAjya kozalanA rAjA prasenajItanI bahena kezaladevI, vizAlInA hatuM . DI. bhADArakaranI mata ta be bhAgamAM varSa cAvala licchavIonA pramukha ceTakanI putrI calaNI, videhAnI hatuM. (1) uttara avaMtI. tenI rAjadhAnI ujajaina (madhya vasAvI ane paMjAbanA madragaNunA zAsakanI kuMvarI kSemA pradeza)mAM hatI. (2) dakSiNApaMtha, tenI rAjadhAnI mahiSmati sAthe lagna karIne tathA aMganA zAsaka brahmadattane harAvIne hatI. mahAvIranA samaya daramiyAna, avaMtI, kezala, vatsa magadhano vistAra vadhAryo hato ane magadhane mahArAjya ane magadha rAjakIya mahattva dharAvatAM prakhyAta rAjya hatAM. banAvyuM hatuM. tethI tene magadhanI mahattA sthApaka kahevAmAM mahAvIranA samayamAM avaMtI para pradyotavaMzI rAjAone Ave che tenA pachI te. Ave che. tenA pachI tenA putra ajAtazatrue aMga, kAzI, amala hato. teo jainadhamI hatA. A vaMzanA roja vaizAlI vagere rAjya meLavIne magadhane uttarabhAratanuM zaktipanike I. sa. pU. 596thI I. sa. pU. pa75, caDapradhati zALI rAjya banAvyuM hatuM.9 I. sa. pU. pa7pathI I. sa. pU. para7 ane pAlake I. sa. pU. 5ra7thI I. sa. pU. 520 sudhI rAjya karyuM. te pikI Ama jainadharmagraMthe, cInI yAtrALuonI naidhane AdhAre caMDauta mahAvIrano parama bhakta hato.6 racAyelA bauddha graMtho, tathA te graMthone AdhAre astitvamAM AvelA aMgrejI, hindI ane gujarAtI bhASAnA graMthanAM (14) gAMdhAra : hiMdanA vAyavya khUNe AveluM A rAjaya, jaNAvyA pramANe mahAvIrakAlIna uttara bhAratamAM 16 gaNuMbahoLA vistAra dharAvatuM hatuM. hAlanuM kAzmIra, citrAlane rAjyo pracalita hatAM. jyAre e samayanA dakSiNa bhAratanI pradeza, aphadhAnistAnane keTalAka vistAra ane paMjAba vigatavAra mAhitI prApta thatI nathI. paraMtu pro. atekara tenA Adhipatya heThaLa hatAM. tenI rAjadhAnI prAcIna noMdhe che tema uttara bhArata karatAM dakSiNa bhAratamAM sthAnika vidyAnagarI takSazIlAmAM hatI. sAmrAjyanI varace thaI ne zAsanamAM janatAno vadhu hissa hovAno saMbhava che. siMdhu nadI vahetI hovAthI te be bhAgamAM vaheMcAyeluM hatuM. tene pUrvabhAga gAMdhAra ane pazcima bhAga kaMboja kahevAtuM. rAjyataMtra : kaMbajamAM kharoSThI ane gAMdhAramAM brAhmI lipi pracalita hatI. gAMdhAranI rAjadhAnI takSazIlA ane kaMbojanI mahAvIrakAlIna bhAratanAM gaNarAjyanA zAsanataMtra aMgenI rAjadhAnI puSkalAvatI (hAlanuM pezAvara) hatI. I. sa. pU. 925 825 me tUTaka tUTaka mAhitI maLe che. keTalAMka gaNarAjyanAM te mAtra chaThThI sadInA madhya bhAgamAM tene rAjA pukasAkI avaMtInA nAmo ja prApta thAya che jyAre keTalAMka gaNarAjyonAM rAjA pradyota sAthenA saMgharSamAM jItyo hato. te zAMtipriya baMdhAraNa aMgenI chUTIchavAI mAhitI prApta thAya che. ane dharmaniSTha rAjA hato. tenI prajA AbAdI bhagavatI paraMtu e vigato apUratI ane veravikhera hovAthI tene hatI. tene magadhapati biMbisAra sAthe maitrI hatI. I. sa. gya rIte goThavavI muzkela bane che. eTaluM ja nahi paraMtu pU. 550mAM tenuM avasAna thayuM. tenA pachI IrAnI zahena te vigatone AdhAre gaNarAjayenI zAsanavyavasthA ke rAjyazAha Deriyase te jItI laI tene irAna sAthe joDI taMtra aMge surekha, vizvasanIya ane AdhArabhUta ItihAsa dIdhuM hatuM. 17 AlekhavAnuM kArya paNa atyaMta muzkela rahyuM che. tethI bhinnabhinna pradezomAM, bhinnabhinna samaye astitva dharAvatAM ( 15 ) kabaja: te uttarApaMthamAM siMdhune kinAre gaNAnI maLI zake teTalI mAhitIne AdhAre mahAvIraAveluM ane kAphirIstAna sudhI vistareluM hatuM. tenI kAlIna gaNarAjyonA zAsanataMtranI carcA karI zakAya. rAjadhAnI puSkalAvatImAM hatI. te moTe bhAge gAMdhAra sAthe gaNanA zAsanataMtramAM (1) gaNAdhyakSa (mukhyavahIvaTa DAyeluM hatuM. . kartA athavA pramukha rAjA) (2) kAryavAhaka samiti (maMtrI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1088 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .. gp / 160 jainanaciMtAmaNi maMDaLa) (3) kendrIya samiti (4) nyAyasabhA vagere mahattvanAM lazkarI maMtrI. vagere maMtrIo atyaMta mahattva dharAvatA hatA. aMge hatAM. paradezamaMtrI anya rAjyo sAthenA saMbaMdho nakkI karato. te paradezI elacIone AvakArate tathA pitAnA, pADozInA (1) gaNAdhyakSa : ane paradezanA rAjyonI guptacaro pAsethI mAhitI gaNAdhyakSa gaNanA, kAryavAhaka samitino tathA kendrIya meLavatA ane potAnA tathA anya rAjyonI khAmIo para samitinA adhyakSa hato. 2 0 e sthAna mATe uccakuLanA, khAsa najara rAkho. nANAMmaMtrI AvakanA sAdhane UbhA pratibhAzALI, kuzaLa, zauryavAna, utsAhI, anubhavI, zAstro karatA. nyAyamaMtrI anya adAlatanA cukAdA para apIla ane gaNaparaMparAnA jANakAra nAgarikanI pasaMdagI karavAmAM sAMbhaLatA tathA vyavahAra ane dharmanA niyamene AdhAre AvatI. gaNarAja lazkarI parAkrama mATe jANItAM hatAM aMtima nirNaya Apate, jyAre lazkarI maMtrI, lazkara para tethI kANAdhyakSa mATe vahIvaTI kAryadakSatA sAthe lazkarI pUrepUrI najara rAkhatA. te javAbadArI mukhya senAnI kuzaLatA paNa Avazyaka gaNAtI. yuddhane samaye sinyane saMbhALatA. azAMti, AkramaNa ane AMtarika vikhavAdo mArgadarzana ApavuM tathA zAMtinA samayamAM yogya vahIvaTa varace jIvatAM gaNurAjyane majabUta sinyanI jarUra rahetI. karavo, te tenuM mahattvanuM kartavya hatuM. e uparAMta gaNamAMnA AMtarika jhaghaDA, phATaphUTa ane matabheda dUra karI, 1:01, IT; // saMpa jALavavAnuM kArya paNa te karato. te maMtrImaMDaLanA kAryono ahevAla kendrIya samitine Apato tathA jAsuso mAraphate rAjyanI mAhitI meLavI saMrakSaNane majabUta banAvyuM. tenI cUMTaNI kendrIya samitI karatI. tyArabAda tenA abhiSekanI kriyA karavAmAM AvatI. te hodAne vaphAdAra rahevAnI pratijJA jevI hatI. lAMca, ruzvata, geravahIvaTa jevA gunhAo mATe kendrIya samiti tene padabhraSTa karI zakatI. gaNAdhyakSanuM pada hAlanA lokazAhI rAjyonA vaDApradhAna ane vaDA senAnInA pada jevuM hatuM. (2) kAryavAhaka samiti (maMtrImaMDaLa) : gaNAdhyakSane vahIvaTamAM madada karavA mATe maMtrImaMDaLa rAkhavAmAM AvatuM. gaNAdhyakSanI mAphaka maMtrImaMDaLanA sabhyanI cUMTaNI kendrIya samiti karatI hatI. te mATe mAtra uccakuLanA sabhyone ja umedavArI karavAno adhikAra hato ke kema? te aMgenI AdhArabhUta mAhitI maLatI nathI. pramukhanA jevI ja lAyakAta dharAvanAra ucakuLanA, vIryavAna, pratibhAsaMpanna puruSe te mATe pasaMda karavAmAM AvatA. maMtrImaMDaLanA sabhyonI saMkhyAnA AdhAra, gaNarAjenuM kada-AkAra ane paraMparA para rAkhavAmAM Avato. mala jevA nAnA saMgharAjyamAM maMtrImaMDaLanA sabhyonI saMkhyA 4 hatI. te badhA buddhanI aMtyeSThi kriyAmAM joDAyA hatA. licchavI jevA moTA rAjyamAM 9 ane licchavI-videhanA saMyuktasaMghamAM 18nI saMkhyA hatI.21 pANinI paNa 5,10 ke 20nI saMkhyAvALAM saMdharAno ullekha kare che. bauddha graMtha mahAvacca paNa 4,5, 10 ane 20 nI saMkhyAvALAM saMgharAjyane ulekha kare che. te saMgharAjyanA maMtrImaMDaLanA sabhyone nideza che. e eka rAtrimAM vIsa vIsa prakAranA ghera upasarga-upadrava nidezo uparathI anumAna karavAmAM Ave che ke, gaNa karanAra saMgamadeva mATe paNa bhAvadayAne pravAha phelAvanAra rAnAM maMtrI maMDaLanI saMkhyA 4 thI 20 vaccenI rahetI karUNAnidhi mahAvIra bhagavAnane keTa keTI vaMdanA ! haze. temAM paradezamaMtrI, nANAmaMtrI, nyAyamaMtrI ane I dau ; che 'M INDIA '' .' Jain Education Interational Page #1089 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 141 tethI lazkarI maMtrInI javAbadArI ane sthAna noMdhapAtra hato. pANinInA mate gaNapUrti karanAra sabhyane "gatiya" mahattva dharAvatAM hatAM. tethI pANinI amuka saMgharAjyone ke "saMghatiya' kahetA. ane bauddhagraMtha mahAvagnamAM jaNAvyA AyudhajIvI kahe che. A uparAMta maMtrImaMDaLamAM khetI, pramANe gaNupUrti mATe Avazyaka kAryavAhI karanArane 'gaNavepAra, udyoga vagere mATe alaga alaga maMtrIo rAkhavAmAM pUraka" kahevAmAM AvatA. sabhyonI beThake nakkI karavA mATe AvatA. hAlanI mAphaka te samaye paNa dareka maMtrIone paNa eka karmacArI rAkhavAmAM Avato. sAmAnya rIte gaNudarajajo samAna na hato. 2 2 lazkarI maMtrI, pararAjya maMtrI dedhyakSa kendrIya sabhAnuM adhyakSa sthAna saMbhALato. te maMca para vagerenuM sthAna svAbhAvika rIte ja ucca darajajo dharAvatuM besate ane bAkInA sabhya pitapatAnA pakSomAM maMcanI haze ema lAge che. sAme goThavAtA. pakSapAta karanAra gaNAdhyakSanI AkarI TIkA karavAmAM AvatI. zarUAtamAM opacArika rIte prastAva (3) kedrIya samiti : mUkavAmAM Avato. tyArabAda tenA para carcA thatI. ane matabheda paDe tyAre mata levAmAM AvatA. bahamatIno nirNaya gaNarAjyanA prazno para carcA vicAraNuM karavAnuM kendrIya * svIkArya banate. samiti astitva dharAvatI hatI. te gaNarAjyomAM zAsanane sarvocca adhikAra dharAvatI hatI. samitinA sabhya ucca adhikAro : gaNarAjayomAM zAsanane lagatA badhA ja vagamAMthI AvatA. uttara bhAratanAM gaNarAjyonI kendrIya sami- sarA adhikAro ke TI. sarvocca adhikAro kendrIya samiti bhagavatI. te maMtrItinA sabhyone "rAjA" ane temanA putrone "uparAjAnI maMDaLanA sabhyo ane senA nAyakanI cUMTaNI karatI. pararAjyaupAdhi ApavAmAM AvatI. te rAjAo gAmaDAomAM nIti para te pUro adhikAra dharAvatI hatI. videzI rAjadatene jamInadAro hatA. te samaye kheDUto, kArIgaro ane dAsavarga mulAkAta ApavI, temanA prastA para vicAra kara, yuddha jevI sAmAnya prajA moTI saMkhyAmAM hovA chatAM te sattAhIna daramiyAna saMdhi ke vigraha aMgenA nirNayo levA vagere hatI. kendrIya samitinI sabhya saMkhyA paNa gaNarAjyanI adhikAro te bhagavatI. saMkaTa samaye saMdhi-vigraha aMgenA vastI ane vistAra para AdhArIta hatI. nyAsA jevA nAnA nirNayane adhikAra samitinA mukhya netAone ApavAmAM nagararAjyamAM samitinA sabhyonI saMkhyA mAtra 30 hatI Avato. te maMtrImaMDaLa upara paNa aMkuza dharAvatI. aMdhaka jyAre cIdheya jevA vizALa gaNarAjyanI samitimAM 5000 vRSNisaMghanA pradhAna kRSaNa, nAradane phariyAda karatA hatA ke, ane licchavIonI kendrIya samitimAM 7707 sabhya hatA. 'huM samitine dAsa chuM, svAmI nahi. mAre AlecakonAM gAmaDAnA sabhya rAjadhAnIthI dUra rahetA hovAthI, dareka kaDavAM vacana sAMbhaLavA ane sahana karavo paDe che. te parathI beThakamAM hAjara rahI dhana ane samayane vyaya karavAnuM pasaMda lAge che ke, I. sa. pU.nI chaThThI sadI pahelAMnAM gaNAyAmAM karatA na hatA. paraMtu teo mAtra agatyanA prazna vakhate ja paNa kendrIya samiti, maMtrImaMDaLa para saMpUrNa aMkuza dharAvatI hAjara rahetA. tethI saMthAgAramAM hAjarI sAmAnya rIte 10% haze. tema chatAM samitinA sabhyo niraMkuza na hatA. je teo zrI ja rahetI hatI. kendrIya samitinA sabhAgRhane ' saMthA- potAnI pharaja bajAvatI vakhate niyamonuM ulaMdhana kare gAra" kahevAmAM AvatuM. saMthAgAramAM bhegA maLIne samitinA athavA sArvajanika dhana-saMpattine durvyaya kare to nyAyAlaya savyo. rAjyanI agatyanI samasyAo para carcA-vicAryuM. temane padabhraSTa karatuM. karI, nirNaya letA hatA. "saMthAgAra" mAtra rAjakArya mATenuM matadAna paddhati : mahAvIrakAlIna gaNarAjyomAM paNa ja gRha na hatuM, paraMtu temAM sAmAjika tathA dhArmika carcAo matadAna paddhati pracalita hatI. gupta matadAna paddhati "zdhaka paNa karavAmAM AvatI. kuthInArAnA malee pitAnA saMthA matadAna' tarIke oLakhAtI. matagaNatarI karavA mATe khAsa gAramAM maLIne buddhanA atyaniSTha saMskAra viSaya para vicAra adhikArI rAkhavAmAM Avato. keTalIkavAra matadAro, e karyo hato. adhikArInA kAnamAM pitAne mata kahetA ane te parathI matakendrIya samitinI kAryavAhI : gaNarAjAnI kendrIya saMgraha karanAra adhikArI pitAne nirNaya jAhera karato. A samitinI kAryavAhI aMgenI vigatavAra mAhitI prApta thatI matadAna paddhatine 'sakaNuMja paka" matadAna paddhati kahetA. jayAre nathI. paraMtu moTAbhAganA vidvAno mAne che ke, bauddhasaMghanI naheramAM thatA matadAnane ' vitaraka matadAna kahetA. te vakhate kAryavAhI pramANe gaNarAjyanI kendrIya samitinI kAryavAhI matapatraka tarIke lAkaDAnA TukaDA vaparAtA. te 'salAkA' tarIke paNa cAlatI haze. kAraNa ke bauddhasaMghanI racanA mATe gautama oLakhAtA. pratyeka matadAtAone matapatraka tarIke raMgaberaMgI ba paNa rAjanaitika saMgha pAsethI vicAra grahaNa karyo "salAkA' ApavAmAM AvatA. viziSTa raMganI " salAkA" hato.24 kendrIya samiti saMthAgAramAM maLatI. vibhinna daLAmAM viziSTa mata mATe prathamathI ja nakakI karavAmAM AvatI. matakSatA. adhikAra prApti mATe tIvra spardhA thatI. tethI bauddhasaMghanI salAkAgrAhaka' (matadAna adhikArI)ne "salAkA' ApatA gaNapUtinI jema samitimAM paNa gaNupUrti (kerama)no niyama tene AdhAre salAkA grAhaka nirNaya jAhera karato. matane mATe ' parathI, pavake te matadAnane jaka' jaya gautama Jain Education Intemational Page #1090 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 142 jainaratnaciMtAmaNi ughoga vAta na purA chaMda' zabda pracalita hato. bahumatIne nirNaya sarva svIkArya grAmazAsana : gaNarAjyomAM patharAyelAM gAmamAM grAmabanato. dAkhalA tarIke zAkayone kezala nareze gherI laIne, paMcAyata dvArA vahIvaTI kAryo thatAM hatAM. grAma paMcAyatomAM AtmasamarpaNa mATe cetavaNI ApI tyAre, zAkyonI kendrIya sAmAnya varganA vepArIo, kArIgaro ane kheDUtonuM pUratuM samitie bahumatIthI nirNaya karIne AtmasamarpaNa karyuM hatuM. pratinidhittva haze. paraMtu tene mukhI tathA karmacArIo te parathI anumAna karI zakAya ke badhAMja gaNarAjyamAM e ucca zAsaka varganA hovAno saMbhava che. grAma paMcAyatanA paddhati pracalita haze. sabhya badhI ja jAtionuM pratinidhitva dharAvatA haze ema pakSe : mahAvIrakAlIna gaNarAjyonI kendrIya samiti- 1 lAge che, kAraNa ke zAkya rAjyanI grAma paMcAyatomAM meTe omAM paNa AjanI jema pakSe ane jathenuM jora hatuM. bhAge badhA ja vargone pratinidhitvane adhikAra hato. 26 sabhyonI parasparanI IrSo, sattA lAlupatA vagere jUthabaMdhInAM bhagavAna mahAvIrakAlIna bhAratanI rAjakIya sthiti ane kAraNe hatAM. jUthabaMdhInA nipUNu bhASaNa zUrAo, doDadhAma rAjyataMtranI mAhitI mATe AdhArabhUta, vizvasanIya sAdhanone karIne adhikAra prApta karavAmAM saphaLa thatA hatA. be moTAM abhAva DaMkhe che. e samaye uttara bhAratamAM patharAyelAM gaNaja spardhAmAM samAna Utare tyAre nAnAM jUthe avasara prApta rAjya ane temanI zAsanavyavasthA aMgenA maLatA dhUMdhaLA thatAM sarakArane banAvavAnAM ke bagADavAmAM mahattvano bhAga ane aspaSTa citrane AdhAre paNa jaNAya che ke, te rAjA bhajavatAM. samitimAM jUthabaMdhIne lIdhe gaNAdhyakSanI sthiti samRddha ane suvyavasthita hatAM. utkaTa dezabhakti ane javalaMta nAjuka ane dayanIya banI jatI. te svArtha mATe jhaghaDatA rASTrapremathI te UbharAtAM hatAM tethI vepAra ane udyogakSetre banne pakSenA roSanuM lakSya banato. paraMtu rAjyanuM hita unnati sadhAI hatI. siMdhu kinArAnAM gaNarAjayo sukhI ane lakSyamAM laIne te koIpaNa pakSanI tarapheNa karI zakatA na samRddha hatAM. temAM vicAra svAtaMtryane lIdhe dArzanika ciMtana hato. tenI sthiti jugAra ramatI vakhate laDatA be putronI khUba ja vikAsa pAmyuM hatuM. bauddha ane jaina tatvajJAnanA mAtA jevI hatI. koIne paNa vijaya tenA AnaMdano vikAsamAM temane nedhapAtra phALe hate. moTAbhAganAM gaNaviSaya banI zakato na hato. sattAdhArI pakSanA taMtro eka jAtinAM hatAM. zAsanataMtramAM sAmAnya rIte ucca nirdeza mATe "zraddha" zabda vaparAto hato. ane virodha ane dhanika vargonuM prabhutva hatuM. grAma paMcAyatomAM badhA pakSa mATe 'vyutkrama" zabda vAparavAmAM AvatA. pakSanA ja vargonuM pratinidhitva rahetuM hatuM. mahAvIrakAlIna bhAratanI sabhyonI eALakhANa mATe 'vAya', "gRya' ke 'vapakSya' rAjakIya paristhiti aMgenAM maLI rahelAM jaja sAdhanomAMthI zabdo vaparAtA. dA. ta. cakranA pakSanA sabhyo "cakravArya" paNa uccavarga ane sAmAnya janatAmAM saMdharSa hovA aMgenI tarIke oLakhAtA pakSe AjanI jema temanA netAne nAme mAhitI prApta thatI nathI. te parathI lAge che ke, bhagavAna oLakhAtA hatA. mahAvIrakAlIna bhAratamAM varga saMgharSano abhAva haze ane tethI ja kahI zakAya ke, bhagavAna mahAvIrakAlIna bhArata, (4) nyAyasabhA : Arthika, sAmAjika, naitika, dhArmika ane sAMskRtika kSetre kendrIya samiti, maMtrImaMDaLanA sabhyonI jema nyAya- noMdhapAtra pragati sAdhI zakayuM hatuM. sabhAnA sabhyonI paNa cUMTaNI karatI hovAno saMbhava che. pAdanoMdha kAraNa ke, phojadArI dAvAonI apIla sAMbhaLavA vanji gaNasabhAe ATha kuLavAna sabhyonI nyAyasabhA cUMTI hatI. 1 : vigatavAra abhyAsa mATe juo, zAha tribhuvanadAsa nAnI adAlatomAMthI gaNaadAlatamAM apIla thaI zakatI. laheracaMda, prAcIna bhArata varSa, bhAga-1, vaDodarA, 1935, adAlatanA nirNaya "samaya" ke "TharAva" kahevAtA. nyAya- pR. 4-5. sabhAnA pramukhe ApelA nirNayanI noMdha carma para thatI. kAraNa ke te nirNaya bhaviSyanA cUkAdAo mATe mArgadarzaka banatA hatA. tethI tene sAcavI rAkhavAmAM AvatA. 3: pro. TI. Dabalyu. re-Devisa, budhdhisTa InDiyA. 1970, pR. 12. nagaravyavasthA ; yaudheya, mAlava, zAya vagere gaNarAjanA bahu saMkhyaka nagarono alaga zAsana vibhAga hato. 4 : pAdoMdha 1 pramANe, pR. pa6 thI 67. sthAnika bAbatomAM temane pUrI sattA hatI. paraMtu tenA zrI zAha tribhuvanadAse temanA graMthamAM revaraMDa esa. : bIlanA rekarDajha opha dhI vesTarna varlDane AdhAre 80 saMgaThana ane kAryavAhI aMge pUrI vigata maLatI nathI. temAM sAmAnya varganA kheDUto, kArIgaro ane vepArIonuM rAjyanI mAhitI ApI che. te nIce pramANe che pratinidhitva rahetuM haze. paraMtu temAM paNa ucca vargonuM takSazilA, udyAna, bolera, sihapura uraSa, Adhipatya hovAno saMbhava che. kAmira, punacha, rAjapurI, Takka, chinapati, Jain Education Intemational Page #1091 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 143 - jAlaMdhara, kuTa, zatAdru, parvata, pAriyAtra, 11 : pAdoMdha 1 pramANe, pR. 137. mathurA, zraddha, matipura, brahmapura, gevizana, 12 H ejana, pR. 174. ahi kSetra, vIrasana, kapitha, kAnyakuja, adhyAyA, 13 : ejana, pR. 120. dayamukha, vaizAkha. prayAga, vArANasI, gojhapura, 14 : pAdanoMdha 5 pramANe, pR. 11 kauzaMbI, - cikiTa, mahezvarapura, zrAvasti, kapilavastu, rAmanagrama, kuzinagara, vaizAlI, trijI, hiraNyaparvata, " 15 : ejana, pR. 11. 16: pAdoMdha 1 pramANe pR. 186. caMpA, kAjIgraha, puMvardhana, samatadR, tAmralipti, karNasuvarNa, kAmarUpa, urdu, kothra, kaliMga, 17 : ejana, pR. 73. kezala, AMdhra dhanakaTaka, culya, drAviDa, 18 : ejana, pR, 238. malakaTa, siMhala, kAMkaNapura, mahArASTra bhUka7, 19 : DI. Ara. esa. tripAThI, hisTrI opha esI anya mAlavA. ujjayini aTali, gujajara, mUlasthAnapura InDiyA pR. 96. vallabhI, AnaMdapura, surASTra, atyanakevala (siMdha), jaMgala. 20 : che. anaMta sadAziva. atekara, prAcIna bhAratIya 5 : mukhya saMpAdaka Ara. sI. majumadAra, dhI eIja opha zAsana padadhati, alahAbAda, 1959, pR. 97. Impiriyala yuniTI, pu2, muMbaI, 1968, pR-1. 6: pAdanoMdha 1 pramANe, pR. 143. 22 : ejana, pR. 97. 7: padanedha 5 pramANe, pR. 4. 23 : harizacaMdra zarmA, prAcIna bhAratIya rAjanItika vicAra 8 : ejana, pR. 4. evama saMsthA, jayapura, 1972-73, pR. 426. 9: pAdanedha 1 pramANe pR. 83-90. 24 : DaoN. ke. pI. jayasvAla, hinduliTI. pR. 40. 10: cho. TI. Dabalyu re-DeviDajha, budhisTa InDiyA, 25 : pAdanoMdha 20 pramANe 1 pR. 93. 1970, pR. 13. 26 : ejana, pR. 90. jina tIrthakara suvratanAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI - navana, ghara che ! zas A / Jain Education Intemational Page #1092 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi 144 , N Kde fail , II ) jI vana bhAvanA , ra... - jIvanamAM parigraha ocho rAkhavo. thoDIka vastuothI parituSTa rahevuM. vaibhavane badale AMtarika asmitA ane satvanI beja karavI. zobhAne badale sughaDatA pasaMda karavI. mAnabhUkhyA na thavuM paNa mAnArha ane sanmAnane yogya pAtratA keLavavI. saMpattivAna nahi, paNa samRddha banavuM. satata sAdhanA rata rahevuM. sakhata parizrama karavo. zAMta citte vicAravuM. mRdu rIte vAta karavI ane nikhAlasapaNe vartavuM. jiMdagImAM tArAo, paMkhIo, bALako ane sAdhujananA hRdayagAna khullA dile sAMbhaLavA. prArabdha je veThavuM paDe te AnaMdathI samatApUrvaka sahevuM. nirbhika banI hiMmatathI kAma karavuM. adhIrA na thavuM. avasaranI rAha jovI. sAmAnyatA aNakathI ane abhAnapaNe rahelI adhyAtmikAne prakaTavA devI. A mArI saMvAdagIti (jIvana - bhAvanA) che. Jain Education Intemational Page #1093 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gurUdeva prabhu zrImadavijaya rAjendrasUrizvarajI mahArAja -atiprAcInatama zrI bhAMDavapura tIrthanA sAheba dvArA pradyotita rAjasthAnanA gaMtratA mULanAyaka zrI mahAvIra svAmI bhagavAna nenAvA (gujarAta)nA saujanyathI.... Jain Education Internation a www.jaineliyor Page #1094 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational Page #1095 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhagavAna mahAvIrakAlIna sAmAjika sthiti --DaoN. ramezakAnta geA, parIkha ane khyAlanA virAdha karyA hatA. tee peAtAnA dhama saMgaThana ane sasthAemAM jAti bhedabhAva nAbUda karavAmAM saphaLa nyA hatA. paraMtu samAjamAMthI jAtibhedabhAva kAyamI dheAraNe nAbUda karavAmAM tee asaphaLa rahyA hatA. kSatriyA : bhagavAna mahAvIrane yuga ghaNA sAmAjika pheraphArA mATe noMdhapAtra che. janma para AdhArita jAti prathAnA ja nahi, paNa brAhmaNa varganA prabhutvaneA paNa A samayanA sudhArakAe virAdha karyAM hatA. vAnaprasthAzrama prathA jaina ane bauddhadharmanI asaranA kAraNe sanyAsAzrama prathAthI taddana judI paDI gaI. puruSa ane strI mATe lagnane lagabhaga pharajiyAta banAvAyu* hatuM. samagra samAjamAM saMyukta kuTuMbaprathA pravartAtI hatI chatAM khAnagI milakata dharAvavAnA khyAleA vikasavAnA AraMbha thaI cUkatho hatA. pravara ane gautra astitvamAM AvyAM hatAM. samAjamAM sanyastanA khyAlAnA vikAsa thavAthI niyeAga nAmanI prAcIna paddhatinA kramazaH lApa thavA lAgyeA hateA. A samayamAM sI samAjamAM ucca sthAna bhAgavatI hatI. ahiMsAnA siddhAMtanA prasAra thavAthI lAkA zAkAhArI bheAjana pasaMda karavAnI vRtti dharAvatA thayA hatA. sAmAjika saMgaThana : uttara vaizvikakAlIna samayamAM Ache yA vatte aze janma para AdhArita AkAra pAmelI cAra varNAzrama paddhati-brAhmaNa, kSatriya, vaizya ane zudra-A samayamAM vadhu jaTila ane nizcita svarUpanI banI hatI. bauddhika ane rAjakIya kSetramAM brAhmaN vanA prabhAva ghaTI gayA hatA. tene sthAne kSatriyA AgaLa AvyA hatA, jee pAtAnA leAhInI zuddhatA ane pavitratAnA kAraNe peAtAne sarvazreSTha ane sahuthI caDiyAtA mAnatA hatA. jAti prathAmAM temanuM sthAna meAkharAnuM svIkArAyuM hatuM. zudronI sthiti UtaratI kakSAnI banI gaI hatI. AnA kAraNe ghaNA dharma sudhArake e temanA punaruddhAra mATe avAja uThAvyA hatA. vividha kalA ane hunnaraudyoganAM mahAjana maMDaLA tathA AMtarajJAtIya lagnathI mizra jAtionA udbhava thayA hatA. A samayamAM jAtizreSThatAnA khyAlA khUba utkaTa ane lAgaNIzIla banyA hatA. kSatriyA ane brAhmaNeA peAtAne anya jAtiethI vadhu UMcA ane zreSTha mAnatA. eka ja jAtamAM amuka jUthAmAM tapeAtAnI zreSThatAnI lAgaNI paNa pravartatI hatI, kAraNa ke teo peAtAne anyathI vadhu UMcA gaNatA hatA, jemake zAkaya kSatriyA peAtAnA kSAtreya kulamAM, petAne anya zAkayothI UMcA gaNAvatA hatA. lazkarI senApati ane anya adhikArIe kSatriya vargomAM A samayamAM rAjAe, moTA jamInadArA, maMtrI, gaNAtA. jaina sUtta ane bauddha pAlI graMthAmAM teone jAti vyavasthAmAM ucca sthAna bhogavatA batAvAyA che. jAtaka kathAo parathI spaSTa thAya che ke kSatriyA veda ane jJAnanI anya zAkhAonA abhyAsa karatA hatA. ghaNA kSatriya rAjakumArA seALa varSanI vaye abhyAsa mATe takSazilA jatA. kSatriyA AdhyAtmika kSetramAM tathA vicAra-ciMtananI bAbatamAM kAI jAtithI UtaratA na hatA. mahAvIra ane buddha jemaNe meAkSanA khyAlA rajU karyA, teo paNa kSatriyeA ja hatA. kSatriyeA peAtAne samAjamAM zreSTha ane UMcA gaNAvatA. zAsana calAvavA jevA ucca adhikAra mATe kAI jAti dAvA karI zake tema na hatI. AthI teo sattA, pratiSThA ane darajjo bhAgavatA. saMbhava che ke mahAvIra ane buddha kSatriya jAtimAM thayA haiAvAthI, kSatriyeA peAtAne UMcA peAtAnA mukhya rAjakIya vyavasAya karavAne badale kuMbhAra, darajajAnA gaNAvatA thayA hAya. jAtaka bauddha grathAmAM kSatriyA mALI, TApalA gUMthanAra, raseAIA jevA vyavasAyA karatA hovAnuM nirdezAyu che. zAkaya ane kAliya kulA peAtAnAM khetarA jAte kheDatAM hAvAnuM paNa jaNAya che. brAhmaNA : A samayamAM brAhmaNa vargImAM be meTA vibhAgeA pADI zakAya tema che. eka vibhAgamAM saniSTha ke sAcA brAhmaNeA; samAveza karI zakAya. bIjAmAM ahika eTale sa*sArI jemAM tapasvIA, vaizvika AcAryo ane dharma paDitAnA brAhmaNeAnA samAveza karI brAhmaNAnI pharajemAM vedonA abhyAsa karavA ke karAvavA, pahelA vibhAganA adhyApana karavuM, peAtAnA ke anya mATe yajJakAya karavuM ke karAvavuM, dAna ApavAM ke svIkAravAM jevI bAbatAnA brAhmaNeA sadguNa ane sad zakAya. mahAvIra ane buddhe vaMzaparaparAgata jAti prathAnA siddhAMta samAveza thatA. A varganA je 19 Page #1096 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 146 jenaratnaciMtAmaNi vyavahA2 5ra bhAra ApatA. yajJa karavA e brAhmaNemAM zudra gaNAtA vargamAM vividha jAtio hatI je kuTuMba atisAmAnya bAbata gaNAtI. bhagavAna mahAvIrane potAnA paraMparAgata vyavasAya karatI ane temane vikAsa thato jato paryaTana daramiyAna caMpA nagarane eka brAhmaNa jene tyAM hato. vyavasAyamAM kuMbhAro (kuMbhakAro), luhAro (kammAra), yajJakArya thatAM rahetAM, tene tyAM comAsuM vitAvavuM paDayuM hatuM hAthIdAMta kArIgara (daMtakAra ), suthAra (vaki) ItyAdine ema kahevAya che. bIjA vibhAganA brAhANe paraMparAgata samAveza thato. darekane pitAnI alaga vasAhata hatI. A vyavasAya-adhyayana, adhyApana ane dharmaparAyaNatAne na samayamAM keTalIka evI jati e hatI ke je asaMgaThita. anasaratAM, pitAnI sAmAjika ane Arthika jarUriyAta asthAyI raheThANuvALI ane bhaTakatI rahetI ane lokenuM ane dabANane lIdhe anya prakAranA vyavasAya karatA. temAM manoraMjana karI potAno jIvananirvAha calAvatI, temAM khetI. hannaraudyoga, vepAra rojagAra, sinika, vahIvaTa jevA nRtyakAro, gAyake (naTo,) aMgakasaratakAro (laMdhanaka), samAveza thato. keTalAka svapnanuM arthaghaTana karI bhaviSya gulAMTabAjo, jAdugaro (mAyAkAro ), madArIo (AhibhAkhatA to keTalAka trikALa jJAnI banI jyotiSIne tuMDika), naLiyA pAlaka (keDadamaka), saMgItakAra vyavasAya karatA. keTalAka khaga ke talavAra parathI zukana (gaMdhamba), bherI vagADanArAe, zaMkha vagADanArAo kahetA. keTalAka brAhmaNe datyane pUjatA ane camatkAra (zaMkha dhamaka) vagereno samAveza thato. sarjatA. keTalAka bhUtapreta vidyAnA jANakAra paNa hatA. keTalAka mobhAnI dRSTie A loka jevI ja paNa sthAyI nivAsa zikArI, suthArI, ke sArathi tarIke paNa kAma karatA. vyavasAyamAM vividhatA hovA chatAM brAhmaNe keTalAka vizeSA karatI jAtiomAM gopAlake, pazupAlake, ghAsa kApanArAo ( tiNaNuhAraka), kaThiyArAo ( kaphaMhAraka) ane vanavAsIo dhikAra bhogavatA. amuka gunAo mATe temane anya vargonI (vanakasmika )no samAveza thato. A loko moTebhAge sarakhAmaNImAM ochI ke haLavI zikSAo karAtI. zikSita nagaro ane zaherothI dUra pitAnAM alaga alaga gAmo ane UMcI kakSAnA brAhmaNane karaverAmAMthI mukti apAtI. vasAvI rahetA ane pitAne jIvananirvAha calAvavA potAnI vi : pedAzI cIjo vecavA nagaro ke zaheromAM jatA. vaine kaI cokakasa vyavasAya na hatuM. teo vividha tirarakta jAtio : vyavasAya karI zakatA. temane gahapati ke gAhA (makAna A samayamAM keTalIka evI jAtio hatI jemane temanAM dharAvanAra ), kuTuMbika ane seThi tarIke oLakhavAmAM AvatA. gahapati ke gAhAvamAM madhyamavarganAM zrImata kaTabA rAya janmajAta lakSaNone AdhAre ke halakI koTinA vyavasAya karavAnA kAraNe ucca varganA loko tuccha najare je jamIna ane pazudhana dharAvatAM, tene samAveza thato. * jotA ane halakI jAtinA gaNatA. AmAM caMDAle, ve, kuTuMbikano artha kuTuMbane vaDo thato. te vazya jAtimAM A nizAda, rathakAro ane pakakusa jAtino samAveza thato. rIte oLakhAtuM. te kRSikAra, vepArI ke zarAphI kAma karanAra tarIke paNa oLakhAtuM. vaizya jAtimAM zrImaMta vaga seThi paratuM temAM caDAle sauthI vadhu kamanasIba hatA ! temane luccA ziyALa sAthe sigAla jAtakamAM sarakhAvavAmAM AvyA tarIke oLakhAtuM ane te mAnapAtra hoya evA dhaMdhA ke che. caMDAlone aDakavA para pratibaMdha hato eTaluM ja nahi, vyavasAya karato. keTalAka te rAjadarabAramAM adhikRta sthAna paNa teo ucca varNanA lokonI najare paNa na paDe evo bhagavatA. teo haMmezAM paropakArI ane dAnI svabhAvanA sAmAjika niSedha hato. Ane lagatAM ghaNuM dRSTAMto jovA dekhADAyA che. temanA putra kSatriya ane brAhmaNa putro sAthe maLe che. eka zrImaMta vepArI ane sekInI dIkarIe zaheranA zikSaNa meLavatA tema ja gurune gaNanApAtra dakSiNa ApatA. daravAje caMDAlane jotAM teNe potAnI AMkhe turata dhoI nAMkhI hatI ! bhajana para caMDAlanI najara paDe te te zadro : apavitra banI jatuM ! eka brAhmaNe caMDAlanA hAthe pIrazadra zabdamAM saMkhyAbaMdha jAtione artha rahelo che. sAyeluM bhejana jamavAno aparAdha karatAM, tene bhUkhe samakAlIna bauddha ke jaina sAhityamAM ' zudra" nAme oLa- ribAvIne mArI nAMkhavAmAM AvyA hatA ! caMDAlanA khAvAtI jAtinAM spaSTa ulekha jovA maLatA nathI. paraMtu zarIrane sparza karIne vAte pavana apavitra gaNAtA. eka A samayamAM vyavasAya ane mAtmAnI dRSTie rahetA eka caMDAlanuM ghara nadInA vaheNanA nIcalA bhAgamAM eTalA vayanA loko spaSTa rIte alaga darzAvAyA che jenA parathI mATe bAMdhavAnI pharaja paDAI hatI. ke e caMDAle kareluM lAge ke teo zadra sivAya bIjI keAI jAtinA nathI. dAtaNuM uparathI vahI AvatA pANImAM taratuM taratuM nIcalANuM AvA patita lokonI sAmAnya sthiti sudhAravA mahAvIra bhAgamAM AvyuM ane nadImAM snAna karI rahelA brAhmaNanI ane budhei athAga parizrama lIdho hato! zIkhAmAM bharAI gayuM hatuM ! eka krodhI ToLAe be caMDAla Jain Education Intemational Page #1097 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha-ra bhAI ne maraNutAla mAra mAryo kAraNa ke e bhAIe, maMdire sevApUjA karavA mATe AvI rahelI be bhadra mahilAe sAme AvyA hatA ane temanI najare paDathA hatA. AthI te mahilAe apavitra banatAM, sevApUjA karyA vagara peAtAnA nivAsasthAne pAchI jatI rahI ane sevApUjA karyA bAda temanA taraphathI TALAne je bheAjana maLavAnu' hatuM, te bheAjanathI TALuM vaMcita rahI gayuM hatuM! Ama chatAM keTalAka caMDAlA samAjamAM AdarasatkAra pAmyAnA dRSTAMtA paNa jovA maLe che. caMDAla kuTu'bamAM janmelA harikezabala mATA sAdhu banyA hatA. te haravApharavAmAM, bhikSA mAgavAmAM ke vANIvartanamAM niyamonuM pAlana karatA ane pApamAMthI mukta rahetA ! tiraskRta jAtiomAM niSAda, zikArI ane vanavAsIe paNa peAtAnA vyavasAya karI jIvananirvAha calAvatA. pakakusa leAkeA phUlA cUMTatA ane sAmAnyataH zikAra karIne jIvana gujArA karatA, kathAreka madirA ke rAjamahelA sAphasUpha karavAnuM kAma paNa teo karatA. A samayamAM suthArIkAmanA, TApalA banAvavAnA, vAMsaLI banAvanArAonA, vaNakarA, nAI A vagerenA vyavasAyane halakA gaNavAmAM AvatA. mizra jAti : A samayamAM mizra jAtiomAM vadhArA eka dhArI rIte thatA rahyo. jenA nirdeza dharmasUtrAmAM jovA maLe che. AvI mizra jAtie anuleAma lagna (ucca varganI vyakti halakI ke UtaratI jAtinI strI sAme lagna kare te ) ane pratima'dhita evAM pratileAma lagna ( patinI jAti patnInI jAti karatAM nIcI heAya tevAM lagna)nAM kAraNe uddabhavI. cAreya varNamAMthI sauMkhyAbaMdha mukhya jAti ane abastha, Aryagava, sUta ane kaNa jevI peTA jJAtio astitvamAM AvI hatI. nAga jAti paNa dezanI vastInA bhAga banI hatI. jAti ke vyavasAya parathI ghaNAM zahera ke nagarAmAM nAma paDatAM; DhAta. kSatriyA parathI uttara-kSatriya-kuDapura, jJAti parathI nAtika, bhAga jAti parathI bhAganagara, vepArIe parathI gAyikA vANijyagrAma jevAM nAmeA jovA maLe che. paNa pUratI gaNAtI. puruSa dAsanI sazaktatA ane zrI dAsInI suMdaratA parathI temanuM mUlya nakkI thatuM. dAsadAsIe bheTa tarIke paNa apAtAM. yuddha kedIone temanA vijetA mAlikarAjA vecatA ke bheTa tarIke ApI zakatA. bhagavAna mahAvIranI prathama ziSyA caMdanA paNa A prakAranI gulAma hatI. ( Avazyaka Ni ). dukALanA samayamAM paNa anAja ke AhAranA abhAve gulAmeA banAvAtA. keTalAka aparAdhIone zikSArUpe gulAmA banAvAtA. gulAma pAse koI nizcita kAma na karAvatAM, gharanAM badhAM ja kAma karAvAtAM. temanAM pratyenA vyavahAra tenA mAlIkanA svabhAva para AdhArita rahetA. sAmAnya rIte mAlIkAnA vyavahAra kaDaka rahetA. paNa keTalAka kissAomAM teo mAyALuM vana rAkhatA. bhUla-cUka mATe gulAmAne zikSA thatI. gulAmeAnI sthiti sudhAravA koI gaMbhIra prayAsA thayA na hatA. mahAtmA buddha jevA mahAna sudhAraka paNa peAtAnA saMghamAM gulAmeAne praveza ApavAnI hiMmata batAvI zakayA na hatA. gulAmeAne cheADI mUkavAnI ke svataMtra banAvavAnI amuka paddhatie hatI. yuddhakedIone peAtAnA mULa rAjA zaktizALI banatAM, zatrune harAvI peAtAnAM prajAjanAne cheDAvI lAvatA. saMnyAsa dhAraNa karavAthI ke peAtAnA mAlIkanI icchAthI ke peAtAnA chuTakArAnuM mUlya ApavAthI gulAmeA, peAtAnA gulAmIpaNAmAMthI mukti meLavI zakatA. 147 jIvananA tabakkA : mahAvIra ane buddha pahelAMnA samayathI jANItI banelI traNa Azrama paddhati hatI temAM brahmacarya, gRhastha ane tapanA samAveza thatA. paraMtu hakIkatamAM cAra Azrama paddhati hatI je brahmacarya, gRhastha, sanyAsa ane vAnaprastha nAmathI jANItI banelI hatI. A cAreya paddhati khUba jANItI che tethI atre tenI carcA karavAnI jarUra rahetI nathI. gulAmIprathA : A samayamAM dAsa ke dAsInA svarUpamAM gulAmIprathA jovA maLe che. rAjAe ke zrImaMtA ja nahi, paNa badhA varNanAM sAmAnya kuTuMbe paNa dAsa-dAsIo rAkhatA A prathA zaherAmAM ja nahi, paNa nagarA ane grAmAmAM paNa pracalita hatI. jaina, bauddha ane dhama sUtramAM gulAmeAnI kharIDhI -vecANa aMgenA ullekhA Ave che. eka gulAmanI kImata sAtaseA paNa (sikkA ) hatI. nava gulAma kharIdavA seA kArza-rahevAnI bhAvanA keLavAtI hatI. kuTuMbajIvana : A samayamAM saMyukta kuTuMba prathA khUba pracalita hatI. samAveza thatA. kuTuMbamAM badhAM salAhasaMpa ane sumeLathI temAM pitA, patnI, satAnA, mAtA, sagIrabhAI ane bahenAnA rahetAM. pitA kuTuMbanA vaDA gaNAtA. tenI patnI gharamAM sarva dekharekha rAkhatI. mAtA pratye kuTuMbanAM badhAM AdarabhAvathI jotAM. ema chatAM kuTuMbanA sabhyAmAM paNu sumeLa na dekhAtAM, ghaNu thavAthI vahuA ke sAsue ekabIjAnA trAsamAMthI chUTavA sAdhvI banI maThamAM jatAM rahyAM hovAnA dRSTAMtA paNa jovA maLe che. kuTuMbamAM milakatanA hakkonA khyAla astitvamAM AvatA hatA. vepAra-vANijyamAM vadhAro thatAM tathA vyavasAyAmAM paNa vadhArA thatAM, sapatti vadhu ekatra karavAnuM valaNa sarjAtuM ane pariNAme kuTuMbathI alaga thaI jaI svataMtra Page #1098 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 148 jenaratnaciMtAmaNi lagna : rahevAnuM valaNa A samayamAM vadheluM hatuM ! pati ke patnI amuka kAraNasara lagnaviccheda letAM, AthI punarlagnanI prathA I. sa. pUrvenI chaThThI sadImAM strI ke puruSa mATe lagna e samAjamAM pracalita hatI. pati zaktihIna ke halakaTa athavA sAmAnyapaNe jarUrI ane IcchavA yogya sAmAjika vyavahAra asthira magajane che evuM puravAra karavAthI patnI chUTAcheDA gaNAto. ema chatAM dharmanA prabhAva heThaLa AvI ja keTalAka meLavI zakatI. samA strI-puruSa saMsAra tyAgI apariNita jIvana gujAratAM. jaina lagna karavuM e sAmAnya gaNAtuM. paraMtu ucca vargomAM te ane oddha AdhAragraMthA parathI jaNAya che ke A samayamAM apavAdarUpa dekhAta. brahma, prAjApatya, asura, gAMdharva ane rAkSasa prakAranAM lagna pracalita hatAM. dharmasUtra sAhityamAM te brAhma, daiva, ArSa, A samayanA vizALa janasamudAyamAM eka patnIvaprAjApatya, Asura, gAMdharva, rAkSasa ane pizAca evAM ATha paNInI rivAja sAmAnya rIte pravartate hato. paraMta prApabhya haca zrImaMta ane zAsaka vargamAM bahupatnI prathA eka zekha jema mAtApitA nakakI karatAM. Asura prakAramAM kanyAnA pitAne pravartatA. rAjAmahArAja ane rAjakumAro potAnA amuka rakama ApI, patnI meLavavAmAM AvatI. gAMdharva janAnakhAnAne panIothI bharapUra rAkhavuM te potAno lagna e premalagna hatuM je uccakulanA kuTuMbomAM pracalita hatuM. vizeSAdhikAra samajatA. baLapUrvaka kanyAne upADI laI jaI je lagna karAvAtuM te rAjagRha, caMpA, vizAlI, mithilA, sAketa ane rAkSasa prakAranuM lagna kahevAtuM. jaina ane bauddhagraMthamAM paizAca, zrAvastI jevAM nagaromAM gaNikAo nagarajIvananuM eka aMga ArSa ane deva prakAranAM lagnanA u9lekha nathI, paNa keTalAka banI hatI. A gaNikAo gAyana, nRtya ane saMgItathI brAhmaNagraMthomAM te jovA maLe che. pizAca prakAramAM kanyAne samAjamAM pratiSThita sthAna prApta karatI. rAjagRha sAlavatI mAdaka pINAthI behoza banAvI ke zArIrika rIte tenA para ane vizAlInI aMbapAlI (AmrapAlI) A samayanI zreSTha kabajo meLavI vara pitAnI vAsanA pUrI karato. deva lagnamAM gaNikAo hatI. yajJa karanAra yajamAna potAnI putrI yajJakArya karanAra purohitane lagnamAM ApatA. ArSa lagnamAM kanyAnA pitAne baLada 6 lagnamAM kanyAnA pitAne baLada AhAra-pINuM : ane gAya lagna samaye ApavAmAM AvatA. paraMtu A badhA hana prakAromAM sahathI vadhu rasamaya prakAra svayaMvara lagnane sAhityika ane purAvazeSIya purAvA parathI jaNAya che hato je mULamAM kSatriya vargamAM apanAvo. ke A samayanA AhAramAM cokhA, ghauM, ane dALa vaparAtAM. anAjanI vividha vAnagIo judA judA nAme oLakhAtI. A samayamAM lagna karavA mATe jAti ane kula (kakha) dUdha, tathA dahIM, mAkhaNa, ghI jevI dUdhanI banAvaTo tathA mahattvanAM paribaLa banyAM hatAM. tenI pAchaLa lohInI zuddhatA zAkabhAjImAM koLuM, dUdhI, kAkaDI ane phaLomAM kerI tathA jALavavA mukhya hetu hato. kanyA potAnI jAtinI hovI jAMbune vaparAza khAdya cIjo tarIke thato. A samayanA joIe te para bhAra apAto. gotrano khyAla vaidika samayathI ghaNAkharA loko mAMsAhArI hatA evuM judAM judAM purAvapracalita hato. zeSIya sthAnamAMthI maLelAM hADakAM parathI puravAra thAya che. AMtarajJAtiya laganA asAdhAraNa gaNutAM. uraca varganA loko mAMsa ane mAchalI khAvAnA zokhIna hatA. bakarI. lokeAmAM AvAM lagna kayAreka jovA maLatAM. te anuloma Dukkara, gheTo ane haraNanuM mAMsa vadhu vaparAtuM. khAsa ke pratiloma prakAre thatAM. lagna mATe sAmAnya rIte kanyAnI prasaMgoe gAya ane baLada kApIne tenA mAMsanA upaga vaya sALa varSanI ane vara mATe aDhAra ke vIsa varSanI AhAramAM karavAmAM Avato. paraMtu gAyo pratye AdaragaNavAmAM AvatI. punarlagna ane lagnaviccheda bAbatamAM bhAvanA vikAsa pAmatAM gAyAnI hatyA aTakI hatI tema ja cAsa niyama hatA. patnInA avasAna bAda pati bIjuM baLadonI upayogitA samajAvavA mAMDI hatI. lagna karI zakato. vidhavA punarlagna mATe virodhAbhAsI A samayamAM mAMsano upayoga moTA pAyA para AdhAro jovA maLe che. saMtAnavihina vidhavA mATe puna AhAramAM thato hovAthI saMbhava che ke bhagavAna mahAvIranA lagna karavAnuM saraLa banatuM. AvI vidhavA punarbha tarIke mana para tene kudaratI pratyAghAta paDyo hoya ane tethI oLakhAtI. jenA pati saMnyAsI banyA hoya ke paradeza gayo hoya ane pAcho na Avyo hoya evI strIo mATe temaNe jIvone hAni na karavA aMgeno siddhAMta phelAvavA punarlagnano prazna upasthita thato. noMdhapAtra bAbata to e preryA hoya ! prANI jIvana bacAvavA temaNe sAdhuo ane che ke jaina dharma ane baddhi-dharmanA prabhAva heThaLa saMkhyA zrAvakone mAMsa khAvAmAMthI dUra rahevA Adeza Apyo hato. baMdha yuvAno saMsAra choDI yuvAna patnIone tyajI jatA kephI pINu tarIke surA ane meraya (mareya) khUba Jain Education Intemational Page #1099 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra'tha-2 vyApaka pramANamAM vaparAtAM. rAjAe, sAmaMtA, laDavaiyAe ane zrIma'tA dArU pItA. badhI ja jAtinA dharma parAyaNe leAkeA ane brahmacArIone mAdaka pINAM pIvA para niSedha hatA. utsavAnI UjavaNI AhAra, pINAM ane AnaMda- prameAdathI bharapUra rahetI. paheraveza ane AbhUSaNu : prAcInatama sAhityamAM jenA artha kapaDAM thAya evAM hamezanAM vastra ane vasana nAmanA paheraveza uparAMta cIra, cela ane cIvaranA upayeAga A samayamAM zarU thayA hatA. sutarAu ( kArpAsa ) kapaDAM uparAMta rezamI (keAseya ), zaNu ( khAma ) ane Una ( unniya )nAM kapaDAMnI paNa mAMga rahetI. leAkeAnA paheravezamAM AMtaravAsaka ( dheAtI athavA aMdara paheravAnuM vastra ), utarAsaMga (uparanuM vastra) ane uzanIsa ( pAghaDI athavA zirakhadha )nA samAveza thatA. strI ane puruSa e kha'ne kacUka ( Adhunika khIsa athavA lAMkhe aNNA ) paheratAM. strIo satta-sattaka nAmathI oLakhAtI sADI paheratI. ucca staranI srIe ra'gIna vajra ane vidhavAe sapheda vastra paheratI. jaina sAdhuone be zaNanAMkSAmika ane aMdaranAM vastra ( Amacela ) ane eka garama ( ANika ) bahAranuM vastra paheravAnI chUTa apAI hatI. jaina ane bauddha AdhArA pramANe A samayamAM vasro sIvavAnI ane TAMkA levAnI paddhati ( phezana pracalita manatI jatI hatI. sAya, dorA, kAtara vagerenA ullekhA jovA maLe che. leAkeA vividha prakAranI bhAtavALAM ane raMgIna pagarakhAM paheratA. strI ane puruSanA paheraveza ane AbhUSaNA vaccenA pharaka ghaNuM karIne spaSTa rIte AMkI zakAtA nahi. AbhUSA kImatI ane vividha prakAranAM ghATa ane zailInAM hatAM. te manAvavAmAM seAnuM, cAMDI, mAtI, ratnA tathA anya kImatI paththarA vaparAtA. strI kaTIbadha ane AMjhara paheratI. mAjazAkhanAM AbhUSaNAmAM kAnanI bUTa, gaLAhAra, khagaDIo, vIMTI vagere je mATI, kImatI paththarA, kAca, hAthIdAMta, hADakAM tathA tAMbAnAM banatAM tenA samAveza thatA. sauya prasAdhanAmAM vALamAM nAMkhavAnAM tela, suMgadhI telA, attara, suvAsita phUlahArA tathA caherA para lagADavAnA sugadhI lepanA samAveza thatA. rAcaracIluM ane vAsaNA : saMskRtinA vikAsa thavAthI A samayamAM amuka sagavaDo prApta thaI hatI. temAM gharamAM rAcaracIluM ane ghara vaparAzanAM vAsaNAthI jIvana raheNIkaraNI saraLa banI. gharamAM paNa ArAmadAyaka suvidhA prApta thaI hatI. vividha prakAranI 149 ke AkAranI lAkaDAnI tathA netara, ghAsa vagerethI gUMthelI hAthAvALI ane meATI khurasIe, hAthAvALA ke vagaranA sAphAnA samAveza rAcaracIlAmAM thatA. ArAma karavA ke sUvA mATe gADhIvALI mATI ane suMdara pATA tathA dIvAna vaparAtAM. tenA para vividha bhAtavALAM phUlA AcchAdita ra'gabera'gI chApavALI tathA jhUlavALI cAdarA, garama dhAbaLA vagere pAtharavAmAM AvatA. jamIna para pAtharavAnI jAjame paNa vividha bhAta, raMga ane chApavALI vaparAtI. dhanika vanAM mAjazeAkhanAM sAdhanA vizeSarUpanAM rahetAM. kImatI vAsaNeAmAM vADakA je anekavidha prakAranA anatA temAM sAnuM, cAMdI, tAMbu, kAca, kalAI, sIsu` ke kAMsu vaparAtAM. keTalAkane raMgavAmAM AvatAM ane javAhara naMgathI maDhI levAmAM AvatAM. utsaveA, ramatA ane AnaMdapramAda : A samayanA sAmAjika jIvananuM niryAmata lakSaNu te ' samaja ' eTale ke utsaveA ane meLAvaDAonu hatu.. AvA ' samajja' meLAvaDAomAM strI, puruSA ane bALake bhegAM thatAM ane judA judA prakAranA khela, tamAzA, nRtya ane saMgIta, hAthI, gheADA, gheTAMonI sAThamArI; mallayuddho vagere jotAM. jaina sUtreA kahe che te mujaba utsava vakhate mArjana thAya ane maLe te mATe bheAjana-pINAM levAtAMpIvAtAM tathA kAmeAddIpaka cenacALA, hAvabhAva ane abhanaya jovA maLatAM. utsava-meLAvaDAe je kaeN mATebhAge binasAMpradAyika hatA chatAM temAMnA keTalAka dhArmi katAvALA hatA. meLAvaDAe nagarA ke zaherAmAM yAjAtA. AjubAjunA grAmAmAMthI te jovA mATe lAke AvatA. utsava prasa Mge rAjAnA kharce zaherA zaNagArAtAM. keTalAka utsavA sAta divasa ke mahinAe sudhI cAlatA. prAcIna Rtu pramANenA utsavA 'cAturmAsya ' tarIke oLakhAtA. AvA traNa utsavA vasata, varSA ane ziyALAnI traNa Rtu pramANe dara cAra mahine ujavAtA. jaina ane bauddha graMthAmAM utsavAnAM vana Ave che. temAM je kArtika mahinAmAM AvatA te utsavanA kaumudI (ttikA) surA-nakha (mAdaka pINuAM pIvAnA utsava), sakhaDI athavA bhAjja ( prANIonI mATI sakhyAmAM hatyA karI temanu' ( mAMsa mahemAnone jamADavAmAM Ave te), ci--magala (hAthIJAnI sAThamArI) zAlama jekA (sAla phUlavADIemAM loko bhegA thaI sAla phUla zUTI, dhAraNa karI AnaMdagameda kare te)nA ullekha thayelA che. lAka utsarvApraya hatA evuM utsavAnAM vahUnA parathI jaNAya che. rAjagRha ane vaizAlI nagarA utsavapriya nagA tarIke dhyAnapAtra hatAM. kuTuMbamAM ujavAtA utsavA jevA ke * avAha ' (lagna pahelAM pAna Page #1100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 150 jainaratnaciMtAmaNi ApavAno rivAja), vivAha (lagnavidhi), Ahena (vadhune bAgabagIcA vividha phaLaphUlathI bharapUra rahetA ane leke varanA gRha praveza karavAno prasaMga), pahena (vadhu pitRgRhe mATe haravApharavAnAM tathA mojamajA mATenAM sthaLa banI pAchI jAya te prasaMgonA nideze dhyAnapAtra bane che. rahetA. pitAnA nagara ke zahera ke grAmathI suMdara taLAvo nATayAraMbhe paNa pracalita hatA. te paNa AnaMda ane nadIo najIka hovAthI, lAke taravAnI ane hoDIo meLavavAnuM eka sAdhana gaNatuM. citrakAma, bharatakAma jevA calAvavAnI kalA zIkhyA hatA. je galAmAM pazu udyogothI Avaka paNa thatI. lokone paNa AnaMda maLato. zikAra karavA javuM e AnaMdane viSaya gaNAto. rathaDa, strI-puruSanI AkRtivALAM vividha prakAranAM ramakaDAM je dhanurvidyA, mallayuddha, kukaDA-mAra, bheMsa, AkhalA, gheDA mATInAM banAvelAM hatAM paNa bhaThThImAM pakavAmAM AvatAM. te tathA hAthI enI sAThamArI ulAsapriya banI rahetI. bALako mATe ramatagamata ane AnaMdanuM sAdhana banI rahetAM. Ama bhagavAna mahAvIranA samayanuM sAmAjika citra jAdugaro ane madArIonA khela khAsa AnaMda ApatA. saMgaThita samAja tarIkenuM Upase che. jina tIrthakara naminAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNa E- - Jain Education Intemational Page #1101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sadInuM saravaiyu (gata sikAnI jena dharmanI pravRttio) - Do. kumArapALa desAI so varSanI jaina saMghanI pravRttinuM avalokana karatAM eka Nava Tatva" ; dvArA zarU karyuM. A pustakamAM kalpasUtra hakIkata e tarI Ave che ke gujarAtanI pravRttionI asara ane nava tattva vize ardhamAgadhImAMthI aMgrejImAM anuvAda bhAratanAM anya rAjyonI pravRtti para paDI che, ane anya pragaTa thayA. AnI prastAvanAmAM temaNe jaina dharma, paryuSaNarAjyanI jana-dharmapravRttinI asarane pratiSa gujarAtamAM parva, tIrthakare ane jaina bhUgoLa vize paricaya ApyA jhilAyo che, AthI gujarAtanI dharmapravRttine samagra dezanI ane pustakane aMte pariziSTamAM ardhamAgadhI bhASA vize pravRttinA pariprekSyamAM jevI ucita ja nahi, paNa Avazyaka che. neMdha lakhI. I. sa. 1884 mAM harmana yAkebIe jaina dharmanAM saMskRta bhASAnA vidvAna vebare I. sa. 1858 mAM AcArAMgasUtra ane kalpasUtra e be prAkRta AgamasUtrane "zatruMjaya mAhAmya" ane I. sa. 1866 mAM "bhagavatI prAkRtamAMthI aMgrejImAM "Jain Sutras" nAme anuvAda sUtra'mAMthI keTalAka bhAge pasaMda karI anuvAda karyo, eTaluM karyo. A pustakanI prastAvanAmAM harmana yAkobIe pratipAdita ja nahi paNa eNe jaina Agama ane jaina saMzodhananI karyuM ke jaina dharma e bauddha dharmanI zAkhA nathI. lAsena, dizAmAM mahattvanuM kArya paNa karyuM. kapasUtranuM mAdhImAMthI vilsana ane vebara jevA vidvAnonI mAnyatA hatI ke sTIvansane kareluM anuvAdakArya paricayAtmaka hatuM. jyAre bauddha dharmamAMthI jaina dharmano janma thayela che. yAkebIe yAkobInuM kAma sarvagrAhI hatuM, A praNAlikAmAM laMyamAna che. Lassen nI cAra dalIlonuM kamasara khaMDana karIne (Leumann), kalATa (Klatt), buThThalara (Buhler), batAvyuM ke, jaina dharma e anya dharmo karatAM ane temAMya harnale (Hoernel) ane vinDiza (Windisch) jevA bauddha dharma karatAM te taddana svataMtra dharma che ane mahAvIra vidvAnoe jaina graMthanuM saMpAdanakArya karyuM. emAMya vikhyAta tathA gautama buddha e be samakAlIna bhinna mahApuruSa hatA. purAtattvavetA Do. I. epha. Ara. honalee caMDakRta "prAkRtaharmana yAkobIe kareluM A aitihAsika vidhAna 5chInA lakSaNa" ane "upAsaga dazAo' (upAsaga dazAMga) graMthAne samayagALAmAM ghaNuM mahattvanuM banI rahyuM. pazcimanA aneka saMzodhita-anuvAdita karI prasiddha karyA. jaina paTTAvalio vidvAnoe jainavidyAnA kSetramAM potAnuM AgavuM pradAna karyuM. paNa prakAzita karI. I. sa. 1897 mAM baMgALanI eziyAjaina dharma vize kalibrake (Cojebrooke I. sa. 1765- Tika sesAyaTInA pramukha banelA hornale e pachInA 1837) pitAnA maulika pustakamAM keTalIka hakIkate raju varSe sAyaTInI vArSika sabhAmAM ' Jainism ! karI. e pachI Do. eca. eca. visane ( Wilson I. sa. Buddhism' vize pravacana ApyuM ane temAM yAkobInA 1784-1860) A kSetramAM vizeSa pradAna karyuM, jyAre jaina matanuM samarthana karyuM. "upAsaga dazAo'nuM saMpAdana graMthonA anuvAdanI samRddha paraMparAno prAraMbha To karIne enA AraMbhamAM honale svaracita saMskRta padyamAM A boTaliMka (Otto Bothlingk) dvArA thayA. emaNe I. sa. saMpAdana zrI AtmArAmajI mahArAjane arpaNa karyuM. honale 1847 mAM riyu (Riu) sAthe hemacaMdrAcAryanA 'abhi- zrI vijyAnaMdasUrIzvarajI ( AmArAmajI) mahArAjane dhAna citAmaNI" ne jarmana anuvAda karyo. jaina Agama pitAnI zaMkAe viro puchAvatA hatA, ane e rIte e sUtro anuvAda karavAnuM mahattvanuM kArya reva, sTIvansane baMnenI vacce ghaniSTa saMbaMdha baMdhAyo hato, eTale sane (Rev. Stevenson ) 1686H 'Kalpa Sutra and 1893mAM amerikAnA cikANe zaheramAM, pArlAmenTa opha rilijiyansa (vizvadharma pariSada) maLavAnI hatI, tyAre 1. Indische Alterthun Skuade by Lassen IV, p. 703 Se]. 3. 'Kaipa Sutra and Nava Tatva '(Trnasiated froin2. "The Sacred Books of the East' Series (ed. F. the Magadbi) by Rev, J. Stevenson Pub : Bharat Max Muller [ Jain Sutras' by Hermann Jacobi. Bharati, Oriental Publishers & Booksellers. Pub: Oxford University Press 1884. Varanasi-5. Jain Education Intemational Page #1102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1pa. jenaratnaciMtAmaNi vyAkhyAna ApI sAthesAthe bhAratanA tamAravI hatI. tAjetaramAM sastAra che. kAlerI kAyA emAM jaina dharmanA pratinidhi tarIke hAjara rahevAnuM vismRtimAM daTAI gayuM. mAtra emaNe laMDanamAM sthApela AmaMtraNa meLavavAnuM virala bahumAna emane maLyuM, paNa "jaina liTarecara sesAyaTI' rUpe emanI smRti jaLavAI jaina dharmanA sAdhuonI AcArasaMhitA pramANe teo pote rahI che; jenA sekreTarI harbarTa vAna hatA "Jainism hAjarI ApI zake tema na hatA eTale teoe A not Atheism'mAM vorane jenonI Izvara vizenI pariSadamAM pote taiyAra karelA nibaMdha sAthe potAnA vicAraNuM ane SaDU dravyonI bhAvanAnI carcA karI che. A pratinidhi tarIke zrI vIracaMda rAghavajI gAMdhIne mokalyA pustakamAM digaMbara saMghanA vidvAna ane nAmAMkita baeNrisTara hatA. zrI caMpatarAya jainanuM "A peep behind the ves of mahuvAnA, vIsA zrImALI jJAtinA zrI vIracaMda gAMdhI Karma' pravacana paNa prasiddha karavAmAM AvyuM che. berisTara I. sa. 1885mAM "jaina esosIezana opha inDiyAnA caMpatarAya jaine lakheluM " The key of knowledge' 5 mAnArha sekreTarI banyA. zrI vIracaMda rAghavajI gAMdhI pahelI nAmanuM pustaka e jamAnAmAM ghaNuM vakhaNAyuM hatuM. A vAra paradeza jaIne pAchA pharyA tyAre emanI sabhAmAM pustakanAM cauda prakaraNomAM judA judA dharmone lakSamAM rAkhIne Izvara, yoga, karmano kAyado jevA viSayo para AdhyAtmika khurazI che UchaLI hatI. joke e pachI te emaNe be vakhata videzayAtrA karelI. potAnI vidvattA, vastRtvazakti ane dharma nirUpaNa lekhake karyuM che. jaina dharmanI samabhaMgInA siddhAMta parAyaNatAne kAraNe amerikAnA pravAsamAM emaNe vidvAno para emanuM vizeSa lakSa che. ane sAmAnyajanone samAna rIte prabhAvita karyA hatA. vizva I. sa. 1904mAM zrI vijayadharmasUrijI kAzImAM AvyA. dharma pariSadanA AvAhaka ane vidvAnoe emane rIpya emaNe yuropanA aneka vidvAno sAthe jaina sAhityanA caMdraka enAyata karyo hato. kAsaDogA zaheranA nAgarikoe saMzodhana ane saMpAdana aMge bahoLA patravyavahAra karyA, emane suvarNacaMdraka Apyo hato. emaNe jaina dharma para jaina vidyAnA adhyayana saMzAdhanano pravAha guropamAMthI vyAkhyAna ApI tenuM rahasya ane vyApakatA darzAvyA hatA, amerikA ane chellAM keTalAMka varSathI jApAnamAM paNa vahyo eTaluM ja nahi enI sAthosAtha bhAratanA tamAma dazananI che. jApAnanA sujhuke ehirAe "tattvArtha sUtra" para mAnyatA saraLatAthI ane kuzaLatAthI samajAvI hatI. tAjetaramAM saMzodhana karyuM. perisamAM jaina kausmalajI vize amerikA pachI teo iMglenDamAM AvyA. ahIM jaina dharma UMDo abhyAsa karanAra Do. kaeNlerI kAyAe jaina vyavahAravizenI jijJAsA joIne zikSaNavarga khelyo. emAMnA eka bhASya para mahAnibaMdha lakhyA. parisamAM vasatA. DaoN. nalinI jijJAsa harbarTa vorane mAMsAhArano tyAga karIne jena balabIre dAnASTaka kathAnuM saMzodhana karyuM. atyAre jarmanImAM dharmano svIkAra karyo. emaNe zrI vIracaMdabhAI gAMdhInAM jaina vidyAno je abhyAsa thaI rahyo che emAM kalAusa brana bhASaNonI noMdha lIdhI tema ja aMgrejImAM harbarTa vorane ane caMdrabhAla tripAThInuM pradAna mahattvanuM gaNAya. jaina dharma vize eka pustaka paNa lakhyuM. 4 zrI vIracaMdabhAI kalakattAnA rAya dhana patasiMha bahAdure jaina Agama gAMdhIe videzanA A pravAsa daramiyAna pa35 vyAkhyAna chapAvavAnI zarUAta karI. 45 Agame chapAvIne pragaTa ApyAM hatAM. AmAMnAM keTalAMka "Jaina Philosophy, ', karavAno emano udyama (saM. 1933thI saM. 1947 sudhImAM) "Yor: Philosophy 24 Karma Prilosophy' naMdhapAtra gaNAya. teoe aneka Agama prakAzita karyA. e nAmanA traNa pustakomAM jaLavAyAM che. emanA prayAsathI suratanI Agamedaya samiti dvArA AgaddhAraka zrI sAgarAvozigTanamAM "gAMdhI philosophIkala sosAyaTInI sthApanA thaI. naMdasUrie ekale hAthe ghaNuM moTA pAyA para AgamacikAganI vizvadharma pariSadamAM svAmI vivekAnaMde hiMdu paMcAMgInA saMzodhana mudraNanuM kArya karyuM. AvuM virATa dharma ane saMskRtine prabhAvaka vAcA ApI, te zrI kAma e pachI ekale hAthe bIjA koI e karyuM nathI. vIracaMda gAMdhIe A pariSadamAM jaina vize vyAkhyAna bhAvanagaranI jaina dharma prasAraka sabhA, AtmAnaMda sabhA ane ApyuM. jyAre bIjI bhAratIya darzano upara anyatra bolyA yazovijayajI jaina graMthamALAe jaina sAhityanA mahatvanA hatA. I. sa. 1901mAM mAtra 37 varSanI vaye zrI vIracaMda graMtha prakAzita karyA, 'sekeDa buka opha dhI jainasU" graMthagAMdhInuM avasAna thayuM. jyAre I. sa. 1902mAM, 40 mALAmAM aneka digambara jainagraMthenA anuvAda ArAthI. varSanI vaye, svAmI vivekAnaMda belUra maThamAM avasAna pragaTa thayA. A uparAMta atyAre lA. da. bhAratIya saMskRti pAmyA. vivekAnaMdanA jIvana ane kAryanI cirasthAyI vidyAmaMdira ane zrI mahAvIra jaina vidyAlaya dvArA prakAzana asara rahI gaI jyAre zrI vIracaMda gAMdhInuM mahAna kArya pravRtti cAlI rahI che. dezamAM bhAratIya jJAnapIDa dvArA 4. Jainism-not Atheism and the six Dravys of 5 The Key of Knowledge' by Champat Rai Jaii, Jain Philosophy' By H. Warren, Jain Publishing Pub : Kumar Devendra Prasad Jain, The Central House, Arrah, India. Jaina Publishing House, Arrab, India, 1415. nalinI Jain Education Intemational Page #1103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa saMgrahagraMtha-ra ghaNA jaina graMthAnuM vyavasthita saMzAdhana ane sa'pAdana thayuM. i. sa. 1904mAM zAstrIya ke dhAmika jainagraMthA pragaTa karavA sAme virodha thatA hatA, tyAre zrI nAthUrAmajI premIe hindI graMtharatnAkara zreNI dvArA mahattvanA graMthA pragaTa karyA ane 'jaina hiteSI 'ane jaina mitra'nu' saMpAdanakArya kayu. emaNe trIsa jeTalA graMthAnI racanA karI. zrI vijayadhasUrijIe banArasamAM sthApelI cazeAvijaya jaina sa`skRta pAThazALA pAsethI zrI yazAvijayajI graMthamALA uparAMta gujarAtane traNa vidvAnA maLyA. darzanazAstranA UMDA abhyAsI paM. sukhalAlajI, jaina prAkRta graMtheAnA saMzeAdhaka 5. becaradAsajI ane 5, harageAvidAsa zeTha. banArasa hiMdu yunivarsiTInI sthApanAnA A samaya hateA. A arasAmAM ja sthapAyelA banArasanA syAdvAda mahAvidyAlaye digambara sapradyAyanA vidvAnA taiyAra karavAnuM ghaNuM meTuM kAma karyuM. A sadImAM purAtattvIya sa'zeAdhana ane prakAzananA kSetre paNa mahattvanuM kArya thayuM che. rAIsa ( Rice ) hulle, kilhAna ( Kielhorn), pITarsana (Peterson)phargyusana (Fergus son) ane barjese (Burgess) jainadharmanA madriA, zilAlekhA ane hastaprata vize sazeAdhana kayuM. mathurAnA kaMkAlI TIlAnA utkhananamAM jaina, bauddha ane brAhmaNa dharma vizenI purAtattvanI uttama sAmagrI maLI. AnI sAtheAsAtha jaina itihAsanI keTalIka mahattvanI kaDI paNa hAtha lAgI, jyAre je sanuM sacitra pustaka * Temples of Satranjaa ' sImAcihnarUpa gaNI zakAya. 161 munizrI catuvijayajI, DaoN. e. ena. upAdhye, 5. kailAsacaMdrajI, DaoN. umAkAMta zAha, zrIcaMdya rAmapeAriyA, amaramuni, Do. hIrAlAla jaina, DaoN. jagadIza jaina vageree jaina dharma ane sAhitya vize baheALA pramANamAM zeAdhakhALa karI. Agamasa zeAdhanamAM munizrI puNyavijayajIe khUba sa`gIna ane samRddha kArya karyuM.. Jain Education Intemational A sAhityika sa`zeAdhananA kAmAM zrI meAhanalAla dalIcaMdra desAI nA phALA avismaraNIya raheze. ' jaina gurjara kavio' nA traNa bhAgamAM durgama hastalikhita bhaDArAmAM rahela jaina sAhitya ane jaina itihAsanuM UMDuM sa`zeAdhana karIne emaNe je kArya karyu che tene zrI kRSNalAla mA. jhaverIe yathArtha rIte mahAbhAta graMtha ( Magnum opus) tarIke varNavyuM che. e ja rIte emaNe racela jaina sAhityanA sakSipta itihAsa' nAme daLadAra ane mAhitInA khajAnArUpa graMtha Aje paNa eTaleA ja mahattvanA ane upayeAgI lekhAya che. sidhI graMthamALA, pUjAbhAI graMthamALA, suratanu devaca'da lAlabhAI pustakAhAraka krUDa jevI sasthAo dvArA paNa jaina sAhityanuM prakAzana sArA pramANamAM thayuM che. gujarAta purA tattvamadira jainavidyAnAM kheDANamAM mahattvanuM kAma karyuM che. nAme 170 prAkRta gAthA siddhasena divAkaranI ' sanmati tarka para zrI abhayadevasUrie pacIsa hajAra aAkanI ' vAdamahAva' nAmanI TIkA racI hatI. A graMtha e jainadarzananA Akara graMtha che. AnI aneka hastaprata ekatra karIne prajJAcakSu paMDita sukhalAlajIe, 5. becaradAsajInA sahakAramAM enuM sapAdana karyu". dasa vyakti prata vAMce ane 5. sukhalAlajI ene nirNaya kare. A dazya joine prA. hana yAkeAkhI jevA vidvAna paNa stabdha thaI gayA hatA. jaina dharmanA sAra rUpa vinAbAjInI mAMgaNIthI saMkalita karavAmAM Avelu' pustaka "samaNu suta" paNa A saMdarbhamAM yAdaAve. jainadharmanA itihAsa ane purAtattva vizenuM jJAna vistAra pAmyuM, enI sAtheAsAtha i. sa. 1906mAM cAkAmIe umAsvAtinA tattvArthAdhigamasUtranA agrejImAM anuvAda karatAM jainasiddhAMtanI gaveSaNA paNa zarU thaI. cAkALInA ziSyA kiphUla ane glAInApe A kArya AgaLa dhapAvyuM. briMga, hala ane giranA jevA aneka sazeAdhakAe paNa e kA karyuM, emAMya hale te jaina kathAtmaka sAhityanuM yathArtha ane gauravaprada mUlyAMkana karavAmAM mahattvanuM yedagadAna karyuM". emaNe AvA sAhityanA paryAlAcananA AdhAre batAvyuM ke pacataMtranI mULa vArtAe jainAnI che. Do. brAunanu sacitra 'kAlaka kathA ' ane 'uttarAdhyayana ' pappunedhapAtra gaNAya. e pachI bhagavAnalAla iMdrajI, bhAuDhAjI, bhAMDArakara, satIzacaMdra vidyAbhUSaNa, cimanalAla DAhyAbhAI dalAla, munizrI jinavijayajI, zrI dalasukhabhAI mAlavaNiyA, bhAgI-bhASAmAM lAla sAMDesarA, agaracaMdajI nAhaTA, DaoN. ramaNalAla cI. zAha, muni zrI jaMbuvijayajI pa`, lAlacaMda gAMdhI, pa. hIrAlAla sikadAsa kApaDiyA, zrI motIcaMda kApaDiyA, 6. premI abhinaMdana graMtha, prakAzaka : premI abhinaMdanagraMtha simAMta je 21 sAta bhAgamAM pragaTa thayelA * abhidhAna rAjendra kAza'7 AgamasAhityanA saMcayarUpa pustaka gaNAya. AmAM zrI rAjendrasUrie AgamA, bhASyA, niyuktie vagere prAcIna prAkRta graMthanuM dohana karIne zabdasaMgraha karyAM. pratyeka prAkRta zabdanI AgaLa saMskRta paryAya mUkayo ane ativistArathI saMskRta bhASAmAM enI samajUtI ApI. jyAre gujarAtImAM zatAvadhAnI pU. munizrI ratnacaMdrasvAmIe zabdasaMgraha ApyA jemAM ardhamAgadhImAMthI gujarAtI saMkSipta artha ApavAmAM AvyA che. emaNe * jainAgama 7. ' abhidhAna rAjendra kAza' prakAzakaH abhidhAna rAjendra kAryAlaya, ratalAma. 8. 'janAgama zabdasaMgraha ' sa'pA. 5. munizrI ratnacaMdrajI svAmI, prakAzaka : saMghavI gulAbacaMda jasarAja, lIbaDI, prathama AvRtti, I. sa. 1926. Page #1104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 racelI ' prAkRta DikzanerI ' pAMca bhASAmAM pragaTa thaI che. zrI harageAvi MdadAsa zeThanA 'pAipa sad mahaNavA' e prAkRtabhASAnA anya noMdhapAtra kAza che. prAcyavidyAma dvira (vaDodarA), bhAMDArakara insTiTayUTa ( pUnA ), jaina saskRtana sIrIjha tema ja vArANasInA pArzvanAtha vidyAzrame prakAzita karelA 'jaina sAhityanA bRhad itihAsa' nAme graMthanA ATha bhAga bahumUlyavAna gaNAya. A sasthA taraphathI jaina sAhitya ane saMzodhanamAM ghaNAne pI.eca.DI. nI upAdhi maLI che, jyAre vaizAlInI ahiMsA ainDa prAkRta vidyApITha e jaina adhyayanane varelI saMsthA che. banArasa yunivarsiTI, maisUra yunivarsiTI, pUnA yunivarsiTI, udayapura yunivarsiTI, patIyAlA yunivarsiTI vagere yunivarsiTIomAM jaina vidyAnA Asana (Chair) dvArA jaina sazAdhana ane abhyAsanuM kAya cAle che, jyAre keTalIka yunivarsiTImAM jaina saMzAdhana kendra dvArA A kArya thaI rahyuM che. dilhInI kendrIya sa'pUrNAnaMda saMskRta saMsthAnamAM ane dhAravADa yunivarsiTInA prAkRta vibhAgamAM paNa A kAma thAya che. jainaraciMtAmaNi ahIthI zrI devaca'da dAmajI kuMDalAkara dvArA ' jaina zubhecchaka ' nAmanuM sarvaprathama pAkSika paNa zarU thayuM hatuM, jyAre sarvAMprathama ' jainamahilA' nAmanuM mahilA mAsika paNa bhAvanagarathI prakAzita thayuM hatuM. jaina patrakAratvanA tejasvI itihAsamAM bhagubhAI kArabhArI, devacaMda nAmajI kuMDalAkara, zeTha kuvarajI ANuMdajI kApaDiyA, vADIlAla mAtIlAla zAha, paramAna bhAI kApaDiyA, gulAbacaMdabhAI zeTha, dhIrajalAla TokarazI zAha, 'jayabhikhkhu', ratilAla dIpacaMda desAI jevAM nAmeA smaraNIya che. sane 1977nA AMkaDA pramANe, rAjyavAra joIe teA hiMdI bhASA pachI sauthI vadhu jaina patra-patrikA gujarAtI bhASAmAM prasiddha thAya che, ane temAM paNa amadAvAda, muMbaI, bhAvanagara ke vaDAdarA jevAM zaherA te ThIka, paNa gAMdhIdhAma, DIsA, jAmanagara, chANI, pAlItANA bhAbhara, bhUja, vaDhavANa, seAnagaDha ane hiMmatanagara jevAM sthAnAmAMthI paNa jaina patrA prasiddha thAya che.10 : jainayuga', jaina sAhitya saMzAdhaka ' ane ' purAtattva ' traimAsika jevAM sAmayikAe jaina sAhitya ane anya kalAonA saMzAdhananuM upakAraka kAma karyuM" che. vaLI jaina sAmayikAnA prakAzanamAM pUnA ane kalakattAe paNa phALA ApyA. patrakAratvanA kSetramAM te gujarAtanAM jaina sAmiyakAnI para'parA gauravabhayu' sthAna dharAve che. 1857nA svAtaMtryasa'grAma pachI mAtra be varSa bAda amadAvAdanI jana sabhA dvArA, zeThazrI umAbhAI haThIsiha ane zeThazrI maganabhAI karamacaMdanA Arthika sahakArathI 'jaina dvIpaka' nAmanuM mAsika pragaTa thayuM hatuM. A pachI I. sa. 1875mAM 'jaina divAkara' sAmayika paNu amadAvAdamAMthI zrI kezavalAla zivarAma ane zrI chaganalAla umedyacaMdre pragaTa karyu" hatuM. I. sa. 1959thI 1982 sudhImAM kula 126 jeTalAM gujarAtI keTalIka graMthazreNIoe jaina sAhityanA vipula prakAzana dvArA enA prasAra ane pracAranuM mahattvanuM kAma karyuM che. AmAM zrI zAMtiprasAda sAhunAM mAtuzrInI smRtimAM pragaTa thatI ' mUrti devI graMthamALA'nA phALA noMdhapAtra gaNAya. khaDAgama, jayadhavalA, mahAdhavalA jevA Agamatulya graMthAnu' vyavasthita saMzAdhana ane sapAdana zaiAlApurathI thayuM che. jIvarAja gAtama graMthamALA dvArA DaoN. e. ena. lAla zivarAma dvArA pragaTa thayeluM 'jaina sudhArasa ' ekAda varSa cAlyuM. prasiddha nATayakAra DAhyAbhAI dhoLazAjInA nirIkSaNa heThaLa zrI jaina dharma pravartaka sabhA (amadAvAda) taraphathI 'syAdvAda sudhA' nAmanuM sAmayika ane e pachI thADA mahinA bAda 'jaina hitecchu patra' prasiddha thayuM. enA taMtrI thA. meA. zAha nAme jANItA tattvaciMtaka hatA. A sAmayikA atyAre baMdha che, paraMtu atyAre prakAzita thatAM jaina sAmiyakA sauthI jUnu 'jaina dharma prakAza ' che, je chellAM ekaseA varSathI bhAvanagaranI jaina dharma prasAraka sabhA dvArA prakAzita thAya che. bhagubhAI phatehacaMda kArabhArIe amadAvAdamAM ' prajAbaMdhu' patra zarU karyu" hatuM. e pachI * samAlAcaka' ane tyArabAda I. sa. 1903nI 12mI eprile jaina samAjanu' sau prathama aThavADika 'jaina' nAme prasiddha thayu. pahelAM amadAvAdamAMthI pachI muMbaImAMthI ane atyAre bhAvanagaramAMthI A aThavADika prasiddha thAya che. 9. jaina patrakAratva : eka jhalaka ' le. guNavaMta a. zAha. catu jaina samArAhamAM sAhitya rajU karelA zeAdha-nikha'dha. jaina patrA prasiddha thayAM. 1884mAM amadAvAdathI zrI kezava-upAdhyenA mArgadarzana heThaLa, digambara graMthAnu ullekhanIya prakAzanakAya thayu' che. bhAratIya jJAnapIThanA eka lAkha rUpiyAnA eNvorDa ( karamukta ) e paNa jaina sadhanI jJAnabhakti ane udAratAnuM pratIka che. sAhU zrI zAMtiprasAdajI jainanA ekAvanamAM varSanA praveza nimitte emanA kuTubIjanAe A evorDanI yeAjanA karI. bhAratIya jJAnapITha dvArA traNa bhAgamAM prasiddha thayelAM 'Jain Art and Architecture' 11 pustake mahattvapUrNa gaNAya. zrI gAkaLadAsa kApaDiyAnuM pU. A. zrI yazeAdevasUrinA sahakArathI pragaTa thayelA ' zramaNa bhagavAna mahAvIra' nAme citrasa'puTa tema ja madrAsathI prasiddha thayelA ' tIizyUna ' nAme sacitra graMtha zakavartI prakAzanA gaNI zakAya. jaina saMsthAemAM bhAvanagaranI zrI cazevijaya graMthamALA, 10, 'tIthaMkara 'jaina patra patrikAe vizeSAMka, va 7, a'ka-4, 5 agasta-sitambara, 1977. 11. 'Jain Art and Arcihtecture,' Part : 1, 2, 3. By A. Ghosh, Pub : Bharatiya Jnanpith, Delhi. 1974. Page #1105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha-ra zrI AtmAna Mda sabhA ane zrI jaina dharma prasAraka sabhAe ghaNuM mahattvanuM kAryAM karyuM. muMbaInI jIvadayA maMDaLI jevI sasthAe ahi'sAnA pracAra karyA. sa vata 1958mAM phleAdhImAM zrI gulAkhacaMdaeN DhaDhAnA prayAsathI jaina zvetAmbara kAnpharansanA janma thayA. bIje varSe muMbaImAM enu` meATA pAyA para adhivezana ceAAyu'. A sasthAe jainAgama, nyAya,aupadezika tathA bhASAsAhitya, tattvajJAna ane vijJAna vagere viSayAnA sUcigraMtha jevA 'jaina graMthAvalI' nAme sUcigraMtha prasiddha karyo. jesalamera, pATaNa ane lIMbaDInA graMthabhaDArAnI eNe prasiddha karelI yAdI abhyAsIone mATe amUlya banI rahI che. A saMsthA dvArA sAmayika aTe pustaka-prakAzananu paNa noMdhapAtra kA yu che. I. sa. 1893mAM digambarAe bhAratavaSIya digambara jaina mahAsabhAnI sthApanA karI ane ' khuraI'ne tenA mukhya sthaLa tarIke rAkhyuM. jyAre 1906mAM sthAnakavAsIoe ajameramAM pahelI konpharansa bharI. samagra bhAratanA jana saMpradAyAne ekatrita karavAnA prayAsarUpe I. sa. 1899mAM Jain Youngmen's Association sthapAyu' ane I. sa. 1910mAM tenuM nAma 'bhArata jaina mahAmaMDaLa rAkhavAmAM Avyu. yugadazI" AcArya zrI vijayavallabhasUrijInI preraNAthI mahAvIra jaina vidyAlayanI sthApanA thaI. tA. 18-6-1915nA divase padmara vidyAthI ethI bhADAnA makAnamAM zarU thayelI A saMsthAe navI peDhIne, dhArmika zikSaNu-sa`skAra sAthe ucca zikSaNa mATenI savalatA ApIne duHkhI kuTuMbane sukhI banAvIne samAjanA utkarSanu mahattvanuM kArya karyuM che. Aje muMbaImAM be vidyAthI gRhA uparAMta amadAvAda, pUnA, vaDAdarA, vallabhavidyAnagara ane bhAvanagaramAM A sa`sthAnI pAMca zAkhAo che. vaLI vidyAvistAranI sAthesAtha jaina Agama graMthamALA jevI meATI ceAjanA, pUjya Agama prabhAkara munirAja zrI puNyavijayajInA sahakArathI hAtha dharIne sAhityaprakAzananA kSetramAM paNa eNe peAtAnA viziSTa phALA ApyA che. AcAya zrI vijayavallabhasUrijInI samAja - utkarSanI jhaMkhanA ane vidyAvistAranI tamannAnuM zrI mahAvIra jaina vidyAlaya ciraMjIva smAraka banI rahyu che. chellAM eka sA vamAM racAyelAM tIrthoM para najara karIe te gujarAtamAM bheAMyaNI, pAnasara, serisA, mahuDI, mahesANA, kalIkuMDa pArzvanAtha( dhALakA ), pajAbamAM kAMgaDA ane madrAsathI pA~dara kile|mITara dUra peAlAla gAmamAM puDalatItha (kesaravADI) nI racanA thayelI che. rASTrIya stare bhagavAna mahAvIranA 2500mA nivANu mahAtsavanI ujavaNI thaI. gAmaTezvaranI bAhubalinI mUrtine eka hajAra varSa thayAM tenA bhavya mahaoNtsava thayA. dakSiNanA dharma sthaLa ane uttarapradezanA phojhAbAdamAM anukrame Azare 42 phUTa ane 39 phUTa UM'cI bAhubalinI mUrtio sthApavAmAM AvI. erIvalInA nezanala pArka pAse pAtanapuranA AzramamAM RSabhadeva, bharatadeva ane bAhubalinI mATI navI mUrtie padharAvavAmAM AvI che. sarvadharmanI vilakSaNu bhAvanA prakheAdhatuM ghATakoparanu 'sarvodayama`dira kema bhUlI zakAya ? ahIM zrI pArzvanAthanI eka sAthe ghaNI mUrti e maLe che. rANakapura, Abu, tAraMgA, jUnAgaDha ane zatru MjayanAM tIrthAnA namUnedAra jIrNoddhAra thayA. AmAM ghaNA guMddhAra thayA. AmAM ghaNAM jIrNoddhAramAM zreSThIvarya zrI kastUrabhAI lAlamAInI kalASTi pratIta thAya che. zrI ANuMdajI kalyANajInI peDhIe tIrthonI vyavasthA ane tIrthodvAranuM uttama kArya karyuM". A kAryAmAM zrI nadAza kara seAmapurA, amRtalAla trivedI, naMdalAla ane caMpAlAlajIe mahattvanuM ceAgadAna karyuM. che. A samaya daramiyAna pAlItANAmAM Agama madirAnI sthApanA sArI peThe thaI. surata, zakhezvara, amadAvAda, verAvaLa vagere sthaLeAe paNa Agama maMdirA sthapAyAM. zrI kAnajI svAmIe paNa Agama maMdirA badhAvyAM; gujarAtamAM 75 jeTalAM derAsarA sthapAyAM. A samayagALAmAM tIrtha ane patitha nimitte jaina sa`ghAmAM ghaNA vivAda ane vikhavAda thayA, je kamanasIbI hajI paNa jovA maLe che. jaina bhaiMDArAmAM mAtra jaina pustakonA ja saMgraha nathI hatA, paNa enA sthApakA ane sAcavanArAoe pratyeka viSaya ane dareka saMpradAyanAM pustakA saMgrahavAnA udAratAbharyAM prazasanIya prayatna karyA che. prAcIna ane mahattvanA bauddha tema ja brAhmaNu saMpradAyanAM pustaka paNa jaina bhaMDArA mAMthI maLI Ave che, je anyatra kayAMya maLatAM nathI. mAtra kAgaLa upara lakhAyelAM pustakA ja nahi, paraMtu tADapatranAM paNa hajArA pustakAnA saMgraha karatA. AkheAkhA bhaDArAne 163 sAcavI rAkhavAnuM virala kArya gujarAtanA jainAe karyuM che. mahAgujarAtanA aneka nAnAM-moTAM zaheramAM eka ke tethI vaDhI jaina bhaMDAra maLe che ane pATaNa, amadAvAda, lIMbaDI ke khaMbhAta jevAM zaherA tA jaina bhaMDArAne lIdhe vizeSa jANItA thayA che. e zaheranuM nAma paDatAM vidvAnane pahelAM enA graMthabhaDAranI yAda Ave che. sthAnakavAsI zramaNa saMghanu' sAdaDI sa Mmelana (saM 2008mAM) maLyuM hatuM. AmAM terApathanI jema saCghanA nAyaka tarIke eka ja AcAya rAkhavAnu nakkI karyuM. prathama AcArya tarIke paMjAbamAM (ludhiyAnAmAM birAjatA) AcAya AtmArAmajInI varaNI karI. atyAre emanI pachI AcArya. AnadaRSijI che, paNa A gAThavaNamAM sthAnakavAsI saMghanA badhA saMpradAyAnA sAtha na maLyA eTale emAM dhAraNA mujaba saphaLatA na maLI. I. sa. 1934mAM vetAmbara saghanuM mAne sa Mmelana amadAvADhamAM maLyuM hatuM. emAM sAtasA sAdhue ekatrita thayA Page #1106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 64 jainaratnaciMtAmaNi karIe e dharma pravRtti uparAMta vyArA sAthe sauthI vadhu dUragAmI ane gAmamAM vi. saM. 1924nA hatA ane emaNe paTTaka bahAra pADyo hato. zeThazrI kastUra- bhagubhAI zeTha, lAlabhAI zeTha ane kasturabhAI lAlabhAI bhAI lAlabhAInA prayAsathI I.sa. 1963mAM amadAvAdamAM jevAe dharma prabhAvanA ane samAja ke dezanI bhalAInI akhIla bhAratIya jaina zvetAmbara mUrtipUjaka zramaNopAsaka ghaNI pravRttio karI che. zreSThIvarya zrI kastUrabhAI lAlabhAI saMmelana cAyuM. saMghanI AcArazuddhi ane temAM peThelI e to zrI ANaMdajI kalyANajI peDhIne vahIvaTa, zithilatA dUra karavA mATe enuM Ayojana thayuM hatuM, paraMtu jIrNoddhAranuM kArya, lA. da. bhAratIya saMskRti vidyAmaMdiranI teno hetu saphaLa thayo na hato. AcArya tulasIe lADanamAM sthApanA uparAMta aneka zikSaNaprasAranAM kAryo karyA che. jaina vizvabhAratI saMsthA sthApI. A saMsthAmAM adhyayana- jyAre mahilAomAM paNa harakera zeThANI ane ujama phaI adhyApananuM preraNAdAyI kAma cAle che. tema ja tenuM Agama- jevI sanArIoe saphaLatAzI moTo kArabhAra saMbhALyo prakAzanuM kArya paNa mahattvanuM gaNAya. sthAnakavAsI saMgha che. bhImazI (bhImasiMha) mANe ke eka lAkhanA kharce varSo dvArA rAjagRhInA pahADanI taLeTImAM upAdhyAya amaracaMdajI pahelAM ' prakaraNa 2tnAkara'nA cAra bhAga prasiddha karavAnI mahArAjanA upadezathI sthapAyelI vIrAyatana nAmanI saMsthA yojanA karI hatI. emaNe "sugaDAMga" Adi Agame lokazikSaNa, lokasevA, dhyAnasAdhanA, sAhityaprakAzana ane tayA nakathA rana keza'nA ATha bhAge anuvAda sahita zAstronA adhyayana-adhyApananuM anukaraNIya kArya kare che. pragaTa karyA hatA. A graMthAe lekenA dharmajJAnamAM sthAnakavAsI saMdhamAM zrI cImanalAla cakubhAI, khImacaMda vRddhi karI hatI. vi. saM. 1947nA jeTha vada pAMcamane maganalAla ane durlabhajI khetANI jevAoe mahattvanuM guruvAre temanuM avasAna thayuM. ane pachI temanI peDhI cagadAna karyuM. sthAnakavAsI saMghanA zrI suzIla muni ane taraphathI 'gazAstra', 'haribhadrASTaka' Adi pustake mULa zvetAmbara phirakAnA zrI citrabhAnujI mahArAjanA videza ane anuvAda sahita bahAra paDyAM. chellAM keTalAMka varSomAM gamanathI baMne phirakAmAM ghaNuM moTo vivAda jAgyo hato. paryuSaNa parva samaye yojAtI paryuSaNa vyAkhyAnamALA vaicArika bhUmikAe eka navo jhoka sUcave che. gujarAtamAM zreSThIonI gauravabharI paraMparA jovA maLe che. temAM jaina zreSThIoe dharma pravRtti uparAMta vyApaka samAjakalyANanI chellA eka sakAnI dharma pravRtti jotAM traNa ghaTanAo pravRttiomAM jIvaMta rasa lIdho che. pAlItANuM rAjya sAthe sauthI vadhu dUragAmI asara karanArI gaNAya. saurASTranA zeTha ANaMdajI kalyANajInI peDhIe karela khepAne vArSika morabI pAse AvelA vavANiyA gAmamAM vi. saM. 1924nA rU. 15,000ne cothe karAra tA. 31-3-1926nA roja kArataka suda pUnamane ravivAre rAyacaMdabhAIne janama thayo. pUro thayo hato ane te pachI pAMcame karAra, pAlItANAnA teo sthAnakavAsI jaina dharma pALatA hatA. jhaverAtanA darabAra ane kAThiyAvADanA poliTikala ejanTa mI. sI. sI. vyasAya karatA ane kavi tema ja zatAvadhAnI hatA. tIvra vainanA jaina saMgha pratyenA kaThora valaNane kAraNe, vilaMbamAM smaraNazakti dharAvatA rAyacaMdabhAI mAM vyavahArakuzaLatA paDayo hato. Ane lIdhe jaina saMghe tA. 7-4-1926thI ane dharmaparAyaNatAne madhura sumeLa jovA maLatA. emaNe zatruMjayanI yAtrAno sadaMtara bahiSkAra zarU karyo hato. seLa varSe (saM. 1940mAM) "mokSamALA" ane "bhAvanA- A bahiSkAra tA. 1-4-1926thI tA. 31-5-1928 badha"nI (vi. saM. 1942mAM) 2canA karI. ogaNIsame sudhInA 26 mahinA jeTalA lAMbA samaya sudhI evI sajajaDa varSe muMbaImAM zatAvadhAnanA prayoga karyA. saM. 1952mAM rIte cAlu rahyo hato ke e daramiyAna pAlItANAmAM zatruMjayanI naDiyAdamAM padyamAM Atmasiddhi zAstra"nI racanA karI. yAtrA mATe eka paNa yAtrika nahote gaye. teo kavi karatAM vizeSe tatvaciMtaka ane sAcA arthamAM mumukSu hatA. mokSa mATe tyAgamaya aNugAra dharma svIkAravAnI chevaTe vAyasaroya lorDa IravInanI daramiyAnagIrIthI, vArSika emanI irachA khUba utkaTa hatI. hiMdu dharmamAM gAMdhIjIne 3. sATha hajArane pAMtrIsa varSanI mudata pAMcame rakhopA jyAre jyAre zaMkA thatI tyAre teo rAyacaMdabhAI ne karAra, tA. 26-5-1928nA roja sImalAmAM thaye hato, pUchIne samAdhAna meLavatA. tethI ja gAMdhIjIe lakhyuM che eTale tA. 1-6-28thI yAtrA zarU thaI hatI. jaina paraMparAmAM ke, "hiMdudharma mAM mane je joIe te maLe ema che e A banAva apUrva ane zakavatI kahI zakAya evo hato.12 manane vizvAsa Avyo. A sthitine sAru rAyacaMdabhAI metIzA zeTha, narazI kezavajI nAyaka, premAbhAI zeTha, narazI javAbadAra thayA.'18 A pachI rAyacaMdabhAI zrImad nAthA, premacaMda rAyacaMda, haThIbhAI zeTha, mAyAbhAI premAbhAI, rAjacaMdra tarIke oLakhAyA. Aje vaDavA, IDara, agAsa, kasturabhAI maNibhAI, aMbAlAla sArAbhAI, manasukhabhAI vavANiyA, nArola ane devalAlI jevAM sthaLAe emanA 12. "zeTha ANaMdajI kalyANajIvI peDhIno itihAsa bhAga Azrame che. ahIM svAdhyAya ane AtmasAdhanAnI pravRttio 1, 9. ratilAla dIpacaMda desAI. prakAzaka: zeTha ANaMdajI cAle che. emanA sAhityanuM prakAzana paNa thaI rahyuM che. kalyANajI, amadAvAda-1. 13. jaina sAhitya saMzodhaka khaMDa 3, aMka 1-lekha Jain Education Intemational Page #1107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sagrahagra tha-ra 'rAyaca'dabhAinAM keTalAMka smaraNA' le. gAMdhIjI. bIjuM parivartana I. sa. 1934mAM zrI kAnajI svAmIe sthApelA pa'thathI AvyuM. mULa saurASTranA umarALAnA zrI kAnajI svAmIe sthAnakavAsI phirakAnA tyAga karIne eka svataMtra phirakAnI racanA karI; ane enu' chevaTanuM rUpAMtara digambara saCgharUpe thayuM. madhura vANI ane prabhAvazALI vyaktitva dharAvatA kAnajI svAmI seAnagaDhamAM rahetA hatA. nizcayanaya tarapha temanA vizeSa jhoka hatA ane kuMdakuMdAcAnA samayasAra " ane ' pravacanasAra 'mAM nizcayanaya para teo vizeSa bhAra ApatA hatA. upadezela trIjI mahattvanI ghaTanA e terApaMthanuM rUpAMtara che. AcArya zrI tulasInA netRtva heThaLa A paMthe navuM ja rUpa dhAraNa karyuM. emanA saghanI cIlAcAlu mAnyatAo ane pravRttiomAM je AmUla parivartana karyuM ane jJAnApAsanAne sakriya mahattva Apyu te mUlyavAna ane anukaraNIya ghaTanA che. petAnA zramaNa - zramaNI saMghamAMthI emaNe saMskRta prAkRtanA uttama vidvAnA ApyA. temAMya yuvAcAya mahAprajJa ( pUnA muni nathamalajI)nu maulika ciMtanapradhAna ane AtmabhAvapreraka sAhityanuM vipula sarjana tA vizeSa nAMdhapAtra gaNAya. A badhu jotAM ema lAge ke terApathanA kAyApalaTa ja thai gayA che. AcArya zrI tulasInI vizeSatA e kahevAya ke emaNe peAtAnA pathathI aLagA thavAne badale pathane sAthe laIne krAMti karI. sAdhvIomAM abhyAsa vadhArIne temane vaduSI banAvI. sAdhvI ane zrAvikA vacce 'samaNInI eka navI koTinI racanA karI je sAdhutvanI majabUta pIThikA banI rahe, chellAM eka seA varSanI dharmapravRtti para najara karIe tA ema lAge che ke dAnanA pravAha jeTalA derAsarA ane dharmAtsavA tarapha vaLyA che, teTalA keLavaNI ke samAja 165 kalyANanAM kSetrAmAM vahyo nathI ane sArvajanika sevAnI bhAvanAnI pUrI khilAvaTa thaI nathI. hajI vipula jaina sAhitya graMthabhaDArA ane hastapratAmAM gupta rahelu che. enA adhyayana, saMzAdhana ane prakAzana mATe vadhu prayanAnI jarUra che. prAkRta bhASA ane sAhityanA abhyAsanuM vaheNa pAtaLu' thatu jAya che te paNa ciMtAjanaka bAbata gaNAya. tithinA vivAdo cAlu che, je sakucitta vRtti ane dha anekAMtane upadezatA A dhamAM hajI tIrtha mane jhanUnane vakarAve che. dharmakriyA sAthe enI pAyAnI bhAvanAo jANavAnI Aje bhUkha jAgI che ane yuvAnava vartamAna vizvanA saMdarbhImAM A dharmanAM satyAne samajavA ane parIkSavA cAhe che. Aje vizva jhaDapathI parivartana pAmI rahyuM che. vividha deza, dharma ane vaMnI prajAe paraspara khUba nikaTa AvI rahI che. vaijJAnika pragatine pariNAme duniyA nAnI thatI jAya che tenI sAthe sattAbhUkha, dhanabhUkha ane aha'tAthI prerAIne moTAM rASTro ekabIjAne mahAta karavA huMkAra karI rahyAM che. tene pariNAme jANe duniyA sanAzane Are UbhI rahI hAya ema lAge che. A paristhitimAM AjanA mAnavI vidveSamAM pUrAI rahevAne badale mAnavakalyANane prere evI dharmanI saMkucita mAnyatAe, sthULa AcAro ne paradhama vicArazreNI ke bhAvanAe dharmamAMthI sAravIne tene samagra mAnava-jAtinA utthAna mATe samajavA-samajAvavA jhaMkhI rahyo che. e vakhate jaina dharma prameAdhita ahiMsA, sayama, tapa, anekAMtASTi, vizvamaitrI ane paramata sahiSNutA vagere zAMti bhaNI kUca karavAmAM madada karI zake tema che. vartamAna ucca Adarzo nUtana yuganA mAnavIne vizvaprema ane vizva sa''mAM tema ja traNe kALamAMya kadAca e ja tenuM sAkara che. Page #1108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parvAdhirAja paryuSaNa - munizrI kInicaMdra vijayajI (baMdhu tripuTI) mArA mananI vAta AjathI dazeka varSa pahelAMnI vAta che. kaccha- AjathI ja ene prAraMbha karuM. bhUjamAM amAruM cAturmAsa hatuM. Aje paryuSaNa parvane prathama divasa che. kacchanA lokapriya dainikapatra "kacchamitra' nA taMtrI tathA AjathI zarU thatuM ane ATha divasa cAlanAruM' A saMcAlakonI mAMgaNIthI te vakhate paryuSaNa parva prasaMge A mahAna parva bhAratabharanA jaina saMghamAM bhAre AnaMda ane patro meM lakhelA. utsAha sAthe UjavAze. 'priya jijJAsa" ane "priya AtmanIne saMbodhIne paryuSaNa parva e kaI laukika parva nathI paraMtu mahAna lakhAyelA A patra paryuSaNa parvanA divaso daramiyAna dararoja AdhyAtmika parva che. 'karachamitradainikamAM kramazaH pragaTa thatA rahyA ane hajAro jaina-jainetara vAcako tene rasapUrvaka vAMcatA rahyA. parva eTale tahevAra. tahevAra be jAtanA hoya che. 1 laukika ane 2. AdhyAmika. paryuSaNa parva, jainadharma ane bhagavAna mahAvIranA jIvana viSe sahu koIne samajAya ane rasa paDe evI keTalIka laukika tahevAronI ujavaNImAM loko dehanA zaNagAra prAthamika ane sarvopayogI mAhitI A patromAM raju karavAno kare che ane iMdriyonA kSaNika sukhomAM AnaMda mANe che. meM prayatna karela. chatAM te vakhate jevuM AvaDa tevuM lakhI haravA-pharavAmAM ane mojazokhamAM divasa pasAra kare che. nAkhyuM hatuM. "kacchamitra'mAM pragaTa thayelI e lekhamALAne AdhyAtmika tahevAranA divasemAM dehane nahIM paNa aNadhAryo AvakAra maLyo. aneka vaNamAgyAM abhiprAye AtmAne suMdara banAvavAno hoya che. indriyanI lAlasAone ane protsAhaka patro AvatA rahyA. te vakhate rAjasthAnamAM poSavAnI nathI hotI. paraMtu japa, tapa, bhakti ane dhyAnathI birAjamAna namaskAramahAmaMtranA paramapremI adhyAtmayegI iMdriya ane manane zAMta banAvavAnI-pavitra banAvavAnI sva. pUjya panyAsa pravara zrI bhadraMkaravijayajI mahArAja jevA sAdhanA karavAnI hoya che. mejazekhanI vRttiomAM taNAIne manISI mahApuruSe paNa A lekhamALAnA dareka lekho-patro samaya ane saMpattine game tema durvyaya karavAno nathI hoto. dhyAnapUrvaka vAMcIne potAne thayelI prasannatAne ane pramodane paraMtu maLelI tana, mana ane dhananI zaktiono pitAnA vyakta karate patra lakhIne kharekhara mane sAnaMdAzcaryamAM DUbADI dIdhelA. A lekha eka pustikArUpe paNa pragaTa thayela ane ane bIjAnA kalyANa kAje sadupayoga karavAno hoya che. atre pharI saLaMga lekharUpe pragaTa thAya che paryuSaNa parva e paNa AvuM AdhyAtmika parva che. jaina saMskRtinA dareka parve pAchaLa AvI AdhyAtmika dRSTi rahelI che. parvAdhirAjanuM Agamana priya AtmA AtmAne dharma tAro patra maLyo. kAraNa ke jena dhama e te AtmAno dharma che. AtmAnI paryuSaNa parva viSe, jainadharma viSe ane bhagavAna mahAvIra zAMti ane pavitratA upara jaina dharmamAM bahu ja bhAra ApavAmAM AvyuM che. svAmInA jIvana viSe vadhu jANavAnI tane IcchA thaI che te jANI mane khUba AnaMda thayo. tArI e jijJAsAne saMtoSavA jaina dharmanAM tIrtho ane parvo, jana darzananuM sAhitya mATe huM mArAthI banato prayatna jarUra karIza ane tArI ane tatvajJAna, jana paraMparAnA AcAro ane vidhividhAne, premabharI mAgaNIno svIkAra karIne A vakhate paryuSaNa parvanA e badhAnuM jo tuM jhINavaTathI adhyayana karIza to tane A divasamAM dararoja tane eka patra lakhato rahIza. cAlo, vAta barAbara samajAI jaze. Jain Education Intemational Page #1109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 167 jaina tIrtho parvane bhAre mahimA che. anya parvonI ArAdhanAmAM ALasa ane pramoda karanArA jaine paNa A paryuSaNa parva AvatAM jenonAM jANItAM tIrthadhAmo-pAlitANuM ane giranAra, pahelA pahelAM ja sajAga banI jAya che. bhAratanA khUNe khUNe patharAAbu ane rANakapura, sametazikhara ane pAvApurI, adhara yelA ane TheTha amerikA ke AphrikAmAM jaIne vaselA jaina ane bhadrezvara jevAM game te tIrthasthAnamAM tuM jaIza to tane bhAi-baheno paNa samahaache eka thaIne aMtaranA umathI tyAM zAMti ane pavitratAne jarUra anubhava thaze. A parvanI ujavaNI kare che. bAre mahinA saMsAranA raMge prathama najare ja bhavya ane divya lAgatAM e jinamaMdi- ja raMgAyelA rahetA loko paNa paryuSaNa parvanA divasomAM romAM pravezatAM ja tyAMnuM vAtAvaraNa tane svarachatA, saMdaratA, bIjA kAma ocho karIne manane dharmamAge vALavAno puraane pavitratAthI bhareluM bhareluM lAgaze. pArtha kare che. dhaLA dUdha jevA ArasapahANane saMgemaramaranA zreSTha parvanI ujavaNI pASANomAMthI racAyelA e maMdiranA garbhagRhamAM (gabhArAmAM) birAjamAna tIrthakara vItarAga prabhunI zAMta, saumya, ane kaMcana ane kAminI, kuTuMba ane kAyAnI mAyAmAM prasannamUrtinAM darzana karatAM ja tAro AtmA zAMti anubhavaze. AtmA ane paramAtmAne sAva bhUlI janArA saMsArI AtmAo paNa A divasemAM bhagavAnanI bhakti karaze ane sadaguruonI jaina zAstra sevA karaze temaja jIvananI zuddhi kAje prayatnazIla banaze. pavanA A divasamAM maMdironI ane dharmasthAnonI ronaka saMskRta ane prAkRta vagere bhASAomAM racAyelA jana pharI jaze. moTAM moTAM jinamaMdiro ane vizALa upAzraya sAhityanA keIpaNa prAcIna dharmagraMthanuM tuM avalokana karIza paNa nAnAM lAgaze. darzana, pUjana, vaMdana ane vyAkhyAna te temAM vividha rIte vyakta thayelo ekaja saMdeza tane zravaNa karanArAonI lAIna lAgaze. maMdiromAM vItarAga sAMbhaLavA maLaze ke jIvanamAMthI rAga-dveSa ane moha-mAyA prabhunI bhakti karavAnA vividha kAryakramo ocho karo, AtmAne zuddha ane zAMta banAve, jAtanuM ane jAze. savAre nAtra mahotsava thaze ane bapore pUjA bhANAvaze. sAMje nita jagatanuM kalyANa karavAmAM ja zaktiono sadupayoga, karo, navI aMgaracanAo thaze ane rAte gIta-saMgIta sAthe bhAvae ja jIvananuM kartavya che. emAM ja jIvananI saphaLatA che. nAo yojAze. upAzraya ane vyAkhyAna maMDapamAM vidvAna jaina AcAre munivaranA vyAkhyAne yojAze. ka9pasUtra jevA pavitra dharma granthanuM vAcana thaze. paryuSaNa parvanA kartavyonuM vistArathI e ja rIte sAdhu-munivaro mATe ke gRhastha zrAvako mATe varNana thaze. gurumukhethI e maMgalavANI sAMbhaLavA lokonI batAvayelAM jainadharmanAM nAnA-moTAM vrato ane AcAronuM ThaTha jAmaze. sAdhu-saMto dharmano marma samajAvaze ane mAnavatuM adhyayana karIza to temAM paNa tane ahiMsA, saMyama ane jIvanane saphaLa banAvavAnI preraNuM karaze. bhavya jIvo ene tapa, jJAna, darzana ane caritra, sevAbhakti ane paropakAranI aMtaramAM jhIlavAno prayatna karaze. bhAvanAo ja gUMthAyelI najare paDaze. koI dAna deze to kaI ziyaLa pALaze. tapa ane parvo ane utsava tyAganI to jANe harIphAI maMDAze. nAnAM nAnAM bALako paNa jaina zAsanamAM UjavAtAM vividha parvo ane utsavanI hoMze hoMze ekaTANuM ane AyaMbila karaze. raMgIlA yuvAno pAchaLa paNa uparokta dharmabhAvanA ane AdhyAtmika tavAne ane yuvatIe 5Nu dharmanA raMge raMgAIne akama ( traNa saraLa rIte lokahRdaya sudhI pahoMcADavAnA Azaya ja rahelo che. upavAsa) ane aThThAI ( ATha upavAsa) jevI tapasyAo jJAnapaMcamI ane mauna ekAdazI, mahAvIra prabhuno janma- karI kalyANakadina ane akSayatRtIyA, cetra tema ja A AtmAnA mULa svabhAvamAM - samabhAvamAM karavA mATe mahinAnI navapadanI oLI tathA paryuSaNa parva ane divALI sAmAyika karaze ane mana-vacana-kAyAthI thaI gayelA pApanuM vagere aneka pa Aje paNa jaina jagatamAM A dRSTie prAyazcitta karavA pratikamaNuM karaze. dhamIjano dharmamAM vadha UjavAya che. udyata banaze. pauSadha trata laIne saMsArI chatAM sAdhu jevuM jIvana jIvavAne abhyAsa karaze. saMghamAM lahANIo ane paryuSaNa parva prabhAvanAo thaze. sAdharmikonuM sanmAna ane bhakti thaze. para te ghaNAM che. paNa cAturmAsanA divasamAM AvatuM A parvanA divasomAM dIna-du:khInA duHkha eAchAM karavAnA A divasana A mahAna parva paryuSaNa e badhAya parvonA khAsa prayanA thaze. abola pazu-paMkhIo pratyenI anakaMpA rAna tarIke parvAdhirAja tarIke gaNAya che. leAka hRdayamAM A ane karuNA kaya banaze. evAM te keTakeTalAM sArAM kAma Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 168 thaze. puNyazALIonA hAthe paisA te jANe pANInI jema vaparAze. puNyanu pASaNa thAya ane pApanu zASaNa thAya evuM A parva che. tapa, tyAga ane titikSAnA A tahevAra che. duniyAnI upAdhiomAMthI aLagA thaI ne AtmAnI najIka javAnA A avasara che, cAleA, ApaNe paNa A rUDA avasarane pAmIne AtmAnI najIka javAnA prayatna karIe ane jIvanane dhanya banAvIe. ra dharma ane adhyAtma priya jijJAsu! gaI kAlanA mArA patra maLI gayA haze. viSenI keTalIka prAthamika mAhitI meM emAM paryuSaNapa nA Aje bIjo divasa che. gaI kAle lakhyuM hatuM tema A pava eka mahAna dhArmika pa che. eka AdhyAtmika parva che. paraMtu kharekhara, dharma eTale zuM? ane adhyAtma eTale zuM? enI spaSTa samajaNa meLavI levI khUba jarUrI che. kAraNa ke dharmanA nAme duniyAmAM Aje eTalI badhI vAtA cAle che ke emAM kharekhara dharmAM kahevA kAne e eka meATA savAla thaI gayA che. paryuSaNupa jaNAvI che. jaina paraMparAmAM thaI gayelA mahAna yeAgIzrI cidAna drajI kahe che. tema-- dharama dharama jaga sahu kahe, paNa na lahe tama ma; zuddha dharma samajyA vinA, nava mITe bhava bharyuM. jyAM sudhI zuddha dharmane samajIe nahi, dharmAMnA mane pAmIe hi tyAM sudhI ApaNuM bhavabhramaNu maTavAnu nathI ane AtmAnuM kalyANa thavAnuM nathI. mATe Aje ApaNe e viSe ja thADuM vicArazuM. dharma eTale zu? dharmInI judI judI daSTie ghaNI vyAkhyAo karavAmAM AvI che paraMtu sIdhA sAdA zabdomAM kahevuM hoya tA jenAthI sahunu kalyANa thAya, jenAthI sahunu maMgala thAya enuM nAma dho. athavA te vyaktine ane samAjane je unmArge jatAM rAke ane sanmArge caDAve tenuM nAma dha. dharmanI A sIdhI sAdI chatAM sacoTa vyAkhyA che. vyaktinA jIvanamAM ane samAjamAM zubha tattvAnI sthApanA thAya ane azubha tattvAnu jora ghaTe evu* vAtAvaraNa pedA karavuM e ja dharmanuM mukhya kAma che. nIti ane sadAcAra e dharmAMnAM bAhya jainaratnaciMtAmaNa aMge che. adhyAtma e dharmanA prANa che. nIti ane sadA cArathI jIvana vyavasthita ane saskArI bane che. teA adhyA manA pAvana spathI mAnavInuM jIvana divya Ana dabharyu" ane zAMtibhayu` bane che. adhyAtmanuM vijJAna ApaNA jIvananAM cAlaka khaLeAnuM jyAre vizleSaNa karIe tyAre mukhyatve traNa tattvA tarapha dhyAna kheMcAya che. 1 deha, 2 mana ane 3 AtmA. deha ane enI jarUriyAto vize to ApaNe ThIka ThIka jANIe chIe. mana ane enI vRttio vize paNa ApaNane gheADo ghaNA khyAla che. paraMtu AtmA ane enA svarUpa vize hajI ghaNu' ajJAna pravarte che. jo ke Adhunika vijJAna have dhIre dhIre Atmatattva tarapha-adhyAtma tarapha paNa vaLI rahyu che. zarIravijJAna ane mane vijJAnanA kSetre ghaNI badhI zeAdheA karavA chatAM enAthI jIvananA keTalAye praznonuM samAdhAna maLatu nathI ane vartamAnakALamAM paNa banI rahelA pUrvajanmamaraNanA tathA atIndriya jJAnazakti dvArA duradana ane bhAvIdananA keTalAka banAvAnuM sa`zeAdhana karavA mATe have de vadezanI yunivAsa TiemAM khAsa parA manAvijJAnanI zAkhAe paNa kheAlavAmAM AvI che. parAmanAvijJAnanI A zAkhAomAM thayelA aneka prayAgAtmaka soAdhanAnA pariNAme Adhunika vijJAna paNa have dehathI ane manathI paNa bhinna evA eka svataMtra caitanya tattvanI-akhaMDa AtmatattvanI mAnyatA tarapha kevI rIte AgaLa vadhI rahyu che te jANavu' khUba rasaprada bane evu che. paraMtu A patramAM e badhuM zI rIte lakhavu'? tAre e aMge vadhu jANavuM hAya tA pUjya munirAja zrI amarendravijayajI mahArAje A viSayamAM peAtAnA sudrI vAcana-manana ane ciMtananA paripAkarUpe 'vijJAna ane adhyAtma' nAmanu eka suMdara pustaka lakhyuM' che te AkhuM pustaka tu dhyAnanI vAMcI jaze. e pustakanA vAcanathI AtmA, punarjanma ane paralAka vizenI tArA mananI ghaNI zakAe dUra thaI jaze ane tArI buddhine sASa thAya evI ghaNI hakIkato tane jAvA maLaze. AtmAne ALakhA ApaNA tattvajJAnI mahApuruSo ane ce!gI puruSo tA pahelethI ja kahetA AvyA che ke, bhAI! tuM tArI jAtane ALakha. huM kANu chuM? enA tuM zAMtithI vicAra kara, tArA AtmAnuM ciMtana kara, nididhyAsana kara. dareka janmamAM badalAtA jatA A deha-A pa cabhUtanuM pUtaLu' e ja tu' Page #1111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava sa grahagraMtha-ra nathI ke paLepaLe pakSAmAM mananA sauMkalpa-vikA ane lAgaNInA tarago e paNu tAru zuddha svarUpa nathI. tuM te A dauM ane kriyA, mana ane buddhi e badhAthI para eka svataMtra caitanya tattva che. sahaja jJAna, nirmaLa Ana Mda ane anaMta sukha e tAru svarUpa che. tArA AtmAmAM anaMta zaktio chupAyelI che. tu' jJAnamaya che. tuM AnaMdamaya che. tAruM svarUpa parama zAMtimaya che. jIvanamAM nIti ane sadAcAranuM mahattva ghaNuM che, paraMtu sAcI AdhyAtmika dRSTinuM ghaDatara thayA vinAnA khAlI bAhya bhaya ke lAlacathI paLAtA nIti ane sadAcAra lAMbe samaya TakatA nathI. athavA temAM zithilatA ane vikRtio AvyA vinA rahetI nathI. pariNAme keTalIka vAra vyaktinA jIvanamAM ane samAjamAM paNa vikRtionu manu' ane ADabaranu jora vadhatuM jAya che, nIti, sadAcAra, dharma ane adhyAtmanI A badhI vALAne samajavI e kAMI bahu mArI vAta nathI. paraMtu deha ane IMntyiAnI sthala bhUmikAe ja jIvAtA jIvanamAM upara DI UDIne kharekhara Avu AdhyAtmika jIvana jIvavAnA puruSArtha karave! e ja agharI vAta che. mATe ja tA mahApuruSAe mAnavajIvana maLyA pachI paNa zuddhadharmInI prApti thavI ghaNI durlabha che. ema kahyuM che. tArA e mULa svarUpane tuM pragaTa kara. mATImAM maLI gayelA suvarNanI jema jaDa tattvAnI sAthe ekameka thaI gayelA tArA cetanya svarUpane-Atmasuvane tu zuddha karavAnA prayata kara. jIvanamAM tapa-japanA jJAna dhyAnano, yogasAdhanAnA agni prajvalita kara, jIvananI badhI azcintA emAM baLI jaze ane tAru' zuddha svarUpa-nirmaLa svarUpa pragaTa thaze. dhama e te AtmAnA zuddhikaraNanu` mahAvijJAna che. adhyAtma sAdhanA jJAna, zAMti ane Ana'nA kendra samAna AvA potAnA AtmasvarUpane oLakhavuM ane janamajanamathI enA upara chAI gayelA mohanA AvavAne beThavAnI, ajJAnanAM paDavAne haThAvavAnI sAdhanA karavI enuM ja nAma adhyAtma che. TUMkamAM AmAnA zuddha svarUpanI prApti mATe thatI kriyA enuM nAma adhyAtma. yogasAdhanA ke zuddha dharmanI sAdhanA tarIke pazu e oLakhAya che. jIvanane AvI adhyAtmanI ucca bhUmikAe laI javAmAM nIti ane sadAcAra sahAyaka bane che mATe dharmanA pAyA tarIke ane pazu mahatvanuM sthAna ApavAmAM AvyuM che. AjanA mAnavI emAMya Aje tA sArI duniyA rUpa ane rUpiyA pAchaLa pAgala banI che. a ane kAma e ja jIvananA mukhya 22 16 9 puruSArtha banI gayA che. sattA ane sa'pattinI vAsanA ja vAtAvaraNamAM gUMjI rahI che. tyAre mAnavInA manamAM AvI ucca dharmabhAvanAo taMgI ane jAgI hoya to TakI rahevI e paNa vadhu ne vadhu muzkela khanatuM jAya che. AjanA mAnavInA jIvana upara najara nAkhIe chIe tyAre AtmAne badale tyAM dehanI ja kheAlabAlA dekhAya che. ceAgane badale bhAganI pAchaLa ja saghaLI zaktie ane samaya kharacAI jatA hAya che. parAne badale svArthanI vRtti ja vakaratI jAya che. lAbha ane lAlaca, mAyA ane jUTha, krodha ane ahaMkAra, irSyA ane dveSa, bhaya ane himA, keTakeTalA thanamAM aDDo jamAvyo che ! jJAnI puruSo kahe che tema mAhanI mAdarA pIne unmatta banavA mAnava pAnAnI jAtanuM hitAhitanuM bhAna patra gumAvatA jAya che. dArUDiyA jevI enI dazA che. mAnavI Aje azAMta che. jIvananI zAMtinA mAtra e bhUlI gayA che. pathabhraSTa banIne e baTakI rahyo che. artha ane kAma pAchaLanI AMdhaLI doTamAM dharma ane mAjI puruSArthanI vAtA e sAva visarI gayA che. rUpa ane rUpiyAnI mAhinImAM pAgala banelA ane bhAtmAnI pavitratA ane zAMti anubhavavAnuM yAda paNa nathI Avatu. eka sadbhAgya thaI rahyA che. ceDakAI rahyA che. mAnavI mAhanI gherI nikramAM mAnavajIvananA mahAmUlA divase| Ama ne Ama pasAra po che. pAtAnI RRtanu ya tene bhAna nathI paNa tenu sabhAgya hAjI sAthe paravA" nathI. pUrva janmamAM jANe ke ajANe paNu evuM kaMIka puNya karyA hoya ema lAge che. kAraNa ke bhArata dezanI bhavya bhUmimAM ene janma maLyA che. bhautikavAdanI thakara khAMdhI vacce paNa dharma ane saMskRtinAM ratna dIpakA hajI ahIM jhaLahaLI rahyA che. jJAna ane karuNAnI mUrtisamA saMtAnI paraparA hajI ahI' jIvaMta che. patha bhUlelA mAnavIonA premathI hAtha jhAlIne ene paMthe caDAvavAnuM kAma e sA niHsvAbhAve kaNAbuddhithI karatA ja rahe che... karatA ja rahe che. rivamAM Ave che ane vAtAvaraNa paNa badalAya che. bhagane emAMye pAchAM AvAM paNa patra jevA pavitra parvanA banyuM cAganA mahimA ane dhanane badale dharmanA mahimA gujatA thaI jAya che. parvAdhirAja paryuMSanuM zubhAgamana kakSAnI nAta bAjI rahI che. ane mAhanI kuMbhakarNanI nidrAmAM DhalA AtamarAmane e jAgRtinA saradeza suNAvI rahI che. je jAgo te pAmaze je UMghaze te rahI jaze. jo jAgata he seo pAvata he no sevata che te vAvatA Page #1112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 0 jenaratnaciMtAmaNi sUmamAM sUkSma jIvone paNa ApaNA taraphathI abhayadAna ApIe. e mATe jIvanamAM saMyama ane sAdagIne saharSa pAMca dharma kartavya apanAvIe. to ja paryuSaNa parvanuM A prathama kartavya bajAvyuM priya Atman ! kahevAya. mArA be patro maLI gayA haze. Aje A trIjo putra kudaratano paNa kAyado che, je bIjAne duHkha Ape che e lakhuM chuM. paryuSaNa parvano Aje trIjo divasa che. pote paNa Akhare duHkhanI AgamAM jhIMkAyA vinA rahete nathI. je bIjAne sukha Ape che tenA aMtaranuM sukha sadAye sAmAnyathI zarUAtanA A traNa divasanA vyAkhyAnomAM vadhatuM jAya che. cAla, ApaNe paNa AjathI jIvanane vadhu pUjya munirAje dareka vyaktie paryuSaNa parvamAM avazya karavA ne vadhu ahiMsAmaya-premamaya banAvavAno saMkalpa karIe ane jevAM pAMca kartavya vize ane vArSika agiyAra kartavya vize e mATe jIvanamAM sadA jAgRta rahIe. vistArathI samajaNa Ape che. ane e kartavyone jIvanamAM utAravAnI hArdika preraNA kare che. 2. sAdharmika vAtsalya Aje ApaNe paNa e pAMca kartavya vize thoDo vicAra - je vizvanA prANImAtrane Atmatulya dRSTithI joto hoya, karIe. je mAnavathI mAMDIne pazu-paMkhI ane jhINAmAM jhINuM jIva jaMtu pratye paNa karuNAbharyuM vartana rAkhavAno prayatna karato 1. amArI pravartana- hoya e ja sAce jaina. evA jananA hRdayamAM potAnA A pAMca kartavyomAM paheluM kartavya che amArI pavana. sAdharmika pratye-samAnadhamI bhAIo pratye to kevo UchaLato eTale ke potAnI zakti mujaba vadhumAM vadhu ahiMsAnuM pravartana prema ane kevuM apAra vAtsalya hoya ! potAnA e dharma-pAlana karavuM ane karAvavuM. baMdhunA jIvanavikAsa mATe potAnAthI banatuM badhuM karI Aje keTalAka loko ahiMsAne kAyaratA samaje che, paraMtu chUTavA e taiyAra hoya. ahiMsA eTale kAyaratA nathI. bhagavAna mahAvIra jevA koIka vAra khAlI jamaNavAra karI devA mAtrathI mahAna vIra puruSonA aMtaramAM sarva jIvo pratye vahI rahelI sAdharmika vAtsalya pUruM thaI jatuM nathI. e mATe to karaNA bhAvanA ane vAtsalyamAMthI ja ahiMsAnA siddhAMtanuM sAdharmikAnI bAhya ane AMtarika badhI ja muzkelIone sarjana thayuM che. dUra karavA mATe potAnI tana, mana ane dhananI zaktione bhega ApavAnI taiyArI joIe. saMpUrNa ahiMsAmaya jIvana e janadharmane ucca Adarza che ane e Adazane vyavahAru banAvavA mATe jeTaluM UMDuM dhyAna ApavAnI jarUra ciMtana, jeTalI vyApaka vicAraNA ane jevA sUkama prayogo jaina saMghanA zrImaMta zrAvakoe Aje A kartavya jaina paraMparAmAM thayA che evA bIje kyAMya nathI thayA. pratye khUba ja dhyAna ApavAnI jarUra che. deza ane kALanI A ahiMsAnA mULamAM che AtmIpamya daSTi. viSama paristhitinA kAraNe ghaNuM sAdharmika kuTuMbe Aje bhAre muzkelImAM mukAyA che. bekArI ane moMghavArInI jevo ApaNo jIva che e sahune jIva che. ApaNane vacce phasAyelA sAmAnya sthitinA ane dUra dUra nAnAM jIvavuM game che. tema sahune jIvavuM game che. maravuM koIne gAmaDAomAM vasatA aneka jaina kuTuMbe Aje viSama gamatuM nathI. sukha ane zAMti sahune joIe che. duHkha ane dazAmAM jIvI rahyAM che. emanA pratye lakSa ApavuM khUba azAMti kaI nathI IcchatuM. je ApaNane nathI gamatu evuM jarUrI che. bhagavAna jinezvara deva pratye ane vItarAga dharma vartana ApaNe bIjA koI pratye paNa na karIe. mana, vacana, ? pratye aMtaranI zraddhA ane bhakti dharAvatA e sAdharmika ke kAyAthI koIne paNa duHkhI na karIe. sahunA sukhamAM ja saMgha ane zAsananI AdhArazilA che. nimitta banIe. ApaNuM kSaNika sukha-sagavaDa ane tuccha svArtha khAtara koInA jIvanane bhAga levAnI adhama vRttimAM zAstromAM te tyAM sudhI kahyuM che ke, jeNe na rAcIe. koInA prANa AMcakI levAnI krUratA ke anyAya potAnA jIvanamAM hIna - du:khIne uddhAra karyo nathI, ApaNe kadIe na AcarIe. paraMtu jarUra paDe ApaNI sAdhamikAnI bhakti karI nathI ane vItarAgadevane aMtaramAM sukha-sagavaDano bhega ApIne paNa dIna-duHkhInAM duHkha dUra padharAvyA nathI, tene manuSyajanma niSphaLa che, te jIvana karIe. bIjane jIvana jIvavAmAM tana, mana ane dhanathI hArI gayA che. jinezvara bhagavAnane sAco bhakta e ke je sahAyaka banIe. abola pazu-paMkhIonI hatyA aTakAvIe. e bhagavAnanA bhaktano ya bhakta hoya, jene hadayamAM Jain Education Intemational Page #1113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 171 sAdharmika bhAI-bahene pratye vAtsalya, bhakti ke bahumAna karavI. gAmamAM jeTalAM jinamaMdira hoya te badhAM maMdiromAM nathI te sAco jaina nathI. A daSTie ApaNe ApaNuM vidhisahita pratiSThita thayelI jinezvara bhagavAnanI zAMta, AtmanirIkSaNa karIne ApaNuM kartavya pratye jAgRta banazuM rasabharI, manahara pratimAonAM darzana, vaMdana, pUjana vagere kharA? sAdharmikabhaktine jIvanamAM sakriya banAvIne paryuSaNa karavA vAjate gAjate sakala saMgha sAthe javuM e pAMcamuM parvanuM A bIjuM kartavya banAvavAnuM che. kartavya. 3 kSamApanA-- jene paramAtmA pyArA lAge tene paramAtmAnuM nAma paNa pyAruM lAge. paramAtmAnI mUrti paNa pyArI lAge. jagatanA sahu jIvo sAthe nirmaLa, premabharyuM - mitratA maMdira, mUrti ane mUrti pUjAnuM eka AkhuM vijJAna che. bharyuM vartana rAkhavAnuM che. e samajavA chatAM jANe ke enAM rahasyo jeo jANe che te puNyAtmAo paramAtmAnI ajANe janma-janmAMtaranA kusaMskArone vaza thaIne, kothanA bhaktinI AvI takane kadIye cUkatA nathI. bhaktiyoganI AvezamAM AvI jaIne ke abhimAnamAM akkaDa banIne sAdhanAmAM vadhu ne vadhu lIna banIne e ArAdhaka AtmAo AkhA varSa daramiyAna koI paNa vyaktinI sAthe je kaMI alpakALamAM muktine pAme che. bhakti e to muktinI vera, virodha ke manadu:kha UbhuM thayuM hoya, aghaTita vartana dUtI che. payurSaNaparvanA A divasomAM uparyukta pAMca thayuM hoya te badala aMtaHkaraNanA pazcAttApapUrvaka namra bhAve kartavyonuM pAlana karavA mATe aneka dRSTAMta ApIne e darekanI pAse kSamA mAgavI ane sAmAnI bhUla bhUlI pUjya munirAja hRdayasparzI preraNAo karaze. sAthe sAthe jaIne ene udArabhAve kSamA ApavI e A paryuSaNa dareka jaina zrAvake karavA jevA saMgha, pUjA, jJAna bhakti vagere mahAparvanuM trIjuM ane khUba ja mahattvanuM kartavya che. A agiyAra vArSika kartavyano paNa Aje bodha Apaze. aMge vadhu vicAraNuM ApaNe saMvatsarInA divase karIzuM. A patramALAnA chelA patramAM, mAre kSamApanA aMge je have AvatI kAlathI kalpasUtranuM maMgala vAcana zarU thaze. kAMI jaNAvavuM che te tane vistArathI jaNAvIza. kalpasUtra aMge keTalIka jANavA jevI vAto huM tane kAlanA patramAM lakhIza. aThThamatapa paryuSaNa parvanuM zuM kartavya che. aThThamano tapa. parama pavitra kalpasUtra jaina dharmamAM tapanuM ghaNuM mahatva che. Aje keTalAka loko A tapanI kAyakaSTa tarIke vagovaNI kare che. paraMtu priya jijJAsu ! jana darzananA bAhya tapanA cha bheda ane AtyaMtara tapanA parvanA divaso che eTale anekavidha pravRttiomAM samaya cha bheda ema kula bAra prakAranA tapanuM AkhuMye vijJAna ochA maLe che chatAM tArA saMteSa khAtara samaya kADhIne paNa samajyA vinA tapanA eka paNa prakAranI TIkA karavI e roja patra lakhato rahuM chuM. parvAdhirAjano Aje cotho alapajhatAnI ane mUrkhatAnI ja nizAnI che. unmAdI divasa che. AjathI parama pavitra evA zrIka9pasUtranuM vAcana idriyone vazamAM levA mATe upavAsa, alpAhAra, rasatyAga zarU thaze. have pachInA pAMca divasamAM jene khUba bhaktivagere bAhAtapanI khUba jarUra che. ane caMcala cittanI bhAva sAthe gurumukhethI A maMgalasUtranuM zravaNa karaze. zuddhi mATe jJAna-dhyAnAdi rUpa AMtarika tapa khUba upagI che bane che. mana, vacana ane kAyAnA aneka pApathI malina banelA AtmAnI zuddhi mATe A paryuSaNa parvamAM cothA jaina dharmanA mULa dharma graMthane "sUtra" athavA "Agama" kartavya tarIke aThThama tapa karavAnuM vidhAna che. Ama tapa kahevAmAM Ave che e to tane khabara haze ja. prAcIna eTale lAgalagATa traNa upavAsa. emAM phakta ukALeluM pANI kALamAM A AgamagraMthonI saMkhyA coryAsI hatI. pI zakAya. bIjuM kazuMye khavAya nahIM ke pivAya nahIM. jenadharmanA A AgamasUtramAM mukhyatve tIrthakara bhagaA rIte je aThama tapa na karI zake tene mATe chUTA chUTA vAna zrI mahAvIra svAmIne upadeza ane temanA jIvanatraNa upavAsa ke cha AyaMbila karavA rUpe bIjA keTalAka mArge kALamAM banelA aneka prasaMge tema ja tatvacarcAo vagerenuM paNa zAstromAM sUcavAyA che. tenuM pAlana karIne paNa A varNana sacavAyeluM che. tIrthakara bhagavAnanI pavitra vANIne kartavya pUruM karavuM joIe. tathA anya hakIkatone sUtrarUpe zabdamAM gUMthI levAnuM A 5 cetya paripATI puNya kArya bhagavAnanA mukhya ziSyoe zrI gautamasvAmI, zrI sudharmasvAmI Adi gaNadharoe tathA viziSTa jJAnI evA caitya eTale jinamaMdira, tenI paripATI eTale yAtrA anya AcAryoe karyuM che. Jain Education Intemational Page #1114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaraciMtAmaNi jaina sAhityamAM vividha viSayAne lagatA hajArA graMthA Aja sudhImAM racAyA che, paraMtu e badhAmAM AtmajJAna ane vizvavijJAnanA khajAnA samA A pistAlIsa Agama'cAtu' sthAna UMcuM che. jaina para parAmAM A AgamagraMthAne pUjanIya ane atyaMta pramANabhUta gaNavAmAM Ave che. kalpa-aneka vAto A kalpasUtramAM gUMthAyelI hAvAthI enA zravasUtranA samAveza paNa A AgamasAhityamAM ja thAya che. devagaNi kSamAzramanu sudhInI eTale ke bhagavAna mahAvIra svAmI pachInI lagabhaga eka hajAra varSa sudhInI ziSya para parAonuM-vaMzAvalInuM Alekhana paNa ApaNane jovA maLe che. Ama jaina saghanI zraddhA-bhaktine puSTa kare evI nu' AkA Aja sudhI jaLavAI rahyuM che, amadAvAda, khaMbhAta, pATaNa ane jesalamera jevAM zaherAmAM sacavAyelA atiprAcIna hastalikhita graMthAnA bhaMDArAmAM kalpasUtranI suvarNAkSare ane ropyAkSare lakhAyelI tathA aneka manohara citrAvALI jUnI hastapratae ane tADapatrIya prati ApaNane jovA maLe che. have teA mudraNanA chApakAmanA A yugamAM kalpasUtranI sAdI ane citrAvALI, vivecanavALI ane vivecana vinAnI-Ama aneka jAtanI nAnI-mATI AvRttie pragaTa thaI cUkI che. jarmanImAM chapAyuM 172 kalpasUtra upalabdha jaina sAhityamAM atyAre e jAtanAM kalpasUtra maLe che. eka 'bRhat kalpasUtra' ane khInnu paryuSaNA kalpasUtra.' emAMthI ' paryuSaNAkalpasUtra'tuM vAcana A patranA divaseAmAM karavAmAM Ave che. 'paryuSA' ane 'kalpa' e ne saMskRta zabdo che. ' paryuSaNA' eTale eka sthAne vasavu" ane ' kalpa' eTale AcAra. varSARtumAMeka sthAnamAM vasavAno nirNaya karIne sAdhu-sAdhvIjIona je AcArAnuM, je niyamAnuM pAlana karavAnu... hAya che tenu vadhuna A sUtramAM Avatu' heAvAthI e ' payu SaNNA- kalpasUtra' kahevAya che. atyAre je kalpasUtra vaMcAya che temAM AvuM sAdhusAdhvIjInA AcArAnuM vana teA che ja. uparAMtamAM khAsa karIne cAvIsamA tIrthaMkara zrI mahAvIra prabhunA jIvanacaritranu` ane TUMkamAM bhagavAna zrI AdinAtha, bhagavAna zrI temanA tathA bhagavAna zrI pArzvanAtha vagere tIrthaMkarAnAM jIvana caritranu Alekhana paNu karavAmAM AvyuM che. jaina saMdhamAM A kalpasUtranuM zravaNa karavAnA bhAre mahimA che. kalpasUtranA kartA paraM tu AjathI lagabhaga se varSa pUrve jyAre hajI bhAratamAM paNa kalpasUtra chapAtuM naheAtuM te vakhate jarmanImAM sarvaprathama A kalpasUtra I. sa. 1876 mAM rAmanilipamAM chapAIne pragaTa thayu hatu. tane e jANIne kadAca Azcaya thaze ke e rIte sa prathama kalpasUtrane chupAvI prasiddha karanAra, jUnI hastalikhita prati uparathI enu saMzAdhana-sa`pAdana karanAra vyakti keAI jaina vidvAna ke bhAratIya paDita nahIM paNa jarmana Do. humana yAkAkhI hatA. bhagavAna zrI mahAvIra prabhunA nirvANa pachI lagabhaga savAseA varSe thayelA mahAna jainAcArya zrI bhadrabAhusvAmIe A kalpasUtranI racanA karI che. samrATa caMdraguptane dharmanA pratiaiAdha ApanAra mahAjJAnI ane mahAyAgI evA A AcAya bhagava'te nepAlamAM jaI ne bAra varSa sudhI ' mahAprANa'sAhitya dhyAnanI sAdhanA karI hatI. tee cauda pUrvanA jJAtA ane divyajJAnI hAvAthI emaNe racelA aneka prathAne jaina sAhityamAM mAnabharyu* sthAna ApavAmAM AvyuM che. atyAre A kalpasUtramAM sAdhu-sAdhvIjInA AcArenu vana ane tI kara bhagavAnanA jIvanaciratrA uparAMta zrI jaina dharmanA abhyAsI e jarmana vidvAne kalpasUtranA aMgrejI anuvAda paNa pragaTa karyA che. ane enI prastAvanAmAM emaNe jainadhama e vaidika dharma ke bauddhadharmanI zAkhA nathI paraMtu eka prAcIna ane svataMtra dharma che-maulika dana che. e vAtane aneka tarko ane aitihAsika pramANeA ApIne siddha karI che. Aje paNa janImAM aneka vidvAnA jaina upara kAma karI rahyA che. jAhera vAcana lakhAyuM ane chapAyuM prAcInakALanI paddhati mujaba zarUAtamAM A kalpasUtra guru-ziSyapara parAmAM kaMThastha ja rahyuM. paraMtu vi. sa. pa10 mAM valabhIpuramAM jyAre mahAjJAnI devagiNi kSamAzramanI nizrAmAM jaina zramaNa sa dhanu` mATu adhivezana thayuM ane te prAcIna kALamAM A kalpasUtranuM vAcana-zravaNa mAtra sAvarga pUratuM ja maryAdita hatuM. zAstravidhi mujaba te vakhate jana munie cAturmAsanA nirNaya meADAmAM meDA lagabhaga zrAvaNa vada amAsanI AsapAsa karatA hatA. ane maMgala nimitte zarUAtanA pAMca divaseAmAM A kalpasUtranu e nirNaya karIne eka ThekANe cAmAsu rahenAra sAdhuo vakhate smRtimAM sacavAI rahelA badhA jaina AgamAne lipividhipUrvaka vAcana karatA hatA. gRhastha zrAvakAne ke sAmAnya paraMtu vi.sa. 523 (vIra nirvANu saM. 3 )mAM janatAne te vakhate A sUtra sa`bhaLAvavAmAM AvatuM nahatuM. peAtAnA yuvAna putranA mRtyuthI zAkamagna banelA valabhIpuranA rAjA dhruvasenanA ane tenA kuTuMbIonA-samagra buddha graMthastha karavAmAM AvyA temAM A kalpasUtra pazu hatu'. Page #1115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savasaMgrahagraMtha-2 173 ' varaghoDo nIkamaNI bolAze. mata chupAyela che rAjakaDhabano zoka dUra karavA ane emane dharma mAge vALavA chIe-sAMbhaLIe chIe tyAre eka vAta ApaNane khabara mATe dIrghadRSTA AcAryazrIe (te vakhate rAjakuTuMba vaDanagara samajAya che ke tIrthaMkara padanI prApti karIne jagaddAraka hovAthI ) vaDanagaranA upAzrayamAM dhruvasena rAjAnI vinaMtIthI vizvavibhUti bananAra ane e ja bhavamAM janma-maraNanAM sarva prathamavAra jAheramAM ( rAjA ane prajA samakSa ) A kalpasUtranuM baMdhanAthI sadAne mATe mukta banI siddhipadane prApta karanAra vAcana karyuM. janatA ka9pasUtranuM zravaNa karIne harSavibhAra bhagavAna mahAvIranA AtmA paNa pUrva bhavamAM te ApaNA banI. je ja eka AtmA hatA. trizalAnaMdana mahAvIra tarIkenA vAtAvaraNamAMthI zAka dara thayo ane nagaramAM sarvatra atima bhavamAM emaNe bharayuvAnImAM rAjabhavano ane AnadanA utsava maMDAyA. tyArathI mAMDIne eTale ke chelA sa sInI sava bAhya sukhanA chAe tyAga karIne tyAgamaya paMdara varSathI dara sAla paryuSaNa parvanA divasomAM sakala sAdhujIvanane svIkAra karI, sADA bAra varSa sudhI tapa-dhyAna ane mananI je akhaMDa sAdhanA karI che, bhayaMkara kaTAsaMgha samakSa A ka9pasUtranuM vAcana karavAmAM Ave che ane saMskRta TIkAne AdhAre enuM vivecana paNa karavAmAM . vipattio vacce paNa aDAla rahIne pUrNa samatA sAthe Ave che. AjathI have paryuSaNa parvanA A chellA pAMca AtmavikAsanA je sarvocca zikharo sara karyA che te badhAnI divasamAM ja khUba bhakitabhAva sAthe gurUmukhethI A ka9pa- pAchaLa mAtra A eka janmanI nahIM paNa pravanA aneka sUtranA vyAkhyAna sAMbhaLaze. sakala saMghane A pavitra sUtra janmanA sAghanAe ane jIvananI caDatI-paDatIne ItihAsa saMbhaLAvavA mATe pUjya muni mahArAjone A sUtranI prata chupAyelI che. arpaNa karavAnI - vahorAvavAnI uchAmaNI belAze ane AtmA ja paramAtmA dhAmadhUmathI kalpasUtrane varaghoDo nIkaLaze. jaina darzana jagatanuM sarjana - visarjana karanAra koI ka9pasUtra vizenI A badhI mAhitI vAMcIne tane jaina anAdi Izvara tattvane ke muktadazAmAMthI pAchA AvIne sAhitya vize ane itihAsa vize vadhu rasa jAge to mane avatAra dhAraNa karanAra bhagavAnane mAnatuM nathI e to tuM lakhaje. huM tane e aMgenuM sAhitya mokalI ApIza. jANe ja che. jaina darzanano siddhAMta che ke dehathI bhinna caitanya svarUpI zrI mahAvIra janma vAMcana potAnA AtmAnuM sAcuM bhAna prApta karIne je vyaktipriya Atmana ! AtmAmAM chupAyelI anaMta zaktine, pUrNa jJAnane, svAdhIna sukhane ane sahaja AnaMdane pUrNa rUpamAM pragaTa mArA patro tane barobara maLatA rahe che ane pratyeka karavAnI sAdhanA kare che te baherAmAM maTIne aMtarAtmA patrane nuM khUba dhyAnathI vAMce che - vicArapUrvaka vAMce che e ane aMtarAmAmAMthI Akhare paramAtmA paNa banI zake che. jANIne AnaMda thayo. paryuSaNa parvanA Aje pAMcamo AtmasAdhanAnA pratApe enA mehanAM paDala medAI jAya che divasa che. ane brahmasvarUpa prApta thAya che. dareka jIva zivapadane - AjathI pacIsa varSa pUrve thaI gayelA vizvavatsala pAmI zake che. tIrthakara bhagavAna zrI mahAvIra devanuM jIvanacaritra gaI kAlathI kalapasUtranA AdhAre vaMcAI rahyuM che. loko khUba zraddhA tIrthakara kANuM bane ? bhakti sAthe ene sAMbhaLI rahyA che. A rIte sAdhanA karIne vItarAga-sarvajJa banI potAnA gaI kAlanA savAranA vyAkhyAnamAM mukhyatve covIze AtmAnI mukti prApta karanAra, siddha bananAra to aneka tIrthaMkaranA zAsanamAM rahelA sAdhu-sAdhvIjIonA AcAro AtmAe hoya che paraMtu emAMthI tIrthakara banIne siddha ane niyamonuM varNana karIne pachI bhagavAna mahAvIra svAmInuM thanArAe to amuka ja AtmAo hoya che. tItha'karapaTa yAtamAM prabha prApta karIne pachI siddhapada prApta karanAra e mahAna mahAvIranA chavIsa pUrvabhavanuM tathA chavIsamA deva tarIkenA AtmAonI vizeSatA emAM che ke teo kevaLa potAnI bhavamAMthI AyuSya pUrNa thatAM tyAMthI emanuM vana thayuM ciMtA karatA nathI paraMtu jagatanA sarva jIvo sukhI thAya ItyAdi prasaMgonuM varNana thayA pachI mAtA trizalAne AvelAM e mATe prayatna kare che. 14 svapnanuM varNana cAlu che. Aje e varNana AgaLa vadhaze. ra. tIrthakarapadanI prApti aneka janmanI sAdhanA tIrthakara thanArA koIpaNa mahAna AtmA pote je tIrthakara prabhu mahAvIranA pUrvabhavenuM varNana vAMcIe janmamAM tIrthakara bane che tethI pUrvanA traNa bhavAthI te pitAnA AvelI ane AnaMdane pa tarAtmA Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17? jenaratnaciMtAmaNi temanA aMtaranI karuNa khUba ja tIvra banI jAya che. A e prasaMganuM varNana sAMbhaLavA mATe sahu usuka banI jaze. jagatanAM vividha dune joIne emanuM hRdaya dravI UThe che. pUjya munizrIe kahapasUtranAM pAnAM hAthamAM laI prathama AtmazuddhinA pracaMDa puraSArtha sAthe teo vizvoddhAranI mULa sUtranuM (ardhamAgadhI bhASAmAM) paThana karaze ane bhAvanA bhAve che. A jagatanA sarva jIvo zArIrika, pachI ene gujarAtImAM artha samajAvatAM kaheze kemAnasika ane AdhyAtmika sarva duHkhamAMthI sadAne mATe te kALe te samayemukta banIne zI rIte sAcA sukhanA bhAgI bane e mATe e divyAtmAnuM manomaMthana rAta-divasa cAlyA kare che. te kALa ane te samaye, grISmaRtunA prathama mAsanA sahunAM duHkha dUra karavAnI ane sahane sukhI banAvavAnI bIjA pakhavADiyAmAM catra suda terasanA divase, garbhAvAsanA bhAvanAne lIdhe e AtmA eva: u pa nava mahinA ane sADA sAta divasa pUrA thayA pachI jyAre bAMdhe che ke jenA prabhAve te trIjI ja bhavamAM tIrthaMkarapadane graho ucca sthAnamAM AvelA hatA ane caMdramAne zreSTha pAmIne jagatanuM mahAna kalyANa karI zake che. yoga thaye hate. badhI dizAo saumya ane aMdhakArathI rahita lAgatI hatI, vijyanAM sUcaka badhAM zakuna hatAM. A ucca puNyane jaina paribhASAmAM tIrthaMkara nAmakarma pradakSiNAvartapUrvaka zItaLa-sugaMdhita maMda maMda pavana vAI kahevAmAM Ave che. e viziSTa puNyanA prabhAve ja e rahyo hato, pRthvI dhana-dhAnyathI samRddha hatI, janapadanA mahAna AtmA aMtima janmamAM mAnavadehe jamyA hovA loka harSathI kIDA karI rahyA hatA tyAre madhya rAtrinA ke hI . chatAM paNa deva-devendrIthI praya banI jAya che. saMsAra- samaye uttara kAzanI nakSatranA cAgamAM. Arogya saMpanna sAgarathI taravA mATe dharmarUpI tIrthanI sthApanA karanArA e evAM trizalA mAtAe nIrogI ane svastha evA putraratna tIrthakara bhagavaMto ja jaina dharmamAM paramAtmA tarIke pujAya | (vardhamAna kumAra) ne janma Apyo." che, e divya AtmAnAM cyavana, janma, dIkSA, kevalajJAna ane nirvANurUpa pAMca mukhya jIvana prasaMge vakhate traNalokamAM bhagavAnanA janmanI A vAta sAMbhaLatAMnI sAthe ja prakAza ane AnaMda phelAya che, mATe ja to e pAMca prasaMgane medanImAMthI gagana bheddI nAda UThaze. " belA, mahAvIrasvAmI pAMca kalyANaka Ave che. A pAMca prasaMgenI UjavaNI bhagavAnakI jaya: "bola, trizalAnaMdana vIrakI jaya"deva-dAno ane mAnava sahu khUba umaMgathI kare che. ' loko harSamAM AvIne nALiyera phoDaze ane prasAdI vaheMcaze cAre bAjue janmanA AnaMdanAM gIte gavAvA cauda svapnadarzana lAgaze. cAMdInA kalAtmaka pAraNamAM prabhunA pratIkane tIrthakaranA janma pUrve emanI mAtA banavAnuM sadda. padharAvIne baheno hAlaraDAM gAze te pachI prabhunuM pAraNuM bhAgya pAmanAra e ratnakukSI mAtAne addabhuta cauda svapnanuM bolanAranA ghera laI javAmAM Avaze. ane moDI rAta darzana thAya che. bhagavAna mahAvIranI mAtA trizalAdevIe sudhI tyAM gIta-saMgIta sAthe prabhu bhaktinI ramajhaTa jAmaze. paNu kramaza : 1 kesarI siMha, 2 vRSabha, 3 gajarAja, 4 Ama prabhujamanA vAcananA paNa utsava UjavAze. lakSamIdevI, 5 puSpamALA, 6 caMdra, 7 sUrya, 8 davA, 9 ahIM eka vAta khAsa dhyAnamAM levA jevI che. Ajano kalaza, 10 padmasarovara, 11 kSIra sAgara, 12 devavimAna, divasa e bhagavAna mahAvIrano janma divasa nathI. bhagavAnano 14 ratnarAzi ane 14 agni-e coda mahAna svane jame to caitra suda 13 nI madhyarAtrie thayo hate. AjanA joyAM hatAM. AnuM vistRta varNana AjanA savAranA divasa to kalpasUtramAM AvatAM bhagavAnanA janma prasaMganA vyAkhyAnamAM karavAmAM Avaze. Aje bapore sakala jaina vAcanano che. paraMtu bhaktahadayanI vAta ja nyArI hoya che. saMgha bhege maLIne A svapna darzanane prasaMga Ujavaze. bhagavAnanA janma vAMcana dinane paNa teo janmadinanI jema ghaNAM sthaLAmAM upAzrayanI uparanI chatamAM A mATe khAsa umaMgathI Ujave che. rAkhavAmAM AvelA bAkorAmAMthI eka pachI eka cAMdInAM banAvelA svapno UtaratAM jaze. belI bolanArA bhAI cAle ApaNe paNa ApaNuM aMtaramAM Aje paramAtmAno baheno ane nAnAM nAnAM bALako e svapnane jhulAvatA janma karIe. hRdaya maMdiramAM prabhune padharAvIe ane e jaze ane mALA paherAvatA jaze. paryuSaNa parvanA bIjA | mATe aMtaranI bhUmine svaccha zItala ane pavitra banAvIe. aneka kAryakramamAM hAjara nahIM rahI zakanArA ane dharmamAM eche rasa dharAvatA loko paNa A prasaMgamAM te eka hAjarI Apaze. bhagavAna mahAvIranuM jIvana svane utAravAnuM kAma pUruM thayA pachI pUjya priya Atmana ! munirAjonA mukhethI bhagavAna mahAvIra prabhuno janma thayo Aje kyArano tane patra lakhavA beTho chuM paraMtu je Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-ra e vizva hitacitana para tyA ja karuNAmUti bhagavAna mahAvIra ane bapore A nirvANa sudhI lakhavuM che te zI rIte lakhavuM e ja hajI samajAtuM nathI. yauvanavaya. paryuSaNane Aje chaThTho divasa che. (5) yauvanavayamAM AvelA e vizva hitaciMtanaparAyaNa, bhagavAna mahAvIranuM janmavAcana gaI kAle thayuM ane paraduHkhabhaMjana, karuNAmUrti vardhamAnakumAranI saMsAranAM sukha enI UjavaNI paNa thaI gaI. have Aje savAre ane bapore pratyenI anAsakita chatAM mAtAnA AgrahathI rAjakumArI baMne samayanAM vyAkhyAnomAM bhagavAna mahAvIranuM janmathI yazodA sAthe thayelA lagna vize tathA lagna thayA pachI paNa mAMDIne nirvANa sudhInuM samagra jIvana vaMcAze. tane paNa teo je jalakamalavat jIvana jIvyA te vize te keTaluM Aje e parama zraddhaya, vizvavaMdya, prabhu mahAvIranA jIvana badhuM lakhI zakAya evuM che! ane lakhavA beThA eTale pachI viSe kaMIka lakhavAno vicAra hato, paraMtu sAcuM kahuM to kumAra vardhamAnanA moTAbhAI naMdavardhana, meTAbahena sudabhagavAna mahAvIra vize jyAre paNa kaMIka lakhavAne ke zanA, putrI priyadarzana ane kAkA supArtha vize paNa bolavAno prasaMga Ave tyAre mAruM hRdaya eka jAtanI mIThI lakhavuM joIe. mUMjhavaNa anubhave che. nAnapaNathI ja mArA parama ArAdhya rahelA e vizva vatsala prabhu mahAvIrane yAda karatAM ja emanA bAhya ane AMtarika jIvananI eTalI badhI preraNAspada (6) vAtsalyabharyA vaDIlo, premALa svajano, AjJAMkita ghaTanAo mArI najara samakSa taravare che ke emAMthI zuM prajAjano ane apAra vaibhava tathA addabhuta rUpa-saudarya e lakhavuM ane zuM choDavuM ene ja huM nirNaya karI zakato nathI. badhuMye hovA chatAM trIza varSanI uMmare bharayuvAnImAM e jijJAsu Atman ! badhAMne svecchAe saharSa tyAga karIne Atmazodhana ane vizvakalyANa kAje sAdhanAno paMtha pakaDanAra e vardhamAnatuM ja kahe huM tane zuM lakhuM? zenA vize lakhuM? kumAranA mahAbhiniSkramaNa vize je vigatavAra lakhavA besuM bAlyakALa - te keTakeTalI vAtonuM vivecana karavuM paDe! tyAganA mAge (1) AjathI lagabhaga pacIsa varSa pUrve bihAra sa pradezanA kSatriyakuMDa nagaramAM rAjA siddhArtha ane rANI (7) dIkSA lIdhA pachI zramaNa banelA e bhagavAna mahAtrizalAne tyAM catra sudi 13 nI rAtrie bAla prabhune janma vIranA AtmAe sADAbAra varSa sudhI apramattabhAve ekAMta thaye te vakhatanI bhArata dezanI rAjakIya, sAmAjika ane mauna-dhyAna ane tapanI akhaMDa sAdhanAnA je bhavya puruSArtha dhArmika paristhiti zuM hatI e viSe lakhuM? ke te vakhate karyo che ane siddhi meLavI che teno jyAre vicAra karIe lokomAM pracalita vividha saMpradAya ane tattvavAdo vize chIe tyAre to e mahAyegInA parAmAM masta che chIe tyAre to e mahAgInA caraNomAM mastaka bhaktibhAvathI lakhuM ? jhukI jAya che. sADA bAra varSanI e sAdhanAmAM vidano paNa (2) vaizAlInA vizALa gaNataMtra-rAjyanA adhinAyaka kevAM kevAM AvyAM ? jenuM varNana sAMbhaLatAM paNa hayuM che mahArAjA ceTakanA banevI ane bhagavAna mahAvIranA pitA UrTa evA maraNota kaSTone paNa zramaNe bhagavAna mahAvIradeve evA kSatriyakuMDa nareza mahArAjA siddhArthane paricaya ApuM je addabhuta samatA, apUrva AtmabaLa ane apAra zAMtike e tIrthakara bananArA divyAtmAnI janmadAtrI mAtA samAdhi sAthe sahana karyA che tenuM zabdomAM to varNana paNa banavAnuM saddabhAgya prApta karanAra trizalAdevInuM varNana karuM ? zI rIte karavuM? (3) e siddhArtha rAjA ane trizalA rANIe potAnA kevalya prApti lADakavAyA putranuM nAma vardhamAnakumAra kema rAkhyuM ane teno (8) e dIdya sAdhanAnA pariNAme sADAbAra varSanA janmotsava kevI rIte ujavAya e lakhuM ke e vardhamAna aMte RjuvAlukA nadInA kinAre vizAkha suda dazamanA roja kumAranA manahara rUpa-lAvaNya tathA bAlyavayamAM paNa khIlI bhagavAnane kevalyajJAna utpanna thayuM. bhagavAna mahAvIra sarvajJa UThelA vinaya, viveka, vIratA ane vicakSaNatA Adi guNonAM banyA. deva devendrothI pUjya tIrthaMkara padane prApta karyuM ane vakhANuM karuM? tyAra pachI svayaM kRtakRtya banelA e karuNasiMdhu prabhue vizva(4) vardhamAnakumAranI vIratAnI-nirbhayatAnI parIkSArthe kalyANa kAje dharmatIrthanI rathApanA karIne jainazAsananI ane AvelA devoe emanuM nAma mahAvIra kema pADayuM ene catuvidha saMghanI racanA karIne vizva dvAranuM je mahAna kAya ItihAsa AlekhuM ke emanA pAThazALAgamana vize ane AraMvyuM enI vigato paNa barAbara samajAvavA mATe to bAlyavayathI pragaTa thayelA viziSTa jJAnavaibhava vize vAta karuM? keTakeTaluM vivecana karavuM paDe? Jain Education Intemational Page #1118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ janaratnaciMtAmaNi vivopakAra bhagavAna mahAvIranA jIvana vize sIdhesIdhuM lakhavAne badale (9) beMtAlIsa varSanI vaye bhagavAnane kevaLajJAna thayuM ? meM kevaLa praznonI hAramALA ja khaDI karI dIdhI che. paraMtu tyArathI mAMDIne botera varSanI vaye bhagavAnanuM nirvANa thayuM huM zuM karuM? mArI muzkelI tuM samajI zake tema che. AvA ekAda patramAM bhagavAnanA samagra jIvananuM Alekhana karavuM e tyAM sudhI lagabhaga trIza varSanA tIrthakara jIvanamAM A gAgaramAM sAgara bharavA jevuM duSkara kArya che. pRthvItala upara vicarIne ajJAna, azAMti ane vAsanAothI gherAyelA A jagatanA lokone zAMtino ane jIvanazuddhino mAro A patra bhale tArI jijJAsAne saMtoSI na zake anubhavasiddha sAco rAha batAvatA rahI prabhu mahAvIre je paraMtu A patra vAMcatAM bhagavAna mahAvIradevanA vividhyabharyA asIma upakAra karyo tenI je pUrI neMdha levI to graMthanA jIvana vize jANavAnI vadhu adhyayana karavAnI tane utkaMThA graMtha bharAya eTalA badhA preraka prasaMge ane sAmagrI upa- jIgaze te paNa mArA prayatna saphaLa che. bhagavAna mahAvIranA labdha che. jIvana vize hiMdI, gujarAtI, iMglIza, saMskRta-prAkRta vagere patita pAvana e karaNasiMdhu prabhu mahAvIranA paricayamAM Sja bhASAmAM lakhAyelAM vipula sAhitya vize huM pharI kayAreka AvelA kevA kevA adhama AtmAone paNa uddhAra thaI tane lakhIza. gaye? bhagavAnanI e nirmaLa Atmajyotino sparza pAmIne keTakeTalA bujhAI gayelA AmadIpe pAchA jhaLahaLAM thaI gayA ? jaina dharmanI prAcInatA sahune dharma priya Atman ! aMtaranA aMdhakArane haratI bhagavAnanI e divyavANI samaya samayanuM kAma karyA kare che. roja sUraja Uge che sAMbhaLIne aneka rAjA, mahArAja, rANIo ane rAjakamAre e ne Athame che. savAra pachI bapora ane bapora pachI sAMja rAjavaibhavano tyAga karyo ne A Atmavaibhavane prApta karavA paDe che. rAta, madharAta ane pAchuM prabhAta kama paNa niyamita puruSArtha karyo. aneka zreSThIo ane zrImaMte e bhegavilAsanuM rIte cAlyA ja kare che. divasa upara divasa vItatA jAya che. jIvana cheDI daIne ga-sAdhanAne mArga apanAvyuM. ane mahinA upara mahinA pasAra thaI jAya che. are ! varSane vidvAnoe buddhinuM abhimAna cheDayuM ane duSToe duSTatAne vItatAMe kyAM vAra lAge che ! kALanuM caka ekadhAru niyamita choDI dIdhI. jemanAmAM zakti ane sAva pragaTayuM temaNe rAte pharatuM ja rahe che. sAthe sAthe mAnavInA jIvananuM caka sAdhujIvanano svIkAra karyo. bIjAe gRhasthAvAsamAM rahIne paNa pharatuM rahe che. paNa bhagavAne batAvelA zrAvakadharmanuM pAlana karavA lAgyA. jIvanana' cakra aneka AtmAoe jIvana parivartana karyuM. aneka AtmAonuM hRdaya parivartana thayuM. Ajano bALaka kAlane yuvAna bane che ane e yuvAna bhagavAnanA dharmasaMghamAM saha praveza karavAno adhikAra prauDha banIne gharaDo paNa banI jAya che. hato. kSatriyo ane brAhmaNa, vaizya ane zU dro, strIo janmathI zarU thayelI jIvananI savArI dhIre dhIre mRtyunI ane puruSo, garIba ane tavaMgaro sahu keI ne bhagavAne maMjila tarapha AgaLa vadhatI ja rahe che... vadhatI ja rahe potAnA saMghamAM sthAna ApyuM. che. janma, jIvana ane mRtyu e traNa zabdomAM ja jANe vizvoddhAranuM kArya jorazorathI cAlavA lAgyuM. aMte AkhI mAnava jAtane samagra prANI jagatane ItihAsa samAI tera varSanuM AyuSya pUrNa karIne carama tIrthakara bhagavAna jAya che. mahAvIrasvAmI te pAvApurImAM nirvANa pAmI karmanA ane parvanA A pavitra divasomAM, nirAMtanI paLomAM ekAMtamAM dehanA sarva saMbaMdhothI para thaI sadAne mATe siddha-buddha ane besIne mAnavI jyAre zAMta citte vicAra kare che-potAnA mukta banI gayA. paraMtu e prabhue sthApeluM dharmazAsana ane ene anusarato caturvidha saMgha Aje aDhI hajAra varSo pachI jIvana vize ciMtana kare che tyAre ene samajAya che ke Aja sudhI AtmAne bhUlI jaIne A dehanI ALapaMpALa to ghaNI paNa vizvamAM jayavaMta vate che. karI ane iMdriyone lADa ghaNu laDAvyAM paNa mananI mAMgaNIo aMtima vAta to hajIye mAM phADIne evI ne evI UbhI ja che. IcchA eno koI aMta nathI ane tRSNAono kaI pAra nathI. priya Atmana ! atRptinI Aga vadhatI jAya jAya che. bhoga-vilAsanI dharatI mAro Ajano A patra vAMcatAM kadAca tane ema thaze ke para aMtarane tRpti thAya evuM sukhanuM zItaLa jaLa pIvA Jain Education Intemational Education International Page #1119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 177 AzAe manane mugale de zInA sukhamAM jagatanA sama parata kALa kahevAya che. maLaze e AzAe manane mRgalo doDaze ja jAya che, paNa emAM jema jema samaya vItato jAya tema tema uttarottara hajI sudhI enI e tRSA chIpAI nathI, idrinAM sukhamAM jagatanA saMyogo ane padArthanA guNadharmomAM hAni thatI tRptinI AzA mRgajaLa jevI ThagArI nIvaDI che. jAya che mATe e paDato kALa kahevAya che. saMsAranuM ekAda sukha meLavavA mAnavI mahenata kare tyAM eka avasarpiNI jeTalA kALamAM ke eka utsarpiNI to duHkhanI vaNajhArathI e cAre bAju gherAI jAya che. kaNa jeTalA kALamAM asaMkhya varSo pasAra thaI jAya che ane bhAratajeTaluM sukha che ne maNu jeTaluM duHkha che. saMyoga ane viyega, kSetra, aravatakSetra vagere kSetromAM dareka avasarpiNI kALamAM harSa ane zoka, rAga ane dveSanAM dhakko vacce mAnavInuM ane dareka utsarpiNI kALamAM pUrve kahI gayA tevA (jenI jIvana aTavAI gayuM che. saMsAramAM Adhi, vyAdhi ne upA- anyatra joDa jaDe nahi tevI bAhya ane AMtarika vibhUtine dhino pAra nathI. prApta karanAra) jagadudvAraka mahAna jJAnI grevIsa tIrthakaro | mojazokhamAM mana haLavuM karavAno mAnavI prayatna kare " kamazaH pragaTa thAya che. che. paNa bahAra e uparachale AnaMda UDI jatAM vAra vIsa tIrthakaro lAgatI nathI. roga ane zoka to Dagale ne pagale ADA Ave che. mRtyu ane ghaDapaNanI yAda paNa manane udAsa banAvI de atyAre ApaNe ahIM bharatakSetramAM avasarpiNI kALa che. Ama ne Ama jIvana pasAra thaI rahyuM che. janma ane (paDatA kALa) cAle che. emAM paNa prathama tIrthakara bhagavAna mRtyunuM cakra paNa cAlyA kare che. RSabhadevathI mAMDIne carama tIrthakara bhagavAna mahAvIrasvAmI sudhInA AvA vIsa tIrthaMkara thaI gayA che. eka sadbhAgya jaina sAhityamAM A covIze tIrthakaronAM saMskRta ane eka janmamAMthI bIjA janmamAM tathA eka jAtanI pari. prAkRta bhASAmAM lakhAyelAM jIvanacaritro prAcIna kALathI sthitimAMthI bIjI jAtanI paristhitimAM sarakavAnuM... sarakatA upalabdha thAya che. aneka vizALa jaina maMdiromAM A cAvaze ja rahevAnuM... sarakatA ja rahevAnuM ane mRgajaLa jevA A tIrthakaronI pavitra pratimAo pUjAya che ane jaina kuTuMbanA saMsAranAM sukhonI AzAmAM satata doDatA rahIne, hAthe karIne nAnAM-nAnAM bALakane paNa e vize tIrthakaronAM pavitra vadhu ne vadhu duHkhI thavAnuM to jANe A saMsArI jIvonA nAma AvaDatAM hoya che. lalATe lakhAyuM lAge che. ItihAsanA ajavALe paraMtu aneka durbhAgyanI vacce dabAyelA A saMsArI jIvonuM eka mahAna saddabhAgya che ke yuge yuge emanI vacce jena paraMparA te A covIze tIrthakarone saMpUrNa zraddhAthI karuNAnAsAgara samA jagaduddhAraka mahAna AtmA tIrthaMkara- mAne che ane potAnA upAsya ISTadeva tarIke paramAtmA tarIke rUpe pragaTa thatAM ja rahe che. aneka jamenI sAdhanA dvArA pUje che, paraMtu anya paraMparAmAM paNa bhagavAna RSabhadeva, potAnI Atmazaktiono ati ucca kakSAno vikAsa prAma bhagavAna nemanAtha, bhagavAna pArzvanAtha vagerenA ulekhe karanAra e parama puruSa tIrthakara vizvane sarva duHkhomAMthI prApta thAya che. mukta thavAne ane zAzvata sukhanI prAptino anubhavasiddha vartamAna yuganA prakhyAta darzana vettA ane bhAratanA mArga dekhADatA rahe che ane e rIte vizvakalyANanuM mahAna bhUtapUrva rASTrapati De. sarvapallI rAdhAkRSNane paNa potAnA kArya cAlatuM ja rahe che. atyAra sudhImAM vItI gayelA anaMta suvikhyAta mahAgraMtha indian philosophy (bhAratIya kALacakomAM evA anaMta tIrthaka thaI gayA. darzana)mAM jana dazananuM nirUpaNa karatAM upayukta vAtane jena kAlagaNanA ullekha karIne e bhAvanuM lakhyuM che ke bhagavAna mahAvIra e jainadharmanA Adya sthApaka nathI paraMtu emanI pUrve thaI - vadika paraMparA mujaba 1 satyayuga, 2 dvAparayuga, 3 gayelA tIrthakaronI paraMparAmAM teo chellA tIrthakara che. tretAyuga ane 4 kaliyuga ema cAra vibhAgomAM vibhAjita Rsveda, yajurveda vagere graMthomAM RSabha, ariSTanemi-nemanAtha karIne kALanI vyavasthA karavAmAM AvI che, jyAre jaina vagere jana tIrthakaronA ullekho maLe che. te jaina paraMparAnI zAstromAM eka kALacakanA utsarpaNa ane avasarpiNI ema uparyukta mAnyatAne puSTi Ape evA che. jarmana Do. harmana be vibhAga batAvavAmAM Ave che. utsarpiNI kALa eTale caDato jekebI ane krizciyana pAdarI Do. raisa DeviDa vagere kALa. emAM jagatanA saMgo ane dareka padArthonA guNadharmo aneka videzI vidvAna ane saMzodhakoe paNa spaSTa zabdomAM uttarottara sArA banatA jAya che. mATe A caDato kALa e jAhera karyuM che ke janadharma e bhAratane atyaMta prAcIna kahevAya che ane avasarpiNI kALa eTale paDato kALa. dharma che ane bhagavAna mahAvIranI pUrve paNa bIjA aneka jai 23 Jain Education Intemational Page #1120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vIzAmA tIrthaMkara thayuM. Aje saMta 178 jenaratnaciMtAmaNi tIrthakaro thaI gayA che. zrImada bhAgavatamAM to bhagavAna A chelA divasane saMvatsarI mahAparva tarIke oLaRSabhadevane AThamAM avatAra tarIke svIkArIne temanA jIvananuM khavAmAM Ave che. Aje ghaNA loko upavAsa karaze. chellA je zabdacitra AlekhavAmAM AvyuM che, te jaina vicAradhArAnI cAra divasathI vivecana sAthe vaMcAtuM zrI kalpasUtra Aje prAcInatAnuM prabaLa poSaka che. e vAta koI paNa taTastha savAranA vyAkhyAnamAM pharI AdithI aMta sudhI (vivecana jijJAsune samajAyA vinA nahi rahe. vinA, mAtra mULa sUtro) saLaMga saMbhaLAvavAmAM Avaze. sAtame divasa - ardhamAgadhI bhASAmAM belAtuM lagabhaga bAra gAthAnuMparyuSaNa parvano Aje sAta divasa che. zlokonuM A bArasA sUtra jana saMgha khUba zraddhA-bhakti sAthe sAMbhaLaze. ka9pasUtramAMthI vaMcAtuM covIsamAM tIrthakara bhagavAna zrI mahAvIra prabhunuM jIvanacaritra gaI kAle sAMje pUrNa thayuM. gAmamAM AvelA badhAM jinamaMdiramAM darzana karavA Aje savAranA vyAkhyAnamAM have bhagavAna mahAvIra prave mATe Aje sakala saMgha samUharUpe jaze ane cayaparipATI che. tevIsamA tIrthaMkara bhagavAna zrI pArzvanAtha nIkaLaze. tyArabAda DhaLatI sAMje sAMvatsarika pratikamaNanI prabhunuM, bAvIzamAM tIrthakara ane zrIkRSNa vAsudevanA mahAna dharmakSiAmAM sahu joDAze. pitarAI bhAI bhagavAna zrI neminAtha prabhunuM tathA saMskRti dharmanI divALI pravartaka prathama tIrthakara zrI AdinAthaprabhunuM-zrI RSabhadevanuM jIvanacaritra kalpasUtranA AdhAre TUMkamAM varNavavAmAM Avaze saMvatsara eTale varSa. varSamAM eka ja vAra Avato ane te sivAyanA bAkInA vIza tIrthakaro kayA kALamAM hovAthI Ajano mahAna divasa saMvatsarI tarIke oLakhAya che. zayA teno ullekha karIne e badhAnA pavitra nAmanuM smaraNa paryuSaNa parvanA AThe divasemAM AjanA divasanuM khUba karavAmAM Avaze. mahattva che. Aje baporanA vaMcAtA ka9pasUtranA AThamAM vyAkhyAnamAM sAta divasa sAdhanAnA hatA. AThame divasa siddhinA bhagavAna mahAvIra prabhunI ziSya paraMparAmAM thayelA mahAna che. AtmasAdhakanI A saMvatsarI che. dhamIjanonI A AcAryo zrI gautamasvAmI, zrI sudharmasvAmI, zrI jaMbU- dIvALI che. svAmI, zrI prabhavasvAmI, zrI svayaMbhavasUrijI, zrI bhadrabAhu divALI Ave eTale jema AkhAya varSanA copaDA svAmI ane kAmavijetA zrI sthUlabhadrajI, tathA zrI vaja tapAsAya che ane leNa-deNInA hisAba cokhA karAya che. svAmIjI vagere jana itihAsanA aneka tejasvI pAtrAnuM naphA-toTAnI tAravaNI karAya che. tema Aje saMvatsarInA tathA temanI ziSya paraMparAonuM varNana karavAmAM Avaze. divase paNa ekAMtamAM besIne zAMta citte ApaNuM jIvananA Ama Aje savAranA bhagavAna mahAvIra pahelAMnA itihAsa copaDA tapAsavAnA che. vItelA varSa daramiyAna thaI gayelAM ane bapore bhagavAna mahAvIra pachInA itihAsa kalpasUtranA aneka dukRtya badala aMtarathI pazcAttApa karavAno che ane AdhAre vaMcAze. pharI evI bhUle na thAya te mATe saMkalpa karavAno che. aMtamAM e vizvavaMdya tIrthakaree upadezelo tathA aneka mahAna AcAryoe, mahAmunioe potAnA jIvana sarvasvano kIdha ane ahaMkAranA AvezamAM taNAIne jIvanamAM bhega ApIne aneka ApattionI vacce paNa TakAvI rAkhela aneka vyaktio joDe je vavarodha ane kaleza kaMkAza thaI A pavitra dharma mAga sadA jayavate vate ane vizvakalyANana gayA hoya te badhAnI sAcA aMtaHkaraNathI namrabhAve kSamA mahAkArya sadA cAlatuM rahe evI maMgala kAmanA sAthe mAgavAnI che. sAmI vyaktinI bhUla hoya to paNa udAra diva ene kSamA karavAnI che. aparAdhInA aparAdhane bhUlI Ajano A patra pUro karuM chuM. jaIne enI sAthe paNa prema ane matrIne hAtha laMbAva vAno che. sAMvatsarika kSamApanA AtmanirIkSaNa priya Atmana ! saMvatsarInI A suramya saMdhyAe potAnA jIvananI samaya bahu jaladI vItato jAya che nahIM? hajI te sArI-narasI badhI pravRttionuM AtmanirIkSaNa karIne A pavaDa payaSaNa zaru thayAM hatAM ane jotajotAmAM to AtmadhananA naphA-toTAnI tAravaNI karavAnI che ke A e kharAM paNa thavA AvyAM. Aje A parvane chellA varSa daramiyAna vyavahAranI ane dharmanI pravRttiomAM meM' divasa che. mArA aMtaranI rAga-dveSanI vRttione keTalI maMda paDI? Jain Education Intemational ation Intemational Page #1121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 179 che e kSamA mAM paNa sAcA hadayathI lAgaNIo vahetaramAM ApaNI kAma, krodha, ahaMkAra ane lobha, Asakti ane vAsanA- rahelI kaThoratA ane nirmaLa premano abhAva ja hoya che. enA AvegamAM taNAIne meM mArI ja jAtanuM ja pitAnA ane bIjAnA sahunA jIvanane jIvavA jevuM zAMti keTakeTaluM ahita karyuM? A varSamAM dharmanA-sAdhanAnA ane AnaMdabharyuM banAvavuM haze to e premanI pavitra mAge huM AgaLa vadhyo ke pAcho paDyo ? Aje sAMje bhAvanAne hadayamAM pragaTAvavI ja paDaze. paryuSaNa parvane e ja sakala saMgha sAthe karavAmAM AvatI sAMvatsarika pratikramaNanI mukhya saMdeza che. saMvatsarInI suramya saMdhyAe pratikramaNanI lagabhaga aDhI-traNa kalAkanI mahAna dharmakriyAne uddeza paNa pravitra kriyA karatAM karatAM A ja kArya karavAnuM che. A ja che. Atmazuddhi ane vizvaprema e ja A mahA Aja sudhImAM aMtaranI dharatI para jANe-ajANe paNa parvanA mukhya saMdeza che. UgI gayelA vera - virodhanA badhA bAvaLiyAne mULamAMthI vizvapremanuM parva ukheDI ukheDIne pheMkI devAnA che ane tyAM samatAnuM.. kSamAnuM zItala jaLa chAMTI, kRNI thayelI e aMtaranI paryuSaNa parva e to premanuM parva che. prema eTale ke InA rasALa dharatImAM prANI mAtra sAthenI mitrInAM... premanAM suMdara deha pratyeno rAga ke meha nahi paNa dareka vyaktino choDa vALI devAnA che. sthUladehanI aMdara chupAyelA pavitra AtmAne ApaNuM jevo ja samajIne darekanI sAthe khUba sahAnubhUtibharyo vyavahAra khamA ane khamAve karavA; sahunI sAthe niHsvArtha maMtrIbhAvanA rAkhavI enuM A daSTie ja Aje karavAmAM AvatA sAMvatsarika ja nAma prema che. pratikamaNumAM paNa sAcA hRdayathI jagatanA sarva jI sAthe je ApaNe jIva che e sahuno jIva che e kSamA mAgavAnI khAsa vidhi che ane te vakhate nIcenuM jANavA chatAM sahunA aMtaramAM ApaNA jevI sukhaduHkhanI sUtra aMtaranA bhAva sAthe sahu bole che - lAgaNIo vahetI hoya che e samajavA chatAM ghaNIvAra ApaNe eTalA badhA svakendrita-svArthI banI jaIe chIe ke khAmemi savya jIve savaeNjIvA khamaMtu me bIjAonI lAgaNIono, bIjAnA sukhaduHkhano vicAra mitti me savamUasu ve2 majajha na keNaI che paNa karatA nathI. sAva svArthI banI jaIe chIe. bhAvArtha : AjathI have A jagatanA sarva jI sAthe ApaNI sAthe ApaNuM kuTuMbIjano, ApaNA mitro, DijhA mAre mitratA che. keI nI paNa sAthe duzmanAvaTa nathI, paricite ane gAmanA ke dezanA nAgarika saha koI sahu mArA mitra che. huM sahune mitra chuM. mArAthI thaI premabharyuM vartana rAkhe-AdarabharyuM vartana kare e ApaNane gayelA aparAdhonI sahu mane mAphI Apo. huM paNa sahune game che. paraMtu ApaNe paNa e rIte bIjA badhA sAthe mArA taraphathI mAphI ApuM chuM. pratikamaNamAM A rIte vatI e chIe kharA? nAnA-meTA saha sAthe ApaNuM sAmUhika kSamApanA karyA bAda badhA jena bhAI-baheno vartana premabharyuM saujanyabharyuM che kharuM? rojiMdA jIvanamAM parasparane "micchAmi dukkaDa''kahIne badhAne khamAvavA e mATe ApaNe keTalA sajAga chIe ? ApaNI upara koI jAya che. gusse thAya, ApaNe tiraskAra kare, ApaNI bhUla kADhIne "micchAmi dukkaDa' nuM saMskRta rUpAMtara 'mithyA me koI ApaNane Thapako ApyA kare ke jAhera mAM enI TIkA - duSkRtama -thAya che. Ama kahenAranA dilano bhAva e hoya paNa kare e ApaNane jarAya gamatuM nathI. A paNa che ke tamArI pratye gata varSa daramiyAna mArAthI jANatA nabaLAI enI keI niMdA kare to ApaNuM magaja tarata ke ajANatAM manathI, vacanathI ke kAyAthI je kaMI khoTuM asvastha thaI jAya che. paNa jyAre bIjA sAthenA ApaNA vartana, vaira-virodha ke saheja paNa manaduHkha thaI gayuM hoya vartananuM nirIkSaNa karIe to zuM dekhAya che ? krodha ane 2 te badala huM tamArI pAse aMtaHkaraNathI namrabhAve kSamA gusso, ThapakA ane tiraskAra, niMdA ane TIkA-TippaNa e mAguM chuM. mAruM e duSkRtya mithyA thAo ane tame badhuM karI karIne roja ApaNe keTalIye vyaktione duHkhI, mA, udAra bhAve mArI bhUlene bhUlI jaIne mane kSamA Ape. azAMta ane berona banAvatA hoI e chIe. emAMthI ja pachI saMgharSa janme che. jhagaDA ane TaMTA thAya che. kaleza najIka rahelAone A rIte rUbarUma maLIne ane ane kaMkAzathI jIvana kaluSita thaI jAya che. hiMsA ane dara rahelI paricita vyaktione A parvanA prasaMge khAsa krUratA, yuddho ane mahAyuddho paNa emAMthI ja janme che. kSamApanA patra lakhIne paNa aMtaranI zuddha ane zAMti pariNAme vyaktinuM, kuTuMbanuM, dezanuM ane vizvanuM vAtA. prApta karI levI joIe. je AvA mahAna parvanuM ucca varaNa bhaya ane avizvAsabharyuM bane che. duHkha ane azAMti- AlaMbana pAmIne paNa potAnA aMtaramAMthI krodha, bharyuM bane che. A badhAnA mULamAM ApaNuM aMtaramAM ahaMkAra, IrSA, turachatA, kSudratA, kaThoratA vagere malina bAna ane ekalatA ane mane Jain Education Intemational Page #1122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 180 jainaratnaciMtAmaNi bhAvone dara karato nathI ane dayA, kSamA, namratA, saraLatA, ghaNI ghaNI vAto lakhI che, emAM je kaMI sAruM lakhAyuM udAratA, vizALatA, prema, karuNu vagere zubha bhAvathI hoya temAM paramAtmAnI ane sadRguruonI kRpA ja kAraNaaMtarane komaLa banAvato nathI te dharmano sAce ArAdhaka bhUta che. bhAva, bhASA ane rajUAtamAM je kSatio ke banI zakato nathI ema jJAnI bhagavaMtoe spaSTa karyuM che. adhurAza rahI gaI che temAM mArI alpajJatA ja kAraNabhUta varathI vera zame nahIM jagamAM che. aMtamAM paramAtmA jinezvara devanI AjJA viruddha je kAMI lakhAyuM hoya te badala ataH karaNathI "micchApremathI prema vadhe jIvanamAM." mi dukkaDa' daIne A patramALA ahIM ja pUrI karuM chuM. e maMgala vANIne hRdayamAM utArIne Aje ApaNe ahIM ame badhA sukhazAtAmAM chIe. mananI malinatAne gheI nAkhIe ane jagatanA jIva mAtra pUjya munirAja zrI amarendra vijayajI mahArAje, pratye maitrIbhAvanuM pavitra jharaNuM aMtaramAMthI vahetuM karI , daIe. ApaNA jIvanane pavitra ane zAMta banAvIe emAM vaDIla baMdhu pU. munirAja zrI municandravijayajI mahArAje tathA laghubaMdhu muni zrI jinacandravijayajIe paNa tane A parva pAmyAnI saphaLatA che. dharmalAbha jaNAvyA che. upasaMhAra AtmasAdhanAmAM AgaLa vadhaje, priya Atmana ! mu. bhuja (kaccha) paryuSaNa patramALAne A mAro chelo patra che. vi. saM. 2030 tArI premabharI mAgaNIthI lakhAyelA A patramAM meM li, kIticandra vijayanA dharmalAbha jina tIrthakara mallinAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI iodhayA #vikavevI haw Jain Education Intemational Page #1123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ karachamAM jaina dharma zrI gulAbabhAI deDhiyA paMkhIo mALA tarapha pAchAM pharI rahyAM che, sImamAMthI arthe thayuM hatuM. kacchamAM teo gurjara osavAlanA nAme kheDUto-sAthIdAro gAma bhaNI AvI rahyA che. khetare kAma oLakhAvA lAgyA. bhujamAM anupacaMda zeTha nAme gujara jaina karavA Avela be-traNa vRddhAo jhaDapathI paga upADe che, kacchanA rAjamAM mAnabharyuM sthAna dharAvatA hatA. gurjara utAvaLe ghare pahoMce che. have divasa jhaLavaLAM rahyo che, esavAla aMjAra, bhuja, mAMDavI, mundrA vagere zaheromAM sUryAstanI tayArI thaI gaI che, AkAzamAM lAlAza patharAI ja vizeSa pramANamAM rahe che ane vyApArI che, gAmaDAMomAM gaI che. have khIcaDI ke bAjarAnA roTalA kyAre banI rahe? paNa vyApArI tarIke ja patharAyA. osavAle mULa kSatriya ekalI vRddhA strI bAjarAnA loTamAM chAza meLavI pI jAya rAjapUta hatA. emaNe jaina dharma svIkAryo hato.' che, uparathI pANI pI le che, tRptine oDakAra AvI jAya - hAla je karachI bhASA bole che te dazA ane vIsA che. eno cauvihAra AnAthI sacavAI jAya che. A che osavAla jene, mAravADathI pArakara tathA siMdhamAM thaIne gaI kAla sudhInA kacchanA jIvatA jaina dharmanuM citra divasa kaccha AvyA. teo gAmaDAomAM vizeSa pramANamAM vasavATa bhara majUrI karavI, sakhata kAma karavuM ane dharma sAcavavo. kare che. karachamAM jaina dharma mahAvIra svAmInA samaya ke e savAlo pUrve esa, pArakara, gelavADa, jalAra, pahelAMthI pravartamAna che, enA purAvA paNa maLe che. kacchanA jesalamera, rANI, IDara vagere pradezamAM vasatA hatA. mahAtItha bhadrezvaranI sthApanA mahAvIrasvAmInA nivaNa rAjakIya asthiratAne lIdhe esavAlA siMdha prAMta cheADI pachI mAtra 23mA varSe zreSThI devacanTe karI, evA u9lekha karacha vAgaDamAM AvyA. jAma rAvaLe jAmanagara vasAvatAM maLe che. te vakhate bhadrAvatI nagarImAM siddhasena rAja rAjya keTalAka savAlo hAlAra gayA. jAmanagaranA savAla karatA hatA. eTale 2500 varSathI te karachamAM jaina dharma che. hajI paNa gharamAM karachI bhASA bole che. (bhadrezvara-vasaI mahAtIrthaM-nAmanA pustakamAM zrI ratilAla karachanA osavAla mULa sIdiyA, paramAra, rAThoDa, hIpacaMda desAI e khUba cIvaTapUrvaka e hakIkata nedhI che.). bhaTTI, cauhANa ane cAvaDA vaMzanA hatA. karachanA jananA gRhasthAzramamAM brahmacaryanuM pAlana karanAra vijaya zeTha Aje belAtA nAmanA mULa parathI ene khyAla AvI ane vijyA zeThANI e bhadrAvatI nagarInAM hatAM. zake che. kSetrasiMha parathI khetazI, jayavaMta jevata, viSNu- saM. 1288mAM vastupALa ane tejapALa bhadrezvaranI siMha visanajI ke vasanajI, TakkarasiMha TekarazI, zrejabAI yAtrAe AvI gayelA. A tIrthane alaga alaga samaye jamAI, kamAbhAI lAIbAI, capA AI copAI, 2mAM AI rAmaI vagere nAmo banyAM che. 15 vakhata jIrNoddhAra thayA. bhadrezvarane yAda karatAM dAnezvarI jagaDuzAnuM nAma yAda I. sa. 1548-AjathI savA cAra varSa pahelAM Ave, e pratApI puruSe je satkAryo karyA che e vAMcatA bhujanI rAjagAdI para kheMgArajI AvyA. temane A pada khyAla Ave ke, te vakhate kacchanI jAhojalAlI ane jaina sudhI pahoMcADavAmAM jana yati mANekamerajIe khUba dharmane prabhAva keTalAM vyApaka haze. jagaDuzAe vi. saM.. agatyano bhAga bhajavyo hato. rAjAe temane upAdhyAyanI padavI ApI hatI. karachamAM jana dharmanA vikAsamAM yati1313thI traNa varSa lagAtAra paDelA dukALamAM cheka dilhI sudhI anAja pUruM pADyuM hatuM. kacchamAM jagaDuzA jevA ' kheMgArajI pachI karachanI gAdIe AvanAra bhAramalajIe karanAra vardhamAna ane padyasiMha udAra zrAvaka hatA. cIna bhujamAM " rAjavihAra' nAme jana derAsara baMdhAvyuM che. deza sudhI vepAra karatA hatA. bhadrezvaranA jIrNoddhAramAM kacchanA rAjya sAro phALo AjathI pAMca varSa pahelAM saM. 1550nI AsapAsa ApyA hatA. jene mahAjana kahevAtA, sArA hodAo para osavAla jeno karacha AvyA. gujarAtamAMthI AvelA jaino paNa hatA. ane mAna meLavatA. pUrve vepAramAM hatA. ane kacchamAM temanuM Agamana vepAra AjathI savAse varSa pahelAM bhujamAM prAcIna vraja jevA AnA phALo paNa noMdhapAtra che ane dharmanA vikAsamAM thatA karanAra vAra kaI maLe. bhadrezvaranA pharI Jain Education Intemational Page #1124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 182 janaratnaciMtAmaNi pAThazALA hatI. jemAM jaina yati kanakakuzaLajI zikSaNa karacha gelaDAnA kalyANacanadrajI mahArAje sonagaDhanI saMsthA ApatA hatA. piMgaLazAstranA abhyAsa mATe rAjasthAna ane zrI mahAvIra jaina cAritra kalyANa ratnAzramanI sthApanA ane gujarAtathI vidyAthIo ahIM AvatA ane kanakkuzaLajI vikAsamAM khUba ja noMdhapAtra phALo Apyo che. pAse zIkhatA A vidyAthIomAM kavi dalapatarAma, dulA upAdhyAya ladhimunie bAra jeTalA saMskRta graMthanI kAga, bhAvanagaranA rAjakavi pIMgaLazI vagerene samAveza racanA karI che, AcArya devacaMdrasUri te zAstranAM avataraNe, thAya che. pRSTha saMkhyA ane loka saMkhyA sahita kahI zakatA. jitendra kaccha-koDAyamAM savA varSa pahelAM zA. hemarAja sAgarasUri, sAgaracandrasUri, muni devacandrajI ane muni bhImajI (janma saM. 1892) nAme gajabanA jJAnapipAsu ratnacandrajI vidvAna sAdhuo hatA. gRhastha thaI gayA. dIkSA levI pAlitANA harSacandrasUri 11mA saikAmAM acalagacchanI sthApanA karanAra zrI Arya pAse gharethI rajA lIdhA vagara mitro sAthe pahoMcyA, dIkSA rakSitasUri, zrI kalyANasAgarasUri, gautamasAgarasUri vagere na laI zakyA, gurue baMgALamAM muzidAbAdamAM abhyAsa mahAna jainAcAryo thaI gayA. AcArya guNasAgarasUrijI ane mATe mokalyA. tyAra bAda anya sthaLoe pharI pharI jJAna emanA ziSya muni kalAprabhasAgarajI vidvAna sAdhu bhagavaMte meLavyuM saMvata 1928mAM koDAyamAM avaThaMbhazALA sthApI. che. A guNasAgarasUrijI 119 jeTalA graMthanI racanAje eka prakAranI vidyApITha ja hatI. je te vakhate gujarAta : bharamAM eka ja haze. aneka zrAvaka-zrAvikAo mATe saMpAdana karyuM che. jJAnanI paraba mAMDI dIdhI jyAre strI zikSaNano prasAra | muni amarendravijayajI karacha bhujapuranA che. teo vidvAne nahoto, te samayamAM baheno paNa saMskRta, prAkRtanuM zikSaNa lekhaka ane adhyAtma mArgamAM AgaLa vadhelA ane jainadharmane meLavI vidaSI banI. je te samayanA vAtAvaraNamAM krAMtikArI AjanA saMdarbhamAM tapAsanAra nigraMtha sAdhaka che. pagaluM hatuM. amarendravijayajI ma. sA.nA bhatrIjA baMdhu tripUTI, muni saMvata 1930mAM sadAgama pravRttinI zarUAta hemarAja- municandravijayajI, kIrticaMdravijayajI ane jinacaMdravijayajI bhAI e koDAyamAM karI. emaNe saMskRtanA ucca abhyAsa mATe vidvAna vaktA, lekhaka ane sAdhaka che. muni bhuvanacandrajI yogya vyaktione TheTha kAzI sudhI javA prerI hatI. " sadArAma yuvAna vaye prakhara abhyAsI che. haMsarAjajIsvAmI, vijapravRtti' dvArA jaina Agama ane zAstrono saMgraha ane pAlajIsvAmI ane nAgacandrajIsvAmI bahuta sAdhu bhagavaMta abhyAsa thato. koDAyamAM prAcIna hastalikhita pratono bhaMDAra racce. rUDhivAdIoe muzkelIo paNa UbhI karI chatAM 19mI sadInA AraMbhamAM karachamAM jIvana kaThaNAI bhareluM hemarAjabhAI A badhuM te vakhate karI zakyA. ane keDAya hatuM paNa nIrasa na hatuM. dharA kasahIna hatI paNa mAnavIonAM " karachanuM kAzI" kahevAyuM. A saMsthAnA viduSI, hAlApuranA hayA rasapUNa hatAM. evA samayamAM kacchanA eka saMpUte sevAmati pAnabAI ThAkarazIe te AjhAdInI laDatamAM paNa pitAnuM samagra jIvana dharma ane tatvajJAnanI prAcIna hastabhAga lIdho hato. pratonI jALavaNI, saMpAdana, mudraNa ane prakAzanamAM samathI karachanA jana paMDita ratnomAM pro. ravajI devarAja vizeSa dIdhuM. te hatA kacchanA abaDAsA vibhAganA maMjala gAmanA ullekhanIya che. prathama Agama "AcArAMga sUtrano ne guja. zrAvaka bhImazI mANeka. rAtI anuvAda temanI vidvatAno paricaya Ape che. siddhAMta tyAre bhAratamAM mudraNakaLAno hajI bAlyakALa hato. dIdhuM. kaumudInA AdhAre saMskRta zikSaNa mATe pAMca pustikAo dRSTA bhImazI mANeka mudraNanuM mahatva samajatA hatA. temaNe emaNe taiyAra karI hatI. "zata padI bhASAMtara,' 'sadaguNa je te vakhate dharmanA pavitra samRddha sAhityane vyavasthita prazaMsA" vagere pustako emaNe lakhyAM che. rIte, gya saMpAdana karI prakAzita na karyuM hota to keNa bidaDAnA velajIbhAI sAdhanAzramavALA jaina dharma ane jANe keTaluM badhuM virala sAhitya kayAMya vilIna thaI jAta ! maharSi araviMdanA UMDA abhyAsI hatA. bidaDAnAM AzramamAM emaNe A bhagIratha kArya pAchaLa potAnI jAta ghasI nAkhI. emaNe seMkaDo saMskRta, aMgrejI, prAkRta ane gujarAtInAM i. sa. 1865mAM bhImazIbhAI e mundrAnA potAnA mitra alabhya pustakane saMgraha karyo che, je Aje paNa sArI kalyANajIne potAnI sAthe lIdhA. kalyANajIbhAIne jana rIte jaLavAya che. dharmanI mahatvanI hastaprato ekaThI karavAnuM duSkara kAma sepyuM. hemarAjabhAInA mitra kerazIbhAI je muni kuzalacandrajI aMdhakAramAM paDelA e amUlya khajAnAnI zodhamAM kalyANajIbanyA, emaNe samAjamAM pravatI rahela kurivAjo ane dharmanI bhAI e gujarAta, rAjasthAna ane vArANasIno pravAsa karyo. zithilatA sAme sudhAraka vRtti apanAvI. te vakhate dasa hajAra rUpiyA jevI mAtabara rakama cUkavI ghaNuM, Jain Education Intemational Page #1125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 183 harataprata ane graMthe lAvyA. ema mAnavAmAM Ave che ke, saMsthA sthApI, jenA pramukha harabarTa vorana hatA ane maMtrI dharmanA pavitra zAstronuM prakAzana karanAra gujarAtabharamAM bhImazI elekajhAnDara geraDana hatA. I. sa. 1901mAM lAlana bhArata mANeka prathama hatA. sau prathama emaNe " prakaraNa ratnAkara'nA pAchA AvyA. 1936mAM pharIthI teo AcArya vijaya cAra bhAganA prakAzana mATe rUpiyA eka lAkhano kharca karyo vallabhasUrizvarajInI preraNAthI vizva dharma pariSadamAM bhAga hatuM. jene prathama bhAga muMbaInA khyAtanAma nirNayasAgara levA iMglenDa gayA. tyAM sAta mAsa rahI jaina dharmanA presamAM chapAyo hato ane i. sa. 1876mAM prakAzita thayo siddhAMta samajAvyA. hato. e graMthanI prastAvanAmAM jJAnapipAsu zrAvaka bhImazI aneka bhASAonA jANakAra ane tatvaciMtaka tarIke mANeka lakhe che: 'prinTIMga presanuM mUlya ochuM na AMkavuM paMDita lAlane deza paradezamAM prakhyAta thayA. emanuM pustaka joIe. prAcIna vidvAne tathA AcAryonA samRddha vArasAnI gospela opha mena" khUba prasiddhi pAmyuM. emaNe 26 jALavaNI, pracAra ane prasAra mudraNa dvArA ja zakaya banaze. pustako lakhyAM che. jemAM, 'divya jyotidarzana," "mAnavajeo A pravRttino virodha kare che teo ajJAna athavA gItA, "samAdhizataka" vagereno samAveza thAya che. mUrkha che." "samAdhi zatakanuM aMgrejI bhASAMtara harabarTa varane 1914mAM te samayamAM jUnavANI saMkucita manovRttivALA rUDhivAdI prasiddha karyuM hatuM. o ane sthApita vyavasthAo taraphathI AvI pravRttinA " bhASaNakAra' e zIrSakanuM vastRtvakaLA vizenuM chuM virodha thAya e sAva svAbhAvika che. khaMDamAM vaheMcAyeluM emanuM pustaka emanA adhyayananI - I. sa. 1877mAM emaNe "prakaraNa ratnAkara"ne bIje gahanatAno paricaya Ape che. bhAga, I. sa. 1878mAM trIjo bhAga ane I. sa. 1881mAM paMDita lAlana potAnA jJAnane lIdhe pitAnA samaya cotho bhAga prasiddha karyo hato. cAre bhAganuM saMpAdana karatAM ghaNuM AgaLa hatA. tethI rUDhicusta sAthe emane bhImazI mANeke pote karyuM hatuM. ane muMbaInA nirNasAgara bhAre saMgharSamAM AvavuM paDeluM. emane saMgha bahAra presamAM chapAyA hatA. kADhavAnI hIlacAla paNa thayelI. pAtaMjala ane jaina gano A gaMjAvara kAmanI sAthesAthe emaNe "pAMDava caritranuM samanvaya e emanA ciMtananA mukhya viSaya hato. tA. bAlavabodha, " " sAthe pratikramaNa sUtra,' 'vividha pUjA 7-12-1953nA roja 96 varSanI vaye paMDita phatehada saMgraha." " suyadaMgAsUtra" vagere pustakonuM prakAzana paNa lAlana jAmanagara mukAme svargavAsI thayA. karachanA anya jaina vidvAnomAM bhujapuramAM prajJAcakSa dharmanA pavitra zAstro ane graMthonuM prakAzana na karavA ANaMdajIbhAI ane zivajI devajI maDhaDAvAlA khAsa mATe janavANIo taraphathI bhImazI mANeka upara dabANa AvyuM ullekhanIya che. hatuM. paNa emaNe ekale hAthe AvI umadA pravRtti karavA bhadrezvara mahAtIrtha pachI kacchanA abaDAsA tAlukAnI kammara kasI hatI. AvA dhuraMdhara zrAvaka bhImazI mANe ke paMcatIthI mahatvanI gaNAya che. sutharI, koThArA, jakhau, lagabhaga 300 jeTalAM pustakonuM prakAzana karyuM hatuM. i. sa. * naliyA ane terAnA derAsaro karachanA derAsaromAM 1891mAM emanuM dehAvasAna thayuM hatuM. namUnedAra che. saMpAdaka-prakAzaka bhImazInI vAta karatAM bIjA eka sutharI (susthalI)mAM vi. saM. 1721mAM udezI zAhe vidvAna paMDitanuM nAma yAda Ave che. te che paMDita phatehacaMda dhatakalela pArzvanAtha bhagavAnanuM manohara jinAlaya baMdhAvyuM lAlana. mULa jAmanagaranA paNa karacha mAMDavImAM vasavATa karatA che. A jina pratimA vize camatkAranI ghaTanA paNa vIsA osavALa jaina kuTuMbamAM phatehacaMdano janma tA. 1-4 pracalita che. 1857nA roja mAMDavI mukAme thayo hato. pitA kapUracaMda jerAma ane mAtA lAdhIbAI. phatehagaMdanAM dharmapatnInuM nAma koThArAmAM 19mI sadInI zarUAtamAM baMdhAyela prabha meghIbAI ane putranuM nAma ujama. paMDita phatehacaMde potAnI jinAlaya che. zeTha kezavajI nAyaka, velajI mAla ane kArakirdI dharma zikSaka tarIke muMbaImAM zarU karI hatI ane zivajI neNazIe vi. saM. 1914mAM zAMtinAtha prabhune zikAgonI vizva dharma pariSadamAM bhAga lIdho hato. ameri- jinAlaya baMdhAvyuM che. kAmAM sADAcAra varSa rahI jana dharma vize suMdara pravacano jakhaumAM vi. saM. 1905mAM zrI mukti-sAgarasUrinA ApyAM hatAM. upadezathI jIvarAja ratanazIe mahAvIra svAmInuM jinAlaya paMDita lAlane "mahAvIra bradhara Da" nAme amerikAmAM baMdhAyuM che. vividha pUjA ya e emanA cina pAjala ane jenA kAra karyuM hatuM. suyadaMgAsUtra' vagere zikAgonI rakSA tarIke kAma phateha tAna kikAmAM 18 kAmAM sADAcAra pariSadamAM bhAga lI karI hatI ane zilaya che. zekaza dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #1126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 184 jenaratnaciMtAmaNi vasaitivALA jevI kAma baMdhAvyA che ane eka naliyAmAM vi. saM. 1897mAM narazI nAthae candra- pANI rokI dIdhAM. prabhunuM jinAlaya baMdhAvyuM che. kaccha pradezamAM pANInI taMgI UbhI thaI, dukALa paDayA, terAmAM vi. saM. 1915mAM metA harajI desA ane raNano vistAra vadhyo. jIvana muzkela banatuM gayuM. A pAzvIra rAyamale jirAvalI pArzvanAthanuM jinAlaya baMdhAvyuM kaparA samayamAM kacchanI khamIravaMtI prajAe dariyAvATa lIdhI. che. A paMcatIrthInA jinAlaye temanA kalA kArIgarIne jokhama kheDI paradeza pahoMcyA. karachanA baMdaro vyApAra ane lIdhe manohara che. vi. saM. 1983mAM saMghavI nagInadAsa avarajavarathI dhamadhamatA hatA. 84 dezanA vAvaTA mAMDavI karamacaMda pATaNathI 5000 yAtrikone saMgha laI kaI baMdare laherAtA hatA. kacchamAM aneka sAhasika sodAgaro, AvyAnI beMdha ahIM maLe che. samAjasevako, agresaro thaI gayA. temAM kacchI dazA AjathI pacIseka varSa pahelAM karachanA ghaNA gAmamAM osavALa jJAtimAM AjathI base varSa pahelAM janmelA jainanI vasati khUba ja sArA pramANamAM hatI. jenAe karacha (I. sa. 1784) jJAti ziromaNi narazI nAthA thaI gayA. pradezanI ghaNI sevA karI che. jena vasativALAM gAmamAM, dazA jJAtinA bIjA agresara kezavajI nAyaka thayA. banne zALA, lAyabrerI, sArvajanika davAkhAnuM, pAMjarApoLa jevI pAyoniyaroe Arthika pragatinI sAthosAtha dhArmika suvidhAo emaNe ja UbhI karI hatI. hajI paNa duSkALa kAryomAM paNa rasa lIdho. potAnA gAma naliyA ane koThArAmAM jevI kudaratI ApattimAM jene koI paNa jAtanA bhedabhAva to jinAla baMdhAvyA paNa te uparAMta aneka sthaLoe vagara karachane paDakhe UbhA rahe che. dharmazALAo baMdhAvI. zetrujya pAlitANu para emaNe baMdhAvela bhavya jinAlaye Aje mojUda che ane emanA kacchamAM kadAca vidvAne ochA pAkyA haze paNa AcAra nAme narazI nAthA TUka," ane "kezavajI nAyaka TUMka dharma sArI rIte paLAto. ahiMsA ane jIvarakSA mATe paNa che. paryuSaNa daramiyAna amArinuM pAlana thatuM. jemAM bhaThThIonA cUlA baMdha rahe, luhAra kADhanI bhaThThI baMdha rAkhe, dhobI kapaDAM karachI vIsA osavALa jainomAM sAmAjika kAryakaro mATe bhaThThI cAlu na kare. kaMdoI miThAI mATe paNa cUle na tarIke be agraNIo vizeSa ullekhanIya che. sva. velajI saLagAve, kasAI ane mAchImAro paNa potAnuM kAma baMdha lakhamazI napU ane sva. khImajI mADaNa bhujapuriyA. A rAkhe. mAchImArone te jana taraphathI anAja ApavAmAM banne mahAjanee muMbaImAM aneka sAmAjika pravRttio AvatuM. ghaNuM gAmamAM e hajI cAlu che. hajI paNa pUnama dvArA jana samAjanI mUlyavAna sevA karI che. ane amAsanI pAMkhI pALavAmAM (5khavADiye baMdha) Ave | kacchanI anyadhamI prajA upara paNa jaina dharmanI chAya che ane gAmanA kheDUta, majUra, baLada badhAne rajA hoya che. paDI che. kacchanI moTA bhAganI prajA zAkAhArI che. badhI karacha ane saurASTra varace hAla je nAnuM raNa ane kAmo vacce saMpa ane ekhalAsanI bhAvanA che. akhAta che te sthaLe prAcIna samayamAM AkhA ke amuka bhAgamAM jamIna hatI. karachano saMsarga raNa ane akhAtanI chellAM thoDAM varSomAM karachI ja karacha karatAM vizeSa pelI pAra siMdha, thara ane pArakara, uttara gujarAta, mAravADa saMkhyAmAM muMbaI ane bhAratabharamAM che. jana kheDUta prajA ane kAThiyAvADa sAthe hatA. have vyApArI banI che. dharmanA saMskArone lIdhe kacchI siMdhu nadInI korI zAkhA dvArA kacchamAM pANI AvatuM tarIkenI che. vyApArIonI chApa prAmANika ane udAra nAgariko hatuM. karachane pradeza Arthika, vyApArI, sAMskRtika ane | (saMpUrNa) dhArmika rIte sadhara hato. kerI nadI para siMdhanA gulAma- (bhImazI mANeka ane paMDita lAlananA saMdarbha mATe zrI zAha kalorAe I. sa. 1764mAM jabaradasta baMdha bAMdhI mAvajI ke. sAvalAnA lekhonI madada lIdhI che.) ( O gaka ) Jain Education Intemational Page #1127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hama ja vizvakalyANanA vratadhArI, aneka jaina saMgha ane saMsthAonA parama upakArI, yugadraSTA ane samayadazI pUjya AcArya pravara zrI vijaya vallabhasUrIzvarajI mahArAjazrI zrI AtmAnaMda jaina sabhA-muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational Page #1128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zAsana samrATa-bAlabrahmacArI sUricaka cakravatI prauDha pratApI tapagacchAdhipati jagadaguru sva. AcArya mahArAjAdhirAja zrI vijayanemisurIzvarajI mahArAja zeThazrI jesIMgabhAI kALIdAsa cerITI TrasTa-amadAvAdanA saujanyathI ak haste : zrImati zaNagArabahena sArAbhAI, kasumabahena ane zrImatibahena 6 zrI buddhidhana sArAbhAI, bhAnubahena buddhidhanabhAI, zrIdhanabhAI, samIrabhAI, kanakabhAI Bka zrI cinubhAI sArAbhAI, mAlatIbahena cinubhAI, rekhAbahena ane nayanAbena dIpakabhAI cinubhAI, varSAbahena dIpakabhAI, apaNubhAI zreyanabhAI, # zrI manubhAI jesIMgabhAI, zrI bhadrezabhAI Jain Education Intemational Page #1129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI abhidhAna rAjendra vizvakozanA nirmAtA vizvapUjya prAtaH smaraNIya prabhu zrImada vijaya rAjendrasurIzvarajI mahArAja janma saM. 1883 poSa sudI 7... bharatapura (rAjasthAna ) dIkSA saM. 1903 kriyapura (rAjasthAna) zrI pUjyapada saM. 1923 AhAra (rAjasthAna) krioddhAra saM. 1924 jAvarA (madhya pradeza) svargavAsa saM. 1963 rAjagaDha- (zrI mehana kheDAtIrtha ) (madhya pradeza ) a. bhA. zrI rAjendra jaina navayuvaka pariSadanA eka sadasya baMdhunA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jagata pUjya zAstravizArada jenAcArya zrImad vijayadhamasurizvarajI mahArAja sAheba kAzIvALAnA paTTadhara rAdhanapura AyaMbIla khAtAnA upadezaka tathA saMsthApaka pa. pUjya AcAryadeva zrImadda vijayabhaktisurIzvarajI - mahArAja sAheba. janma vi. savaMta 1930 Aso suda 8...samI (ji. mahesANA) dikSA : vi. savaMta 1957 mahA suda 10 samI (ji. mahesANA ) AcAryapada vi. savaMta 1992 vaizAkha suda-4 pAlItANuM. kALadharma : vi. savaMta 2015 poSa suda-3 zaMkhezvara mahAtIrtha nAthAlAla Ara vakhArIyA (rAdhanapuravALA) parivAranA saujanyathI ha: naTavaralAla nAthAlAla jaina jayati zAsanama jaina zAsana prabhAvanAnAM temaNe karAvelA anekavidha kAryomAM mahesANA (uttara gujarAta)mAM rASTrIya dhorI mArga upara navanirmANa karAvela zrI sImaMdhara svAmI bhagavaMtanuM vizALakAya zikharabaMdha jinAlaya ziramora samu gaNAya che. parama pUjya AcArya bhagavaMta zrI kesAsasAgarasurIzvarajI mahArAja zrI cinubhAI vorA (varATrAnsaporTa ku.) muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mu Dasthala rAjasthAna - vaibhAragiri--bhagavAna mahAvIra jaina jarnala kalakattAnA saujanyathI 1 zrImati cadrAbena vADIlAla vakhArIyA parivAranA saujanyathI ha: zrI araviMdabhAI, zrI praviNabhAI, zrI mahendrabhAI, putravadhu saralAbena, tanAbena tathA maMgaLAbena navI Page #1132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samaktidhArI ane mahAcamatkArika zrI mANibhadravIra RE BEBER zrI mANekazA zeTha kaI rIte mokSane pAmyA ane zrI mANibhadravIra nAma dhAraNa karIne kaI rIte cosaThamAM vyaMtara devAnuM pada pAmyA e AkhAye rasaprada itihAsa A pramANe che. madhya pradezanA ujajainamAM janmelA zrI mANekazA zeThanA pitAnuM nAma dharmapriyazA ane mAtAnuM nAma jinapriyA hatuM -teo esavAla jAtinA hatA. zrI mANekazA zeTha tapAgacchanA custa anuyAyI hatA. paraMtu eka vakhata lukkAM garachanA AcArya ujajenImAM padhAryA ane pratimA pUjA karavI nahIM ema upadeza Apyo tethI teo tapAgaccha mUrtipUjaka zrAvakadharma choDIne kAmatI banyA. mAtAne A vAtanI jANa thatAM duHkhI thaI putra pharI pAcho tapAgaccha niyama pramANe na vate tyAM sudhI ghI nahIM khavAno nirNaya karyo. thoDA samaya pachI tapAgacchAdhipati hemavimalasUrI AcArya ma. sA. nA. dazana ane upadezathI mANekazAnI zakenuM nivAraNa thayuM ane mahA suda 5 nA divase samakti mUla bAre vrata uccAryA ane hamezA aSTa prakArI jina pUjA karavA lAgyA. eka vakhata vepAra mATe AgrA gayelA paNa tyAM pUjya AcArya mahArAja hemavimalasUrijI cAturmAsa mATe padhArelA; tethI badhuM paDatuM mUkI emanI AjJA laI zatrujaya girinA darzanArthe nIkaLyA. mArgamAM DAkuoe humalo karI emanI hatyA karI. talavArathI emanA zarIranA traNa bhAga mANi madgajI karyA. paNa mRtyu samaye citta zubha dhyAnamAM hovAthI mokSa pAmyA ane mANibhadradeva cosaThamAM Indra tarIke deva thayA. emanA gurune bharavadevanA upadravathI rahyA. emaNe bhera joDe yuddha karIne upadrava baMdha karAvyo. zrI mANibhadranI -bhakti pUjA ane jApathI aneka loko saMkaTomAMthI bacI jAya che. roga, zeka, duHkha dAridra TaLe che. irachAo pUrNa thAya che. maLatI mAhitI mujaba emanA traNa sthAne che - (1) ujajainamAM janma che, tyAM mastaka pUjAya che. (2) AgalokamAM ghaDa pUjAya che. (3) ane magaravADAmAM piMDI pUjAya che. L"* zrI AgalaDa mU. jena saMgha zrI mANibhadravIranI peDhInA. saujanyathI Aja subadhu TreDarsa-muMbaInA saujanyathI kejara , 4 jamaNI bAju pIMDI che te ane bharavajI AgaloDamAM zrI mANibhadravIranI sthApita mUrti Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sametazikhara giranAra jaina jarnala kalakattAnA saujanyathI Jain Education Intemational Page #1134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ banAsakAMThA jillAnA tharAda mukAme prasthApita prAcIna zrI pAMcasAha vArA kuTuMbanI kuLadevI zrI amakALa devImA ( bhagavAna zAMtinAthanA adhikAI zrI nirvANadhruvI ) kuLadevInA prAcIna phoTA kuLadevInA navesarathI pratiSThA thayA khAnanA navA phoTA " pAMcasA dhArAku TuMbanA bhAI o taraphathI vAva mukAme ujavAyela pacAhanIkA mahAtsava nimitta savata 2038 AyA mAsa " pArekha bAdamala ratanazI parivAra taraphathI kuLadevI zrI samakALa DhaMthI (nirvAdaivI )nA koTA vaMzanArthe chApavAmAM AvyA che. " vAva" 2038 AsA suda-10 Page #1135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahAna kriyA ddhAraka zrI pArdhacaMdra sUrIzvara -munizrI bhuvanacaMdrajI ma. bhAratabhUmi e saMtanI bhUmi che. A dezanI dharatIno parizuddhinI A prakriyAne jaina paribhASAmAM "kriAddhAra ? nAkhI najara na pahoMce eTalo lAMbo ItihAsa che ane e kahevAmAM Ave che tathA A mahAna caLavaLanA puraskartAone ItihAsanA pRSTha pRthya aneka saMto, RSio, munionA 'kidvAraka" tarIke oLakhavAmAM Ave che. AvA kiyepavitra nAma aMkita thayelA che. mAnavane ucca jIvanane dvArakA aneka thayA che. janasamAja nahi, ucca AcAra Adarza ApatA, cAritryanA sarvocca zikhara prati AMgaLI ane pavitratAne premI pratyeka mAnava e mahApuruSa pratye cIMdhatA, mAnavane mahAmAnava banatA sAda pADatA e mahA- Adara ane saMmAna anubhavyA vinA raheze nahi. puruSonA jIvana juga juga sudhI janatAne jAgRtino saMdeza evA ddhiArakonI ujjavala paraMparAmAM dAdAsAheba ApatA rahe che. mAnavajAta e mArgadarzaka mahAmAnanI zrI pArdhacaMdrasUrIzvarajInuM ati gauravapUrNa viziSTa sthAna RNa che. che. vikramanA soLamAM zatakamAM janadharmamAM suvihita AcAranI jinazAsana-eka ratnAkara punaH- sthApanAnA udAtta abhiyAnanA puraskartA tarIke temanuM nAma jana ItihAsa sAthe haMmezAM joDAyeluM raheze. dharmabhUmi bhAratamAM aneka dharma - dazane vacce jana avyavasthA, zithilatA ane nikitAmAM phasAyelA janAne dharma anekhuM sthAna dharAve che. jinazAsananA ratnAkaramAMthI sakriya ane sudaDha karavAmAM teozrIe mUlyavAna phALe asaMkhya puraSara jagatane maLyA che. evI vibhUtio ApyA. teozrI "yugapradhAna' yugapurUSa hatA - yugapuruSanI emAMthI pragaTI che ke jemanuM kArya ane vyaktitva mAnavInA lAkSaNikatA temanA jIvanamAM spaSTa jaNAI Ave che. hadayane ahobhAva ane namratAthI bharI de che. cAritrya ane pAvavyanA pratIkarUpa, niSpApa-nirdoSa jIvananA Adarza asAmAnya pratibhA namUnA jevA, AcAra ane vicAranA ramaNIya saMgamasthAna girirAja AbUnI samIpamAM hamIrapura nAmanuM nagara hatuM, samA agaNita munivaro amara ratnadIpaka banI prakAzI je Aje hamIragaDha nAme nAnA gAmaDA rUpe vidyamAna che. rahyA che. ahIMnA poravADa vaMzIya zreSThI velagazAhanI dharmapatnI jinadhame jJAna ane kriyA-vicAra ane AcAra-baMne vimalAdee caMdravapnathI sUcita putrane janma Apyo ane to para sarakhe bhAra ApyA che. eTalI samatulA kadAca bIje svapna anusAra mAtA-pitAe bALakanuM nAma pADyuM - kayAMya jaLavAI nathI--ema niHsaMkoca kahI zakAya. aneka pAsacaMda. vi. saM. 1537nA caitra suda noma-rAmanavamInA vidhi-niSedho dvArA jIvanane nirmaLa-niSpApa rAkhavAnI zubha dine A honahAra bALaka pAsagaMdako janma thayo hato. vyavasthita yojanA ahIM che. zrAvako ane zramaNa mATe ema kahevAya che ke keTalAka AtmAo janmIne AcAramArganI suniyaMtrita-sugrathita jIvana praNAlI e jaina mahAna bane che jyAre keTalAka mahAna banIne janme che. dharmanI viziSTatA che. jainadharma kaThina che"-jana sAmAnyamAM zrI pArdhacaMdra sUri evA janmajAta mahAnatAnA svAmI pracalita A dhAraNuM jainadharmanI daDha AcAraniSThAne ja hatA ema saheje lAge che. keIka ucca jIvanakAryaAbhArI che. Mission-laIne AvyA hoya ema, cakkasa dizAmAM kriyA dvAra-zuddhikaraNanI prakriyA teo vaNathaMbhI kUca karatA rahyA. phakta 9 varSanI vaye nAgorI tapAgacchanA paMnyAsa zrI sAdhutvanI samIpe chatAM kALa, karma ane kamajorInA kAraNe AcAramArgamAM pAsacaMde dIkSA lIdhI. TUMka samayamAM jJAnanI vividha zaithilya AvavuM e mAnavasahaja ghaTanA che. janadharmanA zAkhAomAM prAvINya meLavI lIdhuM. jana Agamane ItihAsamAM evA tabakkA AvyA che; paraMtu evA dareka emaNe UMDo abhyAsa karyo. emanI vidvattA ane Agamatabakake e zaithilyane haThAvavAno saMniSTha prayAsa karanArA jJAnane joI prasanna thayelA nAgorI tapAgacchanA adhipati krAMtikArI" yugapuruSa UbhA thayA ja che. kriyAmArganI zrI samaratnasUrie saM. 1554mAM emane upAdhyAyapada je 24 e bhAra ApyA che. kahI zakAya. ane zubha dine A hAla Jain Education Intemational Page #1136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi 186 parizIlanathI teo joI che te to temanA kocanA kaDaka kAma Ae vakhate emane saMyamapAya mAtra 9 varSanA rUDhivAdI yatie gArajIo taraphathI ghaNA avarodho ubhA hato ane vaya mAtra 17 varSanI hatI. A hakIkta temanI karavAmAM AvyA, vicitra AkSepa thayA. dAdAsAhebe tevA asAmAnya pratibhAnI dyotaka che. dareka prazno-AkSeponA AgamanA AdhAre ja ane pUrNa samabhAva jALavIne uttaro ApyA che. kadAgraha ke kaTutA zuddhinA mArge puna:prasthAna lAvyA vinA, virodhIonA dareka savAlanA javAbo Agame - zAstranA adhyayana-parizIlanathI teo joI ApatAM temaNe anekAMta-syAdvAdane kevo sahara vega zakayA ke Agamavahita AcAra ane vartamAna AcAra che ! che te te temanA graMtho jevAthI ja samAya. 'mIjI vacce ghaNuM aMtara che. muni jIvanamAM zathilya praveza karI bA, je asatya jaNAyuM tenI AlocanA kaDaka zabdomAM gayuM che, jinAjJAnI nichAmAM oTa AvI che--e tathya nibhI paNa karI, Ama yuganA pravAhanI sAthe taNAI upAdhyAya zrI pArvacaMdrajInA dhyAnamAM AvI gaI. javAne badale, do. pravAhane sumArge vALavAno "bhagIra" puruSArtha karIne pU. dAdAsAhebe temanA javalaMta AdhyAtmika rekhara te samaye jaina zvetAMbara saMghanI sthiti zoryanuM darzana karAvyuM. zocanIya ja hatI. prAcIna gaThomAM khUba vikhavAda, dAdAsAhebanA "kriyA dvAra'nA zubha pratyAghAto paNa matabhedo utpanna thaI gayA hatA. ane eTaluM ochuM hoya paDyA ja. e yugamAM navajAgaraNa ane zuddhIkaraNanA maMDANa tema, muni saMsthAmAM zithilAcAra vyApI gayo hato. dAdAsAhebe karyA hatA, e tathya, anya "ddhiAnA munione mATe niSiddha AraMbha-samAraMbha tathA mithyAtva saMvata parathI spaSTa jaNAI Ave che, 1564mAM emaNe mUlaka vidhi-vidhAno chaDecoka thatA. keTalIye sUtraviruddha kikAra karyo, tyAra bAda tapAgacchamAM 1582mAM zrI paraMparAo yatio-gorajIoe potAnA lAbhAthe zarU AnaMdavimalasUrIe, kharatara garachamAM 1614mAM zrI jinakarI dIdhI hatI. pAMca mahAvratanA suyogya pAlananI caMdrasUrie ane aMcalagacchamAM saMbhavataH 1614mAM zrI darakAra rAkhavAmAM AvatI na hatI. paraMparAnA nAme dharmamUrti sUrae kiyoddhAra karyo. dareka vAtano sau bacAva karatA. ane A badhAnA sahaja pratyAghAta rUpe lekazAha, kaDavAzAha, vIjA vagerenA kApakAraka vyakitatva svataMtra saMpradAya, siddhAMto uddabhavI gayA hatA. kriyadvAranA bIjA varSe, jodhapuramAM pU. dAdAsAhebane ukacha varAgya ane satyaniSThAne varelA upAdhyAya zrI AcAryapada arpaNa karavAmAM AvyuM. pArvacaMdrajIne e azuddha vyavahAra, zithila AcAra ane pU. dAdAsAhebanuM jIvana tapaHpUta, niSkAma ane parama paraMparA para mUkAte khoTo bhAra khaTakavA mAMDyo, temanA sAttvika hatuM, jethI Atmazaktine viziSTa vikAsa garachamAM paNa evA ja zithilAcAra cAlatA hatA. potAnA teozrInA jIvanamAM thayelA hatA. je vyaktinA jIvanamAM guru zrI sAdhuratna paMnyAsa sAthe emaNe A aMge carcA A ga cacA AtmaguNAno sucAra vikAsa thayela hoya tenI AgaLa karI, tyAre temaNe paNa nikhAlasatAthI zithilAcAra cAlI vizvanA sattvazIla paribaLo svayaM AkarSAIne Ave che, rahyo che tene aMta Ave to sAruM evI bhAvanA darzAvI. devA. ane ghaNIvAra e mahApuruSone "saMka95" e sAvika pariNAme upAdhyAya pAca ' kiyAhAra karavAnA nithAra paribaLA dvArA sAkAra bane che, tyAre jagata evI ghaTanAkaryo. dareka paraMparAne sUtranI kaseTI para kasI tenI cagya one camatkAra' kahe che. zrI pArvasUrijInA jIvanamAM tAnA ke acAgyatAnA emaNe nirNaya kathA keTalAka mANa- AvA camatkAro noMdhAyA che. jo ke A camatkAro e dazaka siddhAMto nakakI karyA. munijIvananI sUtra- niSTa AvA yugapuranI mahAnatAnI pArAzIzI nathI. A maryAdAone pharI kAryAnvita karavAne nirdhAra karyo. Akhare, camakAro emaNe " karyA na hatA, paNa thaI gayA hatA vi. saM. 1564mAM nAgAramAM upAdhyAyajIe vidhisara ema kahevuM vadhAre sAruM che. evI ghaTanAonuM mahatva phiddhAra karyo, arthAt pAMca mahAvratanA saMpUrNa pariTa hoya to hoya to eTaluM ja ke AtmavikAsanI ucca bhUmikA ya pAlana ane sUtrokata mArgane svIkAra karyo. para teo pahoMcyA hatA tenI sAmAnya jana paNa joI zake evI nizAnI emAMthI maLI rahe che. AdhyAtmika zorya pU. dAdAsAhebanA pavitra jIvana ane maitrI, karuNA ane - pUjya dAdAsAhebanA jIvananuM A ja mukhya kAryuM hatuM. samabhAvane prAdhAnya ApatI upadeza paddhatithI jIvana sthApita paraMparAone sAmano karI zithila vyavahArane parivartana ane samAja sudhAraNAnA adaza dRSTAMta sarjAyA. aMta ANavA teo saMgharSamAM UtaryA, tethI temane ochuM rAdhanapuramAM hiMduo ane muslimo vacce lAMbA samayathI sahana nathI karavuM paDayuM. temane samajavAmAM niSphaLa gayelA cAlatA varane aMta, unALAmAM senI lokonA 500 Jain Education Intemational Page #1137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva sagrahagraMtha-2 ( gharAe karelA jaina dharmanA svIkAra, ' muNeAta' ' leADhA,' khaDiyA vagere 22 gAtrAnA hajArA kSatriyA dvArA jaina dharmanA aMgIkAra--vagere prasa'gA dAdAsAhebanI prabhAvakatAnA paricAyaka che. jodhapuranA mahArAjA rAva gAMgA, dAdAsAhebane atyaMta Adara ApatA. temanA kuMvara mahArAjA mAladeva dAdAsAhebanA AjIvana bhakta hatA. pU. dAdAsAhebanA sALa jeTalA ziSyAnI mAhitI maLe che. jemAM vijayadevasUri, samagradrasUri, vinayadevasUrie traNa AcArya pada dhAraka samartha vidvAna ziSyA vizeSa prasiddha che. zrI pArzvacaMdrasUrinA vihAra mukhyatve mAravADa, mevADa, mALavA, gujarAta, saurASTramAM thayA hatA. temanA jIvananA kramika varSa baddha vRttAMta maLatA nathI e khedanA viSaya che. dAdAsAhebanA yugaprabhAvI kAryakalApa ane asAmAnya pratibhAthI prabhAvita thayelA aneka sadyAe ekatra thaI ne temane 'yugapradhAna 'padmathI vibhUSita karavA nirNaya karyA tanusAra saM. 1599mAM 'khalapuramAM zrI sAmaratnasUrinA haste 'yugapradhAna ' pada arpaNa karavAmAM AvyuM. amara vArasA vastutaH mahApuruSanA jIvananI sthULa ghaTanAe dvArA ApaNane emanA pUrNa paricaya prApta thatA nathI, temAM ce AvA AdhyAtmika jyAti rAnu jIvana teA sUkSmabhUmikAe -vaicArika stare ja vadhu jIvAtuM hoya che. emanA aMtaraMga ne paricaya emanA kAryA, vacanA ke graMthA dvArA ja sAMpaDe. zrI pArzva cadrasUrijInA aMtaragane ALakhavA mATe emanA graMthA, lekhA ane kRtio sArA pramANamAM upalabdha chejemAM teAnA Atmasaudarya -vicAraso OnA suMdaradana thaI zake che. sa'skRta, prAkRta ane gujarAtI-e dareka bhASAmAM vipula gadya-padya sAhitya racIne emaNe jJAnadAna chUTe hAthe karyuM. che. hajI paNa emanuM ghaNuM' sAhitya prakAzamAM AvyA vinA bhaDArAmAM ja paDI rahyu haze evA bhaya che. prakAzamAM AveluM sAhitya paNa hajI badhuM graMthastha thaI zakayu nathI. saptapadI zAsra, saMghara'gaprabaMdha, rUpakamAlA, zuradIpikA, upadezasAra ratnakeAza, vidhizataka, vidhivicAra-vagere graMthAmAM sAthe teonA AgamarizIlanathI niSpanna tathA anekAMtavAda emaNe karelA kriyAdvAranI pArzvabhUmikA jaNAya che, sAthe rajita vicArAnI spaSTatA ane tabaddhattA chatI thAya che. sakhyAbaMdha prakaraNA, chatrIzIo, batrIzI, kulakA, rAsA, stavanA, sajajhAyA, tutiemAM emanI vivazakti, vidvattA, adhyAtmaniSThA, ane bhaktinA suMdara darzana thAya che. prazna 186 kArAnA samAdhAna mATe emaNe lakhelA vistRta carcApaTTakA paNa maLe che. AgavuM aNu sAhityakSetre dAdAsAhebanu' Agavu' ApaNu che-AgamAnA TabbA, pavitra janaAMgamAnA pracalita lAkabhASA-gujarAtImAM anuvAda karavAnI pahela emaNe karI. A TaLyAe prAcIna gujarAtI gadyasAhityanuM mukhya aMga che, ane dAdAsAhebe A rIte sAmAnya-janatA mATe AgamAnu adhyayana sulabha karI ApyuM-A tathyanA svIkAra, bhAratIya dharmAnA abhyAsI deza - paradezanA vidvAnAe karyA che. dAdAsAhebanA racelA 6-7 AvA TakhkhAe upalabdha che. aMtamurkha ArAdhanA AjanA zrI pArzvacaMdrasUri kevaLa pracAraka na hatA. AMdolanAnA nAyakA jevA vANI ane vananA sumeLa vinAnA na hatA. mAtra samAja ane saMghane sudhAravAmAM ja aTavAI jaI, aMtamu khatA-AtmasAdhanAthI dUra nahAtA nIkaLI gayA-e tathya paNa emanA jIvanamAM nAMdhavA jevuM che. emanA racelA stuti, stavana, kAvya vagere sAhityamAM bhaktinuM tattva rasAyeluM jovA maLe che. vividha prakAranAM tapa emanA jIvanamAM agrasthAna bhAgave che. jIvananA pAchalA varSAmAM teo nAgAramAM vizeSa sthiratA karatA hatA. tyAM 'sAta kATaDInA upAzraya ' hajI hamaNAM sudhI hatA, tenI AraDIemAM dAdAsAheba ekAMtamAM dhyAnasAdhanA mATe besatA. Ama, AMtara ane bAhya -ane prakAranI satulita ArAdhanA dAdAsAhebanI svastha vicAra zailInI dyotaka che. svagamana vividha dezeAnA, vividha dharmanA, vividha bhUmikA para UbhelA saMtAnA jIvanamAMthI 'zivamastu sajagataH 'nA ja dhvani sa`bhaLAya che-bhale tIvra hAya ke maMda hAya paNa sUra e ja haze. zrI pArzvacadrasUri te paramakAruNika vItarAga bhagavaDatAnA mArge cAlanArA eka mahAmuni hatA. 66 varSa jeTalA dvIkSAparyAya ane 75 varSa jeTalA AyuSyamAM paropakAra, paramArtha ane paramatattvanI saghana sAdhanA emaNe 1912mAM mAgazara zuda trIjanA divase emanA dehavilaya thayeA. karI. jIvananI saMdhyATANe, prakRtinA aphara niyamane mAna ApIne, dAdAsAhebe jodhapuramAM anazana AyuM". vi. saM. jainazAsananA jyeAtira mahApuruSeAnI mALAnA eka mUlyavAna maNukA samA pU. dAdAsAheba zrI pArzvacaMdrasUrinu nAma, zraddhAzuddhi, AcArazuddhi, vicArazuddhinA prakhara Page #1138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 188 jenaratnaciMtAmaNi puraskartA tarIke sadA camakatuM raheze. teozrInA viziSTa vize vadhu saMzodhana thAya e IcchanIya che -saMzodhanane vyaktitva ane kRtitvanA kAraNe nAgorI tapAgacchane jana- avakAza paNa che. tAe "pAzva caMdragaccha" rUpe oLakhavA mAMDyo. jodhapuramAM aMtamAM, naitika mUlyono pratidina jemAM hAsa thaI rahyo emanA agnisaMskAra sthaLe stUpa banAvavAmAM Avelo, je ja che. evA AjanA bhautika yugamAM zrI pArzvacaMdrasUri jevA hajI che. anya keTalAka zahero-gAmomAM paNa emanI pAdu- ka ! paNa amana pArka saMtano zuddhino saMdeza sAMbhaLI, ApaNe yathAzakti samyagu kAo vidyamAna che. AcAra ane samyaga vicAranA AdhAraka banavuM e ja e zrI pArvacaMdrasUrIzvaranA jIvana ane emanI kRtio AtmaniSTha mahAmunione vAstavika vaMdanA gaNAze. jina tIrthaMkara pArzvanAtha prabhunA yakSa tathA yakSiNI Jain Education Intemational Page #1139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina saMpradAya paraMparAmAM sthAnakavAsInuM anudAna ane abhyadaya lekhikA-jaina sAdhvI muktiprabhAjI bhagavAna mahAvIra svAmI pachInI saMpradAya paraMparAmAM covIsa tIrthakaro sudhI pahoMcI hatI. covIsamAM tIrthAdhipati vyatIta thayelI keTalIka mahattvapUrNa ghaTanAo ane cAlatI zAsana samrATa bha. mahAvIranA AcAramAM ahiMsA ane AvatI vizeSa paraMparAonuM yathArtha citraNa jovuM hoya te vicAramAM anekAMta e be siddhAMta mukhya hatA. A ApaNe ItihAsanI pRSThabhUmi para aMkti thavuM ja paDaze. siddhAntanI gauravagAthA jALavI rAkhavA je mahApue itihAsane jotA to ema jaNAya che ke sthAnakavAsI paraM- jaina darzanamAM pitAnI Ahuti ApI che emAM sarvopari parA bhagavAna mahAvIra ane tyArabAda sudharmA bhagavAnathI sthAna che IdrabhUti gautama svAmInuM'. tyAra bAda zramaNa saMgha ja cAlatI AvatI paraMparA che. paraMparAmAM Arya sudharmA svAmIne sarva prathama AcArya Ama te bhAratIya paraMparAmAM ItihAsa lekhananI paraM. mAnavAmAM AvyA che. bhagavAna mahAvIranA zAsanane gaNadhara parA prAcIna samayathI cAlI Ave che. paNa vacce vacce sudharmAsvAmIe khUba kuzaLatAthI vardhamAna banAvyuM hatuM. A paraMparAmAM keTalAka pratyAghAta AvavAthI keTalIka mahatva gautamasvAmInA kevaLajJAna pachI saMpUrNa uttara dAyitva sudharmAbhagavantane ropavAmAM AvyuM hatuM sthavira paraMparAmAM nI vAta bhUMsAtI paNa gaI che. jethI karIne jIvanane prabhAvita karAvAvALA vyaktitvanA viSayamAM paNa ApaNe zrI sudharmAsvAmInuM sarva prathama sthAna hatuM tyArabAda emanA khUba ja a95 mAhitI meLavI zakIe chIe. ane je kaMI ziSya jakhkhasvAmIne jyAre sudharmAsvAmIne kevaLajJAna thayuM jANIe chIe emAM paNa astavyastatA thoDA ghaNu aMze tyAre AcAryapada prApta thayuM hatuM Ama AcAryanI pato rahevAnI ja che. * para ApaNe tyAM sudharmAsvAmIthI ja prApta thAya che. paNa sudharmA bhagavAna gaNadhara paNa hatA. eTale jaMbusvAmIne khera! bhAratIya dazanAmAM vizvanI utpatti ane hAsanA ApaNe prathama AcAya kahIe to paNa kazo vAMdho AvanA viSayamAM aneka darzananA potAnA vicAromAM parivartana nathI. dekhAya che. jenA darzananA anusAra A saMpUrNa vizava anAdi - jakhkhasvAmI cummAlIza varSa sudhI kevalI paryAyamAM rahyA. anaMta che. Ane kartA, hartA keI paNa hotA nathI. A emanA nirvANa pachI kaI paNa AtmAne kevaLajJAna prAtinuM Akheya saMsAra jaDa ane caitanya A be vilakSaNa taromAM vibhakta thayelo che. jaina dazane je kaMI kahyuM che te sarvajJonI saubhAgya prApta thayuM nahIM. paNa AcArya padanI paraMparA cAlu ja rahI eTale jakhkhasvAmI pachI emanI ja sAthe dIti daSTithI ja kahyuM che. sarvajJa bhagavAne je jevuM che tene tevA ja jJAna svarupamAM joyuM ane jANyuM che. ane e ja banelA prabhavaRSi A AcArya pada para suzobhita banyA hatA. prabhavAcArya dIkSA pahelA viMdhyarAjAnA putra rAjakumAra siddhAnta jaina darzana mATe mAnya siddhAnta che. mATe ja hatA. paNa mAtA-pitA sAthe aNabanAva hovAthI prabhavakumAra A anAdi anaMta saMsAra anAdi kALathI ja che ane tenA 499 sAthIone laI rAjyathI nIkaLI paDyA hatA. anaMtakALa sudhI raheze. e nathI to kyAre paNa utpanna teo dhanavAnane lUMTatA. cArekora potAnI sattA dharAvatA. thato ke nathI tene sadaMtara hAsa thato. vizvanA padArthonA ane lokone trAsa ApatA. pratyeka AtmAne potAnuM jIvana AkAra ane prakAra badalAya che, paNa e sarvathA nAza banAvavAne eka apUrvaga hoya che. eja yoga prabhavapAmatA nathI. je zAvita che teno nAza thavAno prazna cArane maLI gayA jammukumArano ane teo luMTArA maTI ja nathI. jenI Adi che te aMta thAya che ema A muni banyA, bhegI maTI yogI banyA. utpAda, vyaya ane dhruva rupa jagata SakALa cakromAM utthAna ane patananA parivartanamAM vahI rahyuM che. eja kALacakranA prabhavasvAmInA pachI emanA mATe zayyabhava dIkSita trIjA ArAthI ApaNuM tIrthakara bhagavatene kALa prAraMbha banelA hatA. dIkSA letI vakhate emanI patnI garbhavatI hatI. thayo hato. ane cothA ArAnA aMta sudhImAM e paraMparA tyAra bAda manaka nAmano putra thayo. pitA ane putranI caMpA Jain Education Intemational Page #1140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi kAra vALI ahI para 3 lIdhI ane te badhuM hoya samANikatAne atyAcAranI dhA nagarImAM bheTa thavAthI putra manake paNa dIkSA lIdhI. potAnA tathA devadvigaNi kSamA zramaNa, sudhInA AcArya bhagavAna putra-muninuM mAtra cha mahinA ja AyuSya che ema samajI mahAvIranA nirvANa saMvata 980 sudhInA naMdIsUtramAM sattAvIsa zramaNa jIvananI mArmikatA samajAvatA putra mATe dazavaikAlika nAma maLI Ave che. sUtranI racanA karI. dazavaikAlikasUtranI racanA vIra-nirvANa saMvata 8ranI AsapAsa mAnavAmAM Ave che. sAvAcAra - Ama 980 pachI lagabhaga paMdaramI zatAbdi sudhI ghaNAM mATenuM A zAstra ghaNuM ja mahatvanuM zAstra che. Ama prabhava vidvAna AcArya saMto thayA. vikramanI paMdaramI zatAbdino svAmI pachI AcAryapaddha para svasthaMbhava AcArya AruDha samaya dharma, samAja tathA bhASA e traNe dRSTithI kAntikArI thavAno ItihAsa maLe che. AcArya svasthaMbhavanA ziSya samaya jarUra hato, paNa sAthe sAthe saMkramaNane samaya paNuM Arya yazabhadra eka prakAMDa vidvAna brAhmaNa hatA. jJAnanA ubho thayo hato. rAjanItinI anaitikatAne kAraNe sAmAjika kAraNe aneka rAjyamAM potAnuM vizeSa sthAna prApta karavAnI jIvana asta-vyarata thaI gayuM hatuM. paThANanuM AkramaNa tAkAta hovAthI ahiMsA dharmano pracAra vizeSa prakAre karI purajozamAM cAlatuM hatuM. loko trAhI trAhI thaI gayA hatA. zakatA hatA. rAjA naMdanA vaMza para paNa emano prabhAva eka rAjyane bIjA rAjyanI sAthe saMgharSano dAvAnaLa ghaNA ja hatA. emaNe bAvIsame varSe dIkSA lIdhI ane pragaTato hato. rASTranuM jora kAyaratAnI cAdara oDhIne jANe chatrIzame varSe AcArya pada prApta karyuM. AcArya yazobhadranA na beThuM hoya ema nirmAlya thatuM jatuM hatuM. cAre tarapha ziSya saMbhUtivijaya hatA. saMbhUtivijaya eTale brahmacaryanI anatikatA, apramANikatAne prabhAva sthapAI gayA hatA. sAkSAt pratimA. emanuM divya teja bhalabhalAne AMjI de evuM badhAnA jIvanamAM anyAya ane atyAcAranI ghAtakatA chavAI hatuM. yazobhadra pachI AcArya pada para sthApita thavAnuM gaI hatI. duSkALanA prakopathI leka atyaMta kaMTALI gayA saubhAgya saMbhUtivijayane prApta thayuM hatuM. hatA. AvA vAtAvaraNanA kAraNe sAdhu saMtonI sthiti paNa ahIM sudhI eTale ke bhagavAna mahAvIra svAmIthI laIne ghAyala banI gaI hatI. zithilAcArano prabhAva pratidina prakarSatAnuM rUpa laI rahyo hato. ane AvuM vAtAvaraNa AcArya saMbhUtivijaya sudhI AcArya paraMparA akhaMDa rUpamAM hovAnA kAraNe saMpradAyA, garAnI ruparekhAnuM citra nirvidanatAthI AgaLa vadhatI rahI. ne te koI prakArano ApasamAM aMkAya gayuM. badhAnA mana judA judA svarUpa laI tyAre bhedabhAva hato ke na to kaI prakArane bhedabhAva karavAmAM abhiruci hatI. pratyeka AcArya zAnta, dAnta, rahyA hatA. satya zuM che e samajavA mATe koInI pAse jANe buddhi ja nahotI e kALa sarjAya gaye hato. dhIra, gaMbhIrapaNe bhagavAnanA mArgane anurUpa thaI saMyama zAstraviruddha AcAra-vicAroe vyApaka rUpa dhAraNa karyuM yAtrAmAM saphaLatA meLavatA hatA. Ama zramaNa ane zramaNa hatuM. jAtigata matabhedanA kAraNe, saMpradAya matabhedanA kAraNe samavAyanuM saMgaThana sucAru rUpa prasaMzanIya gaNAtuM hatuM. tathA vyaktigata matabhedanA kAraNe sau potapotAnA mATe bhagavAnanA samayathI ja sAdhakonI sAdhanAnA be prakAra hatA. bhayaMkara pracAra ane prasAra karI rahyA hatA. dharmanA nAme je ApaNe Agama dvArA sArI rIte samajI zakIe chIe. loko ApasamAM laDatA jhagaDatA ane pariNAme veranI paraMparA ane e hatA sacelaka (savastro ane alaka (nirvastra) A uparathI ema mAnI zakAya ke samaya jatAM Aja be UbhI karatA hatA. zramaNa-zramaNI samavAya vizuddha cAritrathI patananA mArge caDhI rahyA hatA. sAdhu-jIvanamAMthI sAdhvAcAra prakAranA sAdhako zvetAMbara ane digabaranA svarUpe ApaNI lupta prAya thaI rahyo hato, jethI karIne mahAna sAdhanA samakSa upasthita thayA haze. paddhatine hAsa thaI gayo. janAtAmAM jaDatAnA bIja vavAI - aciArya yazobhadranA dvitIya ziSya bhadrabAhasvAmI hatA. gayA. zarIrane poSavA aneka sAdhanasAmagrIonuM upArjana teo darzanazAstra tathA jyotiSa vidyAnA prakAMDa vidvAna hatA. thavA lAgyuM. AtmatattavanA badale zarIratatva athavA puddagalAzrutakevalI paraMparAmAM emane pAMcamAM zrutakevalI mAnavAmAM naMdI sAdhake vadhI javA lAgyA. aDaMbare caramasImAnuM Ave che. cauda pUrva dhArImAM emanA ja chelo naMbara che sthAna grahaNa karyuM hatuM. yativarganuM saMgaThana joradAra taiyAra kahevAya che ke AcArya bhadrabAhusvAmI pachI kAIpaNa cauda- thayuM hatuM. yationI vizeSa pravRtti maMtra-jaMtra-taMtranA rUpamAM pUrvadhara thayA nathI. bhadrabAhasvAmIthI rAja caMdragupta khUba pheravAI gaI hatI. potAnA yaza-kIti ane aha poSavA ja prabhAvita hatA. Ama bhadrabAhasvAmI pachI AcArya phAve tevA pApAcAra teo karavA lAgyA hatA. tapa-tyAganI paraMparA AgaLa vadhatA rathulIbhadra, mahAgiri, Arya suhasti, mahAna ArAdhanA dorA-dhAgAmAM vaheMcAya rahI hatI. vArasAmAM balissaha, svAtisvAmI, zyAmAyasvAmI, sADitha svAmI, maLelA Adarzo ne saMskArone kALA dhabbA lAgI cUkyA samudrasvAmI, maMguravAmI, nandilavAmI, nAgahasti, revatI. hatA. bhagavAna mahAvIranI vizuddha saMyama paraMparAmAM AcArasvAmI, brahmadIpikahavAmI, skaMdilAcArya, himavantasvAmI, vicAranI malInatAnuM viSa cAre tarapha chavAI gayuM hatuM. nAgArjuna, bhUtadina svAmI, hitasvAmI, duSyagaNIvAmI, AvI viSama paristhiti thavAnuM vizeSa kAraNa te pAchalA yama zramaNa ane gavAnanA samaya sucAru rUpa Jain Education Intemational Page #1141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 191 pAMca varSanI viSama paristhiti ja gaNI zakAya. kAraNa ke jhaverIone bolAvyA. badhAe banane motInI sarakhI kiMmata guptazAsakanA samaye paNa bhAratamAM ghaNo ja saMgharSa cAlato akI lokazAhane vAro Avyo tyAre teNe eka motI hato. jaina, bauddha tathA vaidika dharmanA anuyAyIone ekabIjA sAcuM che ne bIjuM khoTuM che tema jaNAvyuM. motIne eraNa pratye vara-virodha hatA. saurASTranI sthiti to e vakhate khUba para rAkhI hathoDAthI kakaDA karI sAcA motInI parIkSA karI ja viSama hatI. haNa zAsaka ane gupta zAsakAnuM bhAratamAM ApI. rAjA temaja badhA jhaverI AzcaryAnvita thaI gayA. bhayaMkara yuddha thayuM hatuM. pariNAme cAre bAju duSkALathI loka zAhanI vilakSaNa buddhi joI rAjAe tene maMtrIpada para lokA da:khI-duHkhI thaI gayA hatA. AvA duSkALa bAra varSa AruDha karyA. lokAzAha maMtrI hovA chatAM adhyAtmavAnA sudhI satata rahyo hato. tethI ja aneko zratadhare munirAjenI kArya mAM tathA zAstra paha-pAThananA kAryamAM eTalA ja vyasta saMkhyA prati varSa ghaTatI jatI hatI. Agama sAhitya DAH rahetA hatA. ekavAra suprasiddha yati zrI jJAnasaMdarajI emane naSTa thatuM gayuM. ane mane mahAtmAo zithila thaI gayA. tyAM AvyA. emaNe lokazAhanA akSara jaI sAmethI mAMgaNI A zithilAcAra ja pAMca varSanA gALAmAM yatidharmamAM karI. tamArA akSara sundara che mATe je tame prAcIna-zAstronA keravAI gayA haze. bhraSTAcAra vadhI gayA haze. ane saMrakSaNa mATe vizeSa sevA Ape to keTalA mATe zAsanano sAdhvAcAra lupta thaI gayo haze. upakAra thaze. Agama sAhitya chelalA keTalAka samayathI zithilAcAra, bhraSTAcAra ane durAcAra caramasImA sudhI astavyasta thaI gayuM che tenA akSaro bhUsAI rahyA che. je tame suvarNa yoga samajI A zAstronI pratilipi karI pahoMcI gayo hato. AvA ajJAna-aMdhakArane teDavA koI Apaze to ame tamAro upakAra kadI paNa bhUlIzuM nahi. prakAzanI vizuddha rekhAnI khAsa AvazyakatA hatI. dhArmika, lokAzAhane Agama pratye atyaMta prema to hato ja ane sAmAjika tathA rASTrIya punarutthAna karavA mATe bhAratamAM emAM yatijIno atyAgraha jeI zAstro lakhavAnA prAraMbha haMmezA yuga-puruSa pedA thayA ja che. e yuga-puruSomAM karI dIdhA. AgamananA rasiyAne AgamanA pratyeka akSara dharma prANuM lokAzAhanuM sthAna e zatAbdimAM sarvopari hatuM. bhAvalAsa pedA karatA hatA. teo divasanA mATe pratizrImAna lokAzAhanA janma saMbadhI emaNe pote potAne lipi taiyAra karatA hatA ane rAtre potAnA mATe zAparicaya ke paraMparAne kayAMya ulekha karyo nathI. aneka lipibaddha karatA hatA. jema jema zAstra-lekhana kAya bhaMDAromAM emanA jIvanasaMbaMdhI janmasaMbaMdhI mAhitIo vardhamAna thatuM gayuM tema tema tattvaciMtananI gati tIna vegathI prApta thAya che. Ama bhaMDAronA AdhAre emano janma 1482 svarUpa dhAraNa karavA lAgI. kArtaka suda punama gujarAtamAM amadAvAdamAM thayela hoya ema jAya che. emanA pitA haMmAzAha ane mAtA gaMgAdevI zAstra-lekhana kAryanA kAraNe zAstrIya jJAnathI emaNe dhArmika, sasaMskArI ane sarala prakRtinA hatA. hemAzAha evA nirNaya karyo ke vartamAna sAdhu-samAja potAnA sane. amadAvAdanA sapratiSThita vyApArI hatA. sAmAjika temaja mayAdAonI viparata kArya karI rahyA che ane bhagavAnanI dhArmika ane rIte lokonA hiteSI hovAnA kAraNe dharma- vANu judu ja batAvI rahI che. siddhAMtonI surakSA karanArA ja parAyaNa hamAzAhanA saMrakSaNa heThaLa lokazAha aneka vidyA- siddhAMtonuM khUna karI rahI che. svacchAe svIkArelA tene emAM pAragAmI banyA hatA. saMskRta, prAkRta hindI, potAnA ja hAthe bahiSkAra karI rahyA che. aparigrahanA nAme gujarAtI Ama aneka bhASAonuM jJAna paNa emaNe prApta parigrahanA daMbha Thera Thera pASAI rahyo che. AgamAnA nA karyuM hatuM. emanAmAM bhASAnuM mAdhurya, akSaranuM lAlitya, anartha karI lephenA magajamAM khoTI vAta ThasAvI nirarthaka ane bhAvanuM pAMDitya hovAthI e eka mahAna lekhaka paNa prayAsa thaI rahI che. AvA akRtyathI vIralokazAhanuM aMtara hatA. zAstrIya jJAna pratye atyaMta abhirUcI hatI. saddaguNa kAMpI uThayuM. eNe AvuM zAstra-viruddha vyavahArane pratikAra saMpanna hovAthI lokomAM emanI prasiddhi cAre bAju phelAI karavAno daDha saMkalpa karyo. jyAM sudhI prANu che tyAM sudhI gaI hatI. emanI strI sudarzana ane putra pUrNa candra paNa prANanA bhoge paNa huM janatAne satya mArge laI jaIza. evA ja suzIla, sahRdayI ane anukuLa hatA. Ama lokA- pATA daMbha ane pAkhaMDathI bacAvIza. ane vItarAgano zAha dhana-saMpatti, kuTuMba - parivArathI aizvarya - saMpanna mArganuM citraNa karIza. hatA. kaLA-kuzalatAnA bhaMDAra hovAthI rAjyamAM paNa sanmAna zAstrajJAna prApta thavAnA kAraNe lokAzAha zAstra lekhananI pAmyA hatA. e kuzaLa jhaverI hatA. vyavasAyamAM jeTalo sAthe-sAthe Agama anusAra vAstavatAnA vicArono paNa samaya maLato badhe ja adhyAtmayogamAM pasAra karatAM parama pracAra karavA lAgyA. temanA kAMtikArI vicArone prabhAva tavanI khojamAM teo vizeSa prayatnazIla hatA. cAre tarapha phelAI gayo. dharmanA nAme thatA prapaMcathI loko ekavAra bAdazAha mahammadanA darabAramAM eka jhaverI sajAga thayA. satya hakIkata samajAvA lAgI. yativamAM ApaNane motI vecavA mATe Avyo. kharIdavA mATe rAjAe aneka je mArge dorI rahyA che e mArga khoddo che. e nirNaya kAMpI uDha saMka9pa janatAne sA ane cAre tarasa lAgI temanA kAtilAnA vicArone paNa Jain Education Intemational cation Intemational Page #1142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 192 jenaratnaciMtAmaNi lokono paripakva thato gayo. dharmadaMbhI loko tene joI Avato hato. chAsaTha munioe ekI sAthe zuddha sAdhvIcAra bhayabhIta banyA. zAstronI pratilipi karAvavAvALA yatijI svIkAra karavAne daDha saMkalpa karyo hato. sAdhu-munirAjane paNa gabharAya gayA. daMbha pASAse nahi, adharma AcarAtre sudaDha sahayoga maLavAnA kAraNe satya dharmano pracAra-prasAra nahi ItyAdi aneka zaMkAothI sazakIta banelA yatio drata gatimAM ghara-ghara pahoMcavA lAgyo. loko vizALa AhAranA bahAne emanA ghera gayA. tyAM AgamanI be samudAyamAM satya-vicAra tarapha AkarSita thavA lAgyA. thoDA pratilipi jeI DaghAI gayA. hAthanA karyA haiye vAgyA. ja samayamAM lokAgacachanA sAdhuonI saMkhyA cArathI yatijIoe takSaNa lekhana-kAya baMdha karAvyuM. navuM lakha- pAMcasenI thaI gaI. lAkhonI saMkhyAmAM zrAvaka ane vAnuM kArya yatijI baMdha karAvI zakayA paraMtu satya dhamano zrAvikAo emanA anuyAyI thayA. pracAra baMdha karAvavAmAM e samartha nahotA. nigraMtha dharmanuM satya svarUpa e loko sanmukha pIrasI rahyA hatA. ane avaLe vi. saM. 1531mAM aneka strIo paNa satyadharma tarapha raste caDelA lokone vAstavikatAnuM pAna karAvI savaLamArge AkarSita thaI ane dIkSita paNa thaI. emAM zrI samAja vALatA hatA. Ama dharma ane adhamano saMgharSa cheDAI godhAjI tathA IdrAjInA nAma vizeSa rUpamAM jovA maLe che. gayo. lekazAhane pracArano prabhAva dUra dUra sudhI pahoMcI teone samudAya zrI caraNa mahAsatIjIne gaNavAmAM Ave gayA hate. janasamaha kAzAha tarapha AkarSAI TaLe che. A mahAsatIjI paNa jJAnamunijInI paraMparAnA ja hatA. ToLAmAM vadhavA lAgyA. A rIte sAdhu-sAdhvI samavAya moTA pramANamAM munimaryAdA sahita Adarza jIvana vyatIta karI rahyA hatA. ane zithilAvikrama saM. 1528mAM aNahilapuranA suprasiddha zeTha cArane bharasaka niSedha karatA hatA. A emanA mATe eka lakhamazIbhAI lekazAhanA kAryathI virodha hovAthI emane mahAna cunautI hatI. parivartana karAvavA mATe amadAvAda AvyA. bannemAM carcA vicAraNu ghaNu ja sArA pramANamAM thaI. aMtamAM satyano jaya mahA para potAnA jIvanane aneka-siddhAMto sahita thaze. parAsta karavA AvelA lakhamazIbhAImAM ja parivartana vyatIta karatA hoya che. satya-siddhAMto para cAlatA cAlatA thayuM. yati dharma ADaMbara tarapha laI janAro che ane emanuM jIvana ja siddhAMta banI jAya che. sAdhu saMsthAno ADaMbara dharma ane dhamInuM patana karAvanAra che. evuM kalyANArthe lokAzAha tathA emanA samartha kAe Agama spaSTa jJAna thavAthI lakhamazIbhAIe emanuM ziSyatva saMmata aneka niyamonuM lisTa taiyAra karyuM hatuM. niyamanuM baheNuM karyuM. tyArabAda sirohI arahaTTavADA pATaNa ane nirmANa, pAlana tathA pracAra karavAnA pAchaLa emanA kaI suratanA cAra saMdha yAtrA karIne amadAvAda AvyA. zrI paMtha, mata ke saMpradAya-vADAbaMdhI jevI keAI bhAvanA nahAtI lokazAhanI sAthe cAre saMghanA saMghapati nAgajI, dalIcaMdajI. ke pate mAna sanmAna prApta karaze, yaza kIti maLaze evI motIcaMdajI ane zaMbhujIe bharasaka tatvacarcA karI. lokAzAhe paNa bhUkha nahotI. mAtra lAkeAnA kalyANa khAtara ja emaNe tava dvArA ja atyaMta pavitra ane saralatAthI samajAvyA. potAnA jIvananuM balidAna devAnA mahAna saMka9pa karyo emanI vANInI asara evI thaI ke badhA ja savajJAnanA hato. mUrti che, pUjA, ADaMbAne niSedha karI Thera Thera adhikArI banyA. pariNAme ekIsAthe (45) pistAlIsa dharmadhyAna mATe pauSadhazALAonuM nirmANa karAvyuM. e pauSadhapurUSa lokazAhanI pratibhAvathI preraNAnvita thaI dIkSA levA zALAna' ja rUpAMtara dharmasthAnakanA nAme pracalita thayuM. taiyAra thaI gayA. sthAnakomAM dharma dhyAna karavAnA kAraNe janatA tene sthAnaka vAsInA nAme oLakhavA lAgI. keTalAka lokonuM kahevuM che ke lokAzAhe jJAnamunijInA ziSya sedanamunijI pAse dIkSA grahaNa karI hatI. ane lokAgacchamAM dIkSA levAvALA pistAlIsa nara puMgavAmAM keTalAka lokonuM kahevuM che ke lokAzAhe dIkSA lIdhI hatI. bhANajIni pramukha hatA. teo pratibhA saMpanna kuzaLa gRharAvAsamAM ja rahyA hatA. khera lekazAhanI dIkSA thaI ke maninAyaka hatA. zrIbhadAjI, punAjI, bhImAjI, kezavajIna thaI e kiMvadaMtI che paNa pisattAlIsa puraSonI dIkSA ratanajI, jagamAlajI tathA senajI Adi aneka mahApuruSonA vi. saM. 1528mAM vazAkha suda akSaya tRtIyAnA divase thaI sahagathI lokAgacchanI khUba unnati thaI. 1566mAM hatIno ullekha maLe che. zrI lAkAzAhanI vizeSa preraNAthI aNahilapura nivAsI rUpacaMdajI svayaM pratibaMdhita saMta thayA. A dIkSA thavAnA kAraNe smRti svarUpa badhA muninA teo mahAna samayajJa zAstrAbhyAsI munirAja hatA. rUpaRSi saMghaTana mATe emanA saMghanuM nAma lekAgaracha rAkhavAmAM nAmathI teo prasiddha thayA hatA. tyAra bAda jIvajI RSi AvyuM hatuM. A lokAgacchanI eka alaga zAstra saMmata AcAryapada para niyojIta thayA hatA. AcArya jIvAjI RSi samAcArI teyAra karavAmAM AvI hatI. e samAcArI anusAra prakAMDa paMDita hatA. emanA pravacanAnA prabhAvathI navase je munienuM AcaraNa hoya te munione svIkAra karavAmAM ghara zrAvaka dharmamAM dIkSita thayA hatA. Ama lokAgacchanI amadAvAda dalIcaMda paNa nA jIvana pUe have che ke kAza tA thaI ke najIjagamA Jain Education Intemational Page #1143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 193 saMte niyamAnusAra cAritra dharmanuM ArAdhakapaNe ArAdhanA karatI enA ekavAranA zravaNathI ene sAmAyika ane pratikaravAnA kAraNe emanI eTale ke saMtonI saMkhyA 1100 thI kamaNuM kaMThastha thayA hatA. AvA pratibhAsaMpanna lavajIe paNa vadhAre thaI gaI hatI. vi. saM. 1613mAM jIvAjI bAlyAvasthAmAM ja zuddha saMyamanI kaThora sAdhanAno saMkalpa RSinA traNa ziSya traNa gacchamAM vibhakta thayA hatA. karyo hato. teo niraMtara mukha para mukhavastrikA dhAraNa karatA 1. gujarAtI lokAgaccha hatA. nirdoSa AhAra-pANI sthAna Adi grahaNa karatA hatA. sarvathA niSparigrahI rahetA hatA. jJAna-dayAna Adi kriyAomAM 2. nAgaurI lokAgaccha ja potAne vadhAre samaya vyatIta karatA hatA. AvA utkRSTa 3. uttarArdha lokAgaccha. AcaraNanA kAraNe ja seMkaDo yati pakSanA anuyAyI emanAthI dharmavIra lokAzAhathI laIne jIvAjI RSi sudhI zuddha prabhAvita thayA hatA. zithilAcArI yationA samAjamAM saMyamI sAdhuonuM pUrNa varcasva hatuM. gacchanI anuzAsana joradAra dhamAla UbhI thaI gaI. virodhI pakSa koI paNa bhege vyavasthA sucAru rUpa AgaLa vadhI rahI hatI. paNa tyArabAda dharmavIra lavajISine mArI nAkhavAno nirNaya karyo hato. yati samAjano pracAra-prasAra tathA prabhAva pharI vadhavA lavajI RSinA saMsArapakSanA nAnA vIrajI vorAne yatioe lAgyo. Agama viruddha aneka mAnyatAone pAche janma bharamAvyA hatA. vIrajI vorAne khaMbhAtanA rAjAnI sAthe thavA lAgyo. pharI pAcho zithilAcAra, darA, dhAgAno yuga ghaniSTha maitrI saMbaMdha hato. yationA payaMtramAM phasAI vIrajI zarU thayo. satya mekSa mArga batAvavAvALA svayaM mArga rAe rAjAne eka patramAM lakhI saMdezo Apyo ke lavajI bhA have A eka anAvavAvALA kAgaLo e ja sAdhu tathA tenA sAthIone ApaNA rAjyathI dezavaTo ApI eka prazna hate. gho. tethI temane pracAra baMdha thaI jAya. rAjAe vahelI take A saMtone najarakedanI sajA karI. tapa-tyAganI ArAdhanA AvA praznano ukela karavA mATe pAMca mahApuruSa dvArA saMtamunirAje Adarasahita tyAMthI mukta thayA. eTaluM avataryA hatA, jemaNe cAre bAju kriyA ddhAraka banI mahAna ja nahI paNa khuda rAjAe upadeza devAnI preraNuM ApI. have kAryomAM pitAnI Ahuti jaMpalAvI hatI. e mahApuruSa hatA. emanA anuyAyInI saMkhyAmAM AzAtIta buddhi thavA lAgI. 1 zrI jIvarAjajI mahArAja keTalAka prabhAvazALI vyaktio tathA vIrajI vorA Adi pracAra kAryamAM joDAI gayA. 2 zrI lavajI RSijI mahArAja 3 zrI dharmasiMhajI mahArAja ekavAra pUjyazrI AhAra mATe jaI rahyA hatA. rastAmAM 4 zrI dharmadAsajI mahArAja emaNe kAgariya yatizrInA ziSya dharmasiMhajI mahArAja maLyA. bannenA AhAravihAra tathA AcAravicAra saMbaMdhI 5 zrI harajI RSijI mahArAja aneka praznottara karyA. AcArya lavajIRSie dharmasiMhajIne A mahApuruSoe pharI satya-dharmano siMhanAda jagAvyo kahyuM tame sAmarthyavAna che chatAM yatinA yiAkAMDamAM hato. vi. saM. 1654mAM jIvarAjajI mahArAja tejarAjajI phasAyA che. dharmanA siMha cho dharmagajanA karo. janatAnA yati pAse dIkSita thayA hatA. zAstra viruddha vyavahAra hovAnA sutelA siMhane jagAvo. sarala hRdayI dharmasiMhajInA mana para kAraNe emanuM aMtara mana vihvaLa banI gayuM hatuM. potAnA zuddhasaMyamanA AcArane khUba prabhAva paDyo. emaNe satyayati gurudevane je paNa praznano uttara pUchavAmAM Avato teno dharmane svIkAra karyo. emanI AtmakalyANa tathA kiddhAranI saMtoSajanaka javAba na maLavAthI krioddhArano zubhAraMbha bhAvanA sudaDha thaI gaI. karavAne pUrNa nirNaya karyo. satyanA darzana karavAthI asatyano aMdhArapaTa tUTI jAya che. jIvarAjajI mahArAje yatidharma e | mahApuruSonuM jIvana kaSTa-sahiSNutAno bhaMDAra hoya che. dharma nathI ema svIkAra karI pharI zuddha saMyamanuM pAlana teo mAraNAntika kaSTa AvavA chatA paNa nirNayamAgathI karavAno nirNaya karyo. emanI sAthe amapAlajI mahIpAlajI jarA paNa vicalita thatA nathI. ekavAra amadAvAdamAM hIrajI, giradharajI, ane harajI e pAMca mumukSuoe yatioe lavajIRSijInA ziSya bhAnuRSijIne katala karI yatimAgano parityAga karyo. zuddha hRdayathI doSenI AlocanA khADAmAM dabAvI dIdhA. ghaNI tapAsa karyA pachI hakIkata jANu karI ane paMca-mahAvrata rUpa saMyamatrata svIkAra karyo. thaI. chatAM lavajIRSinI zAnta mudrAe kaMIpaNa viruddha pagalA levA dIdhA nahi. yativarga ATaluM ja karIne zAnta besI - tyArabAda navayuga sraSTA zrI lavajI RSijI mahArAje rahyA nahi. emaNe zraddhALu satAnA sAmAjIka bahiSkAra zaddha saMyamanI krAMtimAM vizeSa vega vadhAryo. teo lokAgaccha karavAne prAraMbha karI dIdho. lavajIRSijI jyAre IndalapuramAM nI pATa para birAjamAna bajaraMgajI svAmInA ziSya hatA. birAjamAna hatA tyAre tyAM yationuM jora purajozamAM hatuM. mAtra 7 varSanI vaye pitAnI mAtA sAmAyika ane pratikramaNa yatione te pUjyazrI pratye IrSAnA Aga varasatI hatI. hata hita thayA hatA ane ema hA rAma AcamanI che e vAtanI A Jain Education Intemational Page #1144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 194 jenaratnaciMtAmaNi jyAM sudhI A lavajI jIvato che tyAM sudhI ame sukhethI je samUha hato emanA je bhakto hatA. e badhAe jIvI zakavAnA nathI. ane lAga joI ekavAra chatanA pAraNe zithilAcArane poSavA mATe kriyApAtrI samudAye judo che raMgArI bahena pAse viSamizrita be lADavA vahorAvavAmAM evuM mAnya karI prasAra karyo. AvyA. pUjyazrIe pAraNuM karyuM. mAraNuttika upasarga samajI - jainadharmanA A sAcA anuyAyIonuM upanAma mUrti gayA. saMthAro laI pUrNa samAdhi maraNa prApta karyuM. pUjake e vairabhAvane laIne "DhuMDhIA" rAkhI dIdhuM. yativargathI tyArabAda emanA ziSya zrI semachaRSine AcArya pada judA dekhAvAnA kAraNe mahAvIranA asalI upadezakoe para niyojIta karavAmAM AvyA. samajIRSi paNa potAnA kAraNe mahAvIranA asalI upadezakeAe sthAnakavAsInA nAmathI gurudevanI jema belA belAnI ( idra- aDha) tapazna karatA hatA potAnI mALakhANu rAkhI. eTale keAI ema kahe ke sthAnakagaramImAM tApanI AtApanA levI, ThaMDImAM zItanI tapayA vAsIonI upatti mAtra 400 varSathI ja che. e mAnyatA karavI emanA jIvananI ArAdhanA hatI. ane e ArAdhanA taddana khoTI che. AgamAnusAra je anuSkAne ApaNuM pUrvAemanA ziSya paraMparAmAM ghaNAM lAMbA samaya sudhI jevA cAryo karatA hatA. e anuSThAnamAM parivartana thavAthI je maLatI hatI. semachaRSinA ziSya paraMparAmAM kahAnaRSijI aMdhAdhUdhI dharmamAM phelAI gaI hatI. e aMdhAdhUMdhIthI dara tathA haridAsajI ma. pramukha hatA. e be mahApuruSothI ja karI janatAne satyadharmanI jANa karAvanAra ne sthAnakavAsI AgaLa RSisaMpradAya tathA paMjAba saMpradAyanuM nirmANa thayuM tarIke oLakhavAmAM Ave che. bAkI bha. mahAvIrasvAmInI hatuM. haridAsajI ma. sA. nI ziSya paraMparA khUba vistRta cAlatI paraMparAmAM Aja sudhI eja satyamArganI prasapaNa hatI. thaI rahI che. ane haju paNa thatI raheze eja nirvivAda nirNaya che. sthAnakavAsI paraMparAnI spaSTatA para je vivecana zrI lavajIRSijI ma. tathA dharmasiMhajI ma. vi. saM. karavAmAM AvyuM che te koI paNa jAtanA pakSapAta vagara sattaramI zatAbdInA aMtima samaye thayA hatA. tyAre dharmadAsajI karavAmAM AvyuM che. ma. vi. saM. aDhAramI zatAbdInAM prAraMbhamAM thayA che. harajIRSijI ma. sA.nI zatAbdIne pUro khyAla maLato nathI. syAdvAda ane anekAMtanI dRSTithI je ApaNe samasta Ama pAMce krioddhArakane parivAra atyAre ApaNuM badhAmAM dharma-darzana para daSTi phekIe te sthAnakavAsI dharma te anya ApaNe joIe chIe. AcArya jaMbusvAmIthI laIne A aneka saMpradAyanI jema eka ja mALA anya motImAM ananya paraMparA Aja sudhI avirAma gatithI cAlI rahI che. bha. sthAna dharAve che. A viziSTa kendrIyatAnuM vikendrIyakaraNa mahAvIranI vANI bAra aMgasUtra, bAra upAMgasUtra, cAra ka karI ApaNe dharmathI vimukha ja nathI jatAM paNa ApaNe mULa sUtra, ane cAra cheda sUtra ema batrIza Agama prAmANika syAdvAda siddhAMtanuM khaMDana karI anekAntavAdI kahevarAvavAne che evo nirNaya jyAre karyo bIjuM mukhavastrikA hAthamAM na khATo dA ke niSphaLa janA karI rahyA chIe. rAkhatA mukhapara ja rAkhavI jethI yatno karavAmAM upayogI aMtamAM arihaMtanA caraNe praNAma karI eja maMgala rahI zakAya evo nirNaya karyo ane trIjuM mUrtipUjA ana- abhyarthanA ke syAdvAda mAtAnA suputra tarIke vikasela sthAnakaAvazyaka che evo jyAre nirNaya karyo. tyAre yativargane vAsI saMpradAya khUba khIle phUle phAle-eja abhyarthanA. Jain Education Intemational Page #1145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrImad rAjacaMdra ane temanuM AtmaciMtana -DaoN. cinubhAI nAyaka temaja pALatA hatA. hatI naka bhAratIya darzanonI mUlagata bAbata te AtmAne svIkAra jIvanamAMthI che. dayAdharma paNa huM temanA jIvanamAMthI zIkhyo che. cheka vedakAla pahelAthI te Aja dina sudhI AtmA vize chuM. khUna karanAra upara prema kare e dayAdharma mane kavizrIe ciMtana karanAra aneka prakAranA RSimunio, zramaNa, zIkhavyo che. e dharmanuM temanI pAsethI meM kaMDA bharIne tIrthakaro ane AdhyAtmika jayotidharo bhAratanI bhUmimAM pAna karyuM che." pedA thayA che ane bhAratanA saMskAra vArasAmAM potAnuM pradAna karyuM che. bhAratavarSanI bhUminI e vizeSatA rahI che AvA zuddha ane zIlavaMta AtmaciMtakane janma ke ItihAsanA judA judA samaye AvA AtmajJAnI jyoti saurASTranA morabI pAse AvelA vavANiyA baMdaramAM vikama dhare e mArga bhUlelI prajAne AdhyAtmika sAdhanAno sAce saMvata 1924nI kArtika mAsanI pUrNimAe thayo hato. mArga batAvyo che. AvA AtmajJAnI ciMtako koI dezanA pitAnuM ravajIbhAI ane mAtAnuM nAma devabAI hatuM. temanuM ke kALanA hotA nathI. bIjA zabdomAM kahIe to temanuM janmanAma rAyacaMda hatuM. kuTuMba paraMparAmAM rAyacaMdane ciMtana sthaLa ane kALanA baMdhanathI mukta hoya che. temano viSNuvabhakti ane jaina dharmanA saMskAra prApta thayA hatA. temanA AdhyAtmika vArase sarvadeza ane sarvakAlane sparzate hoya dAdA ane pitA bhagavAna zrIkRSNanA bhakta hatA. ane mAtA che tema tana hitAya baDajana sakhAya " devabA jena AcAra-vicAra pALatA hatA. bAlapaNuthI ja hoya che. rAyacaMde kuTuMbamAM temaja mitravartulamAM viziSTa chApa UbhI karI hatI. teo svabhAve ramatiyALa ane AnaMdI hatA. ogaNIsamA saikAnI uttarAvasthAmAM je dharmaciMtako temanI kI temanI smRti ghaNu tIvra hatI. abhyAsakamanI copaDImAM ane AtmajJAnI jyotirdharo bhAratanI bhUmimAM pedA thayA kaI paNa pATha eka vakhata vAMcyA pachI bIjI vakhata vAMcavAnI temanI vicArasaraNIne prabhAva samagra jagatamAM paDyo che. * temane jarUra rahetI na hatI ! nizALamAM temanA zikSake AvI vibhUtiomAM svAmI vivekAnaMda, 2maNa maharSi, temanI smRti pratibhAthI aMjAI gayA hatA. pUrNAganA pravartaka maharSi araviMda ItyAdi nAma maraNapaTa para tarI Ave che. A samaye saurASTra be uttama rASTrIya rAyacaMdabhAI jyAre sAta varSanA hatA tyAre eka duHkhada ratnonI bheTa dharI, eka rASTrapitA gAMdhIjI ane bIju ghaTanA banI. temanA upara apAra heta dharAvanAra zrI amIsamadazI jJAnI purUSa zrImad rAjacaMdra. mahAtmA gAMdhIjIe caMdabhAInuM sarpadaMzathI mRtyu thayuM. bALaka rAyacaMdabhAIne pitAnI AtmakathAmAM temanA jIvana upara je vyaktionI e samaye mRtyune kAI khyAla na hato. sagAvahAlAne UMDI asara paDI che tenuM varNana karatA kahyuM che: "mArA zeka karatAM ane raDatAM joIne temaNe dAdAne mRtyu vize jIvana upara UMDI chApa pADanAra Adhunika manuSyo traNa che, prazna karyo. dAdAe vicAra karyo ke A nAnA bALakane rAyacaMdabhAI e (zrImad rAjacaMdra) temanA jIvaMta saMsargathI, mRtyu vize hAlamAM samajAvavuM e ThIka nathI, te bhaya pAmaze. TolasToye temanA "vaikuMTha tArA hRdayamAM che" e pustakathI A vicAre temaNe uttara ApavAnuM TALyuM. Ama chatAM ane raskine "ana Tu dhI lAsTa" - e pustakathI mane cakita bALaka rAyacaMde prazna pUchavAnI haTha pakaDI rAkhI. dAdAe karyo." ItihAsa sAkSI pUre che ke mahAtmA gAMdhIjI jyAre kaMTALIne uttara Apyo, ' temanA zarIramAMthI jIva dakSiNa AphrikAmAM hatA tyAre temane hiMdudharma vize keTalIka nIkaLI gayo ane have teo hAlI cAlI zakaze nahIM, zaMkAo utpanna thaI. temanI A zaMkAonuM nivAraNa kazuM khAI-pI zakaze nahIM ane temanA zarIrane taLAva karavAmAM zrImada rAjacaMdra noMdhapAtra pradAna karyuM che. ane pAsenA smazAnamAM bALI mUkavAmAM Avaze." dAdAne A 1921mAM amadAvAda zaheramAM zrImad rAjacaMdranI jayaMti uttara sAMbhaLI bALaka rAyacaMdanI jijJAsAvRtta sateja thaI. ujavavAmAM AvI tyAre mahAtmA gAMdhIjIe jAheramAM eka- te cerI cupakIthI DAghuonI pAchaLa taLAva pAsenA mazAnamAM rAra karatA kahyuM hatuM, "ghaNIvAra kahIna lakhI gayo chuM ke gayA ane bAvaLanA jhADa para caDI gayA. pitAnA upara meM ghaNunA jIvanamAMthI ghaNuM lIdhuM che, paNa sauthI vadhAre apAra vahAla varasAvanAra amIcaMdabhAIne bALI mUkavAmAM keInA jIvanamAMthI meM grahaNa karyuM hoya to te kavizrInA DAghuo keTalA badhA kRra bane che e dRzya joIne temanA Jain Education Intemational Page #1146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 196 jainaratnaciMtAmaNi bhASaNa karI zakatA hatAlAka viSaya upara gayA hatA. vRtti para pratye eka prakAranI napharata pedA thaI. temanA manamAM vicAra "sAkSAt sarasvatInuM biruda prApta karyuM hatuM. temanI AvyuM ke AvA mANasane bALI mUko e kevI krUratA ? zatAvadhAna paddhatinI vigato "muMbaI samAcAra", "jAmeAvuM kema banyuM? Avo vicAra AvatAM ja ema kahevAya jamazeda", "spekaTeTara" vageremAM thatI hatI. temanI AvI che ke teone bAvaLanA vRkSa upara e kSaNe temane pitAnA addabhUta samaraNazaktithI prabhAvita thaIne muMbaI hAIkorTanA sAtaso bhavanuM jAtismaraNa jJAna thayuM! A vAta temaNe vaDA nyAyamUrti sara cArlsa sArjanTe teone yuropa javA potAnA patramAM ane lakhANomAM kahI hovAthI te vize AgrahabharyuM sUcana karyuM hatuM. paraMtu zrI rAyacaMdabhAInI zakA karavAne koI kAraNa nathI. A bAvaLanA vRkSanuM lAkaDuM vRtti aMtarmukha thavAnI vizeSa hovAthI teoe A sUcana Aje paNa khaMbhAta pAsenA vaDavA gAme zrImad rAjacaMdra svIkAryuM na hatuM. eTaluM ja nahIM paNa avadhAna baMdha AzramamAM AdarapUrvaka saMgRhIta karavAmAM AveluM che. karavA nirNaya lIdho hato. teo mAnatA hatA ke avadhAna zakti AtmonnatinI sAdhanA mATe bAdhaka che. bALaka rAyacaMdra ATha varSanI uMmare kavitA racavAnuM zarU karyuM hatuM ! rAmAyaNa ane mahAbhArata jevAM mahA- kavizrI rAyacaMdabhAI nAnapaNathI ja tyAga ane vairAgyanI kAvyane nava varSanI uMmare kAvyamAM anuvAda karyo hato. vRtti dharAvatA hovA chatAM temaNe lagna karIne gRhasthajIvana daza varSanI uMmare keTalAka viSayo upara teo chaTAdAra mANyuM hatuM. temanA lagna saMvata 1944mAM pipaTabhAI bhASaNa karI zakatA hatA ! agiyAra varSanI uMmare lekho jhaverInA putrI jhabakabAI sAthe thayAM hatAM. teo spaSTa lakhavAnuM zarU karyuM hatuM je gujarAtanA copAniyAmAM mAnatA hatA ke " AmAM koI doSa nathI. paNa AmAmAM prasiddha thatA hatA. bAra varSanI uMmare " ghaDiyALa" upara doSa che, ane e doSa javAthI AmAM je jue che te 300 paMktinuM kAvya lakhyuM hatuM. strI keLavaNI tema ja addabhUta AnaMdamaya ja che, mATe e doSathI rahita thavuM e anya viSaya para nibaMdha lakhIne InAma paNa meLavyAM ja parama jijJAsA che. hatA. tera varSanI uMmare aMgrejI keLavaNI levA teo teo muMbaImAM hIrAno ane jhaverAtano dhaMdho karatA rAjakoTa AvyA. ahIM temaNe kyAM sudhI abhyAsa karyo hatA. dhaMdhAmAM temaNe deza-dezAvaranA vepArIomAM bhAre tenI vigato maLatI nathI. paMdara varSanI uMmaramAM te temaNe nAmanA kADhI hatI. vepAranA vyavahAramAM teo potAno kavitAkalA para bhAre hathoTI jamAvI hatI. aneka viSayo para kavitA ane kavitA racyAM hatAM. soLa varSanI uMmare dharma barAbara pALatA hatA. teo spaSTa mAnatA hatA ke dharma e tahevAranA divase ke maMdiromAM pALavAnI bAbata "mekSamALA" nI racanA karI. A mokSamALAnI bhASA nathI, paraMtu rojIMdA vyavahAramAM AcaravAnI bAbata che. evI saraLa che ke sAmAnya akSarajJAna meLavanAra paNa vepAranA sedAmAM teo kayAreya vacanabhaMga karatA na hatA, temAMthI bedha laI zake che. pachI bhalene lAkho rUpiyAnI khoTa sahana karavI paDe ! vavANiyA baMdara hovA chatAM enI janasaMkhyA ochI vepAranA sedAmAM teo potAnuM hita ke aMgata lAbha hatI ahI kavio ane vidvAnono sahavAsa ocho jevAne badale bIjA vepArInA lAbhAlAbhane vicAra maLato hovAthI rAyacaMdabhAInI vRtti bahAranA pravAsa savizeSa karatA. muMbaI AvatA Araba vepArIo temanI pratye vizeSa rahetI hatI. eka vakhata saMvata 1940mAM nekI ane vaphAdArI joI ne teone " khUdAI nara' tarIke teone morabI AvavAnuM thayuM. morabImAM zaMkaralAla oLakhAvatA hatA. kharekhara kavizrI rAyacaMdabhAI jhaverI mAhezvara zAstra vidvAna gaNAtA ane teo aSTAvadhAnanA " AtmAnA AliyA" hatA. teo dukAnamAM paNa potAnI prayogo karI batAvatA hatA. zrI rAyacaMdabhAI e morabInI AsapAsa dharmapustaka ane rAjanIzI rAkhatA hatA. jaina upAzrayamAM aSTAvadhAnanA prayogo joyA. zrI zaMkaralAla vepAranI vAta pUrI thAya ke turata ja pustaka ughADI vAcanazAstrInAM aSTAvadhAnanA prayogonuM temaNe bArIkAIthI manana cAlu karI detA hatA. Ama chatAM vepAramAM paNa avalokana karyuM. temanI smaraNazakti tIvra hovAthI ghaNI kAryadakSatA dAkhavatA hatA. teo vyavahArakuzaLa ane avadhAnanA prayege samajavAmAM koI vAra lAgI nahIM. dharmakuzaLa hatA. temanAmAM ekAgratA ane aMtamukhapaNAne bIje ja divase morabImAM vasaMtabAgamAM mitro samakSa temaNe addabhUta samanvaya thayA hatA. temanA vyaktitvanuM varNana avadhAnanA prayoga karyA ane temAM saphaLa thayAM. e pachI karatAM mahAtmA gAMdhIjIe lakhyuM che : "temanI cAla jayAre jAmanagara javAnuM thayuM tyAM paNa vidvAna samakSa dhImI hatI, ane jenAra samajI zake ke cAlatA paNa pote bAra ane seLa avadhAno karI batAvyA. boTAdamAM eka vicAramAM grasta che, AMkhamAM camatkAra hato : atyaMta vakhata bAvana avadhAna karI anAyAse ja adUbhUta siddhi tejaravI, vihavaLatA jarAye na hatI. AMkhamAM ekAgratA prApta karI hatI. e pachI savaMta 1943mAM muMbaImAM lakhelI hatI. cahero goLAkAra, hoTha pAtaLA, nAka aNIdAra so viSaye para avadhAna karI eTale ke zatAvadhAna karI paNa nahIM ane capaTuM paNa nahIM, zarIra ekavaDuM, kada Jain Education Intemational ation Intemational www.ainelibrary.org Page #1147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 197 madhyama, varNa zyAma, dekhAva zAMta mUtino hato. temanA dazavakAlika sUtra Adi graMthomAMthI keTalIka gAthAonuM kaMThamAM eTaluM badhuM mAdhurya hatuM ke temane sAMbhaLatA mANasa bhASAntara, muni AnaMdaghananI covIzImAMthI keTalAka stavanane thAke nahIM. cahero hasamukha ne praphulita hatA. tenI upara artha vagereno samAveza thAya che. aMtarAnaMdanI chAyA hatI. kAgaLa lakhavA bese tyAre bhAgye - zrImada rAjacaMdranA lakhANenI eka vizeSatA e che ke ja zabda badalatAM meM temane joyA haze, chatAM vAMcanArane temAM anubhavanI vANI che. temanA lakhANamAM kyAMya ema nahIM lAge ke kyAMya vicAra apUrNa che ke vAkaya zabdALutA ke kRtrimatA jovA maLatAM nathI. bIjAnA upara racanA tUTelI che athavA zabdanI pasaMdagImAM kheDa che." prabhAva pADavA ke potAno mahimA gAvA mATe emaNe eka mokSanuM prathama pagathiyuM vItarAgatA che. jyAM sudhI vAkya paNa lakhyuM nathI. temanuM AdhyAtmika ciMtana anubhava jagatanI eka paNa vastumAM mana khUceluM hoya tyAM sudhI mUlaka hatuM. temanA AdhyAmika ciMtananI nIcoDa " AmamokSanI vAta kema game? AMtara laganI vinA mokSanI siddhizAstramAM jovA maLe che. AtmasiddhinI 142 gAthAomAM laganI na thAya. evI vairAgyalaganI kavinI hatI. rASTra- temaNe AtmaciMtananuM navanIta tArI batAvyuM che. sAmAnya pitA gAMdhIjIe zrImadanuM kareluM A varNana temanI mumukSune AtmAnA svarUpanuM jJAna thAya evI zubha bhAvanAthI vItarAga ane ekAtika pratibhAnuM darzana karAve che. upaniSadanA RSinI zailIthI praznottara svarUpe AtmAnA gUDha jJAnano khajAne khullo karI dIdho che. AtmA viSe ziSyane - jhaverAtanA vepAramAM muMbaI jevI dhamAliyA nagarImAM zaMkA utpanna thatAM te gurune prazna kare che ane ziSyanI satata vyasta rahevA chatAM zrI rAyacaMdabhAI AtmaciMtana mATe zaMkAnuM samAdhAna karavA mATe guru uttara Ape che. udAharaNa muMbaIno tyAga karIne vAtavakhata ekAMta sthaLe, jaMgalamAM paNa mATe nIcenA praznottara TAMku chuM: ke pahADamAM ekalA jatA rahetA hatA ane peDhInA mANasone kaDaka sUcanA ApatA hatA ke teo pote lakhe nahIM tyAM 1. zaMkA ( ziSya AtmAnA astitva aMge prazna pUche che). sudhI kaI e temanI sAthe patravyavahAra karavo nahIM! AvA nathI dRSTimAM Avate, nathI jaNAtuM rUpa; ekAMtavAsa daramiyAna teo aneka munio ane sAdhu bIjo paNa anubhava nahIM, tethI na javA ravarUpa. 45 saMtanA samAgamamAM AvatA hatA jemAM zrI lallujI mahArAja athavA deha ja AtamA, athavA indriya prANa; ane munizrI devakaraNane ullekha kare ghaTe. dhIme dhIme mithyA judo mAno, nahIM juduM eMdhANa. 46 temanI AsapAsa sAcA jijJAsu ane mumukSuonI saMkhyA vadhavA mAMDI jemAM morabInA nyAyAdhIza zrI dhArazIbhAI vaLI je AtmA hoya to, jaNAya te nahIM kema? saMghavI, sAyalAnA zrI saubhAgabhAI amadAvAdanA zrI jaNAya che te hoya che, ghaTa paTa Adi jema. 47 piopaTabhAI ItyAdino ullekha karI zakAya. mATe che nahIM AtamA, mithyA mekSa upAya; e aMtara zaMkAtA, samajAve sadupAya. 48 kavizrI rAyacaMdabhAIe pUrNa gRhasthI jIvana gujArIne saMvata 1956mAM vAnaprastha svIkAryuM hatuM. A varSe ja ziSyanI uparanI zaMkAnuM samAdhAna karatA sada gara kahe temaNe saMpUrNa rIte saMnyAsa levAnI mAnasika ane bAhya che AtmA che? taiyArI karI rAkhI hatI. paraMtu acAnaka temanI taMdurastI bhAsyo dehAdhyAsathI, AtmA deha samAna; bagaDI, Ama chatAM temaNe sarva bAbatone parityAga karavAno paNa te baMne bhinna che, pragaTa lakSaNe bhAna. 49 nizcaya karyo hato tene vaLagI rahevA mAgatA hatA. mAtuzrI devabAInA Agrahane vaza thaI emaNe e vicAra paDato bhAsya dehAdhyAsathI, AtmA deha samAna; mUkyo. temanI taMdurastI sudhare e mATe havAphera karavA aneka paNa te baMne bhinna che, jema asi ne myAna. 50 sthaLAe laI javAmAM AvyA paNa kaMI phera paDayo nahIM. je dRSTA che daSTine, je jANe che rUpa; rAjakeTa mukAme saMvata 1957mAM citra vada pAMcamane maMgaLa akhAdhya anubhava je rahe, te che jIvavarUpa. 51 vAre emaNe pArthiva dehano tyAga karI paramapadanI prApti karI. che Indriya pratyekane, nija nija viSayanuM jJAna zrImad rAjacaMdranA lakhANa "zrImad rAjacaMdra" nAmanA pAMca indriyanA viSayanuM, paNa AtmAne bhAna. para daLadAra graMthamAM saMgrahita karavAmAM AvelA che. jemAM temanA deha na jANe tehane, jANe na Indriya prANa; patra, kAvyo, mokSamALA, bhAvanAbodha, AtmasiddhizAstra, AtmAnI sattA vaDe, teha pravate jANu. 53 munisamAgama, pratimAsiddha ityAdi lekho, strI nItibodha, puSpamALA, bodhavacana, vacanAmRta, upadezanedha, upadezachAyA, sarva avasthAne vize nyAro sadA jaNAya; paMcAstikAya graMthanuM gujarAtImAM bhASAMtara, dravyasaMgraha, pragaTarUpa citanamaya, e eMdhANa sadAya. 54 Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 198 janaratnaciMtAmaNi ghaTa paTa Adi jANa tuM, tethI tene mAna; dharma ja jenuM lohI che, dharma ja jenuM AmiSa (mAMsa) jANanAra te mAna nahIM, kahIe kevuM jJAna? 55 che, dharma ja jenI tvacA che, dharma ja jenI iMdriya che, parama buddhi kRza dehamAM, sthULa deha mati alpa; dharma ja jenuM karma che, dharma ja jenuM calana che, dharma deha hoya je tamA, ghaTe na Ama vikalpa. 56 ja jenuM besavuM che, dharma ja jenuM uThavuM che, dharma ja jenuM UbhA rahevuM che, dharma ja jenuM zayana che, dharma ja jaDa cetana te bhinna che, kevaLa pragaTa svabhAva; jenI jAgRti che, dharma ja jeno AhAra che, dharma ja ekapaNuM pAme nahIM, traNe kALa draya bhAva. 57 jene vihAra che, dharma ja jeno vikalpa che, dharma ja AtmAnI zaMkA kare, AmA pote Apa saMkalpa che, dharma ja jenuM sarvasva che-evA puruSanI zaMkAno karanAra te, acaraja ehi amApa. 58 prApti durlabha che ane te manuEhe paramAtmA che." AtmasiddhinI badhI gAthAonuM vivecana A lekhamAM zakaya ApaNI bhUminuM sadabhAgya ke zrImadurAjacaMdra jevA nathI. paraMtu sadagarae ziSyane AtmAnI spaSTa samaja zIlavaMta AtmajJAnI puruSano temAM janma thayo ane ApaNane ApatAM mokSamArga vize kahyuM che: (1) AtmA che, (2) sAdI chatAM sacoTavANImAM mokSamArgano rAha batAvyo. zrImade AtmA nitya che, (3) AtmA karmana hartA che, (4) AmAM kayAMya potAnA vicAro ke lakhANomAM koInuMye khaMDana karyuM kamane bhetA che, (5) mokSa che, (6) saddadharma e mokSane nathI. paraMtu AtmAthInA anubhavathI pitAne je samajAyuM te upAya che. zrImada rAjacaMdra spaSTa mAnatA hatA ke aMtamu kha lakhyuM che ane prabodhyuM che. temanA AtmaciMtanane sAtvika thayA vinA mokSamArgane ughADa dekhAtA nathI. AtmajJAna prakAza ApaNane saune pathadarzaka banI raheze. AtmasiddhanI meLavavA mATe saspaSane athavA saddagurune samAgama Avazyaka prathama gAthA TAMkIne A lekhanI samApti karIzaH che. AvA puruSa ke saddaguru kevA hovA joIe tene khyAla ApatA teo eka patramAM lakhe che: je svarUpa samajyA vinA, pAmyo duHkha anaMta, dharma ja jenA asthi, dharma ja jenI majA che, samajAvyuM te para namuM, zrI sadaguru bhagavaMta. je samajAyuM te ane proDyu che. temane sarano athavA sadagurunA samAgamAna prakAra jina tIrthakara mahAvIra svAmI prabhunA yakSa tathA yakSiNI AgayA sAnnAdevI Jain Education Intemational Personal Use Only Page #1149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina patrakAratvaH eka jhalaka [zrI mahAvIra jaina cAritra-kalyANa ratnAzrama (seAnagaDha) peAtAnA hIraka jayatI mahAtsava prasaMge nima'trita caturtha jaina sAhitya samArohamAM rajU karela zeAdha-nikha'dha] sana 1780mAM hindustAnanA patrakAratve prathama pagaluM mAMDyuM. meAgala samrATa zAha Alama ane vikhyAta nagarazeTha khuzAladAsa zAMtidAsanA samayamAM jaikasa ogasTasa hiMkI nAmanA aMgreje tA. 29mI jAnyuArI 1780nArAja zinavAre lakattAthI eka akhabAra kADhyuM. nAma tenu... 'hIkIjha `sthAnI hAka ane dhAka hatI. savegI sAdhue paNa temanI adukha rAkhatA. A yatie pAlakhImAM meATA rasAlA sAthe vicaratA, jyAtiSa, vaidika, maMtrataMtranA vyavasAya karatA. jAgIrA paNu rAkhatA. yatie uparAMta sthAnakavAsI sAdhuonA samAja para noMdhapAtra prabhAva hatA. jaina sAdhuoe kaDaka aMgAla gejheTa opha dha erijinala kalakattA janarala eDavarTA-AcAra ane sayamane tilAMjali ApI hatI. jaina samAjanI Ijhara. 'TUMkAkSarI ' adeggAla gejheTa'nA nAmathI te Aja AvI mAnasika avadazAnA yugamAM jaina patrakAratvanuM parA prasiddha che. akhabArathI bhAratIya patrakAratvanA itihAsanA Ugyu' che. zubhAra'bha thayA. ADatrIsa varasa bAda sIrAmapAravALA DI. mAmaina, DA. kerI ane vADa nAmanA khristI mizarIee, tA. 31mI me, 1818nA rAja kalakattAthI baMgALI bhASAmAM ' samAcAra daNu' nAmanuM patra zarU karyuM. aMgrejonA hAthe zarU thayeluM A patra hindustAnanI dezI bhASAnuM prathama patra che, . cAra varasa bAda 1822mAM bAbu rAmameAhanarAya nAmanA hindustAnIe sudhArAnI himAyata karanAru' 'saMgabAda kaumuddI' nAmanuM patra kADhyuM. hinduratAnInA hAthe hindImAM pragaTa thayelu' A sarvoprathama putra che. A ja varasamAM 1822nI 1lI julAi e suratanA pharadunajI marjhabAne ' zrI sumabAInA samAcAra' nAmanuM` patra su`baImAMthI kADhyuM. Aja 160 varSe paNa A patra cAlu che. ' muMbaI samAcAra' nAme Aje te deza-videzamAM suvikhyAta che. gujarAtInA hAthe gujarAtI bhASAmAM pragaTa thayeluM A savaprathama putra che. jaina patrakAratvanuM paroDha jaina patrakAratvanA itihAsa pUrA 123 varSa jeTalA prAcIna che. hinduratAnanA sarva prathama sana 1857nA svAtaMtrya sagrAma asaphaLa gayA ane aMgrejoe vidhisara hindustAna para potAnuM siMhAsana sthApana karyuM. ApaNA pUrvajonu khamIra tyAre tUTI gayuM hatuM. hiMdustAnanA tamAma samAjamAM tyAre vahema, rUDhio, prathAe, bhrAMti, kajaDatA, karma kAMDabahulatA ane dharma ghelachAMnI bolabAlA hatI. jaina samAjamAM tyAre Aje nAmazeSa banela zrI pUjya yati - zrI guNava'ta a. zAhu sarva prathama asaphaLa svAtaMtrya saMgrAmanA e varasa bAda sana 1859mAM jenAe patrakAratvanA kSetre praveza karyAM. A varasamAM amadAvAdamAMthI 'jaina dIpaka' nAmanuM mAsika patra prakaTa thayuM. A patrathI jaina patrakAratvanA dIpaka pragaTayo te hajI Aja sudhI akhaMDa jhaLahaLe che. sana 1959 thI 1982 nA DIsembara sudhI badhA phIrakAnA maLIne 600 thI vadhu jaina mATI sakhyAmAM dhArmika-sAmAjIka patrA prakaTa karyA nathI. patrA prakaTa thayA che. duniyAnA koI eka samAje ATalI A seAthI vadhu jaina patrA aMgrejI bhASA uparAMta 8 bhASAmAM pragaTa thayAM che. bhASAvAra patrA A pramANe che : tAmIlamAM 6, baMgALImAM 3, marAThImAM 24, saMskRtamAM 1 aMgrejImAM 11, urdumAM 7, kannaDamAM pa, gujarAtImAM 126, ane hindImAM 279 ema kula 460 jaina patro prakaTa thAya che. AmAMthI rAjyAnukrama pramANe AsAmamAMthI 1, AMdhramAMthI 4, 6. pra.mAMthI 86, karNATakamAMthI 5, gujarAtamAMthI 68, tAmilanADumAMthI 7, dilhImAMthI 50, nAgAlenDamAMthI 1, pajAba-hariyANAmAMthI 7, pAzcama baMgALamAMthI 25, bihAra mAMthI 6, madhyapradezamAMthI 35, mahArASTramAMthI 80 ane rAjasthAnamAMthI 85 ema kula 460 jaina patrA prakaTa thayAM che. A badhA patrAmAMthI ghaNAMnI pUrNa vigatA maLe che. ghaNAMnI adhUrI. doDhaseAthI vadhu evAM patrA che ke je jaina patro hAvAnu tenAM nAma parathI kahI zakAya. paraMtu e badhAM mAtra jana nAmadhArI patro kayAre, kayAMthI, kANe prakaTa karyA. te saMzA dhananA viSaya che. pUrNa ane adhUrI mAhitInA AdhAre niHzaMka kahI zakAya ke jaina patrAmAM sauthI vadhu mAsikA prakaTa thayAM che. Page #1150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 200 jenaratnaciMtAmaNi sAptAhika patra paNa prakaTa thayA patra te prasaMge te vistAramAM sarvAdhika patra prakaTa thakatA joI. have te varamANe goTha sAptAhika, pAkSika, dvimAsika, trimAsika, ardhavArSika patronI nAmAvALI tarapha eka uDatI najara karatA A paNa ane vArSika patro paNa prakaTa thayA che ane thAya che. AmAMthI eka tathya jANavA maLe che ke gujarAtanA badhA jaina phirakAojaina, jaina jyoti, sevA samAja jevAM ceDAMka patro te prasaMge mAMthI zvetAMbara mUrtipUjaka phirakAo jaina patrakAratvano vikAsa dainika svarUpe paNa pragaTa thayAM che. ane vistAramAM sarvAdhika phALo Apyo che. ( patronI saMkhyA, bhASA ane sAmayiktA joI. have joIe saMpradAya daSTie vicAratAM zvetAMbara mUrtipUjaka saMpradAye kaI bhASAmAM karyuM jena patra prakaTa thayuM. A kama kALAnukrama sana 1859mAM "jaina dIpaka" dvArA, tAMbara sthAnakavAsI paNa pramANe goThavyo che; sana 1959mAM jaina dIpaka, amadA- saMpradAye sana 1889mAM "jaina dharmodaya" dvArA ane digaMbara vAdathI, 1880mAM hindI bhASAmAM "jaina patrikA" prayAgathI, saMpradAye sana 1942mAM "Atmadharma" dvArA gujarAtI jaina sana 1884mAM marAThI bhASAmAM "jaina bedhaka" ane udde patrakAratna zubhAraMbha karyo. hajI AjanI tArIkha sudhImAM bhASAmAM "jIyAlAla prakAza' anukrame zelApura ane terApaMtha saMpradAyanuM ekapaNa jaina patra gujarAtI bhASAmAM pharUkhanagarathI, ane 1903mAM aMgrejI bhASAmAM "dharmazIlana' pragaTa thayuM nathI. ane kannaDa bhASAmAM "jinavijaya" anukrame madrAsa ane belagAmathI ane sana 1923mAM baMgALI bhASAmAM "jinavANI saMpradAyanI jema saMcAlananI daSTie paNa jaina patrakAratva cAra bhAgamAM vibhakta che. ApaNI pAse je vyaktigata mAlina kalakattAthI prakaTa thayAM. kInA patro, 2. saMsthAnA mukhapatro, 3 jJAtinA patro, ane gujarAtI jaina patro 4 apracchannapaNe sAdhu saMcAlita, prerita athavA protsAhita patro che. vyaktigata jaina patra zarU karavAnuM sarva prathama sAhasa eka jhalaka gujarAtI jaina patranI. sana 195thI DIsembara sthAnakavAsI saMpradAyanA vidvAna zrI motIlAla manasukharAme, 1982 sudhImAM kula 126 gujarAtI jaina patro prakaTa thayAM che. A TAvAthI amadAvAdathI sana 1898mAM "jaina hiteSu' mAsika kADhIne sauthI vadhu saMkhyAnI gaNatarIe muMbaImAMthI 58, amadAvAda karyuM. sana 1859mAM amadAvAdathI prakaTa thayela "jaina dIpaka mAMthI 26, bhAvanagaramAMthI 9, rAjakoTamAMthI 4, pAlItANA sarva prathama saMsthAnuM mukhapatra che. karachI dazA osavALa ane vaDhavANamAMthI 3-3, DIsA, surendranagara ane sonagaDhanI jJAtie sana 1921mAM muMbaIthI "jJAti patrikA" kADhIne 2-2 ane kapaDavaMja, kalakattA, chANa, khaMbhAta, gAMdhIdhAma, thikAma, jJAti patronuM maMgalAcaraNa karyuM ane yoganiSTha zrImad jAmanagara, pUnA, bhAbhara, lIbaDI, vaDodarA, surata ane hima buddhisAgarasUrijInI preraNAthI sana 190lmAM amadAvAdathI tanagarathI 1-1 prakaTa thayAM che. buddhiprabhA" mAsika patra prakaTa thayuM. sAdhu prerita ane 126 gujarAtI jaina patromAMthI atyAre 58 patro pragaTa saMcAlita A sarva prathama gujarAtI patra che. thAya che. A 58 patromAMthI 2 sAptAhika 8 pAkSika 47 hatA mAsika ane 1 vArSika che. vikAsanA traNa tabakkA mAlikInI daSTie 15 vyaktigata mAlikInA, 19 saMsthAnA gujarAtI bhASAnA jaina patrakAratvane sarvAgINa rIte mukhapatro, 12 jJAtipatro ane 11 apracchannapaNe sAdhu prerita yathAyogya samajavA mATe tene traNa tabakkAmAM vibhAjIta saMcAlita patro che. karyuM che. pahelo tabakako sana 1859 thI 1909, bIje tabakko sana 1910 thI 1959, trIjo tabakko sana 1960 ' sAmayikatAnI sarvaprathamanI dRSTie 1859mAM jaina dIpaka thI 1982, sthaLa ane samayanI maryAdAnI adaba jALavavA mAsika, 1903mAM jaina sAptAhika, 1911mAM jainazAsana- prathama tabakkAnI vicAraNuM vistArathI paNa vivekapUta rIte pAkSika, 1936mAM jaina zAsana-pAkSika, 1946mAM "jaina karavAnuM pasaMda karyuM che. bIjA be tabakakAne jarUrI satyaprakAza Dhi. mA." 1843mAM kalyANa (tri. mA), ane mitAkSarI paricaya ApIza. prAyaH 1975mAM sAMvatsarikSaka kSamApanA vArSika zarU thayuMAmAMthI jaina sAptAhika, kalyANa ane sAMvatsarika kSamApanA artha prathama tabakako cAlu che. kalyANa atyAre mAsika che. sana 1859 thI 1909nA prathama tabakkAmAM kula 23 saumAM sarvathama patro pragaTa thayAM che. AmAMthI bhAvanagarathI pragaTa thatAM jaina dhama prakAza, AtmAnaMda prakAza ane jaina anukrame bhAratabharanA Aja sudhImAM pragaTa thayelA jaina patro eka 98, 80 ane 79 () varasanA thayA che. prathamanA be vAta barAbara spaSTa kare che ke bhAratamAM jaina patrakAratvanuM prathama mAsika che ane trIju sAptAhika che. A traNeya patro pAraNuM jhulAvavAnuM mAna gujarAtI bhASAne ane zvetAMbara Aja pragaTa thAya che. bAkInA badhA baMdha thaI gayA che. mUrtipUjaka jaina samAjane prApta thAya che. gujarAtI jaina A tamAma pratronI traNa trakAre vicAraNuM karIe. 1. bAhya nI draSTie 1859mAsana- prathama tabakakAmAM jena kathama taba, thaLa ana 1919 che. nA vAhano Jain Education Intemational Page #1151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 201 tolA sonA mate te "3 rAtiprasAda, be svarUpa 2. bhItarI svarUpa ane sAmAjIka prabhAva ane 4. sthAvAda sudhA (mAsika) : prakAzana : sana 1884. pradAna prathama baMdha paDelAM patronI vicAraNuM. saMvata 1941 mahA mAsa. prakAzana sthaLa : amadAvAda, 1. jana dIpaka (mAsika) : prakAzana samaya : (sana prakAzaka : jaina dharma pravartAka sabhA. saMpAdaka ke vahIvaTakartA dezI nATaka samAjanA Adya sthApaka ane jaina nATakakAra zrI 1859) saM. 1916nA phAgaNa mAsamAM. prakAzana sthaLa amadAvAda. zeThazrI umAbhAI haThIsIMgha ane zeThazrI magana- DAyAtrA DAhyAbhAI dhoLazAjI. AyuSya be varasanuM. bhAI karamacaMdanA Arthika sahakArathI zarU thayuM. prakAzaka : 5. jaina hitecchu (mAsika) : prakAzana samaya : sana jainasabhA, amadAvAda. kada : DemI. pRSTha saMkhyA : mukhapRSTha 1884 saMvata 1941 vizAkha mAsa. prakAzana sthaLa : sahita seLa. vArSika lavAjama eka rUpiye. bhAvanagara, prakAzakaH jaina dharma hitecchu sabhA. AyuSya eka amadAvAdanI gujarAta vidyAsabhAmAM jaina dIpakanA varasanuM. zarUnA doDheka varasanI phAIla upalabdha che. 6. jJAna prakAza (mAsika) prakAzana samaya: sana 2, jena divAkara mAsika : prakAzana samaya : sana 1888 sa vata 1945 poSa mAsa, prakAzana sthaLa : amadAvAda. 1875. sa1932nA zrAvaNa mAsamAM. prakAzana sthaLa : prakAzaka: zeThazrI maganalAla haThIsiMga. AyuSya ekavIsa amadAvAda. prakAzaka : zrI kezavalAla zitarAma ane zrI rasanuM chaganalAla umedacaMda. kada, DemI pRSTha saMkhyA 16. 7. jaina dharmodaya (mAsika) prakAzana samaya: sana 1888-89 saMvata 1946-47. prakAzana sthaLa : lIMbaDI. zradhdhava jaina itihAsakAra zrI mohanalAla dalIcaMda prakAzaka: lIMbaDInA sthAnakavAsI bhAIo, AyuSya be-traNa desAInA mate "A patra thoDAka varSa sudhI cAlyuM 1 varasanuM. khaMtIlA saMzodhaka ane A samArohanA adhyakSa zrI 8. jaina hitecchu (mAsika) prakAzana samayaH sana agaracaMdajI nahATAnA mate te "19 varSa sudhI nIkaLyuM 1888, prakAzana sthaLa : amadAvAda. prakAzaka: amadAvAdamAM hatuM ? 2 pIDha jana patrakAra DI. sthAtiprasAdanA mata vasatA visalapuranA sthAnakavAsI bhAI e. sane 1909 lagabhaga dasa varasa cAlyuM." 3 mArA mate A patra be sudhI arthAt 21 varasa cAlu hatuM. traNa varasathI vadhu nahi cAlyuM hoya. mArA matano AdhAra zrImad rAjacaMdranA aThaMga abhyAsI vidvAna lekhaka zrI 9. tasvavavecaka (mAsika) : prakAzana samaya : sane manasukhalAla vi. kiratacaMda mahetA ane jana dharma prakAzaka 1901. AnA mATe vidvAnazrI manasukhalAla kiracaMda mahetA mAsikanA saMpAdaka zrI kuMvarajI ANaMdajI kApaDIyAnA lakhe che : " gaLathuthImAM viSa laI amadAvAdamAM janma pAmeluM vidhAne che. zrI mahetA ' prakAzanA sivara jyubIlI A mAsika dIrdhAyu thAya ema lAgatuM nahotuM. thayuM paNa aMkamAM pR. 130 kha para lakhe che : jena divAkara" mAsika tema. thoDA mAsanA jIvana pachI samAdhimAM paDavuM. pAchuM saMvata 1932nA zrAvaNa mAsamAM zarU thayuM. hAla te lAMbA sana 19 08 mAM jAgRta thayuM. paNa viSavikArane utAra na vakhatathI baMdha paDayuM dekhAya che. tyAra pachI saMvata 1941 thayA hovAthI be mAsanI jAgRti bhegavI pAchuM samAdhimAM sudhImAM bIju koI gujarAtI jaina mAsika zarU thayuM hoya paDayuM." te tenI amane mAhitI nathI. A vidhAnanA TIpaNumAM 10 AnaMda (mAsika) : prakAzana samaya : sana 1903. zrI kApaDiyA nedhe che: "saMvata 1936mAM jana sudhArasa prakAzana sthaLa : pAlitANu. prakAzaka: jaina vidyA prasAra mAsika prakaTa thayuM." zrI mahetA ane zrI kApaDiyA jana varga. sana 1913 sudhI cAlu hatuM. patrakAratvanA prAraMbha yuganA sakriya sAkSI hatA. jaina 11. zrAvaka (mAsika) : prakAzana samaya : sana 1903. divAkaranuM AyuSya Ama cekakasa saMzodhana mAge che. prakAzana sthaLa : rAjakoTa. prakAzaka: rAjakoTanA sthAnakavAsI. 3. jaina sudhArasa (mAsika) : prakAzana samaya : sana bhAI 1884. saMvata 1903 caitra mAsa. prakAzana sthaLa amadAvAda. 12. sanAtana jaina (mAsika) : prakAzana samaya : sana prakAzana: zrI kezavalAla zivarAma. AyuSya eka varasanuM. 1904. prakAzana sthaLa: rAjakoTa. saMpAdaka zrI manasukhabhAI ravajIbhAI. sana 1910 sudhI cAlu hatuM. 1. jaina. sa. I. pR. 730 13. jaina zvetAMbara konpharansa heralDa (mAsika)H 2. tIrthaMkaraH jaina patra, patrikA vizeSAMka : egasTa 1977 prakAzana samaya jAnyuArI 1905. prakAzana sthaLa : muMbaI. | pR. 24. saMpAdakaH gulAbacaMdajI DhaDhDhA, prakAzaka: jaina zvetAMbara 3. ejana. pR 10. 1. jai. dhapra. sa.sI. yu. aM. pR. 130 gha jai 26 Jain Education Intemational cation Intermational Page #1152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaranaciMtAmaNi 202 konpharansa kada. : royala. pRSTha saMkhyA 16. vI.la. eka navA jena gujarAtI mAsikanI zarUAta bhAvanagarathI cAlu rUpiyA. mAsamAM thaI che...jaina dharma prakAza, jJAna prakAza ane tattva 14. jaina patAkA (mAsika) : prakAzana samaya : sana vivecaka ema traNa mAsiko hAla ApaNumAM prasiddha che, temAM A cethAne umero thayelo joIne amane AnaMda 1906. prakAzana sthaLa : amadAvAda. zrI mohanalAla dalIcaMda desAI A patra aMge lakhe che : "A mitranI thoDAM varSa thAya che. dareka jene AvA sukAryane madada karavI te temanuM hayAtI thayA pachI banArasa jaina pAThazALAne te suprata thatAM ? tAM kartavya che." temAM viSaya AkSepa sivAya sArA AvavA lAgyA. paraMtu AmAnada prakAze" pustaka 1 aMka 1 lo trIjA mukhapRSTha durbhAgye te eka varSa cAlI sUtuM che. ane have AzA ghaNI para naMdhyuM che : "jaina sAptAhika patraH A nyUsapepara gayA thoDI 2khAya che ke te jAge." eprila mAsanI bAramI tArIkhathI rAjanagaramAM prasiddha thayuM 15. samAlocaka (mAsika): prakAzana samaya: 1907. che ane A patrane niraMtara abhyadaya IcchIe chIe." prakAzana sthaLa : bhAvanagara. saMpAdaka zrI bhagubhAI phattehacaMda Ama vAstavamAM baMne patranuM Aja 79 muM varasa cAle che. kArabhArI. sana 1913 sudhI cAlu hatuM. "bhItarI svarUpa Aja bhAvanagarathI prakaTa thatAM "jena' sAptAhikanA prAraMbhanA tabakkAnA 24 patromAMthI "jaina" sAptahikane bIjA taMtrI zrI devacaMda dAmajI kuMDalAkare zrI mehanalAla bAda karatA bAkInA 23 patro aniyamitatAnI bAbatamAM amarazInA (16) "jaina vijaya" mAsikamAM tAlIma lIdhI hatI ane zrI devacaMda kaMDalAkare sana 1907 thI 1909 eka samAna hatA. niyata tithie bhAgyeja keI patra prakaTa thatuM. kyAreka to kaI patrano cAra cAra mahine aMka sudhImAM (17) taraMgataraNI (18) jaina zubhecchaka (19) vizA zrImALI hitecchu temaja (20) jaina mahilA nAmanA jaina patro zarU karyA hatA. bIjI keTalIka samAnatAo A pramANe cheH 1. DemI kadamAM patro prakaTa thatAM, 2. vadhumAM vadhu 24 pAnanuM sAhitya | gujarAtI jaina patranA prathama tabakkAnA 23 patromAMthI apAtuM. 3. sAhityanA viSaya mukhyatve dhArmika siddhAMto, baMdha paDelA 20 patronI jeTalI mAhitI upalabdha thaI te kriyAo ane nitine lagatA AvatA. 4. mukhapRSTha mahadda ApI. tenuM vizeSa saMzodhana karavuM kahyuM. Aja cAlu aMze cAlu raMgIna kAgaLamAM apAtuM, 5. mukhapRSTha pahelA traNa patro. jaina dharma prakAza, AtmAnaMda prakAza ane jena para presa lAIna, duho ke prAcIna saMskRta zloka mUkAta, 6. sAptAhikanI vicAraNuM svataMtra abhyAsa mAMge che. chatAMya bAra mahinA sudhI pAnAne saLaMga naMbara apAte 7. AmAnaMda prakAza ane janamAM varSa gaNatarInA je bhUla taMtrInuM nAma kayAMya paNa mUkAtuM nahi, mAtra prakaTa katInuM chapAya che te atre noMdhavuM jarUrI che. kAraNe A bhUla jaina nAma mukhapRSTha para presa lAInamAM mUkAtuM, 8. lekhanA patrakAratvanA saMzodhakane gumarAha kare che. lekhakanuM nAma bahudhA mukAtuM nahi, mUkAya to lekhanA A baMne patra bhAvanagarathI prakaTa thAya che. navembara aMte mUkAtuM, 9. bhAgyeja koI lekha eka aMkamAM pUrNa 1982 nA prakaTa thayelAM ' AtmAnaMda prakAzanA mukhapRSTha chapAtA, 10. are! samAcAra paNa tyAre apUrNa chapAtAM !! para chApyuM che. pustaka 80 jyAre jena sAptAhikanA navembara eka ja udAharaNa. 98 varase Aje prakaTa thatAM jaina dharma 1982 nA mukhapRSTha para chapAyuM che. varSa 79. A vAMcatA prakAzano prathama varasanA prathama aMkamAM 'zatru jya' viSe tarata ja spaSTa thAya che ke " AtmAnaMda prakAza mAsika samAcAra chapAyA che. gaNatarInI nava lITI ApIne A jaina" sAptAhika karatA eka varasa agAu prakaTa thayuM che. samAcAra apUrNa rakhAyA che. te samAcAra tenA chaThA ane paraMtu hakIkata AnAthI judI che. A baMneya patra eka ja pUrNa thAya che. 11. e samayanA patrone copAnIyA tarIke san 1903mAM ja prakaTa thayAM che. 12 mI eprila 1903nA oLakhavAmAMpracAravAmAM AvatA. "jaina" sAptAhika amadAvAdathI pragaTa thayuM. ane augaSTa patroe pADelI paraMparAo 1903mAM " AtmAnaMda prakAza" bhAvanagarathI. te samayanI paraMparA mujaba A baMneya putroe te te patranA prakAzananI 1. jaina patrakAratvanA sarva prathama jaina dIpaka mAsike noMdha lIdhI che. cAra prathAo pADI 1. aMkamAM te mAsanuM paMcAga prakaTa * jana' sAptAhika 30 mI ogaSTa 1903nA aMkanA karavuM. 2. aMkamAM ekAda stavana ane saMvAda mUko. 3. varSane badale pustaka lakhavuM ane 4. varasa sudhI saLaMga 10 mA pAnA para "ravIkAra " noMdhamAM lakhyuM che : "A pAnA naMbara ApavA. ApaNe joIe chIe ke " amAnaMda 2. je. ke. he. mArca 1910. pR. 67 prakAzamAM Aje paNa varSane badale purataka lakhAya che. sthAnaka Jain Education Intemational Page #1153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 203 vAsI konpharansanA mukhapatra "jena prakAzamAM Aje paNa TuDanA saMpAdakoe aitihAsika mahattva dharAvatA lekho, pAnA naMbara bAra mahinA sudhI saLaMga apAya che. alabatta saMzodhanAtmaka lekha lakhavAnI ane prakaTa karavAnI prathA have moTA bhAganA patro paMcAMga nathI chApatAM paraMtu tyAra zarU karI. pachI ochAmAM ochA 50 varSa sudhI to mAsika paMcAMga 7. "buddhiprabhA" mAsike pracchanna ane aprarachanna paNe mahada aMze chapAtuM ja rahyuM che, jena dIpake mAsika paMcAga - sAdhuone patro zarU karavAnI prathA pADI. chApIne Aje keTalAka patro taraphathI apAtA vArSika paMcAganI bhUmikA nirmANa karI ApI che ema kahevAmAM jarAye patronI kula asara vAMdho nathI. 1. dhArmika lAgaNI haMmezA ALI rahI che. jaina samAja - 2 "jena divAkare" mukhapRSTha para ja potAnA nAmane vaNI paNa AvI ALI lAgaNIthI Aje paNa baMdhAyelo che. lete duha mUkavAnI prathA zarU karI. tene duho A pramANe che. moTA bhAge AvI lAgaNI bhrAmaka mAnyatA para ghaDAyelI nabhano suraja netrane, saraje teja vizALa, hoya che. savA varasa pahelAM daDha mAnyatA hatI ke pustako jaina divAkara jIvanuM, timira hare tatkALa. " chapAya nahi. pustaka chApavAthI jJAnanI AzAtanA thAya. sana 1859mAM jaina dIpaka" patre A mAnyatA para ghaNano A prathA tyAra pachI sana 1884mAM pragaTa thayelAM 'jena ghA karyo, pachInA patrae paNa e mAnyatAne teDavAmAM dhama prakAze ane sana 1903mAM prakaTa thayelA 'AtmAnaMda' nedhapAtra sahayoga ApyA. prakAze lAMbA samaya sudhI apanAvI che. joke badhA ja 2. A patroe sAdhu-saMsthAne ane zikSita vargane patroe evuM beThuM anukaraNa nathI karyuM paraMtu ughaDatA pAne prAcIna kaleka mUka, aMgrejI kavitA mUkavI ke kaI dharma ane samAjanA prazno ane viSayo aMge vicAratAM ane lakhatAM karavAnI saphaLa preraNA ApI. patra-prakAzananI vidvAnanuM avataraNa mUkavuM A prathA Aje paNa sarvAdhika jovA maLe che tenuM ugama biMdu "jaina divAkara "ne duho che. pravRtti vikasatA ane vistaratA zikSita ane vidvAnone pitAnA vicAro abhivyakta karavAnuM eka sabaLa mAdhyama 3. sana 1884 pahelAnA patro aMge sthULa mAhitI maLyuM. prAraMbha tabakkAnA patro e ApaNane zrI AtmArAmajI, upalabdha nathI thaI tyAM sudhI ApaNe svIkArI laIe ke zrImada buddhisAgarajI, zrI kapUravijayajI jevAM sAdhuA varSe prakaTa thayela "jaina dharma prakAze" prasaMga vizeSanA lekhako temaja zrI kuMvarajI ANaMdajI, zrI vIracaMda rAghavajI samAcAro ApavAnI prathA zarU karI. Aje te teno vyApa gAMdhI, zrI motIlAla manasukharAma, zrI vA. ma. zAha, zrI paNa ghaNe badhe viratAryo che. A patre A uparAMta 1. motIlAla gIradharalAla kApaDiyA, zrI mehanalAla dalIcaMda vArSika lavAjamamAM ja bheTa pustaka ApavA. 2. vArSika desAI, zrI manasukhalAla ravajIbhAI, zrI manasukhalAla kiratapaMcAMga bheTa ApavuM. 3. aMkaeNmAM pragaTa thayela eka ja caMda mahetA jevAM prakhara vidvAna lekhake AvyA. lekhakanA lekhanuM pustaka pragaTa karavuM. 4. jarUrI prasaMge 3. patrAe loka keLavaNInuM paNa kAma karyuM. tyAre vadhArAnA pAnAM ApavAM, temaja 5. carcApatro prakaTa karavAnI prathAo zarU karI. Aje paNa A badhI prathAonuM pAlana bALalagna, ane vRddha lagna sAmAnya hatA, kanyAvikraya thato. strI keLavaNI hatI nahi. hatI te nahivat hatI. bALathAya che. vidhavA ke yuvA-vidhavAnA para samAjanA kaDaka niyaMtraNo 4. jana hiterachuM (sana 1898) nA saMpAdaka vA. mo. hatA. mRtyu pachI raDavA-phUTavAno rivAja hatA. mRtyu pachI zAhe ekalA hAthe traNa traNa patro calAvIne, ekathI vadhu vidhi divasa sudhI cAlatA. maraNa pachI jamaNavAra thatA. patronA eka saMpAdakanI prathA pADI. Aje paNa zrI mahAsukha- lagnaprathA paNa karoLiyAnA jALA jevI jaTila hatI. bhAI desAI ekalA hAthe "jana prakAza" ane "dazA rakhAta rAkhavI, ekathI vadhu patnI karavI e mobho gaNAto. zrImALI" ema be patronA saMpAdananI javAbadArI saphaLatAthI paradezagamana karanArane AkarI sajA bhogavavI paDatI. saMbhALe che. AvAM bIjAM nAma paNa maLe che. dhArmika paristhiti paNa pachAta hatI. sAdhu-saMsthA para 5. "jaina sAptAhike " saLaMga dhArmika navalakathA yatisaMrathAnI pakaDa hatI. yatio maMtra-taMtra-jaMtara karatA. ApavAnI, 2. vartamAna rAjakAraNa sahita anekavidha bAdazAhI ThAThathI rahetA. svAmI vAtsalya karAvavAmAM ja kSetronA samAcAra ApavAnI temaja 3. prakAzananI sAmayikatA ghaNuM moTuM punya che evI mAnyatA hatI. e mATe tyAre ghaTADavAnI prathAo zarU karI. tyAra pachI kALakrame sAptAhika harIphAI thatI. sAta kSetronI jALavaNInuM ghara ajJAna hatuM. prakaTa thayAM ane pAkSika paNa. 19mI sadIne saMdhyA samaye rAjakIya kSetre ghaNI uthala6. sanAtana jaina ane jaina zvetAMbara konpharansa hero- pAthalano hate. "svarAjyane maMtra jaya ghoSita thayo For Private & Personal use only Page #1154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 204 hatA. svarAjya mArA janmasiddha hakka che' A sUtra dezabharamAM pracalita hatuM, paraMtu jaina samAja A kSetra pratye dhAra udAsIna hatA. dhArmika, sAmAjIka ane rAjakIya ajJAna ane udAsInatAne teADavAnuM paNa A patrAe noMdhapAtra saphaLa kAma karyuM.. patrAnuM vyaktigata pradAna A te badhAM patrAnI bhegI asara vicArI. prAraMbha tabakkAnA 24 gujarAtI jaina patramAMthI traNa patrAe tA rAma haka pradAna karyuM' che. A patrAnA nAma cheH 1. jaina dharma prakAza, ra. jaina hitecchu ane jaina sAptAhika. AmAMthI 'jaina hitecchu ' be dAyakAnuM AyuSya bhAgavIne ceAganidrAmAM peDhI gayuM che. A traNeya patrA eka daLadAra itihAsa lakhavAnI mabalakha sAmagrI dharAve che. A traNanu AgavuM pradAna che. ane tenI eka AcherI jhalakathI ja hAla satASa mAnIe. 3. A patre jaina paMcAga tema ja anya dhArmika pustakA bheTa ApavAnI sarvaprathama prathA ane paraparA zarU karI. 4. A patramAM 'tIrthayAtrA pravAsa 'nA lekhA AvatA. jenA kAraNe tIrthayAtrAnA mahimA vadhyA ane tIrthadhAmonI paristhitimAM paNa sudhArA thavA lAgyA. jainaratnaciMtAmaNi 5. jaina vastI gaNatarI karavA mATe A patre hAkala karI. jenA pariNAme zvetAMbara kAnphranse 'jaina DIrekTarI taiyAra thaI. jaina hitecchunuM pradAna 1. jaina dhama prakAze' AjanI zvetAMbara jaita keAnyaransanA nirmANanI nakkara bhUmikA UbhI karI ApI. zvetAMbara mUrti pUjaka jaina samAjanI kendravartI -akhila bhAratIya sasthA 2 zrI meAtIlAle ApaNAM gujarAtI zabdakeASane paNa samRddha karyA che. nadakASamAM nahi samAyelA evAM gujarAtI bhASAnA zabdonA saMgraha karIne temaNe 'gujarAtI zabdArtha maMjUra karyA hatA. hAvI joI e tevA sava prathama avAja A patre khula'kASa' ApyA. A keASa te samayanA gAyakavADI khAtAe karyAM, sana 1892 nAM tenA taMtrIe 'jaina keoNMgresa bharavAnI jarUra' e viSaya para asarakAraka lekha lakhyA tenA phaLa svarUpe 1894mAM amadAvAdamAM sarvaprathama ' zrI jaina samudAya sabhA maLI. A sabhA pahelI 'jaina kAMgresa"nA nAme tyAre vikhyAta banI. A pachI A patra jaina gresa aMge avAranavAra lekhA lakhyA. jenuM suMdara pariNAma te AjanI zvetAMbara mUrti pUjaka jaina kAnpharansa. tenI vidhivat sthApanA rAjasthAnanA LeAdhi tIrthamAM sana 1902mAM thaI. 2. A patra leAka zraddheya prajJAcakSu pUjya paMDita zrI sukhalAlajInA jIvanane navA vaLAMka ApavAmAM nirNAyaka nimitta banyuM. paMDitajI sthAnakavAsI saMpradAyanA hatA. A patranA vAMcanathI zvetAMbara mUrtipUjaka saMpradAyanA abhyAsa mATe temane jijJAsA jAgI. pUjyazrI A patra aMge lakhe che; * prakAza patra ane huM nAnA moTAM bhAMDaru jevA chIe. prakAza patranA vAMcana dvArA taddana virAdhI bIjA sa`skAranA thara manamAM maMdhAyA...mane lAge che ke e patre eka nAnAbhAInI peThe mane mUjhavaNamAM prakAza ane DarUpe madada ApI che.' 1 vA. meA. zAhanA nAmathI samagra jaina vidvadu samAja suparicita che. AdhyAtmika AgathI pIDAtA vIsa varasanA vA. me. ne ( vA.me. eTale zrI vADIlAla meAtIlAla zAha ) patra kADhavAnuM mana thayuM. pitAe putrane sakriya protsAhana ApyuM ane sane 1898mAM 'jaina hitecchu" mAsikanA janma thayA. pitA-putranI joDIe 23 varasa sudhI A patra vyaktigata dheAraNe calAvyuM. A patranu' mahattvanuM pradAna A pramANe cheH khArAka niSedhaka' nAmanI lekhamALA lakhIne zAkAhAranAM 1 zrI meAtIlAla manasukharAme ' prANIhi'sA ane prANI niSedhanI temanI A lekhamALAe keTalAka aMgrejo ane pracAranA temaNe sarvaprathama zrI gaNeza karyA. mAMsAhAra musalamAnone zAkAhArI paNa banAvyAnA dAkhalA che. jaina hitecchunuM saMpAdana temanAM putra vADIlAle sabhALyuM tyAre paNa A patramAM teA prANa purAyA ja, sAtheAsAtha samagra jaina patrakAratvamAM paNa sakhaLa prANa sa*cAra thayA. samAja, dhama ane rAjakAraNanA praznone jovA-vicAravAnI temaNe AgavI-navI dRSTi ApI. ane zu zu temaja rAtala gujarAtI bhASAne haiyA sAMsaravI tIkhAza bakSI. zAhe 23 varasa sudhI ekalA hAthe ' jaina hitecchu ' gujarAtI 4. gujarAtanA A vaNapeAMkhyA philasUphe patrakAra vA. mA. mAsika, * jaina samAcAra' hindI, gujarAtI pAkSika ane 'jaina hitecchu' hindI pAkSika calAvyA. A patrA dvArA temaNe saMpradAyAne potAnA vADAmAMthI bahAra kADhavA, pAte sthAnakavAsI hatA paraMtu jaina samAjane nukazAna karanAra prazna ke prasaMge temaNe acUka kalama calAvI che. Ama karIne temaNe jaina 'ne vizALa arthamAM vicAravAnI bhUmikA bAMdhI. 5. AjanI akhila bhAratIya sthAnakavAsI jaina keAnpharansa ane jaina sayukta vidyAthI gRha A baMne vA. mA. zAhanA zakavatI pradAna che. paraMtu temaNe mAtra gRhastha samAjane ja nathI dAravyeA. sthAnakavAsI sAdhu saMsthAne paNa dAravI che. temanA ja prayAsathI sthAnakavAsI sAdhuonI prathama paSida maLI. A pariSade vA. ma. zAhane 'jaina sAdhuemAM navuM leAhI raeNDanAra upakArI puruSa' tarIke navAjyA hatA. eTaluM ja nahiM punAmAM maLelI eka jagI jAherasabhAmAM Page #1155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava sauMgrahagraMtha-ra bALa gaMgAdhara TiLakanA varada haste temane mAnapatra ane kALI pannu karAyA hatA. e sAai TiLake vA. mA zAhanI tIkhI kalamanI ane dharma, samAja temaja svadeza dAjhanI bharapUra prazaMsA karI hatI. 6. hindustAnanI eka ja bhASAne te hindI DAvI joIe tevA anurAdha karanAra prathama jaina patrakAra vA. zAha che. jaina sAptAhika 25 vaicArika ekatA ane bauddhika khaMbhAvatu teNe nirmANa karyuM. Adarza namUnA che. zrI manasukhalAla karatacaMda mahetAnA eka patra karyu" hovu joIe tenuM sanAtana jaina * ' 6 zabdomAM A patramAM jIvanane anivArya evI jarnAlITIka spirITa, patrakArane yogya jussA, vItha kurabA hatI. ' zrI mAmA 6. desAI lakhe che. * ApaNe tyAM atyAre sAta patra che A badhAM bhegAM maLIne paNa A patranI kharAbarI karI zake tema nathI. zrI manubhAI phatehada kArabhArIe 12mI eprila 1903nA roja amadAvAdathI ' jaina ' nAmanuM sAptAhika prakaTa karyuM. 1. A patranA prakAzanathI gujarAtI jaina patrakAratha mAsikanI sAmayikatAmAMthI bahAra nIkaLyu 2. sattA ane zrImaMtA sAme lAla AMkha karIne kahevA lakhavAnI pahela A patra karI. A patranI jhubezathI zatrujaya noMdha para sattAdhIza dvArA thatI AzAtanAM ane Dakhalane jIvaleNa phUTA paDayo. 3. sArvajanika hitamAM sAce sAcu jarUra paDe tA tIkhuM ane kaDavu paNa kahevA-lakhavAmAM kAInAtha bApanI sADAbArI nahi rAkhavAnI khumArIne A patre janma ApyA. pAlitANAnA ThAkeArezane A patre khakhaDAvyA che. ANuMdajI kanyAjI peDhInA vahIvaTakartA zrImatAnA kapaDA lIdhA che, tAtkAlIna rAjakIya praznonI carcA paNa tenAthI ja zarU thaI. 4. 80 varasanA jaina samAjanA itihAsa lakhavA mATe jaina ' sAptAhika eka. enasAIkApiDiyA samagraMthanI garaja sAre che. ema niHzaMka kahI zakAya ke jaina sAptAhika patrakAratvane, anya dainika patrakAratvanI harALamAM UbhuM karI dIdhuM, A patranI kAmagIrInI noMdha te samayanA aMgrejI patrAe paNa lIdhI che. putranI anya patro para asara A badhAM patrAe samAja para vyApaka asara karI. te 'sanAtana jaina' nAmanA mAsika patre tenA samakAlIna ane te pachInA patro para sArI evI asara pADI che. 6 sanAtana jaina ' no janma rAjakoTamAM sana 1904mAM thayeA, paNa tenA vikAsa thayA te muMbaI gayA pachI. muMbaIthI zrI manasukhabhAI ravajIbhAI tenu' saMpAdana karatA. jaina dharma ane jaina samAjanuM ja A mAsika patra hatuM. paraMtu sapradAya sukta mA sarvaprathama jaina patra che. jaina prazaMsAnA A udagAra sanAtana jaina nI sapAdana kaLAnA lIdhe kADhavAmAM AvyA che, A patramAM kaMkAnA lekhAnI pasaMdagI karIne mUkAtA. keLavAyelA varga ane ane zikSita varganA valaNanI kALajI levAnI ane tenu aveSabhrAtmaka Alekhana paNa karAta, rAjakIya viSayA ane dhArmika dRSTie UhApeAha karAtA. bIjA mAsikAthI peAtAnA patramAMthI preraNA laIne peAtAnA patrane uttama kakSAnuM mAsikane AgavuM karavAnI khAsa kALajI rakhAtI. paraMtu A banAvavAnA kAIe khAsa prayatna karyA nathI. bAkInA tabakkA have bAkInA be tabakkAnI minI ane mitAkSarI vicAraNA. bIne tabakko 1960 thI 1959nA gaNI zakAya. trIjo tabakko 1960 thI Aja sudhInA bIjA tabakkAmAM saMsthAnA mukhapatro ane sAdhu sacAlita patrAe mukhya kAmagIrI bajAvI che. A tabakkAmAM sAdhu prazno UbhA thayAM. A tabakkAmAM patrone sAdhuonI sAthe saMsthA noMdhapAtra saMkhyAmAM samRddha banI. e sAthe ja tenA sArI evI athaDAmaNamAM Avavu paDayu che. bALIkSA, devadravya vagere prazno aMge paramAnaMda kApaDiyA ane rI dhIrajalAla TokarazI zAhanA ke jaina jyoti' patrAe sAdhu sasthA sAme sArI evI jhIMka jhIlI, A baMne patro ane patrakAranA prayAseAnA pariNAme muMbaI jaina yuvaka sauMdha ane tenI paNa vyAkhyAnamALA bane astitvamAM AvyA. bIjA tabakkAnuM A mahAmUluM pradAna che, trIjA tabakkAmAM jJAtipatrAnI sevAe AgavI rahI che. A samayamAM vividha jJAtinI sasthAoe potAnA mukhapatro prakaTa karyA che, e jJAtipatrAe pAtAnI jJAtinI kAyApalaTamAM thathAyAgya phALo ApyA che. mA tabakkAnA vamAna jaina ( minI pAkSika) 'mukti datta ' ane 'pratikAMti' (mAsika) A traNa patrAe suvA AlamanuM naitika dhaDatara karavAmAM noMdhapAtra pradAna karyu' che. yuvAnAnA cAritrya ghaDatarane anulakSIne ja nIkaLela A patro samagra jaina patrakAratvanI AgavI devu che. Page #1156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 206 jenaratnaciMtAmaNi muMbaI 45 47 50 gujarAtI jaina patrano kALAnukrama sana 1859 thI sana 1982 ? 1 1859 jaina dIpaka amadAvAda 38 1931 jaina jayoti amadAvAda 2 1875 , dIvAkara 1931 vidhavA 3 18447 , sudhArasa 1931 muMbaI jaina yuvaka maMDaLa patrikA muMbaI 4 18 84 , dhamaprakAza bhAvanagara 41 1932 siddhacakra , hitecchuM 1933 sthAnakavAsI jana amadAvAda 1884 syAdavAda sudhA 1934 jaina eDavokeTa 1884 jJAna prakAza amadAvAda 1934 taruNa jana 8 14 8 jena hitecchuM 1934 jeneAdaya muMbaI 1897 AtmAnaMda janapatrikA bhAvanagara (8) 1934 jene daya (sacitra) mAsika 10 1998 jaina hitecchuM muMbaI (2) 1936 jaina satya prakAza (di.bhA.) amadAvAda 1937 prabuddha jaina muMbaI 1901-1925 49 1941 svAdhyAya vaDhavANuM 19 01 ta vivecaka amadAvAda 1942 A madhama sonagaDha 12 1963 jaina ( sI. ) 1943 kalyANa (tri.mA.) vaDhavANa 180.3 AtmAnaMda prakAza bhAvanagara para 1943 vijayAnaMda muMbaI 1903 AnaMda pAlItANuM 1943 maMgala (hi. gu.) Indora 1903 jana viveka muMbaI 54 1945 ratnajayota surendranagara 1903 zrAvaka 2AjakoTa 55 1946 jena siddhAMta muMbaI 17 1904 sanAtana jina 1946 vizva vAtsalya amadAvAda 1905 jana tAMbara konpharansa herolDa muMbaI pa7 1948 gulAba vaDodarA , vijaya pAlItANA 58 1949 hiMsA virodha amadAvAda 1906 ,patAkA amadAvAda jaina zvetAMbara konpharansa patrikA muMbaI 21 1907 samAlocaka 60 1950 vikAsa 1907 taraMgataraNI bhAvanagara 1907 jaina zubherachaka 1951-1975 1907 vIzA zrImALI hitecchuM * 1 1951 dazA zrImALI muMbaI 10 0 buddhiprabhA amadAvAda 62 1952 divya darzana amadAvAda 1911 jaina zAsana (pA.) 1952 mahAvIra zAsana jAmanagara 27 1913 jaina prakAza muMbaI 1954 jhAlAvADa sthAnakavAsI sabhApatrikA muMbaI 28 1919 jaina samAcAra 1954 sevA samAja 29 1921 karachI dasA osavALa prakAza samIkSA , kathA bhAratI amadAvAda 1924 jainakuMga 1956 surendranagara patrikA muMbaI 31, 1924 vIrazAsane ? amadAvAda (8) 19pa7 jaina yuga 1957 jainadhAmika zikSaNa patrikA 1926-1950 1957 hitamita pa-satyama amadAvAda 1929 jIvadayA muMbaI 1959 buddhaprabhA khaMbhAta 33 1929 jena pravacana aidAvAda 1960 dhacakra DIsA 1929 muMbaI jaina yuvaka saMdha patrikA - muMbaI pratiSThA 1929 zvetAMbara jaina 1960 kacchavikAsa muMbaI 36 1930 samayadharma sonagaDha jena sevaka muMbaI 37 1931 jainayuga muMbaI 1961 vaDhavANa mitramaMDaLa patrikA pa; 6. $ bh $ 6 ) lh $ punA ln ( = Jain Education Intemational Page #1157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 207 121 1992 konpharansa saMdeza 122 1982 cinagArI 123 pratibhA 124 1982 jenA nti 125 1982 28maca 126 1982 vaMdanA 127 1982 arpaNa muMbaI muMbaI muMbaI muMbaI muMbaI muMbaI muMbaI 1968 1970 cha7 1962 sughoSA pAlItANuM 1963 amIdhara DIsA 79 1964 jene daya surendranagara (6) divyadIpa muMbaI 81 1965 AgamajAta kapaDavaMja jaina zAsana hiMmatanagara 83 1966 svabaLa muMbaI 1968 pagadaMDI muMbaI kacchI dasA osavALa jJAti patrikA muMbaI muktidUta amadAvAda jinasaMdeza muMbaI 1971 arpaNa surata 1971 parAgapuSpa muMbaI 1972 jena jagata muMbaI 1972 jAmanagara samAcAra muMbaI 1973 labdhi kRpA choNI 1973 jaina darpaNa gAMdhIdhAma 1973 sANaMda-viramagAma tAlukA patrikA muMbaI 1974 vardhamAna jaina (pA.) muMbaI 1974 zAMti saurabha bhAbhara 1975 trizalA muMbaI 1975 dakSata muMbaI 1975 pratikrAnti muMbaI 100 1975 seraTha vIzA zrImALI muMbaI 1976-1982 11 1976 puNyasmRti muMbaI 1 02 1976 jhAlAvADa na darzana muMbaI rAjakeTa dharma pragati kalakattA 1976 jinavANI amadAvAda khaMbhAta jaina samAcAra muMbaI 1978 esavAla samAcAra muMbaI 1978 ghoghArI jaina darzana muMbaI 109 1978 pratibiMba muMbaI 1978 bhUtapUrva vidyAthI saMdha patrikA muMbaI 1978 maMgalamaMdira muMbaI 112 1978 rAdhanapura jaina darzana muMbaI 113 1979 maMgalayAtrA muMbaI 114 1979 jaina dharmalAbha bhAvanagara 115 1969 vidyAlaya darzana muMbaI 116 1980 jaina esesIezana opha InDIyA buleTIna muMbaI 117. 1980 TapAla dvArA tattvajJAna muMbaI 118 1980 vAgaDa saMdezA 119 1980 saMghedaya adAvAda 12 0 1981 durlabha amadAvAda o va e to - o - - o - o o - - - 111 sI. / T Gii . muMbaI nakALa = " due Tii.- rgrgr ===== = = = Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 208 1 amIdhArA 2 apa 3 16 gulAba 17 vedhArI jaina darzana 1 cinagArI 19 vadayA 20 jAmanagara samAcAra 21 ni sA 1963 DIsA 1971 surata AtmAnaMda prakAza 1202 bhAvanagara 4 AtmAnaMda jaina patrikA 1897 bhAvanagara (?) 5 AnaMda 1903 pAlItANA 6. Atmadharma 1942 nagaDha che 1965 kapaDava ja 8 osavAla samAcAra 1974 muMbaI 9 kacchI dazA osavAla prakAza samIkSA 1921 muMbaI 10 kalyANa 1943 vaDhavANa 11 kathA bhAratI 1915 amadAvAda 12 kI da. AbAla jJAtipatrikA 199 ta mukha 13 kaccha vikAsa 1960 muMbaI 14 kenpharansa sa`deza 1922 muMba 15 khaMbhAta jaina samAcAra 1977 1948 () 1974 1982 1929 1972 1970 1981 (?) vaDhavA 1835 1859 1877 1884 1884 1888 1889 1898 1906 pAlItANA (?) 1907 22 jinavANI 23 jaina divAkara dIpaka sudhArasa dharmAM prakAza ? * * * * * * >> 27 AgamajyAta 30 AAAARRR hitecchu vijya 31 40 41 .. .. niMta tima caudasa ' 34 35 patAkA 36 ** zAsana 37. jainAya ( sacitra ) 38 jaina satyaprakAza (miA ) 39 ,, zubhecchaka ( pA. ) jaina gujarAtI jaina prakAza yuga pravacana patrAnA akArAdi krama amIdhArA thI jJAnaprakAza muMbaI vaDAdarA muMbaI muMbaI muMbaI muMbaI muMbaI amadAvAda amadAvAda amadAvAda bhAvanagara bhAvanagara amadAvAda lIMbaDI --- muMbaI muMbaI 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 para 13 54 55 anudAvAda muMbaI muMbaI amadAvAda * 2 57 54 pa bhAvanagara 1803 amadAvAda muMbaI nAmbara zaransa verADa 1905 1906 1911 1934 1936 1913 1824 1929 jaina yAti yuga 93 .. 37 . ,, yuga sevaka .. ,, jainAdaya jaineya ( sacitra ) jaina zAsana 33 .. 1921 amadAvAda 1931 muMbaI 1934 1946 vAmbara kAnpharansa patrikA 195 dhArmi ka zikSaNa sAhitya patrikA 1957 1957 1961 1934 1964 1964 1972 1973 1976 1979 1922 have keTa .. siddhAMta 13 jagata ghaNuM. saurabha samAcAra esosIezana opha inDiyA (buleTIna ) dharma lAbha krAMti viveka 61 jhAlAvADa sthAnakavAsI jaina sabhA patrikA 2 TapAla dvArA tattvajJAta 3 jhAlAvADa jaina darzana 4 5 tara'gattaraNI 66 tarUNa jaina 67 trizalA tattva vivecaka 8 69 kSayAta dazA zrImALI 50 71 du bhadhama 72 dha cakra 193 dharma prati digdha darzana 74 pagadaMDI hasa parAga 6 puNya smRti 77 prayu vana 78 pratiSThA 9 prati krAMti 80 pratiSThi'kha jainaratnaciMtAmaNi 2 90 3 1919 1280 1954 1956 1901 197 1934 1955 1951 1975 1952 1981 1960 1976 1968 1971 1996 1936 196 0 1965 1978 mukha mu muMbaI muMbaI muMbaI cchaay surendranagara hIMmatanagara muMbai gAMdhIdhAma rAjakoTa bhAvanagara rAjakoTa muMbaI muMbaI muMbai mu muMbaI muMbaI amadAvAda bhAvanagara subaI muMbaI muba sarva amadAvAda amadAvAda DIsA kalakattA muMbaI muMbaI muMbaI muMbaI punA muMbaI muMbaI Page #1159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 209 muMbaI muMbaI muMbaI 81 pratibhA 1982 muMbaI 104 vidyAlaya dazana muMbaI 82 buddhiprabhA amadAvAda 105 vijyAnaMda 1943 83 buddhiprabhA 1959 khaMbhAta 106 vAgaDa saMdeza muMbaI 84 bhUtapUrva vidyAthI saMdha patrikA 107 vaMdanA muMbaI jaina keLavaNI maMDaLa 1978 muMbaI 108 sanAtana jaina 1904 rAjakoTa 5 mahAvIra zAsana 1952 jAmanagara - 109 samAlocaka 1907 bhAvanagara 86 muktidUta 1969 amadAvAda 110 samaya dharma sonagaDha 87 muMbaI jaina yuvaka maMDaLa patrikA 1929 muMbaI 111 sANaMda-viramagAma tAlukA patrikA 1973 muMbaI 88 muMbaI jena yuvaka maMDaLa patrikA 1931 muMbaI 112 sevAsamAja 1954 muMbaI 89 maMgala maMdira 1978 amadAvAda 113 seraTha vIsA zrImALI 1975 90 maMgala yAtrA 1978 muMbaI 114 surendranagara patrikA 1956 91 maMgala (hi. gu.) 1943 Indora 115 suSA 1962 pAlItANA 92 ratnajyoti 1945 surendranagara 116 siddhacakra 1932 muMbaI 93 ratnatraya muMbaI 117 saMghedaya amadAvAda 94 rAdhanapura jaina darzana 1938 muMbaI 118 syAdavAda sudhA 1884 bhAvanagara 95 labdhi kRpA 1973 chANI 119 sthAnakavAsI jaina 1933 amadAvAda 96 vaDhavANu mitramaMDaLa patrikA 1961 120 svAdhyAya 1941 vaDhavANa 97 vardhamAna jaina 1974 muMbaI 121 svabaLa muMbaI 88 vIra zAsana 1924 (8) - 122 zrAvaka 1903 99 vIzA zrImALI hitecchu 1907 (2) bhAvanagara 123 tAmbara jaina 1929 (8) 100 vItarAga saMdeza 1973 muMbaI 124 zAMti saurabha 1964 101 vidhavA 1931 (?) - 125 hiMsA virodha 1949 amadAvAda 102 vidhavAsraya 1946 amadAvAda 126 hita-mita-pacasatyam 1957 amadAvAda 103 vikAsa 1950 muMbaI 127 jJAna prakAza 1 ( amadAvAda - dha karo F mAnasa Jain Education Intemational Page #1160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNadharono preraka paricaya -zrI vijayapadhasUri 1. zrI gautama gaNadhara 2. zrI agnibhUti gaNadhara temaNe pacAsa varSanI uMmara vItyA bAda, ekAvanamAM magadha dezanA gobara gAmamAM gautamagotranA vasubhUti varSe dIkSA grahaNa karI. trIza varSa sudhI chadmastha bhAve prabhu brAhaNa ane pRthvI mAtAnA putra zrI agnibhUtine janma zrI vIranI sevA karI. AtmAne nirmaLa karyo. 81mA varSanA vRSabha rAzi ane kRttikA nakSatramAM thayo hato. mahAbuddhizAlI prAraMbhamAM temane kevaLa jJAna pragaTa thayuM. te prasaMga A hovAthI moTI uMmare cauda vidyAnA pAragAmI thayA. "karma pramANe che. potAne nirvANu samaya najIka jANIne prabhu che ke nahi" A saMzaya dUra karIne. prabhu zrI mahAvIradeve, mahAvIra deve gautamane mArI upara atyanta rAga che mATe temane pAMca zikhyo sAthe 47mAM varSanI zarUAtamAM dIkSA mArAthI dara haze toja tane kevaLa jJAna thaze" tema jANIne ApI ane gaNadhara pade sthApyA. tripadI sAMbhaLIne agiyAra najIkanA keIka gAmamAM rahetA devazarmA nAmanA brAhmaNane aMgenI racanA karavAmAM samartha ane cartajJAnI evA teo pratibaMdha karavA javAnI AjJA pharamAvI. pratibodha pamADI chadmasthapaNAmAM 12 varSa rahyA. 59mAM varSanI zarUAtamAM pAchA pharatAM rastAmAM temaNe prabhunA nirvANa kalyANa mATe kevaLajJAna pAmyA. 16 varSa sudhI kevaliparyAya ArAdhI, 74 AvelA devonA kahevAthI, prabhuzrI mahAvIranA nirvANu samAcAra varSanuM Ayu pUruM karI, vaibhAragiri upara pAdapopagamana jAgyA. temane asahya kheda thayA. khinna hRdaye, 'mahAvIra" anazana karavA pUrvaka mAsakSapaNa karI, nirvANa pAmyA. mahAvIra" zabdane mATe svare jApa karavA lAgyA. "vIra vIra' ema bolatAM bolatAM kaMTha ne tALu sukAvA lAgyA 3. zrI vAyubhUti gaNudhara chevaTe eka "vI" zabda ja bolavA lAgyA. te dvAdazAMgInA jANakAra hovAthI 'vI" zabdathI zarU thatA, aneka stutisUcaka teozrI pahelA ane bIja gaNadharanA sagA bhAI thAya. temane yAda AvyA chevaTe vItarAga zabdanI vicAraNA karatAM janma tulA rAzimAM, svAti nakSatramAM thayo hato. cauda temaNe jANyuM ke prazasta sneha paNa mekSa pAmavAmAM vidanakartA vidyAnA pAragImI banyAM hatA. temane "A zarIra che te ja che. ema jANI zrI gautama mahArAjA vicAravA lAgyA. AmAM che ke zarIrathI alaga AtmA che" - A saMzaya ( kharekhara ha' bhUla karuM chuM. prabhu to vItarAga che emane hatA. prabhu vIranA samAgamathI sadeha dura thatAM 500 ziSya mArA upara rAga hoya ja zene ? kharekhara ha' ja mohamAM sahita temaNe prabhu pAse dIkSA lIdhI. 10 varSa chAsthapaNAmAM rahI. paDayo che. mArA A ekapakSI nehane dhikkAra che. ha' ekale pa3mAM varSanI zarUAtamAM sarvAsa thayA. 18 varSa kevalipaNe chuM mAruM kaI nathI. tema huM koIne nathI" ema vairAgya vicarI 70 varSanuM AyuM pUruM karIne, prabhunI hayAtimAM bhAvanA bhAvavApUrvaka kSAyika samyagRSTivALA zrI gautama nirvANa pAmyA. svAmI A vada amAsanI pAchalI rAte dhyAnAktarIya samaye lokAloka prakAzaka kevaLajJAna pAmyA. 8. zrI vyakta gaNadhara bAra varSa sudhI jagatanI upara vicarI, ghaNAM bhavya jIvone teozrI keTalAka gAmanA rahIza ane bhAradvAja gotranA pratiAdhIne aMtima samaye zrI gautamasvAmI rAjagRhI pitA dhanImetra ane mAtA pANInA putra hatA. temano janma nagarInA vibhAragiri upara AvyAM tyAM pAdapapagamana makara rAzi ane zravaNa nakSatramAM thayA hatA. zrI idrabhUtinI anazanamAM eka mAsanA upavAsa karI, zrI sudharmAsvAmIne mAphaka 51mAM varSanI zarUAtamAM "pAMca bhUta (pRthvI Adi) gaNa sAMpIne 92 varSanuM AyuSya pUrNa karIne cAre aghAtI che ke nahi ?' A saMdeha dUra thatA 500 ziSyo sahita karmono kSaya karI mukti padane pAmyA. temaNe prabhuzrI vIranI pAse dIkSA grahaNa karI 12 varSa chadrastha paryAya pALI, 63mAM varSanI zarUAtamAM kevaLajJAna pAmyA. vartamAna covIzInA vIza tIrthakaronA badhA gaNadharomAM 18 varSa kevalipaNe vicarI prabhuzrI vIranI haiyAtimAM 80 zrI gautama gaNadhara mahAprabhAvazALI gaNAya che. varSanuM Ayu pUrNa karI mukti pada pAmyA. lAgyA hatAmArA prabhu mArA upara tArA A baLA gautama Jain Education Intemational Page #1161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva sa'grahagraMtha-ra 5. zrI sudharmA svAmI gaNadhara teozrI kAllAka gAmanA rahIza ane agni vaizyAyana geAtramAM janmelA evA pitAzrI dhamitra vipra ane mAtA bhagheilAnA putra hatA. kanyArAzi ane phAlgunI nakSatramAM temanA janma thayA hatA. kuzAgra buddhinA prabhAve cauda vidyAnA pAragata thayA. temanA sazaya hatA je prANI jevA A bhavamAM hAya tevA ja te parabhavamAM thAya che ke khIjA svarUpe ? prabhuzrI vIre A saMzaya dUra karyAM. 15mA varSe prabhunI pAse dIkSA lIdhI. prabhuzrI mahAvIradevanI AjJAthI temaNe zrI zatruMjaya mahAtmya TuMku karIne 24 hajAra zlAka pramANu banAvyu. teozrI pahelA udayanA 20 AcArcImAM mukhya yuga pradhAna thayA. temaNe 42 varSa sudhI chadmasthapaNuM bhAgavyuM. 30 varSa zrI vIra prabhunI sevAmAM rahyA. 12 varSa zrI gautama mahArAjanI sevAmAM rahyA. 93 varSanI uMmare kevalajJAna pAmyA. 8 varSa sudhI kevalipaNe vicarI 100 varSoMnuM Ayu pUrNa karI vaibhAragiri upara mAsanuM anazana karI mukti pada pAmyA. 6. zrI mA~Dita gaNadhara teozrI vAsiSTha geAtranA mau gAmanA rahIza vipra zrI dhanadeva ane mAtA zrIvijaya devInA putra hatA. temanA janma siMha rAzi ane maghA nakSatramAM thayA, bRhaspatine paNa jIte tevA buddhivaMta hAvAthI cauda vidyAnA pAragAmI thayA. teo haMmeza 3pa0 ziSyAne bhaNAvatA hatA. temane baMdha meAkSanI khAmatamAM saMzaya hatA. prabhu mahAvIre te dUra karyA. 54mA varSanI zarUAtamAM prabhunI pAse dIkSA lIdhI. teo dvAdazAMgInanA racanAra hatA. chadmasthapaNAmAM 14 varSa sudhI rahyA 68mA varSanI zarUAtamAM kevalajJAna pAmyA. kevalipaNe 16 varSa sudhI vicarI, 83 varSInuM. Ayu pU karI prabhunI hayAtImAM ja mukti padane pAmyA. 7. zrI mau putra gaNudhara teozrI kAzyapa gAtranA mauya grAmavAsI mauya brAhmaNanA putra hatA. mAtAnuM nAma vijaya devA hatuM. temanA janma vRSabha rAzimAM mRgazIra nakSatramAM thayeA hateA. teo 14 vidyAnA pAragAmI hatA, 350 ziSyAnA adhyApaka hatA. DhavA che ke nahi '-avA saMzaya hatA. prabhu mahAvIre te sauMzaya dUra karyA. 65me varSe dIkSA lIdhI ane gaNadhara banyA. 14 varSa chadmarathapaNAmAM rahyA. 80mA varSanI zarUAtamAM kevalajJAna pAmyA. 16 varSa kevalipaNe vicarI 95 varSanu Ayu pUrNa karIne prabhunI hayAtImAM zaleSI avasthA anubhavI, nirvANapadane pAmyA. 8. zrI apita gaNadhara teo gautama geAtranA, pitA devaH brAhmaNa ane mAtA 211 jayaMtInA putra hatA. teo makarAzi uttarASADhA nakSatramAM janmyA hatA. tIvra buddhinA prabhAve chae darzana zAstronA abhyAsa karI, mahAsamartha vidvAna thayA. 300 ziSyAne bhaNAvatA temanA sazaya nArakIe che ke nahi ? te hatA. 49 mA vaSe prabhu vIra pAse dIkSA lIdhI. 9 varSa chadmastha page rahI 58mA varSe kevalajJAna pAmyA. 78 va tu' Ayu pUrNa karI meAkSane pAmyA. 9. zrI acaLa bhrAtA gaNudhara teozrI kAzalA ( acaiAdhyA ) nagarInA rahIza hatA. hArita geAtranA pitA zrIvasa brAhmaNa ane mAtA naMdAnA putra hatA. mithuna rAzi ane mRgazira nakSatramAM janmyA hatA. sAMkhya auddha danAdi sarva zAstronA teo pAragAmI banyA. prabhu zrI mahAvIra devanA samAgamathI 300 ziSyAnA adhyApaka hatA. temaneA saMdeha puNya pApa che ke nahi-te hatA. A saMzaya dUra thatAM, 47mA varSanI zarUAtamAM dIkSA laI gaNadhara padavI pAmyA. 12 varSa chadmasthapaNAmAM rahI 59mA varSanI zarUAtamAM kevalajJAna pAmyA. 14 varSa sudhI kevalIpaNe vicarI 72 varSanuM AyuSya pUrNa karI siddha padane pAmyA. 10. zrI maitA gaNadhara teozrI varachardezAntagata tugiSTa nAmanA gAmamAM devInA putra thAya. temanI janma rAzi meSa hatI janma nakSatra rahenAra, kauDinya geAtranA, pitAzrI dattabrAhmaNa ane varuNaazvinI hatu. te samartha paDita hatA. 300 ziSyAnA adhyApaka hatA. temane paraleAka che ke nahi ? sazaya hatA. prabhu zrI vIre te dUra karyAM. 37 varSanI uuMmare dIkSA lIdhI ane gaNadhara pada pAmyA. 10 varSa chadmasthapaNAmAM rahI, 47mA varlDanI zarUAtamAM kevalI thayA 16 varSa kevalI paNe vicarI, 62 varSanuM AyuSya pUrNa karI, paramapadane pAmyA. 11. bAlasaMyamI prabhAsa gaNudhara rAjagRhI nagarImAM kauDinya geAtranA janmeleA zrIbala nAmanA brAhmaNa rahetA hatA tene aMtebhadra ( atikhalA ) nAmanI strI hatI temane tyAM karka rAzi ane puSya nakSatramAM eka putranA janma thayA. temanuM nAma prabhAsa pADayuM tee sarva zAstramAM niSNAta banyA. zrI prabhAsa brAhmaNuM 300 ziSyAnA adhyApaka hatA. temana meAkSa che ke nahi '- saMzaya hatA. zrI mahAvIre sauMzaya dUra karyA prabhu pAse 16 varSanI uMmare dIkSA laI, gaNadhara pada pAmyA chadmasthapaNAmAM rahI, 25mA varSanI zarUAtamAM kevalajJAna pAmyA. 16 varSa kevalipaNe vicarI 40 varSanuM AyuSya pUrNa karI, prabhunI hayAtImAM ja meAkSane pAmyA. (julAIAgasTa-1982nA AtmAnaMda prakAzamAMthI sAbhAra ) zrI dezanA ciMtAmaNi 8 varSa Page #1162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi bAMdhavabelaDI vastupAla-tejapALanI sakhAvatonA sonerI AMkaDA w AkhA delavADA je ekavAra gayA che te vastupAla - tejapAlanA nAmathI paricita hoya ja, A bAMdhavabelaDInuM nAma je tyAM jaIne na joyuM hoya to tene tyAMne phero ke yAtrA aphaLa ja samajavI. A bAMdhavabelaDIe jinazAsananI prabhAvanA mATe, sArvajanika kalyANa mATe tema ja anya darzanIone sahakAra ApavA mATe potAnI lakSmIne je sadavyaya karyo che. tenA AMkaDA romAMcaka ane preraka che. | vikrama saMvata 1238nI sAlamAM lakhAyelI eka hastaprata anvaye, A bAMdhavabelaDIe badhuM maLIne 6 4. 73, 72, 18, 800 traNa abaja, tetera koDa, boralAkha, aDhArahajAra, AThasethIya vadhu rakamane dravyanA vividha prazya kAryo mATe sadvyaya karyo hato - A noMdha "dharmalAbha mAMthI sAbhAra atre raja thAya che. -saMpAdaka --~~-~ ~~ ~ ~~ ~~ ~ ~~ sAdharmika bhakti Adi toraNa bAMdhyuM. AbutIrtha te bAMdhavabelaDInuM ja nirmANa. saMvata - temanA rasoDethI rojanA 1800 sAdhu mahAtmAone 1886mAM tIrthano pA nAMkhyo ane saM. 1292mAM tyAM davA supAtra dAna devAtuM, caDAvI. A tIrthamAM bAra karoDa ane trepanalAkha dravya kharca". - temanI dAnazALAmAM rojanA 1000 bhikSuka bhojana zrI giranAra tIrthamAM aDhAra karoDa ane cAMsI lAkha karatAM. dravyano sadvyaya karyo. - varSamAM traNavAra sAdharmika vAtsalya karatAM. - eka hajAra saMdhapUjA karAvI hatI. anya dharmo mATe - 700 (sAta) sadAvrata karAvyAM hatAM. - 2300 zivAlaya-zivamaMdira baMdhAvyA. saMtajJAnInI sevA, - eka lAkha zivaliMga sthApyAM. - 21 AcAryono padavI mahotsava karyo. - traNa lAkha dravya khaca dvArakAmAM toraNa baMdhAvyuM - 84 turka lokonI masjida baMdhAvI.. -3500 tapodhana garacha sanyAsInI sthApanA karI. - 500 brAhmaNe roja veda bhaNatA. - traNa lAkha dravya khacI haja para toraNa baMdhAvyuM. - mahAtmAone AhAra ApavA mATe 1000 siMhAsana sArvajajika karAvyAM. 84 pASANabaddha sarovara baMdhAvyA. - tapasvIone rahevA mATe 701 maTha baMdhAvyA. 400 pANInI paraba baMdhAvI. anuSThAna svAdhyAya Adi 464 vAva karAvI. -984 pauSadhazALAo baMdhAvI. 900 kuvA karAvyA. - 882 vedazALAo karAvI. A ja pratamAM bIjA paNa rasaprada AMkaDA apAyA che. bAMdhavabelaDI tIrthayAtrAe gaI tyAre temanI sAthe je - 36 lAkha dravya khacIne jJAnabhaMDAro karAvyA. parivAra hato tenA AMkaDA mAna upajAve tevA che. - traNa lAkha dravya kharcIne khaMbhAtamAM jJAna bhaMDAra parivAranA AMkaDA A pramANe che. karAvyA. 700 dharmazALAo baMdhAvI. - 2200 vetAmbara ane 1100 digabara sAdhuo tIrtha, jinabiMba Adi prabhubhakti sAthe hatA. - 1300 zikharabaMdhI jinAlaya karAvyA. - sAta lAkha yAtriko thaDaka sudhI sAthe hatA. - 3202 jina prAsAdano jirNoddhAra karAvyo. - cAra hajAra yAtriko thoDeka sudhI sAthe hatA. -ekalAkha ane pAMca hajAra navIna jinabiMba bharAvyAM. A zrama ane yAtriko uparAMta 450 bhejake, - 55 samavasaraNuM karAvyA. 1000 kaMdoI e, 6600 bhATacAraNe, 1350 kuMbhAro, - hAthIdAMtanA 500 siMhAsana karAvyA. 500 sutAra, 1000 luhAra, 350 diveTiyA (mazAlacI) - zrI zatruMjya tIrthamAM aDhAra karoDa ane cha- lAkha ane 2008 piThiyA sAthe hatA. vAhano 4500 gADAM, 24 dravya kharmyu. ratha, 505 pAlakhI, 11.00 vahela. 408 UMTa ane 700 - zrI zatrujya upara traNa lAkha dravya khacI tyAM sukhAsana hatAM. Jain Education Intemational Page #1163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnadharmanuM svarUpa ane ArAdhanAno mahimA prAstAvika :-- sAmAnya rIte dareka dharma ke samAjamAM dAna ApavAnI ane svIkAravAnI pravRttine mahattva ApavAmAM Ave che. prAcIna kALathI dAnane dharma tarIke mahattva Apa-khAkhatAnu varNana karavAmAM Avelu' che. vAmAM Avyu che. dAna vizenA ullekhA prAcIna jaina AgamasAhityamAM puSkaLa pramANamAM jovA maLe che. dAnanA artha e che ke peAtAnI gaNAya tevI vastu paranA peAtAnA mAlikI hakka tyajIne khIjAne te ha AnaMdathI arpita karI deve. AvI rIte kareluM dAna vyaktinI tyAganI bhAvanA vikasAve che, tyAgane dareka dharmomAM tenA aMga tarIke ane Avazyaka guNa tarIke gaNavAmAM AvyuM| che. A rIte tyAga e dharma pravRtti paNa bane che. A uparAMta dAnamAM bIjAne madada karavAnI bhAvanA paNa rahelI che. TUMkamAM dAna ApavAnI prakriyA pAchaLa vyaktinA tyAganI, manI, mAnavadharmanI ucca bhAvanAe kArya karI rahI che. tenA lIdhe jainadharmImAM dAnane eka mahattvanA aMga tarIke sthAna ApavAmAM AvyuM che. dAna ApavAnI sAthe sAthe tenI viziSTa paddhati, dAna mATenuM supAtra, dAna ApavAnA samaya vagere sapUrNa-cAkkasa mAhitI vividha graMthAmAMthI (DhAnaprakAza, dAnakhaMDa, dAnamacUkha) maLI Ave che. dAnane lagatAM vividha graMthAmAM tenA vizenI carcA uparAMta hetu vizenI carcA karavAmAM AvelI hAya che. dAnanA vividha hetu-mAkSaprApti uparAMta puNyaprApti, dhanA hetu, pU dharma dvArA leAkApayeAgI thavAnI icchA, milkatanA sadduprayAga, pApanivAraNa, yaza prAptinI icchA vagere gaNAvI zakAya che. putrajanmAdi keTalAMka vividha prasaMgeAe dAna karavAmAM Ave che. bhAratIya sAhityamAM dAnanAmahimA : prAcIna bhAratIya sAhityamAM sau prathama dAna vizenA ullekha ApaNane darzana sAhityathI mAMDIne Adhunika yuganA sAhityamAMthI maLe che. jaina para'parAnA AcArazAstranA graMthA ke je kAI paNa bhASAmAM hoya paNa temAM sAdhunA AcAranA niyamAnI sAthe dAna vize ghaNuM lakhAyuM che, A thAmAM sAgAra dharmAmRta, vasunI zrAvakAcAra, amitagati zrAvakAcAra, upAsaka adhyayana, jJAnArNAva, ceAgazAstra tathA upAsaka dazAMga zrI jayatibhAI caMdulAla ahIyAM sUtra mukhya gaNAvI zakAya. A badhA graMthAmAM dAnanA mahimA upayeAgitA, jIvanavikAsanA mATe tenI jarUrIAta vagere amitagati zrAvakAcAra ke jenA kartA amitagati nAmanA prasiddha AcAya che temAM kula paMdara prakaraNeA che. jemAM navamA, dasamA ane agiyAramAM prakaraNamAM dAna aMgenA sarvAM siddhAteAnuM vistArapUrvaka Alekhana karela che. A graMthanA navamA prakaraNanA AraMbhamAM AcAryazrIe jaNAvyuM che ke-dAna, pUjA, zIla tathA upavAsa e cAreya bhavasAgararUpI vanane bhasma karavA mATe Aga samAna che. A saoNMsAramAM AsurI tattvA, amAnavIya tattvA, mAhamAyA, aMdhakAra vagere tattvAne khALIne bhasma karI nAkhavA mATe AgasamAna che. A graMthamAM dAnanA mukhya pAMca aMgeA mAnavAmAM Avela che. (1) dAtA-dAna denAra (2) daiyavastu-dAnamAM apAtI vastu (3) pAtra-vyakti (4) vidhi-rIta (5) mati-zuddha vicAra. AcAryazrInA mata mujaba dAtAnA vizeSaguNA-bhakti, zraddhA, prasannacitta, svArtha rahitatA, namratA, bhAgathI mukti, sama dRSTi, priyavacanIpaNuM, abhimAna rahitatA, sevA parAyaNatA, vagere hAvA jarUrI che. vadhumAM AcArya zrI dAnanA mahimAnu varNana karatAM kahe che ke - gRhasthanI zaiAbhA dAnanI che. dAnanA cAra prakAra che. abhayadAna, annadAna, auSadhaDhAna ane jJAnadAna. dasamA prakaraNanI zarUAtamAM dAna mATe pAtra-kupAtranI vize jaNAve che ke 'vidhipUrvaka kareluM thADuMka dAna paNa vyAkhyA ApavAmAM AvI che. vidhipUrvaka karelA dAnanA mahattva mahAphaLa Ape che.' dA. ta. dharatImAM vAvelu' nAnuM paNa khIja samaya jatAM vizALa vRkSanuM rUpa dhAraNa karIne phelAI jAya che. tevI rIte vidhipUrvakanuM nAnuM dAna paNa mahAphaLa Ape che. dAtA taraphathI apAtrane apAyelA dAna vize lakhatAM jaNAve che ke ' jema kAcA ghaDAmAM pANI vadhu samaya sudhI TakI zakatu nathI ane ghaDA phUTI jAya che, tema kupAtrane apAyelu. dAna paNa niSphaLa jAya che. agiyAramA prakaraNamAM abhayadAna, annadAna, auSadhadAna tathA jJAnadAna vize vistArathI varNana karelu che. temaja A cAreya prakAranAM dAnA - ekabIjAthI saMkaLAyelAM che, te Page #1164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 214 jainanaciMtAmaNi vistArathI samajAvyuM che. guptadAna. janadaSTie dAna zabdanI vyAkhyA A pramANe gaNavI (1) anukappAdAna - A dAnano mukhya AdhAra anukampA zakAya. pitAnA dvArA bIjAne upakAra karavAnI vRtti, che. eka mAnavI dvArA bIjA mAnavInuM duHkha joIne apAtuM bIjA upara anugraha karIne buddhipUrvaka anna, pANI, dravya dAna e dAnanuM mukhya aMga che. A dAnamAM mAnavIne pIDita samUhano tyAga karavo tene "dAna" kahevAmAM Ave che. arthAt joIne tene koIpaNa prakAre madada karavAno bhAva thAya che, dAnamAM bIjA upara anugraha, vastuno tyAga, dharmanI vRtti, tenuM duHkha dura karavAnI tIvra utkaMThA jAge che tene anukaMpApitAnA zreya mATe samyaggadarzana AdinI samRddhi Adine dAna kahevAmAM Ave che. A dAna jyAre jAte, kula, dharma, samAveza thAya che. saMpradAya, prAnta, rASTra Adi prakArothI alipta rahIne dAnanA vibhAgo: manuSyanuM mana e vividha bhAvothI ApavAmAM Ave che tyAre te saphaLa thAya che. anukaMpAdAna bharapUra bhaMDAra jevuM che. mAnavInA bhAvo kyAreka ucca hoya e e mAnavatAnA darzanarUpa che ke je dvArA mAnavanI mAnavatA tyAre, nina bhAve hoya chemananA hita ane samyakatvanuM mApa nIkaLe che. prakAranA bhAvo-anusAra dAnanA prakAro hoya che. dAnamAM (2) saMgrahadAna - A dAnano sAmAnya artha A devAmAM AvatI vastu e mukhya nathI paNa mAnavInuM zuddha pramANe che. saMgraha karavA mATe, lokone potAnI tarapha aMtaHkaraNa mukhya che. bhAvanA anusAra dAnanA traNa prakAre AkarSavA mATe athavA prabhAva nIce lAvavA mATe je dAna che (1) sAtvika (2) rAjasa (3) tAmasa, A traNeya prakAranuM apAya tene saMgrahadAna tarIke oLakhavAmAM Ave che. vigatavAra varNana "sAgAra dharmAmRta" nAmanA graMthamAM karavAmAM (3) bhayadAnaH - pitAnAthI prabhAvazALI vyaktinA bhayathI, AvyuM che. dabANathI ke tenA trAsanI bIkathI dAna ApavAmAM Ave (1) sAtvikadAna :- e uccakeTinuM dAna che. jemAM athavA koIpaNa prakAranA aparAdhathI pakaDAI javAnA bhayathI danAranA koIpaNa prakAranA badalA, yaza, pratiSThA, prAsAddha je dAna apAya te bhayadAna kahevAya che. lAbha vagerenI irachAo hotI nathI. (4) kAruNyadAnaH- kAruNyadAnane artha zAstromAM A (2) rAjasadAna -je dAna potAnA sAMsArika kArya siddha pramANe karavAmAM AvyA che ke-putra viyoga vagerethI utpanna karavAne arthe temane phaLano uddeza rAkhIne karavAmAM Ave thatAM duHkhane lIdhe, putrAdi bIjA janmamAM sukhI thAya te che. arthAta je dAna kakta potAnI prasiddhi ApavA mATe che. hetathI brAhmaNane dAna ApavAmAM Ave che ta. ane lokomAM vAha vAha yaza-kIti phelAvavAnI dRSTithI laukika phaLanI irachAthI, dAnanA badalAnI icchAthI, arthalAbha (5) lajajAdAna- je dAna bIjA mAnavInI zaramathI -pratiSThA-saMtAnalAbha Adi sAMsArika lAbha meLavavAnI athavA dabANathI ApavAmAM Ave che tene lajAdAna tarIke irachAnA lAbhathI je dAna ApavAmAM Ave che. tene rAjasa. oLakhavAmAM Ave che. dAna kahevAmAM Ave che. (6) gauravadAna - sAmAnyataH pitAnI pratiSThA, pada, | (3) tAmasadAna - trIjo pakAra tAmasa dAnane che. te be sAmAjika mebhAne dhyAnamAM rAkhIne ApavAmAM Ave. prakAra karatAM nimna koTino che. A dAna ApanAra vivekahIna, athavA je dAna garvathI ApavAmAM Ave tene gauravadAna mAnavatA vinAnA hoya che. je dAna tiraskArapUrvaka, apamAnathI kahevAmAM Ave che. TUMkamAM kahIe te A dAnanI pAchaLa agya deza tathA samayamAM kupAtrone ApavAmAM Ave che mAnavInI prazaMsA, yaza, kIrtigAthA pAmavAno hetu rahelo che. tene tAmasa dAna kahevAya che. (7) adharmadAnaH- manuSya dvArA adhama kAryomAM dAna sIgAradharmAmRtamAM spaSTa jaNAvyuM che ke-sAtvikadAna ApavAmAM Ave tene adharma dAna tarIke oLakhavAmAM Ave sarvottama che. tenAthI nigna te rAjasa dAna che ane A che athavA adhamI (cera, jugArI, vezyA, khUnI) vagerene banethI nikoTinuM dAna te tAmasa che. tenA kArya nimitte je dAna ApavAmAM Ave che te adharma. dAna tarIke oLakhAya che. A dAnano uddeza mukhyatve uparanA traNa prakAre batAvavAmAM AvyA che te mananI bhAvanA para AdhArita che. A uparAMta jainadharmanA jANa keIpaNa adharmane vadhAravAno che. A atyaMta halakI koTinuM kAroe bAra prakAro paNa batAvyA che. (1) anukazmAdAna, dAna che. tenAthI puNya prApti thatI nathI. (2) saMgrahadAna, (3) bhayadAna, (4) kAruNyadAna, (5) lajajA- (8) dharmadAnaH- adharmadAnathI viruddha A dhamadAna che. dAna, (6) gIravadAna, (7) adharmadAna, (8) dharmadAna, (9) eTale ke ahiMsA, satya vagere dharmanAM tonA poSaNa, AhAradyAna, (10) auSadhadAna, (11) jJAnadAna ane (12) vRddhi tathA saMrakSaNa mATe je dAna ApavAmAM Ave tene , Jain Education Intemational Page #1165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa'grahagra'tha-ra dharmAdvAna tarIke oLakhavAmAM Ave che, athavA je dAna dharmanA kAraNurUpa bane, je jJAnathI dhama niSpanna thAya athavA je dAna dharma kAryanA hetu mATe devAmAM Ave te dharmAdAna kahevAya che, A dAna uccakoTinuM che. tyAgI, dharmAtmA, supAtrane dAna ApavuM te dharmAdAna che. kAraNa ke teo dharmanuM pAlana, rakSaNa tathA vRddhi karavAmAM kArarUpa banaze tethI adhamanA nAza thaze. TUMkamAM koIpaNa prakAranI svArthanI bhAvanA vinA niSkAmabhAvathI ApavAmAM Avela dAnanA AmAM samAveza thAya che. dharmAMnA rakSaNa mATe pAtAnI mAla milkata tathA jAtane arpaNa karI devAM te paNa dharmAdAna che, (9) AhAradAnaH- A dAna mahattvanuM che. AhArabheAjana e sarvane mATe jIvana TakAvI rAkhavA mATe prAthamika jarUriyAta che. mALAdhArI tyAgI munio vagerenA AdhAra gRhastha upara che. AthI gRhasthane mATe AhAradAna e zreSTha dharma che. AhAra vinA koIpaNa mAnavI ke pazana jIvana TakAvI rAkhavuM azakaya che, tethI dareka mAnavIne mATe AhAra te agatyanI vastu che. A kAraNathI ja annanuM sadAvrata calAvanAra bhUkhyA mAnavInA 'taranA bhAzIrvAda pAmIne mahAna puNya upArjana kare che. tenAM phaLasvarUpe jainAnA ghaNAM nIcasthAnAmAM mAnazALA-mAtu Apavu' vagerenI vyavasthA jovA maLe che. (10) auSadhAna :- koIpaNa manuSya koIpaNa prakAranA rAgathI pIDAtA hAya teA tene AhAranI nahIM paNa sAravAranI jarUrata hoya che. jenAthI te Agamukta thaI zake, tethI ja auSadhadAna e paNa mahattvanuM dAna che. auSadhadAnanuM mahattva vidvAnAe ghaNuM ja batAvyuM che, supAtrAne davA ApavI tenI sAravAra karI-karAvavI, tenA parejInI vyavasthA karAvavI tathA keAIpaNa prakAronA rogonA IlAja vagerenA samAveza auSadAnamAM thAya che. (11) sonAnA mAnavInA bhautika zarIranA rakSaNa mATe jeTalA AhAra-auSadhanI jarUra che teTalI ja jarUriyAta cetanavaMtA zarIranI rakSA, pASaNa tathA unnati mATe jJAnanI che. jJAna e eka prakAranI AdhyAtmika auSadhi che. jenA vinA caitanya zarIranI rakSA karavI azakaya che. zAnadAna e atyaMta mahattvapUrNa tathA zreSThadAna che. jaina zAstromAM jJAnanuM mahattva ghaNuM batAvavAmAM AvyuM che. samasta vastuonA thAya prakAza mATe, temaja mohanA nAza mATe jJAna sivAya mahattvanI vastu kAI nathI. AcArAMgasUtramAM jJAna tathA AtmAne ekarUpa batAvIne jaNAvyu che ke jyAre AtmA upara ajJAnatAnA paDI chavAI jAya che tyAre jJAnanA aMzue vaDe te dUra thAya che, tethI jJAnane pragaTa karavA mATe jJAnadAnanI AvazyakatA batAvavAmAM 215 AvI che. eka vidvAnanA jaNAvyA mujaba Knowledge is Light ? - jJAna prakAza che, AtmAmAM jyAre jJAnano prakAzanA udaya thAya che tyAre ajJAnavaza manamAM vaira-virAdha, dveSa dhyA, moha-mamatA vagere huguNA sthApita thayelA hAya che te badhA dUra thaI jAya che. tene badale maitrI, samatA, saralatA, kSamA, yA, viveka, namratA vagere sadguNlRA sthAna ve che. A jJAna e AnaMdamaya che. ( Knowledge 1 happiness ) tethI ja jJAnane AtmAnI vizeSa prakAranI zikta mAnavAmAM Avela che. jenA prabhAvathI kaleza, vAsanA, rAgadveSa, meha vagere naSTa thAya che. tethI ja kahevAmAM Avyu che ke- * Kwledge is power' jJAna e eka zakti che. AtmabaLa-naitika baLa jJAna dvArA ja pragaTa thAya che. (12) guptAnAnaH- A dAna mAnavI dvArA koI paNa prakAranI potAnI prasiddhinI AzA rAkhyA vinA ApaNAmAM Ave che, arthAt AmAM potAnA nAma, kIta ke yazanA moha rAkhavAmAM AvatA nathI tethI A dAnane guptadAna tarIke oLakhAvavAmAM Ave che. A uparAMta jaina vidvAnoe bIjA keTalAka phrAnano prakAza batAvyA che temAM AcAya' jinasene ' mahApurANa 'mAM dAnanA cAra prakAra batAvyA che. (1) yAdatti (2) pAtraDhatti (3) samatti (4) anvayatti, (1) yAdattaH- bhayathI vyAkuLa evA prANIne thAka abhayadAna Apavu. TUMkamAM kahIe te anugraha karavA yogya prANIsamUha upara yApUrNAMka mana, vacana, zarIranI zuddhi sAthe tenA bhaya dUra karIne abhaya devAnI pravRttine viThAnA 'yAdAtta' tarIke oLakhAve che. A abhayAnanA eka prakAra che. (2) pArdanaH ceAgya pAtrane mATe yogya AhAra vagere ApavuM tene pAtratti kahe che. uttama supAtrane satkArapUrvaka AhAra vagaranu Apavu vagerenA temAM samAveza thAya che, (3) samAnatti:- pAtAnA jevA sarakhA sthitivALAne dAna ApavuM tene samAnatti kahevAmAM Ave che. (4) anyadhatti- A cAyA eka che. tene 'sakalatti ka tarIke paNa oLakhavAmAM Ave che. A prakAranA sabaMdha mukhyatve vyaktinA peAtAnA kuTuMba tathA jAti sAthe sa'kaLAyela che. pAtAnA kuLa-vaMzanI pratiSThA mATe putrane sasvakuLanA rItAiLe, mAlamata tathA kuTuMba soMpavAnI prakriyAne anvayatti ' tarIke eLakhavAmAM Ave che. abhayadAna - uparokta badhA prakAranA dAnAmAM keTalAka vidvAnoe abhayadAnanI paNa vigatavAra carcA tenA graMthAmAM paNa karI che. abhayadAnanA vividha artha jaina graMthAmAM nAthavAmAM AvyA che. temAM gacchAcAra parvanA mAM 6 Page #1166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 216 jaNAvyA mujaba " svabhAvathI ja sukhanI IcchAvALA temaja duHkheAthI gherAyelA bhayabhIta prANIone je bhayamAMthI mukti apAve che tene abhayadAna tarIke oLakhavAmAM Ave che. sAdhAraNa rIte kahIe teA sarva prakAranA sa'kaTAthI prANIAne mukta karavA, sa prakAranI muzkelIonA nivAraNamAM sahAyaka banavuM, AzvAsana ApavuM, vitadAna ApIne muzkelImAMthI bacAvIne salAmatI ApavI. zaraNe AvelA prANInI rakSA karavI. temaja jenAthI prANIne bhaya thAya tevI khAkhAne baMdha karAvavA mATe yathAyeAgya prayatna karavA vagere khAkhAnA samAveza abhayadAnamAM thAya che. vyAkhyAmAMthI abhayadAnanAM sAmAnya lakSaNeA nIce pramANe gaNAvI zakAya :- A gherAyelA (1) sarva prakAranAM bhaya ane duHkhAthI prANIne mukta karavA. (2) AphatanA samayamAM nirbhayatAnA saMcAra karavA. (3) mRtyunA bhayathI bhIta evA prANInI rakSA karavI. (4) du:kha, pIDA, rAgeA, sakaTa vageremAM phasAyelA prANIone te avasthAmAMthI mukta karAvIne salAmatI tathA AzvAsana ApavuM. (5) zaraNe AvelA prANInuM peAtAnA jAnanA rakSaNa karavu. jokhame prANIne (7) prANasa'hAraka balidAnaprathA-sAmAjika kurivAjone dUra karAvIne prANIone zAMti-salAmatI arpavI. (8) rASTra, samAja tathA vizvanA rakSaNa mATe pAtAnAM prANa paNa tyajI devA. (6) koIpaNu aparAdhanA bhayathI bhIta banelA kSamA ApavI. Ama abhayadAnanuM mahattva ghaNuM' ja uttama rIte batAvavAmAM Avela che. jaina graMthAmAM tenuM varNana ghaNA ja pramANamAM thayelu jovA maLe che. temAM AcArya vardakere mUlAcAramAM jaNAvyA pramANe ' abhayadAna e sarva dAnAmAM zreSTha dAna che.' temaNe jaNAvyuM che ke 'maraNanA bhayathI bhayabhIta evA jIvane je abhayadAna ApavAmAM Ave che te sarva dAneAmAM zreSTha che athAt badhA AcaraNamAM mULa AcaraNa che.' AcArya padmanInA jaNAvyA mujaba 8 abhayadAna e eka mAtra zreSTha dAna che. bAkInAM dAnA tenI sarakhAmaNIe gauNu che. ' tenA Ama abhayadAna e ghaNuM ja mahattvanuM che ane vividhaprakArAmAM mukhyatve e prakAreA che (1) pUrNa abhayadAna (2) prAsa`gika abhayadAna sAmAnya rIte dAnamAM nIce jaNAvyA pramANenA cAra jaitaratnaciMtAmaNi tattvAnA samAveza thAya che : (1) vidhi, ( 2 ) dravya, (3) dAtA, ( 4 ) pAtra. (1) vidhi :- sAmAnyata : vivekapUrvakanu' je dAna karavAmAM Ave che tene vidhi tarIke oLakhavAmAM Ave che. arthAt kevI rIte, kayAre ane kaI paddhatithI vagere khAkhatAnA samAveza A vidhimAM thAya che. (2) dravya :- dAnanI bIjI mahattvanI vastu te dravya che. te vastu kevaLa kImatI nahi paNa lenAra vyaktine sukharUpa hovI jarUrI che tene tenAthI mAnasika saMtASa thavA jarUrI che. A vastu vividha kakSAnA mAnavIne vividha prakAre ApavAmAM Ave che. gRhasthane mATe tathA sAdhu-sanyAsI mATe judI judI hoya che. deva vastu paNa dAnanA mahimA temaja phaLane vadhAravA ghaTADavAmAM ghaNA agatyanA bhAva bhajave che. AthI ja viziSTa dravyathI dAnamAM paNa vizeSatA Ave che. (3) dAtA :- dAna ApanAranu` sthAna ghaNuM ja UMcuM che. jaina AgamagrathAmAM paNa uttamadAtAonA aneka udAharaNA maLe che. dAtAnI yAgyatA ayeAgyatAaMge ghaNA jainAcAryAe vaNuna karela che. AmAMnA keTalAka guNNA A pramANe che (1) phLanirapekSatA (2) kSamAzIlatA (3) niSkapaTapaNu (4) namratA (5) nirabhimAnIpaNuM. (4) pAtra :- dAna lenAra pAtra paNa yAgya hevu' joIe. dAnanI vastu kiMmatI hAya paNa dAna lenAra ceAgya na heAya te dAna niSphaLa jAya che. apAtrane Apela dAna kuLanA nAza kare che. sarpane dUdha pAvAthI te jhera ja Ape che. supAtra vyakti zAstramAM jaNAvyA pramANe e gaNAvI zakAya ke jenAmAM jJAna, darzana, cAritra, tapa, kSamA, dayA, zama, zIla, saMyama vagere guNAne sthAna che. AvI rIte jainadharmImAM dAnanA vigatavAra abhyAsa karavAmAM AvyA che. mAnavInA AdhyAtmika vikAsamAM jainadharmanA phALA agatyanA che. temAM dAne vividha prakAre phALA ApyA che. Aje ya dAnanA vikAsanA pratIkarUpa AhAradAnanAM sthAna, madirA, upAzrayeA, davAkhAnA vagerenI sthApanAe jovA maLe che. Ama TUMkamAM ApaNe kahI zakIe ke jainadharmImAM dAnanuM anekagaNuM mahattva che. jaina dharmamAM ArAdhanA ArAdhana karavuM eTale sAdhavu', prApta karavuM ane saMtuSTa karavAmAM Ave che, A uparAMta sevA, bhakti, paricaryA, karavuM-A traNe zabdonA arthamAM ArAdhanA zabdanA prayoga prasAdanA, upAsanA, zuzruSA, upacAra, vagere ArAdhanAnA ja paryAyavAcI zabdo che. sAmAnya rIte kahIe tA ArAdhanA eTale sAdhanAnA mArga athavA sevA-upAsanAnA Page #1167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 217 mArga. ApaNu mAnavajIvana samaya daramiyAna ApaNe vizatistava (3) guruvaMdana (4) pratikamaNuM (5) ApaNu devanI sevA-upAsanA dvArA ArAdhanA karIe kAryotsarga ane (6) pratyAkhyAna rUpa avazyaka avazya chIe ane mokSane pAmIe chIe. jaina dharmamAM jainadarzana karavA yogya che. vihita karelAM nitya-naimittika-sAMvatsarika yA maraNAntika (1) sAvadya (pApavALA) yogathI virAma pAmavuM e kAryo ArAdhanA zabdathI oLakhAya che. sevA, upAsanA ke sAmAyika nAmanuM prathama Avazyaka che. sAdhanA laukika padArthonI ke laukika vyaktionI hoI * zake. jainadarzanamAM ArAdhanA e lokika vastuonI prApti (2) ArAdhanAno mArga batAvanAra zrI jinezvaramATe nathI hotI paNa mokSamArganI pratIti sivAya devanuM kIrtana karavuM e caturvizatistava nAmanuM bIju ArAdhanAno prayoga jainazAsanamAM kyAreya thato nathI. Avazyaka che. | A saMsArano rAga AtmAne anAdi kALano che. e (3) mULa ane uttara guNone dhAraNa karanAra nigraMtha rAganA kAraNe muktinA svarUpanI jhAMkhI karavA jeTalI taka guruonI bhakti karavI e guruvaMdana nAmanuM trIjuM Avazyaka che. paNa te prApta karI zakayo nathI. saMsAranI virakti e (4) mULa ane uttara guNenA pAlanamAM thayelI AtmAne saMsArathI tAranArI che ane muktithI virakti e AtmAne saMsAramAM DUbADanArI che. mAnavIne A saMsAranA khalanAo niMdavI e pratikamaNa nAmanuM cothuM Avazyaka che. ghaNuM ja prakAranAM baMdhane lAgelAM che. A baMdhanomAMthI (5) vratamAM lAgelA aticArarUpI bhAvatraNane rUjhavavAnI mukta thavA mATe AtmA pote jyAM sudhI sAcA prayatnazIla kriyA e kAryotsarga nAmanuM pAMcamuM Avazyaka che. na bane tyAM sudhI koIpaNa vastu AmAne lAgalo ba dhana- (6) virati Adi navA-navA guNene dhAraNa karavAnI. mAMthI AtmAne mukta karavA samartha thaI zakatI nathI. kriyArUpa pratyAkhyAna e pazcakakhANa nAmanuM chachuM" di * sarva prakAranAM karmabaMdhanathI mukta thavuM, te jainazAsane Avazyaka che. svIkArelI muktinuM svarUpa che. karmanAM baMdhanothI mukta pratyeka AtmA mATe SaDAvazyaka e ArAdhanA thatAMnI sAthe ja AtmA potAnA svarUpane prApta kare che. mA che. mArga che. anaMtajJAnAdi catuSTaya (kevalajJAna, kevaLa darzana, anaMta cAritra ane anaMta vIrya) e AtmAnuM svarUpa che. e ArAdhanAnA adhikArI banavA mATe mukti pratye catuSTayanI saMpUrNa prApti e zrI jainazAsanane mAnelI arucine abhAva, tapa, sadAcArI vyaktionI bhakti, dharva, mukti che. koIpaNa eka prakAranA duHkhathI yA baMdhanathI audArya, gAMbhIrya, aucitya, dAkSiNya, viveka, kRtajJatA, chuTakAro meLavavo enuM ja nAma mukta nathI, paNa janma paropakAraparAyaNatA Adi guNenI jarUra paDe che. emAMthI jarA-maraNanA kAraNabhUta anAdi karmabaMdhanathI mAkti e eka paNa guNanA kacAza ArAdhakapaNumAM khAmI lAve che. ja sAcI mukti che. eTale je mArgane anusaraNathI ArAdhanA vizenA uparokta vivecana pachI tenA prakAro maktinI prApti thAya te jaina daSTie ArAdhanAno mArga che. vize varNana A pramANe che. zrI jinazAsane darzAvelA ArAdhanAno mArga Ama mokSano mArga che. tyAre ArAdhananA mArganA be prakAra (1) sAdhu maga ane mAga pratye prema thavA mATe mokSa pratyenA premanI prathama (2) zrAvaka mAMga che. AvazyakatA che ane mekSano prema saMsArano prema (mAyA) uDAvazyakarUpa ArAdhanA zrI jinamArgamAM rahelA sAdhuo ocho thayA sivAya zakya nathI. ane zrAvake mATe ubhayakALa (savAra-sAMja) avazya karavA saMsAra pratyeno rAga ocho thayA vinA mukti pratye lA rogya che. tema bIjI ArAdhanA che. tenuM nAma catuH zaraNa adveSa pedA thato nathI mATe saMsAra pratye dveSa ( tyAga gamana, dukRtagaho ane sukRtAnumAna. bhAvanA ) pedA tha, e paNa ArAdhaka AtmA mATe khAsa yAkinImahattarAsanuM zrI haribhadrasUrIzvarajI mahArAja jarUrI che. ArAdhaka bhAva ane virAdhakabhAvanuM rahasya A zrI paMcasUtranA prathama sUtramAM ja ArAdhanAnuM mahattva suMdara pramANe che : saMsAra dveSa ane mukanya Sa e ArAdhabhAva zabdAmAM sthApana kare che. che ane saMsAra pratyeno rAga tathA mukti pratyena virAga lokamAM A jIva ni anAdi che, jIvane saMsAra e virAdhaka bhAva che. anAdi che, ane e saMsAra anAdi karmasaMyogathI nirmAArAdhanAno mArga darzAvanAra zrI jinezvaradevo ane elA che, duHkharUpa che, du khaphalaka che ane duHkhane anubhava zrI gaNadhara devoe ArAdhanA karavA mATe SaDAvazyaka vihita karAvanAra che. e saMsAranA nAzanI upAya zuddhadharmanuM karyA de. eTale ubhayakALa (1) sAmAsika (2) catu- sevana che. zuddhadharmanI prApti pApakarmanA vigamathI thAya che, je 28 Jain Education Intemational ation Intermational Page #1168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 218 jenaratnaciMtA maNi ane pApaka nA virama tathA bhavyavAdinA paripAkathI thAya sAdhI le to tenI gati sudharI jAya, evo A aMtima che te tathA bhavyavAdi bhAvane paripakava karavAnAM sAdhano te ArAdhanAno mahimA che. catuHzaraNagamana, duSkRtagartI ane sukRtAnudana che. e kAraNe kalyANakAmI bhavya AtmAoe niraMtara mananI aMtima ArAdhanA mATe chelluM kRtya zrI namaskAra ekAgratApUrvaka tenuM sevana karavuM joIe ane saMkaleza mahAmaMtranuM smaraNa che. te smaraNa aMta samaye avazya karavuM vakhate te vAraMvAra sevavAM joIe." joIe. kAraNa ke zrI namaskAra mahAmaMtra, e je atyaMta pApaparAyaNa jIvane paNa aMta samaye prApta thaI jAya, te SaDAvazyaka" ane "catudazaraNa gumanAdi" e be tenI gatine sudhArI nAkhe che, arthAt te devapaNuM yA uttama ArAdhanA uparAMta trIjI ArAdhanA darzAvI che te "aMtima- keTanuM manuSyapaNuM prApta kare che. kALanI ArAdhanA" kahevAya che. A banne prakAranI ArAdhanAo karatAM apekSAe te adhika mahattvanI lekhAya che. zrI namaskAra mahAmaMtra janma-janmAMtaramAM jatAM prApta tenuM bIjuM nAma "saMleSaNAtrata" paNa darzAvavAmAM AvyuM thaI jAya te pApane praNAza karI devagati Adi uttamagatine che. sAdhu ke zrAvakanAM jIvanamAM vratonI jeTalI upayogitA ApanAra thAya che. tethI aMta samaye tenuM eka cite ArAche, tenA karatAM aneka gaNI adhika upacogitA A saMleSaNA dhana karavuM ane e rIte aMtima ArAdhanAne sAcI rIte vrata ( aMtima ArAdhanA)nI che. jIvanamAM karelI saghaLI ArAdhI maraNa pAmanArA AtmA bhavane zIdhra aMta karI nAkhe ArAdhanAnI saphaLatAone AdhAra A aMtima ArAdhanA che. bhavano aMta karI nAkhe che. bhavano aMta karavo e ja upara che. aMtimakALe arthAt AyuSyanA aMta samaye karavA zrI jainazAsanane darzAvelI ArAdhanAnuM eka parama dhyeya che. kAraNa ke e vinA AtmAne satya sukhanI prApti kadI gya ArAdhanA karyA vinA ja mRtyu thaI jAya te game thatI nathI. tevA ArAdhaka AtmAnI gati paNa bagaDI jAya, eTaluM ja nahi, paNa karmavazAt jIvanaparyata je AtmA ArAdhanA Ama ArAdhanAno mArga e ja sAco ene zreSTha nathI karI zakyo, te AtmA paNa je A samaye ArAdhanAne jIvanamArga che. jApAnamAM nUtana derAsara jApAnanAM kobe zaheramAM 28 jaina kuTuMbone vasavATa che. emAM hamaNAM ja akSaya tRtIyAnA divase rUpIyA eka karoDanA kharcathI nUtana derAsaranI pratiSThI thaI che. Jain Education Intemational Page #1169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava sauMgrahagra tha-ra eka anupama jIvana sudhA 5. pUjya AcArya zrI hemasAgarasUrijI ma. sA.nA amAza upara ghaNA upakArI rahyAM che-temanI mArA upara ananya lAgaNI hatI. RNu mukta thavAnA AzayathI atre temanA jIvananI AchI rUparekhA prastuta karIe chIe. saMpAdaka aneka sapAnA parama upakArI varjhana gacchAdhipati pa. pUkhya A. zrI DemamAgarijI ma. sA. saurASTramAM siddhagirijInA najIkanA chama gAma nivAsI dozI devacaMda puSottama ane zalAlInI makabenanA suputrazrI hIrAcaMdabhAI nA 1961 vaizAkha zudI 8 ne zubha trine janma thayA. vyavahArika zikSaNa, dhArmika zikSaya, ane saoNMskAra mATe suratanA nivAsasthAna daramyAna Agama tArakazrI dhyAna sAgAdhinuM mahArAthanA samAgama thavAthI dharmAnurAgI saMskArane vega maLyo. ane 1986mAM zrI vacadabhAI bAgamAnArI pAse magajamAM dIkSA aMgIkAra karI munizrI devasAgarajI kahevAyA. vArasAgata dhArmika sarakArane kAraNe savata 1984nA vaizAkha suvI ekAdazIne divase hIrAcaMdabhAI ane laghu baMdhue amadAvAdamAM 5. pu. AgamAvAzrI pAse dIkSA aMgIkAra karI 219 munizrI hemasAgarajI tathA munizrI amarendrasAgarajI tarIke jAhera thayAM. satata gurukulavAsamAM rahIne grahaNa, Asevana zikSA, vyAkaraNa, kAvyasAhitya, nyAya, AgamAdi zAstronuM yathAzakti adhyayana karI savata 1999 AsA -2 5. pU. bhAgamohanArakazrInA zubha haste panyAsapa ane 2027 mAM mahA zukala yeAdazInA dine sva. pa. pU. gacchAdhipati A. zrI mANIkapasAgarajInA varada haste suratanagara AcArya pada para ArUDha thayAM. pa. pU. AgamonArakAnA Agama viSayanA pravacananA vyAkhyAnAnA avataravAnI prema kApI karAvI ane zreNI bhAga 1-2-3-4-5 krma chapAvI, siddhacakra pAkSika peparamAM saMpAdana karAvyA, bhagavatIjInA AThamA zatakanAM vyAkhyAna, upadezamAlAnI doghaTTI TIkAnI presa keApI, jUnI hastalikhita kopIonu cadhAzakaSa saMzodhana, saMpAdana, vimalasUri racita jaina mahArAmAraNaneA saMpUrNa akSarazaH gujarAtI anuvAda, prAkRta upadezaka mahAgraMtha je haribhadrAcAya cina che tenA anuvAda, ratnaprabhasUrie racela 111pa kalAka pramANa prAkRta, upadezamALAne anuvAda temaja mahAnizItha sUtra kathA-pUrvAcAya kRta, atima-sAdhanA sAdhu sAdhvIonA kriyAsUtrA vagere chapAvI prasiddha karyAM che. kapaDavajamAM aMjanazalAkA pratiSThA, vejalapura siddhacakra 'diranI pratiSThA, siddhAcalajI mAzA zeThanI TUMkamAM tathA aneka pratimAonI pratiSThA karAvI tathA arisA bhuvanamAM Agama madiranA siddhAcakra, gaNadhara madiranA bhUmigRhamAM pratiSThA mahotsavADhi karAvI svapara kalyANa sAdhI, sAgara sadAyanA lagabhaga 500 sAdhu sAdhvIonA nAyaka vartamAna samudAyanA lagabhaga 500 sAdhu sAdhvIonA nAyaka vartamAna gacchAdhipatizrI A. devazrI hemasAgarasUrizvarajI mahArAje bhagIratha prayatna kaThinamAM kaThina cacAnA anuvAda karI jaina AsA ii 8 ne maMgaLavAra tA. 181 nA roja amadAvAdamAM catuva dha sadhanI hAjarImAM navakAra maMtranuM zravaNa karatA karatA gurudevanA AtmA bapAnA 420 miniTe nazvaradehane choDI puraloka prayANa karI gayA. Page #1170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmanI daSTie mAnavanuM caMdra upara utarANa De. prahUlAda ga, paTela M. A. Ph. D. prAratAvikaH- bhAratIya saMskRti ciraMtana-saMskRti che; hoya ke koparanikasa hoya; geleliyo hoya ke gAMdhI hoya! ijipta, roma, grIsa, bebiniyAnI saMskRtio kayAranI jherano pyAlo, kosa, baMdukanI gaLI ke upekSAnAM AvaraNe ce kALanA gartamAM vilIna thaI gaI. roma-ethensanA suvarNa- AvA jIvanavIrone anubhUta satyamAMthI rajamAtra paNa calita yuga pahelAM te bhAratamAM zramaNa-brAhmaNa saMskRti zatadala- karI zakyAM nathI. kamala zI phAlI phUlI hatI. tenA mahAmanISI ArSadRSTAoe ciMtanasAgaramAM DUbakI mArIne samagra mAnavajAtane sanAtana pU. abhayasAgarajI mahArAja AvA alagArIonI paMgatamAM beThela satyazodhaka che. pUjyazrIe bhUgoLa-khagoLanAM satyanAM metInI bheTa dharI hatI. saMzodhana mATe pAlitANAmAM "jiMbudvIpa nirmANa yojanA" bhAratIya saMskRti tapovananI saMskRti che. tene janma- nAme eka saMsthA UbhI karI che. A saMsthA satyazodhaka uchera, sanmArjana ane saMvardhana vagere vItarAgI divyAtmAonA bhUgoLa-khagoLo mATe paramatIrtharUpa banI raheze. sAnnidhyamAM thatAM tene gaLathuthImAM ja satya ane divyatAnAM prastuta lekhamAM caMdrayAtrA saMbaMdhI rajUAta pU. abhayacATaNa apAyAM che. pariNAme hajAro varSothI tenI sanAtanamAMthI kAMkarI kharI nathI ane kALanI pracaMDa thapATo vacce sAgarajI mahArAjazrInA tAtvika ciMtananuM susaMkalana mAtra che. paNa TakI rahI che. Aje savaMtravijJAnanI addabhuta siddhione vartamAna bhUgoLanI dRSTithI vicAratAM mAnavInI daSTi jhaLajhaLATa dekhAya che, chatAM tenA siddhAMtonI akSuNatA ke maryAdAmAM AvatI pRthvIne ja pRthvI mAnI besavuM e bhUlasanAtanatA keTalI ? bhareluM che. kevaLajJAna prApta karI cUkelA tIrthakara bhagavaMtoe temaja anya divyAtmAoe samagra jagatane hastAmalakavat pa. pU. u. zrI dharmasAgarajInA ziSyaratna pa. pU. paM. nihALIne jaina AgamagraMtho temaja anya purANagraMthomAM zrI abhayasAgarajI mahArAjazrIe avakAza-yugamAM pravezatA tenuM savistara varNana kareluM che. cauda rAjalakanA savigata vijJAnanI satyatA tapAsavA paNa prAcIna-dharma graMthonuM UMDuM avalokana karyuM. vartamAna-bhUgoLanuM parizIlana karyuM, * varNana sAthe jaMbudvIpanuM paNa vigate nirUpaNa che. vizvanA mUrdhanya-vaijJAniko, khagoLavettAo sAthe patra- brAhmaNa graMthamAM 'bhAgavata purANamAM pAMcamA skaMdhanA vyavahAro karyA; jIvananI pA sadIthI ya jhAjharo samaya japa- seLamA adhyAyamAM bhUmaMDaLanuM savistara varNana che. A rIte tapa ane adhyAtmanI samAntara satya mATe tapazcaryA AdarI. leka saMsthitinuM Agamaka ke paurANika svarUpa Adhunika AthI "tIrthaMkara - hindI sAmayikanA saMpAdaka Do. nimicaMdra yugamAM mAnavabuddhine sugama nathI; eno artha evo nathI ke jaine temanI satyaniSThA ane tapaHpUtatAne mugdhatAthI biradAvI je pratyakSa nathI tenuM astitva ja nathI! kharekhara ! te che ane jena bhUgoLa aMka mATenI be divasanI sAthe Agamaka-paurANika divyAtmAoe koIpaNa prakAranAM mulAkAtamAM teozrIne kIrtikAMkSArahita "kabIra' kahyA che. vaijJAnika sAdhane vagara mAtra AMtara-pratibhAthI joyelAM khagoLa pU. paM. zrI abhayasAgarajI mahArAjazrI pAse koI zALA"gALa-jyAtiSanAM rahasthA Adhunika vijJAnikone navIna mahAzALAnuM adhyayana ke DIgrI nathI, chatAM ya prAcIna jaina saMzAdhanarUpe hAtha lAgI rahyAM che tyAre khuda vijJAnika ane bhUgoLa ane vartamAna bhUgoLanuM temanuM adhyayana Azcarya. khagoLa vettAo paNa ApaNA pUrvajonI buddhi-pratibhA sAme kAraka che; tethI ja to vizvanI keTalIka bhUgoLa-khagoLanI natamastaka banI jAya che. saMsthAo temanA tarapha AdarathI jue che ane viSayanA jaina Agama graMthomAM temaja anya graMthamAM vijJAna ane marmajJo temanI mulAkAte Ave che. khagoLane lagatuM vipula sAhitya Aje paNa astitva dharAve satanI e kamanasIbI che ke te vAgaDa vize che; jo ke keTalAka mUlyavAna graMtha ane temanA uparanI tathA satyAnveSIonI temanI hayAtImAM upekSA ja karI che, TIkAo kALanA peTALamAM vilIna thaI gaI che. pachI AvanAra peDhIoe temanI niSThA sAme natamastaka banI vijJAnane lagatA graMthomAM 'sUrya prajJapti" ane "caMdra temanAM mArgadarzana ziromAnya gayAM che, pachI te sekreTIsa prajJapti" nedhapAtra che. DaM. vinTaraniTamAM to AvA ne Jain Education Intemational Education Intermational www.jam Page #1171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 22 1 vaijJAnika graMtha mAne che. ane Do. zubiMganA matAnusAra prAcInatA vize ATalA vizvAsapUrvaka kahI zakAya tema nathI sUrya prajJapti" te vartamAna vaijJAnikanI dRSTie paNa chatAM vadhAre saMbhava che ke dharmano vikAsa kalAnI sAthe thayo amUlya graMtha che. A graMthamAM jyotiSa ane gaNita para hoya; anumAnataH kalA ane dharma baMne lagabhaga 80 hajAra gaMbhIratAthI vicAra karavAmAM Avyo che ane tenA adhyayana varSo purANuM che, paNa eka mahattvapUrNa zaktinA rUpamAM vagara bhAratIya jyotiSanA itihAsane samajI zakAya tema nathI. vijJAnanuM astitva lagabhaga 300 varSa purANuM che.' jaina daSTi anusAra bhUgoLanuM ravarUpa A prakAranuM che. - De. pila branTane lakhyuM che ke- "pahelA vizvayuddha pachI cauda rAjalokanA madhyabhAga-tirachaMlokamAM asaMkhya dvIpa bhautika vijJAnamAM eka krAMti cAlI rahI che. ogaNIsamI ane samudro che. temAM manuSyano vasavATa mAtra jaMbudvIpa- sadIno sIdho sAdo jaDavAda have vizvasanIya rahyo nathI... ghAtakIkhaMDa ane ardha puSparAvartadvIpa e aDhI dvIpamAM ja prAcInakALanA jJAnI - puruSanA siddhAMtane bebiloniyA, che. bAkInA dvApamAM manuSyo utpanna thatA ja nathI. aDhI Ijata ane bhAratanA baMdhane samajavAne ApaNe prAraMbha dvIpanI bahAra sUrya-caMdra vagerenA vimAne sthira hoya che, 'karI dIdhA che...smRti uparathI bhUsAI gayelA prAcIna gatizIla hatA nathI, tirthAlaka asaMkhya pejanene che. je vAta karI hatI. tenuM ja paNa jarA judI rIte punatemAM manuSyaka mAtra 45 lAkha ejanano ja che. pRthvInuM ruccAraNa karavAne prAraMbha vijJAna karI rahyuM che." pariNAma ATaluM vistRta svarUpa vartamAna duniyAne bhale kA95nika svarUpe vijJAna ane dhIme hAtha milAvyA vagara chaTake lAge ! paraMtu khagoLanI dRSTie temAM kazuM Azcaryajanaka nathI. nathI, kAraNa ke vijJAna divase divase tattvajJAnanI najIka khagoLamAM jovA maLatAM avanavA rahasyothI vartamAna jaI rahyuM che. A vAtane vizvanA mUrdhanya - ciMtako ane vaijJAnika-yuga paNa dimUDha banI jAya che. jemake vijJAnikone Teko che. * hindustAna TAImsa'mAM eka vakhate eka raziyana kAma thIyarIne pitA ekasapleka jaNAve che ke - vijJAnikanuM vidhAna hatuM ke "ApaNe je pRthvI upara rahIe 'eka keyaDo ukelIe chIe ke ethI ya vadhu gUMcavADAchIe ne jANIe chIe tenA karatAM te eka karoDa gaNI vadhu bhaye na koyaDA sAme AvIne Ubho rahe che.' che ? eka samaye raziyana vaijJAnikoe salAmata bhUmi mATe eDI'TananA matAnusAra, " A bhautika-jagatanuM cetanA uttara dhruva tarapha najara karI, tyAM temaNe raDAra goThavyuM to sAthe anusaMdhAna na karIe to e eka kapanAmAtra ja tyAM 25 hajAra corasa mAIlane bhUmi viratAra temanI najare banI rahe che." AInsTAIna paNa mAne che ke- 'vizvane paDyo. tyAM javA mATe temaNe adyatana sAdhane dvArA prayAso AliMga AdhyAtmika-anubhava e vejJAnika saMzodhanone karyA paraMtu tamAma prayAso niSphaLa gayA; te bhUmi upara atyuttama ane prabaLa AdhAra-mULa che...je Azcaryamugdha teo jaI zakyA nahIM. hRdaye UMDA abhAvamAM khavAI nathI jato te niprANa che." laMDana sosAyaTI phera sAIka rIsarca'nA pramukha uparokta mahAnubhAvonA anubhavo ane kathano prAcIna jI. ena. ema. Terila pramukha tarIke potAnA eka bhASaNamAM dharmoe kahelA bhautika ane khagoLa viSayaka saMdarbhamAM kahyuM hatuM ke- ema mAnavAne koI kAraNa nathI ke jagatanI jotAM satyanI kasoTIe pAra utare che. AjanA vijJAnikoe noMdha levAnI ApaNI indriyonI maryAdA AvI jAya tyAM divase divase prAcIna dharma graMthanA kathanane cakAsyA kudarata aTakI jAya che ane e hadanI bahAra koI judA ja sivAya pUrNa -satya prApta thavuM muzkela che ane A dizAmAM niyama na pravate? amerikana vidvAna bruke noMdhyuM che ke aneka samarthana maLe che. ene ekAda purA joI e:ApaNI pRthvI jevI bIjI 10 karoDa pRthvIo hovAnuM * jaina sRSTivRtta anusAra - jambudvIpamAM sumeruparvatanI jaNuya che' - dharmayuga 8-7-67 pradakSiNa karanAra be sUryo che ane ApaNI vartamAna duniyA A sarvenuM parIkSaNa karatAM sahaja rIte samajI zakAya A ja khUdvIpane ja eka bhAga che have "kemelejI che ke atyAre ApaNA manamAM vaijJAnikeAe daDha karelA siddhAMtA olDa enDa nyU.' pari. bI. bhAga vicAraNIya che. ke mAdhanA aMtima satya nathI. AthI ja eka jarmana leke Aja sudhI pRthvInA eka candra mAnatA AvyA che nAnikanuM mAnavuM che ke- 'vijJAna haju potAnA bAlyAparaMtu A satya nathI. lAsaDenIsana (royala InsTITyUTa vasthAmAM che ane vijJAna vaDe je jaNAyuM che, te aMtima tArI satya nathI." e. AI. pI ( yunivarsiTI opha keliphorniyA, senaasya rasela jevA vizvavikhyAta ciMtakanuM A dizAmAM DiyAgo, amerikA ) e hAlamAM pravInA caMdranI je maMtavya che te paNa khUba mananIya che- " mAnavajIvana mAM zAdha karI che ane enuM nAma che " TerI" rAkhyuM che. vijJAne atyAre eka tAtvika rasthAna grahaNa karyuM che...dharmanI "Toro"nuM pRthvIthI taddana najIkanuM aMtara eka karoDa Jain Education Intemational Page #1172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 222 jainaratnaciMtAmaNi bAvIsa lAkha mAIla eTale ke 3000 mahAyojana che." karelI vigatomAM "ame beTA paDIe" evI zaMkAmAtrane nebala leriyeTa hensa ane aphavena tathA gustApha : sthAna ApyuM nathI. tema Aje vizvanA mahAna khageLavattAo Arsiyase (keliphorniyA yunivarsiTI) "phijhikasa TU-DemAM ke vaijJAniko mATe "sUryaprajJapti', 'caMdraprajJapti", "jyotiSa sauramaMDaLanAM bhAvi saMzodhanamAM A bIjA caMdra sudhI karaMDaka", "kSetralokaprakAza", "bahasaMgrahaNI', 'kSetrasamAsa" mAnava uDDayana aMgenI prastAvanA karI che. A sarva jevA prAcIna graMthonuM avalokana AkarSaka lAgatuM jAya che saMzAdhanA jaina khagoLanAM tA - pravIne e cadro che ane emAM prAcInAe bhAkhelAM satyanuM darzana thatuM jAya che. sAthe saMpUrNa susaMgata che." uparakathita prastAvananA anusaMdhAnamAM vijJAnanA savakSetre TUMkamAM seMkaDo varSo pUrve ApaNA mahAmanISI ArSa. vicAraNuM zakya nathI, paraMtu khagoLa saMbaMdhI vicAratAM dRSTAoe prasthApita karelAM khagoLanAM to upara 1. hajAro varSa pUrve ApaNuM divyadRSTAoe mAnavajAta sAme vijJAnikoe satyatAnA hastAkSara karyA che ! mUkelAM sanAtana satya Aje paNa akSuNNa rIte ja pravate che. A saMbaMdhamAM mAnavanuM caMdra upara utarANu vijJAnanI dharma ane vijJAnane paraspara kaI virodha nathI; paraMtu daSTie vartamAnayugane mahAna camatkAra che. chellI pAM sadImAM chellI sadImAM vakarelA vijJAnavAde dhamanI sAthe hAtha mAnave AkAzamAM haraNaphALa bharIne, chellAM thoDAMka varSomAM milAvavAne badale sabhAna rIte dharmanA mULa halAvI te caMdra upara pahoMcyAnI vigato noMdhAvA lAgI ane have nAMkhavAnI dhaSTatA karI che. AjanI duniyAmAM vijJAnavAdanI maMgaLa upara pahoMcavAnI taiyArIo thavA lAgI che !! tethI kahevAtI aMjAmaNI siddhionI gherI asara vartamAna ja keTalAka vaijJAnikoe utsAhamAM AvIne pRthvIne 'mAnavaprajA-mAnasa para paDI che. pariNAme vijJAnane sAcA artha jAtanuM pAraNu" kahyuM che ane avakAzayAtrAmAM bhAvasamajavA paNa koI taiyAra nathI. vikAsanI haraNaphALanI vAta jAhera karI che. paraMtu caMdra upara vijJAna zabdanI vicAraNA karatAM vijJAna ema be karatAM vijJAna ema be mAnava mAnavanA utarANamAM keTaluM tathya che? e yAtrAnA AjananuM tathA uparathI avakAzayAtrIe pado maLe che. ahIM vivizeSa tathA viEvagaranI. rahita zuM rahasya che ? tathA caMdra uparathI avakAzayAtrIoe pravI ema be artho prApta thAya che. sAcA arthamAM te vijJAna upara mokalelA reDIyo saMdezAo, pheTAo, vAtAvaraNa zabda "vizeSa jJAna mATe prayojAya che; paraMtu vijJAna vageremAM zuM satya che? vagere bAbate taddana tAdrazya ane vAdanI prabaLa asaramAM Adhunika yuga aMjAI gayo vijJAnanA aMjAmaNa pracArathI para rahIne vicAravAnI khAsa hovAthI te vijJAna "vizeSa jJAna" nahIM paraMtu vijJAna- jarUra che. vAdane ja mAnato thaI gayela che. Agamika - paurANika tathya para AdhArita ApaNe have A sadImAM jagatanA mahAna vaijJAnikoe paNa A AdhyAtmika vArase sAbita kare che ke- 'epelAnI caMdrayAtrA niSphaLa che" vaijJAniko khAsa karIne rAjakIya-kAvatarAno eka aMge pAchuM vaLIne joyuM, vicAryuM, tethI vijJAnavAdanA vitaMDAne mUkIne teo vijJAnanA mArge AgaLa vadhI rahyA pracAravAda Ubho karIne mAnavajAtane bhramamAM nAMkhIne satyathI che. AthI have temane bhAratanA mahAmanISIonI zodha vaMcita rAkhI rahyA che ke-caMdra upara mAnavanuM utarANa e kheLAmAM punaH vicAraNA karavA jevuM lAgyuM ane temaNe eka nATyAtmaka ukti mAtra che. emAM kazuM vAstavika satya nathI. vijJAnanI adhUrapane svIkAravAmAM koIpaNa jAtano saMkoca anubhavyo nathI. caMdra uparanA utarANane prathama paDakAra jesa jInsa jevA vaijJAnike to kahyuM paNa che ke- udepuramAM osTreliyAnA sahakArathI 'saura vedhazALA "nuM '.. amArI jJAna-nadIno pravAha satata pharato rahe che. tA. 23-9-75nA roja rAjasthAnanA mukhyamaMtrI zrI haradeva amArA keTalAya nirNaya baraphanI jema "meTIMga poITa" jozInA haste uddaghATana thayuM te vakhate mukhyamaMtrI zrI bAbuupara AvIne UbhA che. se varSa upara jAhera thayelA amArA bAI paTela paNa hAjara hatA tyAre osTreliyana vijJAnikonI keTalAya AviSkAro se varSa bAda sAva beTA sAbita hAjarImAM tyAM mahesANAnI "bhU-bhramaNazodha saMsthAna" taraphathI thayA che...mATe ame tamane kahIe chIe ke ame satyanA kayA epolo candra para utarA?" nAme eka pracAra patrikA zeAdhake hovA chatAM sadA satyane pAmatA nathI, mATe vahecavAmAM AvI hatI. amArI upara saMpUrNa vizvAsa rAkha nahIM.' bhU-bhramaNazodha saMsthAna'nA Adya sthApaka pU. paM. zrI jyAre bhAratanA sarvajJa munivaroe hajAro varSa pUrve abhayasAgarajI mahArAjazrIe cheka 1950thI bhUgoLa-khagaLanAM pitAnA pratibha-jJAna vaDe vizvamAM vilasI rahelAM sonuM rahasya ane siddhAMtanuM gahana adhyayana zarU karyuM, e mATe haratAmalakAvat darzana karyuM che. temaNe bhAkhelAM satya ke raja teozrIe amerikA, jarmanI, IMglenDa, jApAna vagere dezomAMthI pharato rahe che para AvIne zibhAIe baraphanI jema Jain Education Intemational Page #1173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha 223 nakazAo, citro, purato, aneka nivedano vagerenI vipula mAnavuM? eka jarmana vaijJAnika te kahe che ke-Journy of sAmagrI ekatra karI. A uparAMta vizvanA aneka marmajJo sAthe Moon thousand miles with a single stop !! sudIrgha patravyavahAra karIne taddana nakkara satya meLavyA che ane tA. 20-9-64mAM barlina mukAme vizvanA khyAtanAma vizvasamakSa paDakAra Ubho karyo che ke-"vaijJAnikonI kahevAtI vaijJAnikonI beThakamAM myunicanA DaoN. eca. ena. pinaDIrIgacaMdrayAtrAmAM kazuM satya nathI, eka bhrAmaka pracAra mAtra che. te zephena temaja mArabaganA Do. I. eca. grAule pariSadamAM ApaNe vartamAnakALamAM ApaNI dRSTimaryAdAmAM AvatI aMtima ApatAM kaheluM kepRthvIne ja pRthvI mAnIe chIe, paraMtu janadarzanamAM varNita ...mANasa prakAzanI gatie avakAzanA grahonI cauda rAjalokanI daSTie te vAstavika satya nathI, mAnavInA musApharI karI zake te bilakula asaMbhavita-azakya che... carmacakSaonI ke vijJAnikonI buddhinI paNa keTalIka maryAdAo ApaNI sUryamALAnI bahAra najIkamAM rahelo " AlphA hoya che. vijJAna to tattvajJAnane ja eka bhAga che. sthULa senTAurI" nAmane tAro che. prakAzanI gati sekanDamAM sAdhano ke Indriyo dvArA je dekhAtuM nathI tenAthI pele pAra che 186324 mAIlanI che. te gatithI dazamA bhAganI gatie kazuM nathI tema mAnavuM e gaMbhIra bhUla che. paNa tArAnI musApharI karavAno prayatna karavAmAM Ave to vItarAga sarvajJa bhagavaMtae te pitAnA pratibha jJAna paNa tenA upara pahoMcatAM mANasane pUrAM so varSa vaDe samagra vizvane cauda rAjaloka-loka-alokane hastAmalaka, lAgI jAya." vatu nihALyuM che. A dRSTithI vicAra karatAM mAnavI caMdra sUryamALAnA pRthvI sAthenA temaja pRthvInA caMdra upara Utaryo ja nathI paraMtu Agama vaNita vizALa pRthvInA saMbaMdha aMge paNa vikasatuM vijJAna bhinna-bhinna maMtavyo ja eka parvatIya pradezamAM Utaryo che. rajU kare che. bukhAresTa yunivarsiTInA pro. Do. vikaTara vikaTovisIe solara sisTama aMge jaNAvyuM ke "sUrya pRthvI ane caMdra vaccenA aMtaramAM ja matabheda mALAnA bIjA pAMca graho karatAM pRthvI, maMgaLa, zukra ane | vizvanA vaijJAnikamAM pRthvI-caMdra vaccenA aMtara aMge ja budhane uddabhava judI rIte thayo che...cAra graho sUryamAMthI bhAre matabhedo pravarte che. raziyA ane amerikAnA vijJAnike chUTA paDelA padArthamAMthI banelA che. jyAre anya graho pRthvIthI caMdrane 7 lAkha, 13 lAkha ane 22 lAkha mAIlanA AkAzagaMgA athavA nihArikAnA vAdaLAthI banelA che... aMtare mAne che. phrAnsa ane jarmanInA vaijJAnikamAM paNa A rIte sUryamALAnA graho be jUthamAM vaheMcAyelA che." caMdrane 5 lAkha, 13 lAkha ane 21 lAkha mAIlane atara keliphorniyA yunivarsiTInA nebela pAritoSika vijetA mAnanArAo che. Do. heralDa hare 30 varSanA caMdra saMzodhanane sAra jaNAve Ajakala-hindI mAsika jAnyuArI 1959nA aMkamAM che ke-"caMdra ThaMDe che ane te pRthvIthI alaga rIte A aMgenI noMdha mananIya che H- "amerikAnI AmIra signala jamelo che.... sUrya jemAMthI banelo che te prakAranI rajamAMthI koranA vaijJAnikoe i. sa. 1946mAM caMdra upara mekalela caMdra banelo che." [ TAImsa oNpha inDiyA tA. 29-12-68] caMdranA prakAzanA pavirtananA samayanuM gaNita 2DAra ane vijJAna pAse caMdranuM pRthvIthI sAcuM aMtara ke tenI bIjA IlekaTronika mazIna dvArA kareluM; te ahIMthI mokalela utpatti vize sAcuM jJAna nathI, te tenA upara pahoMcavAnI prakAza caMdra upara thaIne pAcho pRthvI upara rA sekaMDamAM to vAta ja zI ? Avela ane mazIna upara 76000 mAIlano AMkaDo AvyA." caMdranA aMtara saMbaMdhI to ThIka paraMtu AjanA vaijJA nikamAM pRthvInI paridhi vize paNa ThIka ThIka matabheda pravate A saMkhyAne aDadhI karavAmAM Ave to 383000 che sAmAnya rIte pRthvInI paridhi 25000 mAIlanI mAIla thAya, to caMdra ahIMthI ATale dUra to kharA ja. * mAnavAmAM Ave che, paraMtu "esTrolojIkala megejhIna" paraMtu vaijJAnikonAM badhAM ja rekeTo 230000nA aMtaranA -ogasTa-1946nA aMkamAM je. mekaDonala nAme amerikana gaNitathI ja caMdra upara jAya che ! te A be bAbatomAM vijJAnike aneka muddAonI carcA karIne pRthvInI paridhi sAcI kaI mAnavI? 25000 mAIlanI havA aMge zaMkA vyakta karI che. vaLI raziyAe caMdra tarapha mokalela rokeTa kalAkanI caMdra yAtrAmAM prasthApita vaijJAnika 12000 mAIlanI jhaDape 34 kalAke pahoMcyAno dAvo karyo hato, to amerikAe 6000 mAIlanI jhaDapathI 67 kalAke satyanA paraspara virodha pahoMcyAnI vAta jAhera karI hatI. A baMne dezonA caMdra tarapha mAnavInI najara ane tenA avakAzayugamAM vijJAnike caMdranA aMtara vizenA matAMtara saMbaMdhI zuM praveza saMbaMdhI vicAraNA karatAM A dizAmAM raziyA Jain Education Intemational n Education Intermational Page #1174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 224 amerikAe lagabhaga sAthe prayAseA karyA che. sau prathama 1957nA oNTobaranI 4 zrI tArIkhe raziyAe 83 ki. grA. nA upagraha avakAzamAM meAkalyA ane pRthvIvAsIoe anaMta evA avakAzI vistAramAM praveza karyA. tyArabAda 1960nA oNgasTamAM raziyAe be kUtarAe meAkalyA ane 1961nA eprilanI 12mI tArIkhe yurI gAgArInanI AgevAnI nIce sau prathama mAnave avakAzamAM anatanA yAtrI tarIke paga upADayA. tyAra pachInA amerikAnA prayAseAmAM epAlAnI cadrayAtrAnu anokhu mahattva che. aMte amerikAe 1968nA DisembaramAM jAhera paNa karI dIdhu` ke mAnave caMdranI dharatI para paga mUkayo !! paraMtu amerikAnA epAlA yAnanI caMdrayAtrAnA sUkSma abhyAsane a Mte keTalAka vicAraNIya muddA upasthita thAya che. ane phalazruti e Ave che ke mAnavI caMdra upara utaryA ja nathI; paraMtu prAcIna graMthAmAM varNavela suvizALa pRthvInA ajJAta evA pUrvIya-parvatIya pradezamAM UtaryA che. caMdrayAtrAmAMthI udbhavelA keTalAka muddAonA ukela ke spaSTatA vaijJAnikA pAse nathI! (1) epAlA 8 pRthvIthI 190 mAIla UMce pRthvInI pradakSiNA karIne pRthvInI bhramaNa kakSAmAMthI bahAra nIkaLIne caMdra tarapha tIracheM. 2,30000 mAIla dUra pUrvAMmAM gayuM; have vajJAnikA khatAve che te pramANe sUryane kendramAM rAkhatAM budha, zukra, pRthvI ema krama Ave che. tethI graheAnI sthitimAM pRthvInA trIjo krama Ave che. caMdra pRthvInA upagraha che. tethI te pRthvInI AsapAsa pharatA heAvAthI epAlA yAna tIrahyuM gayu. hAya te sa'bhavita che. have vaijJAnikAnI kahevAtI vyavasthA pramANe 'trIjI rAkeTa DathA pachI epAlA 8 kalAkanA 39360 ki.mI.nI jhaDape caMdra tarapha dhasyuM che ane te 63 kalAkamAM caMdra upara pahoMcaze evI rIte 39360x63=2479680 mAIlanI caMdra taraphanI yAtrA thaI! paraMtu caMdra teA pRthvIthI lagabhaga 230000 mAIla ja dUra che! teA A gaNatarI pramANe apAlA yAna caMdra upara kevI rIte paheAMcyu haze ? (2) A uparAta epeAle - yAnanI gati caMdra tarapha dhasatAM kalAke 39360 ki. mI.nI hatI, jyAre upara pahoMcatAM 63 kalAka thayA ane pAchA vaLatAM jhaDapa kalAke hAvA 38600 ki. mI.nI hatI. Ama aMtara eka sarakhuM chatAM jatAM-AvatAM jhaDapamAM pheraphAra kema paDayo ? mAnI laIe ke koI kAraNasara samayamAM pheraphAra thAya, para`tu jhaDapa vadhavAne badale AchI kema thaI ? (6) epeAle! 8 tA. 23-12-68nA roja savAre pAA kalAke pRthvIthI eka lAkha mAila dUra paheAMcyuM tyAre tyAMthI jainaraci MtAmaNi cadra 1,23337 mAIla dUra hatA ema vaijJAnikA kahe che. have kalAke 24600 mAIlanI jhaDapathI epeleA 8 gayu teA teNe pRthvIthI 246424=590400 mAIla dUra paheAMcavu joie; tene badale te pRthvIthI eka lAkha mAIla dUra zI rIte pahoMcyuM? (4) epele! 8 nA cadrayAtrIoe avakAzamAMthI pRthvI uparanA sTezana sAthe saparka sAdhyA hatA; temAM 25-12-68nuM nivedana A pramANe hatuM : 'pRthvIthI 6400 ki. mI. sudhI pRthvI paranAM sTezanA sAthe aMkuza ke saMparka sthApita rahI zakaze, pachI yAnanu bhAvi avakAzayAtrIonI buddhi ane kudarata upara niCra che. paraMtu caMdranI 10 pradikSaNA pachI avakAzayAtrIone UMghanI gALI levAnuM, caMdra sapATI agenI vigatA, nAtAla saMdezA, epeAlAnu mukha pheravavAnu sUcana AvI aneka khAkhatA chApAomAM jAhera thaI che, teA te kevI rIte saMbhavita banyuM ? A uparAMta vaijJAnikA dvArA prasthApita karelI keTalIya hakIkatA sAthe paNa avakAzayAtrAnI vigata pratItikAraka banatI nathI. ( 5 ) amerikAnI rIDarsa DAI jhesTa kaMpanIe prakaTa karela 'dha varlDa eTalAsa' nA pAnA 108 upara pRthvI uparanA vAyuma`DaLanA bhinna bhinna paTAe batAvyA che. temAM pRthvIthI 200 mAIla upara AyanosphIyara batAvyuM che. tyAM sudhI gayelA reDiyeA taraMgA pharIthI pRthvI upara pAchA AvI zake che. paNu tethI uparanA ekasAsphIyaramAM kAsmika rejhanI vyApakatA hAvAthI reDiyA vevjha pharI pAchA pRthvI upara AvI zakatAM nathI. have pRthvIthI epAlA 8 UMce gayuM hoya to lagabhaga rAA lAkha mAIla dUranA avakAzayAtrIo sAthe nAsAnA vaijJAnike saparka zI rIte sAdhI zakayA ? nAsAnA vaijJAnika vAtacIta karI zakavA te ja batAve che ke' epAlA yAna pRthvIthI UMce 190 mAIlamAM AyanAdizAmAM rA lAkha mAIla dUra gayuM che. sphIyaranI maryAdA sudhI ja gayu che ane pachI tIrachuM pU ( 6 ) vaijJAnikAnA kathana pramANe pRthvIthI rA lAkha mAIlanI UMcAI e vAtAvaraNa nathI, tA rokeTamAM dhaDAkA thaye| zI rIte ? ca`dranA gurutvAkarSaNamAM pesI tenI bhramaNakakSAmAM sthira thavA, temaja caMdranA gurutvAkarSaNamAMthI chUTavA epeAlA yAnanA avakAzayAtrIAe rokeTanA dhaDAkA tA karyAM ja che, te vekyUmamAM baLataNa zI rIte khaLe ? mAre ke oksijananI TAMkImAMthI maLatA gesanA dhaDAkA thayA, te paNa maLela baLataNa ke tenA avazeSa| - dhumADA vagere Page #1175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 225 vAtAvaraNa vagara bahAra nIkaLe ja zI rIte? * "lAIpha", "spAna" vageremAM chapAyelA keI pheTAmAM bIjuM, vajJAnikonI mAnyatA che ke-caMdra pathvIno pRthvInA vyAsa maTI jaNAto nathI. upagraha che tethI caMdra pRthvInI eka ja kakSAmAM che ane tethI A phoTo pRthvIno bhale kahevAto hoya ! paNa je mAtra 5 aMzane ja khUNe kare che. paNa pRthvIkendra- hakIkatamAM to vaijJAniko jene caMdra kahe che tyAM epele vAsIonI mAnyatA che ke " pravIthI UMce caMdra che " pahoMcyA pachI paNa tyAMthI AgaLa caMdra dekhAya ane tene e vAta AjanuM vijJAna mAnatuM nathI, tethI epolone A phoTo jhaDapAye paNa have tenI vyAkhyA vijJAnike e UMce mokale zA mATe ? hakIkatamAM te caMdra upara che, pRthvIrUpe lokeAnI samakSa raju karI e banavA joga che. tIrachI nathI ethI epAlAnI tIrachI gati ja batAve che ke AthI vaijJAnikoe * caMdra uparathI pRthvI udaya" te bharatakSetranA madhyakhaMDanA 5 koDa mAIlanA vyAsavALA 90 : zIrSaka taLe je dRzya ghaTAvyuM che te sAcuM nathI. hakIkatamAM kSetramAM 2 lAkha mAIla dUra ko'ka ajJAta pradezamAM UtaryuM 13 te vijJAnikoe rA lAkha mAIla dUra gayA tyAMthI jevA che ke caMdra dekhAyo tenuM dazya hAvA vadhu saMbhava che. - tA. 24-12-68nA roja avakAzayAtrInAM keTalAMka avakAzanA A phoTAo aMge maLelI jANakArIne nivedana jAhera karavAmAM AvyAM che, te paNa vicArAya che. AdhAre ema kahI zakAya ke " A kriTA reDiye | 'avakAzayAnanI be bArIo upara jhAkaLa paDayuM che. taraMganA judA judA aMzarUpe levAya che ane e badhAne eka bArI dhumasathI gherAI gaI che." have pravInA vAtA- ekatra karIne eka citra rajU karAya che tethI jevI rIte vAraNanI bahAra sUryanI pracaMDa garamI avakAzamAM phelAyelI mAnasika dhAraNa thaI cUkI hoya te ja rItanA phaTA-goLa che ema vaijJAniko mAne che; to A avakAzayAnanI AkAravALA chApAomAM AvyA che. paNa te kharekhara tevA bArIo upara dhummasa jhAkaLa AvyAM kyAMthI ? bIjuM hotA nathI." janmabhUmiH 2-12-68 nivedana hatuM ke - "avakAzayAnanI eka bArI baraphathI avakAzayAtrIonAM paraspara virodhI maMtavya DhaMkAI gaI hovAthI barAbara joI zakAtuM nathI" caMdranI bIjI pradakSiNa vakhate ApeluM A nivedana batAve che. samagra avakAzayAtrAmAMthI uddabhavelAM nivedana tevA baraphanI tyAM saMbhAvanA ja kevI rIte hoya ? abhyAsa paNa keTalAka muddAo UbhA kare che. kAraNa ke tA. 25-12-68nuM nivedana A pramANenuM che : avakAzayAtrIonAM nivedane paraspara virodhI che. caMdrayAtrIe caMdranI pAchaLa 10 miniTa rahyA"... 0 raziyana avakAzayAtrI yurI gAgarInane pRthvI parathI caMdranI pradakSiNa kalAkanA lagabhaga 3720 mAIlanI jhaDape dekhAtA sUrya-prakAza karatAM pRthvInA vAtAvaraNa bahAra karyAnuM chApAomAM che, te pramANe caMdranI pUrI pradakSiNamAM ja nIkaLI gayA pachI avakAzamAM sUryaprakAza seMkaDo gaNe 2 kalAka 2 miniTano samaya lAgato hato te aDadhI prakAzita lAgyA-paNuM te pachI 1961mAM amadAvAdamAM pradakSiNAmAM 1 kalAka 1 miniTa lAge, te pachI caMdranI Avela avakAzayAtrIe-nIkAlAva, tya kAvasakI ane pAchalI bAju, mAtra 10 miniTa ja kevI rIte rahyA ? zrImatI velenTInAne pUchelA praznonA uttaramAM judA judA javAba che. jemake temane pRthvI parathI tArAnA prakAzamAM A uparAMta 21-12-68nI sAMje 6-15 kalAke chUTelA ane avakAzamAM dekhAtA tArAnA prakAzamAM kaI taphAvata epeleyAne pRthvInI 90 miniTe eka evI be pradakSiNAo dekhAyo nathI. karI, jyAre 24-12-68nA roja caMdranI pradakSiNa karavAmAM tene 2 kalAka 2 miniTa jeTalo samaya lAgyuM. have pRthvI deg gujarAta che. chevI che gujarAta samAcAra tA. 26-12-68nA be avakAzakaratAM caMdra cothA bhAgano ja hovAthI tenI pradakSiNAmAM yAtrIonAM nivedana juo :12 miniTa jeTalo samaya, jyAre cAra gaNI moTI pRthvInI senDase kahyuM ke "nAnI vigata nihALI zakAya che" pradakSiNAmAM mAtra 90 miniTa ja ?! Ama kema banyuM? lovela noMdhe che - " jo ke sapaSTa dekhAtuM nathI paNa (7) epolo yAna caMdra upara gayuM hoya to ahI thI javALAmukhInI asara darzAvatA keTalAka khaDako jaNAya che." ApaNane pUnamane caMdra 9 iMcanI rakAbI jevaDo lAge che paraMtu 28-2-68nA roja caMdra saMzodhananA aThaMga te caMdra upara pahoMcyA pachI pRthvI caMdra karatAM cAragaNI abhyAsI keliphorniyA yunivarsiTInA DaoN. haraDa harae moTI hovAthI pRthvIno dekhAva 36 IMcanA vyAsavALA- mArmika rIte kahyuM hatuM ke "je loko ema mAne che ke meTI katharoTa jevo lAga joI e. paraMtu kepa-keneDIthI caMdra u52 lAvAnA pravAho che temane tasvIromAM lAvAno khAsa prakAzita "spesa pikacarsa sIrIjha"mAM temaja pravAho dekhAze." 2 kalAka 2 miniTa ra lAge, to pachI caMdranI zrImatI velenTInAne pUchelA Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 226 eTale ke avakAzayAtrIonAM magajamAM rUDha thaI gayelI javALAmukhInI vAta jatI nathI, AthI te AvI kalpanA kare che. temanA ja kahevA pramANe caMdrane najarAnajara jovA chatAM kazuM nakkI na thaI zakatuM hAya-virodhI matabyA hAya tA te gaMbhIra vicAraNA mAgI le che. A uparAMta avakAzayAtrIonAM keTalAMka kathanA paNa gaMbhIratApUrvaka vicAraNIya che : O " caMdranA pradeza khaDakAvALA, raMga vagaranA jhAMkhA ane jvALAmukhInAM medAnAvALA che." diamonds bAramene kaheluM ke- caMdra amArA traNe mATe judI che. mArA mata pramANe te vizALa khAlI jagA jevA che." ke - vizALa avakAzamAM te raNadvIpa . levele jaNAvyu jevA lAge che." 0 enDase A pramANe kahyu hatu "...A graha upara sakhyAbaMdha cIjonA prahArA thayA hAya tema lAge che....cadranI aMdhArI bAjue retInA DhagalA che. vaLI .ca'dra rAkhADI raMganA che, tene kAI khAsa raMga nathI." evAM nivedanA paNa che, jo ke tA-26-1268nA nivedanamAM caMdrane zveta ane zyAma sAgara jevA varNavyA che. A uparAMta " jamIna saraLatAthI nihALIe zakAya che" jevAM nivedyanA paNa che. 0 vizALa khaDakAvALAM medAnA, kharabacaDAM medAnA ane pava tA upara saMkhyAbaMdha khaDakA dekhAya che. "keTalAka khaDakAnI dIvAleA agAsI jevI che." A badhAM nivedyanA sUcave che ke--epelAnA yAtrIoe rajU kareluM varNana kATeMka vizALa vistAravALA parvatIya pradezanuM che. A sarvAM nivedanAne caMdra sAthe meLa bese tenA karatAM kAIka parvatIya pradezanA vAstavika varNana sAthe vadhu meLa bese che. AthI sahaja samajAya che ke-epelAnA yAtrIoe jyAM utarANa karyuM" te ca MdranI bhUmi nathI, paraMtu temaNe bhAratIya prAcIna-bhUMgALamAM vadhu vela ativistRta pRthvInA ja pUrvIya parvatIya pradezamAM utarANa karyuM che. kAraNake A dezAoe vilakSaNa prabhAvathI hajArA varSo pUrve batAvelI-nirUpelI pRthvI vizALa che. ca cakSuthI nihALelI, vaijJAnikAne mAnya evI AjanI pRthvI teA tenA eka ati sUkSma aMzamAtra ja che. A sAthe chApAmAM jAhera thayelA keTalAka prasaMgeA ane tenI pAchaLanAM rahasyA paNa vicAraNIya che. epeAlAyAna 16000 nATikala mAIla ( Azare 296000 ki. mI.) khAhyAvakAzamAM hatuM tyAre nIcenI ghaTanA banelI; jainaratnaciMtAmaNi 'A agAu ca'dro parathI pRthvI bhaNI pAchA pharatAM epAlAyAnamAMthI atrenA mizana kanTrolamAM dhasamasatA vicitra avAjothI adhikArIe bhAre mUjhavaNamAM mukAI gayA hatA; reDa inDiyanonI yuddha kikiyArIe ane bhAre aTTahAsya samA e avAjoe zrotAone gaI rAte cAMkAvI mUkayA hatA... mizana kanTrole nIla ArmasTroMga, eDavina, ane kAlinsane pUchyu ke tamane barAbara khAtrI che ne ke tamArI sAthe tyAM kAI nathI? kalAkeA pachIya e vicitra avAjone kAI khulAsA thayA na hatA' janasattA 24-7-69 pAna.1 'ja'gI TALuM vijayanA unmAdamAM aAMghATa karI mUke tevA avAjo hyusTananA kendra para noMdhAyA hatA... pUchavAmAM Avyu, tyAM tamArI sAthe tA kAI nathI ne? thADA kalAkA sudhI javAba maLyA nahI.... pachI sa MdezAvyavahAra pharI sthapAyA tyAre jAhera karavAmAM AvyuM ke vicitra, agamya avAjo epeAlA-11mAMthI AvyA na hatA... bhUmikendra para AvA vicitra dheAMghATa noMdhAyA che. paNa enA koI khulAsA maLatA nathI... ' jayahinda. 24-7-69 pAna-3 kamAnDara nIle jaNAvyuM ke - ' e avAjo te amArI pAsenI Tepareke DiMga parathI tamane saMbhaLAvyA hatA; kharAkhara 20 varSa agAu meM e Albama taiyAra karyu hatu. che ne enI caMdranu saMgIta !! janasattA 24-7-69. pAna. 1 20 varSa agAu taiyAra thayelI Tepa!! kaMTrAla adhikArIjANa bahAra teo laI gayA; kevA lUlA bacAva ! raziyAe karelAM nivedana raziyana vaijJAnika siAlkavaskInA 'AuTa sAIDa artha ' pustakanA 'avakAzI uDDayananA sa'jogA' prakaraNanI Tu kApI jevA che; jyAre amerikAnAM nivedano jule varnanI pustikA 'e TrIpa dha artha Tu dha suna 'mAM karelAM vaNunA jevAM che!! amerikAe nyUyA najIka hAyasana pAse pleneTeriyama banAvIne tyAM caMdrayAtrA karI zakAya tevA Dema banAvelA. epAlA taraphathI je dRzyA rIle karavAmAM AvyA te A banAvaTI caMdrayAtrAmAM paNa batAvI zakAya tevA hatA ! caMdra upara mAnavInA utarANunI bhavya jAherAtanI bhItaramAM zu che? vizvamAM zuddha vijJAnakSetre kAma karatI mukhya be saMsthAe cheH 1. elDA-yuropiyana lAMcara enDa DevalapamenTa orgenAIjhezana. A saMsthAmAM briTana, phrAnsa, 5. jarmanI, ITAlI, nedharalenDa, beljIama, esTreliA vagere dezA joDAyelA che. jyAre 2. IsarA mAM surApanA 10 dezeA sAthe che. A saMsthAonA kArya kSetramAM ke bhAvi yAjanAmAM caMdrayAtrAnI kAI ja vAta ke vicAraNA AvatI nathI. jyAre Page #1177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 227 caMdra upara mAnava mokalanArI raziyAnI "tAsa" ane jyAre viyeta sAhasa dvArA amerikana lakaravAdIonI amerikAnI "nAsA' saMsthAo che ke jemane sAcA arthamAM bheTI ra 2 ke jemane sAcA artha mA bhedI ramata paNa bahAra paDI gaI che. amerikAnA be bhedI te vijJAnika saMsthAo kahI zakAya nahIM, kAraNuMke temanuM kAryakramanI teNe AgAhI karI dIdhI hatI. kAryakSetra rAjakIya AjanonA eka bhAga rUpe hoI teo saMparNatayA rAjadvArI puruSanA hAthamAM che. amerikAe bIjA kAryakramane mAnavayukta taratI praga zALA saMbaMdhI nAma ApyuM che chatAM te lazkarI kAryakrama che. AnI sAbitIrUpe e vAta noMdhI zakAya ke avakAza kAraNake te havAIdaLanA aMkuza nIce che. yAtrIonI pasaMdagI sAcA vijJAnikone badale lazkarI A sarva avakane spaSTa kare che ke--mAnava caMdra upara adhikArInI karavAmAM Ave che. caMdrakAnA pravAsI tarIke pahoMcyo ja nathI, paraMtu hajAro varSa pUrve bhAratIya tIla mAMgane pasaMdagI karavAmAM AvI te naukAdaLanA mahAmanISIoe ArSadaSTithI dharma graMthomAM nirUpelI, bhAratIya sanika hato ! -bhUgoLa saMmata ativizALa pRthvInA eka parvatIya pradezamAM AvA lazkarI saMzAdhanA pAchaLa jAsUsInA bhAva uparAMta Utaryo che. lazkarI Adhipatya ane vaijJAnika kSetre vizva para pitAnI sarvoparitA siddha karavA jevo khyAla hoI zake; tethI ja A baMne dezamAM caMdrayAtrA tarapha udAsInatA jovA maLe che. amerikAnA rIpablikana pakSe te vAraMvAra jAhera karyuM ke avakAzI sapharanI harIphAIno sTaMTa cheDIne e paisA dharatI para kharcavA.' avakAzayAtrAnI dizAmAM raziyA-amerikAnI spardhA rahI che. cInanA sattAdhIza, vaijJAnika ke prajAjanamAMthI koI ema mAnatuM nathI ke "caMdra upara mAnavI gayo" cInanA keIpaNa kAkI, 50 chApAo ke reDiyo broDakAsTIge raziyano ke amerikana caMdra upara gayA hoya tevuM jAhera karyuM nathI." vikhyAta khagoLavettA barnADa lAvele te kaheluM ke-caMdra para mAnavInA utarANanI kSaNa mAnavajAtanA itihAsamAM mahAna nATakIya kSaNa gaNAvI zakAya. amerikana pramukha jensanane to Do. eDavarDa vese salAha ApIne-raziyane pahelAM caMdra para pahoMcavAnI tamannA sAthe avakAzI bajeTa kALanI-vAta kabUla rAkhelI. amerikana pramukha nikasane temanI bhAratanI mulAkAta vakhate kaheluM ke "caMdra paranuM utarANa eka mahAna kadama hatuM. kAraNa ke teNe amerikana rASTrane AtmasaMtuSTatAmAMthI bahAra AvavAmAM sahAya karI che." A badhAM ja kathano pAchaLano bhAva zuddhajJAnika saMzAdhana karatAM rAjakIya sarvoparitA siddha karavAno hoya tevuM anAyAse phalita thAya che. vaLI avakAzayAnano upayoga jAsUsIyAnA tarIke paNa thaI rahyo che. jemake raziyAe BkArakiyA para AkramaNa karyuM tyAre amerikana upagrahae rUmAniyAmAMthI kUca karI rahelA lazkarI ekamene oLakhI paDyAM hatAM. 12WVVAAZAANZWAAAAA SS SS AN karI kAkA na kara * IST mAnI ( * Jain Education Intemational Page #1178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ " jenA pratIka ne pagale pagale -zrI Do. bhAIlAla ema, bAvIzI. * pratIka' eTale saMketa- cihana ke oLakha-cilDrana ! -darzana' anusAra A jagata loka-aloka rUpa che. loka pratyeka rASTra, saMpradAya ke saMsthAone potAnuM ' pratIka traNa vibhAgamAM-Urva, adhe ane tIrtho-vahecAyela che. hoya che. dA. ta. igleMDanuM yuniyana jeka, raziyAnuM dAtaraDuM UrdhvalokamAM devalokAdino vAsa che. tenI upara siddhazilA ne hathoDI, pAkistAnanuM cAMda-tArA, bhAratanuM triraMgo dhvaja ane aMtabhAgamAM siddhonA jIvo rahelA che. madhya (tIrjI) ne azoka-caka e pramANe judA judA saMpradAya ke saMsthAo- lokamAM jyotiSacaka, dvipa, samudro vagere AvelAM che. emAM maLe ne potapotAnuM pratIka' hoya che. evI ja rIte ja jaMbudvIpa Avela che. jenI dakSiNa dizAmAM bharatakSetra samAjanuM "cauda rAjalaka' Adi AlekhatuM 'pratIka Avela che jemAM ApaNe rahIe chIe. adholAkamAM sAta bhagavAna mahAvIra svAmInA 2500mAM nirvANa mahotsava nArako Avela che. prasaMge sarva pharakAoe sAthe maLI jela che. - uparokta cauda rAjalokamAM madhyabhAgamAM eka trasanADI * pratIka mAtra saMketa-cihana ja nathI paraMtu rASTranI Avela che. jemAM trasa jIvo (be indriya, te Indriya, cau nIti ke saMsthAo-maMDaLInI pravRttio pratibiMbita kare indriya ane paMcendriya jI) rahe che. bAkInA trasanADInA che. e ja pramANe jaina samAjanA badhA gachAe dilhImAM bahAranA bhAgamAM phakta ekedriya ja rahe che. A bAbato vAna mahAvIra svAmInA 2500mAM nirvANa mahotsava sarvajJa-kathita hovAthI ane kevaLajJAna pAmI tIrthakaroe zani dvArA jana pratIka nakkI karyuM je jaina samAjanA jagatanA jIvanA hitArthe dezanA dvArA batAvela che je oLakha - cihana hovA uparAMta 'jena-darzana'nAM mukhya gaNadhara bhagavaMtae dvAdazAMgImAM sUtrarUpe racela che. pachI siddhAMta ane zAstrokta jIvana-nItine suMdara ane spaSTa temanI paraMparAmAM thayela AcAryAdi sAdhu bhagavaMtae prakaraNa khyAla Ape che. AdirUpe sUtromAM sAmAnya jIvonA bodha mATe racanA karI eTale "jaina-pratIka" sArAye jaina samAjanuM ane che je badhuM Agama graMthomAM graMthita che. uparokta bAbato zAsananuM avanavuM pratinidhitva dharAve che. kahe ke prastuta dvArA vizvanuM viziSTa darzana karAvatuM "jaina pratIka' keTaluM pratIka jainatvanA jagatane TUMkAmAM chatAM spaSTa khyAla Ape o e sUcaka che ene vAMcakone khyAla Avaze. da ja rIte kahIe to e pratIka "cauda rAjaloka"nI A "jaina pratIka mAM upara varNavela cauda rAjalokane AkatimAM siddha-zilA, ratnamayI, ravaritaka, ahiMsA, dharma mathALe 'siddhazilA"ardhacaMdrAkAra darzAvyo che. jenI thAya athato harata ane chelle tatvArtha sUtranuM tattva cIdhatuM gheDI upara siddha bhagavAne vAsa hoya che. jIva jyAre tra parasparopagraho jIvAnAmA AlekhAyela che. bhAvArtha sarva karmo khapAve che-karmothI mukta thAya che-tyAre siddha bane kahe che ke na darzanano mukhya siddhAnto ane Adarza che ane mokSagati pAmI siddhazilAnI upara eka thAjanane zrAvaka jIvananI rIti-nIti emAM darzAvavAmAM Avela che. aMte Avela lokAgrabhAge birAje che. sarva jIvo anaMtakALa 5 sudhI saMsAramAM rakhaDe che. paraMtu manuSya-bhava pAmatAM ane - have e "pratIka'nuM jarA vadhAre vigatathI darzana karI ane je samyagadaSTi banatAM dharmamAge vadhe che. ane saMyama-tapAdi eno smArtha vicArIe-cauda rAjaloka eTale nIcenAM 6 dvArA karmo khamAvI mukti bhaNI prayANa kare che. siddha bane che. dravyo mATenuM sthAna - (1) dharmArikAya-gatimAM sahAyaka thAya. (2) adharmAratakAya-sthiratA karavAmAM sahAyaka thAya e jANavuM rasaprada banaze ke "pratIka mAM darzAvela () AkAzAsitakaya-pudagala ne paramANuo (varNa, gaMdha, siddhazilAnA sAMnnidhyamAM Aja sudhImAM anaMta jIvo kama rasa, spaza) (5) kAla-samaya muhUta Adi (6) jIvAstikAya- mukta banI, siddhagaMta pAmyA che ane tejamAM teja bhaLe siddho ane saMsArI jIvo mATenuM sthAnaA pramANe cauda- tema AtmaramaNatAmAM lIna banI anaMta sukhamAM tyAM birAje rAjakamAM upakta dro rahelA che. che. prastuta siddhazilA sphaTika ratnamaya ane ardhacandrakAra rAjakanI cAre bAju tenAthI anaMtagaNo aka rahe che. je 'pratIka"mAM spaSTa che. rahelo che. paNa temAM phakta AkAzAstikAya ja che, "jaina "jaina pratIka"mAM ardhagoLa siddhazilA nIce rana Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 229 mayInI sUcaka traNa DhagalIo batAvela che te "samyagu mumukSu AtmAoe A mAge ja manuSyabhavamAM mokSa dazana, jJAna aura cAritra" rUpI traNa ratna samI ghaNI meLavyuM che. ja sUcaka ane zAstrokta che. enI vigato vicArIe to devagatimAM bhale vaibhava-vilAsa ane AnaMda-pramodanI samyagUdazana" eTale vitarAga kathita zAstromAM saMpUrNa sAmagrI sAMpaDe paNa (samyagu darzana ane samyaga jJAna hovA zraddhA rAkhavI. e zraddhA vinA samyaga jJAna-sAcuM jJAna chatAM)samyapha cAritranI prApti thatI nathI. mukti mATeno thatuM nathI. ane sAcA jJAna vinA sadAcaraNa (samyaka yoga maLato nathI eTale mokSa pAmatAM nathI. eTale ja cAritra) AvatuM nathI. ane te vinA mukti maLatI nathI. devo paNa manuSyabhava meLavavA lalacAya che. A rIte "pratIkamAM ratnamayI AlekhelI che. e ratnamayInI prApti vinA jIvAtmA mokSa pAmato nathI. mATe ja | tIrthaMca ane nArakInA jIvo to duHkhamAM eTalA badhA vItarAga paramAtmAe-tIrthakara bhagavatae je siddhAnto saMDovAyelA-gherAyelA hoya che ke temane dhamAla ane zAstro kacela che temAM pUrI zraddhA rAkhI, pUruM jJAna sUjhe ja nahi te mukti te kayAMthI ja pAme ? eTale ( khyAla ) meLavI, jIvanamAM je utAre che (samyapha cAritra) karmAdhina tIrthaMca ne nArakInA jIvo mATe ranamayI ke te AtmA dhanya bane che ane aMte mukti pAme che. mukti zakya ja nathI. uparokta ratnamayI "pratIka"mAM darzAvavA pAchaLa e paNa 0 e paNa pachI "pratIka"mAM "ahiMsA : kendrastha rAkhI, dhamaparata anya dhama AlekhAyela che je dharmalAbha ke AzIrvAda bakSe che. A kiyAmAM paNa akSatanI traNa DhagalIo karI, jijJAsu AtmA punyavatA paMjo jIvAtmAne dharma, jAti ane saccAIno 2namayI mATe prArthanA kare che. pU. vIravijayajI mahArAja- mAMga cIdhatA mAnavIne dharmamAge vALavA nirdeza kare che. zrIe paNa zrI mahAvIra paramAtmAnA eka ratavanamAM prastuta "dharma hastamAM aMtagarta che. * ahiMsA ? jaina traNa ratana muja Apo tAtAjI" evI mAMgaNI karI che. dharma ane AvI mAMgaNI karavAnA hetu, utnamayI pAmI (samyam sUtroccAra sAthe jIvanane dhanya banAve che. eka dRSTie dazana-jJAna-caritra) karma thI mukta banI AtmA mukti tarapha vicArIe to paNa mArA vicArIe to pAMca mahAvratomAM "ahiMsAnuM prathama sthAna che. prayANa kare e che. A rIte "pratIkamAM traNa DhagalIono pahele prAkRtipAta viramaNa vratA eTale ke ahiMsAnuM mahattva sUcitArtha che je pratIka'nuM yogya rIte mUlyAMkana karavA ghaNuM ja che. paraMtu khUbI to e che ke "ahiMsAvratanA Avazyaka bane che eTale ja ' pratIkane dareka jaine apa suvizuddha pAlanamAM bIjA vrato paNa samAI jAya che. pAMceya nAvavuM ja joIe. mahAvratAno * ahiMsAmAM samAveza thaI jato hoI | yArabAda ' pratIka"mAM "svastika'nuM cihna AlekheluM che. pratIkamAM mAtra "ahiMsAnA ja na za karyo che, svastika aSTamaMgalamAM maMgaLarUpe che. enA darzane ne A bAbata jarA vigatathI vicArI.... " 'ra " sahAre mAnavI maMgaLakAryo karavA prerAya che. iMdrAdi devA pALanAra vyakta karI huM eTalare nahI". Di' che te paNu bhagavaMtanI AgaLa aSTamaMgaLa Alekhe che. to kaMIka khoTuM karavAnuM ane ane tethI * ahiMsA" bata mAnavIe te viziSTa lAbha mATe Alekhavo svabhAvaka sacavAya nahi eTale ' hiMsAmAM tyAM samAI jAya bane che. uparAMta A " vastikamAM bIjo artha paNa sUcita che. * bIje mRSAvAda viramaNa vrata Ama ' ahiMsAmAM che. saMsAramAM jIvAtmA rakhaDatA-raDato cAra saMtamAMthI aMtargata thaI gayuM. have vAta AvI * 0 duttA dAna( manuSya-deva-tiryaMcanArakI) pasAra thato hoya che. A * trIje adattAdAna viramaNa vrata mAnavI cerI karavA rIte bhavabhramaNa karate jIva aMte kama khapAvI. cA2 gati vicAre eTale anicchanIya pravRtta harapI paDe. dhananA mAMthI mukta thaI mokSa pAme che. vinAzamAM mAnavI prANatyAga ( AtmahatyA ) paNa kare ! | manadhyabhavanI mahattA e ja kAraNa che ke A bhavamAM corI karatAM kAInI hatyAno paNa saMbhava che. mATe sArI sahaja rIte sarvAcana, satsaMga ke gurudevanA upadezathI karanArathI 'ahisAvata' sacavAya nahi. A rIte mAnavI 2namayI prApta kare che ane pachI mukti mAge ' ahiMsAba'mAM ' adattA dAna-viramaNa" nAmanA vatana AgaLa vadhe che. jJAnIoe to anekavAra kahyuM che ke- paNa samAveza thaI jAya che. have AvI cethA "mathana manapyabhava sivAya mukti nathI. mAnavI manuSyabhavamAM viramaNuM jatanI vAta. * cA mana viramaNa vaDA kaSAyAdithI gherAyelo hoya che paNa sadaguranA upadezathI, mithunamAM zArIrika rIte nArInA saMcAgamAM aneka be dhADhaya tapa-saMyamAdi anuSThAna dvArA karmo khapAvavAnI taka manuSya ane * 5cAya" ne nAza thAya che. mAnavInuM citta bhavamAM ja maLe che. ane te ja javAmAM karmothI mukta thaI AtmabhAvathI vimukha banI. * pAkuMgalika' bhAvamAM rasikata mokSagati pAme che. atyAra sudhI anaMta tIthalakAe ane bane che. jIvAtmA maguNathI bhraSTa banI hiMsA karavA Jain Education Intemational Page #1180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 230 jenaratnaciMtAmaNi sAthe anya jIvana paNa hiMsaka bane che. A rIte "jaina pratIkamAtra saMketa-cihana nathI paNa parastrI-gamanane kAraNe vizva-vijayI rAjA rAvaNa jevA jaina dharmanA sidhdhAtonuM eka spaSTa pratibiMba che. ane viziSTatA te e che ke ApaNuM Asanna upakArI carama samartha puruSane paNa samULa nAza thayo. AthI vizudhdha brahmacarya vrata" nA pAlanamAM "ahiMsA rahelI che. tamAM ahI thI , tIrthapati zramaNa bhagavAna zrI mahAvIra paramAtmAnA 2500mAM "ahiMsA' nA vizudhdha pAlanamAM A rIte "brahmacaryavrata" nivANa dinanI ujavaNI prasaMge je A rIte banAvana nirvANa dinanI ujavaNI prasaMge jainenA sarva phIrakAo sAthe paNa samAI jAya che. have vAta AvI chellA pAMcamAM maLyA ane sAthe maLIne mahAsava ujavyA. pariNAme e mahavanuM parigraha - viramaNa vatanI. 'pAMcame parigraha utsava uparAMta eka-ekatAno prasaMga banI gayA. viramaNa vrata 'A che "aparigrahatrata parigraha Asakti eTale ja kahevAnuM mana thAya che ke AvA jaina dharmanA vadhAre che. dhana meLavavA mATe aneka prakAranI kuTilanIti mahatvanA sidhAnone AlekhatuM "jana pratIka' sarva kAI apanAvavI paDe che. game tevuM sAcuM-jahuM belI aneka (jaina) apanAve ane ene pagale pagale-ene anusaratAvaratuo meLavavAnI ghelachAmAM aneka prakAranA asatyane jIvanamAM utArI pratyeka nAnA-meTA prasaMge enuM mahatva Azaro levo paDe, hiMsAdi paNa kadAca AcaravA paDe, vadhAre, eno sadupaga kare ane enA AcaraNamAM jagatane meLavela dhananA rakSaNa mATe aneka prakAranuM durbAna karavuM "janatva'nuM bhAna karAve. paDe, hiMsA paNa karavI paDe. eTale suvizidha ahiMsA AvuM suMdara (sidhAntomAM) " pratIka" je syAdvAda pALI zakAya nahi. mATe ja "ahiMsA mAM aparigraha zilImaya jainadharmanuM pratinidhitva dharAve che ane sarva vatane paNa samAveza thaI jAya che. eTale ja jJAnI puruSae ? saMpradAyamAM "aikyano davaja pharakAve che. evA jaina ahiMsA mahAvratanA suvidha rakSaNa mATe ja pAMca pratIka"ne vaMdana karIe ane enA pagale pagale cAlI, ene mahAvratonuM zudhdha pAlana karavAnuM jaNAvela che. jIvanamAM apanAvI utArI "jaina jayati zAsanama'no A rIte "ahiMsA vratamAM pAMceya mahAvratono samA- jayanAda gajavIe ! veza thaI jAya che. eTale ja ApaNuM "jaina pratIka"mAM ahiMsA zabda dvArA pAMceya mahAvrate pratibiMbIta thatA jaNAya che. chelle "pratIka'nA cheDe tatvArthI dhiganasUtranuM mahatvanuM sUtra "parasparopagrahAjIvAnAma" mUkayuM che. eno artha bhale TUMkAmAM "jIvono ekabIjA pratye paraspara upakAra che? ema thatA hoya, paraMtu sUkama daSTie vicArIe te A sUtramAM jagatanA sarva jIvo pratye AtmabhAva-maitribhAva batAve che. tenAM AcaraNamAM vAstavika sAcA samAjavAdasAmyavAdane pUrNa hetu sacavAya che. AjakAlanA rAjakAraNIo "samAjavAda", "sAmyavAda' zabdo badvArA gAM pheMkatA hoya che paNa bhagavAna mahAvIrano ke jaina darzanane A "sAmyabhAva" temane kadAca khyAlamAM nahi hoya. bhagavAna mahAvIre sAce sAmyavAda (sarakhApaNuM ) upadezyaprarUpyA hatA. Aje jyAre kahevAtA rAjakAraNIo chAzavAre potAnA pravacana mAM "samAjavAda-sAmyavAda'nAM AkarSaka zabdo vAparI potapotAnuM mahattva vadhAratA hoya che. parantu gaurava sAthe kahevuM joIe ke ApaNuM jaina dharmamAM tIrthaMkara bhagavatothI mAMDI zramaNa saMgha (sAdhu-sAdhvI-zrAvaka-zrAvikA) sudhI A sUtrane amalI banAvavA-ekabIjAne madadarUpa devAMganA thavA "Atmavat sarvabhUteSu ne nAda gajavyA che. hIrA la Jain Education Intemational Page #1181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainadharma ane vyavahAramAM ArogyadaSTi -zrI naTavaralAla esa. zAha je janme che tenuM mRtyu avazya hoya che. pUrvabhavamAM Ave che. kAraNa ke prAraMbhe tenI kSamatA ane grAhAzakti mAnyatA ane karmanA baMdhananI agatyatA svIkAratA sahu tenI vahAre caDe che. jevI rIte navuM yaMtra zarUAtamAM koI mAne che ke-- mAnavInuM AyuSya tenA janmasamayathI sAruM kAma Ape che. pachI dhIme dhIme tenI khAmIo lakhAIne Ave che. grahomAM mAnanAra e bAbatane puSTi chatI thatI jAya che. je sudhAraNA bAda sarakhI rIte kAma Ape che. jotiSazAstranA jJAtA ane bhUta - bhaviSya Ape che. e rItanI cAlu rahelI kAryavAhIne paNa eka vartamAnanI vAto kahenAra janmakuMDalInA AdhAre grahonI kALe aMta Ave che. ane mazIna khoTakAI jAya che. cAla nihALI AyuSyakALa darzAve che. hastarekhA jANanAra vaparAzane mATe nakAmuM thaIne bhaMgAra tarIke bAjumAM paDI AyuSyanI hastarekhA nIrakhIne mAnavInuM AyuSya bhAkhe che. rahe che. A saMbaMdhamAM lonAvalAmAM nyu che lAIpha AzramanA mAnavazarIranuM paNa evuM ja che. mAnavazarIra e paNa vijJAnAnaMdajInuM maMtavya che ke mAnavImAtranuM mRtyu eka chUTA chUTA nAnA-moTA aneka avayavonuM kudarate sajeluM kALe jarUrathI thAya che. kiMtu mAnavInuM mRtyu tenI svecchAe te mAnavInaca tenI rachAe anokhuM yaMtra che. vizvamAM Aje aneka prakAranAM yaMtra thAya che. mAnavInA manamAM jANe - aNajANe - sabhAnapaNe - sabhAna jovA maLe che ane avanavA prakAranAM yaMtra zodhAtA jAya ke aMtaramanamAM jyAre maravAnI icchA baLavattara banatI che, te pramANe yaMtrarUpI mAnavazarIra dharAvatI vyaktio jAya che tyAre tenuM mRtyu najadIka kheMcAI Ave che. paNa judA judA prakAranI hoya che. eTale ke dekhAve jIdI. raMge judI, mAnavatAe bhinna ane kAma karavAnI judA judA janonA keTalAka saMpradAyamAM saMthAro karavAnI pravRtti prakAranI paddhati apanAvatI ane svabhAve eka-bIjAthI kaI kaI Adare che, tenI pAchaLa eka rIte te rachAe alaga vyaktio ApaNane jovA maLe che. emAM parApUrva mRtyune notaravAnI sAthe kAyAnuM kalyANa karavAnI bhAvanA saMskAro, agAu bAMdhelAM karmo ane A bhavanA saMskAro samAyelI che. mahattvano bhAga bhajavI jAya che. mRtyu aMgenI game te mAnyatA hoya ane mAnavI TUMkamAM kahIe to A yaMtrarUpI mAnava je jame che game te mAnyatAne AdhAre potAnuM jIvana vItAvatA hoya ane janma dhAraNa karyA bAda vayamAM AgaLa vadhatuM jAya kintu vadhu lAMbu AyuSya bhegavanArane pUchavAmAM Ave te ; che. te potAnA janmajAtIya guNone kAraNe yA anyathA tenA javAbamAM mahad aMze sAdAI, Arogya ane taMdurasta rahIne AgaLa vadhe che. kadIka te bImAra paDe che, parizrama lAMbA AyuSya mATe kAraNabhUta che tevuM jANavA pachaDAya che paraMtu sAravAra pAmIne sAjuM-naravuM thAya che. maLe che. paraMtu kALakrame enI taMdurastI jokhamAya che. enuM Arogya punita, niyamita ane nirmaLa jIvana jIvanAra vyakti kathaLe che. ane eka samaya evo Ave che ke aneka pitAnA mRtyunI paNa AgAhI karI zake che. te hakIkata rogano bhoga banIne tene pathArIvaza jIvana vitAvavuM paDe saha koI jANe che. emanI bAhya ane AMtarika dRSTi che. jemAMthI tenI maravAnI bhAvanA-svachAne vega maLato kharekhara vizALa ane vistRta haze jethI teo mRtyune jAya che. aNasAra pAmatA haze. Arogya jaLavAI rahe te sUcavatAM aneka pustaka e te hakIkata che ke paLe paLe palaTAtI A duniyAmAM Aje vidyamAna che. kAraNa ke agAune mukAbale vartamAnasArA-narasA vAtAvaraNanI asara mahattvane bhAga bhajavI kALe praduSaNunA jore tema ja bheLaseLanA pratApe rogonuM jAya che. zArIrika ane mAnasika avyavasthA mAnavInA pramANa vadhatuM jAya che. emAM keTalAka roga jIvaleNa tana ane manane rogI banAve che. rojiMdA AhAra ane nIvaDe che, eTaluM ja nahi paraMtu evA prakAranI bImArImAM vihAra tema ja AjubAju banatA banAvA ane vahetA gherAyelAne AhAra-vihAramAM khUba ja sAvacetI rAkhavI pravAhanI ghaTamALa mAnavInA zarIra ane magaja para prahAro paDe che. mRtyu aneka rIte Ave che. kayAreka ApaNI priya karatAM ja rahe che. ene khyAla mAnavIne ghaNe meDethI vyaktinA zarIranA killA upara acAnaka Apane ke ene Jain Education Intemational Page #1182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 232 jenaratnaciMtAmaNi ke sAyarImana hara deharAve che ane kuTila kAraratI nathI evA che. samayanI artha samajI tika jJAtine hoya enI amepa ke keIne paNa khabara paDe e pahelAM duzmananA sainyanI che. A Arogya yA taMdurastI jaLavAI rahe te mATenA jema cupacApa tATake che. keTalAka kissAmAM mAnavInI kAraNa jANavA ane jarUrI jaNAtAM teno upayoga karavA bImArIne Akhara sudhI khyAla paNa AvI zakato nathI. sahu Atura che. ApaNAmAM kahevata che ke roga maTADavA karatAM ghaNAM mAne che ke bImArI AvavI joIe nahi, tene AvatA aTakAvavA Avazyaka che. paraMtu Arogya e beMkanA khAtA jevuM nathI ke eka veLA dareka dharma ane tenA graMtha mAnavajIvanane upayogI meTI rakama temAM jamA karAvI do te, marajI paDe tyAre AhAra-vihAra ane vartana para agatyano bhAra mUke che. tae beMkamAMthI rakama upADI zake. Arogya to vahetA keTalAMka dharma bhajana-kIrtana ane prArthanA dvArA taMdurastIpravAhanI mAphaka che. jenA nIra svastha rahevA joIe. enI ane mananI ucca bhAvanA vadhe ane kuTila kaSAyo temaja jALavaNI mATe sadAya jAgRta rahevuM paDe che. pApa ghaTe te paLane doharAve che. A saMbaMdhamAM dRSTAMtarUpe gAyatrI maMtrane ulekha karavAmAM Ave che. ">> bhUrbhuvaH svaH eTalA mATe te divase ane mahinA sudhI cAle >> tatsaviturvareNya bhargodevasya dhImahi dhiyo yonaH teTalo khorAka ke pravAhI laI zakAtA nathI. e prayoga pracodayAta 32 "he rakSaka ! prANadhAra ! duHkhanAzaka ! karanAranI pAcanazaktimAM avarodha pedA thAya che ane tethI AnaMdadAyaka! grahaNa karavA yogya, jagadutpAdaka sarvazreSTha ane te khAudharA mANaso jaladIthI mAMdA paDI jAya che. hAlAkI bhegave che. khorAkanI mAphaka mAnavInA mana ane tana vadhu zuddha pApanAzaka te svarUpanuM amo dhyAna dharIe chIe - (amArA hRdayamAM dhAraNa karIe chIe) ke je savitA deva paDate je sahana karI zakatA nathI. (sUrya devatA) amArI buddhine sanmArgamAM zubhakAryomAM beMkamAM khAtAmAM jeTalI rakama mUkI hoya teTalI ja preraNa kare ( amArI buddhimAM tamAruM jJAna sthira thAya). vadhumAM vadhu upADI zakAya. te pramANe Arogya mATe paNa jainadharmanI tapazcaryA, temAM darzAvelI uttama jIvananI mAnavIe jamA pAsuM haMmezAM tapAsatAM rahevuM joIe ane bhAvanA temaja tenI dinacaryA ane vyavahAra tathA tenA udhArI vadhI na jAya tenI sAvacetI rAkhavI joIe. sUtro-stotrone zAMtacitte nihALavAmAM Ave ane tene Aje mAnasika viTaMbaNAo vadhatI rahI che. samayanI artha samajI manana karavAmAM Ave to temAMthI dareka mAnavIne taMgI sahune satAve che. AghAta-pratyAghAta ane jIvananI pachI te game te jAti ke jJAtine hoya athavA game te dharma samazyAonuM pramANa vadhatuM jAya che. tethI mAnava-mana ane ke saMpradAyane mAnato hoya to paNa te ArogyanI amIpI tanane ghasArAnuM pramANa vadhatuM jAya che. bheLaseLane kAraNe ane taMdurasta jIvana jIvavAnI jaDIbuTI meLavI zakaze. jIvanamAM-vyavahAramAM-vartanamAM ane mAnavInI bhAvanAmAM bheLaseLa otapreta banI gaI che ane tethI kAyAnI kamaLatA sahuthI prathama tapazcaryA saMbaMdhI jaNAvatAM kahevAnuM ke (kamanIyatA) vadhatI gaI che. zarIranI pratikArazakti kuMThita jainadharmamAM tapazcaryAnuM aneruM mahattva dAkhavavAmAM AveluM thaI gaI che. kSamatA ghaTatI gaI che. AvA saMjogomAM sahu che. paraMtu yathAzakti para bhAra mUkavAmAM Avelo che. AnaMda koI savAra-sAMja khullI havAmAM pharavA javAnI tema ja RAnI che ane ullAsathI tapazcaryA karavI joIe. lAMghaNuM kheMcIne judA judA prakAranI kasarata karavAnI salAha Ape che ane tapazcaryA karavI na joI e e vAta para jora devAmAM Avela avatAra ra da zatA ane vicAra che. chatI zaktie tapazcaryA na kare tene eka aticAra-doSa AdhAre deva-devI pratye AsthA rAkhe che. mAnatA mAne che. tarIke pichANavAmAM Ave che. bhAratanI pratyeka dharma-parate koIka vaLI saMmehanavidyA (hIpnoTIjhama) dvArA rogane parAmAM ochevatte aMze tapanuM mahattva svIkAravAmAM AvyuM dUra karavA ane taMdurastI hAMsala karavA mATe prayAsa kare che. che. vidika paraMparA kahe che ke-tapa mRtyu upara vijaya meLa vavAno mahAmaMtra che. anAdikALathI saMmohanavidyA jANItI che. ane tAMtrikoe temAM siddhi hAMsala karI che eTaluM ja nahi paraMtu Aje to janadharmamAM hRdayanA bhAvapUrvaka-ulAsapUrvaka ane dharma AcArya rajanIza, mahezagI temaja anya svAmIjIo karaNI, Amennata temaja dhyAna ane jJAnamAM AgaLa saMmehanavadyAnA abhyAsanA pATha paDhAvIne sahane mugdha vadhavAnuM joma maLe te mATe tapazcaryA karavAnuM jaNAvavAmAM banAvI rahyA che. navayauvana prApta karavA mATe kAyAkalapanA AveluM che. e mATe judA judA prakAranA vrata-tapa-jaya prayoge paNa itihAsanA pAne noMdhAyelA che. paMDita madana- dAkhavavAmAM AvelA che. mohana mAlavIyAe kAyAkalpa karyo hato je vAta itihAsane janadharmamAM tapazcaryA mATe paNa judA judA tabakkAnuM pAne noMdhAI che. Ayojana karavAmAM AveluM che. Aje paNa carabI ghaTADavA mAnavI-pazu ane sarva jIvone ArogyanI AvazyakatA mATe temaja lohInA dabANa (blaDapresara ) ane hRdayaroga pramAvivyavase A cakacAne mAyamanI mAyAnA mArA para Jain Education Intemational Education International Page #1183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 233 kahevata che ke che aNubolyA rahe che. jevI zA mATe karavAnI kahe che te che. vaLI jaina dharma daramiyAna ane ravIne ane mane eka eka caDhate ja AvyuM che ke- "sukhI mAgavIe saMya jevA kesamAM DokaTaro halako khorAka khAvAnuM sUcana kare grahaNa karI zakatuM nathI. peTamAM paDelo kherAka damanarUpa che te mujaba ekAsaNuM-besaNuM karavAno mahimA dharmamAM bhAse che. ane temAMthI vamana thAya che. dAkhavavAmAM Avela che. ThAMsI-ThAMsIne khAvAnuM kahevAmAM jaina dharmamAM e vAtane doharAvIne kahevAmAM Ave che ke he AvyuM nathI. IMDAya nahi ane khAdya sAmagrIno bagADa na jIva! pramAda na kara, iMdriyone kAbUmAM rAkha. manano nigraha thAya te mATe jarUriyAta pUratuM pIrasAvAnuM kahevAmAM kara. karma-kaSAyone dUra kara. sAthe e paNa kahevAmAM Ave Ave che. che ke-je vyakti hamezAM dharmadhyAna-tapajapa na karI zakatI paryuSaNa parva prasaMge saMvatsarIno divasa ke jenuM mahattva hoya te AThama-caudaza Adi tithie kare, jene mATe e jana temaja janetaromAM ghaNuM ja che. tenA pratikramaNa eTale paNa zakya na hoya te cAturmAsa daramiyAna dharmakaraNImAM udyama pApamAMthI pAchA pharavuM.- prAyazcitta karavuM e prasaMge saMvatsarI rAkhe, te paNa zakya banI zakayuM na hoya te paryuSaNanA tapa prasAda karatI veLAe "aThThamabhatta" eTale traNa upavAsa, ATha divasa dharmakaraNI kare. bIjuM kAMI na banI zake te cha AyaMbila, nava nivi, bAra ekAsaNu, covIza besaNAM navakAra maMtrano jApa, prabhupUjA, sAmAyika-prAtakama kare. ane cha hajAra sajajhAyanI vAta rajU thAya che ane jeoe satkArya kare. jainazAstro A uparAMta karaNa-karAvaNa ane yathAzakti tapa karIne praveza karyo hoya te paI krie" anumodana upara bhAra mUke che. vaLI janadharma dareka kiyA kahe che. je karavA mAMgatA hoya te "tahAtti" kahe che ane jAte karavAnI kahe che. pote sArI yA narasI pravRtti karaze jene na karavo hoya te "a lyA " rahe che. jevI rIte teno bhoktA paNa te jAte ja banaze. tethI sAta vyasana kahevata che ke "mana hoya to mALave javAya' ane 'mana cheDAvavAno ane satkArya karavAno upadeza ApavAmAM caMgA te katharoTamAM gaMgA" te pramANe AtmAnI zaktina Ave che. zrAvakanI karaNI samajAvavAmAM Ave che. vi. saM. zaktine phoravIne ane manane kAbUmAM rAkhI dRDha nizcayapUrvaka 1759nI sAlamAM rAMderamAM cAturmAsa samaye paM. vinaya- jenadhamI tapanA pagathiyA eka pachI eka caDhato jAya che. vijayajI mahArAje racela punyaprakAza stavanamAM kahevAmAM e rIte AgaLa vadhatA vadhatA daDha nizcayano upayoga AvyuM che ke - 'sukha-duHkha kAraNa jIvane, keI avara na rAkhIne paryuSaNa parvamAM aneka bhAvuko aThThAI tapa haratA- hoya; karma Apa je AcaryA, bhegavIe seya. e ja pharatA kare che. mAsakSapaNanI tapazcaryA kare che. A kalikALamAM stavanamAM kahevAmAM AvyuM che ke- samatAvizuM je anusare, paNa mahuvA nagaramAM zrI ratnAkara vijyajI mahArAje 108 prANI puNyanuM kAma chAra upara te lIMpaNuM, jhAkhara citrAma." upavAsanI mahAna tapazcaryA pUrNa karI je ulAsa bhAva DokTara je davA Ape che, vaidyarAja je auSadha Ape che ane dRDha nirNaya temaja ArogyanI mahattA dAkhave che. te dadIe pote ja levA paDe che. keTalAka auSadha mAtra jeo kAraNavazAt bIjI tapazcaryA karI zakatA na hoya coLavAnA hoya che, paraMtu tenA upayoga mAtra dardInA zarIra te mATe rAtra-bhejana tyAga temaja divase nakArasI- para karavAno hoya che. kare eka ane pAse bIjo evI gata pirasI-sADha porasI ItyAdi paccakakhANa karIne AhAra- emAM cAlatI nathI. jainadharmamAM davAnA be prakAra kahyA che: pANI vAparavAnuM jaNAvavAmAM Ave che. jeone koI eka dravya davA ane bIjI bhAva davA. dravyapUjA ane bhAvakAraNathI anukuLatA nathI tenA mATe sAyaMkAla pachI pUjAnI mAphaka AmAM dravya kahetAM roga nAzaka cIja-davAo covihAra-tivihAra ane duvihAra Adi paccakakhANanA levAnI che jyAre bhAva davA eTale ke prabhu prArthanA-bhakti niyama darzAvavAmAM AvelA che. ane dhyAna dvArA AtmAnI zaktine ArogyanI cAvI jainadharmamAM AThama-caudaza Adi parvatithie tapazcaryA hAMsala karavAnI che. mAnava zarIrane keTalAka rasAyaNa bhaMDAra karavAmAM Ave che. AraMbha-samAraMbha baMdha rAkhavAmAM Ave che. tarIke mAne che ane tethI dravya davA dvArA khUTatAM jarUrI AjanuM vijJAna zarIrane paNa amuka samaya bAda ArAma to kAyAmAM dAkhala karavAmAM Ave che. lu kAjhanA bATalA ApavAnuM jaNAve che. upacAra karatAM agAu vidyA dadIone caDhAvavA ke okisajana dvArA zvAsane TakAvI rAkhavAnI upavAsI rahevA jaNAve che. DaoNkaTara oNparezana karatAM kriyA temaja zaktinuM siMcana karatI bhasma saMbaMdhI sahune agAu khorAka ke pANIne upaga karavAnuM ekAda divasa jANakArI che. davA levAmAM AvatI hoya te samaya daramiyAna agAuthI baMdha karAvI de che. jenonA upavAsa eka rIte parejI pALavI paDe che. anyathA vikAta sarjAya che. elopathI Arogyavardhaka che. tapasvIne upavAsanA tapa bAda pAraNuM davA eka roga maTADe che paraMtu te divase bIjA rAgane karatI veLAe pravAhI upara rahevAnuM sUcana karavAmAM Ave ANe che evuM kahevAya che te vAta rasAyaNa bharapUra zarIrane che tenI pAchaLa ArogyanuM dayeya samAyeluM che. jeo A anurUpa jaNAya che. pramANe sAcavatA nathI tene pAchaLathI sahana karavAnI veLA yegI puruSa-saMta mahAtmAe mane baLa dvArA prANAyAma Ave che. kAraNa ke upavAsa bAda zarIra khorAkane turatathI ane yogakriyA dvArA zarIramAM khUTatA to pUrA pADe Jain Education Intemational Page #1184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 234 jenaratnaciMtAmaNi che. lAbhadAyI nIvaDe tevI vanaspatino upayoga kare che. caitra pANI bharapUra phaLaphaLAdi temaja zAkabhAjI vAparavAnuM maryAdita mAsamAM ghaNAM lImaDAnuM pANI pIe che, ghaNA hinduo banAvI devAmAM Ave che. zrAvaNamAsamAM aluNAtrata kare che. jene paNa catra ane koIpaNa vaidyarAja ke DakaTarane pUchavAmAM Ave to ukALelA A mAsamAM navapadajInI AyaMbilanI oLI kare che. pANInA guNadharma teo samajAvaze. zahera sudharAIo paNa A AyaMbilamAM kAcA mIThAne upayoga thato nathI. rogacALo phATI na nIkaLe, meleriyA-kolerAno upadrava na AyaMbilamAM chUTathI vaparAtuM kaDu-kariyAtuM ke maganuM pANI thAya te mATe ThaMDA vAsI khorAka khAvAnI nA pADe che. zarIramAM bharAI paDelA vAyune haTAvIne kabajiAta maTADe khAdya padArtha DhAMkavAnuM kahe che. pANI ukALIne pIvAnuM kahe che. AyaMbilamAM gaLapaNa vALA padArthone upayoga nahi che. ukALeluM huMphALuM pANI pIvAthI kabajiAta dUra thAya thavAthI zarIrane meda aMkuzamAM rahe che. beThADu zarIravALA che. dasta sApha Ave che ane jene peTa sAruM AvatuM hoyamATe kasarata karavAnI salAha sahu kAI Ape che. khullI maLazuddhi thatI hoya tene roga jaladIthI lapeTamAM letA nathI havAmAM pharavA javAnuM sUcana karavAmAM Ave che. rojiMdA evuM kahevAmAM Ave che. jIvanavyavahArathI eka kALe mAnavI kasarata pAmI zakato hato. khullAmAM haravA-pharavAnuM tene maLI zakatuM hatuM. jaina dharmamAM rAMdheluM dhAna rAtri paDe te agAu vAparI khI havA eTale adhI davA evuM kahevAmAM Ave che nAMkhavAnuM kahevAmAM AveluM che. rAtribhojanano niSedha ane tethI mAMdagI bAda ghaNAMne havAphera karavA javAnuM sUcana karavAmAM Avela chekAraNa ke rAtrikALe kIDI-kathuA jevA karavAmAM Ave che. jIvajaMtuo khAdya padArthamAM sAmela thaI jAya ane tene khyAla na rahe te meDha ItyAdi rogano bhoga banavuM paDe che. prabhAtanA paheramAM thI pANI kheMcI lAvatI strIo, Aje jenomAM paNa rAtribhejanane upayoga vadhato cAlyo taLAve kapaDAM dhevA jatI nArIo, dara dara gAmaDe page che je zocanIya de. jaina kuTuMbamAM ukALelA pANIne badale cAlIne jatA vepArIo ane majUro temaja sIma bahAra rephrIjareTaramAM ThaMDA karavAmAM AvelA pINAno upayoga Dhora carAvatA jatA rabArIonA da Aje jovA dohAlAM TathI thaI rahyo che ane tethI jainomAM roganuM pramANa banyA che. Aje maMdiranA ghaMTAravane badale savAranA pahoramAM vadhatuM cAlyuM che e hakIkatane InakAra thaI zakaze nahi. UDatAM ja TelIphonanI ghaMTaDIo, akhabAronA samAcAro rAMdhelo khorAka rAtri pahelAM kADhI nAMkhavAnI gaNatarInA ane AkAzavANI parathI prasArita ahevAlo mAnavInA manane kAraNe pazune khorAka maLato hato. garIbanA peTanA avanavA taraMgo thI vimAsaNa ane viramyatAmAM dhakelI de che. pokAra zAMta paDatA hatA. jene ahiMsApremI che. dAnavIra ghaNAne pathArImAMthI UThatAM ja cA pIvA joIe che. jamAnAnA raMge badalAyA che ane mAnavInI raheNI-karaNImAM palaTo che. pachAtavarganuM dhyAna rAkhe che tevI sarasa chApa upasI AvatI hatI. Aje paNa jaina samAjanA nabaLA durga Avyo che. ane tethI ja beThADuM zarIrane ane mAMdalA mATe jarUrI bhoga Ape che, paraMtu tenI pAchaLa ArogyanI manane kasaratanI temaja tAjhagIbharI kudaratI cAkhI havAnI cAvIne abhAva che. pahelAM atithisaMvibhAga vratanuM mahattva jarUrata agAunA mukAbale vadhu rahe che. hatuM. saMta-sAdhune ghara AMgaNe haiyAnA umaLakAthI niyaMtravAnI jainadharmanI karaNIne ArogyanI dRSTie mUlavIe to bhAvanA ane ullAsa hatA. joke Aje paNa jenemAM dAnanuM ukALelA pANInI agatyatA samajI zakAze. jainomAM aLagaNuM mahatva ane che. pANInA vaparAzana niSedha che. avAvaru vAsaNa sApha karyA jenomAM savAra-sAMja derAsare darzana ane upAzraye pachI temAM gaNethI gALIne pANI bharavAmAM Ave che. A jaIne guruvaMdana karavAnuM pracalita che. emAM khamAsamaNanI pANImAM sUkSmAtisUkSma jIvajaMtuo hoya che je zarIrane vidhi Ave che jemAM "mathueNu vaMdAmi' kahetI vakhate hAnikAraka hoya che. A jatuM narI AMkhe dekhAtA paNa be DhIMcaNa, be hAtha ane kapALa e pAMca aMga bhUmie nathI. A pANIne ukALIne pachI tene ThaMDu pADIne upayogamAM lagADavAnI vidhi karavAmAM Ave che. A vidhi ke paddhati levAmAM Ave che. anAja-kaThoLane jhATakIne sApha karavAmAM ekaMdare te eka prakAranA veganA AsananI garaja sAre Ave che. aNacALelo loTa khAvAthI paNa aticAra lAge che. ene lIdhe zarIranA aMgone cetana maLe che. jenA tanamAM che. kALa pUro thaI gayA pachI e loTa upagamAM paNa taravarATa hAya, manamAM AnaMda ane ullAsa hoya tenI levAtuM nathI. A rIte AhArazuddhi ane te dvArA vicAra kAyA jaladIthI kathaLatI nathI. jenA manamAM rAga-dveSa-kodha zaddhine jainadharmamAM prAdhAnya ApavAmAM AveluM che. -lobha-mAna-mAyA ItyAdhi kaSAyanI graMthi bAjhI gaI hoya cAmAsAmAM bhAjIne upayoga karavAmAM Avato nathI. te, lIla bAjhI gayelI jamIna para cAlanAra phasakI paDe tevI kAraNa ke lIlotarI zAkabhAjImAM jIvAta paDe che. comAsAmAM rIte, tana ane mana, rAga-anurAga ke tiraskArathI dUSita mAnavazarIrane pANInI ochI jarUra paDe che. ane tethI thayeluM hovAthI mAMdagIne nimaMtre che. sahune sarakhA gaNavAne Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-ra 235 badha jainadharma Ape che. che tenI kALajI rAkhavAnI che. rAtre sUtA agAu saMthArAjenomAM devasika ane rAtrika pratikamaNanI vidhi karavAmAM pirasI bhaNAvavAmAM Ave che temAM 'havAIuvAM ? Ave che. jenI pAchaLa divasa ane rAtri daramiyAna lAgelA pATha Ave che, jeno artha e che ke laghuza'kAdika mATe pApanuM prAyazcitta karavAnuM hoya che. A eka prakAranI UThavuM hoya te dravya, kSetra, kAla, bhAva e cAreno upayoga vidhi che. je mAtra karavA khAtara karavAnI nathI paraMtu mana rAkhavAnuM che. keTalIka vakhata ApaNe sAMbhaLIe chIe ke -vacana ane kAyAe zuddhAcAra ane vicArapUrvaka karavAnI keI vyakti bAtharUmamAM jatI vakhate paDI gaI ane tene hoya che. sAmAyika caturvizatistava-vaMdana-pratikamaNa- paga bhAMgyA te hADakAne macaka AvI gaI. uMmara vadhavAnI kAyotsarga ane paccakakhANa e che Avazyaka pUrNa karavAnA sAthe yA, paDa karavAnI sAthe zarIramAM nabaLAIno saMcaya thatuM jAya che. tevA hoya che. te daramiyAna uThavAnI, besavAnI, eka paga UMco samaye cAlavAmAM temaja dareka kAmakAja karavAmAM viveka karavAnI, khamAsamaNa devAnI ane vAMdavAnI je kriyA karavAnI jALavo paDe che. saMbhALIne kAma karavuM paDe che. mananA hoya che, te yathocita karavAthI zarIranA judA judA bhAgane tara gAma taraMgAmAM rAcatA ane be dayAnapaNe rastA para cAlatA sArA pramANamAM kasarata maLI rahe che. tene kAraNe raktavA- mANasa kayAM te khADAmAM paDI jAya che athavA te koInI hinIe zuddha bane che. caityaparipATInI vyavasthAmAM paNa joDe athaDAI paDatAM chatI AMkhe AMdhaLAnuM vizeSaNa pAme jyaNApUrvaka gAma ke zaheranA judA judA derAsare pagapALA che. jainadharmamAM te cAlatI veLAe nAnA jIvajaMtunI paNa darzana karavA javAnI bhAvanA pAchaLa karavAnI zArIrika jayaNuM rAkhavAne Adeza che. IriyAvahiyaMno pATha sahu kasarata maLatI hatI. eTaluM ja nahi paNa jirNoddhAra mAMgI kAI ne kaI belI jAya che paraMtu ghaNAne tenA arthanI khabara nahiM letA devAla temaja te vibhAganA jana kuTuMbonI pari hoya. emAM cittanI ekAgratAne mahatva ApavAmAM sthitine khyAla maLI raheto hato ane sAdharmika bhakti AveluM che. koI paNa jIvane dubhAvavA nahi ane ajANapaNe ke je samAjavAdano eka bhAga che tenI bhAvanA balavattara bhUla thaI gaI hoya te tenI kSamA mAMgavAne upadeza che. banatI hatI. nANune sadupayoga thato hato ane sAthe kSamA vIrasya bhUSaNama evuM jainadharma sUcave che. sAtha pisA kharacyAno AnaMda pragaTa thato hato. - jainadharmanA nava smaraNamAM bahatuzAMti srotra Ave che. jeNe jIvana zuddha banAvavuM hoya - Arogya nibhAvavuM temAM sarva doSano nAza thAo evuM mAnavAmAM Ave che. hoya teNe phaLAhAra ke dUdhano upayoga karavo joIe ane tema ja jagatunA sarva jI zAMti pAmo roga-upasarga- te paNa maryAdita. mitAhArIpaNAnA guNo aneka che. agAu vyAdhi-duHkha-dukALa ane duSTa manobhAva nAza pAme ane chUTathI bolAto eka duho yAda AvI jAya che. "dArU te zAMti thAya tevI madhura bhAvavAhI ane sahana karavAdivAnA pIe, dAnA pIe che dUdha, kophI pIe kasuMbalo, vALI (self Hypnosis) ane tana tathA manane ullAsathI ane gAMjo pIe abudha." anna tevo oDakAra ane pANI bharI detI bhAvanA A stotramAM che. pramANe vANI evI ukti Aje paNa pracalita che. jaina dharmanA prArthanA sUtra-jayavIyaroyanI cothI gAthAmAM agAu jainasamAjamAM kuTuMbIjano rAtre ekaThA thaIne bhagavAnane karavAmAM AvatA namaskAranA phaLarUpe duHkhano dinacarcA karatA hatA. ane tyAra pachI dhArmika kathAnuM kSaya, kamano kSaya, samAdhimaraNa ane samyakatvanI prAptinI vAMcana tathA prArthanA thatAM hatI. ane pachI sahu zubhecchA mAgaNI karavAmAM AvI che. pragaTa karIne chUTA paDatA hatA. aMgrejImAM Aje "guDa nAiTa' e zabdapravega ghaNAM kuTuMbomAM thAya che. kuTuMbamAM samatArUpa sAmAyika karavAnI ane te vakhate pApavALI DI rAtri sudhI koI jAge te Takora thatI hatI, e vyApArane tyAga karavAnI uttamakriyAnuM Alekhana jainajamAnAmAM pAThaya pustakamAM vAMcavA maLatuM hatuM ke dharmamAM che. saMsAramAM rahIne paNa saMyamI jIvana jIvI " Early to Bed and early to Rise, Makes zakAya te mATe upadhAnavahana karavAnuM jaNAvavAmAM AvyuM che. a man Henlthy, wealthy and wise" "rAtre jainadharma svecchAe maravAnuM jaNAvatA nathI, paraMtu vahelA je sue ne vahelA UThe je vIra; dhana - buddhi ne mRtyu game te paLe Ave te paNa te mATenI taiyArI karI baLa vadhe, sukhamAM rahe zarIra." zarIranI sukhAkArI mATe rAkhavI tevo nirlepa bhAva jagAvI jAya che 'karaNI karate sUryodaya agAu jAgI javuM paDatuM hatuM. hiMduomAM rahA, era kalakI rAha dekhA' e pramANe jiMdagI sudhArI sUrya-namaskArano mahimA che te pramANe jenAmAM sUryodaya le, mRtyune jyAre AvavuM hoya tyAre khuzIthI Ave tevI rAIpratikamaNuM karI levuM joIe evo vyavahAra che. bhAvanAbharapUra jenadharma ane tene vyavahAra che. jemAM pauSadhamAM paDilehaNanI vidhi Ave che. te AvA dharmanA vizvavyApI siddhAMta tema ja nirmaLadarzAve che ke vAparavA mATenA vastro ravaracha ane jaMturahita vyavahArane je kaMI mAnavI apanAve te zIla-saMpadA ane dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #1186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 236 jenaratnaciMtAmaNi Arogyano adhikArI banI rahe temAM zI navAI? jaina- utArI, sarva dharmanA darzanano tulanAtmaka dRSTithI abhyAsa dharmanA uraca siddhAMtothI mAnavI pote ja potAne rAhabara karI paramapadane prApta karavAnI takane jhaDapavAnI AvazyakatA banI zake che. ane enA nirmaLa cittathI svayaM jANuM che. janma ke dhame jena hovAno dAvo karanAre vyavahAramAM zake che ke-enI kAyAmAM kyA pheraphAro thaI rahyA che. ane kameM jaina banIne jIvanapaMthe unnata paMthe unnata mastake pitAnA zarIramAM pravezatA Adhi - vyAdhi ane upAdhi AgaLa vadhatAM rahevAnuM che. mATe kayA to javAbadAra che. May it be real or all fictitious, mAnavI mAtra mAnava tarIke rahIne jIvana vitAve ane But who can Deny Life is all precious; pite tarIne anyane tAre ane ArogyanA siddhAMtone you are at the cross roads, choose your svArtharahita - sadbhAvanA sahita pracAra kare, dharma ane way, vyavahAra ubhayane sAMkaLI laIne nIrogI jIvana vItAve ane samAja tathA dezane upayogI kAryavAhImAM potAne If your choice is right, you will be gay. zakya phALo Ape to teno A bhava ane parabhava sudharI aMtamAM - salvadukakhapasaMtiNuM, savvapAvapasaMtiNuM; javAno che. tenAM karma - kaSAyo ochA thavAnA che te sayA ajiasaMtiyuM, namo ajiasaMtiNuM. niHzaMka che. jaina dharmanA stotro, kathAo ane sUtrono kahI tIrthaMkara paramAtmA zrI ajitanAtha tathA zrI marma samajavAnI jarUra che ene jaDatApUrvaka vaLagI rahevAnI zAMtinAthane vinamrabhAve vaMdanA karI nibaMdha samApta jarUra nathI. prajJAcakSa paM. sukhalAlajI jenI zatAbdI hajI [ surata mukAme tA-19-20-21 DIsembara 1980nA roja tAjetaramAM ja ujavAI che teo mAnatA hatA ke sukha- yAjAyela tRtIya jaina sAhitya samAroha prasaMge rajU duHkha vastumAM nathI, daSTimAM che. dharmanA tattvone jIvanamAM karela nibaMdha] * kama ma * * * * * * * * * rada karI nAnI nAnAnAnAnAmA Thihuahir !! A che ! | +//fit ane * * * * --- - - marI * :-!! ka tattva sUtra che jyAM nathI duHkha, nathI sukha, nathI pIDA, nathI bAdhA, nathI maraNa ane nathI janma AnuM nAma ja nirvANa ke jyAM nathI iMdriyo, nathI upasarga, nathI moha, nathI vimaya, nathI nidrA, nathI tRSNa ane nathI bhUkha AnuM nAma ja nirvANa. # jyAM nathI karma, nathI karma, nathI ciMtA, nathI AnaM-raudra dhyAna, nathI dharmadhyAna, ane nathI zukala dhyAna AnuM nAma ja nirvANa. - "samasutta' graMthamAMthI sAbhAra . . .': . . . ' . : ' ii ra i ' : * ''''' * '''''' * * * ''''' * * * Jain Education Intemational Page #1187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina dharmanI daSTie ahiMsAnuM mahattva ahiMsAnI upAdeyatA ' anarthAne karI dUra, unnati nitya je kare; zreya : sAdhana te dharma, mAnya che leAkamAM badhe.' sarva anarthAne dUra karI, jIvAnA abhyudaya karanAruM je zreya : sAdhana te dhama kahevAya che. leAkamAM te satra sane mAnya che. AvA zreya sAdhanarUpa dharmanu parama tattva ahiMsA che. 'zAzvata sukhaneA mArga, uttama tattva dharmanuM; pakSapAta vinA saune, ahi'sA mAnya che jage, * ahi'sAja zAzvata sukhanA mArga che, dharmanu' uttama tattva che'-e jaMgatanA sarva dharma saMsthApakA tathA dharmAcAryAne nivivAda svIkAya che. tethI ja : che svIkArI ahiMsAne, ekavA anya rUpamAM; vizvanA sarva dharmAe, vizvakalyANa hetuthI. ' vizvanA sa dharmAe, vizvakalyANane mATe eka ke bIjA svarUpe ahiMsAne svIkArI che. judI judI rIte ahiMsAnu pratipAdana badhA dharmomAM maLe che, paraMtu 'sUkSma rIte nirUpI che, ahiM sA zrIjinezvare; vizeSa sarva dharmothI, mAnI tene mahattvanI, ' zuddha ahi'sAnuM sUkSma rIte nirUpaNuM zrI jinezvara bhagavatAe ja kareluM che, kAraNa ke bIjA satyAdi dharmo karatAM tenuM mahattva vizeSa che. kahyuM paNa che ke H 'vratapa'cakamAM mukhya, ahiM'sAmAkSamAM; karanAru manaH zuddhi, zreSTha seApAna jANavuM. ' arthAt hiMsA, asatya, cArI, mathuna ane parigrahathI mana, vacana, kAyA vaDe nivRtta thavuM te vrata kahevAya che. kramazaH ahiMsA, satya, acaurya, brahmacaya ane aparigraha e nAmeAthI prasiddha che. te pAMca temAM ahiMsA mukhya che. ahi'sA ja cittazuddha karanAru meAkSamArganuM prathama sApAna che. * jema jema ahi'sAnI, krame ArAdhanA vadhe; tema tema lahe jIvA, sAmyathI meAkSanA sukhA. jema jema ahiMsAnI ArAdhanA krame krame vadhatI jAya che tema tema samabhAva paNa vadhatA jAya che ane ahiMsAnI --kumArI uSA paramAnaMda zeTha pUrNa ArAdhanAthI ja jIvAne aMte sAmya vaDe meAkSasukhanI prApti thAya che. tethI, 8 ahiMsA e kharA dharma, kahyo che vizvadazi e; te rahasya, prakAzAthe, vratAdi vistarA badhA. ' sajJa, sadazI jinezvara bhagavatAe prarupelA khA dhama ahi'sA ja che te rahasya samajAvavA mATe AgamAmAM zeSa vratAnuM vizada varNana karavAmAM AvyuM che, te badhAmAM paNa ahiIMsA ja mukhya che kAraNake jyAre ahiMsA nahi ghaTe tyAre bAkInA satyAdi teA paNa UDI jaze. samarata uttaraguNA paNa ahiMsAnA Azraye rahelA che. mATe AtmakalyANane arthe, A leAka paralAkamAM; ahiMsA-dhama ne bhavyA ! svIkAreA bhAvathI sadA.' he bhavya jIvA ! A leAka ane paraleAkamAM AtmakalyANane jinezvara bhagavaMtAe nirUpelA ahiMsA - dha ne mATe bhAvathI svIkArA. jinabhASita ahiMsA zrI jinezvarAe kaSAyAdi pramAdane vaza mAnasika vAcika-kAyika pravRttithI karAtA prANanA nAzane hiMsA kahI che. te hi'sA narakanuM dvAra tathA uttama kSamAdika dharmavRkSane cheThavA kuThAra samAna che. te tapa, yama, samAdhi ane dhyAnAdhyeyanAdino nAza karanArI-mahAna anarthakAraNI che. duHkha, zAka, bhaya, durbhAgyAdi samasta pApakamermAnuM mULa hiMsA ja che. tethI jinAgamamAM hiMsAnA sarvathA niSedha karavAmAM AvyA che. jyAre anyamAmAM kayAMka ahaM'sAnuM tA kAMka hi sAnu` svecchApUrvaka unmattanI jema sama na karavAmAM Avyu che, kAraNa ke zuddha Ahu sAnu tAttvika pratipAdana syAdvAda zailI vinA zakaya nathI. ahi'sAnu... avirodhI pratipAdana karatAM sau prathama zrI jinezvara bhagavatAe hiMsAnA saraMbha, samArabha ane AraMbhathI thatAM traNa bhedanA mana, vacana, kAyanA traNa yAgAthI guNAkAra karatAM thatA nava bhedona kRta, kArita, anumeAdanAthI guNatAM ra7 bheda thAya che. tene pharI kodha, mAna, mAyA ane lAbha e cAra kaSAyAthI guNI 108 bheda karI, tene anaMtAnubaMdhI, apratyAkhyAna, pratyAkhyAna ane sajavalana e cAra kaSAyeAnA uttara bheDhAthI guNI kula 432 bheda (hiMsAnA ) Page #1188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 238 jaina ratanaciMtAmaNi kahyA che. te badhAthI viratine Adya ahiMsAvrata karyuM che. ahiMsANuvratanA A pAMceya aticAra jANI, sAvadhAnI je e hiMsAnI amuka aMze virati karelI hoya te te rAkhavI jethI vrata pAlanamAM doSa na lAge athavA vratabhaMga ke ANuvrata ane sarvathA viti karelI hoya to te mahAvrata kahevAya che. AnuvratadhArI gRhastha ane mahAvratadhArI anagAra aSTa pravacanamAtAno upadeza, bhaThyAbhaDhya-vicArAdi paNa sAdhu hoya che. gRha-zrAvako mATe aNuvrata uparAMta guNa ahiMsAnA pAlana mATe ja che. vaLI, hiMsA-ahiMsAnA vrata ane zikSAtrata paNa ahiM sAthe ja kahyA che. vaLI, hetu-svarUpa-phalathI thatA bheda tathA dravyabhAvathI thatA anya ahiMsAvratane sthira karavA mATe pAMca bhAvanAe kahI che. bhedo paNa jIjJAsuoe AgamathI jANI ahiMsAnI samyaga je A pramANe che: ArAdhanA karavI joIe. (1) samiti -potAnA zarIra pramANa 3 hAtha bhUmi joIne koI paNa jIvanI virAdhanA na thAya tevI rIte ahiMsAnA be prakAra cAlavuM te. ahiMsAnA mukhya be prakAra che - (2) managupti - manoyogane rokavA te athavA (1) niSedha rUpa arthAtu hiMsA na karavI te raudradhyAnAdi duSTa vicArone choDavA te. ane (2) parahita pravRtti rU5 arthAt sarva prANIo, (3) eSaNa samiti - zAstrokta bhejana zuddhinuM pAlana pratye samabhAva, mitrI ane vAtsalya. karavuM te. A baMne prakAranI ahiMsAne ahIM kamazaH saMkSepamAM (4) AdAnanikSepaNa samiti - joIne, pUMjIne koI vicAra karIzuM. paNa vastu upADavI athavA mUkavI te. (1) hiMsAnA niSedharUpa ahiMsA ane (5) AloktipAna bhajana- sUryanA prakAzamAM () paMdara karmAdAnAdi niSedha : yogya samaye daSTithI joIne zuddha bhajana-pAna grahaNa karavA te. taduparAnta ahiMsAmAM sthiratA mATe hiMsAthI A loka paralokane vicAra nahi karanArA keTalAka dhanAM ane paralokamAM thatA apAyadarzana ane avadyadarzanane AjIvikA thatI hiMsAno vicAra karatA nathI. teo je vicAra karavAnuM kahyuM che. hiMsAthI A loka paralokamAM duHkha pitAnuM kalyANa IcchatA hoya to, je karma ke vepArathI ja prApta thAya che, tene punaH punaH vicAra karI, sAkSAt mahAna karmabaMdha thAya che tevA paMdara karmAdAne cheDI pitAnI duHkharUpa hiMsAthI vyuparata thavAnuM samajAvyuM che. te mATe AjIvikA calAve kAraNa ke paMdara karmAdAno bahu ja sAva dharmakathAnugamAM paNa aneka dRSTAnta ApI ahiMsAnuM hovAne kAraNe bhAvakana na hovAne kAraNe zrAvakane tyAgavA yogya che. tenuM varNana A mahattva samajAvyuM che. tene vizeSa spaSTa karavA mATe ja pramANe che: vyAdi bhAvanAo tathA hAdazAnuprekSAone upadeza ApavAmAM (1) aMgAra-kama:- cUnAnI bhaThThI pADanAra, kuMbhAra ane AvyA che. bhAMDabhaMjA AdinAM kAma jemAM kolasA vagere Izvana vaLI, ahiMsAnuM yathArtha rIte pAlana thaI zake te mATe saLagAvavAnI khUba jarUra paDatI hoya. ahiMsAvratanA pAMca aticAronuM varNana paNa nIce mujaba (2) vana-karma - moTA moTA jaMgala kharIdI kApavA karavAmAM AvyuM che - vagerenuM kAma, (1) baMdha:- jIvone icchita sthAnamAM jatAM rokavA gADha (3) zakaTa-kama:- ekakA, bagI, baLadagADI, ghoDAgADI baMdhane bAMdhavA te. vagere jAtajAtanA vAhano kharIdavA tathA vecavAno dhaMdho karavo. (2) vadhaH- manuSya, pazu, pakSI Adi prANIone cAbUka, (4) bhATaka-karma - ghoDA, UMTa vagerene bhADe ApI, lAkaDI vagerethI mAravA te. bhADe pheravI rojagAra calAvavo. (3) cheda - vRkSanI chAla utAravI, tathA baLada vagere (5) rATaka karma :- kUvA, taLAva, relve lAIna vagere prANIonA nAka, kAna Adi aMgenuM chedavuM te. khedavA-dAvavAno vyavasAya karo. (4) atibhArAropaNa - gadheDA, ghoDA vagere para pari. (6) daMta-vANijya :- hAthI dAMta, chIpa, motI vagereno mANAdhika bhAra lAda te. vyApAra karavo. ane (5) annapAnanirodha:- prANIone khAvA-pIvAmAM (7) lAkSA-vANijya :- lAkha, guMdara, manazila vagere aMtarAya pADavA te. vastuone vyApAra karavo. Jain Education Intemational tion Intemaliona Page #1189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 239 DA vagere thatI te khAvA aneka para upavAsI (8) rasa. vANiyA-ghI, dUdha vagere vigaya ane che. svajananA mRtyuthI sUtaka lAge che tema dinanAtha sUryanA madirAdi mahAvigayano vyApAra karavo. astathI samasta jagatane sUtaka lAge che. mATe sUryAstathI sUryodaya sudhI rAtrinA samaye kaI e bhojana karavuM (9) keza-vANijya mora, popaTa, bagalAM Adi na joIe. pakSIonA pIMchAne tathA camarI gAya vagere catuSpadanA ' vALana-Unano vyApAra calAvavo. rAtrinA samaye aneka sUkama jaMtuo adhika mAtrAmAM (10) viSa-vANijya -aphINa, semala vagere jherI hoya che, je prakAza ocho hovAthI joI zakatA nathI. divase sUryanA prakAzamAM paNa joI na zakAya tevA te sUkama padArthono vyApAra kara. hoya che, tethI rAtribhUjana karavAthI te jIvonI hiMsA (11) yatra pIlana-karma :-cakI, ghANI, cIcoDo vagere thatI hovAthI mahAna doSa lAge che. rAtre khAvAmAM jo kIDI calAvavAno dhaMdho karavo. AvI jAya to buddhino nAza kare che, je peTamAM jAya to (12) nirlA chana-karma-UMTa, baLada vagerenA nAka jalodara thAya che. AvA aneka rogonuM mULa tri bhajana cheravA athavA bakarI vagerenA kAna vIMdhavA. che. tene tyAga karavAthI eka mahine paMdara upavAsanuM phaLa prApta thAya che, mATe mahAna hiMsAnA doSathI bacavA mATe (13) devadAna-karma-jaMgala, gAma, ghara vageremAM rAtribhejanane avazya tyAga karavo joIe. taduparAnta Aga lagADavI. anaMtakAya-kaMdamULa vagerene paNa tyAga karavo joIe. (14) zeSaNa-kama-hoja, kuMDa, taLAva vagerene sUkavavAno vepAra. (I) mAMsAhAra niSedha ane (15) asatI poSaNa-kama-bilADI, kUtarA, keTalAka pApI, nirdaya, huAla paTe " jIve jIvazya nALivA. sApa vagere hiMsaka prANIonuM pAlana tathA jIvanama e sUtrane ulaTAvI * 9 jIva bhakSaNa ma' karI : durAcArI manuSyanuM piSaNa karI AjIvikA calAvavI. nila jaja banI. jaMgalamAM rahenArA, tRNa khAnArA, nirbala, A paMdara karmAdAno tyajI niravadya-ahiMsaka rIte niraparAdha jIvanA vadhathI utpanna thayelA mAMsanuM bhakSaNa kare che. mokSAbhilASIe potAnI AjIvikA calAvavI joIe ane tyAre teo potAnA zarIrane traNa cUmavAthI paNa kaSTa thAya che to nirdaya banI bIjA jIvenA zarIra para zastra kema te paNa aDhAra pAmasthAnakenA vicAra karIne, kAraNa ke te calAvAya? te vicAratA nathI. vaLI tene koI nagara, parvata, aDhAra prakAre paNu jIvane cittamAM pAparUpa bhAva utpanna thAya che te "lAva-pApa" ane te bhAvanI cIkAzathI eTale suvarNa, ratna tathA dhana-dhAnyathI bharelI samudra paryanta pUthvInuM ayavasAyanI karmanAM daLAyAM lAge te 'dravya-pApa" rAja5 Ape to paNa te maravA IcchatA nathI. jema tene temane pitAnA prANu priya che tema anya jIvone paNa potAnA kahevAya che, jenAthI durgati thAya che. taduparAnta (1) prANa priya che-tema vicAratA nathI, kAI ne upadeza rIte apadhyAnA-caraNa, (2) pApa karmopadeza, (3) hiMsA paNa pradAna ane (4) pramAdAcaraNa e cAra prakAre zata vyartha nathI. A ta mAsikhAnArAo asahAya thaI, narakamAM I. doSajanaka pravRtti anarthadaMDa kahevAya che tenAthI viramavuM tAtra vedanA anubhave che. mATe khAvA-pIvA cAgya zAkapa joIe ane charI, sUDI vagere zastro ApavA-apAvavA, (va ? (vanaspati rUpa) ane dUdha vagere cIje dharatI para pukA Aga mUkavI-mukAvavI, cakakI Adi yaMtra tathA ghAsa, lAkaDA che. maleni temaja hi sAthI pedA thatA pA5ra 5 mAMsAhArI Adi I-dhano devA-devarAvavA na joIe. maMtra, jaDIbuTTI koI jarUra nathI tema vicArI vanaspatyAhAra levo. tathA cUrNa Adi auSadhanA hiMsaka prAge karatA-karAvavA mAMsa, rasa, rakata vikAra janya che. dhAnya evuM nathI. ke anumodavA na joIe. mATe te mAMsa nathI ja. ata dhAnyAhArI mAMsAhArI nathI (A) rAtri-bhajana niSedha ja. vaLI, dUdha (gAya vagerenA baccAne anyAya karyA sivAya meLaveluM) lohIthI taddana bhinna hovAthI prANIjanya havA sUryAsta pachI bhojana karavAthI aneka sUphama jIvonI chatAM paNa svaccha tathA zuddha sAvaka AhAra che. te levAmAM hiMsA thatI hovAthI te narakanA kArarUpa che. Itara deSa nathI kAraNa ke ( Adhunika vyAkhyA pramANe) mAtAnuM dhamIeAe paNa kahyuM che ke rAtri bhojana karavAthI tIrthayAtrA dUdha paNa prANIjanya che, ethI e lenAra bALaka kaMI doSita tathA japa-tapa vagerenuM phaLa maLatuM nathI. sUryAsta pachI thato nathI. tema pazue nirbala ke ulagna thavA na pAme pANI pIvuM te rUdhira pIvA barAbara ane anna khAvuM te te rIte temanI pAsethI meLaveluM dUdha ane temAMthI banatA mAMsa khAvA barAbara che. vaLI, rAtriejana karavAthI ghuvaDa, dhI, malAI vagere niHsaMdeha vanaspatyAhAra ja che kAraNa bilADI, gIdha, kAgaDA, sUara vagerene avatAra levuM paDe ke te hiMsAthI pedA thatA nathI. jyAre mAMsAhAra hiMsAthI Jain Education Intemational on International For Private & Persanal Use Only Page #1190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 240 jenaratnaciMtAmaNi pedA thAya che. te krUratAne vadhAre che. zreyasano nAza kare che mAnI devatAnI pUjAmAM racAtA navedya tathA maMtra ane auSadha mATe te sarvathA tyAjya che. nimitte ke bIjA koI paNa kAraNe kadApi jIvahiMsA mana, vacana kAyAthI karavI karAvavI ke anumodavI nahi, kAraNa bhale mAMsabhakSI badhA mANaso pazudhanI kriyAmAM sIdhA ke dharmanA sarvAsiddhAtonuM rahasya jIvasamUhanI rakSA arthAt joDAtA na hoya chatAM paNa pazudhanI pravRtti e loko mATe ahiMsA ja che. ja pravartatI hoya che. arthAta khAnArA hoya tyAre ja katalanI pravRtti cAle che. tethI ghAta karanArA, vecanArA, pakAvanArA, (2) parahita pravRttirUpa ahiMsA khAnArA, anumodanA karanArA vagere badhA ja sarakhA pApI che. karmabaMdhanuM pradhAna kAraNa AtmAnA pariNAma che. saMsAranA bhayathI bhayabhIta thayelA jIvone mATe parama mAMsAhAranI anumodanA paNa azubha saMka9pa azubha auSadhi, paralokamAM jatAM jIvone mATe pAtheya tathA mAtAnI pariNAme vinA thatI nathI. mATe mAMsAhAra svAdiSTa che. jema jIvonuM rakSaNa karanArI, sarva sukha, kalyANa ane puSTikAraka che vagere khoTA bhramathI paNa kayAreya tenI anumodanA abhyadaya denArI, tapa, svAdhyAya, yama-niyamAdi samasta karavI nahi. dharmAgamAM pradhAna evI ahiMsA ja uttamottama guNenI khANu, AnaMda--saMtati ane uttamagatinuM mULa kAraNa che. pitAnA kSaNika rasAsvAda mATe, kSaNika sukha mATe ahiMsA ja samasta kaSTonuM nivAraNa karI - dIrdhAyu, rUpa, natA prANa harI nAkhavA e spaSTa ghAra karyo che. bIja Arogya, atala aizvaryA ane svargamAkSanAM sukha ApanAra prANInuM mAMsa khAvuM te kharekhara hiMsA pASaNunuM dAruNa tathA AtmAnuM hita karanArI che. kharekhara! zuddha ahiMsA ja kRtya che. mATe vivekI janAe mAMsAhArane sarvathA tyAga zuddhadharma che. tenA abhyAsathI, pAlanathI mana karuNAdra bane karavo joIe. che, je phakta tapa karavAthI ke zAstro vAMcavAthI thatuM nathI. yajJAdimAM thatI hiMsAne niSedha jema jema ahiMsAnI ArAdhanA vadhe che. tema tema hRdayamAM karuNabhAva sthiratA pAme che, vivekanI vRddhi thatI jAya che. samasta pApomAM hiMsA mukhya hovA chatAM paNa viSaya vivekathI badhA ja jIvavA irache che, badhAne sukha priya kaSAyathI pIDita pAkhaMDIoe yajJAdikamAM zAMti mATe pazu che vagere satya samajAya che. samasta vyasa-sthAvara jIvone homa, deva-devInI pUjA, balidAna ityAdimAM hiMsAnuM potAnA samAna jovAnI daSTi prApta thAya che. samabhAvanI samarthana karanArA zAstro racI mahAna anartha karyo che, kAraNa vRddhi thAya che. pariNAme badhA ja sAthe prazaMsanIya sanAke prANI ghAta karavAthI kadApi pavitratA ke dharma thatA nathI. tana maMtrI sthApita thAya che, jIvarakSAne anuroga janme che. te hiMsAmaya upadeza ApanArA sva-para ghAtaka che, narakanA jIvarakSAnA anurAgathI jIne zreSTha abhayadAna ApavAnI pAtra che. vastuta. hiMsaka puruSanA tapa-japa dAnAdi samasta pravRtti thAya che. jemAM bAkInA bIjA badhA dAna AvI jAya dharmakAryo vyartha che, niSphala che. che. aMte abhayadAnathI-ahiMsAthI sarvottamapadanI prApti keTalAka ajJAnI jIva kulaparaMparA mujaba bakarA, pADA thAya che. mATe prANImAtra pratye zatrubhAva na rAkhatAM, mitrIvagereno ghAta karI devIne caDhAve che ane tenAthI devI saMtuSTa bhAva rAkhI teonA rakSaNamAM ja mana, vacana, kAyAnI pravRtti thaI ema mAne che; tathA A pramANe bhega ApavAthI kula karI ahiMsAnI ArAdhanA karavI joIe. devI kulanI vRddhi kare che-tema mAne che. paraMtu kharekhara te upasaMhAra hiMsAthI kulanI vRddhi nahi paNa nAza ja thAya che. vaLI keTalAka vidatazAMti mATe yajJa karAvI hiMsA kare che. teo hiMsAmAM pratihiMsakabhAva janme che, jyAre ahiMsAmAM jANatA nathI ke hiMsAthI ja kalyANa paraMparA naSTa thaI navI pratihiMsakabhAva vinA ja virodhIonAM duzmanAvaTa bharelAM vidane upasthita thAya che. jIvAnuM amaMgaLa karanArI hiMsA dilane paNa namAvavAna' utkRSTa baLa raheluM che. ahiMsA ja che. je mUDha adhama dharmanI buddhithI jIvAnA vadha kare paramadharma che. ane dharmanI siddhi ahisA pAlana para che te mRtyu pachI avazya narakamAM bhayaMkara duHkha bhogave nirbhara che. durlabha cittamAM zuddha ahiMsAdharma pratiSThita che. tethI pazudhane dharma kahenArA zAstrone kadApi IzvarakRta thaI zakato nathI. ahiMsA vIradharma che. ane vIra ja vIra ke pramANa bhUta mAnavA nahi. dayAhIna DAnca tathA AcaraNathI dharmanuM pAlana karI zake che. durgati prApta thAya che mATe viSaya kaSAyI dhUrtoe racelA pAparUpa kuzAstrothI sarvadA dura rahevuM. mAtra savajIvo para * vinA hiMsaka bhAve je, virodhIne namAvatI, dayA rAkhavAno upadeza ApatA vItarAga vacanone pramANabhUta ahiMsA vIrano dharma, vIra pALI zake khare!" S Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #1191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vividha gacho ane prabhAvaka pUrvAcAryo W A che : bhagavAna mahAvIra prabhunA zAsanamAM kALakrame judA judA AcAryonI samAcArI (dharmamAM daDhatA mATe ) zarU thayela che je saMpradAya ane garo-zAkhAo samudAyanA rUpe zarU thayela che, jenA mukhya che nAma nIce mujaba cheH zvetAmbara saMpradAya, digambara saMpradAya, sthAnakavAsI saMpradAya, terApaMthI saMpradAya, A saMpradAyamAMthI judA judA aneka gA nIkaLe che. vetAmbara saMpradAyamAMthI...nigraMtha gaccha, keTika gaccha, nAgendra gaccha, caMdra gaccha, vanavAsI gaccha, vaDa gaccha, tapa gaccha, aMcala gaccha, kharatara ga7, pAyacaMda gaccha, vijaya ga7, sagarazAkhA, catazAkhA vigere ga che. - digambara saMpradAyamAMthI.siMhasaMdha, naMdIsaMgha, senasaMgha, devasaMgha, mULasaMgha, drAviDasaMgha, tAraNa paMtha, bhaTTAraka vigere. sthAnavAsI saMpradAyamAMthI...lekAga7; TUMDhiyA paMtha, moTI pakSa, nAnI pakSa, karipakSa, koTipakSa, 8 Adi garacha pravartamAna che. samayasara je garonI naidha ame prApta karI zakyA chIe te atre raju thAya che-bAkInI vividha gAnI vistRta noMdha ane judA judA samudAyanA sAdhu bhagavaMtanA paricaya have 6 pachInA vizALa AyojanamAM AvarI levAze je vAMcakenI jANa mATe. - saMpAdaka pArtha caMdra ga7ne etihAsika paricaya "zAkhAonuM kamika varNana e "sthavirAvali' adhikAramAM che, jenuM paryuSaNa parvamAM niyamita vAMcana karavAmAM Ave -muni zrI bhuvanacaMdrajI mahArAja che. ane e rIte "itihAsa" sAthe saMparka jaLavAI rahe che. mAnava jAti bhinna bhinna gAma ane nagara vasAvIne kamazaH e vyavasthA kSINa thaI ane vikramanI bIjI-trIjI A pRthvI upara nivAsa kare che; gAmamAM paNa judA judA ghara banAvI lo ke emAM rahe che; jamInanA TukaDA karI khetI zatAbdImAM zramaNonA samUho "gara7" rUpe oLakhAtA thayA. karavAmAM Ave che, ane khetaromAM paNa kyArA banAvavAnuM AvA "gara cho"nI saMkhyA 84 hovAnuM sAmAnyarUpe jarUrI thaI paDe che. A badhA sAhajika vibhAjane spaSTa kare kahevAya che, paraMtu judA judA samaye astitvamAM AvelA che ke koI paNa kAryamAM vibhAge ke khaMDonuM hovuM svA. ane pachI vilIna thaI gayelA sarva ganI gaNanA bhAvika che ane AyojananI daSTie jarUrI che. karavAmAM Ave to te ethI ghaNI moTI thAya. keTalAya gaccha A ja kAraNe svayaM bhagavAna mahAvIre zAsana sthApa- naSTa thaI gayA, bIjI keTalAke nAmAMtara dhAraNa karyuM. koI nAnA avasare 11 gaNadharonI rathApanA karavAnI sAthe eka garachanI zAkhAo vistRta thaI 'gaccha" banI gaI, zramaNa samUhane 9 gaNumAM vibhakta karyo hato. paThana-pAThana ane pharI vilIna paNa thaI. ane saMcAlananI daSTie e vibhAjana karavAmAM AveluM. | sarva gomAM samaye samaye mahAna AcAryo ane bha. mahAvIranA sAdhuo prAcIna samayamAM "nircantha" asaMkhya munio sthAna letA rahyA che; potapotAnA nAmathI oLakhAtA. jaina Agamo ane anya dharmonA, tatkAlIna graMthomAM jaina zramaNane ulekha e nAmathI e sava sanio. sarie pitAnuM pradAna karatA rahyA che. samayamAM saMdha, samAja, sAhitya ane sAdhanAnA kSetromAM karavAmAM AvyA che. jaina itihAsa eTale e zramaNa- AcAryo, upAdhyAya, tyAra pachI bhinna bhinna samaye, samartha prabhAvaka AcAryo, sAdhuo, sAdhvIono itihAsa. phalata: gacho paNa jaina viziSTa ghaTanA athavA sthaLa sAthe saMbaMdhita 'kula,' 'gaNa" ItihAsanuM avibhAjya aMga che. aDhI hajAra varSamAM ane "zAkhAone janma thayo. "kalpasUtra'mAM " sthavirA- vikharAyelA gono itihAsa jeTalA jaTila che eTalo vali" nAmane khAsa vibhAga che. 'kula", "gaNa" ane ja rasaprada che. je 31 Jain Education Intemational Page #1192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 242 janaratnaciMtAmaNi paTTAvalIo vanavAsI ga7 tarIke prakhyAta thayo. je te ga7mAM kramaza : nAyakapade ArUDha thanArA ahIM sma ahIM smaraNamAM rahe ke A samaye anya keTalAye kula, AcAryonI athavA guru-ziSya paraMparAnI yAdIne paTTAvalI" gaNuM ke zAkhA prasthApita thaI cUkayA hatA. jeo kAlakahevAmAM Ave che. gacho aneka che tathA eka gacchamAM paNa karma kSINa thaI gayA. ekathI vadhu paraMparAo hoI zake che; AthI paTTAvalIo 37mA paTTadhara zrI udyotanasUri mahAvidvAna, jyotiSa sekaDonI saMkhyAmAM maLe che. pAvalInuM prAcIna nAma niSNAta ane ati samartha hatA. vi. sa. 994mAM Abu " sthavirAvalI" che. paTTAvalIo zramaNa saMdhanA itihAsanuM upara vizALa vaTavRkSa nIce pitAnA 8 ziSyane emaNe mukhya sAdhana che. AcArya pada ApyuM. e AcAryone ziSya samudAya rana zvetAMbara mUrtipUjaka saMghamAM atyAre vidyamAna vaDagacha" athavA "baha6 ga7" rUpe prasiddha thayA. 4-5 gacchA paNa keTalAka saMskaraNa pachI AjanA nAma-rUpa itihAsa prasiddha, mahAna graMthakAra, mahAna tAkIka pAmyA che. eka Azcaryajanaka paraMtu aitihAsika tathya ane vAda vijetA zrI vAdidevasUri pArdha caMdra garachanI ahIM noMdhavA jevuM che ke A badhA ja vartamAna che paTTAvalImAM 44mA sthAne Ave che. pramANunaya-tattvAlaka (ekAda apavAda sivAya) ka9pasUtra vANuta kula, gaNa ane ane tenA syAdvAda ratnAkara nAmaka mahAkAya TIkAnA zAkhAomAMthI eka ja zAkhA ane te ja zAkhAnI eka racayitA tathA digaMbara vidvAna zrI kumudacaMdrane zrI siddhakuLanA ja saMtAna che. "vari-vajI' zAkhA ane "cAMdra" rAjanI sabhAmAM vAdamAM parAjita karanAra A AcAryazrI kuLamAM AjanA gaccha samAya che. vijagatamAM suprasiddha che. temaNe 24 ziSyone AcArya pArthacaMdra gacchanI aitihAsika pArzvabhU pada ApyuM. teozrInI ziSya paraMparA bRhada ga7, bhinna mAla vaDagaracha, maDAhaDagaracha, jirApallI vaDaga7, nAgorI mahAna kiddhAraka, zuddhinA prakhara puraskartA yuga pradhAna tapAgaccha vagere keTalIye zAkhAomAM phelAI. zrI pArdhacaMdra sUrIzvarajInI pATaparaMparA Aje pArdha caMdra nAgoranA mahArAjA AhaNadeva vAdi devasUri pratye gaccha" evA nAme prakhyAta che, ane vartamAna zramaNa 3 ati bahumAna dharAvatA hatA. vAdi devasUrinA prathama paTTadhara saMghamAM sahuthI nAnA garachanuM sthAna zobhAve che. anya zrI padmaprabhasurinI tapazcaryAthI prabhAvita AhaNadeve temane sarva gAnI jema eNe paNa ghaNuM rUpAMtara anubhavyA che. ': "tapa" ( tapasvI) birUda ApyuM. Ama, zrI padmaprabhasure te zrI pArzva caMdrasUrinA samaya bAda janatAe 'pAdhacaMdra kI e nAgorI tapAgacchanA AdyapuruSa che. emanI ziSya kAra nAma ApyuM, paNa enuM prAcIna nAma 'nAgIrI paraparA 8 mahattapA ? garainA nAme prasiddha thayA pachI, tapAgaccha" che tathA e nAmAbhidhAna lagabhaga eka hajAra jyAre vi. saM. 128pamAM A. zrI jagacaMdrasUrine paNa varSa jUnuM che. tapa" birUda maLyuM tyAre e tapAgacchathI pRthapha darzAvavA pArdha caMdra garachanI paTTAvalImAM zramaNa bhagavAna mATe "bahattapanI sAthe 'nAgarI-nAgapurIya' zabda mahAvIrathI pATa saMkhyA gaNavAmAM AvI che ane te mujaba joDavAmAM Avyo haze evuM anumAna thaI zake che. vi. saM. atyAra sudhImAM 74 pATa emAM thaI che. vartamAna cAra 1177mAM sthapAyela A nAgapurIya bahata tapAgaccha gachonI paTTAvalIomAM AvanAruM chelluM samAna nAma vikamanI 16mI sadI pachI pArdhacaMdra-gara7rUpe punaH (najIvA pheraphAra sAthe ) zrI vimalacaMdrasUrinuM che ane prasthApita thaye, tyAra pachI paNa tenI eka zAkhA "nAgate A paTTAvalImAM 36mAM kramAMke Ave che. purIya tapAgaccha" e nAme thoDA samaya sudhI cAlatI pArdhacaMdra gacchanI paTTAvalI anusAra 12mA paTTadhara rahI hatI. zrI susthitasUri sudhI zramaNe "nigrantha" nAmathI saMkSipta paTTAvalI oLakhAtA hatA. suthita sUrie 1 koDa vAra namaskAra 44 pATa sudhI phakta nAmAvalI ane tyAra pachI maMtrano jApa karyo tethI temane " kATika' vizeSaNa maLyuM ane temanI saMtatinA zramaNe "koTika" garachanA gaNAyA. saMkSipta noMdha sAthe nAgapurIya bahattapAgacchanI paTTAvalI ahIM ApIe chIe. zrI sAgaracaMdrasUri dvArA saMkalita AgaLa 15mA paTTadhara zrI vaja svAmIthI vajana vaIri zAkhA zarU thaI. temanA ziSya zrI caMdrasUrithI "cAMdra" kuLane zrI nAgapurIya bahattapA garachanI paTTAvalI'nA AdhAre A prAraMbha thayo. 18mAM paTTadhara zrI samaMtabhadrasUri ekAMta paTTAvalI saMkSipta karIne rajU karI che: priya ane utkaTa vairAgyalIna hovAthI vanamAM vizeSa rahetA 1. zAsanapati zrI mahAvIra svAmI ane tethI vanavAsI kahevAyA. tyAra pachI temano parivAra 2. zrI sudharmAsvAmI Jain Education Intemational Page #1193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa saMgrahagra tha-2 3. zrI jaMbUsvAmI 4. zrI prabhava svAmI 5. zrI zayya'bhavasuri 6. zrI yazAbhadrasuri 7. zrI satkRti viyasuri 8. zrI bhadramADu svAmI 9. zrI sthUlibhadra svAmI 10. zrI A mahAgirira 11. zrI Arya suhastiri 12. zrI susthitasuri tathA zrI supratibaddhasuri. ahI thI kArTikagaNuM zarU thayA. 13. zrI iMnnisuri tathA zrI dinnasuri 14. zrI siMhagirisuri 15. zrI vajra svAmI. ahI'thI 'varkarI zAkhA.' 16. zrI vajrasena sura 17. zrI caMdrasuri. AmanA nAmathI 'cAMdrakuLa' prasiddha thayA. 18. zrI sAmaMtabhadrasuri. ahIMthI vanavAsI gacchanA prAraMbha thayA. 19. zrI vRddhadevasura 20. zrI pradyotanasuri 21. zrI mAnadevasura 22. zrI mAnatu gari 23. zrI vIrasuri 24. zrI jayadevari 25. zrI devAnaMdasara 26. zrI vikramasuri ra7. zrI narasaMhasara 28. zrI samudrasara 29. zrI mAnadevasuri (khIjA) 30, zrI viSNudhaprabhasura 31. zrI jayAnaMdasura 32. zrI raviprabhasura 33. zrI yazeAdevasura 34. zrI pradyumnasUri 35. zrI mAnavadevasura (trIjA ) 36. zrI vimalacaMdrasuri 37. zrI udyotanasara, vaDa nIce ATha ziSyAne AcAya pada ApatAM temanI saMtati 'vaDagaccha' nAme prasiddha thaI. A gacchane ' bahugaccha' paNa kahe che. 38. zrI sadevasura 39. zrI zrIrUpa devari 40. zrI sadevasura ( khIjA ) 41. zrI yazeAbhadrasuri 42. zrI nemacaMdrasumi 43. zrI munica'drasuri 44. zrI vAdaeNivasuri 243 45. zrI padmaprabhasu.i vi. sa'. 1177mAM pAlanapuranA rAjA AhvaNudeve emane 'tapA' birUda Apyu. emaNe 'bhuvanadIpaka 'nAmanA jyAtiSaviSayaka graMtha racyA che. 46. zrI prasannacaMdrasuri temanA samayamAM bAra varSanA duSkALa thayA. sAdhue sayama ane paDhanapAThanamAM zithila banyA. 47. zrI guNasamudrasuri. 48. zrI jayazekharasUri. emaNe kriyAdvAra karyAM. khAra gAtrane pratiSThAdha ApI jaina banAvyA. nAnI uMmaramAM ja emane cohANarAya hamIra taraphathI 'kivarAja ' birUda maLeluM. AcAya pada-vi. sa', 1301. 49. 6 zrI vajrasenasuri ( khIjA ) AcAryaM pada-vi. sa'. 1354. laghutriSaSThi zalAkA puruSa caratra', ' guruguNuSatriizakA' vagere graMthA racyA che. sAra'gadeva, rANA sIhaDa, bAdazAha alAuddIna vagerene dharmabodha ApanAra AcArya zrIne dezanA jaLadhara ' evuM vizeSaNa maLeluM. 50. zrI hematilakasuri. pa1. zrI ratnazekharasuri prasiddha ' sirisisaravAlakahA 'nA racayitA tarIke A surivara jaina jagatamAM suvikhyAta che. ' sa'khAdhasattara ', 'guNasthAnakramArAha ' vagere ati upayAgI graMtharacanA emaNe karI che. AcAya pada vi. sa'. 1400. 52. zrI hemacaMdrasuri. 53. zrI pUrNa caMdrasuri. AcArya pada-vi. sa'. 1424. 54. zrI hemacaMdrasuri. kahevAya che ke A AcAya zrIe pAMca hajAra jinAlayeAnI pratiSThA karAvI hatI. AcArya - padma-vi. sa... 1453. emanA jIvanakALa pachI punaH zithilAcAranA prAraMbha thayA. 55. zrI lakSmInivAsasuri. emanI ziSyaparaparAmAM zrI pArzvacaMdrasuri thayA. zrI hemaha'sasurinA khIjA ziSya zrI hemasamudrasuri hatA, jemanI paraMparA nAgorI baDuttapAgacchanI eka zAkharUpe ghaNA samaya sudhI cAlatI rahI. A zAkhAnI paTTAvalI nIce mujaba maLe che: Page #1194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi 244 hemasamudrasuri-hemaratnasure- semaratnasuri- rajaratna- 68. zrI bhAnucaMdrasuri. AcArya pada-vi. saM. 1823. suri - caMdrakIrtisUri - harSakIrtisura. harSakIrtisUrie 69, zrI vivekacaMdrasuri. AcAryapada-vi. saM. 1837. sArasvata vyAkaraNanI TIkA, yogaciMtAmaNi, saptasmaraNa 70. zrI labdhicaMdrasuri. AcArya pada-vi. saM. 1854. TIkA Adi graMtha racyA che. 71. zrI harSadacaMdrasuri. AcAryapada-vi. saM. 1883. 56. zrI puNyaratna paMnyAsa. teozrI uttama vidvAna ane kavi hatA. prasiddha 57. zrI sAdhuratna paMnyAsa. adhyAtmAgI zrI cidAnaMdajInA parama mitra A 58. zrI pArzva caMdrasuri. janma-vi. saM. 1537. hamIrapura. AcAryazrI baMgALanA prasiddha jagatazeThanA parivAranA dIkSA-vi. saM. 1546. kiDhAra-vi. saM. 1565. guru hatA. AcArya pada-eja varSe. yugapradhAna pada-vi. saM. 1599. 72. zrI hemacaMdrasuri ( bIjA ), AcAryapada-vi. saM. svargavAsa-vi. saM. 1612, jodhapura. 1915. sa. 1940mAM vIramagAmamAM eka aMgreja sAdhu saMsthAmAM pravartI rahela zithilAcAranA adhikArIne taLAva para pakSIone zikAra karatAM umUlana mATe ugra AMdolana karanAra A AcAryazrI aTakAvavA prayatna karavAthI i cheDAyelA adhikArIe aneka viziSTatAo dharAvatA hatA. 22 gotrane jaina khoTA Aropa mUkI kerTamAM ghasaDyA, kedamAM rahyA, dharmanA anuyAyI karyA hatA. saMskRta, prAkRta, ane aMte aMgrejI nyAyAdhIze emane nirdoSa TharAvyA. gujarAtImAM racelA zatAdhika graMthe emanI vidvattAne e prasaMge samagra hiMdamAM cakacAra thaI hatI, ane vyakta kare che. emanA samaya pachI "nAgorI tapa prasiddha akhabAroe aMgrejonI johukamInI kaDaka TIkA gaccha" ne "pArdha caMdra garacha" evA nAme janatAe karI hatI. saMbodhavA mAMDayo. zrI hemacaMdrasurinA bIjA ziSya zrI kuzalacaMdrajIe zrI pArdhacaMdrasUrinA eka ziSya zrI vinayadeva- pArdhacaMdra gacchamAM saMvegI sAdhu jIvanane punarjIvita sari_brahmarSi- e "saudharma gaccha" sthApyo, je karyuM- kiddhAra karyo.. thoDI peDhIo sudhI cAlI baMdha paDyo. 73. zrI bhrAtRcaMdrasuri. vi. saM. 1937mAM zrI kuzalacaMdrajI 5. zrI samaracaMdrasUri. AcAryapada-vi. saM. 1604. gaNinI nizrAmAM kriyeAra karyo. AcAryapada-vi 60. zrI rAjacaMdrasuri. AcArya pada-vi. saM. 1626. saM 1967. 61. zrI vimalacaMdrasuri. AcAryapada-vi. saM. 186974. zrI sAgaracaMdrasuri. AcAryapada-vi. saM. 158. emanA ziSya zrI pUjARSi addabhuta tapasvI hatA. zrI pArjacaMdra (pAyacaMda) gaccha temaNe potAnA jIvanamAM kula 11321 upavAsa karyA hatA evo ullekha che. temanA prazaMsArUpe kharatara zrI jaina zvetAMbara mUrtipUjaka saMghanA 4 mukhya garomAM garachIya zrI samayasuMdara gaNIe "pUjARSi rAsa" zrI pArzva caMdra gaccha athavA pAyacaMda gacchanA nAme prasiddha A garachanuM prAcIna nAma "zrI nAgapurIya bahattapA gaccha" rayeA che. che. mahAna zAstrakAra, prakAMDa vidvAna, itihAsa prasiddha 62. zrI jayacaMdrasuri. AcAryapada-vi. saM. 1974. AcArya zrI vAdidevasUri A garachanA AdyapuruSa che. 63. zrI padmacaMdrasuri. AcArya pada-vi. saM. 169. temanA ziSya parama tapasvI zrI padmaprabhasurine nAgaranA mahArAjA Ahave "tapa" birUda ApyuM, tyArathI 64. zrI municaMdrasuri. (bIjA) AcAryapada-vi. teo "nAgorI tapA" nAme oLakhAyA. yuga pradhAna saM. 1722. dAdAsAheba zrI pArdhacaMdrasurizvara pachI e paraMparA 65. zrI nemicaMdrasuri (bIjA). AcAryapada-vi. pAzva caMdra ga7" nAme pracalita rahI. saM. 1750. vidyamAna muni saMkhyA 66. zrI kanakacaMdrasuri. AcAryapada-vi. saM. 1796. sAdhuo-10 67. zrI zivacaMdrasuri. AcAryapada-vi. saM. 1810. sAdhvIo-67 Jain Education Intemational Page #1195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI pArthacaMdra gacchanA pU. muni puMgano paricaya - muni zrI bhuvanacaMdra mahArAja maMDalAcArya zrI kuzalacaMdrajI gaNIvara samarthaka hatA. adhyAtmayogI zrI cidAnaMdajI (kapUra vijayajI) temanA mitra hatA. saM. 1913mAM zrI harSacaMdravikamanI vIsamI zatAbdImAM jaina dharme vizALa pAyA sUrino kAladharma thayo, tyAM sudhImAM zrI kuzalacaMdrajI ma. para kAyApalaTa karI, suSupti, zithilatAnA aMdhakAramAMthI eka samartha muni banI gayA. have teo kAThiyAvADa-jhAlAjana saMgha bahAra AvyA. e samayane 'saMdhikALa' kahI vADamAM vicaravA lAgyA. ADaMbarI, AcArabhraSTa, paraha zakAya. jainasaMghanA dareka gomAM A samaye saMvegamAMgane dhArI yatiothI dharAI gayelI janatA zrI kAlacaMdrajInA prabaLa vega ApanAra munivaro pAkyA, jemaNe judI judI zuddha saMyama pratye AkarSAI. vistAromAM navajAgRti UbhI karI dIdhI. kaccha ane kAThiyAvADanA pradezamAM A jAgRti lAvavAnuM kArya jANe ke pU. samAjamAM pravati rahelA kurivAja, dharma viruddha AcAro zrI kuzalacaMdrajI ma. sA. ne sepayuiM hatuM. karachamAM dharma tarapha pU. kuzalacaMdrajI mahArAje zrAvakonuM dhyAna doryuM. viSayaka navajAgaraNanuM zreya A mahAtmAne ja phALe jAya che. temanI upadeza zailI saraLa, madhura ane karuNA prerita hatI. samAjamAM pravartatA ajJAnanA AvaraNane haThAvavAnA emanA zrI pAzvacaMdra gacchanA ItihAsamAM teozrIe viziSTa puruSArthane mATe karacha-kAThiyAvADanA pradeze emanA RNI che. sthAna meLavyuM - kAraNa ke lupta thaI gayelI suvihita muni jAmanagaramAM 17 cAturmAsa karyA, e hakIkata emanI paraMparA teoe punaH sajIvana karI, kaccha-kAThiyAvADanA lokapriyatAnI pratIti karAve che. kacchanA vividha gAmopradezamAM garachanA bheda vagara teozrInI cAritryanI savAsa, ane pavitratAnA prabhAva eTale vitaryo hato ke e A zaheromAM temaNe ghaNuM comAsA karyA. pradezanA yati varga paNa emane prazaMsaka banI rahela. koI temanuM jIvana RjutA-saraLatAnA Adarza namUnArUpa padavI na hovA chatAM, jena janatAe svayaM "maMDalAcArya,' hatuM. tapAgacchanA te samayanA dhUraMdhara saMvegI pakSane gaNIvara" jevI mAnavAcaka padavIothI emane navAjyA. munirAjazrI mULacaMdajI ma., zrI ravisAgarajI ma. zrI - rAjendrasUri vigere sAthe pU. kuzalacaMdrajI ma. ne pUrNa mitrI- janmabhUmi-koDAya (kaccha), pitA zrI jetasIbhAI mAtA bhAva hato. zrI bhamaIbAI, janma vi. saM. 1883. vi. saM. 196lmAM keDAyamAM ja temane svargavAsa thayo. koDAyanA ja emanA samavayaska zrI hemarAjabhAI nAme 63 varSa jeTalA dIrgha dIkSA paryAyamAM jaina zAsananI unnatinA yuvAna mitra, jeo abhyAsa ane vicAraka hatA, temanI eka mAtra dayeyanI saphaLa pUrNatA meLavI. temane ziSya sabata ane preraNAthI zrI karazIbhAI (saMsArI nAma) samudAya vizALa hato. bhAratabhUSaNa pU. A. zrI bhrAtRcaMdraane bIjA 3 jaNa cAritryanA abhilASI banyA. yati- sUri temanA haste ja "kriyeddhAra' karI saMvegI banyA hatA. gorajInI dIkSA nahotI levI, saMvegI dIkSA ja emane maMjUra hatI. vaLI hemarAjabhAIe evuM paNa nakkI karyuM ke bhAratabhUSaNa AcArya deva je gacchamAM mULa pAMcamanI saMvatsarI thatI hoya temAM ja zrI bhrAtRcaMdrasUrizvarajI dIkSA levI ! pArdhacaMdra gacchanA arvAcIna ItihAsamAM, chellA pAMca mitronI A maMDaLI bhAgIne pAlItANA pahoMcI, , 'kidvAra'nA samayanA dhUraMdhara prabhAvaka AcArya tarIke jyAM pArdhacaMdragacchanA zrI pUjya zrI harSacaMdrasUrijInI pAse zrI bhrAtRcaMdrasUrijI mahArAja dvArA pArdhacaMdragachanI paTTa dIkSA lIdhI- alabatta, pAMca mahAvrata yukta saMvegI dIkSA ja paraMparA pharI "muni" - saMvegI pakSamAM AvI. pU. AcAryagrahaNa karI. korazIbhAInuM nAma zrI kuzalacaMdrajI pADavAmAM devanuM vyaktitva jAjaramAna hatuM. prAcIna praNAlInuM pAMDitya, AvyuM. pAchaLathI temanA vaDIlo putrone pAchA laI javA jinAjJAniSThA, pratApa, utkRSTa saMyama, naiSThika brahmacarya--AvA AvyA, tyAre be sivAyanA bIjA traNane pAchuM javuM paDayuM. virala guNane suMdara samAgama emanA jIvanamAM jovA zrI harSacaMdrasUri samartha vidvAna ane zuddha AcAranA maLyo hato. maLacaMdajI ma. thI sIbhAI mAtA rAjendrasUri Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 24 janma bhUmi- AbunI pAse AveluM vAMkaDIyA vaDagAma, audIcya brAhmaNa dAnamalajI emanA pitA dAnamalajIe peAtAnA 3 putrA-lakhu, bhalu ane kalune pAcadragacchanA pati zrI haraca'drajIne arpaNa karyA, zrI haracadrajIe lakhu ane kaluna peAtAnA ziSya karyA, bhalune zrI mukticaMdrajI gaNIne soMpyA. yeAgya abhyAsa bAda mukticaMdrajIe bhalune dIkSA ApI. nAma rAkhyuM-bhAIcaMda. gheADA ja samayamAM emanI pratibhA pUrNa rUpe prakAzI UThI. asarakAraka ane tarkabaddha pravacana-zailInA suMdara prabhAva janatA para paDavA lAgyA. jyAM jatA tyAMnA navAbA, DhAkArA vagere paNa vyAkhyAnanA lAbha letA. jesalamera, bhUja, dhrAMgadhrA, pATaDI, lIMbaDInA rAjava emanA upadaMzathI khUba prabhAvita thayA hatA ane emanI preraNAthI te te rAjyamAM jIvayAnA kramAnI bahAra paDavA hatA. vi. sa. 1920mAM emanA janma ane 1935mAM dIkSA, vidvAna gurunI pAse adhyayananA lAbha sArA maLyA. paraMtu dIkSAne mAtra 6 divasa thayA hatA, tyAM ja gurunA svavAsa yeA. A ghaTanAe bhrAtRcaMdrajI ( bhAIcaMdajI) upara tIvra asara kI pUnA e ArAdhaka AtmAne yatijIvananI zicilatA khaTakavA mAMDI. vairAgya ane mumukSAe vega pakaDazo, e varSa bAda sa vega raMga raMgitAtmA pU. zrI kuzala-ca'drajIe keTalAka varSa adhyayanamAM gALI, sudara vidvattA janmabhUmi nAnA bhADiyA ( kaccha ). pitAzrI dhArazIbhAI. jJAti-vIzA AsavALa, janma sa. 1946, 15 varSanI vadhe, 1958mAM khaMbhAtamAM dIkSA. tIvra meghAvI zrI sAgara " caMdrajI ma. nI nizrAmAM, kriyAdvAra karI savagI dIkSA dhAraNa karI, pU. kuzalacaMdrajI ma nI nizrAmAM vicaravA lAgyA. prApta karI. teo suMdara vaktA paNa hatA. sAhitya ane itihAsanA premI AcArya zrIe A pArzvacaMdragacchanA itihAsa ane sAhityane lagatA vividha pustakA bahAra pADayA hatA. teozrI prabhAva, preraNA ane pravRttinA kendra banI rahyA hatA. jyAM vicaratA tyAM dharmArAdhanAnuM pUra AvatuM ane Ana'da prasarI rahetA. temaNe sAhitya sarjana jo ke nathI karyuM", paNa suMdara zAstrIyajJAna ane prauDha pAMDityathI viddhadvegane paNa prabhAvita karelA. temanI AsapAsa vidyanmaDaLa jAmelu rahetu. tee zrI jyAtiSanA viziSTa jJAtA hatA. jodhapuranA mahAmahApAdhyAya zrI surAridAnajI, Azu kavi zrI nityAnaMdajI, vidyAbhUSaNa zrI bhagavatI lAlajI Adi aneka paDitA emanA pAMDityanA prazArka hatA. zatruMjaya, giranAra, jesalamera vagere tIrthAMnA charI pALatA saghA, pAThazALAonI sthApanA, jJAna bhaDArAnI racanA, jInama diAnA jIrNoddhAra vagere zAsanane lagatA aneka kAryo emanA upadezathI sapanna thayA hatA. sa. 1967mAM zivagajamAM temAzrIna AcAya padmavI arpaNa karavAmAM AvI. tyAra bAda cha varSanI aMdara ja, 1972mAM amadAvAda mukAme temanA svargavAsa thayA. ma.nA viziSTa vyaktitva ane sAdhutvathI prabhAvita thayelA kacchanA mahArAjA ane vidvatmaDaLe, bhUjamAM pU.A. jainaraciMtAmaNa ' 1942mAM temane 'bhAratabhUSaNu birUdathI navAjelA. AcAryazrInA 6 ziSyA hatA, jemAMthI zrI sAgaracadrasUri temanA paTTadhara banyA. vi zrI sAgaracaMdrasUrizvarajI ma. bhAratabhUSaNu pa. pU. A. zrI bhrAtRcaMdrasUrizvarajInA paTTadhara pU. A. zrI sAgaracaMdrasUrizvarajInuM jIvana ekaniSTha zAsana sevakanu... jIvana kahI zakAya. teozrI jainazAstronA viziSTa jJAtA haiAvA sAthe spaSTa vaktA ane jinAjJAnA custa samarthaka hatA. sa. 1990mAM amadAvAdamAM ceAjAyelA atihAsika muni sa'melanamAM temanI vidvattA ane zAstrajJAnanA jaina jagatane sArA paricaya maLyA. 'tima nirNaya lenArI 9 jaNunI samitimAM munizrI sAgaracaMdrajIne paNa levAmAM AvyA. e samitimAM 8 AcAya hatA, jyAre sAgaraca'drajI mAtra 'muni ' hatA-A tathya temanI vidvattAne jAhera kare che. vi. sa. 1993mAM pU A. zrI vijaya199bhasUrizvarajInA praziSyaratna pU. A. zrI vijaya umaMgasUrijInA haste amadAvAdamAM teezrIne AcAya padathI ala'kRta karavAmAM mukAme teozrI kAladharmAM pAmyA. AvyA; te pachI be varSanI aMdara ja, 1995mAM dhrAMgadhrA spaSTa vaktA, saMcaniSTha, sAhityapremI ane vidvAnasUrijInA upadezathI vividha dharmakAryo vividha sthaLe thayA. teozrI pArzvacaMdragacchanA chellA AcAya che, eTale ke emanA paTTa para AcArya tarIke keAI Avela nathI. prabhAvaka pUrvAcAryA jaina dharmanA viziSTha agarUpa acalagacchanA prAcIna itihAsa -muni zrI kalAprAbhasAgarajI karuNAsAgara, trileAkaguru paramAtmA zrI mahAvIradevanI pATe gaNadhara zrI sudharmA svAmI bhagavaMtanI paraparAmAM 47 mI pArTa acala (vadhipakSa ) gaccha pravartaka zrI Aya rakSitasUri saM. 1136 daramiyAna thaI gayA. A nAmanA yugapravartaka e AcArcA thayA: Page #1197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 247 (1) acalagaccha pravartaka zrI Arya rakSitasUri : yAtrAe Avyo. gurune vinaMtI karatAM teo taLeTImAM vayajAne janma saM. 1136mAM AkhuM mahAtIrtha pAsenA saMdhanA rasoDe padhAryA. tyAM sUjhata AhAra maLatAM, te vahorI svasthAne AvI UbhA. vijayacaMdrajIe mAsakhamaNanuM pAraNuM daMtANI gAme thayelo. temanA pitA droNa ane mAtA dedI, vaDagachanA siMhasUri pAse saM. 1142mAM vayajAe dIkSA 33 * karyuM. yazodhana zrAvakaguru pAse AvyA. gurunA upadezathI lIdhI. nAma muni vijayacaMdra rahyuM. aneka graMthonA abhyA temaNe zrAvakanAM vrato svIkAryA. guru saMgha sahita bhAleja sathI teo prakAMDa vidvAna banyA. saMvata 1159mAM eka ghaTanA banI. te vakhate caityavAsIonA prabhAvane kAraNe ahIM upAdhyAya vijayacaMdrajIe gurue sUripada ApI sarvatra bhayaMkara zithilAcAra vyApyo hato. Arya rakSitasUri' nAma ApyuM. ahIMnA jinAlayanI pratiSThA prasaMge pAkhaMDIoe virodha karatAM cakezvarI devIe pragaTa 'sIoda na vijaja" A dazavaikAlika sutranI ' thaIne kahyuM : "Arya rakSitasUri kahe che, te ja vidhimArga gAthAnuM manana karatA muni vijayacaMdra gurune pUchayuM : "A sarvajJa-kathita ane zAzvata che.' kAcA pANI vaparAza sAdhuo zA mATe kare che?" zrI Arya rakSitasUrie paNa AgamAM pramANo TAMka, guru : "kALane doSa che." vidhimArga samajAvyo. potAnI ajJAnatAthI virodhIo ziSya : " amane zAstrokta munijIvana jIvavA AjJA jhAMkhA paDyA. Ama virATa mAnavamedanI vacce saM. 169nA Apaze?" vaizAkha suda 3 nA vidhi pakSa garanI jAherAta thaI. te vakhate guru : "zastrokta munijIvana je Acare tene dhanya!" aneka sahita AcAryo, ga che. vidhipakSa gacchamAM bhaLI gayA. AmAM zaMkhezvara gara7, valabhI ga7, nANuka gaccha, Ama garvAjhA meLavI, maLelA sUrapadano tyAga karI, nADola garacha, bhInamAla ga7 mukhya hatA tathA jhAlerI, gurunA Agraha thI upAdhyAyapade rahI vijayacaMdra muni keTalAka Agama, pUrNimA, sArdha punAmayA, jhADapaTalI ityAda zi sAthe lATa I.yAdi pradezamAM pahayA, kriyA ddhAranA garIe. tenA nAyakoe vidhi pakSa ( aMcala) ga7nI AzayathI potAnA saMsArI mAmAM pUrNimAchIya A0 zIla- keTalIka samAcArI svIkArI. tyArathI zrI Arya rakSitasUrine guNasUri pAse amuka samaya rahyA, paNa sAvadya kriyAo pratApa abhitaH vRddhi pAmyA. joIne tenAthI dUra rahyA ane pAvAgaDha tIrtha upara kAusagga, sUrijInI preraNAthI beNapanA karoDapati maMtrI kapadInAM dhyAna ityAdi AtmasAdhanA karatA rahyA. dararoja gocarIe putrI samAIe lAkhonAM AbhUSaNo tajI potAnI paccIsa jAya. sAthe saMkalpa karyo : 'karI paNa sadeSa annajaLa na sakhIo sAthe dIkSA lIdhI ane teo 'samayazrIjI" nAme levuM." Ama karatAM nirjaLa covihArI mA khamaNa ugra acalagarachamAM prathama sAdavI thayAM. tapa ArAdhyuM. eka vakhata kapadI vasrAMcalathI zrI hemacaMdrasUrine vaMdana eka vakhata mahAvideha kSetramAM zAsanadevI zrI cakezvarIe karato hato, te vakhate rAjA kumArapALanA pUchavAthI kalikAla prabhu zrI sImaMdhara svAmIne pUchayuM : " prabhe! bharatakSetramAM sarvajJa zrI hemacaMdrasUrie kahyuM: "A vidhi zAstrokta che." AgamAnusArI rasAdhujIvana AcaranAra keI muni che ke nahi ?" vaLI temaNe Arya rakSitasUrinI prazaMsA paNa karI. bhagavAne kahyuM : "hA ! pAvAgaDha para sAgArI anazana AthI rAjA kumArapALe kahyuM : "vidhipakSanuM bIjuM nAma karI rahelA zrI vijayacaMdra upAdhyAyajI Agamakata vidhi acalagaccha thaze." mArgane jANe che, ArAdhe che. temanAthI vidhi pakSanuM prarvatana zrI ArakSitasUrinA upadezathI pratibaMdhita rAjAomAM thaze.' siMdhanA mahIpAla, dharmadAsa, dilhInA pRthvIrAja, hamIrajI, prabhunA zrImukhathI vijayacaMdra upAdhyAyajInI prazaMsA jesaMgade, maMtrIo, khetala bhATA, dharaNuM ItyAdi che. sUrijInI sAMbhaLa cakezvarI devI pAvAgaDha para AvyAM ane gurunA preraNAthI aneka loko jana dharma pAmyA. rAjA siddharAja darzanathI prasanna thaI kahyuM : " pUjya ! Apa puNyavAna cho, jayasiMha, kumArapALa ityAdi paNa temanAthI prabhAvita hatA. dIrghadazI che. Apa parSadAmAM sImaMdhara prabhu dvArA prazasita Arya rakSitasUrino parivAra 2202 sAdhuo ane che. pUjya ! AvatI kAle bhAlejathI yazodhana zrAvaka saMgha . 1915 sAdhIo maLI kula 3517 jeTalo hato. temAM 12 sahita Avaze. ApanA dharmopadezathI pratibadha pAmaze ane AcAryo, 20 upAdhyAya, 70 paMDito 300 mahattarA zuddha annajaLa vahorAvaze. Apa pArANuM karazo. A5 dvArA sAvIo, 82 pravartinI sAdhIo hatAM. teo saM. vidhipakSanuM pravartana thaze. jinazAsananA jayakAra thaze." 1136mAM (u. gu. )mAM divaMgata thayA. acalagacchanAM bIje ja divase saMghapati yazodhana bhaNazALI saMgha sahita adhiSThAyikA tarIke cakezvarI devI tathA mahAkAlI devI rahyAM. dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #1198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 248 ( 2 ) jayasi'hasUri : temanA paTTadhara jayasihasUri mahAprabhAvaka hatA. rAjA siddharAjanI preraNAthI jesaMge ArakSitasUri pAse dIkSA lIdhI hatI. jesaMga guru pAse gayelA, tyAre teo devadarzane gayelA. te daramiyAnamAM tyAM paDeluM daza vaikAlikasUtra' vAMcyuM ane te alpa samayamAM ka'Thastha karI lIdhuM. jayasi surine zAstranA sADA traNa karoDa zrloko kaMThastha hatA. (4) mahendrasi'hasUri : temanA upadezathI bADamera ( kIrADu )nA AlhA zAhe duSkALamAM lAkhA rUpiyAnuM dAna karyu. tyArathI AhvAnA vaMzo vaDu kAma karavAthI 'vaDerA' tarIke prasiddha thayA. A sUrijInI preraNAthI rIDA zAhe za'khezvara tInA Mha-jIgRddhAra karAvyA. sUrijIthI prabhAvita thaI maMtrI vastupAla tathA jAlAranA saMdha peAtAnA sazayA dUra karavA karNAvatImAM AvelA. A badhAnA sazayA dUra thayA. surijIne AgA hasukhapATha hatA. temaNe pAlItANA gacchanA nAyaka puNyatilakasurine vAdamAM jItI pAtAnA ziSya karyAM. tethI temaNe peAtAnA parivAra sAthe acalagacchanI samAcArI svIkArI, mahendrasihasaranA ziSya bhuvanatu garama travAdI ane yannA TIkAkAra hatA. mahendrasihasurae saskRtamAM ' zatapadI aSTotarI tIrtha stava' ityAdi graMthA racyA. (5) si'haprabhasuri sa. 1217mAM rAjA kumArapALanA AgrahathI chatra bhaTTAraka digabarAcAya ne jayisaMharie vAdamAM pati karelA. te varase rAjA kumArapALe AgrahapUrvaka temanu pATaNamAM cAmAsuM karAvyuM. A rAjAe karAvelA uddhAra bAda tAraMgA tIrthanI jayasa'harie sarva prathama yAtrA karI hatI. kacchanA bhadrezvara tIthanI pratiSThA Aya rakSitasUri-graMtha, jaryAsa'harie karAvyAnA ullekhA prApta thAya che. jayasiMhasUrie aneka lAkha kSatriyAne pratibAdhelA ane temane AzavALa jJAtimAM bheLavavA preraNA karelI. temaNe pratiSThAyelA rAjAomAM haththuDInA rAjA anatasiha, yaduvaMzIya sAmaca, rAThoDa Nudhara, ravajI ThAkeAra, lAlana, caudharI bihArIdAsa, uparakoTanA mAhasi'huM, devaDa cAvaDA, rAutta vIravrutta ityAdi hatA. jayasiMhasUrie lAlana, gAlA, ThaMDhIA, kaTArIA, pAlaDIyA sadhAI, haTyuDIA lelADIA, mIThaDIA, guDhakA, paDAI, nIzara, chAjoDa ityAdi gAtrAne pratikhAdhelA. paryuSaNa saMvatsarI bhA. suDhDha 5 nI samAcArI bAbatamAM jayasiMhasUri acala rahyA, tethI, tyArathI acalagaccha' evuM nAma prasiddha thayuM. samagra vetAMbara samAja eka ja samAcArI pALe, te mATe jaryAsa hasUrie aneka prayatno karelA. A aMge jayasiMha-prasiddhimAM AvyuM. sUrine mArI nAkhavAnA prayAgA karAyelA. AthI rAgI banelA virAdhIe Aya rakSitasUrinAM caraNAdakanA chaMTakAvathI ja svastha thaI zakathA. jayasiMhasUrinuM pradAna jaina itihAsa kadI nahI bhUlI zake. teo saM. 1258mAM svastha thayA. (3) dharma ghoSasUri : (8) devendrasi'hari temaNe zAkaMbharInA prathama rAja rAutta bAhuDI, nAgara brAhmaNe, cauhANa bhIma, jAlAranA bIhu, paramAra kSatriya ramala, hariyA ItyAdine pratibAdhelA. pariNAme mehaDa ( vArA ) devAi, hIrANI, visarIA, bhulA hariyA oDakA prasiddhimAM AvI. temanI preraNAthI jhaDapallI gacchanA jayaprabhasUri, vidyAdhara gacchanA sAmaprabhasUri digabarAcArya vIracaMdrasUri pAtAnA gaccha ane parivAra sahita. acalagacchamAM bhaLI gayA. temaNe acalagacchanI samAcArI upara ' zatapadI graMtha'sa'. 1263mAM prAkRtamAM thai, ane ' RSima'Dala prakaraNa ' ityAdi aneka graMtho racyA. jainaraciMtAmaNi emanA vakhatamAM vallabha samudAyanA acalagacchIya puNyatilakasurinA upadezathI muMjA zAhe bhAreAlamAM nemanAtha prabhunu 72 jinAlaya baMdhAvyuM. (6) ajItasi'hari : surijInA tapa ane upadezathI jAleAranA rAjA samasi'hu pratimadha pAmyA. A rAjAe peAtAnA rAjayamAM thatI hiMsA baMdha karAvI. AthI leAkeA rAjA kumArapAlanA samayane yAda karatA. A surijInI preraNAthI cANasmAM bheTavA pArzvanAtha tInuM nirmANa thayuM ane tenI pratiSThA thaI. A samayamAM eTale ke sa'. 1285mAM zrI jayacaMdrasurie ugra tapa AdaryuM, tethI mevADanA rAjAe temane tabirUda ApatAM 'tapAgaccha' surijInAM joradAra pravacaneAthI AcArya, upAdhyAyeA ane paDatAthI AkhI sabhA bharAI jatI. temanI preraNAthI sirAhInuM mukhya to rUpa AdIzvara jinAlaya nimita thayuM. (8) dharma prabhasuri : teo uMma tapasvI hatA. sALame pahAre eka kAma eka Taka AhArapANI tee vAparatA. apramatta sayamI hAI temanu bIju nAma 'prajJAtilakasUri ' hatuM. temanA dvArA racita prAkRta 'kAlaka kathA' para videzI vidvAnAe khUba ja rasa lIdhA che. A kathA videzomAM prasiddha thaI che. 9) siMhatilakasura : teo jabbaravAdI ane maMtra graMthAnA nirmAtA hatA. ( 10 ) mahendrasuri : temaNe zAsana ane gacchanI unnati mATe saLa'ga cha Page #1199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 ra49 mAsa AyaMbila karyA. e lAkha sUrimaMtra jApa karyo. layanI pratiSThAe temanI preraNAthI saMpanna thayAM. AthI cakezvarIdevIe varadAna ApyuM, ane tyArathI garacchano udaya thayo. tenA pariNAme dharmatilakasUri, saMmatilakasUri, 6 (13) jayakezarIsUri : sunizekharasUri, municaMdrasUri, abhayatilakasUri, jayazekhara- temanA maMtraprabhAvathI amadAvAdanA bAdazAha mahimuda sUri, merUtuMgasUri ityAdi prabhAvaka AcAryAdi 500 zAhane haThIlo tAva dUra thayo, tethI A bAdazAhe ziSyothI gaccha ze bhavA lAgyo. amadAvAdamAM acalagacchano upAzraya baMdhAvI Apyo. te temanA ziSya kavi-cakravatI zrI jayazekharasuri prakAMDa hajIye jhaverIvADamAM pArzvanAtha derAsara najIka vidyamAna che. vidvAna hatA. gUrjara bhASAnI samRddhimAM temano apUrva phALe pAvAgaDha (cAMpAnera )nA rAjA gaMgarAja, rAjaputra jayasiMha che, jenI pAzcAtya vidvAnoe saharSa noMdha lIdhI che. jaya tathA maMtrIe sUrijInA paricayathI prabhAvita thayA hatA. zekharasurinI "jaina kumAra saMbhava mahAkAvya," "upadeza pAvAgaDhanAM adhiSThAyikA mahAkALI devI acalagacchanAM ciMtAmaNi (prAkRta)" Adi 50 kRtio prApta thAya che. adhiSThAyikA che, te paNa sUcaka mAnI zakAya. A garachanA mahendraprabhusUrijInA nidezathI ane zAkhAcArya abhayasUrinI AcAryomAM sauthI vadhAre jinabiMbonA pratiSThAyaka tarIke preraNAthI zrI goDI pArzvanAtha tIrthanuM nirmANa ane pratiSThA 14rAja jayakezarI suri mokhare hatA. thayAM. temaNe bhaktAmara stotranI jhAMkhI karAve tevuM 'jIrAvali (14) siddhAMtasAgarasUri : tetra" racyuM. mAMDavagaDha tIrthanI unnatimAM A surijIne phALo (11) merutuMgasUri : ullekhanIya che. tIrthanA prAcIna mULanAyaka zAMtinAtha prabhu teo maMtra prabhAvaka ane graMthakAra hatA. jIrAvali tIrtha , rIDa sameta pratimAjIo para temanA pratiSThAnA lekho che. ane goDIjI tIrthanA itihAsamAM temanuM nAma amara raheze. (15) bhAvasAgarasUri : merUtuMgasurijIe lolADAnA rAutanA megharAja, sAranA teo prakRtinA vidvAna hatA. temaNe "vIravaMzAnukrama," rAuta pAtA, rAuta madanapAla, iDarapati suradAsa, jaMbunareza 4 acalagaccha gurnAvali (prAkRta)" ItyAdi graMtho racyA. A gajamala gaduA, jIvanarAya, yavanapati ItyAdi rAjAone pratibaMdha Apela. samayamAM pArdhacaMdra garacha, lokAgaccha ityAdi saMpradAya sthapAyA. eka vakhata zatruMjaya tIrthanA mULa jinAlayano caMdaravo baLatAM tIrtha-rakSA mATe sUrijI khaMbhAtamAM vyAkhyAnanA pATa (16) guNanidhAsUri : para muhapati cALavA lAgyA. zrAvake e pUchayuM: "A zuM emanA samayamAM harSanidhArie "ratnasaMcaya graMtha" karo cho ?" tyAre sUrijIe tIrthamAM aMdara baLI rahyo che, udadharyo. e vAta karI. zrAvakoe mANase doDAvI zatruMjaya para (17) dharmamUrti sUri : tapAsa karAvI, te baLato caMdara olavAI gayo hato. A surijInI brahmacarya aMgenI parIkSAthI arkhadAdevI. vaDanagaranA brAhmaNa nagarazeThanA putrane sarpadaMza thatAM jhera prasanna thayAM hatAM. temaNe saM. 1602mAM 92 sAdhu sAdhvIo utAravA surijIe tarata ja " nAma devadevAya" nAmanA ane ugra tapa sAthe krioddhAra karyo. teo tyAgamUrti hatA. prabhAvaka 'jIrAvahila stotranI racanA karI. teo mahAna temanI preraNAthI loDhAgetrIya RSabhadAsa tathA putra kuMvarapAlamaMtraprabhAvaka hatA. senapAla maMtrI bAMdhavoe AgrAmAM jinAlayonuM nirmANa, temanA ziSya mANikyasuMdarasuri paNa prakAMDa vidvAna thaI be hajAra yAtriko sAthe zikharajI tIrthano saMgha ityAdi gayA. temanA bIjA ziSya mANikathazekhasurie AgamagraMthe aneka dharmakAryo karyA. teo samrATa akabaranI sabhAmAM para dIpikAo racI hatI. merUtuMgasUri racita "jaina meghadUta mAnavaMtu sthAna dharAvatA hatA. surijInI preraNAthI jAmamahAkAvya," "merUtuMga vyAkaraNa" "saptaSatI bhAkhya" TIkA, nagaramAM tejazI nAgaDAe zAMtinAtha prabhu ane rAyazI zAhe SaDadarzana nirNaya, 'dhAtuparAyaNa," "rasAdhyAya vRtti, saMbhavanAtha prabhunAM vizALa jinAlaye baMdhAvyA. zikharajIsurimaMtra ka95" ityAdi aneka graMtha prApta thAya che. rAjagRhI Adi tIrthonA jIrNoddhAra thayA. A surijIe paTTAvalimAM temane pUrava RSi" kahyA che. aneka AgamAdi graMtho lakhAvyA. (12) jayakIrtisUri (18) kalyANasAgarasuri : temanI preraNAthI viSApahAra gotranA vaMzajo jaina dharma A AcAryazrI mahAprabhAvaka thayA. saM. 1633 1. su. pAmyA. jIrAvali tIrthano jIrNoddhAra ane aneka jinA- 6 nA jamyA. saM. 1642mAM dIkSA lIdhI. 16 varasanI jai 32 che yAtri e samarathI ja maka A racI hatI. merUtuMgArajIe Agamaze aneka dharmanA sAthe zikharajI tArA nirmANa Jain Education Intemational ation Intermational Page #1200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 250 jainanaciMtAmaNi bAdaza saMdha temaja ja ja upAya laghu vaye teo suri banyA. gurvAsAthI sarva prathama kaccha padhAryA. (27) vivekasAgarasuri, (28) jidrasAgarasurika sa. 1850mAM karachanA bhadrezvara tIrthanI A surijInI (28) gautamasAgarasUri : nizrAmAM lAlanagetrIya vardhamAnapaddhasiMha maMtrI bAMdhavoe paMdara hajAra yAtrika sAthe zatruMjaya tIrthane charI saMdha mAravADanA pAlInagaranA dhIramala brAhmaNanA suputra kADhayo. surijInI preraNAthI A maMtrIvarAe jAmanagaranA gulAbamala pAMca varasanI laghu vayamAM yati-devasAgarajI sAthe cAMdI cokamAM vizALa tIrtharUpa 72 jinAlayo ane zatruMjaya karacha AvyA, ane yati-dIkSA lIdhI. sa. 1946mAM krioddhArapara jinAlayo nirmita karyA. temaNe bhadrezvara tIrthane pUrvaka saMvegI dIkSA lIdhI. nAma "gautamasAgarajI" rahyuM. acalagacchane vidyamAna tyAgI samudAya temane AbhArI che. jIrNoddhAra karAvyo. temaNe zUnyamAMthI sRSTi sarjI dIdhI. tyAgamArganA pracAramAM sarijInI preraNAthI karachanA mahArAjAe prathama bhAramala temane ghaNu kaSTa AvyAM, paNa siMhanI jema saphaLa thayA. pratibaMdha pAmatAM kacchabharamAM paryuSaNa daramiyAnanA 15 garachanA aneka graMthono uddhAra karyo ane prakAzita karAvyA. divasomAM amArI pAlana" thatuM. rAjAe bhUjamAM rAja- bhUja, mAMDavI ane jAmanagaramAM moTA jJAnabhaMDAro sthApyA. vihAra jinAlaya baMdhAvyuM. rAjamahelamAM je pATa para sUrijI temanA hAthe eka dIkSAo thaI. teo apramAdI, ane beThelA, te pATa Aje paNa bhUjanA acalagarachanA upAzrayamAM mahAtyAgI cagIzvara hatA, "karacha hAlAra dezadvAraka" e vidyamAna che. jAmanagaranA ardha zatruMjaya tulya tIrtharUpa sArthaka birudanA dhAraka hatA. temanA prakhara ziSya parama jinAlanA pratiSThAyaka tarIke jana saMdha temane haMmezAM vinayI pU. nItisAgarajI gaNi hatA. temanA be paTTadharo yAda karaze. jahAMgIra mogala bAdazAha, jAmanagaranA jAma dAnasAgarasuri ane guNasAgarasuri thayA. dAnasAgarasuri ane lAkhAjI ityAdi rAjAo sUrijIthI prabhAvita hatA. temanA temanA ziSya nemasAgarasuri paNa gacchanA zaNagArarUpa thaI gayA. ziSya upAdhyAya vinayasAgarajIe "bheja vyAkaraNa," "padya zrI gautamasAgarasurinA pratApI paTTadhara yugaprabhAvaka nAmamAlA" ItyAdi saMskRta graMtha racyA. upATa devasAgarajIe ' abhadhAna citAmaNi koSa" para daza hajarI kaDaka TIkA acalagacchAdhipati pa. pU. AcArya bha. zrI gaNasAgarasaMskRtamAM racI. kalyANasAgarasUrie aneka stotro. liMga surIzvarajI ma. sI. vidyamAna vicare che. niya" ItyAdi graMtha racyA. teo saM. 1718, A vartamAna pa. pU. acalagacchAdhipati suda 13nA bhujamAM divaMgata thayA. pa. pU. zrI guNasAgara sUrijI ma. so. (19) amarasAgarasUri: deTIA (kaccha)nA jana vizA osavALa zrI lAlajI teo paNa prabhAvaka hatA. devazInAM patnI dhanabAInI kukSithI saM. 196nnA mahA suda 2 (20) vidyAsAgarasUri : ne zakavAre pUjyazrIne janma thayo hato. temanuM mULa nAma gAMgajIbhAI hatuM. mAtA dhanabAInI preraNAthI, pUnA teo prathama karachI paTTadhara hatA. dakSiNa bhAratamAM teo saMsargathI ane jaina graMthanuM vAMcana karavAthI temanI vairAgyakhUba vicaryA karachanA rAjA geDajInI sabhAmAM RSi mUlacaMda sAthe pratimA aMge zAstrArtha karI parAjita karyA, tethI RSi bhAvanA prabaLa banI. saM. 197nA caitra vada 8nA divase deTIA (kaccha)mAM gAMgajIbhAI e dIkSA svIkArI. have teo mUlacaMdane karachathI cAlyA javuM paDyuM. A samayamAM suratamAM acalagacchAdhipati pa. pU. A. bha. zrI gautamasAgarasUrIzvarajI acalagarachane vizeSa prabhAva hatA. ma. sA.nA ziSyaratna pU. gaNivarya zrI nItisAgarajI ma. (21) udayasAgarasUri : sA. nA ziSya munizrI guNasAgarajI ma. sA.nA nAme prasiddha temanI preraNAthI jAmanagaranAM jinAlayone jIrNoddhAra thayA. dIkSA svIkAryA bAda vyAkaraNa, chaMda, alaMkAra, nyAya, thayo. siddhasena kRta " dvAciMzikA" para vRtti ityAdi graMtha jyotiSa ityAdi zAstro ane jenAgone a5 samayamAM khUba ja suMdara abhyAsa karyo ane pUjya dAdA gurudevazrInA temaNe racyA. kRpApAtra banyA. pU. dAdA gurudeve munizrIne jJAna-cAritrathI (22) kIrti sAgarasuri, (23) puNyasAgarasuri, (24) rAjendra- prabhAvita thaI saM. 1998, mahA suda 5 nA merAu (kaccha) sAgarasuri, (25) muktisAgarasuri, (26) ratnasAgarasuri mAM teozrIne upAdhyAya padathI alaMkRta karyA. chellA ane surijIonI preraNAthI zatruMjaya giri para saM. 2003mAM pUjya dAdAzrI gautamasAgarasUrIzvarajI TakA ane jinAlayo racAyAM ane aMjanazalAkAo thaI. ma. sAhebe yogyatA joIne, potAnI AjJAvatI sAdhuzeTha zrI narazI nAthAe ane zrI kezavajI nAyake dhArmika sAdhvI samudAya, pU. upAdhyAya zrI guNasAgarajI gaNivaryane kAryomAM sAruM dhana vAparyuM. se. saM. 2009mAM pUjya dAdAguruzrI kALadharma pAmatAM baLa banI. saM hata 3* A samayamAM sara; deTIo Jain Education Intemational Page #1201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 251 ane guruvaryazrI nItisAgarajI gaNivarya 1997mAM kALadharma bAvana-beMtALIza saMghanI upasthitimAM pUjyazrIne " acala pAmelA hatA, tethI javAbadArI pUjya upAdhyAyajInA zire gacchAdhipati pade ArUDha karavAmAM AvyA. saMvata 2033mAM AvI. saM. 2011mAM pUjya upAdhyAyajI muMbaI padhAryA. pUjya acalagacchAdhipatizrInI tAraka preraNA ane nizrA ahIM saMghe temane sUripadathI alaMkRta karyA. meLavI eka hajAra yAtrikone karachathI pAlItANuno cha'rI saM. 2017mAM pUjya AcArya bhagavaMta zrI guNasAgara pALato saMgha nIkaLyA. saM. 2036mAM teozrInI ja adhyasUrIzvarajI ma. sA.nA athAga parizramathI merAu (karacha)mAM kSatAmAM zrI akhila bhArata acalagaracha cIva dha jaina zrI Arya rakSita jaina tattvajJAna vidyApIThanI sthApanA saMgha'nuM bhavya ane etihAsika dvitIya adhivezana muMbaI karavAmAM AvI. saM. 2024mAM teozrInI preraNAthI, teo- -kosa medAnamAM zrI Arya rakSita jaina nagarImAM bharAyeluM. zrInI ja adhyakSatAmAM, "zrI akhila bhArata acalagaracha pU. acalagacchAdhipatinI preraNAthI aneka jinAlaye ane caturvidha jaina saMdha'nuM sarva prathama adhivezana (karacha) upAzrayanAM navanirmANa tathA jirNoddhAra, pratiSThA, aMjanabhadrezvara tIrthamAM bharAyuM. saM. 2030mAM teozrInI preraNAthI zalAkA, zatAbdI mahotsava ItyAdi thayelAM che, tema ja zrI kalyANa-gautama-nIti jana tattvajJAna zrAvikA vidyApITha- temanA hAthe ane temanI nizrAmAM aneka pratiSThAo, nI sthApanA merAu (kaccha)mAM karavAmAM AvI. deDhIAthI aMjanazalAkAe, jinAlaya zatAbdI, ardha zatAbdI bhadrezvara tIrthanA charI pALatA saMgha daramiyAna bhadrezvara tIrthamAM mahotsava thayelAM che. sArI na kara zrI cembara jaina derAsara hasti darzana cembura-muMbaI Jain Education Intemational Page #1202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI jaina zvetAmbara mUrtipUjaka tapAgacchanA pravartamAna AcArya bhagavaM tenI samudAyavAra nAmAvalI zAsanasamrATa pUjya AcAryazrI pUjya AcAryazrI vijayasudarzanasurIzvarajI ma. vijayanemisUrIzvarajI ma. sA. ne samudAya vijayajayaMtazekharasurIzvarajI ma. vijayarevatasurIzvarajI ma. pUjya AcAryazrI vijaya meruprabhasurIzvarajI ma. vijayahimAMzusUrIzvarajI ma. vijayadakSasurIzvarajI ma. vijayanararatnasurIzvarajI ma. vijayadevasurIzvarajI ma. vijayarAjatilakasurIzvarajI ma. vijayasuzIlasurIzvarajI ma. vijayamahadayasurIzvarajI ma. vijayajayAnaMda surIzvarajI ma. vijayabhuvanabhAnusUrIzvarajI ma. vijayapriyaMkarasurIzvarajI ma. vijayavicaMdra surIzvarajI ma. vijayazubhaMkarasurIzvarajI ma. vijayamAnatuMgasurIzvarajI ma. vijayamahimAprabhasurIzvarajI ma. vijayaraMgasurizvarajI ma. vijayakumudacaMdrasurIzvarajI ma. vijayaguNAnaMdasurIzvarajI ma. vijayacaMdrodayasurIzvarajI ma. vijayapradyotanasurIzvarajI ma. vijayakaticaMdrasurIzvarajI ma. vijayamitrAnaMdasurIzvarajI ma. vijayasUryodayasurIzvarajI ma. vijayadhanapAlasurIzvarajI ma. vijaya hemacaMdbhasurIzvarajI ma. , , vijayajyaghoSasUrIzvarajI ma. vijayaazokacaMdrasurIzvarajI ma. vijayanayaprabhasurIzvarajI ma. pUjaya panyAsazrI dharmavijayajI gaNi vijayavizALasenasurIzvarajI ma. (DahelAvALA) ma. sA. ne samudAya vijayacaMdrasurIzvarajI ma. pUjaya AcAryazrI vijayarAmasurIzvarajI ma. vijaya sadguNasurIzvarajI ma. vijayaazokacaMdrasurIzvarajI ma. AgameddhAraka pUjya AcAryazrI vijayabhuvanacaMdrasurIzvarajI ma. AnaMdasAgarasUrIzvarajI ma. sA.ne samudAya vijayajayadevasurIzvarajI ma. pUjya AcAryazrI devendrasAgarasurIzvajI ma. vijayamahAnaMdasurIzvarajI ma. darzanasAgarasurIzvarajI ma. vijayabhadrasenasurIzvarajI ma. cidAnaMdasAgarasurIzvarajI ma. vijayaabhayacaMdrasurIzvarajI ma. kaMcanasAgarasurIzvarajI ma. tIrthoddhAraka pUjya AcAryazrI , , sUryodayasAgara surIzvarajI ma. vijayanItisUrIzvarajI ma. sA. ne samudAya siddhAMta mahodadhi pUjya AcAryazrI pUjya AcAryazrI vijayamaMgalaprabhasurIzvarajI ma. vijayapremasUrIzvarajI ma. sA.ne samudAya vijayabhAnacaMdrasurIzvarajI ma. pUjya AcArya zrI vijayarAmacaMdrasurIzvarajI ma. vijayaarihaMtasiddhasurIzvarajI ma. >> vijayabhuvanasurIzvarajI ma. vijayarAmaratnasurIzvarajI ma. vijayavardhamAnasurIzvarajI ma. vijayapakvasurIzvarajI ma. Jain Education Intemational Page #1203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagraMtha 2 prazAMta mUrti pUjya AcAryazrI vijayabhaktisUrIzvarajI ma. sA. nA samudAya pUjya AcArya zrI vijayapremasurIzvarajI ma. vijayasukhAdhasurIzvarajI ma. vijayavinayaca'drasurIzvarajI ma. vijayarUpakacaMdrasurIzvarajI ma. vijayaprasannacaMdrasurIzvarajI ma. vijayala idhasurizvarajI ma. vijayakalpajayasurIzvarajI ma. '' 95 29 yoganiSTha pUjya AcAryazrI buddhisAgarasUrIzvarajI ma. sA. nA samudAya 99 " pUjya AcAryazrI sukhAdhasAgarasurIzvarajI ma. dula bhasAgarasurizvarajI ma. maneAharasAgarasurizvarajI ma. kalyANasAgarasurIzvarajI ma. padmasAgarasurIzvarajI ma. bhadrasAgarasurIzvarajI ma. 33 29 .. 39 37 27 33 93 ', 29 pUjya AcAryazrI vijayasiddhisUrIzvarajI ( bApajI ) ma. sA. nA samudAya 33 39 pUjaya AcAryazrI vijayabhadrakarasurIzvarajI ma. vijayakArasurIzvarajI ma. vijayaviSNudhaprabhasurIzvarajI ma. vijayakalApUrNa surIzvarajI ma. vijayajinaca drasurIzvarajI ma. ,, "3 .. 39 "" 37 wr zAsana prabhAvaka pUjya AcAryazrI vijayameAhanasUrIzvarajI ma. sA. nA samudAya " pUjya AcAryazrI vijayayAdevasurIzvarajI ma. vijayajayAna drasurIzvarajI ma. vijayakanakaratnasurIzvarajI ma. 11 kavikula kirITa pUjya AcAryazrI vijayalabdhisUrIzvarajI ma. sA. nA samudAya pUjaya AcArya zrI vijayavikramasurIjI ma. pUjaya AcArya zrI vijayakIticaMdrasurIzvarajI ma. vijayanavInasurIzvarajI ma. vijayabhadraMkarasurIzvarajI ma. 39 ,, paMjAba kesarI pUjya AcAryazrI vijayavallabhasUrIzvarajI ma. sA. nA samudAya pUjya AcArya zrI vijayaIndradintasurIzvarajI ma. vijayahU``kArasurIzvarajI ma. vijayajatakacaMdrasurIzvarajI ma. 33 parama pUjya zrI buddhi--tilaka zAMticaMdrasUrIzvarajI ma. sA. nA samudAya 23 pUjaya AcArya zrI vijayakanakaprabhasurIzvarajI ma. vijayabhuvanazekharasurIzvarajI ma. vijayasAmacaMdrasurIzvarajI ma. vijayarAjendrasurIzvarajI ma. 35 33 97 yeAganiSTha pUjya AcArya zrI vijayakezarasUrIzvarajI ma. sA. nA samudAya ,, 39 .. pUjya AcArya zrI vijayabhuvanaratnasurIzvarajI ma. vijayasvayaM prabhasurIzvarajI ma. 93 anya samudAyA--gacchAnA pUjya AcAryaM bhagavate pUjya AcArya zrI vijayahimAcalasurIzvarajI ma. vijayavivekacaMdrasurIzvarajI ma. vijayaAta dUdhanasurIzvarajI ma. municidAna datturIzvarajI ma. 33 dw 27 39 ',' . pUjya AcAryazrI jina uddayasAgarasurIzvarajI ma, jinakAntisAgarasurIzvarajI ma. vivimalasUrIzvarajI ma. vijayajaya tasenasurIzvarajI ma vijayahemendrasurIzvarajI ma. viSayalabdhisurIzvarajI ma. "> "" '' .. * 253 Page #1204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaina zreSThIvaryA-dAnavIro saMdarbha sAhitya ke saMdarbha mAhitInuM kSetra dariyA jevuM vizALa che. vyakti paricayamAM jeTalAno vyaktigata saMparka sAdhI zakAya ane rUbarU mulAkAta pachI satatapaNe je te vyaktinI yogya vigate mATe mathAmaNa karyA pachI paNa A paNa ghara AMgaNunA potapotAnA kSetramAM pragati karanAra jaina samAjanI vividha kSetranI vyaktionI AchI pAtaLI je kAMI mAhitI meLavI zakyA chIe, te paricayarUpe atre rajU karIe 6 chIe; AzA che ke saMbaMdhartAone A mAhitI mahada aMze upayogI banaze. - jaina zAsanasevAnA kSetre, dAnadharmane kSetre, upAzrayo ane maMdironA nirmANa kAryamAM jemaNe jemaNe yatkiMcita phALo Apyo che tevA zreSThIvaryonI TUMkI noMdha bhAvI peDhIne preraNAdAI banI raheze evI zraddhAthI atre prastuta karIe chIe. -saMpAdaka zrI amRtalAla kALIdAsa dezI 83 varSanI yazasvI jiMdagI jIvI janAra zrI amRtalAla bhAI dozI, saurASTramAM jAmanagara pAsenA eka nAnakaDA gAmaDAmAM 1894 nI sAlamAM jamyA ane jIvanabhara janasamAjamAM sumadhura suvAsa prasarAvI 7 mI jAnyu-1977 nA roja muMbaImAM aMtima zvAsa lIdhA. dhaMdhAkIya ane audyogika kSetre jIvanakALa darayAna asAdhAraNa siddhio hAMsala karI, paraMtu te karatAMye na zAsananI sevAmAM, janakalyANanI vividha dhArmika pravRttiomAM ane paropakArI kAme karavAmAM karavAmAM ja vizeSa samaya ga . zeTha zrI amRtalAlabhAI emanA traNa putra. zrI rasikalAla, zrI caMdrakAMta, zrI arUNakumAra, ane putrI ja nAbena dvArA Aje paNa jIvaMta gaNI zakAya. temanuM A nikaTanuM kuTuMba uparAMta 2500 kAmadAronuM vizALa kuTuMba jee emane audyogika ekame sAthe saMkaLAyelA che. dAna dharmano viziSTa vArase pitA kALIdAsa vIrajI dezI taraphathI maLela che. igliza ane saMskRta upara kAbU meLavIne jAmanagaranI kaoNlejamAMthI grejyueTa thayA. pitAnuM avasAna thatAM kuTuMbanI javAbadArI potAne zire AvI. muMbaI AvyA ane eka peDhImAM nokarI meLavI. temanI vyApArI dIrdhadaSTi ane kuzaLatAne pariNAme jhaDapI pragatinA sopAna caDhatA rahyA ane svataMtra rIte vyApAranA zrI gaNeza karyA. temaNe dhaMdhAkIya hetusara IMglenDa, phrAnsa, holenDa behijaama, svijharalaeNnDa ane jamanInI mulAkAta lIdhI. 1941mAM dhaMdhAne boja haLave karavA zrI. che. eca dezIne dhaMdhAmAM sAthe lIdhA. 1942 mAM pitAnI skRtimAM jaina maMdira baMdhAvyuM. ANaMdajI kalyANajInI peDhI ane nemInAthajI maMdiranA dhaNu varSo sudhI. TrasTI rahyA. teo sArA vaktA hatA. temane sAMbhaLavA e eka lahA gaNAta. dIna-duHkhiyA ane. jarUriyAtavALAne haMmezAM kAMI ne kAMI ApIne saMtoSa meLavatAM teo kharekhara bhAratIya praNAlikAonA eka sAcA pratinidhi hatA. jIvanamAM temaNe "bIjI sAthe jIvo ane bIjA mATe jIvo' evo Adarza apanAvyuM hatuM. bhAratIya samAja AvA gauravazALI tene mATe dhanyatA anubhave che. zrI anubhAI cImanalAla zAha amadAvAdanA A zreSThIvaye nAnapaNathI ja dhaMdhAmAM praveza karyo. oja besaTha varSanI uMmare aneka saMsthAone preraNAdAtA banIne sevA ApI rahyA che. rASTrIya AMdolana pUra jozamAM cAlatuM hatuM tyAre 1942 thI zeTha zrI anubhAIe "anubhAI cImanalAla enDa bradharsa' nA nAmathI kAmakAja zarU karyuM. dhaMdhAthe thAIlenDa, hoMgakaeNga, InDoneziyA, silena jApAna vagere dezonA saphara karI vizALa anubhava meLavyuM. Aje teo amadAvAdanI AgevAna gaNAtI milenI seliMga ejansI dharAve che. sikandrAbAda, nAgapura, maMdAsa vagere sthaLe dhaMdhAnA kAmanI sArI evI jamAvaTa che. pAMcakUlA kApaDa mahAjananA pramukha tarIke, siddhacakra ArAdhaka samAjanA pramukha tarIke, pAnasara jaina Agama maMdiranA TrasTI tarIke, madhya pradezamAM AvelA bhe pAvara jaina tIrthanA jaina maMdiranA TrasTI tarIke, zrI serIsAjaina bhejanazALA, TrasTI tarIke, amadAvAda lakSmI ke. e. beMkanA DAyarekaTara tarIke, zaMkhezvara jaina Agama maMdira saMsthAnA pramukha tarIke, amadAvAda roTarI kalabanA pramukha tarIke, samI sI. ema. hAIskUlanA ceramena tarIke, TrAphiI eDavAIjharI borDanI kamiTinA sabhya tarIke, relave kansalaTeTiva kamiTInA sabhya tarIke, gujarAta cembara oNpha komarsa enDa InDasTrIjhanA menejiMga kameTImAM sabhya tarIke tathA 1954mAM sekreTarI tarIkenI temanI sevA jANItI che. sI.ema. hAiskUla pAlitANu namaskAra mahAmaMtra Jain Education Intemational Page #1205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa saMgrahagra Mtha-2 maMdira bagere temanI gIne khAbhArI che. amadAvAda nyu sIla spiTala, gujarAta sAhitya pariSadanI mAibrerI vageremAM temanu pradAna che. zrI amaracaMda ratanacaMda jhaverI mULa suratanA vatanI zrI amaracaMdabhAI pAMcamI aMgreja sudhI muMbaImAM ja bhaNyA. temaNe bhAratanA badhA ja tIrthonI yAtrA karelI che ane aneka sasthAomAM nAnu moTu dAna mApeluM che. temanA pitA ane dAdA paNa dhArmika hatA ane tethI emanAmAM paNa dhArmika sthAnanuM siMcana thayu che. teo 1944--45 pachI nIce mujabanI badhI ja saMsthAo sAthe eka yA bIjI rIte sAyelA che ane yAyAma sevA ApI rahyA che. (1) goDIjI jaina derAsara-pAyanImAM meneja draSTI tarIke) (2) pAlItANA AgamamaMdira (3) zakhezvara AgamamaMdira (4) surata gamamaMdira (5) beDalI nIyamAM (6) surata jaina mAnada pustakAlaya (7) OM baMda pustakAlaya, surata (9) supArzva nAtha derAsara (9) AtmAnaMda sabhAmAM (30) jaina kanpharansamAM (11) gADIne IMvakhAnu' (12) paramAra kSatriya jaina pracAraka sabhA, khADelI. (13) zrI surata sevA sapa (14) AgamAra prakAzana samiti (15) jaina vidyottejaka sahakArI maMDaLI lI. (16) zrI surata visA osavAla jaina cArtimAM te gAThIlDamAM eka badhI TrasTI tarIke zevA ApI rahyA che. A uparAMta harIsana hAspiTala ane zrI je. Ara. zAha dvArA baroDAnI spiTalamAM paNa emanuM sAru maithuna pradAna rahyuM che. teo surata sevA samAjanA pramukha tarIkenI kAmagIrI paNa kare che ane dara ravivAre mAnavasevAnI pravRtti kare che. AvA badhA kAryanI preraNA temane bI premasAgara mahArAja sAheba pAsethI maLatI rahI che. zrI amIcaMda dAmajI zrI amI dabhAInA janmasa. 1926mAM bhAvanagara jillAnA zikAra tAlukAnA varasa mukAme thayA hatA. teo cha dAdAnA cAraputromAM sauthI meoTAputra hatA. dezamAM te vakhate khetIvADI sevAthI vAlAnI sevA ane nAnAbhAi paradezamAM vasatA hovAthI yAtrAnI sevA ane khetIvArInI daMbhALa tathA badhAnA gharanuM dhyAna rAkhavA mATe pote dezamAM rahevAnuM ucita mAnyuM sabuta kuTubanI jAyanA te vakhate prajA devAthI badhA bhAIonu potAnu ja che ema mAnI kuTuMbanA divAya' purA na jatAM dezamAMja rahyA. kuTuMba sevAnI bhAvanA AnA mULamAM hatI. te kALe paradezamAM vasavuM kahyu hatuM ane TUMkI AvakamAM potAnA kuTuMbane ba ag 255 kAca paradezamAM rAkhI rokayAnuM zakaya na hovAthI nAnA bhAIonAM kusakhA dezamAM rahetA ane badhAnI dekhabhALa pote karatA. temanA prathama lagna kuMDalA mukAme thayelA, TUMkA samayamAM prathama patnInu avasAna thatA khInna lagna trApaja mukAme thayAM, te paNa eka putrIne janma ApI avasAna pAmyA. je ratanabena Aje 73 varSanI uMmare TANA mukAme hayAta che. khIndra lagna dAThA mukAme mAvajI vajranI putrI haradArabena sAthe thayAM je paNa temanI pAchaLa khe putrIe tathA be putra anukrame pAMca ane aDhI varSanA mUkI temanA 48 varSanI u*mare avasAna pAmyA. A vakhate pitAzrI dAmajIbhAI nathA mAtuzrI divALIbenanI hAjarI hatI. thI nAnA bALakAnA kAra temanI bAcAmAM hatAM. teo dharabaga thavAnuM kha zAMtipUrvaka sahI lIdhuM. divALImAe 3 varSanuM" lA ya bhogavIne meTA daurA hIrAbhAInA lagna karAvI temane tyA putra janmanA samAAra RNIne aAMkha mIcI. mA rIte amatha'bhAnuM' dhara rAvAI temanA bena maNIbena paNa nAnI umaramAM vidhavA thavAthI te.nA ghera ja rahetA. ane temaNe mIdabhAInA svatra vAsa sudhI temanA gharanI tamAma javAbadArI upADI lIdhI hatI. amIca`dabhAInA baMne putra harIlAla tathA dalIcaMdabhAI gujarAta arthe paradezamAM rahetA heAvAthI ane dezamAM vepAra dhaMdhA pAsa na hovApI pAnAnI pAlI jiMdagI dhama dhyAnamAM cA zAMti ane sAdAImAM . dhI 2004nA jeTa muddI 10 nA deza para thanI ku samAdhika che. cheDo. temanI pApakArI vRtti ane rAtre paNa dhaMdhAdi bInuM kAma karI khApAnI manabhAvanAthI temanA svargavAsa. AkhA gAmane temanI zreNI mATe paDI maNIbena paNa jANe temanI pharaja pUrI thaI gaI thama krama temanA pachI pAMca ja mahinAmAM svarga vAsI thayA. temanA putro zrI hIrAbhAI tavA dalIca bhAI nAmana zodhI dAvamAM zA dhanA nAmathI bilDIga kansTra kazananuM kAmakAja kare che. che. gAmamAM zrI anIyada kAma tathA tene avArSana amIcaMdanA nAmathI eka upAzraya banAvI varala mahAjanane bheTa Apela che. kALA jaina bivAthI DanA vikAsa a aa. paaNu karela che. hAlamAM che. kuTuMba sahAyaka kehanuM nirmANa thayela che. temAM paNa amIda dAmajInA nAme sArI evI rakama temanA sabhyoe ApI che. Page #1206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 256 jainaratnaciMtAmaNi zrI amRtalAla jagajIvana zAha zrI amaracaMda mAvajIbhAI zAha emanI jIvana prakriyAnA avalokana uparathI lAgyuM che ke emaNe potAnA jIvanane caritArtha karavA mATe cAra bAbatane pitAnA jIvana sUtro tarIke svIkAra karyo hato. A strI hatA : 1 jIvadayA pratyenI utkaTa vRtti ane pravRtti 2 tIrthabhakti-utkaMThA 3 uDI sAhityaprIti 8 vyAna thayelA tarapha sakriya ruci vadayA ane prANurakSAnI bhAvanAthI prerAIne emaNe muMbaInI zrI jIvadayA maMDaLImAM tathA anya saMsthAomAM rahIne mUMgA nirdoSa jIvone bacAvavAnI je niThAbharI kAmagIrI bAvI che tene je te saMsthAonA saMcAlako Aje paNa kRtajJatApUrvaka yAda kare che. murabI zrI amRtalAlabhAI 16 varSanI uMmare muMbaI AvyA ane vimA vyavasAya kSetre pitAnI kArakirdInI zarUAta karI. vakhata jatAM uttare ttara pragati sAdhIne amerikAnI be prakhyAta vimA kaMpanIo sAthe joDAIne aneka saphaLatA meLavI. teo yunAiTeDa inDiyA, phAyara enDa janarala vimA kaMpanInI muMbaI zAkhAnA vaDA nimaya!. eka pramANika tathA kuzaLa vahIvaTakartA tarIke temanI nArane vadhI. vimA vyavasAyanI kAryavAhI daramiyAna teo e jaina samAjanA ghaNAM yuvAne bhAIone vimA vyavasAyamAM ne karI apAvI ane AgaLa pragati mATe protsAhana ApyuM. A uparAMta muMbaInI macchu kAMThAnI jaina vizA zrI mALI jJAtinA maMDaLanA pramukha thayA ane ghaNAM varSo sudhI agragaNya kAryakartA tarIke samAjasevAnA kAryamAM sakriya rahyA. teozrInI jIvana nedha eka Adarza zreSThIvaryanI jhAMkhI karAve che. zrI arihaMta prakAzana paNa teone dIrdhAyuSya Icche che ane teo haju vadhu dhArmika kAryo kare evI zubhecchA vyakta kare che. | zrI upendrabhAI pItAmbaradAsa dezI | tIrtha bhakti ane tALavRja tIrtha taLAjane jIrNoddhAra karavAnI emanI tamane te bIjAo mATe dAkhalArUpa banI rahe evI che. ane kevaLa AvI tamannA sevAne saMtoSa na mAnatA taLAjA tIrthanA uddhAra mATenuM bhaMDoLa bheguM karavA emaNe tIrthoddhAranA kAryomAM rUA. 251, basa ekavana nedhAvIne e mahAna kAryamAM eka "iTa " mukavAnA yazanA bhAgI thavAnI je yojanA ghaDI kADhI hatI. ene lIdhe taLAjA tIrthane sahelAIthI jIrNoddhAra thaI zakayo hato. eTaluM ja nahi, bIjAe! paNa A yojanAnuM anukaraNa karavA prerAyA hatA. sAhitya vAMcana tathA sarjana rUpe temaja keTalIkavAra kAryonI racanA rUpe paNa emanI sAhitya ruci abhivyakta thatI hatI. A nAnI sarakhI pustikA "amara sAdhanA" paNa emanI sAhitya prItinI sAkSI pUre che. ane "yAna ga" taraphanI emanI ruci ane pravRttine enA mATe jIvanarasa jevI mahattvanI banI rahI che ane atyAre upa vaSe jeTalI vRddha ane nivRtta vaye A ga ja emane mATe mukhya sahAyarUpa banI rahyo che. zrI amaracaMdabhAI pAnAcaMdabhAI kAmadAra bhAvanagara jillAnA mahuvA tAlukAnA vatanI zrI upendrabhAI pItAmbaradAsa dozI e S. S. C. sudhIno abhyAsa bAda 1969 mAM potAnI dhaMdhAkIya kArakirdInI zarUAta karI. 31 varSanA zrI upendrabhAI koMgresa AInA sakriya kAryakara che ane muMbaImAM vyavasAyI pravRtti uparAMta rAjakIya, sAmAjika ane zikSaNika kSetre sakriya kAmagIrI bajAvI rahyA che. zaMkhezvara ane mahuDI tIrthanI yAtrAe emanI jIvanayAtrAmAM preraNuM baLa pUruM pADayuM. temane jIvanamAM temanA paramapUjya pitAzrI ane iMdirAgAMdhIne vicAree agatyano bhAga bhajavyo che. teo guptadAnanA himAyatI che. hAlamAM teo pekIMga maTIrIyala, DAIjha tathA kemikalane vyavasAya saMbhALe che tathA bhaviSyamAM tene vikasAvavAnI IcchA dharAve che. temane sAmAjika kAryo, vAMcana ane ramata-gamatane zokha che. mULa vatana rANIgAma. vepAra athe jesara AvyA bAda pitAnI koThA sujha, buddhi cAturI temaja kunehanA kAraNe bhAvanagara mahArAjA zrI kRSNakumArasiMhajInI sAthe nikaTane saMbaMdha dharAvatA hatA. jesarane kamabhUmi banAvI gAmanA vikAsamAM sArA rasa dharAvatA hatA. bhAvanagara jillAmAM jaina samAjamAM AgavuM sthAna dharAvatA hatA. ekAgratA jevA mahatvanA guNane kAraNe ja teo pragati karI zakyA che. muMbaInA Dharavi eriyAnI pragati ane utthAna mATe teo vividha sAmAjika saMsthAonA vAIsa presIDenTa ane sakriya sabhya rahI cUkyA che. lokasabhAnI cUMTaNIo vakhate vakhatovakhata kesa AInA umedavAra vatI pracAra kArya karela che. garIba ane nirAdhArane, RSNu lokone teo Arthika uparAMta aneka rIte sahAya karatA rahyA che. Jain Education Intemational Page #1207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 257 umarazIbhAI ke. polaDIyA zrI ujamazI nAnacaMda zAha dAnadharma ane jainazAsana sevAne kSetre chellA pAMca dAyakAthI aviratapaNe ananya sevAbhAve kAma karI rahelA zrI umarazIbhAI kacchI samAjamAM AgevAna vyaktiomAMnA eka che. saurASTranA boTAda gAmamAM zrI ujamazIbhAIne janma thayo hato. saMskArI parivAramAM temane uchera thayo. bIjI aMgrejI sudhI ja abhyAsa paNa pitAnI kArya kuzaLatA ane vyApAra dhaMdhAmAM pitAnI AgavI sUjhane kAraNe muMbaImAM Aje AgevAnI dharAvatI peDhInuM saMcAlana karI rahyAM che. temanA vaDIla maTAbhAInI preraNu ane lAgaNIthI muMbaImAM 198 mAM temanuM Agamana thayuM. zarUAta nokarIthI karI. aDhAra varSa nokarI karyA pachI e anubhavane kasoTIe caDAvI javerAtane dhaMdhAmAM mana lagAvyuM vyApArI samAjamAM eka pratiSThita vepArI tarIke paMkAyA. caDatI paDatIne paNa aneka prasaMge temaNe anubhavyA ane jIvananA tANAvANu vacce paNa aDaga zraddhA ane hiMmatathI dhamanA keTalAMka cokkasa siddhAMtane satatapaNe vaLagI rahyA. bIjAnA duHkhe duHkhI thavAnI temanI bhAvanA kharekhara prazaMsApAtra che. dhArmika ane sAmAjika prakRtinA nAnA moTA phaMDaphALAomAM temane hisso hoya ja. svarAjaya AdolanI vakhatovakhatanI rASTrIya caLavaLamAM temaNe AgevAnI bharyo bhAga bhajavyo hato. rASTra sevA emane haiye vaselI hatI. kALI garIbI vacce emane uchera thayo. saMgharSa ane aneka tANavAmAMthI pote pasAra thayA. zaikSaNika rIte bilakula abhyAsa na hovA chatAM svayaMsUjha ane ApabaLe jIvanamAM AgaLa vadhyA ane zrI khImajIbhAI bhujapurIyAnI preraNAthI jAhera sevAnA kAmanI dIkSA lIdhI. keTalAMka mUlyone bacapaNathI jIvanamAM svIkArelo eTale rezanIMganA vyavasAyamAM paDelA paNa temAM mana na mAnyuM. ane kApaDa lAInamAM-dhaMdhAdArI kSetre puruSArtha karI pragati sAdhI. badhAja gacchanA AcAryonA saMparka mAM paNa AvatAM rahyA. maMgaladharmanA tAtvika mUlyo ne paNa jIvanamAM pacAvyA. bhAvAnA lagabhaga badhA ja jaina tIrthonI yAtrAo karI. sajoDe aThThAIo karI vaSatapa karyA. temanuM nivAsasthAna sAdhu-sAdhvIo mATenuM tathA anya mAMgalika karmo mATe dharmasthAna banI gayuM. Aje sIttera varSanI uMmare paNa teo zrI tana-mana-dhanathI aneka saMsthAone preraNA ane mArgadarzana ApatAM rahyA che. meghajI sopAla jaina Azrama mAMDavI kacchamAM TrasTI tarIke sevA ApI rahyA che. kacchamAM taiyAra thaI rahelA nUtana jinAlayamAM, kacchI jaina dharmazALAmAM, devalAlImAM ane bIjI aneka jagyAe temanA nAnAmoTA dAnanI saravANI vahetI ja rahI che. temanA parivAramAM Aje paNa nAnI moTI tapazcaryAo cAlu ja che. bhUtakALamAM pote rITeIla geIna DIlarsa osIezana mATuMgAnA sahastraphaLA pArzvanAtha jaina maMdira, jaina sevA maMDaLa lAlabAga vageremAM TrasTI tarIke sevA ApelI. ane Aje paNa e ja utsAhathI A nIcenI saMsthAomAM pitAnI sevA ApI rahyA che. zrI sI.vI. e. DI. je. mahAjananA ceramena tarIke, ane TrasTI tarIke jIvarAja bhANajI smAraka phaMDa bombenA TrasTI tarIke, zrI. sI. vI. e. DI. jaina boDIga-mATuMgAnA TrasTI tarIke ane Arya rakSita jaina tattvajJAna vidyApITha muMbaInA TrasTI tarIke, zrI pArlA-juhu jaina saMghanA TrasTI tarIke temanI sevAo prazaMsanIya banI che. dhaNuM ja umadA svabhAvane zrI umarazIbhAI, jainazAsana dhama ane keLavaNInA kSetre gauravazALI sevA ApI rahyA che. ela InDiyA jena konpharansamAM ane bIjI ghaNI kamiTiomAM mAnavaMtu sthAna bhogave che. dhaMdhAmAM prinTIga mazInarInA kAmamAM paNa sArI evI anukULatA ane pragati sAdhI che. muMbaImAM dhArmika pravRttimAM teozrI AgaLa paDato bhAga bhajave che. khAsa karIne goDIjI snAtra maMDaLanA teozrI pramukha che. boTAdamAM cunilAla kezavalAla vidyArthI gRhanA sakriya kAryakara tarIke sevA ApI rahyA che. zaMkhezvara pArzvanAthanA jinAlayamAM TrasTI tarIkenuM sthAna zobhAvela che. ghoghArI samAjanA dareka nAnAmoTA prasaMgomAM temanI hAjarI ane mArga darzana acUka hoya ja. temanA dhanya jIvananI ane kuTuMbane yazakalagI samAna suMdara ghaTanA je koI hoya to te e che ke temanI traNa putrIoe saMsAranA mAyAvI paDaLane phagAvI daI sAdhavIpaNAnI dIkSA aMgIkAra karI jaina dharma ane zAsananI sArI evI zobhA vadhArI che. zrI kapuracaMda rAyazI zAha saurASTranA jAmanagaranA DabAsaMganA vatanI. meTrIka sudhIno abhyAsa. vidyAbhyAsa daramiyAna sAmAjika pravRttio, lAIbrerI, gauzALA vageremAM rasa lIdhe. 1962 thI 1865 sudhI kAcIna khAte ekaspoTa ImporTanuM saphaLa saMcAlana karyuM. tyArabAda 1965mAM muMbaInI peDhImAM moTAbhAInuM ekisaDanTathI avasAna thatA muMbaI AvavuM paDyuM. muMbaInI peDhInuM saMcAlana karyuM, daramiyAna gujarAtamAM Jain Education Intemational Page #1208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 258 jenaranaciMtAmaNa koI sthaLe mila karavAno vicAra AvatAM bhAvanagaramAM 1967mAM koparAnI mila karI gujarAtamAM koparela telanuM utpAdana karatI. A eka ja mila hatI. bhAvanagaramAM anukULa vAtAvaraNa na jaNAtAM chevaTe muMbaImAM sthira thayA che. svabhAve ghaNIja udAra ane paragaju che. 197rathI plAsTIka lAInamAM muluMDa muMbaI khAte che. zrI kAMtilAla nyAlacaMda kaMThArI jhAlAvADamAM aneka sthaLe dharmanI paraba mAMDanAra zrI kAMtilAlabhAIne janma I. sa. 1931mAM dhrAMgadhrA mukAme thayo hato. mAtuzrI sarajabenanA dhArmika saMskAra ane pitAzrI nyAlacaMdabhAInI preraNAthI kAMtilAlabhAImAM tejasvI kArakirdInuM ghaDatara thatuM rahyuM. mAtra 18 varSanI nAnI vaye "me. DI. TI. zAha nI kAM" sthApI ane tene barAbara calAvI. pitAnI zaktine paricaya karAvyo. 36 varSanI vaye temaNe "senITarIversa' ane TAITasane dhaMdho zarU karyo. dhaMdhAnI bahuvidhatAM chatAM samagra saMcAlana kuzaLa rIte karI bAhoza vyavasAyakAra banI zakyA che. sAmAjika, rAjakIya, dhaMdhAkIya dareka kAryomAM saphaLatA pAmelA zrI kAMtibhAIe dhamapatnInA avasAnathI AdhyAtmika kAryo tarapha dhyAna kendrita karyuM. dharma AnaMda Ape che. dareka dharma saMpradAyo sArA jIvanane rAha batAve che. badhA ja yuga pravartaka dharmapuruSoe mAnavajAtane zAMtine ane sukhane uttama mArga batAvyo. ane tethI ja dareka dharma, mAMthI sAruM tatva ApaNe svIkArIe ane sarva dharma samabhAva keLavIe ema zrI kAMtibhAI daDhapaNe mAne che. vadhumAM zrI koThArI ema paNa mAne che ke pitAne ja dhama sAco che evA saMkucita khyAlamAMthI je bahAra Avaze to ja virATa brahmAmAMDanA sarjanahAra devAdhidevanA darzana jarUra pAmI zakazuM. zrI koThArI spaSTapaNe mAne che ke jIvIe tyAM sudhI A be hAthe saunuM bhaluM karatAM rahIe. paramAtmAnuM kadI vismaraNa na thAya tevA kharA bhAvathI sAcI cetanA jagAvatA rahIe. lekanI bhalAImAM ja IzvaranuM darzana karatAM rahIe. dharmasAdhanAmAM khovAI jaIe, saunuM bhaluM karavAmAM ApaNe zunya banI jaIe to ApaNuM bhAvi ghaNuM ja UjaLuM che, ema zrI koThArI dRDhapaNe mAne che. zrI kAMtilAla. pI. zAha InTara ArTasa sudhI abhyAsa, paNa pitAnI tIvra buddhimatAne kAraNe dhaMdhAmAM ane jAhera jIvanamAM yazasvI siddhio hAMsala karI che. 1927mAM muMbaI khAte zipiMga ejanTasa tarIkenI jIvananI kArakirdInI zarUAta karI. 1938mAM jAmanagara khAte A ja dhaMdhe zarU karyo. haiyAukalata ane kuzaLatAthI dhaMdhAne vikAza thayo ane e lAInamAM sArI khyAti meLavI. jAmanagara cembara opha komarsa jAmanagara bAhakana che. bArI. ane jAmanagara pI. enDa. TI. varkarsa yuniyananA pramukha tarIkenI emanI sevAo jANItI che. nyu dilhI senTrala ekSaparTa pramozana eDavAIjharI kAunsila lAIpha I-myu. korporezananA vesTarna jhonanA jhonala eDavAIjharI beDI, hAlAra vikAsa tathA keLavaNI berDa ane rAjakoTa vibhAganA Ara. TI. e. nA sabhya tarIke rahIne sArI kAmagIrI bajAvI che. saurASTra smola InDasTrIjha ke. opareTIva beMka aliyAbADA, vidyAmaMDaLa vagerenA ceramena pade niSThAthI kAma karyuM che. 1957mAM muMbaI vidhAnasabhAmAM sabhya tarIke cUMTAyA hatA. hAlamAM gujarAta sTeTa TrAnsaporTa korporezananA ceramena tarIke ghaNI ja umadA sevA bajAvI. teozrI jAmanagaranuM saurASTranuM ane gujarAtanuM gaurava che. sva. zrI De. kIrtilAla malacaMda bhaNazAlI saumya ane vinamra svabhAvI, udAra, sevA parAyaNa ane kartavyaniSTha vyaktitvanA darzana karAvI janAra . zrI kIrtilAla bhaNuzAlI mULa gujarAtamAM banAsakAMThA jillAnA pAlanapuranA vatanI hatA. bacapaNathI ja puruSArtha ane pramANikatAne prAdhAnya ApI, bhAvanagaramAM meTrIkane abhyAsa pUro karI, jIvanamAM kAMIka karI chUTavAnA manasubA sAthe ucca zikSaNa prApta karavA muMbaI ane te pachI meDIkala kSetranI badhIja parIkSAo laMDanamAM yazasvI rIte pAsa karI. 26 varSanI nAnI vaye ema. DI.nI DIgrI prApta karIne 1940mAM muMbaImAM sau prathama phIjIzIyana ane te pachI hATaspezyAlIsTa tarIkenI prekTIsa zarU karI jIvananI kArakirdInA maMDANa karyA. paNa dharma ane zikSaNasevA para temanuM mana hamezA kheMcAyA karyuM. samAjanA pIDIta mAnavabaMdhuo tarapha ananya lAgaNI ane prema hato tethI koI paNa kAma AvI paDe tyAre udAratApUrvakanI emanI abhiruci soLe kaLAe khIlI UThI. jIvana kArakirdInA prathama pagathiyethI ja temanI AvI saddabhAvanAthI teo hajArenA manamaMdiramAM aMkita thaI cUkyA hatA. sAdhu, saMte ene munivaryonI sevA-vaiyAvacca " gurabhakti mATenI temanI prabaLa jijJAsA, temanA kAryarata chavanamAM jhaLakatA tejasvI kiraNa banI rahyAM. parama pUjya zrI haMsavijayajI mahArAja zrI pAsethI jaina dharmanuM temaNe zikSaNa lIdhuM-dhArmika parIkSA pAsa karI, bahALA jana samUhane aneka sevAbhAvI saMsthAo dvArA temanI sevA maLI. zikSaNa kSetre paNa temane eTaleja ananya prema. lAyaka vidyArthIone AgaLa abhyAsa mATe badhI ja yogya suvidhAo maLI rahe te mATe temaNe athAga prayatna karyA. temanI AgavI pratibhAnuM ojasa samAjanI aneka bahumukhI pravRttiomAM jhaLakI UThayuM. cogaradama sevAjIvananI madhamadhatI suvAsa prasarAvI 197ranA navembaramAM 58 varSe A duniyAmAMthI vidAya lIdhI. paNa vividha kSetre temaNe ApelI niHsvArtha sevAo Aje paNa jIvaMta bhAse che. Da. zrI bhaNazAlI yazasvI jIvana Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 259 1951mAM temaNe amadAvAdamAM kApaDanI mIla dipaka TekSaTAITasa eNnDa prA. lI. nA nAme zarU karI. 1955/56 mAM muMbaImAM vijaya DAIga enDa prInTIMga misa nAme processing house. zarU karyuM. temaja 1959/60 mAM. calico Dyes & colour chemicalsnI phama zarU karI. 196 thI AjIvana jiMdagInA chellA 25 varSa pUrNa paNe garIba ane piDIta, bimAra tathA madhyama varganA loko tathA prANImAtranI sevAmAM tana-mana ane dhanathI kAryarata rahyA. lAkhanuM jAhera ane gupta dAna karyuM. jIvI gayo. emaNe UbhI karelI sevA jIvananI pagadaMDI upara temanA dharmapatnI zrI puSpAbahena Aje paNa e ja rAhe cAlI rahyAM che. harakIzanadAsa narottamadAsa hospiTalamAM sva.zrI ThekaTarane nAme kIDanIne eka alAyado vibhAga cAle che. marIna DrAIva para zrI jaina mahilA samAja, zakuMtalA hAIskUla jevI ghaNI saMsthAo sAthe saMkaLAyelA rahIne sevA ApI rahyAM che. maMgaladharmanI tIrthayAtrAe bhAratanA ghaNA darzanIya sthaLe jaI AvyA che. navuM jovA-jANavA ane kalA-sAhityane protsAhita karavAne paNa temane eka Aga zekha che. sevA jIvananI temanI yAtrA ciraMjIvI banI rahe ! zrI kezavalAla amRtalAla pArekha jaina samAjanA agragaNI, rAjakoTanA vatanI zrI kezavalAla amRtalAla pArekhane muMbaImAM hArTa eTeka thI 78 varSanI uMmare temanA nivAsa sthAne dehavilaya thayo che. madhyama vargane mAnavI tenI TAMcI AvakamAMthI bacata karI, dezamAM mA-bApa, kuTuMbane paisA mokalI zake te AzayathI teoe muMbaImAM 1950 mAM dazA zrImALI bhejanAlaya zarU karAvyuM hatuM. amadAvAdamAM 1954-55 mAM sthAnakavAsInA upAzrayanI sthApanA teoe karI hatI. 1964nA karacha dukALa vakhate garIba mANasane mAtra 10. paisA jevI najIvI rakamamAM jamavAnuM maLI rahe tevI vyavasthA temaNe bahuja jahemata uThAvI karI hatI. 1973mAM saurASTramAM duSkALa paDayo tyAre saurASTra draughtrelief,nI sthApanA paNa temaNe karI hatI rAjakeTa T. B. cancer societynI sthApanAmAM paNa temaNe agatyano bhAga bhajavyuM hatuM. rAjakeTamAM maNilAla zAmajI virANI hepiTalanI sthApanAmAM temaja utkarSa mATe avirata parizrama uThAve. rAja keTa mahAjana zrI pAMjarApoLamAM teo TrasTI tathA karatA hatA Akhare sudhI hatA. zrI kezavalAla. amRtalAla pArekhane janma 1906 mAM morabI mukAme teonA mosALe thayo hato. teo be bhAI ane cAra baMnemAM sahuthI nAnA hatA. junAgaDhamAM meTrIka sudhI abhyAsa karyo ane 1922mAM muMbaI AvyA. khImajI vizrAmanI rUnI peDhImAM rU. 35) nA pagArathI zarUAta karI. khetIvADImAM oraDI lIdhI. 1925mAM zrI kezubhAInuM lagna rAja keTa nivAsI zrI 2tIlAla bhANajI bedhANInA putrIzrI zAntAbahena sAthe thayuM. ane tyAre muMbaImAM gokuLadAsa. DosAnI rUnI ku.mAM kAma karatA hatA. temanA snehIo temane nagarazeThanA hulAmaNA nAme tathA cinA ke temane "pArekha zAna nAmathI premathI bolAvatAM hatAM. (He was konwn for his great hospitality in Sangai) DosAnI zAMgAI brAMca baMdha thatA kezubhAI kAgavAna enDa ku. nAmanI prasiddha cAInIjha ku.mAM keTana tathA exchange dept.mAM menejara tarIke goin thayAM. kamaLAbahena amRtalAla mahetA kamaLAbahena hAla 65 varSanI uMmara dharAve che. emaNe cAra paDI sudhI abhyAsa karela che. pitAnuM nAma babaladAsa ane patnInuM nAma maNibena che. emanA pati zrI amRtalAla IDara narezanA IDara sTeTa vakhate kAmadAra hatA. temanA putra zrI caMpakabhAI prakhyAta DekaTara che. kamaLAbahenanuM dhArmika jIvana koIpaNa vyaktine preraNAdAyaka bane tevuM che. temaNe varSI tapa, 500 AyaMbIla, upadhAna tapa-3 vigere aneka prakAre tapa karela che. temaNe kaccha, rAjasthAna, madhyapradeza vigerenA yAtrA pravAsa paNa karela che. temane cA2 dIkarA ane be dIkarIo che. teo sAdhu-sAdhvIeAnI bhakti mATe sadAya khaDe page rahyA che. zeTha zrI kAntilAla rAyacaMdabhAI mahetA zeThazrI kAntilAla rAyacaMdabhAI mahetAne janma amadAvAdathI 22 ki.mI. dUra zaMkhezvara roDa para AvelA sANaMda gAme thaye hatA. hAla tenI uMmara 74 varSa che. temanA mAtuzrInuM nAma chabalabena ane pitAzrInuM nAma rAyacaMdabhAI che. bacapaNathI ja zrI kAntilAlabhAImAM mAtAnA dhArmika saMskAronuM siMcana thayeluM che. ane tethI ja teo dharmAnurAgI rahyA che. nAnI meTI aneka tapazvaryAo, vrata ane dAna karelA che. temane anya traNa bhAIo che. teo potAnI kArakirdI bApIkA dhaMdhAmAMkApaDa ane dhIra dhAra kSetre jhaMpalAvIne karI. temaNe nava lAkha navakAra maMtranA jApa karelA che. te uparAMta rAjanA ATha sAmAyika-upadhAna vagere paNa karela che. teo zrI guptadAnanA zokhIna che. jJAti-samAjamAM bahumAna dharAve che. emanA vatana sANaMdamAM be derAsara che. eka dharmazALA che. vardhamAna tapa AyaMbIla khAtu cAlu che. zrI kAntilAla vIracaMda zAha zrI kAntilAlabhAIne janma sAbarakAMThAnA nAnA gAmamAM thayela. pitAzrI vIracaMdabhAI jAgIranA kArabhArI heI lADakoDa tathA vaibhavazALI ucheramAM ucharI vidyAbhyAsa mATe sAbarakAMThA jIllAnA Jain Education Intemational Page #1210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi vaDA mathaka hiMmatanagaramAM AvI vidyAbhyAsa cAlu karyo. vidyAthI tarIkenI kArakirdI bahu ja ujavaLa hatI. haMmezAM sArA guNa meLavI vagamAM bIjA naMbare uttIrNa thayA. meTrIka pAsa karI AgaLa kolejamAM praveza meLavyo. DokaTara thavAnI bhAvanA saMjogovazAta pUrI na thaI paNa te taraphanA lakSya rogone aTakAvavA mATenA ArogyanA viSayone lagatA abhyAsakrama laI temAM uttIrNa thaI sarakArI nokarI meLavI. sarakArI ne karI pramANikapaNe ane niSThApUrvaka karI. Arogya karmacArI maMDaLanI racanA karI. varaso sudhI tenA pramukha tarIkenI sevA ApI. pitA tathA mAtuzrI motIbahena bane dharma zradhdhALu tathA dayALu svabhAvanA hoI temane saMskAra paDelA hatA. nokarI daramiyAna zrI saMdhanI sevA karavAno moko TrasTI tarIke varaNI thatAM maLe. zrI hiMmatanagara jaina saMdhanA TrasTanA menejiMga TrasTI tathA pramukha tarIke varaNI thatAM pitAne saMpUrNa samaya saMsthAnA utkarSa mATe phAjala pADI satata saMsthAnA kAmamAM rata rahI rAta divasa saMsthAnA utkarSanA ja vicAre karI vahIvaTI kunehathI saMsthAne Arthika rIte dhaNI ja saddhara banAvI. pitAne jInezvara bhagavAnane sevaka gaNI jinAlayane jIrNoddhAra pitAnI dekharekha nIce karAvyo. pitAnI zeSa jiMdagI paNa zAsananI sevAmAM gALavAnI bhAvanA rAkhe che. zAsananA badhA kAryomAM, haMmezAM dhamamAM rata rahelA evA patnI zrI subhadrAbahenanI preraNA maLatI ja rahe che. zrI kezavalAla gIradharalAla sva. zeThazrI kezubhAIne janma mahuvAmAM thayo hato. nAnapaNathI ja teomAM dhArmika saMskAro paDayA hatA. yuvAnavaye vepAra dhaMdhAnA vikAsa athe verAvaLamAM telalIbIyA ane kamIzana ejanTanI peDhImAM bhAgIdAra tarIke joDAyA. pitAnI kuzaLa buddhi ane sAhasika vicArothI bahu thoDA samayamAM AgaLa vadhI gayA ane sArI evI nAmanA prApta karI. dhana kamAvA sAthe teoe dhArmikakSetre vAparavAnuM zarU karyuM hatuM. A mATe teoe saurASTrathI mAMDI bihAra sudhI jainatIrthakSetromAM potAnI saMpattine upayoga karyo che. pAlItANA zetruMjI Dema para jaina yAtrALuonI jarUriyAta mATe bhejanazALA baMdhAvI Apela uparAMta kezarIyAnagaramAM bhejana zALAnuM khAtamuhUrta karI yathAzakitaphALe Apela che. aMjAra jaina bhajanazALA UbhI karavA mATe temaNe tana-mana-dhanathI sahakAra Apela. kadamagIrInI TUMkamAM bhavya kalAtmaka derAsara baMdhAvI yAtrA dhAmanI zobhAmAM vadhAro karyo che. temanA nAme abela zALA paNuM mahuvAmAM baMdhAyela che. dAThAmAM dhArmika pAThazALA ane jaina bhojanazALA mATe teoe sArI evI jahemata uThAvI kArya karAvI Apela che. mahuvAmAM parama pU. zrI kasturasurizvarajI mahArAja padhArela tyAre mahuvAmAMthI charI pALato saMdha kADhavAnI temanI Iracha pramANe teoe suMdara kAmagIrI bajAvI hatI, uparAMta verAvaLa pAMjarApoLa, jana sArvajanika davAkhAnuM tathA anya tIrthakSetramAM teoe tana, mana ane dhanathI sahAya karI hatI. ane saMsthAemAM TrasTI ane sabhya tarIke suMdara sevAo ApI hatI. bIjAnA duHkhamAM bhAga letA acakAtA nahIM. temanA vyahArika keTalAka kAryo dAkhalA levA jevA che jemAM AjanA yugamAM azakaya vAtane zakaya banAvela ke potAnA pitAzrInuM vIsa varSa jUnuM ane trIsa hajAra devuM ke je leNadArane paNa A leNAnI khabara na hatI tevuM devu ghare ane zahera pharI ane pote jAte vasula ApI devAmAMthI peDhI dara peDhIne mukta karI praphullita thayA. A sivAya gupta dAna asaMkhya karyAnA dAkhalA paNa carcAya rahyA che Aje mahuvA, pAlItANA, verAvaLa, dAThA, kadamagIrI, boTAda ane bihAra sudhInA jaina tIrtha dhAme temanA dAnanI sAkSI pUrI rahyA che. zrI kAntilAla lakSmIcaMda zeTha sAvarakuMDalAmAM zrI kAntilAlane janma thayo hato. nAvalI nadIne kAMThe khelakudanI majhA mahANI hatI, pariNAme sAhasa ane raujanyatAnA siMcana jIvana para suMdara rIte thayA hatA. saMvata. 1960mAM muMbaI tarapha prayANa karyuM. dhIme dhIme pragati sAdhI Aje muMbaImAM temanI mAtabara peDhI che. kApaDanA vyavasAye saMpatti paNa sArI maLI che. dharma, sadaguNa ane saMpattine saMgama thayo tethI samAjasevA ane dharmakAryomAM rasa le zarU thayo. varSothI sAvarakaMDalAM jaina vidyArthI bhavananA maMtrI tarIke sevA Ape che. jana baMdhuo ucca zikSaNa tyAM ja prApta karI zake tevI suvidhA mATe prayatnamAM che. ghoghArI jaina zrImALI davAkhAnAnA teo maMtrI che, TrasTI paNa che. pArlA saMdhanI kamiTinA membara che temaja vizA zrImALI TrasTanI samitinA sabhya che. tyAMnA mitramaMDaLanA upapramukha tarIke sevA Ape che. dhArmika kSetre temaNe ghaNu zubha kAryo karyA che. tapazcaryA ane tapasvIo pratye ghaNuM mAna dharAve che. - bhAvanagara mukAme pa. pU. AcArya mahArAja zrI merUprabhasurinI nizrAmAM vinubhAI taraphathI oLI vakhate temanI dekharekha hatI. temanA bhAI paNa dharmapremI che. uparAta mahuvA mahAjananI lAgaNIne mAna ApI nUtana upAzrayanA bhavya bIDIMga mATe udAra dilathI yathAzakita phALo Apela che A bIDIMga TUMka samayamAM pUruM thaI jaze. uparAMta Jain Education Intemational Education International Page #1211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 261 zrI kAMtIbhAIne traNa putro ane eka putrI che. temanA patnI kalAvatI bahena samAja ane dharmasevAmAM sahAyarUpa che. AvA eka samAjanA saMniSTha zrI kAntibhAI jevI vyakti dhaNI saMsthAnA paina banatA ame harSa anubhavIe chIe. zrI kAMtilAla bhagavAnadAsa sAvaDiyA zrI kAMntilAlabhagavAnadAsa sAvaDiyAne janma pUjya mahAtmA gAMdhIjInI janmabhUmi porabaMdaramAM saMvata 1978nA kArataka vadi 3 zukravAra tA. 18-11-1921nA zubha divase thayo hato. pitAne sahAyarUpa banavA mATe teNe prAthamika thI ja abhyAsa pUro karyo. zerabajArane anubhava laI vimA kaMpanImAM nokarI karI, paraMtu tenuM dayeya ane lakSa dhaMdhA para hatuM. bukaselarano vyavasAya pasaMda karyo ane anubhava prApta karyo. mAnava jIvananA caNataramAM bhaNatara karatAM gaNataranuM ja vizeSa mahatva che. ane A vastu zrI kAMtilAlabhAInA jIvanamAM jovAnI maLe che. zrI kAMtilAlabhAI kApaDanA sTAramAM bhAgIdAra banyAM. satata mahenata ane paraSAtha dvArA potAne dhaMdhe vikasAvyo. ane vikhyAta banyA. jJAti ane samAjanA kAryomAM tana-mana-dhanapUrvaka pitAne yogya phALo Ape che. TUMka samaya pahelAM ja zrI soraTha vizA zrImALI jaina samAjanA nUtana varSAbhinaMdana samAraMbhamAM teonI varaNI samAraMbhanA atithi vizeSa tarIke thaI hatI. I. sa. 1938mAM sattara varSanI uMmare zrI kAMtilAlabhAInA lagna piorabaMdara nivAsI zeTha nAnajI vasanajI mahetAnA suputrI vimaLAbahena sAthe thayA hatA. vimaLAbahena saraLa, sahanazIla ane dhArmika che. yathAzakti tapa ane dharmAnuSThAna kare che. aneka jaina tIrthomAM baMnee sAthe jAtrA karelI che. patine vikAsa paNa A nArI rananA gharamAM pagalA thayA pachI ja zarU thayA che. garIbAI e kaDavI ane tiraskAra pAtra hovA chatAM te kathAkAraka paNa banI zake che. e vastu zrI kAMtilAlabhAInA jIvana parathI joI zakAya che. kAMtilAlabhAI Aje pitAnA svabaLathI temaja satata puruSArtha vaDe eka sAmAnya mANasamAMthI eka AgevAna vepArI banelA che. dhanavAna hovA chatAM temanA jIvanamAM sAdAI, saraLatA ane pavitratA jovA maLe che. yathAzakti anyane upayogI banavuM e temanA jIvanane mudrAlekha che. kAMtilAlabhAI ekanA eka saMtAna hevAthI mAtA-pitAnuM temanA para athAga heta hatuM. mAtAnI sevA cAkarI pati-patie karI je Aje bhAgyeja jovA maLe che. zrI kAMtilAlabhAIne parivAramAM be putro ane traNa putrIo che. AvA udAracarita, sevAbhAvI ane saujanyazIla kAMtibhAI jevI vyakti meLavIne gArava anubhavIe chIe. zrI kAMtilAla bAlacaMda pArekha pAlitANA yazavijaya jaina gurukuLanA gAravazALI ratna gaNAtA zrI kAMtibhAI mULa jhAlAvADanA pATaDInA vatanI che. raMgunamAM ekSaparTa-ipeTanuM sAruM kAmakAja hatuM. banI rAjakIya paristhiti palaTAtAM raMguna khAtene vyavasAya sameTI lIdhe. jaina gurukuLa pAlitANAmAM temaNe meTrIka sudhIno abhyAsa pUro karI teo vadhu abhyAsathe muMbaInI mazahUra sIDanahAma kaeNlejamAM joDAyA. kaeNlejamAM temanA A varSonI kArakirdI ghaNI ja tejasvI hatI. prativarSe UMcA naMbare pAsa thaI bI. komane abhyAsa pUrNa karI sI. e. thavAnI tIvra utkaMThAne laIne muMbaInI jANItI peDhI mesarsa chagalamala enDa kuM. mAM joDAyA, jyAM temaNe peDhIne pUrNa vizvAsa saMpAdana karyo ane Irachata kSetre ghaNuM ja jJAna saMpAdana karyuM. 1959mAM temane sahAdhyAyI zrI mohanalAla jaina sahakAra sAthe bhAgIdAramAM mesarsa jaina pArekha enDa kuM. cArTarDa ekAunTanTasa peDhInI zarUAta karI. pistAlIsa varSanI vaye temaNe prApta karelI siddhi kharekhara prazaMsApAtra che. hAlamAM ghaNuM vyApArI peDhIonA InkamaTekasa ane sekasaTeksanA salAhakAra tarIke sArI evI sevA ApI rahyA che. ghaNI zaikSaNika saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. jaina samAja teo mATe gaurava laI zake che. temanI vinamratA emanA pratye bhAre meTuM bahu mAna upajAve tevI che. vatana pATaDImAM mAtA-pitAnA nAme vizrAmagRha banAvarAvyuM che. ane eka AMkhanI hospiTala UbhI karavAmAM mAtabara rakama ApI che. jaina gurukuLanI pravRttimAM avirata paNe rasa laI rahyA che. zrIkapuracaMdabhAI trivanabhAI mULa letAna jesara. dhaMdhe vepAra paNa tyAM ja. paraMtu potAnI milanasAra svabhAva, sahRdayatA, mAnavasevA eja prabhusevAnA sUtra duHkhI, dalita, pIDItane Arthika, sA.jika, rIte upayogI banavuM eja emanA jIvananI philasUphI sAthe jIvadayAnA himAyatI hatA, gujarI gayAne Aje 19 varSa thayA chatAM temane vAraso temanA suputroe jALavI rAkhyo che. zrIkumudacaMdra sI. cheDA emanuM jIvana ane kArakirdIne itihAsa keLavaNInI zarUAta karI tyArathI koleja jIvananA aMta sudhI prathama kakSAnA vidyArthI tarIke romAMcaka che. romAMcaka eTalA mATe ke sAthe sAthe zALA kelejanI anya tamAma sAMskRtika pravRttiomAM mokhare rahI pita prathama kakSAnA vidyAthI banI zALA kolejanA AcAenA pratipAtra banyA che. potAnI kolejamAM bI. ke. mAM prathama naMbare uttIrNa thanAra teo vidyAthI one preraNArUpa bane tevI, AcAryonI tathA vizALa samudAyanI matA sAthe bhautika jagatamAM paga mUke che ane vesTa InDiyA Innuransa ku. lI. mAM prathama kArakirdInI zarUAta karI eka sAthe pagathiyAo. Jain Education Intemational Page #1212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 262 jainaratnaciMtAmaNi vaTAvI be varSamAM tenA mukhya pratinidhi bane che. ane gaNatarInA varSomAM peDhInA agAunA badhAja vikramo toDI Azcarya pamADe tevI rIte tene Arthika saMgIta pAyA upara lAvI mUke che. zaheranI anekavidha AgevAna sAmAjika ane zaikSaNika pravRttiomAM pote jhaMpalAve che. teo bhAratIya saMskAuTasa, sarvodaya samAja, subhASa nagara hAusIMga sosAyaTI, gujarAtI keLavaNI maMDaLa, komarsa grejyueTa esosIezana ane progrosIva grupa jevI saMsthAonA sakriya kAryakartA ane prANarUpa che. keLavaNI mATenA cakkasa vicAre ane AdarzothI gherAyelA che. bIjhanesa hetusara vizvanA badhAja dezanA pravAse jaI AvyA che. Donezana- inDiyana InDasTrI opha pablika eDamInIsTreTa progresIva grupa, phrenDajha sosAyaTI, sarvodaya vidyAthIgRha, vinaya maMdira, mAtuzrI zInabAI cheDA kanyAzALAmAM cAMmazI zIvajI cheDA sarvodaya samAja, rAmajI Azara hAIskUla vigere uparokata saMsthAo mAM sAruM evu dAna ApI ahabhAgI banyA che. patrinI sthAnika lAIbrerI, hespiTalamAM ane podAra kolejamAM temane sahayoga sAre che. bhUtakALamAM vesTana inDiyana I-myu. ku. mAM DAyarekTara hatA. yunAITeDa vesTarna beMkamAM eDavAIjhara hatA. dhaMdhAdArI kSetre phAyanAnsa beMkIgamAM Isyuransa, traNeyamAM agrIma sthAna dharAve bhAvanA che. A trIjA mULanAyakanI pratiSThA karAvI lAbha lIdhe che. bAju nA zrI munI suvrata svAmInI pratiSThAdine lAbha bhAvanagara nivAsI zrI prabhudAsa vrajalAle lIdhe hatA. zrI kezavalAla bulAkhIdAsa sthaMbhana pArzvanAthanI alokika pratimAnA nAvaNa jaLathI pa. pU. Agama TIkAkAra abhayadevasUrinA koDha rega nAza pAmyA hatAM je Aje paNa jyAM mejUda che, te khaMbhAta zahera bhUtakAlIna ane vartamAnakAlIna tIrtha svarUpa che. je pAvana bhUmimAM zeTha zrI bulAkhIdAsa pitA ane zrI bhaThThIbAI mAtAnI kukSimAM zeTha zrI kezavalAlabhAI chIpamAM motI pAke tema janma dhAraNa karyo. mAtA-pitAnA sauthI nAnA cothA naMbaranA putra hatA. temaNe temane jIvanamAM aneka taDakA-chAMyA veThI zUnyamAMthI sarjana karyuM hoya tema muMbaI khAte kApaDanA dhaMdhAmAM AgaLa vadhyA ane dinapratidina devagura dharmane sanmukha rAkhI khUbaja anyudaya pAmyA. teozrInA sahacAriNI dharmapatnI zrImati lalitAbahena temane devaguru dharma ArAdhanAmAM aneka rIte preraNArUpa banyA hatA. zeTha zrI kezubhAI dhaMdhAmAM AgaLa vadhyA eTaluM ja nahi dharmakAryomAM paNa khUbaja AgaLa vadhyA ane jinezvarabhagavAnanI AjJAmUlaka anekavidha dharmakriyAomAM rakta sAthe temane avirata dAnapravAha paNa ghaNeja anumodanIya banyo. khaMbhAtanA zrI vardhamAna tapa AyaMbIla khAtAne vyavasthita banAvavAmAM temane ajoDa phALA che. zrI goDIjI jaina TrasTa muMbaI, zrI vardhamAna jaina Agama maMdira pAlItANA, zrI jaina bAlAzrama pAlItANuM, zrI zakuMtalA kanyAzALA muMbaI vi. moTI moTI saMsthAomAM pramukha-upapramukha, menejIMga TrasTI tarIke varSo sudhI sevA bajAvI che. khaMbhAtamAM teozrInA mAtuzrInA nAme zrI bhaThThIbAI svAdhyAya saMsaka pAkRta pAThazALA ane preraNArUpa temanA dharmapatnInA nAme zrI lalitAbena kezavalAla svAdhyAya maMdira varSothI cAle che. jemAM seMkaDo sAdhusAdhvIjI, ma. sAheba ane hajAronI saMkhyAmAM bAlaka-bAlikAe, bahene e lAbha lIdhe che. potAnA sAdhArmika mATe bahumAnapUrvaka dAnane pravAha avirata vahevaDAvatA rahyA che. temane parivAramAM dhaminika cAra putro, putrI, putravadhuo che. A vizALa parivAra, temanA pagale cAlI vyavahArika ane dhArmika kSetre teozrInA mArgadarzanapUrvaka sevA bajAve che. AvA aditiya puruSottamanA varNana anya bhAvukone anumodanano viSaya bane e ja A Treka jIvana Alekhanano Azaya che. zrI kezavalAla nAnacaMda dezI sevApriya ane saujanyazIlazrI kezavalAlabhAInuM mULa vatana bhAvanagara pAsenuM varala gAma. varSo pahelAM dhaMdhAthe muMbaI AvI kApaDanA vepAramAM pU. pitAzrI sAthe joDAyA, tyArabAda mesarsa zrI kIrtibhAI ema. vorA bhAvanagara vidyAnagaramAM nUtana jinamaMdira nirmANa thatA pUjya AcAryazrI vijaya merU prabha sUrIzvarajI mahArAja AdinI zubha nizrAmAM citra vada 7 thI vaizAkha suda 3 sudhI aMjana zalAkA pratiSThA mahotsavane viziSTa rIte dharmamotsava ujavAI gayo. dharmAnurAgI kItiphumAra maNIlAla vorA (eDavokeTa) tathA temanA dharmapatnI hInAbahena rAjaparAvALA (hAla ghATakopara) e mULanAyaka zrI zaMkhezvara pArzvanAthanI prabhu pratiSThAne Adeza laI nAnI uMmaramAM potAnI kamIno dharma mAge sAro sadupayoga karela che. aMjana zalAkAmAM bhagavAnanA mAtA-pitA thavAne lAbha levA sAthe dvAra ughATana, zrI aSTotarI zAMti snAtra, hAthI upara besIne vaSIdAna, sAdhAmika, vAtsalya Adi vividha lAbho laI jIvanane dhanya banAvyuM che. zrI kIrtibhAInA mAtuzrI tathA bahene dIkSA lIdhI che ane hAla zAsana samrATazrInA samudAyamAM pU. udyota yazAzrIjI ane pU. tarUNuyazAzrIjI tarIke che. kIrtibhAIne mULanAyaka prabhujInI evA 24 pratimAjI nI, pratiSThA karAvavAnI Jain Education Intemational Page #1213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 kezavalAla nAnacaMda enDa ku. zarU karI. paramAtmAe cArI ApI. kuTuMba vAtsalyatA ane samAjasevA temanA dhyeyamaMtrI banyA. pUjya pitAzrIne maNimahatsava dahIMsara mukAme AnaMda utsAha pUrvaka ujavavAmAM Avyo. navI jUnI peDhIne anurUpa doravaNI ApatA rahyA che. temanAM vicAro preraNAdAyI, umadA temaja udAra daSTivALA rahyAM che. vyavasAyathe bInI milasanI DIsTrIbyuTarazIpamAM zrI kezavalAlabhAI ekharAnuM sthAna dharAve che. hamaNAMja zrI kAMdIvalI ghoghArI vizAzrImALI jaina mitra maMDaLane udyogagRha mATe teoe tathA temanA dharmapatnI sau zrImati anapabahenane udAradAna ApI eka navuM prasthAna karavA preraNuM ApI che. eTaluM ja nahIM paNa keLavaNInA vikAsa ane pragati mATe mAtabara rakamanuM bIjuM dAna ApI maMDaLane ciMtAmukta banAvela che. temanA pUjya vaDIla zrI karazanadAdAnI amara yAdagIrImAM zrI nAnacaMda mULacaMda ane zrI amIcaMda dAmajI prerIta zeTha zrI karazana jIvana cerITebala TrasTanI sthApanA karavAmAM agra bhAga lIdhela che. A TrasTanA zrI kezubhAI eka TrasTI che. khUbaja puNyodayanA pratApe ja teozrInA suputrI zrI caMdrakAntabhAI, zrI sUryakAntabhAI, zrI navanItabhAI sau pitAzrInA pagale cAlI sevA samAja kalyANanA kAmone haMmezAM anumodana ApatA rahyA che. zrI kezavalAlabhAIne sahadharmAcAraNI sau. zrImati anepabahena paNa saraLa dharmabhAvanAvALA, kuTuMba vAtsalya ane sevApriya che. teo zAsanasevAnA kSetre vadhu yazakIrti prApta kare ane sevAne dIpa jhaLahata rahe e ja abhyarthanA! pitAnA putra ane kuTuMbanI aikayatA jaLavAI rahe te bhAvanAthI goregAmamAM lImIkuMjamAM AkhuMya kuTuMba rahI zake tevI suMdara vyavasthA karI che. 73 varSanI uMmare lIlIvADI ane baheLe parivAra putrone soMpI cIra zAMtimAM poDhI gayA. mahesANAnA vidyAthIgRha tathA goLa ane snehIjanone temanA jevA sahRdayI AtmAnI na purAya tevI khoTa paDI che. zrI kAMtilAla cunIlAla cekasI vi.saM. 1971nA Aso suda panA zubha divase navApurAmAM kAMtilAlane janma thayo hato. mAtra paMdara varSanI kumaLI vayamAM ja kamAvAnI jijJAsAthI muMbaI AvyA. zarUAtamAM kApaDanI dukAne mAmulI mAsika vetana aDhArathI nokarI karI. potAnuM eka AgavuM sarakala jamAvIne svataMtra rIte sonA-cAMdI tathA yAne temaja hIrAnA dhaMdhAmAM TUMka samayamAM uttarottara pragati sAdhIne nAmAMkIta vepArI tarIkenI pratiSThA prApta karI. teozrInA kuzaLa saMcAlana heThaLa mesarsa kAntIlAla cunIlAla cokasI enDa kuM. "zrIrAma inDasTrIjha, bAlagopAla sAijhIMga vakarsa, prImIyara DAyamaMDa, badhu jemsa InTaranezanala, kansTrakazana lAinanuM jIvaMDImAM tathA nAlAsopArA vigere sthaLoe pragati sAdhI che ane moTA pAyA upara kAma cAlI rahyuM che. caMdanabAlA epATamenTa sosAyaTInA teo pramukha che. 350 jaina kuTuMbanA prazna hala karavA kAMdIvalImAM mahAvIra nagara sosAyaTI racI. AtmAnaMda jaina sabhAnA upapramukha tarIke chellA sAta varasathI teozrI mahAvIra. janarala hospiTala suratanA sabhya che ane zrI vijaya valabha jaina hospiTala vaDodarAnA muMbaI khAtenI samitinA sabhya che. pitAnA mULa vatana navApurA gAmamAM nAnI moTI dareka saMsthAomAM tathA zrI umeTA sabhA jaina keLavaNI maMDaLamAM paNa udAra, hAthe mAtabara dAna Apela che. zrI kAntilAla ujamalAla zAha jemanuM samagra jIvana eka prArthanA-ArAdhanA che evA 65 varSanI uMmaranA zrI kAntilAla bhAI pAlanapuranA vatanI che. teo paccIsa varSathI ukALeluM pANI ja pIve che. pacIsa varSathI besaNAthI ochuM paccakhANa nathI. devadarzana vinA mukhamAM pANI paNa letA nathI. dara divALIe aThThAI kare che. emane aparigrahanuM vrata che. A uparAMta sAmAyika, jIvapUjA ane khAdIdhAraNa jevA vrata emanA jIvanamAM vaNAI gayA che. teo guptadAnamAM mAne che. temaNe meTrika sudhIno abhyAsa karelo che. jIvananI kArakirdInI zarUAta muMbaImAM karI. 35 varSa sudhI jhaverAtane dhaMdhe ane sAmAjika kSetre pragati samAMtara rIte karatA rahyA. paMdara varSathI teo boDelI vistAramAM vasatA AdivAsI samAjanA utkarSa mATe prazasya kAmagIrI karatA 2hyA che. temaNe AdivAsI zeTha zrI kezavalAla manasukhalAla pATaNa tAlukAmAM kaMtharALI gAmanA zrI kezavalAlabhAinAnI uMma2mAM kalakattA jaI pahoMcyA. sAhasika ane dIrdhadaSTithI vyApAramAM jhaMpalAvyuM. dhIme dhIme AgaLa vadhyA. kalakattAthI muMbaI AvyA. ahIM zera bajAramAM kAma karatAM bhArata kolaTIra saplAIga ku. zarU karI, temAM khUbaja pragati karI ane dhaMdhAne vikasAvya, zivarI ane kurtAmAM Dramane ane kolaTArane dhaMdhA cAle che. bombe gesa ku. lI. nA sola ejanTa che. nAnapaNathI ja zikSaNa pratye lAgaNIzIla hovAthI pitAnA 108 gobanA bALake mATenI zikSaNa saMsthA vidyAthIgRha zarU karavAmAM teo agraNI hatA. A saMsthAnA pramukha tarIke varSo sudhI sevA ApI ane saMsthAnA vikAsa mATe hara haMmeza jAgRta rahelA hatAM. vRddhAvasthA hovA chatAM jIvanabhara A saMsthA mATe tana, mana, dhanathI sevA karI eTaluM ja nahIM paNa mahesANAmAM saMsthAmAM jaina maMdiranA nirmANa mATe rU. 16001 jevI rakamanuM dAna ApyuM hatuM. A uparAMta mahAvIra jaina vidyAlayane rUA 25000nA be TrasTa ApIne be vidyAthI kelara AyA che. temanA dharmapatnI paNa dharmaniSTha ane guNAnurAgI che. te Jain Education Intemational ucation Intermational Page #1214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vistAramAM vIzeka derAsara karAvyA che. A uparAMta AdivAsIone dhArmika zikSaNuM ApavuM, vyasanamukata karavA, Arthika sahAya ApavI, jana dharmanI samaja ApavI vagere jevI pravRttio karatA rahyA che. A uparAMta teo dhArmika zikSaNa saMdha, ejayukezana borDa, goDIjI pAThazALA, hIrasUrizvarajI pAThazALA, mahAvIra vidyAlaya, Atmavalabha keLavaNI saMdha, jagatagurU mitramaMDaLa, paramAra kSatriya jainadharma pracAraka sabhA, bhaNazAlI drasTa, vardhamAna kalyANa kendra ane zaMkhezvara ArAdhaka maMDaLa jevI dhArmika-zaikSaNika saMsthAe sAthe ghaniSTha rIte saMkaLAyelA che. AjathI 40 varSa pahelA zrI valabhasUri ma. sA. nA dhArmika ane vyavahArika zikSaNathI prerAIne emaNe potAnI badhIja mUDI (10,000 rUA.) sakAya karavAmAM khacI nAkhelI. emane AdhyAmika preraNuM pUrI pADanAra che panyAsa zrI bhadrakavijayajI mahArAja sAheba. teozrIe hIrAne dhaMdhe videza javAne kAraNe tathA maryAdita parigrahane kAraNe 50 vaSe dhaMdho choDI vAnaprasthamAM praveza karyo che. sva. zrI kAMtibhAI paTaNI bhAratamAM vikAsazIla pravAsa pravRttimAM potAne pramANika phALo ApanAra sva. kAMtibhAI paTaNI gujarAtIomAM agragaNya che. potAnA jIvanakALanA chellA dasakAthIye vadhAre samaya sudhI gujarAta ane gujarAtanI bahAra vasatA dareka dharmapremIyAtrALu onI yaki'cita sevA karI che. zrI ghoghArI jaina sevA samAja taraphathI zrI zikharajI yAtrAnI spezyala TreInanuM sekreTarI tarIke saphaLa saMcAlana karyuM hatuM. tyArabAda teoe vyAsAyika dhoraNe yAtrAe javAne prAraMbha karyo. jenA eka ke be kocathI zarUAta karI Aje pacIzeka spezyala yAtrApravAsa dvArA prativarSa 2500 yAtrikonI sevA kare che. A yAtrAmAM khAsa to 1969mAM AphrikAthI AvelA 200 yAtrikone pahelA varganI spezyala TreIna dvArA 40 divasanI bhArata yAtrA, 1974mAM kAlahApura zropha maracaMTa esosIezanane saphaLatA pUrvakane yuropane eka mAsane pravAsa tathA 1976mAM 5. pUjya AcArya bhagavaMta zrI vijayadhama sUrIzvarajInI preraNAthI eka hajAra yAtrikone eka hajAra kilomITarane muMbaIthI pAlItANA (siddhagiri ) sudhI pagapALA pravAsa ane tenuM saphaLa Ayojana dayAnAkarSaka gaNAya. AjIvana sevAmAM vitAvanAra zrI kAMtibhAI 8-10-79 nA roja svargavAsI thayA. janaratnaciMtArmANa zrI kapilabhAI talakacaMda koTaDiyA hiMmatanagaranA vatanI. 10 vaSa vakIlAta karI, pachI 1975 sudhI sahakArI pravRttimAM rahyA. 1972thI adhyAtmika jIvana gujAravAnI zarUAta karI. 1975mAM te pravRttimAM rata rahevA badhI Itara pravRttio choDI. sAmAjika, Arthika, zaikSaNika ane sahakArI aneka saMsthAomAM sabhya, maMtrI, upapramukha ane pramukha rahyA ane ghaNI saMsthAone mAtabara ane anupama banAvI sApa kAMcaLI utAre tema te badhAne tyajI. have prabhubhaktimAM divase gujAre che. hAla adhyayana, svAdhyAya, devapUjana, tIrthayAtrA, dhAmika lakhANa karavAM te temanI pravRtti che. jaina sAdhuonA saMparkamAM vadhune vadhu rahevuM tevA nirNayathI cAturmAsa jaina munio joDe ja kare che. varSamAM eka be vakhata jAtrAe jAya che. yama, niyama ane saMcamadhArI ekAsaNu, nirjaLa upavAsa karavA te temanI anekhI Adata che. AjIvana brahmacArInI sthitie pahoMcavA mATe te gRhatyAga tathA moTA bhAgane parigraha tyAgavAnI taiyArIo temaNe karI dIdhI che. kadAca ekAda varSamAM teo jaina sAdhunA vezamAM paNa jovA maLe te paNa saMbhava che. zrI kanIyAlAla jamanAdAsa zAha saurASTramAM sihora pAse varalanA vatanI. 1917mAM phAgaNa sudi 8 ne zukavAre vaNika parivAramAM temane janma thayo. cha gujarAtI sudhI ja abhyAsa. bahu ja nAnI umaramAM muMbaImAM temanuM Agamana thayuM. ne te pahelAM sALa mahuvAmAM jaina bAlAzramamAM rahIne prAthamika abhyAsa karyo. muMbaImAM pitAzrIe vikasAvela dhaMdhAmAM nAnI uMmarathI ja lAgI gayA. dhaMdhAnuM jJAna ane anubhava meLavI pitAzrIthI chUTA paDI moTara spera pAsa svataMtra vyavasAya zarU karyo, emAM sArI evI pragati hAMsala karI. A pragatimAM bhAgIdArone paNa sAro e mahattvano hisso rahyo. sAmAjika pravRttiomAM sAro evo rasa lIdho. jana sozyala grupamAM sabhyapada rahyA. maNibhadra jaina maMDaLanI prakRttimAM paNa sAre evo rasa lI. nAnA moTA phaMDaphALAmAM temanI deNagI hoya ja, kuTuMba sahita badhI ja jagyAe tIrthayAtrAe karI che. - sva. zrI kAMtilAla maganalAla jhaverI - amadAvAda taraphanuM A kuTuMba dhamabhAvanAthI raMgAyeluM kuTuMba hatuM. ghara derAsara tarIke gaNAtuM goDIjI pArzvanAthanuM jaina derAsara e A kuTuMbanI utkRSTa dharmabhAvanAnuM pratIka gaNIe te atizayokti nahi ja gaNAya, jInyA tyAM sudhI temaNe A gharaderAsaranA TrasTI tarIke rahIne dhaNI ja umadA sevA bajAvI hatI ane yazakItine pAmyA hatA. kALakane pachI te A saMskAra dain Education International Jain Education Intemational Page #1215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 26 5 saMpanna kuTuMba vyavasAya arthe muMbaI AvIne vasyuM. kAMtibhAIe muMbaImAM ghara derAsara UbhuM karAvyuM. ane dharmabhAvanAnI maMgala tane kAyama mATe jalatI rAkhI. suputra zrI kAMtibhAIne gaLathuthImAMthI ja saMskAra maLelA. meTrika sudhIno abhyAsa karI pitAnI haiyA ukalata ane svayaMbaLe ja mAtra bAvIsa varSanI umare kAMtilAla jhaverI nAmanI zarAphI peDhInI sthApanA karI ane uttarottara pachI te A peDhIe pragati sAdhI. 26 varSe kAMtibhAIne svargavAsa thayA. sva.zrI kAMtibhAInA be putro zrI bipInabhAI tathA zrI satIzabhAI A baMne uparokta peDhInuM saphaLa saMcAlana karI rahyA che. muMbaInA AtmAnaMda jaina sabhAnA teo varSo sudhI agresara rahyA. goDIjI jaina derAsaramAM mukhya AgevAna hatA. zarApha mahAjana saMsthAnA varSo sudhI onararI sekreTarI 2hyAM. mitabhASI svabhAva ane sAduM jIvana e emanAM khAsa lakSaNe hatAM. zrI kailAsabhAI eca. vakIla zrI kailAsabhAInuM mULa vatana amadAvAda-1932 thI muMbaImAM temanuM Agamana thayuM-zarUAtamAM InkamaTekasamAM nekarIthI jIvananI zarUAta karI. saurASTra sarakAra vakhate AsisTaMTa kamiznara tarIke yazasvI kAmagIrI, tyArabAda muMbaImAM sthira thayAM. vividha dhArmika, ane sAmAjika saMsthAomAM temanI nedhapAtra sevA jANItI banI che. Akhila hiMda konpharansa, jaina goDIjI, lAlabAga bhojanazALA vageremAM TrasTI tarIke sAruM kAma karyuM. marInaDrAiva esesIezananA pramukha tarIke paNa ghaNe samaya sevA ApI. 196 thI 1970 daramiyAna je. pI. tarIke sanmAna pAmyA. amadAvAdamAM sametazikhara derAsaranA jirNoddhAramAM sakriya rasa lIdhe. muMbaI khAte A. ka. peDhInA TrasTI ane salAhakAra tarIke sevA ApavA uparAMta jaina ejyukezana sesAyaTI vageremAM temanuM pradAna yazasvI rahyuM che. rava. zrIyuta khImacaMda chaganalAla sva. zrI khImacaMdabhAI vRkSa jevuM paropakArI jIvana jIvI gayA. teozrI bhale Aje skUla zarIre vidyamAna nathI, paraMtu duHkhInI sevA mATe satata jAgRti, vyApAra-dhaMdhAmAM prAmANikapaNuM, satya, sadAcAra ane zradhdhAne triveNIsaMgama, supAtradAna, anukaMpAdAna ane zikSaNanA kSetramAM hajAra rUpiyAnI udAra sakhAvata vagere temanA sadguNanI suvAsa Aje paNa vidyamAna che. teonI janmabhUmi saurASTra-dhrAMgadhrA pAsenuM gujaravadI gAma. temaNe prAthamika abhyAsa kheravA-jatanAmAM ane tyAra bAda surendranagara pAnAcaMda ThAkarazI boDIgamAM S.S.C E. sudhI karyo. rASTrapremane kAraNe 1942mAM koMgresanI caLavaLamAM temaNe AgaLa paDato bhAga lIdhe hato. trevIsa varSe muMbaI AvyA ane 1949mAM ke. sI. zAha nAmanI kAM.nI sthApanA karI. 196pamAM A varganA mIlITarI konTrATakara thayA. temanA nAnA bhAIo cinubhAI tathA zAMtibhAInA sahakArathI gavarnamenTanA karoDo rUpiyAnA kenseTathI kAma karI pitAnI kAM.nI deza-videzamAM dhaNI prasiddhi prApta karI. temaNe jatavADa keLavaNI maMDaLanI sthApanA karI ane pAnAcaMda ThAkarazI beDi"ganA TrasTI tarIke temanI nimaNUka karavAmAM AvI. devadarzana ane guptadAna e temanA jIvanane nityaniyama hatA. temane pU.A. zrI vijayapratApasUrIzvarajI, pU. A. zrI vijayadharmasUrIzvarajI, pU. zrI yazovijayajI vagere sAdhupuruSanA AzIrvAda maLyA. teozrI 45-46 varSanI uMmare arihaMta prabhunuM smaraNa karatAM-karatAM vaizAkha vadi 7, 2025mAM teo svarge sidhAvyA. zrI khAMtilAla choTAlAla keraDIyA aneka jaina saMgha upara jemanA anaMta upakAre che evA pa. pU. paramapakArI AcArya devazrI hemasAgara surIzvarajI mahArAja sAhebanA ananya bhakta, dharmapremI, guNAnurAgI. zrIyuta khAMtilAlabhAI mULa amarelInA paNa vyavasAya athe varSo pahelAM muMbaImAM temanuM Agamana thayuM. vinamratA ane udAratAnA uccattama saMskAra temane vArasAmAM maLelA che. caturvidha saMghanI saMdha bhaktinA koDa nAnapaNathI ja pAMgaryA hatA. muni bhagavaMtonI vaiyAvacca ane sAdhArmika bhaktinA jyAre jyAre prasaMgo UbhA thayA che tyAre tyAre temanuM AMtaramana seLe kaLAe khIlI UThayuM che. temAMe sva. o. devazrI hemasAgara sUrIzvarajI ma. sAheba pratyene gurubhAva AdaraNIya, avarNanIya ane suMdara kahI zakAya. chellI kSaNa sudhI gurudeva pAse ja temanI hAjarI ane aMtimayAtrAmAM paNa prathama pUjane Adeza lIdhela tathA je divase AcArya bhagavaMtanI svargavAsa rohaNa tIthI che. te A zudI 8 nI kAyamI AMgI, snAtrapUjA, prabhAvanA AyaMbila vagere hoya ja. puNya mArge vaparAyelI lakSmI paNa puNyAnubaMdhi puNyanI lakSmIne vadhAre ja che, ghaTavA detI nathI. A eka dharmane ja prabhAva che. koraDiyA parivAranA dilanI amIrAta zAsananA itihAsamAM anekhuM prakaraNa karyuM che. svanAma dhanya A. zrI hemasAgara sUrIzvarajI ma. sA. saMvata 2037nA A zudI 8 nA amadAvAdamAM kALadharma pAmyA pachI rAjakeTa jaina saMdha uparanA aneka upakAronI smRtimAM zrI saMdha taraphathI jinAlayanA prAMgaNamAM gurumaMdira banAvavAmAM Avela che. zrI khAMtibhAInA kuTuMbamAMthI cha bhAI bahenoe dIkSA lIdhI che. dhanya che e parivArane. pUjya sAdhu-sAdhvIonI suMdara prathama haroLanA paramabhakta Jain Education Intemational Page #1216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 26 zrI niMbhAI kArIyAta rAjATanA zrI anya vaiyAvaccano kadararUpe Adeza AApI anya sadhAne preraNA maLe tevI suMdara pagadaMDI prasthApita karI che. jaina pe zrI khAMtibhAInu sanmAna rI kti bhAvanAne baLavattara banAvI che. savata 2039nA vaizAkha vada 10 nA zrI khAMtibhAIe guru mUrtinI prattiA karI kULa ane kuTuMbane dhanya banAvyuM che. gurubhaktanI kadararUpe kadAca bhAratabharamAM A saprathama mArA zrI rAjakATa jaina tapagaccha sadhe Apela hatA je prasaMga khUba ja anumAdanIya banyo che. muti pratiSThAnA divaso daramiyAna aneka jainAcAryA, munivaryAM ane vizALa zrAvaka varga ullAsabhera bhAga lIdhA hatA. aneka sAmAyikA ane gAAe A divya prasaganI suMdara naidha lIdhI che. muMbaI dhADanA eka vibhAgamAM kurADha vileja jaina sadha sthapAyo che. 1987mAM patramAM vividha tapasyAmA karanAra tapasvIonuM bahumAna zrI khAMtibhAInA varad hasta karavAmAM AveluM. muMbaInA dharmapremI bAvA bhAionA sAtha-sahakAra laIne rAta derAsaramAM eka moTaka sAdhAmika Da UbhuM karAvavA sAthe sAMkaLI aTTama karanArAne ane vividha rIte tapasyA karanArA bhAIahunAnI anerI bhiktanA temaNe chAvA lIdhA che. sAdhAmika kakSAnI pravRtti mATe A kuTuMbanu ghaNuM moTu pradAna rahyuM che, zrI ramaNIkalAla mAvajIbhAI kanADIyA para varSanI uMmaranA zrI ramaNIkalAla mAvajIbhAI kanADImA mULa bhAvanagara jillAnA taNasA gAmanA vatanI che. emanA janma muMbaImAM thayo. emanA pitAzrI bAra varSe muMbaI AvyA hatA ane sa`sa karI. zrI ramaNIkalAlabhAIe paNu seALa varSanI uMmare gherAdaDInI-- kApaDanI, mukAdamI lAInamAM nAkarI karI heALA anubhava meLavyA. ane 1948mAM bhAgIdArImAM ane pachI 1956mAM svataMtra rIte padhA za ko zIpIMga lAInamAM uttarAnara pragati karI ane deza videzamAM karyAM. 2007mAM enA pUjaya pittAzrInA svargavAsa thayo. 2008 mAM emaNe sapa karyA. rAjaya kSetra navApakSanI cUMTaNImAM sakriya rahyA. 2025mAM vadhArI saMsthA cAlatI hatI, temAM sekreTarI tarIkenI prazasya kAmagIrI jAvI. temanI anDaramAM sIvara jyubIlI vI. 2022mAM prinsesa sTrITa. vAra cAya, jaina sadhamAM sekreTarI tarIke rahyA. temaNe muMbaithI prathama sametazIkharanI yAtrA karAvI. A uparAMta zrIvijacavallabhasUri ma. sA. nI zatAbdImAM paNa kamiTimAM sabhya hatA. dhodhA vizA zrImALI jJAtinI kamiTimAM paNa hatA. teo nAyaba kamiTimAM paNa che. vasA kespiTala banAvI tyAre pote muMbaithI kuka kara jainaraciMtAmaNi zrI khubacaMd ratanacaMda jorAjI A mAna ane kAnanA chiAsamAM magamana lokona parivAranuM nAma svarNAkSare aMkita thayeluM che. je kamabhAgIna jIvanamAM jeNuM ucca vizuddha cAritryathI vizeSa mahattvanI dharma bAbata guttarImAM lIdhI nathI eNvA parama AdaraNIya jaina zreNIOM zrI khumacadabANaeN jaina samAjanuM gauravazALa rena gAya che. rAjasthAna emanuM vatana, paNa nAnI kumaLI vaye muMbaImAM temanuM Agamana thayuM. sAta gujarAtI ane traNa aMgrejI sudhInA abhyAsa. pazu jIvanamAM kAMIka karI chUTavA manasubA nAnapaNathI sevelA. pittAzrIe zarU karelI bAMbA-pittaLanI dukAna potAnI bhAta ane dIpa IthI vikasAvI. uttaranara temAM vikAsa thatA haze. piraNAme Aje vizALa kArakhAnAe dhamadhamI rahyA che. je temanA pracaMDa puruSArthanI sAhI pUre che. pAMsaTha thaya'nI uMmaranA zrI khuba khAIne vyApAramAM je rasa lIdhA te karatAM vizeSa rasa temaNe nAnI vayathI dharma ane kAcAtmika kSetre levA mAMDayo. ema kahevAya che ke jaina dharmanA AcAra-vicArane nAnI uMmarathIja jIvanamAM pacAvyA. kacAreya jiMdagImAM barapha khAdho nathI tema kayAreya temanu moDhu chu" nahI', 21nI sAthI bAremAsa ukALeluM pANI vAparavAnu, jyAra paratve temanI agAdha zraThA ane nibhAva ra che. ane dhI puNyazALI AtmA tumerA pranyAya vadhAre cA. patnine potAnI pAchaLa calAvanArA A saguNu soMpanna mAnavIe AjanI temaja vizALa parivAranI je kAMi kamAmanA che tenAthI virala 26ma temaoNnane tra arpaNa karI. dAnasistAnA aa AMkaDI ghauM mArA thatA ya che. AvA chAti dardInA vananuM mUlya AMkavuM ghaNuM ja kaThina kAma che. zrImatAInA domadoma vaibhava chatAM temanI sAdagI, vitaMtratA, saujanyanA ane nirabhimAnI paNa saunI prarAsa ane dAda mAgI be navA che. dhananA DhagalA upara birAjavA chatAM jarUrIyAtavALA garIbo tarapha haMmezAM mAyALu ane nikhAlasa rahyA. jainetaro paNa emanA AMgaNethI kacAreya pAchA gayA nathI. sAdhujIvana jIvatA A dAnezvarIe lAkhAnI sakhAvatAne pravAha vahevaDAvavA uparAMta aneka sasthAo ane dravyanA staMbha banIne rahyA che. dAnazIla, tapa ane tyAgabhAvanAthI emanu vyaktigata Ana anene preraNAdAyI khanI rahyuM che. dharma ane zAsana sevAnI ananya lAgaNI dharAvanAra zrI caMdabhAI macArya bhagavAnI rAhabarI nIce aneka sudha cAtrAe kADhela che. bhAratabharanA nAnAmoTA aneka tIrthonI yAtrA uparAMta upAzraye ane madirAnA zilAsthApana karAvela che. saMkhyA Page #1217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 26 7 baMdha jaina pAThazALAomAM temanI deNagI ane jAta dekharekha rahI che. paNa temane vizvanI eka virATa jaina pAThazALA karavAnI mahecchA che. navANu yAtrAo karI anekavAra upadyAna karAvyA. traNavakhata 500 yAtrikonI spezyala TreIna laI gayA, jaina derAsara, bhajanazALAe, AyaMbilazALAo, jJAnamaMdire, vRddhAzrama ane nAnI maTI aneka saMsthAone temaNe navapalita karI. pratApI pitAnA A pratApI putre phaLa ane kuTuMbane ujajavaLa karyuM. temanA putro-pautra, putravadhUoe paNa maMgaladharmanI pagadaMDI upara eja rAha apanAvyo che. saMpattinA svAmI banavA chatAM A puNyazALI AtmAe AMgaNe AvelAne haMmezAM premabhAvathI AdarasatkAra karyo che. AvA puNyazALI AtmAne vaMdana karyA vagara 2hI zakAtuM nathI. zrI khuzAlabhAI kheMgArabhAI zrI khuzAlabhAI kheMgArabhAI mULa kaccha-mAMDavInA rahevAsI. karachamAM ja janma thayo. tyAra bAda muMbaI AvyA. abhyAsamAM meTrIka sudhI te na pahoMcyA paNa tarata ja pitAnA pitAnI peDhI- mesarsa meghajI bhaNunI kAM.mAM rUnA vepAramAM joDAyA. pitAnI kuzaLa buddhithI rUmAM sAruM evuM jJAna meLavyuM ane zIvarImAM rUnA dalAle sArAmAM sArA gaNAtA, temAM pitAnuM sthAna meLavyuM. dhaMdhAmAM sArI nAmanA meLavI ane AgaLa vadhatAM mesarsa gIla ku. prA. lI. mAM pahelAM DAyarekTara ane pachI ceramena tarIke chevaTa sudhI eTale 60 varSe rITAyarDa thayA tyAM sudhI rahyAM. hasamukhe cahero ane svabhAvane lIdhe zIvarInI rU bajhAramAM khUba ja kIrti meLavI. temane vadhAre rasa dhArmika pravRttimAM tathA keLavaNImAM hatA. pote sthAnakavAsI hatAM. chatAM paNa derAvAsInA badhA ja prasaMgamAM hAjara heya. vilepAramAM sthAnaka nahatA. pote apAra mahenata karI vilepAralemAM sthAnaka sthApyuM. te sthAnakanA hela mATe pote potAnI mAtAnA nAme sArI evI rakama ApI. varSo sudhI sthAnakanA pramukhasthAne paNa rahyA. vaLI temaNe vilepAralemAM keLavaNI maMDaLa sthApyuM. pote zarUAtathI ja pramukha rahyAM. Aje vilepAralemAM keLavaNI maMDaLa hastaka cAlatAM skUla, mIThIbAI koleja, bhAIdAsa sabhAgRha-narazI manajI koleja, lo koleja, vigere cAle che. vilepArale keLavaNI maMDaLane vikAsa tarapha AgekUca karAvavAmAM temane hisse * apAra che. mAtra muMbaImAM ja nahIM paNa pitAnA mAdare vatana kacchane paNa teo bhUlyAM nathI. duSkALamAM khUbaja prayatna karI muMbaImAMthI pitAnI lAgavaga vAparI, phaMDa bheguM karI kaccha mokalyuM. pitAnA jaina gurja2 bhAIo mATe eka samAja 2. varSo sudhI temanAM pramukha sthAne rahyA. uparAMta vilepAralemAM nAgarika samitimAM pramukha tarIke rahI sArAmAM sArI sevA karI. nANAvaTI hospiTala, jaina kilanika ane bIjI aneka saMsthAonA TrasTIpade hatAM. pate svabhAve AnaMdI ane khuzamijAjI havAthI badhAne priya thaI paDatAM. emanI hAjarI ja prasannatA bakSatI. zrI gulAbacaMda lAlacaMda sittara varSathI muMbaIsthita zrI gulAbacaMdabhAI mULa jAmanagaranA vatanI hatA. kaTAsaNa derAsaramAM temane yazasvI phALA che. temanA cAra suputro judA judA kSetre temane vAraso saMbhALI rahyA che. zrI gulAbacaMdabhAInA dharmapatnI zrI jayAbahena gulAbacaMdanuM 4 varSa pahelAM 1981mAM me mAsamAM duHkhada avasAna thayuM che. zrI gulAbacaMdabhAIe bhAratanA badhA ja tIrthonI yAtrA karelI ane bhoyaNuthI pAchA pharatAM yAtrAmAM ja rastAmAM jIvanayAtrA samApta thatAM temanuM jIvana ane mRtyu dhanya thaI gayA. zrI gIradharalAla jI. paMcamiyA saurASTranA jetapuranA vatanI zrI gIdhubhAI 35 varSanI nAnI vayamAM muMbaI bajAramAM potAnI zaktithI AgavuM mAna meLavI zakyA che. I. sa. 1942mAM zALAkIya abhyAsa pUre karI muMbaI AvyA ane 18 varSanI uMmare " yunAITeDa opTIkala sTora mAM sesamena tarIke nokarInI zarUAta karI. vyAvasAyika sUjha ane anubhavanA bhAthA sAthe zrI gIdhubhAIe mi. bacubhAI ane mi. koThArI sAthe bhAgIdArImAM dhaMdho I. sa. 1963mAM zarU karyo. TUMka samayamAM ja "pI. TI. ke. korporezana" jaththAbaMdha vepArInI gaNanAomAM AgavuM sthAna meLavI zakyuM. ane mAlika pitAnI javAbadArI sAthe ekaTanI vastuo taiyAra karI cazmAnA sAdhanone TUMka samayamAM ja badhe sthAna ApI zakyA, je guNavattAnI khAtarI Ape che. zrI gIdhubhAI guptadAnamAM mAne che. sva. zrI goradhanadAsa devacaMda dhAmI zrI siddhakSetra pAlitANAnI pavitra dharatImAM dhAmI devacaMdabhAIne tyAM, gulAbabahenanI kukSIe janamelA sva. zrI. goradhanadAsa devacaMda dhAmIne paricaya karAvatA AnaMda thAya che. sva. goradhanabhAIe prAthamika pAMca dhoraNane abhyAsa karI. kuTuMbane madadarUpa thavA bIDI vALavAnA kAmano prAraMbha karyo hato. ApabaLe ane vepArI kunehathI tamAkune dhaMdhe cAlu karyo ane makkama pagale AgaLa vadhyA hatA. nAnI uMmaramAM saMvata 1990mAM vallabhIpuramAM becara kAnajIne tyAM kAMtAbahena sAthe lagna thayA ane e pachI pitAnA Jain Education Intemational Page #1218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa AtmavizvAsathI zUnyamAMthI sarjana karI pAlitANA ane bhAvanagaramAM tamAkunA vesomAM AgavuM sthAna dharAvatA thayAM. vyavasAyika prarmanuM vizALa pAcA upara vistAravA sAthe potAnI sevAnA paNu sva. dhAmIe vistAra karyo. pAlitANA TAme muccanTa esesIezananA pramukha tarIke, bhAvanagara TAme* mancanTa sAsaezananA kamiTI membara tarIke kAma karela che. teja rIte zrI siddhakSetra jaina khAlAzramanI sthAnika kamiTimAM zrI pAlitANA ejyukezana sosAyaTImAM kamiTi membara, zrI sikSetra jaina mATI 20nA TrasTI pavitAnA jaina mAne, pAlitArA zaramA vigara sasthAomAM sakriya nI sevA apeya hatI. duSkALanA rAmamAM pAoitANAmAM karata 10 paisAmAM garIbone svamAnapUrvaka jamADavAnA kArya mAM teoe saphaLa sacAlana karela, gesTa kaMTrolanA samayamAM upadhAnanapanuM dhArmika mahattva samajavA sAthe pU. A. zrI vizya hI'kAra sUrijInI nizrAmAM khuzAla bhuvana upadhAna karAvavAmAM sahAyaka banyA hatA. dhArmika kSetre zrI sameta zikharajI sAthe aneka tIrthonI yAtrA sva. goradhanabhAIe karI hatI. goradhanabhAInA svargavAsa 2032nA phAgaNa vada 7 nA rAja thatA satane zraddhAMti ApI. vIramIe. zrI cImanalAla khImacada mahetA puruSArthI ane ' AtmavidhAthI nAnI vayamAM ja taba dhaMdhAmAM jhAbu, nIti ane sUjhata bhArI, dhIre dhIre paraMtu pratikAraka rIte badhAno vikAsa thatA gayA ane mULabhUta rIte dharmInA saMskAra siMcanathI dhArmika ane sAmAjika kAryomAM pazu. samAja sevAya tathA anupA dRSTithI uttarazattara sapAnA caDhatA gayA. prakhara punyanA yAgathI ja dhaMdhAnI unnati sAthe dhArmika, sAmAjika kAryoMmAM pragati sadhAya che ane tethI tA zrA dhaMdhAmAM khUba khUba virata rahevA chatAM Atmika, AdhyAtmika sa''dhAne ucca pada ApatA rahyA. vyApAra-udyoga kSetra uparAMta sAmAjika, dhArmika kSetre paNa teozrIe vinamra rIte temanA phALA ApyA che. vaDAdarA naMdesarI khAte eka hespiTala-vAkhAnAnI sagavaDa, zrAmiNa temaja audyogika janatA mATe teozrInA dvArA phAunDezana karela che. jenA lAbha dainika rIte seMkaDA dadIo laI rahyA che. badhAya samagra vizvanI pradakSiNA karI ane chatAM bhAratamAM TAyA 3 amerikAmAM deva sugara, dhama sAthe ja rahyA. ane tethI ja temanuM vyaktavya nirALu bhAse che kemIkAnA vyApArmika kSetre anumAdanIya nAmanA meLavIne 15 varSInA kemIkala mArkeTanA aMDhoLA anubhava pachI ane 1960 mAM udyogakSetre padArpaNa kara sakhata parizrama bAda " hiMparka nAITa " tenA utpAdana kSetranI dazAbdI 1 apriya 1993 nA ja vI, tyArabAda dipaka phUTI lAIjharanuM nirmANutezrIe khAnagI kSetre surupanI gaNAya tevI videzI tajajJAnApukhkhu rIte karyuM che. 1982 nI divALI jainaraciMtAmaNI saurASTra mATe tA vALAgaDanA jhaMjhAvAtathI khUbaja kALorI banI rahI tyAre dipaka cerITebala TrasTanI parIta sthApanA karI ane judA judA pAkaTa dvArA, pIDAla je AtmikAne zAtA zrI rahebAnA para, kheDUto temaja mAladhArIone harAnI sakhyAmAM pAnu punaH sthApana, gAmegAma jaI vAsA, rAzana, basa vagerenuM tiravu zAkhAnA hiMsAne karyuM. vahIvaTI mUtra ane bairIta kA" karavA karAvavAnI kuneha ApaNA mA zreSThI varSamAM OM ane navA bAba samAjane avirata rIte prApta thatA rahe te vacanA zrI sI. ena. saMdhavI muMbaI zahera ane bhAratabharanI trIsa karatAM vadhu pratiSThita vyavasAyika, vyApArI, sAmAjika, zaikSaNika, sAMskRtika, dhArmika ane kapa spAmamAM vividha adhikArIpade cIne jaeNmanI noMdhapAtra sevAvI jaina sAma grupa je jaina saMskAra pa dhvanI heA rahyuM che, tenA pheDarezananI sthApanAmAM temanI dUra hai gItA, dAdaranA ane saune snehathI pattAnA karI levAnI zyAmasatA kALA ghaNA mArA che, viramAM jaina sozyala grupsanI sthApanAmAM pazu asara rahyA. pheDare te temanI inTara nerAnA ekaTansana kamiTinA ceramena tarIke nimaNUka karI ane A padane amerikAmAM che su sthApI zobhAvyuM ane amerikA, AphrikAmAM vadhu grupe sthApavAmAM prayatnazIla che. zikAgo ane yasa belasanA gruponA udghATana vakhate sau sabhyone temanI rAhabarI heThaLa amerikAnI yAtra karAvI. ane ' saMghavI aTaka sAka karI. guccha-sapradAya ke anya bhedabhAva bhUlane sau jainA eka premamaya vAtAbahumAM maga ane utkarSa sAthe e jovA samaya, zakti ane pa ttinA bhAga mA temanI satAno dedIpyamAna samayamAM bhAratabharamAM trIsa grupanI sthApanA thaI. saMghavI sAheba, bahudhA sArI sUjhamAM najare paDI che, jemAM vadhu khissA DAya che. ane e khissAomAM sAmAjika sA jI vyakitabhAne ka yAga ApavAnI udAra tatparatA ya che. paNa mAtra dAna ApI aTakI javuM ke enAthI kAIne pagu banAvI devAmAM nathI mAnatA. sahayoga ApI anyane svAvalaMbI manAvavA. mAnavanuM gaurava jaLavAya e rIte vata'bAnI khAnadAnI bharI rItabhAta temanA dareka kArDamAM jovA maLe che. temanI saujanyazIla vArikA spaSTa tAM 'ti vicAradhArA ane kAyane sarvAMga su Mdara rIte pAra pADavAnI te khI AtmasUjha ane sAmenI vyaktinA vicAre samajavAnI namratAte kAraNe purogAmIonA prItipAtra, stagAmIonA vizvAsapAtra ane anuvAmAMenA bhApAtra banyA che. jiMdagImAM varase nathI Page #1219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 umeratA paNa varasomAM jiMdagI umere che. ghaNI vAra semyuala jesananuM vAkya TAMke che: "evA dareka divasane huM veDaphAyelo gANuM chuM ke jayAre meM ekAda paNa navo paricaya na bAM heya." jaina sezyala grupa-muMbaI ane jaina sezyala grupsa pheDarezanane tamanA jevA bahumukhI pratibhAzALI pramukha maLyA e ja kevA parama saubhAgyanI ghaTanA che. zrI saMghavI sAheba jaina samAjanuM khareja gaurava che. zrI candrakAnta dAmajI zAmajI zAha B. E. ( civil) sIvIla ejI. jaina samAjanA bAMdhakAma kSetre khyAtanAma sva. dAmajI zAmajI zAha gaDhasIsAvALAnA suputra zrI candrakAntabhAIe bAMdhakAma kSetre advitiya siddhi hAMsala karI che. ane A kSetre emanI salAha AdhArabhUta gaNAya che. alpa mUDImAM pitAnuM svataMtra raheThANa dharAvavAnuM svapna sevatA madhyamavargIya bhAIo mATe tene meLavI hAusIMga sosAyaTIo UbhI karI e svapna sAkAra banAvavAmAM jaina samAjamAM teo prathama temaja sauthI mokhare rahyA che. yuvAna vaye ja teo jAhera jIvanamAM jhaDapathI AgaLa vadhI gayA che. teo aneka saMsthAo sAthe saMkaLAyelA rahyA che. aneka saMsthAomAM TrasTI ane menejIMga TrasTI tarIke rahI je te saMsthAnA utthAna mATe noMdhanIya kAryo karelA che. te paikInI keTalIka nIce mujaba che - (1) zrI kacchI vIzA ozavALa derAvAsI jaina mahAjana saMdha-muMbaI. (2) zrI dhanajI devazI rASTrIya zALA-ghATakopara (3) lAyansa kalaba opha dhATakoparanA 1982-83nA pramukha tarIke (4) zrI gaDhasIsA jaina mitra maMDaLa-muMbaI. (5) zrI hIrajI bhejarAja enDa sansa (6) zrI kacchI vizA ozavALa zreyasAdhaka saMdha (7) zrI karachI meDIkala TrasTa (8) bilDarsa ese. nA kArobArI sabhya vigere. pitAnA smaraNArthe kacchamAM duSkALa vakhate rAhatakArya paNa karela. zrI caMdulAla TI. zAha 80 varSanI uMmaranA ane muMbaImAM sAruM evuM mAnapAnA pAmelA jaina samAjanA AgevAna kAryakartA zrI caMdubhAI TI. zAha mULa te saurASTranA vaDhavANa zaheranA vatanI che. nAnI uMmarathI ja pitAnI sAthe muMbaImAM temanuM Agamana thayuM. pitA vimAnA vyavasAyamAM hatA. teo 1921 mAM gujarI gayA bAda potAnI vIza varSanI vaye 1926mAM mesarsa kilAcaMda devacaMdanI ku.mAM enA vimA vibhAgamAM bhAgIdAra tarIke joDAI ne kArakirdInI zarUAta karI. te pachI ghaNA varSo sudhI judI judI paradezanI moTI vimA kaMpanIomAM javAbadArIbharyuM sthAna bhogavyuM. 193ra thI keneDAnI prakhyAta jIvana vImA kaMpanI "kAuna lAIpha mAM joDAyA ane temAM temane maLelI abhUtapUrva saphaLatAnA pariNAme e kaMpanInA hiMdanA vaDA cIpha ejanTa mI. TI. Dabalyu badde 1936 thI temanI sAthe akhila hiMdanA kaMpanInA bijhanesamAM bhAgIdAra tarIke joDAvAnI ophara karI. pariNAme jiMdagInA vImA vyavasAyanuM rASTrIyakaraNa thatAM sudhI bhAgIdArI cAlu rahI e emanA mATe gaurava samAna hatuM. temaNe aphaghAnIstAna, raziyA, jarmanI, ITalI, IMgleMDa svITajharalenDa, amerikA ane pUrva AphrikAne pravAsa paNa karyo che. sevAbhAvanAnA aMkura vArasAmAM maLelA tene laIne tathA vAMcana-manana, ciMtana, saMgIta, satsaMga ane navA navA snehabaMdha vadhAravAnA pitAnA AgavA zokhane kAraNe ghaNI sAmAjika, dhArmika, saMsthAonI sAthe saMkaLAIne samAjasevAnA kAmamAM paNa ghaNuM me TuM pradAna karela che. akhila hiMda vetAmbara jaina konpharansa zrI zakuMtalA kAMtilAla IzvaralAla garlsa hAIskUla, vilepArale sevA samAja keLavaNI maMDaLa, pAralA jaina saMdha, mahAvIra jaina vidyAlaya, nANAvaTI hospiTala, siddhakSetra bAlAzrama siddhakSetra zrAvikAzrama, yazovijayajI jaina gurukuLa, muMbaInI jIvadayA maMDaLI ane anya keTalIka saMsthAenA maMtrI, pramukha agara kAryavAhaka samitinA sabhya tarIke sevAo ApatA rahyA hatA. ane bhAratane svarAjaya maLyA bAdanA prathama je. pI ane onararI presiDensI mejisTreTonI nimaNUke thayelI tyAre temanI paNa nimaNUka thayelI ane 17 varSa sudhI e pada bhogavIne 60 varSe riTAyarDa thayelA. teo nAnI uMmarathI kamAtA thayA tyArathI, baMdhAraNapUrvaka vyavasthita rIte potAnI kamANIne sAre e bhAga zubhakAryomAM svecchAthI vAparatA rahelA. AvI temanI potAnI saccAI sahyada thatA, dhagaza, maLatAvaDApaNuM ane nispRha bhAve saMbaMdha bAMdhavA ane nibhAvavAnI temanI uccatama bhAvanAe samAje temane ghaNuM ucca sthAne besADayA che. hAlamAM dhaMdhAdArI kSetre muMbaInA prakhyAta alaMkAra sinemAmAM bhAgIdAra che. ghaNuja sevAbhAvI, vyavahArakuzaLa ane nekadila zrI. sI. TI. zAha thI oLakhAtA caMdulAlabhAI TI. zAha khareja ApaNuM samAjanA gAravarUpa che. zrI cImanalAla lavajIbhAI pitAnA sAhasika svabhAvathI traNeka dAyakAnI akhUTa jahemata pachI vyApAramAM gauravaprada siddhi hAMsala karanAra zrI cImanabhAI ne saurASTra bhAvanagara-mahuvA lAina para taNasA pAse rAjaparAnA vaNika kuTuMbamAM 1934mAM A sudI pUnamanA roja janma thayo. traNa gujarAtI ane be aMgrejI sudhI ja abhyAsa. paMdara varSanI bALavaye dhaMdhAnI zarUAta karI ane vIza viSe zrImatI raMbhAbahena sAthe lagnagraMthithI joDAyA. zrI cImanabhAInA prabhAvazALI Jain Education Intemational Page #1220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ra70 jainanaciMtAmaNi yaktinya pAchaLanuM rahase che tene AtmavizvAsane aDaga pA. . zrI cInubhAInA laghubaMdhu zrI caMdrakAMtabhAI paNa eka viziSTha uparAMta saMskAra ane Adarzone samanvaya sAdhI dharmacAriNI ane virala vyakti che. chUpA hAthe dAna karavAmAM dAnadhamane khare zrImatI raMbhAbahenane sahayoga preraNuM meLavI jIvana rathane sAcI artha samajAvatAM zrI caMdrakAtabhAI raktapitiyA lekenI adbhuta dizAmAM calAvavA satata prayatnazIla rahyA. raMbhAbahena suzIla sAravAra kare che. mAtuzrI gulAbabahenanI mRtyutithie garIbone sa-nArI hatAM. umaMgabhera dAna kare che. jamADe che. mAtuzrI gulAbabahenanI yAda zrI cImanabhAInuM dAMpatyajIvana khareja Arya saMskArothI devaDAvate "gulAbabAga " ghoghA gAmanA sauMdaryamAM aura vadhAre kare che. mAnavatAnAM A tamAma kAryomAM cInubhAInAM dharmapatnI jIvana jIvavA mathatI prajA mATe anukaraNIya gaNI zakAya. zrI cImanabhAI mAIniMga bijhanesamAM Aje khUba ja sukhI che. 800 zrImatI rasilAbahena ane caMdrakAMtabhAInA dharmapatnI zrImati jeTalA mANase temane tyAM kAma kare che. Simple living maMjulAbahenane phALA nA sU nathI. teo ubhaya paNa ApaNA and High thinking jevA umadA vicAre dharAve che. abhinaMdanane eTalA ja adhikArI che. zrI cinubhAI chaganalAla zAha zrI cinubhAI haribhAI - jemanA jIvanamAM mAnavatA, prema, ane sevAne triveNu saMgama jovA maLe che, evA zrI cInubhAIe mesarsa koliTI. kansTrakazana avizrAnta parizrama karavAmAM mAnanAra zrI cInubhAI svabhAve kuAM, mesarsa kivaka bilDarsa, gavarnamenTa ke TrekTaranuM kAma tathA uddAmavAdI chatAM maLatAvaDA che. meTrika sudhInuM sAmAnya vyavahArika mesarsa gautama biDarsa propaTI onarsa enDa Devalaparsa dvArA zikSaNa pAmelA zrI cInubhAI sAmAjika kSetre bahuvidha sevA bajAve bilihaMga vyavasAyanI sArI jamAvaTa karI che. vikrama kemikala che. teozrI "zrI zreyaskara jaina mitra maMDaLa bhAvanagara " nA InDasTrIjha (vApI) savitA oragenika kemikala InDasTrIjha utsAhI ane sakriya AgevAna che. gAmaDAM ke zaheramAM vasatAM (sellAsa) me. jesusa meDIkepsa prA. lI. ( khe) nAmanA Arthika saMkaDAmaNa anubhavatA koIpaNa ghoghArI jaina kuTuMbane yena audyogika ekamonI sthApanA karIne prabhAvejanaka pragati sAdhI kana prakAreNa sahAyabhUta thatI eka mAtra saMsthA "ghoghArI vizAla che. vyavasAya ane udyoganI dizAmAM eka pachI eka sopAna zrImALI jaina jJAti sahAyaka phaMDanI" vyavasthApaka samitinAM teo sara karanAra zrI cInubhAI samAjanI amane vatananI sevA karavA mAnanIya sabhya che. ane 1974-73nA varSamAM saurASTranI rUDI mATe haMmezAM tatpara rahyA che. bilDarsa esosiezana, jhAlAvADa dharatI para bhISaNa dukALe kALo kera karyo. lIluDI dharatI sUkI bhaTha sesyala grupa, zrI jhAlAvADa jena ve. mU. pU. saMdha, jaina sozyala banI gaI. mUThI dhAna mATe leke TaLavaLavA lAgyA. nIraNa-cArAnAM grupa- muMbaI, mATuMgA, lAyansa kalaba, gujarAta keLavaNI maMDaLa abhAve muMgA DhoraDhAMkhara maravAne vAMke jIvI rahyA, tyAre -mATuMgA, jatavADa keLavaNI maMDaLanA praNetA, muMbaI jaina yuvaka cInubhAInuM dila davI UThayuM ! tarata ja teo temanA laghubaMdhu zrI saMdha tathA surendranagara-vaDhavANa-jorAvaranagaranI aneka saMsthAo caMdrakAMtabhAI sAthe potAnA vatana ghedhA upaDI gayA, ghoghA tAluke sAthe saMkaLAyelA che. rAhata samitinI sthApanA karI ane rAhata raDA khUlA mUkayA ! zrI cInubhAI jhAlAvADanA dasADA tAlukAnA kheravA ( jatanA ) bAMdhava belaDIe pitAnI jAta dekharekha nIce rAhata kAryone suMdara gAmanA vatanI che. A kheravA emaNe khoLe lIdhuM che. kheravA prabaMdha karyo. mAdare vatananI vahAre doDI Avela A rAma lamaNanI gAmanI vasati 5000 mANasanI che. potAnA vatananI A sarve joDIne tAlukAnI janatA sajaLanetre nihALI rahI ! bhAI bahenane teozrI pitAne kuTuMbI gaNe che. kheravA emanA pitAzrInA nAme meTrika sudhInA zikSaNa mATenI eka hAiskUla rUA. mAnavatAnA kAryomAM zrI cInubhAIne hamezAM dilacaspI rahe be lAkhanA kharce astitvamAM AvI che. muMbaImAM teozrI tarapha che. ghedhA, taNasA ane vALukaDa jevA nAnakaDA gAma ke jyAM sAmAnya rIte dAkatarI sevAo upalabdha nathI hotI tyAM teoe thI kheravA gAme temanA bhAInA tathA mAtuzrInA nAme jarUriyAtavALAM netrayajJa karAvI seMkaDo mANasane AMkhonI maphata sAravAra apAvI. kuTuMbane anAja tathA vidyArthIone pustakaskUlaphI ApavAmAM Ave che. teozrInA hastaka kheravA gAme derAsaranI pratiSThA thayela kharekhara teo janahitArthe kAma mATe anyane preraNArUpa banyA che. che. derAsaramAM tathA upAzrayamAM paNa temanAM kuTuMbanuM anupama jIvanane uMbare vaTAvI cUkela azakta vRddhajane mATe zrI dAna che. vikAsa vidyAlaya vaDhavANa, temaja mahAvIra janarala cInubhAIe bhAvanagaramAM eka vRddhAzrama sthApyuM che. AjanA kaparA hospiTala suratamAM teozrIe mAtabara rakamanuM dAna karela che. kALamAM jyAM roTalA TUMkA thayA che. ane jene kuTuMbIjanone borIvalI maMDaLane paNa teozrI taraphathI maphata noTabuko tathA keI sathiarI nathI tevA ekala dokala kaMTALAjanaka jIvana gujAratAM sAdhAraNu kuTuMbane anAja ApavAmAM Ave che. " zrI' ane vRddhajana mATe A Azrama AzIrvAdarUpa bane che. - "sevA'ne Avo sugama sahayoga javaleja jovA maLe che. duSkALa Jain Education Intemational ucation Intermational Page #1221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sasa grahagra Mtha-ra TAIme nAta jAtanA bheda vagara saphata raseADu cAlu kareluM' hatuM. emanA dharmapatnI zrImati sarpitAbahena dhAja mAyALu, kALu ane AnadI svabhAvanAM che, teo bAja dhAmika vRttivALA te parAja che. zrI zrInubhAi tathA savitAbahena yuropa, amerikA nathA IsTa eziyAnA cAra mAsano prayAsa karela che. cInubhAinA mAtuzrI sva. jaDAvabahena, vaDIlabaMdhu ( sva. ) khImacaMdabhAIe, emanA kuTuMbamAM prema ane bhAvanAnuM siMcana karyuM tene zrI sInubhAI anusaratA AvyA che. jethI temanA kuLamAM mAre saMpa, sahakAra ane mamatA jovA maLe che. pitAzrI chaganalAlabhAI 1981mAM 29-5-81nA roja svargavAsI "nyA te nimitte temanA dhArmika sa'skArA cinubhAi anusaryA che. ( sva ) zrI khImacaMdabhAInA suputra zrI dilIpabhAI paNa khAGeza vahIvaTakartA che. ane teozrI nA dareka satkArya mAM majurAbahena tathA temanA suputra dilIpabhAInA tathA kamalezabhAIne ha MmezAM sAtha ane sahakAra hoya che. 1981 mAM me mAsamAM putranA lagna prasaMge ekalAkha agiyAra hunnara ekasA ekanA dharmAdo karyA hatA. 1986mAM pittAzrInA svargavAsa vakhate hapatA mAMdya karyo hato. zrI cIbAI tathI tathA temanA bhAI tarathI mAtrI vA rIMcarsa senTaramAM 3pa00 ApyA hatA. uparokta TrasTamAM kamiTi membara che ane mA banA aMta pahelA pa1 lAkhanuM kuMDa karavAnuM bIDu jhaDapyuM che. kalyANanA upAyamAM ativividha rahIne sAruM evuM dAna ApeluM che. surendranagara thI jhAlAvADanI badhIja saMsthAomAM Atapreta rahyA che. badhI ja ekaTIvITIjhamAM jhAvAvADa vikAsa TrasTamAM ane zvetAmbara kAnpharansamAM tathA mAnamaMdira venDavicamAM paNa rasa lIdho che. zikSaNa ane hospiTalamAM vizeSa rasa che. surata mahAvIra hAspiTalamAM 15001nuM dAna je. Ara. zAha mAraphata Apela che. ceogya rakamanuM dAna vArA baghaDAmAM janarAkamAM Apela che. bIjA keTalAka yogya hAto pazu Apela che. sva. zrI cunilAla nAraNadAsa vArA sva. zrI cunIbhAi vAza saurASTramAM AvelA jaina hAla bagiri (naLAna) pAse tajI pAsenA rAjaparA gAmanA vatanI, rIba chatAM saMskArI viSNuka parivAramAM temane uchera carcA. garImArkane kAraNe lAMbA alpAma karI zakayA nahiM varSo pahelAM mubaImAM temanuM Agamana thayuM. mahenata ane puruSA` Ara.bhyA. begme naTa belsa ejansInI sthApanA karI ane temAM uttarotara vikAsa mA temanA suputro zrI vasaMtabhAI, zrI caMdrakAMtabhAI, zrI bharatabhAI vageree dhaMdhAnI pragati LavI rAkhI che. zrI cunIbhAie temanA hayAtIkALa daramiyAna ghaNA dhArmika ane sArvajanika phaMDaphALAmAM nAnI mArI deNagI Apa karI che. 271 zrI cunIbAInAM svargavAsa pachI temanA parivAra kharAthI varasAdamAM jaina upAbanI racanAmAM mahattara kamanuM dAna paNa mu che, je Are cunIlAla nAraNudAsa mA ArAdhanA zana nAma sthaLakhAya che. A sivAya paNa nAnI moTI dhArmika pravRttiemAM A kuTuMbe haMmezAM yathAzakti phALo ApyA che. zrI cunIbhAInAM dharmapatnI paNa eMtrAja dhanika ane paragaju svabhAvanA che. vastu svarUpane jAganAra parama jinAe jJAnana cAritrya, tapane kesano mA kaho che. mALA mArga para cAlav graMthanA mAnavI ja sasAranI divAdAMDI samA che. jaina dharmana mULAne sAcavavA mathanAra keTalAka parivAramAM A kuTuMbane po gaNAvI zakAya. temanA mRta vyaparAyaNa ane ukALAthI bharyuM" bharyu vana emanA vizALa kuTuMba mATe haMmezAM preraNArUpa banI rahyuM. zanyamAMthI sarjana karI AtmabaLe agratAnA je zikharo sara karyA te sadAne mATe avismaraNIya rahero zrI caMpaklAla harajIvanadAsa zAha potAnA vananI sumadhura suvAsa aneka zasyAmAM prasarAvanAra zrI ca'pakalAlabhAI, khAMbhaNiyAthI 3 ki. mI. dUra Avela devagAma gAmanA vatanI che. nAnI vayathIja teo dhaMdhAnA vyavasAyamAM lAgela che. thoDA samaya rAjakoTamAM anubhava laI chellAM AvI badhI muMbaImAM vasavATa kare che. chatAM vana pratyenI temanI cAhanA atUTa che. AjathI agiyAra varasa pahelA sane 1967 mAM temaLe temanA gAmamAM zrImatI DAvabahena paMcaH zAina! nAmanI rA banAvarAvIne A kAryanI ramata karI. hAlamAM teo "keLavaNI mATenI saMsthAemAM eka mA bIjI rIte sakaLAyelA che. temanI dhagaza, na, utsAha ane athAga jahematathI mAre be varSanA TUMkA gALAmAM skUlanI khAMbhaNIyAmAM babbe mArata saMpUrNa taiyAra thaI gaI che. zikSaNa kAmomAM cetAthI banI zake te ba' ja karI chUTavAnA temanA ananya bhAve kharekhara dhanyavAdane pAtra che. muMbaInA aneka sAjizana mane sAmAjika kAmamAM apUrva rasa dAkhavatA rahyA che. ane te tamAma kSetre sArI pratiSThA saMpAdana karI che. zrI caMdulAlabhAI sukhalAla mahetA. surendranagaranA jAhera jIvanamAM chellAM pAMtrIsa varSa thI sevA ApI. A caMdulAdAbhAI mahetA pAnAcaMda AkarInA pratizrita kuTuMbanA nabIrA che. banI ane pratiSThA temane bAlyakALathI ja upalabdha AvA chatAM mAtA-pitAnAM saskAra vanamAM sAdAI, Page #1222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 272 jainanaciMtAmaNi saraLatA, vyasanamukita ane samAja sevAnI uccatama bhAvane prerI che. opareTIva sosAyaTImAM kola kamiTI membara tarIke, sI enDa mahAtmAjInI rAhabarI nIce dezamAM cAlatI svAtaMtrya laDatamAM ane TI kemisTa jhonanA 19 75thI vAIsa presIDenTa tarIkenI temaja rAjakoTanA satyAgrahamAM nAnI vaye bhAga lIdho ane haripurA jhAlAvADa jaina saMdhamAMthI maMtrI tarIke temaja esa. I. ema kegresamAM pazu svayaMsevaka tarIke joDAyA hatA, tyAra pachI sAmAjika kalabamAM kamiTI membara tarIke temanI sevAo jANItI che, zrI ane lekasevAnAM kAryone jIvanane Adaza banAvyuM. chellAM pAtrIsa jhAlAvADa sezyala grupa temaja zrI govalIyA Tenka jaina saMdhamAM kamiTI varSa daramiyAna temaNe zahera mAM aneka sevA saMsthAo sthApavAmAM mebaDa tarIkenI sevAone lakSamAM laI mahArASTra sarakAre 1972 ane vikasAvavAmAM amU9ya phALo Ape che. nA ogasTathI je.pI nI davA enAyata karI. uparAMta sarakAre pharI 1974 nA jUnanI 1 lI tArIkhathI spesyala ekjhIkyuTIva zrI surendranagara tabIbI rAhata maMDaLa saMcAlita sI. je. mejIsTreTa tarIke temane pasaMda karyA. temanI pragatimAM temanAM dharma hospiTala, zaheramAM anekavidha zaikSaNika suvidhA pUrI pADatA patnIne nAne sUne phALe nathI. kaMcana bahena nAnI moTI aneka surendranagara ejayukezana sosAyaTI, saurASTra meDIkala senTarasaMcAlIta tapasyAo, mAsa kSamaNa, sididhatapa temaja upadhAna tapa karela che. zrI sI. yu. zAha TI. bI. hospiTala, surendranagara pIpalsa ke. opareTIva beMka ane jaina bahene mATe chAtrAlaya jevI aneka saMsthA zrIcandrakAnta amRtalAla dozI ene vikAsa, sthApana ke saMcAlanamAM pitAne atyaMta mahattvane phALo rahyo che e hakIkata che. gAmaDAnA bALakonA sarvAgI vikAsa sAhasa, dUraMdezI, parizrama, khaMta ughama, vyApAra parasta ane zikSaNane Adarzane varelI zrI manasukhalAla dozI loka vidyA- ane samAja paratvenuM RNa pheDavAnI AgavI kalyANakArI paraMparAnA laya jevI saMsthAnI sthApanA, saMcAlana ane vikAsamAM athAga pratIkasamAM kuLavAna parivAramAM zrI caMdrakAntane janma 30mI zrama lIdho che. duSkALa ane rela jevAM saMkaTamAM jillAnI grAma sapTembara 1982nA roja jAmanagaramAM thayuM. zALAMta zikSaNa pUruM prajAne rAhatarUpa thatI ji9lA saMkaTa nivAraNa samitinI sthApanAnA karyA pachI kolejanI vijJAna zAkhAmAM joDAyA, 1951mAM pitAne maMtrI che, ane jillAmAM paDelA duSkALa vakhate yazasvI sevA ApI vyavasAyamAM joDAvAne kAraNe zikSaNu choDavAnI pharaja paDI. che. zrI caMdulAlabhAInuM zikSaNa phakta meTrIka sudhInuM ja che. 1953mAM pitAjIe sthApela ku. ke. sI. e. prA. lI. nA menejIMga DIrekTara tarIke temaja achata I meTa ku. li. ane A badhA kAryomAM temanA suzIla patnI prabhAvatIbahena ane kemesa li.ne DAyarekaTara tarIke kAmagIrI bajAvI. tamane parivAra sahayoga ApI kAryane saphaLa banAve che. ane e rIte sevAkAryamAM sahakuTuMba phALo ApI rahyA che. 1955mAM jAmanagara madhye nAnA pAyA upara raMgarasAyaNanA kArakhAnAnI sthApanA karI, ane temAM pratiSThA hAMsala karI. zrI caMdulAla bhAIcaMda zAha 1961mAM muMbaI sthAyI thayA bAda rASTramAM e prakAranuM prathama zrI caMdulAlabhAI jorAvaranagara(saurASTra)nA vatanI che. janma pharamenTezana plAnTa 1966mAM thANu! mukAme nAkhe. 1971mAM tA-1-1-1928ne reja thaye. meTrIka sudhInuM zikSaNa amadAvAdamAM khyAtiprApta amRtalAla enDa kAM.nA DAyarekTara ane 1974mAM zeTha zrI cImanalAla nagInadAsa vidyApIThamAM 1940-1946mAM lIdhuM tenA menejIMga DIrekTara pade niyukta thayA bAda audyogika kSetre paNuM pachI 1948thI muMbaI ne karmabhUmi banAvI che. 1953thI uttarottara navI javAbadArI svIkArI. amara DAya kema. lI.nuM dipaka meDIkala sTorsanI nAnI davAnI dukAnathI zarUAta karI. DIrekaTarapada ane anya saMkulamAM javAbadArIbharyA pade svIkAryA. - devaguru dharmamAM ananya zradhdhA-bhakitane kAraNe temane sevA , saMpatti upArjananI vyavasAyI pravRttiothI vAya. vaLI jIvananI sumadhura suvAsa sadA mahekatI rahI che. vyavasAyamAM dipaka, sAmAjika utpAdana, zaikSaNika unnati ane dhArmika-AdhyAtmika meDIkala sTArsa uparAMta mahAvIra meDIkala sTArsanuM pate saMcAlana pravRttimAM 2sa te gaLathuthImAMthI prApta thayA hatA. amRtalAla kare che. vimA ejanTa temaja yunITa drasTanA ejaMTa tarIkenI phAunDezana, pArivArika dvArA ane jaina sAhityavikAsa maMDaLanA javalaMta ujajavaLa kArakidI dharAve che. yAtrAthe hiMdanAM ghaNuM TrasTI tarIke temaNe netradipaka kAma karyA. temanA sva. pitAzrIe sthaLanuM paribhramaNa karyuM che. caMdubhAI aneka sAmAjika saMsthAo sthApela jaina sAhitya vikAsa maMDaLanI AdhyAtmika pragatine sAthe saMkaLAyela che jevI ke zrI jaina sahakArI beMkamAM 1974thI, hakArI beMkamAM 1974thI, anupama opa Apyo ane jainadharma saMbaMdhI prakAzana jijJAsuonA anupama opa ApyA ane 1 borDa opha DAyarekaTarsamAM, babbe camana chotramaMDaLamAM maMtrI pAmyAM. jaina . mU. saMdhanA maMtrI tarIke temaja vile pArale vile pArale tarIke, sI pI Teka kanjhayumara koopareTiva sosAyaTImAM menejiMga keLavaNI maMDaLanA vyavasthApaka kamiTInA sabhya tarIke temane phALo kamiTinA sabhya tarIke, dhI pragati maMDaLa senTala kanjhayumala ke ananya che. Jain Education Intemational Page #1223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 273 zrI caMdrakAnta mULazaMkara zAha zrI caMdrakAMtabhAI mULazaMkara agIAvInA vatanI che. hAla muMbaImAM vasavATa kare che. pitAzrInuM vAtsalya nAnI uMmaramAM gumAveluM. sAdhAraNa paristhitimAM mAtAe traNeya bALakone ucheryA. S. S. C. ne abhyAsa sihora mukAme karI 19 varSanI uMmare muMbaImAM AvI savIsa cAlu karI ApameLe mahenata karI UMcA AvyA. muMbaImAM 30 varSathI vasavATa kare che. 10 varSa savIsa karI tyAra bAda IlekaTrIka lAInamAM dhaMdhe tathA menyuphephacarIMga zarU karI. prabhue sArI yArI ApI. 1972 mAM navA dhaMdhAnuM sAhasa ka sana lAInamAM sAhasa karI. temAM Aje eka moTA bilDarsa tarIke nAmanA meLavI. zrI ghedhArI vizA zrImALI jJAtinI dareka saMsthAomAM tanamana-dhanane bhoga ApI agragaNya bhAga le che. ATalI nAnI uMmaramAM temaNe potAnA vatana siheramAM pitAnA mAtRzrI gajarAbahena mULacaMdanA nAme dareka bhAIone bhedabhAva vagara phakta 20 paisAmAM davA maLe te mATe sArvajanika davAkhAnuM cAle che. ziheramAM cAlatI Ayabila zALAmAM kAyama mATe sArI rIte cAlu rahe te mATe sArI rakama ApI pUruM karI ApyuM. mahAvIra jaina vidyAlayamAM aMdherI zAkhAmAM potAnA pitAzrInA nAme sArI 2kama ApI bhojanagRhane Adeza lIdhela che. muMbaImAM sAyanamAM cAlatI AyaMbila zALAmAM A mAsanI zAsvata evI kAyama mATe rUA. 87777 sArI rakama ApI potAnA mAtuzrI gajarAbena muLacaMdanA nAme Adeza lIdhela che. pAlItANAmAM kesarIyAjImAM bhojanagRha pitAnA mAtuzrI gajarAbenanA nAme tyAM temanA kuTuMbIjananA nAme Adeza lIdhela che. pAlItANA Dema upara seneTarIyamamAM pitAzrInA nAme loka karAvela che. surata mahAvIra jaina hAspiTalamAM paNa sArI rakama Apela che. te uparAMta jaina jJAtinI cAlatI saMsthA jevI ke yazovijaya jaina gurukula siddhakSetra bAlAzrama tAladhvaja jaina vidyAthI gRha, mahAvIra vidyAlaya, kanyA chAtrAlaya vaDodarA zAkhA, mahuvA bAlAzrama jevI aneka saMsthAomAM skolara bhajana tithi anya kSetre sArI rakama dAna Apela che. te uparAMta saMvata 2077mAM pitAnA vatana sihoramAM upadhAnamAM pitAno sAro hisso ApI lAbha lIdhela. te uparAMta 2037 mAM kadamagIrImAM pa. pU. AcArya zAsana samrATa meruprabhusUrIzvara mahArAjanI nizrAmAM vidhi sahita yojela AyaMbilanI oLImAM pite sAro hisso ApI amUlya lAbha lIdhela. agIAvImAM pite pratiSThA karAvI sArI rakama apelI. abhyAsa ocho hovA chatAM khUba ja jJAnI che. Aje dareka kAryamAM pUrA dhagazathI (je kArya le te nIDaratA) kAma kare che. dareka jagyAe bhajanagRha, tithi darekamAM sAruM dAna karavAnI dhagaza dharAve che. samAja mAM agatyanuM je 35 sthAna dharAve che. dhArI vizAzrImALI sahAyaka TrasTamAM eDavAIjharI vorDamAM che. zrI caMdrakAMta maganalAla zAha utsAhI bhAI zrI caMdrakAMta maganalAla zAhanuM vatana keriyA (aurASTra) che. temanI uMmara 43 varSanI che. temane vyavasAya Insyoransa ejanTa tarIke che. temanI pravRtti nIce mujaba che. * zrI koTa zAMtinAthajI jaina yuvaka maMDaLanA sekreTarI tarIke hAlamAM teo sevA ApI rahyA che. ra zrI rA. gu. achArIvALA jaina chAtrAlaya, boraDInAM teo zubhecchaka che. * beraDI hAIskula pesTa TuDanTasa esesIezananI varkaga kamiTInA sabhya che. * zrI ke. ta. mU. pra. je. saMdhanA vakIga kamiTInA cuMTA ela haMgAmI sabhya che. A uparAMta dhArmika tathA sAmAjika pravRttiomAM teo rasa dharAve che. zrI caturabhAI amIcaMda dozI nAnI vayamAM dhaMdhArthe muMbaI gayA ane dUdhanI dalAlInA jANItA dhaMdhAmAM zrI gaNeza mAMDayA. eka pachI eka pragatinA sopAna caDhatA gayA. Aje dUdhanI dalAlInA dhaMdhAmAM pAyadhUnI upara temanI peDhI khUba ja jANItI banelI che. ApabaLe zUnyamAMthI sarjana karI be paisA kamAyA. kAbela ane vyavahArakuzaLa A agraNI vyApArIe pitAnA dhaMdhAne uttarottara utkarSa sAdhIne pitAnA kuTuMbane paNa utkarSa sAdhyo. putrone ucca keLavaNI ApI paradeza mokalyA - moTA putrane zrI jayaMtabhAIe DekaTarI lAInamAM AgaLa vadhI khUba ja nAmanA meLavI che, ane sAthe jIvananA uccatama AdarzonuM paNuM jatana karI rahyA che. A kuTuMbamAM svAbhAvika udAratAnA guNe hevAthI nAnA moTA sAmAjika phALAomAM UbhA rahI samAja pratyenI pharaja bajAvatA rahyA che. vatana TImaNAmAM paNa temanuM sAruM evuM dAna che. taLAjA beDiga ane bIjI jaina saMsthAomAM temanI deNagIe temanA kuTuMbane yazakalagI caDAvI che. duHkhI bhAIone madada, sAdhusAvIonI vaiyAvacca, keLavaNI mATe madada, jIrNodhdhAra mATe jayAM jayAM pAtratA joI tyAM tyAM saheja paNa pAchA paga mUkatA nathI. dharmakriyAomAM pUrNa paNe rasa letA rahyA che. ghaNI sAmAjika saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che samAjane temanI vadhu sevA maLatI rahe tevuM ApaNe IcchIe. zrI caMpakalAla bI. dezI 1933mAM janma. 1949 thI koMgresa samAjavAdI pakSanA sabhya Jain Education Intemational Page #1224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 274 jenaratnaciMtAmaNI jaina vidyAlayanI sthApanAthI teoe vahIvaTa, saMcAlana, vikAsa ane mArgadarzana, nikaTane kartavyaparAyaNa saMbaMdha hatA. vyavasthApaka kamiTInA sabhya tarIke ane saMsthAnA sAcA salAhakAra tarIke ApelI sevA avarNanIya che. 1951 - 5ramAM vecANaverA vidhI laDatamAM bhAga letAM kedanI sA. sAthe mahuvA kApaDa esosiyezanane maMtrIpade varaNI. 1957 thI 1960 mAM mahuvA nagarapAlikAnI judI judI kamiTInA sabhya tarIke tathA ceramena pade kAmagIrI bajAvI. A samaya gALA daramiyAna dhara bAMdhanArI sahakArI maMDaLIo UbhI karI. sastAdare dareka vargane loTa ApyA. pUra honAratamAM beghara banelA lekene pharI vasavATa karAvyo. 1962mAM yazavRddhi jaina bAlAzramanA maMtrI tarIke cUMTAyA. ane bAlAzramanuM navuM bilDiMga bAMdhyuM. 1962 zrI tAlukA kharIda vecANa saMdhanA maMtrI tarIke cuMTAyA. 1964mAM sahakArI pravRttimAM vikAsa karyo ane eka karoDa rUpiyA sudhIne vepAra vikasAvyo. 1964thI DevalapamenTa beDanA ceramena tarIke cuMTAyA ane DenejanI yojanA karI. 1968 thI 19haranA samaya daramiyAna nAgarika sahakArI beMkamAM pramukha tarIke cUMTAyA. ghara bAMdhanArI pAMca sahakArI maMDaLIo ubhI karI. 1962nA jUna mAsamAM mahuvA nagara pAlikAnA pramukha tarIke cUMTAyA je Aja sudhI nagara pAlikAnA pramukha, sahakArI beMka, mahuvA mArkeTa yArDa, mahuvA kevaLaNu sahAyaka samAja, tAlukA rAhatasamiti jillA nAnI bacata salAhakAra samiti tema ja tAlukA ane jillAnI judI judI kamiTIomAM thatA saMsthAomAM judA judA hoddAdAra tarIke kAmagIrI bajAve che. zrI cimanalAla nemacaMda zropha sevAdharmane varelA ane e rIte ja jIvanabhara mAnava sevAnI jyota jalatI rAkhanAra zrI cimanabhAI valasADa ji9lAnA pAraDInA vatanI hatA. muMbaImAM grAnTa meDIkala kolejamAM abhyAsa karyo. 1920mAM laMDana gayAM. 1928mAM muMbaI AvI rAmavADI phI hospiTala zarU karI. pacAsa varSa sudhI kAlabAdevI uparanI A hospiTalamAM ApelI sevAo emanI jIvanasuvAsa maghamaghI UThI-bombe sI vorDa meDIkala esosIezananA pramukha ane merabara tarIke ApelI sevAe temanI lokapriyatAmAM vadhAre karyo. zaMkutalA garlsa hAIskUlamAM ghaNAM varSo sudhI sekreTarI hatA. vatana pAraDInI hAIskUlamAM vAisa presIDenTa hatA, mAMgaroLa jainasabhAnA TrasTI ane Trejharara hatA. pAraDI zahera ane tAlukAnI janatAne zaikSaNika, benkIMga, vaidakIya ane sahakArI kSetre pragatine paMthe mukAvavAmAM agresara hatA. AMkhanI taddana maphata dharmAdA hospiTala rAmavADInI sthApanA saMcAlana karI garIba, asahAya ane nirAdhA re pratye temanA dilamAM je karuNAbhAva, dayA ane darIdropayogI kAryonI suvAsa sadA sarvadA kALa sudhI lokamRtimAM raheze. mahAvIra samAjanI bhAgye ja koI evI saMsthA haze jene teonI utkRSTa sevAno lAbha maLyo nahi hoya. ola inDiyA meDIkala esosIezananA maMtrI ane pramukha tarIke temaNe ApeluM pradAna noMdhapAtra banyuM che. mahAvIra jainavidyAlayanI aMdherI zAkhAne makAnane zilAnyAsa teozrI ane sadbhAgI tArAbahenane hAthe thayo hato. baMnenA puNyabaLa ane zubhabhAvanAthI A zAkhAne satata vikAsa thato rahyo. sadgatanA putra che. zrI azokabhAIe AMkhanA nAmAMkita niSNAta tarIke sArI nAmanA meLavI che ane pitAnA vArasAne ujajavaLa banAvyuM che. kenpharansanA mAnada mAjImaMtrI A prabhAvazALI navaratna zrI zropha varSothI konpharansa sAthe saMkaLAyelA hatA. temane saumyasvabhAva tathA mitAhArI jIvana hatuM. teo suMdara jIvana jIvI gayAM. sArA kAryonI suvAsa mUkatA gayA-pitAnI umadA kAbeliyatathI suMdara sevAbhAvI praNAlikAe pADI. tA. 1884nA roja A saMsAramAMthI vidAya lIdhI--te manI suvAsa sadA kALa madhamadhatI rahe che. zrI choTAlAla bhAyacaMda vorA zrI choTAlAla bhAIcaMda vorAne janma jAmanagaramAM thayo hatA. temanuM mULa vatana vaDAlA. teoe meTrika sudhI abhyAsa karyo. 1905mAM temanA dAdAe muMbaImAM eka Isyuransa kaMpanInI sthApanA karI. zrI choTAlAlabhAI e ja kaMpanImAM joDAyA. zrI choTAlAlabhAi muMbaImAM jJAtinA pramukha hatA ane kamiTImAM temaNe paMdareka varSa sevA ApI. ekadhArI avirata pragati e ja emanuM jIvana dhyeya rahyuM che. bIjI rIte kahIe te emanuM mukha haMmezA utthAna bhaNI rahyuM che. tethI ja temanuM jIvana ekAMgI nahIM banatA bahumukhI banyuM che. vyavasAya, samAjasevA, nAnA moTA phaMDaphALAmAM dAna; A badhA uparAMta temane krikeTa ane myujhIkane paNa zokha hato. temaNe jolI jImakhAnAnI zarUAta karI ane sporTasa-kalaba sthApI. temaNe bhAratanA badhAja tIrthonI yAtrA karelI che. vaLI zrI dharmasUri mahArAja sAhebanI preraNAthI temaNe cembara ane ghATakopara upAzraya-derAsarano pAyo nAkhyo ane parivArane mUrti pratiSThAne lAbha ApAvyo. mahAvIra jaina vidyAlayamAM dAna ApyuM che. kAlAvADa pAse vaDAlAmAM derAsara darIdo. 2 kale dhI le Jain Education Intemational cation International Page #1225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 275 banAvyuM. prAcIna maMdirano jIrNoddhAra karAvyuM. A jIrNoddhAramAM zrI manasukha dhanajI vorAe sAre rasa lIdhe. zrI choTAlAla bhAInuM 24 sapTembara 1969 nA roja nidhana thayuM. emanA vArasadAro paNa paragaju svabhAvanA che. zrI choTAlAla jamanAdAsa zAha temanuM vatana bhAvanagara jillAnA zihera tAlukA nuM varala. temanA kuTuMbanA vaDIla sva. karazanadAsa ane dAdImA raLiyAtamAM atyaMta dharmaniSTha ane sevAbhAvI hatAM. varalamAM prAthamika abhyAsa pUrNa karI zrI choTAlAlabhAI mAtra 14 varSanI uMmare muMbaI AvyA. temanA pitAzrIne muMbaImAM kolasAne dhaMdho hatA. choTAlAlabhAI paNa e ja dhaMdhAmAM joDAI gayA. zrI jamanAdAsabhAIne saM. 2016mAM svargavAsa thayo. AjathI lagabhaga vIseka varSa pahelA zrI choTAlAlabhAIe kolasAnuM kAma baMdha karI potAno svataMtra kusIbAkala mUsa (dhAtuo gALavAnI kulI)ne dhaMdhe zarU karyo ane temAM buddhipUrvaka atyaMta vikAsa karyo. temane traNa baMdhuo che. sauthI moTA zrI kanaiyAlAlabhAi ane temanAthI be nAnA bhAIo zrI guNavaMtarAya tathA zrI caMpakabhAI ane eka bhAI zrI manaharalAla mAtra 14 varSanI vaye ja svargavAsI thayA. taLAja beganI menejiMga kamiTinA sabhyA che. vIsA zrImALI jJAtinA sekreTarI che. jaina sevA samAja ane bIjI sevAkArya karatI aneka saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. taLAjAnI borDigamAM, pAlitANa yaza vijayajI gurukuLamAM temaja khAsa karIne madhyama varganA lokonI sevA karatI saMsthAemAM teo yathAzakti dAna Ape che. mokhare hoya ja. nAnA moTA phaMDaphALAomAM ane prasaMgopAta UbhI thatI sArvajanika jarUriyAtane madadarUpa banatA rahyA che. - phaLathI ladAyelI vRkSanI DALIo jema namIne namratAnI sAbiti Ape che. tema saMskArI mAtA pitAnA saMtAna saMsAramAM dharma saMsAranI suvAsa prasarAve che. paropakArI ane vinamra svabhAvanA zrI chabIlabhAInI vyApArI budhipratibhA ane vyavahArakuzaLatAne abhAve vaMdana karyA vagara rahI zakAtuM nathI zrI choTAlAla popaTabhAI kAmadAra saurASTranAM dhorAjI gAmamAM kAmadAra parivArane geDala sTeTanI divAnI rahI hatI. temaja samAjamAM A kuTuMba suprasidhdha ane AgaLa paDatuM hatuM. A dhArmika tathA saMskArI parivAranA zrI popaTabhAI vanamAlIdAsa kAmadArane tyAM choTAlAlano janma vikrama saMvata 1964nA mAgazara vada 2nA tA-21 Disembara 1907nA roja thayo hato. mAtA pitAnA vArasAmAM maLelA saMskArane prabhAva choTAlAlabhAI para nAnapaNathI ja hatA. cho TubhAI mAtra gujarAtI aMgrejI cAra ja copaDI bhaNelA che. teo mAtra 14 varSanI uMmare muMbaI AvelA. bahu ja nAnI vaye temaNe svapuruSArthathI dhaMdhAmAM jhaMpalAvyuM te saphaLa thayA. kuTuMbanA dhArmika, saMskArI ane sevAparAyaNatA e vAra choTAlAla bhAIne paNa maLyo. - I. sa. 1921 thI 1930 sudhI te zrI dhaMdhA-vepAramAM racyA-pacyA rahyAM. paraMtu mugdhAvasthAnA A divasomAM parama pUjaya gAMdhIjInA rASTrIya AMdolane temane kaMika karavAnI preraNA ApI. I. sa. 1928 mAM koMgresanA sakriya kAryakara banyA. muMbaImAM cAlatI asahakAranI bhUgarbha pravRttiomAM joDAyA, tyAra bAda teo jAmanagara AvyA. 1964 thI muMbaInA sthAnakavAsI jainanA mukhya upAzraya kAMdAvADInA mAnaddamaMtrI tarIke, mahAsaMdhanA mAnamaMtrI tarIke sAdhu saMto tathA samAjanI sevA ApI. tema ja muMbaInA bhArata jaina mahAmaMDaLanA prabaMdha maMtrI tarIke varSo sudhI sevA ApI. 1968 mAM minaralsane vipula pramANamAM phAyadAkAraka dhaMdhA hovA chatAM temaNe dhaMdhAdArIthI saMnyAsa lIdhe. - I. sa. 1967 thI zrI choTAlAlabhAI bhagavAna mahAvIra kalyANa kendra sAthe saMkaLAyA. zarUAta temaNe kamiTI membara ane AsIsTaMTa sekreTarI tarIke sevA ApI. tyArabAda teozrI 1968 mAM mAnaddamaMtrI banyA. ane 1977thI, teo TrasTI tarIke navarAhata tathA pazurAhatamAM avirata sevA kendra dvArA Ape zrI chabIlabhAI amRtalAla zAha ghaNAja namra ane prasidhithI dUra bhAganArA zrI chabIlabhAI zAha boTAdanA vatanI che. muMbaInI lokhaMDa bajAramAM eka AgevAna udyogapati tarIke temanuM AgavuM sthAna che. samayanI kiMmata ane parizramanuM mUlya AMkI AjanI ugatI peDhI mATe preraNAtmaka ane mAgadazaka banI rahe tevA pratibhAzALI vyaktitva sAthe dhaMdhAdArI kSetre bhAre moTI saphaLatA meLavI che. AthI teo khUba ja dhairyatAthI A nIcenI vyApArI peDhInuM saphaLa saMcAlana karI rahyA che. zAha TreDarsa-harakyulisa relIga zaTarsa, zAha ejInIyarIMga vakasa-harakayulisa pIgamenTa InDasTrIjha, espIya ejI. korporezana (vApI), sTAnDeDa sTIla saplAyarsa vagere temanI A puruSArthanI parama sidhdhio che. dhaMdhAmAM gaLADUba raDyA pacyA hevA chatAM jJAti sevA, samAjasevA ane vatananA koIpaNa kAmane mATe jayAre jayAre jarUrata UbhI thaI che tyAre tyAre temanuM nAma Jain Education Intermational Jain Education Intemational Page #1226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 276 jenaratnaciMtAmaNi che. A saMsthAnuM saMcAlana chelA 17 varSathI teo saMbhALI rahyA che. dezanA koIpaNa bhAga jevA ke saurASTra, mahArASTra, orissA, tAmIlanADu, baMgALa ke rAjasthAna hoya tyAM dareka sthaLe jAti jaIne mAnavasevA tathA pazusevAnuM kArya niHsvArtha bhAvathI kare che. teo zrI kharekhara bhagavAna mahAvIra kalyANa kendranA "One man Army ' ekalavIra che. teoe AMdranI 110 thI 115 DIgrI mAthuM phADI nAkhe tevI garamImAM, jesalameranI ThaMDImAM, bihAramAM pANImAM sarponI vacce cAlIne tathA uttarapradezamAM paNa abhUtapUrvaka sevAkAma karyuM che. A uparAMta kAMdAvADImAM kAsTa jaina kilanikamAM ane bharucamAM a. trI. AvuM. sArvajanika hospiTalamAM tenI sthApanAthI haju sudhI sevA Ape che. zrI jagajIvanabhAI eca. dezI chelA be aDhI dAyakAmAM samAjajIvananA vividha kSetromAM je je pragatizIla udyogapatio ane udAra carita dAnavIroe pitAnI pratibhAnA darzana karAvyA che. temAM zrI jagubhAI dezIne paNa prathama haroLamAM mUkI zakAya. zeTha zrI jagubhAI Aje je sthAne besIne cogaradama je suvAsa prasarAvI rahyA che. tenI pAchaLa temanAM kuLa paraMparAgata saMskAra vAraso mULabhUta kAraNa che. sAhasikatA, prasannatA, udAratA ane sau koInI sAthe AtmiyatA bharyuM valaNa apanAvavAne kAraNe jainettara samAjamAM paNa teo prItipAtra banI zakyA che. raMgarasAyaNanA audyogika kSetre asosAraNa pragati hAMsala karavAmAM teo zrI medhAvI buddhi pratibhAne tapa tejathI jIvananA asAmAnya pagathiyA caDavyA che. ahamanI ALapaMpALa vinAnA A udyoga marmajJanI viziSTatA e che ke emanA mukha upara sadA sarvadA prasannatA ja pharakatI rahI che. gulAbI svabhAve ane umAbharyA hRdayavALA zrI jagubhAInI madhura mukhamudrA saMparkamAM AvanAra sau koI lAMbA samaya sudhI visarI zake tema nathI. temane mAyALu milanasAra svabhAva anekonA hRdaya jItI levAmAM kAraNabhUta banela che. bhAratanA raMga rasAyaNa udyogakSetre ananya sarjana pratibhA dAkhavavA sAthe vizeSataH te samagra udyoga kSetramAM raMgadarzItAne navo yuga nirmANa karavAne prazasya puruSArtha sAdhanAra zrI amRta- lAla kALIdAsa dezI pachI 197ra thI mesarsa amaraDAya kema. lI. nA adhyakSathI padanuM sthAna zrI jagubhAI saMbhALI rahyA che. utpAdananI guNavattA ane abhijAta saMzodhanAtmakatA sAthe jenuM utkRSTa kakSAnuM prabhutva pragADha svarUpamAM pAMgaryuM che. e mesarsa amara DAya kema. li. e saMzodhana, guNavattA ane vikAsAthe sarvasva arpaNa karIne rASTranA raMga rasAyaNa udyogakSetre AgavI pratibhA prasthApI che. - prakRtine nAthavA mathanAra parizramanA prakRtinA AkramaNa sAthe samAdhAna sAdhavA irachatA pUrvanA sArasvata saMzodhana pravAhemAM saMvAdI rIte karavA mATe mesarsa amara DAya kema. li. mAM zrI jagubhAI ane prANa pUrI rahyA che, e abhinaMdanIya che. jemanA nehALa sAnnidhyathI aneka saMsthAo ane kAryomAM saMskAra ane sadbhAva pAMgaryo che. evA surI mahAnubhAva zrI jagubhAIne ane temanI viziSTa praNAlikAone AvakAra ane abhinaMdana ApyA vagara rahI zakAtuM nathI. zrI jagubhAInI dhArmika pravRttioe paNa temane jaina samAjamAM ucca sane besADavA che. aneka saMsthAonA prANasamA zrI jagubhAI jaina samAjanuM gaurava gaNAya che. zrI jayaMtilAla DuMgarazI saMghavI saurASTramAM lIMbaDInA vatanI ane ghaNAM varSothI muMbaImAM AvI sthira thayelA zrI jayaMtilAbhAI rUnA agresara vyApArI hatA. paNa samAjasevAnA umadA guNe nAnapaNathI khIlelA eTale sAmAjika pravRtti ane sAmAjika sudhAraNanA prakhara himAyatI rahyAM, saMtabAlajI sAthenA temanA sahavAse sthAnakavAsI vicAradazane varelA hatA, hospiTala, pAMjarApoLa, upAzraya vagere sAthe satata saMkaLAyelA rahyAM. zrImad rAjacaMdra upara temane ananya bhaktibhAva hatA. sarvadharmasamabhAvamAM mAnanArA hatA, temanI eka eka pravRti yojanAbaddha hatI. zikSaNa paratve paNa eTalI ja prabaLa mamatAne kAraNe veDhavANamAM eka beDiga UbhI karI nAnA moTA aneka kAmone temanI sahAya maLatI, e vArase temanA suputroe jALavI rAkhyo. jayaMtilAla vADIlAla zAha bAMsaTha varSanI vayanA zrI jayaMtilAla vADIlAla zAha surendranagara jillAnA mULI gAmanA vatanI che. emaNe meTrika sudhIno abhyAsa karelo che. teo 1918mAM muMbaI AvyA. nekarIthI jIvananI kArakirdI zarU karI teo pragatinA eka pachI eka sopAna sara karatA gayA. teNe paramaphayumarInI phekTarI nAkhI. 1857thI IpeTa lAyasanasa lAInamAM paDavyA. dhaMdhAnA hetusara teo paradezamAM yu. ke., jarmanI, phAnasa, ITAlI vagere sthaLoe 1977mAM pharI AvyA. temane yoga ane dhyAnamAM dhaNa rasa che. teo cagezvara zibiramAM jaI AvyA che. A uparAMta temane zrImad rAjacaMdranA pustakomAM paNa rasa che. dhArmika kSetre temane AcArya vijaya priyaMkarasUri mahArAja sAheba, AcArya kailAsasAgara ma. sA. vagerenI preraNA ane mArgadarzana maLatA rahyA che. temaNe kesariyAnagaramAM mUrti padharAvI che. vatana mULImAM Jain Education Intemational Page #1227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sasa'graha'tha-ra grAnDamadhara mAtuzrI ratanabAI vanamALInA nAme vyAkhyAna hola paNa khaMdhAvyA che. A UparAMta mahesANAnI zrIma`dharazALAmAM akhA zAkhAmAM temauM mAtApitAnA nAme rU. pa00 tenuM dAna Apela che. jamanAdAsa mAnajIbhAI jhaverI ItiAsa prasiddha babbe jUnA dharAvatI saskArathI suvAsita evI nagarImAM ozavALa kuLamAM zeThazrI jhaverI mAnajIbhAI mulajIbhAIne tyAM mAtA sa MtAkabenanI kukSIe zeThazrI jamanAdAsabhAIno janma thayA hatA. kuTuMbanI Arthika paristhiti atra satata ciMtita rahenA mAtAnA khoja AvA karavA ane jIvanamAM kaMI karI chUTavAnI bhAvanAnuM bhAtuM laI zrI jamanAdAsabhAIe mAtra 15 varSanI uMmare deza cheDI muMbaI naraka prayANa ka sahu prathama jeyatA jeThAnI peDhImAM phakta peTarIe temane nokarI maLI paraMtu kaiMka samayamAM ja teoe sAnA cAMdInA dhaMdhAnI badhI AMTI TIonA abhyAsa karI lIdhA ane emanI kArya niSNutA, dhadhakArI AvaData ane niSThAe temanI peDhImAM nahIM paraMtu muMbaInI jhaverI bajAranI zarAphI peDhIomAM paNa suMdara pratiSThA meLavI ane AgavI chApa UbhI karI. zeThazrI lAlajI harajI sArA pagArathI jamanAdAsabhAine nokarImAM rAkhI lIdhA. nokarIthI zrI jamanAdAsabhAIe temanI kArakirdInI zarUAta karI. uttarAttara pragatine paMthe AgaLa vadhatAM Akhare samagra paikInA te ekAkI mAlika rathA paraMtu ki pragatinI sAthe sAthe ja zeThazrI jamanAdAsabhAInI sAmAjika, dhArmika ane zaikSiNaka pravRttie paNa vA mAMDI. daramiyAna tathA pUjya mAcAya mahArAjazrI vijaya temAMmbijha tathA AcA mahArAjazrI sAgarAnaMdasUrizvarajI mahArAjanA sa parka mAM AvyA. vizALa bhAla pradeza, tejasvI mukhamudrA ane anaMta cAritrA dharAvatA zrI jamanAdAsabhAI upara baMne mahApurUSonA upadeza ane preraNAe satata saparkane lIdhe zrI jamanAdAsabhAInA supta guNAne nagna karyA ane temane dhama mAtra mAM sthira zraddhAvAna banAvyA. dharmakSetre pradAna :- jAmanagaramAM naimizvara prabhunA prAsAdamAM vividharI ArasamaDhI pIvAI banAvI, sthatro ane kamAno cAMdIthI DhaLamAM amUlya phALA Apyo te bhagavAna neminAthanI kAyamI AMgI racavA rUA 2500 aNu karyA. pAlItANAmAM zetruMjayanI taLeTI pAse zeThazrI popaTalAla dhArasIkRta jina Agama maMdiramAM rUA. 2500nA kharce sAhiba' badhAvI caumukhI"nI sthApanA karI, sudhara madiramAM e gaNudharapaTTa kaDArAvyA. tema ja Agama madiramAM be jaina Agama, Arasapara kauMDArAvyA, gurumadira bAMdhavAmAM rUA. 500 tA phALe ApyA, AgamamadiranA paTAMgaNamAM bleka khAMdhI Agamamadira saMsthAne arpaNu karyAM. kAdambagIrImAM rUA. 5001 kheMcI gu janinI sthApanA karI tema ja pahADamAM jinamUrtio sAcavavA mATe e rUma baMdhAvI ApyA. nagarasthita jina mazinA chIhAramAM za. pUnA kALA ApyA. muMbaimAM pAdhunI upara AvelA bhagavAnazrI mahAvIra svAmInA jinApamAM upara mahAvIra svAmI prabhunI mUrti padharAvI. zeThazrI lAlajI harajI kRta bhAlabAga muMbaI jinAlayamAM be mUrti padharAvI. namanagaramAM AvA phaLayAbAI vamAnApa pa mila sasthAmAM amulya phALe ApyA. 277 darzanamAM cAlatI Ayarniza saMsthAmAM 35, 1,00nA kALA che. sAmAjika rAtre pradAna -dha kAryonI sAthe samAja taraphanuM RNa adA karavAnuM pazu teme cUkacA nathI. jAmanagaramAM Avela vizA ozavALa vidyottejaka ma'DaLanu kAyamI phaMDa UbhuM karavA za. 5000nI 24mI sUrya phALo Apyo. muMbaImAM mA mahAvIra jaina vidyAlayane za. 10,000nu dAna ApyuM. Agama maMdira sasthA pAlItANA mena'tra dUrI mAna A pada upara rahI sa`sthAnI ananya bhAve rasevA karI, eTaluM ja nahIM paNuM mubaImAM cAlatI saMsthAnI ophisanuM pUruM ma gAta jAta bhAgabu SAL mahAvIra jaina vidyAlaya-muMbaI jaina dhanpharansa-muva LiyAtabAI vadha mAnatapa zAMbhara saMsthA -- jAmanagara zrAvikAzrama pAkSInAA-cUstI zAvijayaLa jaina kuLa-pAlItANA phI jAmanagara vizA AzavALa keLavaNI TrasTa-muM baI-TrasTI zrI jamanAdAsabhAInu sebAbhAvI vana aneM hAryAM ha Urdhane preraNAdAyI ane mArgadarzaka banI raheze ( kAna-IndulAla jhaverI ). zrI javAhara meAtIlAla zoha kSA, dharma ane dhanano triveNI saMgama zrI javAharabhAI motIlAla zAhane tyAM thayelA che. 4 varSanA zrI javAharabhAi nAsika jillAnA mAlegAmanA mULa vatanI che. kramanA pita mAlegAmanA jaina ghaNI tarIke sAru evu mAnapAna pAmyA che. Page #1228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 278 zrI javAharabhAI sAmAjika tathA dhArmika mRtre noMdhapAtra kAmagIrI navI rahyA che. ema 12 varSanI kumA varSe jIvananI kAkaDInI zarUAta karI, ane 22 varSe jAhera sevA kAryonI zarUAta karI. teozrInuM masa jaina derAsara, prAnA samAja-munA TrasTI tarIke tathA zrI vizALa jaina kalA saMsthA, pAlItANAnA TrasTI tarIke temaja 108 jaina tIrthaMdana, samavasaraNa maMdiranA TrasTI tarIke sAthe ramavu pradAna rahya che. zrI jaina zvetAMbara ejyukezana bArDanA sekreTarI paNa che. dhA ika oe temane stana para ane bhAga dAna zrI caoNya surizvarajI mahArAja saheba, zrI kurAlaca vizva taiyA zrI vizAsana suri tarAthI maLatA tyAM che. zrI jIvarAjabhAI bhANajIbhAi zIvarIyAlA zrI zIvarI jaina saMgha, mAnadasa trI 20 varSa thayA. zrI zIvarI mitra maMDaLanAM sthApaka, sabhya, mAjI pramukha, mAjI maMtrIne hAla munasIno hodo bhogavI rahA che. zrI zIvI rITela ra.pa DIlarsa esosIezananAM mAjI mAnada maMtrI, mAjI pramukha, pratinIdhI samitimAM te kAryavAhaka samitimAM, zrI kacchI visA osavALa derAvAsI jaina mahAjana, kAvAiTa samiti ( chellA dasa varSathI cAlu che) zIvarI tAlukA dhrAMgresa kamiTInAM upapramukha tarIke, eka vADa jillA dhrAMgresa kamiTI ane muMbaI pradeza koMgresa kamiTInAM sabhya tarIke paNa rahI cUkayA che. dhI pheDarezana eka bAmbe rITela kalAtha .lasa esosIezana ma'trIpadanu sukAna be varSa saMbhALyA bAda hAla kArya vAhaka samitinAM jAgrata sabhya che. mAmbe rITela rAmaka gAramenTa rIkAsa kAsImezananAM maMtrIpade paNa che. gAma hA majAnAM mananAM dRDhyA tarIke che. mAMDavI duSkALa rAta samitina mubaI khAtenA maMtrI tarIke teo atyAre kAryarata che. te uparAMta samAjanI amUlya saMsthAe mATu gA chAtrAlayanA mAghyamAnada maMtrI tathA pAlAgala hAIskUlamAM mA mAnada ma`trI ne hAla TrasTI che. kaccha pesenjarsa esosIezananA ane derAvAsI mahAjananAM kArebArI sabhya che, cakSudAnanI pravRtimAM khAsa rasa che. sivila DIphensanA sabhya che. samAjanI lagna niyama kirtinA invInara che. jaina samAjanuM gauravayALA ratna che. zrI jagajIvanadAsa zivalAla zAha saurASTramAM dhrAMgadhrA tAlukAnA DhAMDha gAmamAM janma. 1911 navembaranI trIjI tArIkhe supratiSThita zeTha DAhyAbhAI DuMgarazInA kuTuMbamAM, pitA roDa zivalAlabhAI ane mAtuzrI zivabahenane tyAM thaye hatA. bAra dha sudhI banananI gAmaThI skUlamAM abhyArA. bAda pU. poMDita zrI sukhalAlajI ane vaDIla bhAizrI harakhacaMdabhAInI jaina niya'tAmiNa sahAyathI amadAvAdamAM zeTha camanalAla nagInadAsa chAtrAlayamAM dAkhala thaI dasa varSa sudhI abhyAsa karyA hatA. pU. dha mAtuzrI mANekabahena ane pu. nizAnanI chatrachAyAmAM A chAtrAyamAM saMskAra, cAtri ane jJAna saMpAdana karyuM. 1926mAM aMbAlAla sArAbhAInI phma mAraphata AphrikA javAnuM AkarInu sAhasa karela. eka varSa ka pAlA ( yugAnDA )mAM rahyA bAda havA pANInI sAnukULatA na thatAM kapAlAnI nAkarI cheDIne mombAsAmAM semI gavamenTanI baMdaranI nAkarImAM joDAyA. tyAM bahu ja gArava pUrNAMka 13 varSa karI karIne 1941mAM svadeza pAchA pharyA. AphrikAmAM mombAsAmAM dezavAsI janasaMdhanA maMtrI tarIke, jaina yuvaka maMDaLanA upapramukha tarIke sArI sevA Apela. tyAMnA sacamAM sapane vadhArela ane AnA prasiddha haiTara manasukha lAla tArAcaMda zAhanA nAnAbhAI tarIke temaNe aMte sAte ane samAjane sevA Apele. nAnA jena ghara derAsaramAMthI zikharabadha derAsara badhAvavAmAM mombAsAnA saMdhane badho havega Apela. zeTha camanalAla nagInadAsa chAtrAlayamAM zIkhela sevAne pATha jIvanamAM utAryA hatA ane jyAM jyAM anukULa lAge tyAM tana, mana, dhananI nimbAthI sevA Apela che. sane 1951thI 1955 sudhI vaDIlabaMdhu zrI zAMtilAlabhAInI sAthe zAha bradharsa eNnDa kaMpanI khUba nAmanAthI calAvI che. tyArabAda svataMtra zAha bradharsa ka MpanI potAnA traNa putro zrI sUkAntabhAI, zrI kumArabhAI, zrI huMdabhAInA sahakArathI cAle che. mAmbAsAthI svadeza AvyA bAda jaina samAjanI suMdara sevA karatI zrI AtmAnaMda jaina sabhAnA saMcAlanamAM ma`trI tarIke vIza varSathI vadhAre sevA ApIne hAla A sabhAnA zubhecchaka tarIke che. zrI vallabha smAraka nidhi, jee jaina ane jainetarAne Abha thAya tevAM suMdara siddhAMtika pustakAno sastA dare phelAva kare che, tenA maMtrI tarIke varSothI che. zrI jagavanabhAI madhyama sthitinA mAsa hovA chatAM jaina dharmanAM sAta kSetromAM zaktimujaba dAna, khAsa zikSaNa ane sAdhita ti mATe sArI rakamo sthI DarUpe ApI che ane zeSa jIvanadhArmika vAMcana, thAzakti tapa ane tyAgamAM pasAra kare che, dhAkIya ane bI pravRttiothI nivRtti lIdhI che. zrI AtmAna6 jaina sabhA, muMbaI ane zrI vallabha smAraka nidhinA vIze uparAMta jaina sAhi nAM pustako temanI dekharekha nIce chapAvyAM. zrI jagajIvana bhagavAnadAsa zAha 88, varSanI uMmaranA zrI ganabhAInA janma surendranagara jillAnA rAmaparA gAme thayA. janmathI tejasvI tatvana darzIna thayA. mAtra cAra gujarAtIne ja abhyAsa hatA. chellA trIsa varSa vI Page #1229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAga 1-2 nA upAya . vepAra arca klA, dhrumIna vagera sthaLAe avAranavAra jatAM e badhA baheALA anubhavane laine nA kAmanI bAbatane kAraNe sArAme saurASTramAM J. B tarIke cAnA khyAtanAma ane mazadUra vyApArI tarIke bahumAna pAmyA. bhAvanagaranA khyAtanAma vepArI veArA paramANuMdadAsa tArAcaMda nI saujapacInA, pramANiktA ane bhAvanAthI AkarSAine temanA sArA vicAro grahaNa karavA temanA paricayamAM AvyA ane thADA anubhava pachI temanI sAthe bhAgIdArImAM joDAyA. ane tenI suvyavasthA mATe paNa zrI jagajIvanabhAIe athAga parizrama uThAvyA che. bhAvanagaranI pAMjarApoLa saMsthAnA saMcAlanamAM ane tenA utkarSa mAM UMDA rasa lIdhA. sametazikhara sahita moTA jaina tIrthAnA pravAsa karyA che. sa'tAnamAM eka ja dIkarI che. temanI sAthe temanA bhANejoe vyApAranuM saMcAlana ane khIjI sAmAjika pravRttiomAM temanI sUcanA mujaba kAma karyu. zrI jagajIvanabhAI zAha bhAvanagara ane jaina samAjanuM gArava hatA. jaina pracAraka sabhAnA pramukha tarIkenI temanI kAmagIrI, zAstrI hatI. ane paya goviMdajI TrasTamAM TrasTI tarIke hatA. dhAja marmIna puruSa hatA. temanI sauMskArapriyanA aMta kAryazIvratA bhAvI peDhIne mATe anumAdanIya ane AdaraNIya che. pAtAnI uMcA UkAta ane buDhi vananA aneka tANAvANAmAMthI pAra thaI bhAre moTI siddhi hAMsala karI che. zrI jgavana kezavabhAI dozI zrI jagajIvanabhAI taLAjA pAse dAdAnA vatanI, cha gujarAtIno abhyAsa. dhaMdhArthe muMbaI gayA. rU|. 15 nA pagArathI nokarInI zarUAta karI. sakhata parizrama ane akhUTa zraddAe 1991 mAM bhAgIdArImAM sApArInI dukAna zarU karI. 2008 mAM bhAgIdArImAMthI chUTA thayA ane 2001 mAM cImanalAla jagajIvanane nAme dukAna zarU karI. badhAmAM e saMpattinA upayoga zarU karyo. kAcanI spi TalamAM, taLAjAnI vidyAyA' boDiMgamAM, kaLagirimAM, maru zikharamAM ane pacagInI pAse elesemAM zrI zALAmAM sAru evuM dAna karyuM". che. mIThu ane zaTale khAvA paNa gharmanI madada na levI evI eka mahAe potAnA svakharce ja dhana, dAna ane prAti prApta karyAM. pAlItANAnI dareka dhArmika saMsthAomAM temanu" kAna gujatu rahyuM che. putrone sArI keLavaNI ApI che. temanI dharmapriyatA khAsa pAna bee zaivI che. muMbaImAM jJAtinAM bALakAnA rAsavezamAM ane dhArmika pravRttiomAM haMmezAM meAkhare rahe che, ane paramArthika jIvana ve che. zrI jazavanabhAI cImanalAla zAha zrI jazavaMta cImanalAla zAhanuM janma sthaLa mAlavANu 2169 tAlukA, jillo surendranagara che. temanA pitAzrInu 1992 nA DisembaramAM kAra akasmAtamAM avasAna thayuM, mAtAjI jIve che. ane eka bahena pahelA che. temanA patnInuM nAma mAtmAbahena che. e putrI ane eka putra pareza je 19 varSanA che ane bI. kAmamAM abhyAsa kare che. ane blu putro, dipikAbahena, kalpanAvaina ane kavitAbahena che. temaNe zikSaNamAM khI. esa. sI. ( kramesTrI ane baTanI) 1955 mAM hiMda lemAMthI muMbai yunimAM pArA pu 1pa0 mAM ela. ela. bI. gavarnamenTa lA kale muMbaI yuni. mAM pasAra karyu. 1958mAM vakIlAtanI parIkSA pasAra karI, rAlIsITaranI parIkSA 1961 mAM pasAra karI, rUstamakka jI. anAyA, na . modI Adhe joDAyA. temanI anya vigatAmAM hera ane zikSaNa khALemAM ja meLavyuM. solIsITaranA mAzisTanTa varI joyA. aprila 1964mAM meca ramAi enDa jenavAlA seAlIsITaranI bhAgIdArI cheADI tyArathI te Aja sudhI te ja vastaka eNphisa cAle che. temanI viziSTatAmAM be hAIkAmAM vakIlAta kare che. Anya zAkhamAM vAMcana, zAmI, saMgIta, nATaka ane ramatagamata vagerene che. zrI jAdavajI seAmacaMda mahetA zrI jAdavabhAI mahetA bhAvanagara jillAnA, kuMDalA tAlukAna vaDA gAmanA rahIza che. pArTInANAmAM meTrika sudhI abhyAsa karI vyApAra artha buna tarA prayANa karyuM" ranamAM zIkha vizvALa vakhate raMgUnathI temanA mitra bhAIzrI manasukhalAla rAghavajI dozI surendranagaranA triya enDa TeIka - mULavALA bI sAthe sA bhArata AvyA ane teo anekAne madadarUpa thai paDayA. vaMDAmAM vyApAra zarU karyA. sAthosAtha vatanamAM prAthamika zALA, hAIskUla, pANInI yojanA vagere aneka lokopayogI subAkA karavAmAM tana, mana, dhanathI bhoga Apyo. sAvarakuMDyA, pAlItANA, surendranagara, vagere sthAJa LavaNI, draspiTala vagere aneka kAmamAM pUrata, madadarUpa thaI kAmo pAra pADavAM. teo jaina vidyAyI gRha rAvato, pAlItAnA saina bAvAnA maMtrI tarIke kArya karI rahyA che, ane badhA kAryo pAchaLa temanAM dharmapatnI prabhAbahenanA sapu DAya che, sAvarakuMDalA jaina vidyAthI varakuMDalA jenI sthApanA 2002mAM karavAmAM AvI tenI rAtathI te 2 5 sudhI maMtrI tarIke rA. dhadhAya. mAmbAsA jtAM saMsthAnA uMmAM tyAMthI sArI 2kama ekaThI karavAmAM nimittarUpa banyA. zrI siddhikSetre jaina khAlAzrama pAlItANAmAM chellAM 16-17 varSathI maMtrI tathA TrasTI tarIke kAma karI rahela che. zrI vikAsa vidyAlaya vaDhavANa tatha zrI manasukhabhAi dezI lokaviAlaya surenDanagara mATe bahArathI sArI evI madada meLavI. AAthI, bikAsa vidyAne pagabhara thavA ma cerITI TrasTanI je khUba ja upayAgI sahAya maLI temAM teo Page #1230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 280 jainanaciMtAmaNi dhaNuM samayathI karI. svayaMbaLe ja AgaLa AvyA. zAsanasevA ane samAjasevAne bacapaNathI zAkha-akhila bhArata acalagaca7 vetAmbara jaina saMghanA TrasTI ane maMtrI, jaina tava vidyApIThanA TrasTI, zrI karacha devapura jaina vardhamAna tapa AyaMbila khAtAmAM pramukha tarIke, vItarAga saMdezane taMtrI tarIke, kacchI vIsA derAvAsI mahArAjanI mAnadamaMtrI tarIke temanI sevAo jANItI che. nAnI moTI saMsthAomAM yazasvI dAnagaMgA relAvI che. hiMdustAnanAM dhaNa darzanIya sthAnane pravAsa karyo che. nimittarUpa banyA. zAha sodAgara dAnavIra zeTha zAha meghajI petharAja taraphathI dAnano pravAha surendranagaramAM vipula pramANamAM vaherAvavAmAM sau prathama surendranagarane paricaya karAvavAmAM nimitta banyA. vatanamAM ujamabAI somacaMda prAthamika zALA baMdhAvI ApI. zrI jIvatalAla paratApazIbhAI jainadharma purIonAM AgevAna gaNatA uttara gujarAtanA rAdhanapura zaheramAM parama dharma zraddhALu ane saMskArI pitAzrI paratApazIbhAI tathA mAtA jayakArabenane tyAM zrI jIvAbhAIne janma vi. saM. 1943nA jeTha vadI 4 ne divase thayo hato. bALapaNamAM ja mAtApitAnA uttama dhArmika, vyavahArika saMskAra ane zraddhA saccAIne vAra maLyo hato. prAthamika abhyAsa rAdhanapuramAM ja pUro karI mAtra soLa varSanI nAnI vayamAM ja kuTuMbanI Arthika javAbadArI upADavA muMbaI zaheramAM AvI nekarIthI jIvananI zarUAta karI. tyArabAda sonA cAMdI bajAramAM svataMtra dalAlIne dhaMdho zarU karI uttarottara bhAgya devInI kRpAthI muMbaInA AgevAna vAyadA bajArane mAnya dalAla banyA. hiMdustAne bahAra lIva2pula koTana ekSaceMja ane nyuyorka koTana ekSaceMjanA paNa membara banela. aneka InDasTrIjhamAM DAyarekaTara tarIke sevA bajAvela. 36 37 kaMpanIonA DAyarekaTara hatA. vAlaca danagara InDasTrIjha lI. nA DAyarekaTara tathA saurASTra poInTa prA. lI.nA ceramena tarIke rahyA. vepAra sAthe sAmAjika tathA dhArmika kAryomAM paNa khUba rasa letA hoi aneka saMsthAna TrasTI tarIke sevA ApI ane kAma karela ane Aje paNa karI rahyA che. muMbaI zaheranA AgevAna jaina maMdiranA TrasTanA TrasTI tarIke varSo sudhI sevA ApyA bAda nivRtta thayA che. chatAM zrI siddhakSetre zrAvikAmazra, mahesANA jaina saMsakRta pAThazALA, muMbaI vardhamAna tapa AyaMbila saMsthA, zeTha ANaMdajI kalyANajanI peDhInI kamiTImAM paNa sakriya bhAga lIdhe. dhArmika prasaMgo dhaNuM nAnA moTA temanA jIvanamAM ujavAyA. temAM khAsa karI zrI siddhAcaLajIne charI pALatA saMdha, navvANuM yAtrA, be vakhata pAlItANAmAM cAturmAsa, upadhAna tapa tamanA bhatrIjA iMdravadana tathA bhatrIjI maMjulAbenanA dIkSA prasaMge, tamanA pitAzrIne smaraNArthe ujavela ujamaNune prasaMga tathA saM 2005nI sAlamAM 13 mAsa pAlItANA saLaga rahI nava lAkha navakArane jApa karyo hato. A badhA viziSTa prasaMge hatA. dhArmika kAryo dhaNAM ja utsAhathI ane khaMtathI saMbhALe che. zrI TokarazIbhAI bhulAbhAI vIrA zrI TokarazIbhAI lAlajI kApaDIyA patrI, gujarAtanA kacacha vibhAganuM eka nAnuM gAma, tA-19 jAnyuArI sane 1916nA zubha divase A sthAne zrI TokarazIbhAIne jama. dharmapremI ane sevAbhAvI pitAzrI lAlajIbhAI ane evAja Adarza gRhiNI mAtA vajebAI. lAlajIbhAIne mRtyu samaye TokarazIbhAInI uMmara kevaLa 10-11 varSanI hatI. uMmara bhale nAnI hatI, paraMtu pitAnA gAMdhIvAdI vicAre, sevA saMskAra emanAmAM pAkI jaDa jamAvI gayA. bALapaNathI ja sevAbhAva emanA aMtaramAM jANe divyaprakAza rUpe patharAyA hatA. nAnI vayathI ja temanA pratye prema jovAmAM AvatA. pitAnA gAmamAM pustakAlaya, rAtrI pAThazALA, vagere kAryomAM tana-manathI joDAI jatAM. nAnakaDA pustakAlayamAM dAnathI maLatI jUnI phATelI copaDIo paNa teo pitaja sAthIonA sahakArathI bAIDIMga karatA je kAma temane zikhavADanAra pU. zrI gulAbacaMdajI munIne teo Aje paNa nathI bhUlI zakayA. pitAnA mitra maganalAla Thakkara sAthe harijanone bhaNAvavA-navaDAvavAnuM vagere kAryomAM mazagUla thaI jatA. Ama nAnI vayamAMthI ja sevAmaya jIvana jIvavAnI bhAvanA jAgela je niraMtara barmAmAM rahI ne pitAnI harijanazALA mATe phaMDa ekaThuM karela. gAMdhIjIne sAttvika jIvananI asarathI eTalA badhA prabhAvita thayA ke khAdInA vaparAzane kAyamI sthAna maLyuM. muMbaI ekAda varSa rahI jAtamahenatathI, khaMtathI jyAM kAma maLavuM e zeThiyAone prema, saddabhAva saMpAdanathI brahmadeza javAnI taka maLI. samayanA pracalita rivAjethI 16 varSe lagnagraMthithI joDAyA, dharmapatnI zrImatI amRtabAInI vaya A prasaMge 14 varSanI hatI, amRtabAI paNa eTalAM ja saMskArI kuTuMbanAM hatAM ke TokarazIbhAInI aMtaraMbhAvanAomAM sarva rIte sahAyarUpa banI bhAratanI adazanArI tarIke jIvana dhanya banAvavAmAM potAnI bhAvanAo kendrita karela jotAM sarva garva anubhave che. bIjA vizvayuddhanA kAraNe 1941mAM lagabhaga zrI TokarazIbhAIne brahmadeza cheDavuM paDayuM. kalakattA thoDo saraya rahI bhAratanA anya mukhya zaheronI mulAkAta laI muMbaI AvatAM jUnAM saba tAjA thayA ane haidarAbAda AvavA preraNA maLI. haidarAbAda kaccha (devapura) taraphanA vatanI. 1998mAM muMbaImAM temanuM Agamana thayuM. anAjanA vyApAramAM svataMtra vAnI zarUAta Jain Education Intemational ucation Intemaliona Page #1231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 281 AvavA preraNuM maLI haidarAbAda jenuM nAnuM nAma bhAgyanagara hatuM. eka pachI eka taka sAMpaDatI ja gaI. kArobAramAM bhAgIdArIthI vyavasAya zarU karI pitAnI AMtarapreraNAthI dhIme dhIme vyApAra temaja udyogomAM paNa pravezI vikAsa thato gayo. bahumukhI sevAonI TUMka yAdImAM, sarvodaya, cakSudAna pravRtti, prAkRtika cikitsAlaya, mahAvIra hospiTala, jainadharma vikAsa zikSA, nArI sudhAra sevA, anAthAlaya, khAdIgrAmodyoga kRSisudhAra, roTarI kalaba, gAMdhIjJAna maMdira, rAjadvArI kSetre paNa jarUra paDe, selsa Tekasa bAbata hoya ke kogaeNsanA adhivezana heya, gujarAtI, hindI, telugu, bhASAonuM sevAkArya heya; jaLaprakopa ke duSkALa rAhatanAM kAryo hoya, kevaLa haidarAbAdamAM ja nahi, dezanA keIpaNa bhAgamAM. gujarAta rAjya heya ke bihAra rAjya heya, sthaLa samayane koI bAdha emane AvatA nathI. haidarAbAdanA zrI gujarAtI pragati samAjamAM varSothI emaNe menejiMga TrasTI, mAnadamaMtrI, pramukha Adi pada para sevA bajAvI che. A saMsthAne emaNe potAnA kApaDIA grupanA TrasTamAMthI rU. ekalAkha paMcotera hajAranI sakhAvata ApI. kApaDIA TrasTa pragati mahAvidyAlayane tathA kApaDIo TrasTa atithigRhane mUrta svarUpa ApyuM che. A uparAMta navajIvana mahilA vidyAlayane kaeNlejanI sthApanA mATe TrasTa taraphathI rUA. ekalAkha ekAvana hajAranuM dAna ApI "amRta kApaDIA ' navajIvana vImana pisTa grejyueTa sAyansa koleja sAkAra banAvI che. A sivAya haidarAbAda cilDrana eIDa sesAyaTI ane phasAI paDelI strIo mATenAM rAdhAkIzana hemanI pravRttio vikasAvavAmAM mahattvane phALo Apyo che. teozrI dhI haidarAbAda sTeTa greIna eNnDa sIDjha maracarsa esosiyezananA sthApaka hovA uparAMta tenA varSo sudhI maMtrI ane pramukha tarIke kAmagIrI bajAvI che. AMdhrapradeza oIla mIsa ese.ne eka sthApaka hAlamAM pramukhapade saMbhALyuM che. senTrala oNIla sIjha kamiTInA ceramena ane ola inDiyA phUDa ceInsa pheDarezana ane anya aneka samitionA ane maMDaLomAM teozrI sakriya sevA Ape che. gata varSe pheDarezana oNpha AMdhrapradeza, cembara opha komarsa eNnDa InDasTrIjha hAlamAM mahAvIra hospiTala (100 beDanI suvidhAnI), gujarAtI mAravADI rilIpha eNnDa velaphera kamiTI, AphaTara kera hema, dakSiNa bhArata gujarAtI samAjanA pramukha ane akhila bhAratIya gujarAtI samAjanA upapramukhanI pharaja bajAvI rahyA che. temaja akhila bhAratIya gujarAtI samAjanA pArlAmenTarI borDanA sabhya che. dhaMdhAmAM mana parovyuM. cANakya buddhi, khaMtathI kAma karavAnI AvaData vagerethI dhaMdhAmAM lAkho rUpiyA meLavyA ane arthasiddhi saMpAdana karI. garIbAImAMthI zrImaMta thayA, pachI temanuM jJAtiabhimAna savizeSa jAgRta thatuM ganu. jJAtinAM bALake taraphanA asIma premane laI keLavaNInA kAmane uttejana Ape che. temanuM cAritrya, dharmabhAvanA, sAhasa vagere anukaraNIya che. jaina samAjamAM temanI kIrti prabhAvanA jhaLahaLI rahI che. temanI saphaLatAno keTaloka yaza zrI cImanalAla jAdavajIne phALe jAya che. muMbaImAM derAsara kamiTImAM, dArUkhAnA vyApArI maMDaLamAM ane bIjI aneka saMsthAomAM AgaLa paDato rasa le che. temaNe hamaNAM ja sArI evI rakama naDiyAda jaina upAzrayamAM arpaNa karI che. bhaviSyamAM vatana tarapha audyogika dizAmAM pagaraNa mAMDavA zarU karyA che. temanI dhaMdhAkIya kArakirdInA UjaLA itihAsano pAyo temanA umadA svabhAva upara racAya che. ane sadAye kartavya parAyaNa rahyA che. atyAre paNa vRddhAvasthAe pahoMcavA chatAM teo je kArya hAthamAM le te vagara ALase pUruM kare che. AvA dharma-karmavIranI niHsvArtha sevAonI saravANuo haradama hara sthaLe vahetI rahe tevI zubhakAmanAo vAMchIe chIe. zrI dIpacaMdabhAI esa. gADI ola InDiyA jaina konpharansanA sUtradhAra ane muMbaInI aneka saMsthAonA adhiSThAtA banelA zrI sAheba janasamAjamAM sAruM evuM bahumAna pAmyA che. kAThiyAvADanA eka nAnakaDA gAma paDadharImAM varSo pahelAM eka sAmAnya kuTuMbamAM zrI dIpacaMdabhAIne janma thayo. nAnI uMmaramAM ja dIpacaMdabhAIe pitAnuM sukha gumAvyuM. dAdAjInI chAyAmAM UcharyA. vAMkAneramAM meTrika sudhI abhyAsa karyo. ucca abhyAsa mATe zrI jaina mahAvIra vidyAlayamAM dAkhala thayA. vidyArthI avasthAmAM vepArI banI beThA chatAM jJAna pipAsA tIvra hovAthI bI. esasI., ela. ela. bI. thaIne IMgalenDa jaI berisTara thayA. vakIlAtanA kSetre saphaLatA maLavA lAgI. paNa vyApArI jIva hovAthI vidhavidha vyApAramAM jhukAvyuM, ane lakSamInI varSA varasI rahI. 5NuM hRdayanI udAratA evI ke zikSaNa saMsthAo, mAnavarahita, udyoga kendra ane e uparAMta sevAnA vividha kSetromAM jyAM jyAM jarUra paDI tyAM chUTe hAthe dAna karyuM. mAtRbhUmi paDadharImAM pU. pitAjIne maraNamAM eka kanyAzALA ane bAlamaMdira nI sthApanA karAvI. muMbaImAM ghATakoparamAM pU. mAtuzrInA smaraNamAM zrI dhanajI devajI rASTrIya zALAmAM sabhAkhaMDa Apyo. 'DuMgarI " vistAramAM gADI hAIskUla sthApIne Aja teo tathA temanAM sevAbhAvI dharmapatnI zrImatI vidyAbahena berisTara, zALAnA prANa banI rahyA che. A zALAmAM hAreka bALake jJAnane prakAza ane zrI dalIcaMda lakSmIcaMda koThArI jenaratna zrI dalIcaMdabhAI ThArI surendranagara jillAnA sApakaDA gAmanA vatanI che. nAnI vayamAM kauTuMbika javAbadArIo AvI paDatAM Arthika muMjhavaNane laIne dezATana pasAra thatAM Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 282 jenaratnaciMtAmaNi ucca saMskAra meLavI rahyA che. sAmAjika kSetre paNa ghaNuM ghaNuM madhyama varganA kuTuMbone temanI udAratA AzIrvAda samAna banI rahI che. gAMdhIjInA saMdeza mujaba saMpattinA TrasTI banavA prayatna karatAM karatAM "bahujana sukhAya bahujana hitAya" maLelI lamIne saddaupayoga thAya evI zrI dipacaMdabhAI esa. gADInI mahecchA ApaNane preraNA ApI jAgrata kare che. sadeva mita veratA zrI dIpacaMdabhAIne zAsana deva khUba lAMbu AyuSya ane taMdurastI arpe ane teonA zubha haste samAjanA zubha kAryo thAya ema IcchIe. pote zakti pUjAmAM mAne che, pApa- pamAM mAne che. Aja lAkho rUpiyAnI sakhAvata karI che. bhaviSyamAM moTI AkAMkSA sevI rahyA che. ceriTI saMsthA banAvI rajanA eka hajAra rUpiyAnuM dAna dharma thAya, tevI temanI manISA che. moTA putra Do. razmikAMta gADI, khyAtanAma sajana che. strIroganA niSNAta che. IMglenDamAM prekTisa kare che. tyAMnI sAmAjika pravRttio sAthe ghaniSTha rIte saMkaLAyelA che. nAnA putra solisiTara zrI hasamukhabhAI dIpacaMda gADI muMbaInI eka jANItI solisiTaranI peDhImAM joDAyelA che. - zrImatI vidyAbahena gADI, 1972 nA ogaSTamAM je. pI. thayAM. mAnanIya dIpacaMdabhAI 1973 mAM ola InDiyA jena keransanA pramukha nimAyA ane bahu mAna pAmyA. AkhuMya kuTuMba ucca vicAra dharAve che. ane dAnadharmanI pravRttimAM bhAre moTuM pradAna raheluM che. zrI jayaMtabhAI mAvajIbhAI zAha sAdhAraNa parivAramAM janma laI zrI jayaMtibhAI ApabaLe pitAne maLelA TAMcA sAdhanane saMpUrNapaNe sadupayoga karI zikSaNane kSetre AgaLa vadhyA. divasanA 20 kalAka jeTalo parizrama karI zreSTha guNo sAthe 19paramAM bI. komanI padavI prApta karI. jIvanamAM kAMIka karI chUTavAnI tamannAvALA zrI jayaMtabhAI 1955 mAM sI. e. thayA. ane muMbaImAM kAlabAdevI roDa upara jayaMta ema. zAha nAmanI kaMpanI zarU karI. bAlyakALathI ja dharmapArAyaNa kuTuMbanA ucca saMskAre temane vArasAmAM maLelA eTale keLavaNI ane dhArmika pravRttio tarapha cheka bacapaNathI kheMcAyA. eka sajajana puruSamAM hovA joitA saddaguNene teozrImAM saMpUrNapaNe samanvaya thayelo che. mAtA-pitAnAM uttama saMskAronI prApti arthe teozrI hamezAM dAnane pravAha satatapaNe vahevaDAvatA ja rahyA che. temanAM netRtva heThaLa keLavaNInAM aneka kendro vikasatAM ja rahyA che. emanA mAgadazana ne rAhabarI heThaLa ghaNI saMsthAo, somA- jika ane dhArmika TrasTa pragatine paMthe prayANa karI rahyA che. eDiTara tarIkenuM temanuM saphaLa saMcAlane kharekhara temanA nAmane cazanAma kare che. jaina samAjamAM tathA vyApArI jagatamAM teozrI eka jANItA vyakti che. sva. pitAzrAnI puNyatithimAM rUA. 25000 jeTalI vipula dhanarAzI zrI mahAvIra jaina vidyAlayane Arthika saMkaDAmaNa anubhavatA vidyArthIo mATe arpaNa karI. uparAMta bAbu pannAlAla jaina hAIskUla tema ja anya keLavaNInI saMsthAomAM paNa dAnathI jJAnanI paraba kholI. tema ja zatruMjaya Dema upara pitAzrInI yAdagIrImAM jaina upAzraya baMdhAvI pitAnA dhArmika vArasAne suMdara paricaya Apyo. temanI vigata joIe ? zrI khuzAladAsa je, mahetA amaragaDha hospiTalamAM zrI mAvajI dAmajI zAha tyAM zrImatI amRtabahena mAvajIbhAI zAhanA nAme phI beDamAM koI paNa jaina sAdhu-sAdhvI koI paNa gacchanAne phI TrITamenTa maLe te mATe eka beDa teoe Apela che. te uparAMta koI paNa gRhasthane joItI hoya to te maLI zake che. 1980 mAM sahakuTuMba temanA patnI, bALake ane 75 varSanA mAtuzrIne laIne yuropa ane yu. ke. nI TUra eka mAsanI vizeSataH mAtuzrIne dezaparanA darzana sAthe koIpaNa jAtanA abhakSyanA sAcaveNu sAthe pharIne AvyA hatA. 1981 mAM pa. pU. vijaya valabha hespiTala baroDAmAM temanA pitAzrIne nAme eka phI beDa ApI che. ola inDiyA jaina vetAmbara kenpharansanA teo prathama mAnad maMtrI tarIke temanI sevA ApI rahyA che. zrI jaina udyogagRhamAM teo upa-pramukha tarIke sevA Ape che. zrI jayaMtilAlanemacaMda zAha yuvAna sAmAjika kAryakara zrI jayaMtibhAi mULa gAma bhAlaka, uttara gujarAta taraphanA vatanI. InTara sudhIne abhyAsa. janma tArIkha 20-11-36 sane 1958mAM muMbaImAM temanuM Agamana thayuM. zarUAtamAM keTaloka samaya gavarnamenTa sarvisathI pitAnA jIvananI kArakirdI zarU karI. kAMIka AMtarasUjha ane haiyAukalatane kAraNe pachI te svataMtra vyavasAya tarapha mana vaLyuM. ane 1969mAM sTenalesa sTIlanA vyApAranI zarUAta karI svayaMbaLe AgaLa AvyA. Aje emane traNa dukAna ane eka phekTarI che. cheka zarUthI vyavasAyamAM ekadhArI pragatine paMthe che. pote zaikSaNika ane dhArmika pravRttiomAM paNa tana-mana-dhanathI eTale ja rasa laI rahyA che. saM. 2031mAM (muMbaI) malADamAM digambara jaina saMghanA pramukha tarIke temane 2016 thI 2035 sudhI zrI be. da. humaDa digambara jaina maMDaLanA sekreTarI tarIke temanI sevAo nedha pAtra che. uttara gujarAtamAM bhAlaka keLavaNI maMDaLane hAIskUla mATe sArI evI rakamanuM dAna ApyuM. malADa jaina maMdiramAM Jain Education Intemational Page #1233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa"grahagra tha--2 pratimAjI birAjamAna karAvela che. A sarvazreSTha mAtAnI mamatA, pitAnI preraNA, momAM thAi dAma rAja talAdanuM mAdAna tathA bhAnustama mAruM dhIraja tathA bhAI ati bhArI che. preraNA maMDaLa goregAMva-muMbaInA Adya sthApaka tathA eka vakhatanA pramukha che. sva. zeTha zrI jezIMgabhAI kAlIdAsa zeradalAla zrI jezI gabhAInA janma sa. 1929nA caitra vada 8nA rAja amadAvAdamAM thayA hatA. temanA pUjya pitAzrInuM nAma kAlIdAsa bhIkhAbhAI ane mAtAnuM nAma jekArakhAI hatu.. pU. A. ma. zrI vijayanemisUrIzvarajI mahArAja sAhebanA te niSThAvAna bhakta ane mAnakita svastha ziSya hatA. zrI nI zubha preraNAthI temaNe aneka jana maMdizamAM ghaNA chana bimbA bharAvavAmAM, temaja pratiSThA vagara bha kAryomAM mAnA no tyAga karIne bA puNya kAryo karyA che. zrI kadaMbagirinI bAvana jinAlayanI bhamatImAMnI mATI kerI, sahIzALAmAMnI mULa nAyakanI pratimA ane temanI bAjunI jina pratimA temaja bAranI bAjumAM zrI sImavara svAmInI pratiSThA temaja "janarAlA vagere karyA e temanA unnata ane udAra dharma jIvananA puNya pratIko che. pratimA ane pratiSThA uparAMta temane zrIzruta jJAna bhaktimAM paNa naDo rasa hatA. TUMkamAM pratimAM eTale ahiM AdidharmAnI sthApatya kalA, ane zrutajJAna eTale ahiMsAdi dharmanI saMskAra, sAhitya ane temanA kAnamAM kaLA ane saMskAra sAdityanA samatra sagama jovA maLatA hatA zrI jethI mAie potAnI bhiktanA amuka bhAganI rakamanuM TrasTa karyuM che ane sAhitya samrATa AcArya mahArAjazrIe magaLa AzIrvAda ApyA che. A TrasTamAMthI alabhya evA graMtharatnA siMhema, zabdAnuzAsana khAvA purva prakAzita thAya che. tethI tattvavivecaka tathA sabhAnA adhyakSa hatA. teozrIe mahAma gaLakArI zrI navakAramaMtrano jApa pUrNa karyA hatA. e sAdhAminA uddAra vigeremAM paNa guptadAna karavAmAM kayAza rAkhI na hatI. sa. 1955mAM zrI giranI cA chAyAmAM cAtumAMsa ka hatu. A purNazi puSpa hatA. ane tenI saurabha Aje paNa maheka maheka thAya che, te suvAsa kAyama rahe, te mATe temanA putra zrI sArAbhAI ane zrI manubhAI TrasTamAMthI puNya kAryomAM, peAtAnA pitAzrInI jema ja utsAha ane uma-gathI uchaLatA haiye, sAtha ane sahakAra ApI rahyA hatA. temane traNa putrA hatA. temAMthI bhAizrI ratibhAI agavAsI thayAM che. ane sArAbhAI ane manubhAIe pitAzrInA smaraNArthe aSTAMnikA maheAtsava Adi kAryo, dhArmika vidhi vinA, ane bI dhuAe vamAna tapa AyaMbIla khAtAmAM za. 15001 ApyA hatA. sa. 2018 283 vaizAkha suda 9nA roja pAlitANAmAM zrI nemi darzana vidyAra nAmanuM guru maMdira banAvI, temAM pUjya AcArya bhagavAnanI mUrtinI pratiSThA karAvI hatI. zrI sArAbhAI rAjanagara dhama purI amadAvAdanA agragaNya AgevAna hatA. tee cAlyA gayA. paNa puSpAMkhaDInI jema madhura trAsa mUrkha gayA, ane jaina dhanya dhanya banAvI gayA. zrI jIvaNucaMda ratanacaMda putranA rakSaNa pAraNAmAMthI parakhAya te rIte zaikazrI kSaNacadabhAInI tejasvitAnA darrata bacapaNathI jatA rahyAM hatA. pa nI pamAM jAte temano janma thayo. mubahanI rAramAM agresara vyApArI tarIke temanA mAtA hatA. nAnapaNathI ja sevAbhAvI, khaMtIlA ane utsAhI hatA-jainadhama paratve pazu eTalIja prIti ane mamatA hatI, aneka sajjatA sAthe sneha-yAsabhya jIvanabhara nIbhAvanAra A zreSThIe dhama ane samAjanI karelI sevA teAMdhapAtra banI che. sTAka ekceInjanI gavanIga khADImAM membara tarIke ghaNo samaya saMma " pAyAnI paranA mahAvIrasvAmI derAsaramAM TrasTI tarIke ane anya ghaNuM dhAma ka sa spAnI sAthe saMkaLAyelA hatA-1983nA me mAsamAM svargavAsI anyA. temanA parivAramAM robI praphulabhAIe magaladharmanA A kAra jaLavI rAkhyo che. zrI praphullabhAI mAtA, sAlabAgamAM jaina ceriTImAM TrasTI che. mahAvIrasvAmI derAsaramAM paNa karI che. nAnAmoTA kuMDaphALAomAM A paribAre ghaNA vALA bApela che. nAmanI ke kItinI kadI vAMcchanA na karanAra A zreSThIne vaMdana karyAM vagara rahI zakAtu nathI. sva. zrI talakacaMda hIrAcaMda dozI mRtyu pachI je sanI nimAM rAkha paryaM javAnI che. te dehanuM mAnava kalyANa arthe dAna karavuM te sAcA arthamAM jIvata dAna pratti che. DaoNkTara tenA jIvanakALa daramiyAna hajAra lAkhA gata zArirIka ane mAnisaka mAnanAmAM rAjya Ape che. ane artakanA vana macAve che. tabIbI vijJAnanA viSaSe samUjavA mATenA mULabhuta pAyA Anatomy ane Physiology che. A viSayAnA abhyAsa mAnava deha e ugatI peDhInA jJAnanA vikAsa kAranuM uttamamAM uttama rASTrIya dAna che. taduparAMta mR zarIramAMthI keTalAka avayavone badalAvIne (Transplant karIte) aneka dardIone navu.kzana ApavAmAM Ave che. ane anekanAM duHkha bharyAM OM dhakAra bharyo zvanamAM dipaka peTAvI zakAya che. mahubA DALA (lAla bhAvanagara) khAtA kApaDanA vyApArI zAka harSadarAya talanI paiDIvALA zrI tarkahI dezInu 78 varSanI vaye avasAna thayuM. dhavA karI dhana tA da Page #1234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 284 jenaratnaciMtAmaNi kamAyA paraMtu Izvara pAse mAnava kalyANanI kamANI karI puNya laI javA temaNe temanA putra zrI prItamabhAI ane Do.esa.TI. dezIne vAta karI rAkhI hatI. A dehane bharosa nathI mATe AtmA vidAya the pachI cakSudAna ane dehadAna karaze. kuTuMbIjanoe sagatanI aMtima icchAne mAna ApI temanuM cakSudAna tathA dehadAna karI temane mRtyune mahAna banAvI anyane preraNA ApI. Ama 78 varSanI vaya sudhI potAnA jIvanane saMpUrNapaNe mANI atyaMta TUMkI mAMdagImAM svasthatApUrvaka arihaMtasmaraNa karatA temaNe tA. 3-6-8panA dehatyAga karyo. ane tenA dehane jAmanagara meDikala kolejane soMpela. eka noMdhapAtra bAbata e paNa che ke bhAvanagara jaina kema 2katadAna pravRttimAM 40 TakA, cakSadAnamAM 50 TakA ane deha dAnamAM 20 TakAne umadA phALe rahyo che. zrI talakacaMda dAmodara mahetA je dharma yogIone paNa durlabha che evo pavitra sevAdhama jemanA jIvanamAM caritArtha thayeluM jovAmAM Ave che evA zrI talakacaMda dAmodaradAsa mahetAno janma zatrujya tIrthanI zItaLa chAyAmAM AvelA pAlitANAnI najIkanA gheTI gAmamAM dharmaniSTha suzrAvaka mahetA dAmodaradAsa devacaMdane tyAM saMvata 1971ne zrAvaNa vadI 7 tA. 31-8-1915nA divase thayo hatA. prAthamika abhyAsa gheTImAM karI mAtra 16 varSanI uMmare saMvata 1887mAM nekarI athe teo muMbaI AvyA. zarUAtamAM cheDo samaya nokarI karI, paraMtu svabhAva ane prakRtithI pati svAzrayI ane svAvalaMbI hevAthI TUMka samayamAM ja dUdhane svataMtra dhaMdho zarU karyo ane A dhaMdhAmAM bhAre kuzaLatA ane saphaLatA prApta karI zrI talakacaMdabhAIe potAnA dhaMdhAne khIlavyo, paraMtu mana durbaLa bane, AdhyAtmika jIvanane rasa UDI jAya, naitika ane nyAyanI sArAsAranI daSTi naSTa thaI jAya e prakAranuM dhana meLavavA mULathI ja temanuM lakSya na hatuM. vartamAna kALamAM parivartananI paristhitine kAraNe dUra dUranAM gAmomAM vasatAM ApaNA sijhAtAM sAdhArmika bhAI-bahenane ApaNuM samAjanA sukhI ane sAdhana saMpanna bhAIoe sahAyarUpa banavuM joIe. e vicAra sauthI prathama talakacaMdabhAIne AvyA. A vicAranI phalazruti rUpe muMbaImAM saMvata 2022nI sAlamAM zrI ghoghArI vizA zrImALI jaina sahAyaka phaMDa saMsthAnI sthApanA thaI. zrI talakacaMdabhAI A saMsthAnA mukhya karNadhAra banyA. ApaNuM duHkhI svadhArmika bhAI bahenanI vikaTa Arthika paristhitimAM banI zake teTalI hade sahAyarUpa banavuM e A saMsthAnuM pAyAnuM yeya hatuM. temaNe hastagIrI tIrthamAM pitAne nAme dharmazALA, baMdhAvavA moTI rakamanuM dAna ApyuM che. zrI tArAcaMdabhAI dhanajIbhAI mahetA jemanuM samagra jIvana sAhasa ane puruSArthanI ananya kitAba jevuM che, jemane anukaraNIya kAryo yuvAna peDhIne temaja zrImaMtone preraNAnI pagadaMDI bane tevA che ane jeo manasA vAcA tathA kamaNa samAja, zAsana ane dharmanA abhyadaya mATe pradAna ApavA anugrahI rahyA che. evA sAcA AtmavAna ane taniSTha mahAnubhAva zrI tArAcaMdabhAI mahetAnA saddabhAgI hAthe vaDe je je kAryo thayA che temAMthI emanA ujajavala jIvananI naravI phorama pragaTatI rahI che. sAhasa ane puruSArthanA pratIka samA pramukha zrI tArAcaMdabhAI dhanajIbhAI mahetAnuM samagra jIvana preraNImaya che. temanA anukaraNIya kAryo yuvAna peDhIne temaja zrImaMtone preraNAnI pagadaMDI bane tevAM che. taponiSTha mahAnubhAva zrI tArAcaMdabhAI dhanajIbhAI mahetAnA saddabhAgI hAtha vaDe je je kAryo thayA che temAMthI emanA ujajavaLa jIvananI navI phorama pragaTI rahe che. teo saurASTranA junAgaDha pAsenA majevaDI gAmanA vatanI che. madhyamavargI kuTuMbamAM janmyA hatA, paraMtu teozrI yuvAna vaye sane 1922 mAM takadIra ajamAvavA eDana gayA. tyAM emaNe sArI evI pragati tathA pratiSThA prApta karI, ane teozrI sane 1940mAM muMbaI AvI dhaMdhAkIya kSetre addabhuta vikAsa sajIne aDhaLaka saMpattinA svAmI banyA che. jaina samAjanA itihAsamAM dAna ane sakhAvata karanArA zreNIonA audAryanA paraMparA sakAothI cAlI Ave che. paraMtu zrI tArAcaMdabhAIe temAM yazakalagI banI rahe tevA dAnanI navI praNAlikA sthApI che. zrI tArAcaMdabhAIe sAMprata samayamAM ekI sAthe rUpiyA eka karoDa jevI mAtabara rakamanI sakhAvata jAhera karIne tene mATe pitAne nAme eka ceriTebala TrasTanI racanA karI che. temAMthI dara varSe UbhI thanArI rUpiyA 15 lAkha jevI meTI rakamamAMthI lokahitanAM vividha kAryo dara varSe thaze. A uparAMta teozrIe potAnA dharmapatnI zrImatI samaratabahenanA nAme paNa rUpiyA pAMca lAkhanuM eka alaga TrasTa banAvyuM che. temAMthI UbhI thanArI rakama dhArmika kAryo mATe vAparavAmAM Avaze. AvI bhavya udAratA dAkhavavA badala akhila bhAratIya jena vetAmbara konpharansa tathA zrI soraTha visA zrImALI jaina samAja taraphathI teozrInuM sanmAna karavAmAM AvyuM hatuM. emanI aMgata jIvananI vinamratA, sAdAI ane sahu koIne sadA AvakAratI hRdayanI vizALatA, A badhuM ja zrImaMta vyaktiomAM virala jovAmAM Ave che. AvA udAra carita zrI tArAcaMdabhAIe kanyA keLavaNInA kAryamAM UMDo rasa laI A nizALanA vArSika Jain Education Intemational Page #1235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 285 samAraMbhamAM pramukha tarIke padhAravAnI amArI vinaMtIne saharSa svIkAra karyo che, tethI amo AnaMda ane gauravanI lAgaNI anubhavIe chIe. teozrI taMdurastI ane zAMti bharyuM dIrdha AyuSya bhogavI dharma, samAja ane rASTranI sevAkArya haju AthI paNa vizeSa pramANamAM karI yazabhAgI bane tevI zubhecchA. mAdare vatana majevaDI upAzraya, derAsara, be vidyAmaMdira, zeTha devakaraNa muLajI jena beDiga rAjakeTa, zrI zatrujaya hospiTala pAlitANa, zrI vIrANI hospiTala rAjakeTa, zrI kezavalAla talakacaMda hospiTala rAjakoTa vigeremAM dAna Apela che. soraTha vizA zrImALI jaina samAja, kasturabA vikAsa gRha, ane aMdhazALA jAmathaLImAM mAnava sevA saMdhamAM sevA Ape che lAla sajA sa dhamAM sevA Apela che. mahAvIra hArTa phAunDezana, paMDita ratnacaMdrajI kanyAzALA, jAmanagara derAsara vageremAM temane sAre e sahayoga che. zrI dIpacaMda maganalAla zAha zrI dIpacaMda maganalAla zAhane ja-ma saMvata 1971nA phAgaNa suda 2ne maMgaLavAra tA. 16-2-191panA koDha (saurASTramAM ) thayA. amadAvAdanA zeTha cImanalAla nagInadAsa chAtrAlaya-vidyAlayanA abhyAsa daramiyAna niyamita prArthanA, svAzraya, kaDaka zista, pagapALA pravAsa karyA. zubhecchakanA sahakArathI judA judA samaye temaNe je saMsthAo dvArA varSo sudhI kArya karyuM temAMnI keTalAkanI yAdI: zrI mAnava sevA saMdha. (kArobArI sabhya) zrI muMbaI jaina svayaM sevaka maMDaLa (maMtrI) zrI bhArata jaina mahAmaMDaLa (seMTrala) prabaMdha maMtrI zrI AtmAnaMda jaina sabhA (muMbaI) maMtrI zrI mahAvIra jaina vidyAlaya - hakakanI rUe zrI muMbaInI jIvadayA maMDaLI (Humanitarain legue) zrI sidhakSetra jaina bAlAzrama - pAlitANuM zrI saMyukta jaina vidyAthI gRha. zrI jene meDIkala rilipha esosIezana (sArvajanika davAkhAnuM) zrI jhAlAvADa jaina ve. mU. saMdha (muMbaI) zrI jaina ezozIezana opha inDiyA zrI sidhakSetra jaina ejayukezana sosAyaTI (pAlitANA ) zrI jaina sAhitya vikAsa maMDaLa zrI bhagavAna mahAvIra 2500mI nirvANa-kalyANaka samiti (muMbaI maMtrI) zrI cImana chAtra maMDaLa-e-eNDiTara zrI yazovijayajI jaina gurUkuLa (lAIpha mebara ) zrI jaina dhArmika zikSaNa TrasTa zrI jaina zvetAMbara ejayukezana borDa sane 1949mAM tirUvaNu malaiyA ( tAmilanADa ) saMta ramaNa maharSinA darzana samAgama karyA. viziSTa vyakitaonA darzana samAgama, ane kRpAdaSTi tathA patravyavahArathI khUba pretsAhana maLyuM. bhArata jaina mahA maMDalanA 42mAM maNi mahotsava adhivezanamAM tA. 21 mArca 1976nA haidrAbAdamAM temane "samAjabaMdhu'nuM birUda pradArpaNa thayuM. bIjI keTalIka saMsthAo taraphathI paNa prazaMsApatro maLyAM ane 1935mAM mahetA harakhacaMda tulasIdAsanI putrI kAMtAbahena sAthe lagna thayA. teo dhArmika, zraddhAvana che. temane traNa putro tathA be putrIo che. zrI dAmodaradAsa ThAkarazIbhAI dhedhArI samAjanA kAryakramomAM ane jJAti hitanI pratimAM mahatvano bhAga bhajave. guptadAnamAM khAsa mAnanArA che. dhArI jaina mitra maMDaLamAM khajAnacI tarIke ane keLavaNI kSetre sAro e rasa le che. dara varSe dazeka hajAra rUpiyA jevI raka. guti dAnamAM jarUriyAtavALAne Ape che. - sneha, zakti ane sahanazIlatA jevA guNone laI vyApArI AlamamAM dhaNuM mAnapAna pAmyA che. puNyazALI, dariyAva dilana, komaLa hyadayane A sajajana koIpaNa jAtanI dalIla vagara sonuM kAma karI ApavAmAM mAne che ane zAMta ADaMbara vinAnuM jIvana gujare che. bhAratanA moTAbhAgamAM jaina tIrthanI yAtrA karI AvyA che. chellA 60 varSathI harIcaMda khIrAbhAInI peDhInuM saphaLa saMcAlane karI rahyA che. 105 varSanI uMmare Aje paNa tAjagIbharyuM jIvana vyatIta kare che. ghoghArI mitra maMDaLa taraphathI sameta zikharanI spezyala TreIna vakhate raDA khAtu saMbhALeluM. ghedhArI samAja netRtva nIce paNa sAmUhika lagna prasaMge tane mana-dhanathI suMdara sevA bajAvI che. zrI harIcaMda mIThAbhAI saurASTranA agraNI jaina zreSTha vAryomAM jemanuM sthAna agatyanuM gaNI zakAya te zrI harIcaMda mIThAbhAI nikhAlasa aMtaHkaraNa, Jain Education Intemational ucation Intermational www.jaimetib Page #1236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 286 snigdha svabhAva, mAyALu mAnasa, tathA vAta vAtamAM samadazI vana dharAvatA te bhAvanagaranA vatanI che. muMbaImAM vyApArI jagatamAM temanI gaNanA thatI. zUnyamAMthI sarjana karIne batAvI ApyuM hatuM ke koI paNa kAryanI siddhi mATe utsAhapUrvaka zuddha satvaja upayAgI tattva che. zikSaNa kSetre sahAya ApavAnA siddhAMta emA samAve zAyA hatA. sapa ane lelane hamezAM sakAratA. tera varSanI umare murchamAM paga mUko ane turata ja mAnuM cha jhaverInI temanA kAkAnA nAmanI dukAne anubhala maLavA lAgyo ane samaya jatAM peAtAnA nAmanI eja dukAna zarU rAkhI 1982 nI sAlamAM devagAoAmAM patti karAvI, mubaInI cAdhArI jJAtimAM mATA vahIvaTa sabhALatA hatA. sva. zeTha zrI dhulacaMda kheMcaradAsa zAha muMbaImAM gulAlavADImAM jANItA nAna pherasa meTalanI jANItI DeTA mesasa vilA 6 TI. zAha nI ku. nA bhAgIdAra ane zrI niyAkalpabhAInA pitAzrI kuza bhAI becaradAsa zAha bina laDa dhAtunA niSNAMta vepArI hatA. jaina dharmAMnA agragaNya dAtA hatA. vana ca na dha parAmbu A putra pautrone eja mAza ApatA. temanuM avasAna 18-9-1980nA roja thayuM. temanA avasAnathI jaina samAja ne prattA gumAvela che. temanA dvArA varSomAM dAnathI pAlitANA, zakhezvara vagere aneka sthaLoe dharma zALA vi. UbhA thaI zakyA che. zrI tilakacaMda DI. zAha temano janma tA. 3-1-1932nA roja banAsakAMThAmAM ane gujarAta rAjasthAnanI sarahade AvelA nAnA evA gAma tenAvAmAM thayA che. mAtA sva. kanIbAI jaina dhArmika saMskArathI khUba ja raMgAyelA tathA khALapaNathI ja zrI tIleAkacaMda bhAImAM jaina dharma sa`skAra sudRDha thayA. pUjaya pitAzrI khumadabhAi pAsethI vyApAranA pATha zIkhyA. binajha bhAva ( bhAna phesa meTala )nA dhaMdho zarU karyA. kirAvAya sthAmAM ja mAna pherasa badhAmAM mAtra vRdhdhA ane tema saphaLa rIte pAraMgata thayA. mAtra 17 varSanI uMmara vidyAkacaMda DI. zAha enDa ku nAmadhA vyApArI peDhInI sthApanA karI. pote svataMtra rIte dhaMdhA zarU karyAM ane saphaLatAnA zikharA sara karatA gayA. Aje lAlavADImAM mAna pherasa meTamAM nileza zAha enDa kuAM agragaNya sthAna dharAve che. teozrI bAmbe meTala ekSacenja vi. nA sabhya che. gALe gAna phasa enDa dha gansa esosImAnano paNa sabhya che. te uparAMta bIjI prakhyAta pAki sasthAna ( hare kRSNu ghara rAma mAMtararASTrIya saMsthAnA AjIvata sabhya che. DAInasa klabanA sabhya che. dhAnerA Arogya DI jainaracanAmA samayanA hAthanI kaDaka sabhya che. rakhezvaramAM dhArmika kSetramAM TrasTI tarIke sevA ApI rahyA che. teozrIe jaina yAtrA sthaLAe vyApaka pravAsa kheDela che. te sAthe dAnaneA pravAha paNa vahevaDAvela che. zaberanI eka moTI dharmazALAmAM moTuM dAna mApI temanA pUjya pitAzrInu nAma joDAya che ane zrI phUlacaMda geMgarajI zAha ( nainAbAvALA ) evu nAma ApavAmAM Avela che. pAlitANA jaina dharmakSetramAM paNa dhazALA mATe eka pleTa kharIdI kAryavAhI calAvI rahyA che. dhArmika kAryAMmAM rasa letA zrI tilAkacada bhAIe pUjya AcAya cadrodaya vijaya sUrIzvarajI mahArAja sAhebanA Adeza anusAra 18 dAna maMdiramAM paNa meTuM dAna Apela che, temanAM AvAM meTAM dAnAthI prabhAvita thaI jaina vavAno ane khAsa karI gADIi jaina sade pukhya AcAya oNya vijayasUrI mahArAja sAhebanI nizrAmAM zavata 2033mAM temanu senAnI eka kiMmatI thALI vaDe bahumAna kareluM. temanAM pUchyuM mAtuzrI sva. kanIbAInuM nAma joDIne kanIbhAi kuDAlAla janarama hospiTala banAve che, dhAturAmAM dharmazALA, dhavala dharmazALA, sAyATAmAM paNa dhAmA badhAvela che. LavaNI kSetramAM varakANA-rAjasthAnamAM jaina khADi `gamAM mukhya hAlanuM nAma ApavA mATe meTuM dAna Apela che. patrikAnA AjIvana sabhya che. rAjakAraNamAM yeAgya pratinidhi kArya karate haMmeza sahakAra Ape che. aneka sasthA sAthe joDAyelA zrI nizAca'dabhAInA parivAramAM temanA Adarza dharma patnI, traNa putrIe tathA be putro che. meATA putra ci. dineze hAlamAM B. chaom sudhI abhyAsa karyA che. teo khUba samRdhdha ane jAhera kSetramAM sidhdhio meLave tevI zubhe ci. vijayakumAra abhyAsamAM khUbaja AgaLa che. bheMsa. esa. sI. mAM 8 meLavela che, amadAvAda vAsaNAmAM mULanAyakanI derAsaranI pratiSThA karAvela, gabhArA upara mAtuzrInuM nAma kanIbAI ApavAmAM Avela che. meInaDeAra upara pitAzrInuM nAma ApavAmAM Avela che. vaizAkha sudi 7nA bhIlaDImAjImAM suputra zrI dinezanA haste pratiSThA karela che. vaizAkha sadehane vize 'khezvaramAM, vaizAkha vada khIane darI ra na bda zabekara pApa'nAthanuM maMdira banI rahyuM che. tenuM zilpa sthApana dineza bhAInA hAthe banI rahyuM che. sacoTamAM eka TI. bI. hospiTala banApela che, jhAlAmAM eka lejamAM kamarA banAvavA DAbhezana ApyuM che. amadAvAdamAM rAmasUrijI DelAvALAnA sAdhu-sAdhvI nA upAzrayamAM 41000 bApujInA phoTA mUkIne takatI mukAvI che. zrI dharaNIdhara khImacaMda zAha jaina zAsana, jaina dharmabhikAmAM zraddhA dharAvanAra, binavaiyAvacya ane samarpitatA jevA gAne laine jemanu astitva. Page #1237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 287 bhAI eka sArA samAjasevaka paNa che. samAjopayogI evI aneka saMsthAone potAnI kArakirdImAM cazakalagI umeratA rahyA che. zrI dhIrajalAlabhAI eka niSNuta ramatavIra che. ramatagamata pratye anurAga ane Tevane kAraNe teo haMmezA tAjhagI bhara tejarivatA dhAraNa kare che. zrI dhIrajalAlabhAI ane zrI TokarazIbhAI sadaiva AvA kAryavaMta rahe evI zubhecchA saha, haMmezAM ujajavaLa rahyuM che tevA zreSThIvarya zrI dharaNIdharabhAI mULa saurASTramAM bhAvanagara pAsenA prAcIna sthaLa kALiyAkanA vatanI che. hAla muMbaI rahe che. 1958thI zarU karelA dhaMdhAkIya puruSArthamAM krame krame AgaLa AvatA rahyA. nona pharesa meTala, eNkasaporTa ane kasTrakazananI lAInamAM eka pachI eka kadama mAMDyA. pUrva bhavanA puNyodaye dhaMdhAmAM be paisA kamAvA chatAM paNa zikSaNane uttejana ApavAnI ane dharma taraphanI temanI abhiruci satatapaNe TakI rahI che. dhaMdhAmAM paDatInA prasaMge AvyA che. te paNa mitroe temanuM sAcuM mUlya AMkI haMmezAM sahakAra Apyo che. temanI potAnI viziSTa ane AgavI zaktithI muMbaImAM temaNe ghaNuM jaina saMsthAomAM temanuM yazasvI pradAna kareluM che. gurubhakti-ArAdhanA ane jaina sAmAjika kAryomAM zakya eTalA madadarUpa banavAnI temanI lAgaNI kyAreya chUpI rahI nathI. jIvanamAM kAMika jovA jANavAnI ane samajavAnI daSTie lagabhaga samagra bhAratane pravAsa kheDayo che. pitAnI ekAvana varSanI uMmaramAM ja khUba bahoLo anubhava meLavIne teo anekAne upayogI thaI paDyA che. A badhAM kSetre pragati pAmavAmAM eka mAtra temanuM majabUta manobaLa mukhya bhAga bhajavI rahyuM che. bahArathI AvanArAo taraphanA temane Adara - premabhAva AgaLa temane vaMdana karyA vagara rahI zakato nathI, yathocita viveka ane vyavahAra teo kadI paNa cUkyA nathI, tevI eka sAmAnya chApa teo jarUra UbhI karI zakayA che. zrI dhIrajalAla TI. kApaDIyA zrI dhIrajalAlabhAI AzvanI bhUmi upara gujarAtI vyApArI tarIke sArI nAmanA prApta karI cUkyA che. teonAM pitAzrI TokarazIbhAI lAlajIbhAI kApaDIA kacchI karmavIra tarIke pragati ane pratiSThAne paMtha ajavALe che. zrI TokarazIbhAI pitAnA dAnI vyaktitva, grAmyajIvana udAranI sattvazIla vRtti, hasamukha svabhAva, paropakArI sevAvRtti ane khAnadAnI gRhasthI ane anekhA zikSaNaprema mATe jANItA che. AvA niSThAzIla pratApI pitAnA putra hevuM e gauravazIla vAta che. suputra zrI dhIrajalAla bhAI cogya doravaNI ane anubhava abhyAsane dhyAnamAM laI e gAravane UjALI rahyA che. zrI dhIrajalAlabhAI vyavasAyanI sarvAnulakSI pragati ane sAmAjika sevA karatA pitAzrInI gaurava gAthAne gatizIla banAvI rahyA che. zrI dhIrajalAlabhAI eka sArA vyavasAyakAra, kuzaLa vahIvaTakartA uparAMta eka ucca kakSAnAM vicAraka paNa che. haidarAbAda khAte mesarsa A-rIrolIMga varkasanA nAme sTIla udyoga sthApela che. A uparAMta tela-telIbiyAMnI mIla, bilDIMga kakazana lAina-AyAtaniryAta tathA khetIvADI paNa che. teo vividhakSetronA saphaLa vepArI-vicAraka ane saphaLa amalakartA paNa che. zrI dhIrajalAla zrI dhIrajalAla mohanalAla zAha jaina zvetAMbara mUrtipUjaka saMpradAyane anusaratA dazA zrImALI jJAtinA zrI mohanalAla zAhane tyAM mAtA samatAbahenanI kukSie temane janma thayo. abhyAsa mATe teo surendranagara gayA ane meTrika sudhI pahoMcyA. temane abhyAsamAM AgaLa vadhavAnI tIvra tamannA hatI, paNa bhavitavyatA judIja nirmAyelI hatI. eTale teo abhyAsa choDI vyavasAyamAM paDyA. sane 1943 nI sAlamAM teo kemikala rasAyaNe saMbaMdhI sAruM jJAna meLavI zakayA. tyArabAda kenavAsara tarIkenuM kAma zarU karyuM. temAM temanI eLakhANa vadhI, kArya karavAnI vizeSa kuneha sAMpaDI ane teNe svataMtra vyApAra karavAnuM AtmabaLa pUruM pADayuM. 1948 mAM temaNe dhIrajalAla enDa ku. thInarsa menyuphekacara tarIke kAma zarU karyuM ane temAM uttarottara pragati sAdhI. Aje thanasa menyuphekacaramAM temanI peDhI prathama paMkitamAM Ave che. ane bhAratanA suprasiddha zaheramAM saMkhyAbaMdha seliMga ejanTa dharAve che. zrI dhIrubhAI ghaNI vyApArI ane samAjika saMsthAo sAthe joDAyelA che. khAsa karIne teo zrI nemInAtha jaina Tempala TrasTanA menejiMga TrasTI che. zrI govAliyA TaMka jaina saMdhanA satata pAMcamI vakhata pramukha tarIke cuMTAyA. zrI vijayavallabhasUri janma zatAbdI zikSaNa TrasTanA TrasTI che. temaja ola InDiyA zrI jaina vetAmbara konpharansanA upapramukha che. zrI mahAvIra jaina vidyAlayanA khajAnacI che. vizeSamAM teo zrI jhAlAvaDa sozyala grupa tathA jaina zvetAmbara ejyukezana borDa tathA jaina esesIezana opha InDIyA vagere saMsthAomAM paNa sevAo ApI. tyAra pachI dilhImAM rUA. be karoDanA kharce taiyAra thaI cUkela zrI vijaya vallabha smAraka TrasTamAM paNa TrasTI tarIke sevA ApI rahyA che. temanA dharmapatnI zrImatI tArAbahena paNa anekavidha sAmAjika saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. khAsa karIne zrI jhAlAvADa jaina mahilA maMDaLanA maMtrI tathA zrI caMdanabALA kanyA zikSaNa zibiranA TrasTI temaja zrI zaMkhezvara jaina mahilA maMDaLanA pramukha tarIke zrImatI tArAbahenanI sevAo ullekhanIya che. pAlitANAnI zatruMjaya hospiTala TrasTamAM TrasTI tarIke sevA Ape che. 35 lAkhanA kharce taiyAra karI. zrI DAhyAlAla nAnacaMda zAha bahudhA mANasanA vyaktitvane umadA guNe tene maLelA lehInA dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #1238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 288 jenaranaciMtAmaNi rAmacaMdrasUrizvarajI samudAyamAM caMdrapakSA tathA sUryapakSI tarIke che. che. te ja rIte 2049nA vaizAkha suda 9nA roja bhatrIjA rameza caMdranI dIkarI sonalabenane paNa dIkSA apAvI. hAlamAM nijAradharajInA samudAyamAM kAmIne rasA zrI nAme che, temanI anumodanA karela che. kheDabrahmA derAsarajI mahAvIra svAmIne dhvajAdaMDa zrI DAhyAlAla kodaralAla mahetA parivAra taraphathI caDAvavAmAM Avela che. vArasAmAMthI ja prakaTatA hoya che. tenuM tAdaza udAharaNa che dAnavIra zrI DAhyAlAla nAnacaMda zAha, emanI dAna vRtti ane garIba pratyenI haMmadada emane emanA mAtuzrI jhamakuma taraphathI vArasAmAM maLelA che. zrI DAhyAlAlanA traNa bhAIo zrI maNIbhAI, zrI viThalabhAI ane zrI jeThAbhAI emanI sAthe ja dhaMdhAmAM vividha rIte joDAyA che. nAnI umaramAM jhamakumAne cuDalo naMdavAtA teo cAreya putrone laI bAbara AvelA ane pachI moTA putra zrI DAhyAlAla dhaMdhAthe kalakattA gayA. jhamakumA vakhatevakhata kAgaLa lakhI kalakattAthI dhAbaLAM, dANa mATe paisA vagere magAvI garIbamAM lhANI karatA rahetA. jhamakumA deva thayA tyAre bAbarAmAM gAma dhumADo baMdha rahayo hato ane dIkarAoe 15000 mANasone jamADI kAraja karyuM hatuM. zrI DAhyAlAla varSo pahelAM kalakattAthI muMbaI AvelA ane hArDaveranuM opanIMga karyuM. temaNe cAra gujarAtI sudhI ja abhyAsa karela che. teo dakSiNa sivAya hiMdustAnamAM badhe ja pharelA che. amarelI jaina borDiMga ane sAvarakuMDalA jaina vidyAthI gRhamAM emaNe sAruM evuM dAna ApeluM che. A uparAMta zaMkhezvaramAM paNuM dAna ApeluM che. bAbarA keLavaNI maMDaLane teo TrasTI che. tao pUjya AcArya zrI bhuvanaratna mahArAja sAhebanI preraNAthI sakAryomAM rasa letA rahe che. teoe saurASTra vizA ghedhArI samAjamAM sAre rasa lIdhe che. emaNe nAnapaNamAM aThThAI karelI che. emanA putra putrIonI paNa sArI evI tapazvaryA che. hADaveranA vyApAra-vANijayanI duniyAmAM mAnanIya zrI DAhyAlAlabhAI eka "pAyonIyara ' sarjaka, vicAraka ane jaka tarIke mulkamazahura che. neTalaphenDa kuM temaja gesTa kIna vIlIyasa li. nI banAvaTanAM neTaboTa ane vividha prakAranA phAsanarsanA vyApArI AlamamAM jenuM nAma Toca kakSAe sthApita thayeluM che. evA AgevAna vyavasAyagRha mesarsa hArDavera TreDIMga sinDIkeTa ( muMbaI tathA amadAvAda ) ane mesarsa mineza phAsanarsa (vaDodarA) nuM saphaLa saMcAlana emanA suputrI zrI candrakAntabhAI tathA zrI hasamukhabhAi karI rahyA che te teozrIne mUlyavAna mAgadazanane AbhArI che. sva. zrI devacaMda haThIcaMda mahetA pAlitANAnA bhaMDArIyA pAsenA kAmaLIyA gAmanA vatanI zrI devacaMda haThIcaMda mahetAe emanA 65 varSanA jIvanakALa daramiyAna nAnA meTA aneka satkAryo karela che. sAdhAraNa abhyAsa bAda muMbaI AvI teo muMbaInI jANItI kaMpanI (nattama bhAumAM ) joDAyA, ane uttarottara AgaLa vadhatA gayA. 1956mAM svataMtra bIjhanesa zarU karyo. AkhAye saurASTrane pravAsa karyo. teo pAMca dIkarA, be dIkarIo ane ekavIsa pautrone vizALa parivAra temanI pAchaLa mUkatA gayA che. jayAM jyAM nAnA moTA dAne che tyAM tyAM bApujInA nAme temaNe dAna karelA che. sihoramAM paNa temanA nAme eka dAna kareluM che. temanI mAtAnA dhArmika jIvana ane tapazcaryAthI temane ghaNI preraNA maLI che. temanA dharmapatnI zrImatI vijayAbena devacaMda bhAratanA badhA ja tIrthonI yAtrA karI AvyA che ane temane jesalamera tIrtha khUba ja gamI gayuM che. 23 methI 27 me daramiyAna bhaMDArIyAmAM AcAryazrI merUprabhasuri dAdAnI nizrAmAM occhava thayelo. temAM temanA parivAre bhAga lIdhe hatA. Do. dalasukhabhAI mAlavaNiyA bhAratIya tatvajJAnanA kSetre AMtararASTrIya khyAti dharAvatA vidvAna zrI dalasukhabhAI mAlavaNiyAne temaNe Apela saMskRta bhASAnI utkRSTa sevA ane vidvatA badala 'presIDaMTa sarTIphikeTa opha onara' nAmane rASTrIya evorDa bhArata sarakAre ApavAne AvakAra dAyaka nirNaya karela che. ela. DI. I-sTITayuTa-amadAvAdamAM DirekTara tarIke tathA banArasa hiMdu yunivarsiTInI jaina vetAmbara kenpharansa prerita "jainacera' dvArA saMzodhana kSetre teoe sArI sevA ApI che. zeThazrI devacaMdabhAI jeThAlAla saMghavI mahetA DAhyAlAla kedaralAla zrI DAhyAlAlabhAInA gharamAM dAdAnA samayathI ja dhArmika vAtAvaraNa hatuM. pitAzrI taraphathI dhArmika saMskAra uttarottara vArasAmAM maLyA, jIvadayA tathA samAjanA nabaLA varganA utthAnamAM rasa-lAgaNI jevA guNe temanAmAM vikasyA. jIvanamAM aThThAI tapazcaryAne temaNe mahattvanuM sthAna ApyuM. bhANeja caMdrikA tathA zAmAnI dIkSA saM. 2038nA phAgaNa suda 4nA roja ujavI. je zeThazrI devacaMdabhAI jeThAlAla saMdhavI ke jemanAmAM puNyAge mAnava janma maLavA sAthe buddhi-lazramI ane dharmabhAvanAne Jain Education Intemational Page #1239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lava sa grahagra - triveNI saMgama thayo che. temane janma moTukA (sAbarakAMThA) gAmamAM thayo hato. samayAnusAra prAthamika zikSaNa prahaNa karI vArasAgata mAnavatA Adi saujanya bharapUra saMskArothI saMskArita thaI vyavasAyArthe muMbaI gayA. prAraMbhamAM teozrI nekarImAM joDAyA ane bahu ja thoDA samayamAM dhaMdhAthI jJAna prApta karI nona-pherasa meTalanA dhaMdhAmAM jhaMpalAvyuM. teozrInI kAryadakSatA, avirata puruSArtha ane sAhasikatAne dhArI saphaLatA maLI ane teozrI agragaNya udyogapati banyA. mAtra dhana upArjita karavAthI ja jIvana sArthaka thatuM nathI ke dhana e ja jIvananuM sarvasva che tema teozrIe mAnyuM nathI. teozrInAM zubha kAryo keLavaNI kSetra, sAmAjika kSetre aneka che. dhArmika kSetre paNa che. moTukAmAM prAthamika skUla, pakSI bhavana, hiMmatanagaramAM boDiga, muMba (malADa)mAM devacaMdanagara prAthamika skUla, jaina maMdira upAzraya pAThazALA tathA sametazikharajIne saMgha kADhI ghaNuM bhAIbahenone ghaNA tIrthonI yAtrA karAvavAne amUlya lahAvo prApta karyo che. hiMmatanagara ArTasa enDa komarsa kolejamAM paNa sAruM dAna Apela che. teozrI dayALu, paragaju, nikhAlasa, bhUtapUrva zAlibhadra zeTha jevA bhadika che. temane jIvananI suvAsa AthI vadhuye prasAre te mATe prabhu vadhu ne vadhu zakti Ape ane dIrdhAyuSya bakSe tevI ame paramakRpALu paramAtmAne aMtarathI prArthanA karIe chIe. zrI dhIrUbhAI dozI (aMtarIkSa) saurASTranA vaNika kemanA taravaiyA yuvAna kAryakara zrI dhIrubhAI dozI muMbaInA lokhaMDanA vyavasAyamAM paDelA che. chatAM sAmAjika ane dhArmika kAryomAM vizeSa rasa dharAve che. muMbaImAM vilepArlA (IsTa)mAM Atmaja yAti bhakti maMDaLanA pramukha tarIke, zrI saMdha prabhu snAtranA maMDaLanA membara tarIke, vilepArlA ghoghArI jaina mitra maMDaLanA membara tarIke, temaja bIjI aneka sAmAjika saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. saMgItanA priya zokhanI sAthe dhArmika temaja dezabhaktinA kAvya banAvavAne temane jabare zokha jANItA che. e mAdare vatanIo uparanuM eka dezabhaktinuM temaNe banAveluM kAvya hamaNAMja muMbaI samAcAramAM pragaTa thayeluM che. tenA uparathI temanI vizeSa pratIti thaze. che. zrI dhanavaMtarAya tilakarAya zAha jaina vicAra-pracAranA AgevAna marmajJa ane udyogapati zrI Do. dhanavaMtarAya tilakarAya zAha bhAvanagaranA vatanI che. temanI uMmara 43 varSanI che. teoe ema e. pIeca. DI. sudhIne abhyAsa karI samAja jIvananA vividha kSetro jevA ke zikSaNa, sAhityakalA, udyoga vageremAM jhaMpalAvIne pitAnI kAryakSamatA dvArA yazasvI siddhi hAMsala karI che. je 37 1965thI jAhera sevA kAryanI zarUAta karI. 1968thI dhaMdhAnA zrI gaNeza karyA. videzamAM bhAratIya audyogika zAkhA zarU karavAne prabaLa utsAha cheka zarUAtathI ja rahyo che. 1973 mAM muMbaInA dhaNuM jilalAmAM erisTo kemIkalsa prA. lI. nA nAme TeksaTAila bAInDara ane erokola (Arrocol) lune plAna zarU karyo jemAM paNa sArI pragati sAdhI. | nATaya, kAvya ane sAhityanA paNa jabarA zokhIna. 1970 thI sIDanahAma kolejamAM (muMbaI) gujarAtI prAdhyApaka tarIkenI yazasvI kArakirdI paNa jANItI che. jJAnasatra, zibire ane vyAkhyAna mALAo goThavavAmAM teo haMmezAM mokhare rahyAM che. jainIjhama uparanA vividha pAsAMo upara tajajJone notarI mahAvIra jaina vidyAlayanA upakrame jaina sAhitya samArohanA Ayojana karI tene amalI banAvavA sArI jahemata chelalA varSomAM laI rahyAM che. svabhAve paNa khUba ja namra, vivekI ane saMvedanazIla che. potAnA kSetramAM pragati thavAmAM puruSArtha, abhyAsa, koIne duHkha na lAge te samabhAva, javAbadArI samajI kAmamAM niSThA rAkhavI, gurujana-vaDIlo pratye Adara, vyavahAramAM pramANikatA vagere paribaLoe sAre e bhAga bhajavyo che. jIvanane gati AdhyAtmika abhyAse ja karAvI che. 1981mAM yuropanA dezomAM dezATana karyuM che. temanA kuTuMbamAM patnI, 1 putra ane 2 putrIo che. pitAnA kSetramAM yazabhAgI banavA koInI preraNA maLI heya tevA zubha nAme nIce mujaba che. pU. muni kalyANacaMdrajI, pU muni jitendra vijayajI, pU. zrI dulerAya kArANI, pU. zrI rAmaprasAda bakSI, ane pU. muni tatvAnaMda vijayache. jIvana svapnanI phalazruti pachInuM manana che zAMtinI zodha, nijAnaMda masta rahevuM. vartamAnane vaphAdAra rahevuM. zrI dhIrUbhAI amRtalAla zAha morabInA vatanI ane hAla 61 varSanI uMmaranA zrI dhIrUbhAIne bAlyakALa tathA zALA-kolejane abhyAsa muMbaImAM yazasvI rIte pUrI thayA hatA. teozrInA pitA vimA vyavasAyamAM hatA tethI te lAInamAM ophisara tarIke zarUAta karI, sAthe dhaMdhA-udyogamAM paNa rasa letA hatA. vakhata jatA teo svIDananI vikhyAta vimA ku. keDIyA Isyuransa ku. nA vaDA adhikArI nimAyA. ane tethI temaNe temanA patnI jayAbahena sAthe svIDana, amerikA ane yuropanA anya dezonI yAtrA karI. teo rASTrIya hiMdI vimA ku. nezanala Inasyuransa ku.mAM menejara tarIke ane pachIthI 1982mAM AsisTanTa janarala menejara tarIke nimAyA. temanI nivRtti veLAe bhavya vidAya samAraMbha dvArA temanuM bahumAna karavAmAM AvyuM. temaNe temanA badhA putrone ucca Jain Education Intemational national Page #1240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 290 abhyAsa mATenI taka ApI ane amerikAmAM te badhA ucca pAsa meLavI cAvI kArakIrdI manAvI zakayA. zrI dhIrUbhAInI Adarzo tathA navInayugane samajanAra zrAvaka tarIke jIvana jIvavAnI vAnA che. tethI rAjAnA saurASTra pepara milsa grupanA udyoga anya kAyelA che. rava. zeTha zrI dhulacaMda becaradAsa sAha jemanI dAnazIlatA ane mAMgalika dha bhAvanAnI suvAsa mAtra jaina samAjamAM ja nahi jainetaromAM paNa temanA cAritryanI suvAsathI jANItA banyA che, khUbaja mahenata ane puruSArtha karIne sAmAjika prati AMsala karI che, muMbaImAM gulAbakhADInA jANItA nAna pherasa meTalanA jANItA peDhI nesarsa tilAya da DI. zAnI '. nA bhAgIdAra ane zrI tilAka dukhAnA pitAe sadabhAI becaradAsa zAha pinakoDa dhAtunA niSNAta vaipArI tA. temanI pAsethI aneka vepArIoe preraNA laI potAnA vyavasAya jamAvela. sva. dhulaca MdabhAI phakta vepArI ja hatA eTalu ja nahi paNa jainadharmanA agragaNya dAtA hatA. bana paryaMta dharmaparAyaNu rahI putra, pautrone e ja derA ApatA. temanu sAna tA. 18-9-1960nA roja thayuM. temanA avasAnathI jaina samAje eka dAtA gumAvela che. temanA dvArA thayelA dAMtathI pAlItANA zabaMdara vagere aneka sthAne dhALA vigere kaubhAM thaI rAkAAM . prabhu temanA AtmAne zAMti Ape e ja prAthanA va zrI navInacaMdra chaganalAla pANI AthI dara varSa pahelA mAMgarALa saurASTranI tami upara i. zrI navInabhAino janma thaze. naitika tema ja dhArmika zvAsa pUrA karyA bAda teo zrI jANItA karanAla u jamanAdAsa gerArajI enDa kumAM bhAgIdAra tarIke jovA zeTha zrI jamanAdAsa meArArajInA avasAna pachI tezrIe peDhInA mAyika banI svasthanA nAme mAruM e varSothI pramANika paNe sthAna dIpAvI rahyA che. roDathI navInabhAI potAnI kuneha, niSkRtA, mAkiMtu ane sevA karavAnI dhagazane kAraNe muMbaI temaja mAMganI aneka sasthAomAM AgaLa paDatuM sthAna meLavI rahyA che. teozrI mAMgaroLa zrImALI samAja, zrI mAMgaroLa viSNuka vyAkhAnuM, zrI mAMgaLa nirAzIna 'Da, zrI mAMgaroLa pAMjarApoLa, zrI mAMgavALa jaina saMdha, viSNuka zAMti, jaina jJAnAttejaka srabhA ane saurASTranI suMdara zikSaNa saMsthA zAradAgrAma Adi ane sasthAomAM pramukha TrasTI vageremAM potAnI sevA ApI rahyAM che. majakura sasthAone Arthika sahAya paNa karI che. muMbai, jainadhArmi ka sidha temaja saurASTra vikAsa maLanI kArobArI kamiTinA membara che. jainaraciMtAmaNi sa ukha rAjAta, saurASTra, mAravADa, mALavA, sata zikhara, pAvApurI, rAjazrI Adi puSidha tA aa temaja dakSiNa bhAratanA pavitra sthAnI yAtrA karI lAbha lIdho che. temanA dharmapatnI zrImatI hIrArjuna paNa patinI sAthe me mA miyArthI yurika temaja dhArmika kAryomAM sAthe purAve che. bahena hIrANIbahenanuM paragajupaNuM atyaMta aNumela che. temanA minasAra svabhAvane paraNe temanA bAraNuMthI kApaNu atithi haste mukhethI vidAya le che. zrI navInaca MdrabhAI zerakhAra beDa mAM DIrekTara tarIke mAnataMtu sthAna zaMbhAvI rahyAM che, uparAMta zrI dADha zAMtinAtha jainadAsaranA TrasTI paNa che. A derAsarane devanyunA devAmAMthI mukta karavA mATe pU. A. zrI vidharmasUrijInA AzIrvAdathI temaNe AgavAno bharyA bhAga banyA hatA. temaNe e arasAmAM jaina saMdha tarathI, rASTrIya sarakSaNa kALA ga. 600nA, mAtabara kALA eka karI mahArASTranA nAmavAra zrImatI vAsamI patine paNa karela. Ama zeThazrI dezakAryamAM paNa AgaLa paDatA bhAga lye che. pUjya mAtuzrI tathA pittAzrI pAsethI vanamAM camabhAgI banavAnI preraNA prApta karI che. sva. nagInadAsa gIradharalAla zAha sva. nagInadAsa gIradharalAla zAhanA janma 1969 aSADha vada-7nA rAja dAhAda mukAme thayA hatA. teozrI AjhAdInA laDavaiyA hatA. teoe yaravaDAnI jelamAM svataMtratAnI laDAI mATe cha mAsanI keda bhogavI hatI. dAhAda jaina saMdha ane ejayukezana sAsAyaTInA TrasTI hatA. dAhoda kA. e. benkanA ceramena hatA. kApaDa vibhAganA pratinidhi hatA. dayALu vicakSaNa buddhivALA, milanasAra ane guptadAnanA te rasiyA hatA. tazrInA dharma patnInuM nAma cA~danabahena hanu putranuM nAma dhanakumAra ane puvanuM nAma smitAbahena che. nazAthI 2030mAM mAgasara vI 6 nA rAja dAhoda mukAme svargavAsa pAmyA hatA. tee zrInA putra navattpana krura benDa palsa mIlanA DAyarekaTara putravadhU smitAbahena ejayukezana vibhAgamAM kArAmArI sabhya che. De!. nagInadAsa pAnAcaMda mULa AdhAnA vatanI paNa varSothI-agAsI-muMbaIne kAryakSetra nAnu-nAnI uMmarathIja AgaLa bhaNavAnA ane jIvanamAM kAryakra karI chUTavAnA manakhA sevelA eTale jAherajIvanamAM emanu vyaktitva jhaLakI UThayu -kAMgresanI anekavidha pravRttimAM mAkhara rahyAM-zikSaNa kSetramAM pazu evAja rasa lIdho mahAvara jaina vidyAlaya, agAsInI badhIja saMsthA, dhArI mitrama", dAdaranI dhaNI sasthAo, lAyansa kalaba juhu ane anya jagyA Page #1241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 291 oe temanI sevAo noMdhapAtra banI che eTaluM ja nahIM-dhaNI saMsthAone Arthika sahayoga ApIne yazanAmI banyo. 1972mAM yuropa amerikAnI saphara karI, yAtrAdhe paNa bhAratanA ghaNA sthaLAnI mulAkAta lIdhI. atithipremI . zrI nagInadAsabhAi be-tera varSanI uMmare .je paNa sevA,vananI eja bhAvanAmAM mazagUla che. zrI nAnacaMda tArAcaMda zAha jaina zAsana pratyenI avicala zradhdhA, devadarzana, pUjA, dAna, dharma tathA sAmAjika pravRttionA prANasamA zrI nAnacaMdabhAI zAhane bhAvanagaranA eka saMskArI parivAramAM janma thayo. ghaNAM varSothI dhaMdhAthe muMbaImAM vasavATa kare che. muMbaImAM bhAtabajAramAM saubhAgyacaMda kaMpanInuM saphaLa saMcAlana karyuM. jaina bALakomAM dhArmika zikSaNa dvArA dhamazradhA ane dhArmika AcAra vicAranI pravRttione vyavasthita rIte calAvavAmAM dhArmika saMsthAone yathAzakti phALo ApatA rahyA. mane bahujana samAjanA hita mATe upayoga karavAnI maMgaLa manokAmanAo karatAM zrI nAnacaMdabhAI aneka saMsthAo sAthe joDAyelA che. ola inDiyA cembarsa opha komarsanA sabhya tarIke, saubhAgyacaMda enDa ku. nA pArTanara tarIke, kahInura keTala phUDa inDasTrIjhanA DAyarekaTara tarIke, ghoghArI jaina maMdira mitra maMDaLanA sekreTarI tarIke, bebe grIna DIlarsa esozIezananA sabhya tarIke ema aneka saMsthAomAM temanI suvAsa prasarelI che. temanuM jIvana nirAbhimAnI che. puruSArtha ane parizramathI meLavelI saMpattine hRdayapUrvaka haMmezAM sadaupayoga karatA rahyA che. dhaMdhAthe dhANuM pharyA che. tIrthadhAmanI yAtrAo karI che. sAhityaka ane sAMskRtika pravRttione mokaLe mane haMmezAM madada karI che. samAja mATe kAma karyuM javAnI emanI vRtti ane yuti apanAvavI jevI che. mAnavInuM mana bahAranA vRMdAvana ane dhikkAranA kurukSetranuM mithaka che. rejiMdA jIvanamAM ApaNeja UbhA karelA virodhane vanamAM vanecaranI mAphaka ApaNe aTavAyA chIe. amerikana kavi hITamene virodhanI A vAta bahu sarasa rIte kahI che. manuSyamAM eka manuSya nahIM paNa aneka manuSyo rahe che. kyAreka saMpIne kayAreka jaMpIne te moTe bhAge manane dharmazALA jevuM banAvIne ApaNe astavyasta jIvana jIvIe chIe. muMbaI bhAyakhalA derAsaranA paTAMgaNamAM zrI vardhamAna tapa AyaMbila zALA nUtana makAnanuM khAta muhurtane lAbha pAlitANuvALA zrI nAgaradAsa kAnajIbhAI zAhe sArI rakamanI uchAmaNI belIne Adeza lIdhe hatA. A prasidhdha derAsarano jirNodhdhAra zilpa ane sthApatyanA namUnArUpa thayela che. A sthaLa tIrtha svarUpa bhavya banI rahe e zeTha zrI motIzAnI bhAvanA sAkAra thaI rahI che. covIza jinalayanA Ayojana sAthe nUtana upAzraya, AyaMbila zALA, dharmazALA vagere nirmANa thanAra che. AyaMbila zALAnuM khAta muddata kArataka vada 11 tA. 11-10-82nA roja zrI nAgarabhAI tathA temanA kuTuMbIjanoe apUrva u9lAsathI karela che. sonAmAM sugaMdha bhaLe tema A prasaMga hatA. emanA AvA vyaktitva pAchaLa maMdironI nagarI zatrujayanA emanA vatanane vArasa che. ane saMskAradhAmI mAtRsaMsthA zrI mahAvIra jaina vidyAlayamAM abhyAsakALa daramiyAna thayeluM saMskArasiMcana che. pAchaLanA vepArI samAjanA be cheDAnA vyakti vacce saMkalana rUpe khuda pAIpa bane evI bhArobhAra, zakti enAmAM rahelI che. zrI nAgaradAsa kAnajIbhAI zAha UgatA sUryanA deza tarIke oLakhAtA japAna ke sUryanI pUjA karatA ApaNuM pUrvajo prakRti premI hatA. e nitAMta hakIkata che. paraMtu enAmAM jIvana pratyenA vAstavika abhigamanuM spaSTa darzana hatuM e paNa AthI phalita thAya che. zrI ghoghArI vizAzrImALI jaina samAja muMbaInI kSitija para sUrakhIbharyA sUraja ke arUNodaya jevuM gulAbI vyaktitva eTale zrI nAgaradAsabhAI. sAmAjika vAstaviktAmAM mAnanArAo mATe muMbaI kyAreka dariyA jevuM te kayAreka vAdaLa jevuM che. AkhA belA mANasone e bhAgyeja saMde. A vAta zrI nAgaradAsabhAI jANe che. samAja pratye prema hoya eTale bolavuM ja e rivAja enA lohImAM nathI. siMhanA triraMgI citra karatAM rekhAne ekAda lasarake sAcA siMhane anubhava karAvI de evI emanI viziSThatA che. hayAsUjhathI maunanA sAta sAta sAgaranI pele pAra vANInI vastIne vasAvIne emanA jIvanane maMtra che "udyama bhAgyano teDAgara " pitAzrI kiratAranA ghera citraguptanA copaDA tapAsavA gayAM ane InTara sAcasathI adhUrA rahetA abhyAsane emaNe jIvananI anubhava zALAmAM pUrI tamannAthI jALavI rAkhe che. lekhaMDa ane bhaMgAranA vArasAgata dhaMdhAthI taddana vibhina ane pitA mATe ajANa evA pAIpanA vyApAramAM paDIne udyamane eNe bhAgyo teDAgara banAvyuM che. teo dharmaniSTha che. paNa sAMpradAyika maryAdA emanI daSTine rUMdhatI ke dhUvaLI banAvatI nathI. bhAyakhAlA jana saMdha ane pAThazALAnI pravRttimAM ekarUpa che. zrI neNazIbhAI bI. zAha morabInA vatanI zrI neNazIbhAI pote pAMca bhAIo jemAM Jain Education Intemational wow! Page #1242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 292 sauthI mA cunibhAI je ghaNA ja kAryakuzaLa ane bakavAra tarIke khyAti pAmyA. zrI neNazIbhAInuM 1941mAM muMbaimAM Agamana vadhu vyApAranI sAthe dhArmika ane sAmAjika kSetra kAma karyuM mATuMgA che. pU. jaina mAM rAsaranA TrasTI tarIke pAMtrIthavarSa sudhI kAma karyuM--mATuMgA jaina svayaMsevaka maMDaLamAM theADA samaya pramukha tarIke kAma karyuM"- mahAvIra jyati ujavaNImAM kamiTImAM membara hatA. mArI-tavANIyA dazAmA bhojanAlayeAmAM sakriya rasa lIdhA. tItha yAtrA nimitta bhAratanA badhA sthAe jaI AvyA. mAtru dekhADAnuM paNa vizeSa 240nA mArcamAM jagatapravAse jaI AvyA. zrI nItamalAla ThAkarazI mahetA saurASTranA agraNI vyApArIomAM zrI nAtamabhAInuM sthAna mokhare che. rAjakoTanA tanI paNa NAM vaSoMthI bhAvanagaramAM sthira thayA che. InTara ArTasa sudhIne abhyAsa chatAM vyavahAradakSatA ane AvaData dvArA ApabaLe nAmanA meLavI che. samAjasevAnI pravRtti te nAnapaNathI ja kuzaLa rIte karatA AvyA che. achata ane tatrInI kAramAM paristhitimAM rAjA sayAja sadha ane khIjI saMsthAo dvArA te dhaNAja upayogI anyA che. sthAnakavAsI jaina saMdhanI menejiMga kamiTInA membara tarIke, gujarAtarAjya pATha eDavAijharI borDanA elinDiyA sTeTa pIpI dhanksansamAM kAbApA tarIke vananI pravRttimAM mAbara che, UcesanA mukhya anuyAyI che jiA koMgresanI bIja pratimAmAM temanA sahakAra hoya che. 1966mAM teozrI cembara oNpha kAmasa bhAvanagaranA pramukha tarIkenI yazasvI kAmagIrI bajAvI che. temanA mikSanamAra ane sanadI svabhAvathI saunA prItipAtra banI zakyA che. bhAvanagaramAM bhAvanagara. mazInarI calAIka'. dArA dhadhAkArI kSetra ghaNI moTI pragati hAMsala karI che. zrI naTavaralAla esa zAha janma jUna 1920mAM, prAthamika zikSaNa khaMbhAtamAM pUrUM karyuM. zrI zAha 193 mAM muMbaI AvyA ane judI judI saMsthAmAM sevA ApatA racyAM. naTavaravAsa enDa DI. dvArA vividha karavA viSe salAha Ape che. ma'bhAta tAlukA sArvajanika keLavaNI maLamAM teo satata kAryarata rahe che. bhAta grAmamAMja muMbaInA anaitinaka saciva che. teo pada para varSathI beThA che. mahArASTra netradAna samitinA mA saMgaThana maMtrI che. vIza varSathI teo khaMbhAta jaina mitrama`DaLanI muMbaInI kAryavAhaka zimatinA sabhya che. jaina zvetA jApharansanA Avana sabhya che. jaina naciMtAmagrI zrI narabherAma rUganAthabhAi mahetA saurASTramAMthI dezanA anya prAMmAM jaI vaselA bhagavAna sAmAjika kArya karAmAMnA eka zrI narabherAmabhAInA sAvarakuMDalA pAse sUvA gAme janma thayo. nAnI uMmare muMbaImAM temanu Agamana thayuM, tejasvI buddhipratibhA kharce prabhAvazALa vyakti dharAvatA zrI narabherAmabhAI muMbaImAM dhArI visA zrImALI jaina samAjanA jAjaramAna vyakti tarIke Aje paNa saunA dilamAM sanmAnIta banyA che. dhaMdhAnI bharacaka pravRttimAMthI paNa samaya kIne taNA sAmAjika ane dhArmika pravRttiomAM paNa asara rA. zrI sAvarakuMDalA jaina vidyAthI ghanI sthApanA karavA teozrIe agamanA bhAga banyA. prAraMbhathIja sasthAnA maMtrI tarIke rahIne karAvI sevA Apela. temanA pitAzrI rUganAthAlAla matA paNa ataka saMsthAmAnA prANa nA zrI gArIjI phrana TurAsaranA saniSTha ane niDara kAkao tarIke cAvI kAi hAMsala karI hatI. AvA mahAna pitAne pagalepagale zrI narabherAmabhAI paNa dharma ane sAyanasevAnA pratyeka kAryamAM che prema sa'pAdana karavAnI sAthe anekAne preraNArUpa banyA che. hAla te zrI goDI jaina derAsara (muMbaI) nA TrasTI tarIke sevA bajAve che. temanA pratyeka kAryomAM guNAnurAgI evA emanA dharmIpatnI kaMcanabahena paNa preraNArUpa banyA che. zrI nArANajI zAmajI mAmAyA zrI nArANajI zAmajI mAmAyAne janma mAIseAra rAjayanA hubalI zaheramAM che. e 1963 nA me mAsanI vIsamI tArIkhe ko hatA. emanA 6. upatAthI cAmajIbhAI harA baiMsAya jaina dhAmanA eka agragaNya vyakita, dharmAMniSTha tatvaci Mtaka hatA. mAtra nava mAsanI uMmare zrI nAraNajIbhAIe temanA pitAnI chatrachAyA gumAvI ane temanAM mAtuzrI ta dharmaniSTha ane gaNanurAgI hatAM. mAtAnA A sakAra ane dharmaniSThAno vAraso zrI nArANubhAine purepurA prApta thayA. daravarSanI uMmare nArANajIbhAI muMbaI mAja, nA vepAramAM joi gayA, zrI nArANajIbhAI kRSi premI hoIne mAtRbhUmi kacchamAM 300 ekara jamInamAM anana padhdhatithI mAmA unDa Ave che. tena dharma ane va AnamAM zrI nArANabhANaeN asIma rasa dharAvatA vicAra, nata, daDA ane kramabadhAnA te lA abhyAsI che. pAMgana, beThesavArI, taravuM ke temanA ropA hiMyA hatA. yAga temanA priya viSaya hatA. Page #1243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha zrI navInacaMdra nemacaMda zAha zrI navInabhAInuM mULa vatana pATaNa. AjathI pAMca dAyakA pahelAM temane janma pATaNanA pratiSThita parivAra zrI nemacaMda jezaMgalAla zAhane tyAM thayelo. teo pitAnI yuvAzaktimAM ja vArasAgata vyAvasAyika sUjhane khyAla ApI zakatA hatA. mATuMgAmAM bhAu dAjI reDa upara tamAma zAkAhArI bhAIo ne dhArmika, sAmAjika, sAMskRtika kAryakramanI sagavaDatA ApatI zrI nArANajI zAmajI mahAjanavADI emanI budidhamatA ane vyavahAra kauzalyane eka pratIka rUpa che. teozrI akhila bhArata acalagaracha ( vidhipakSa ) vetAMbara jaina saMdhanA bAra varasa sudhI pramukhapade rahIne e saMdhane khUba ja vikAsalakSI banAvela. teone lainDiyA jaina zvetAMbara konpharansa tathA bhArata jaina mahAmaMDaLanA upapramukha banyA. teo zeTha ANaMdajI kalyANajI peDhInA prAdezika sabhya uparAMta bhagavAna mahAvIra svAmInA 2500 mAM nirvANa mahenna prasaMge mahArASTra zAsana taraphathI joyela samArohamAM agragaNya hatA. mahArASTra sarakAre temanI sAmAjika NAMA 2404142 Social. exerturtry Imagirtnate tarIke nimaNUka karI che. temanA dharmapatnI zrImatI nirmaLAbahena khUbaja dharmAnurAgI che. zrI navanItalAla cunilAla jhaverI bhAratanA AgevAna jaina zreSThIvaryomAM zrI navanItabhAI jhaverInuM nAma prathama haroLamAM gaNAvI zakAya. temanuM nAma ane kAma Aje paNa digambara saMpradAyamAM jANItuM che. surata taraphanA vatanI ane muMbaImAM audyogika jagatamAM prathama haroLanA udyogapati tarIke mazahura banelA zrI jhaverI sonagaDhamAM AvelI kAnajIsvAmInI adhyApana maMdira saMsthAnA pramukha tarIke suMdara sevA ApI hatI ane saurASTranI dhaNI sAmAnya jika saMsthAo sAthe saMkaLAyelA hatA. InTara ArTasa sudhI ja abhyAsa ane bahu nAnI vayamAM vyApAramAM jhaMpalAvyuM hatuM. tejasvI buddhi ane vicakSaNa daSTine laI TUMkA samayamAM nAmanA meLavI hatI. AphrikA ane yuropane pravAsa kheDayo hato. hiMdustAnamAM badhI jagyAe pharyA hatA. muMbaImAM digambara jaina mumukSa maMDaLanA vAIsa presiDenTa tarIke, kAnanagara hAusIMga sosAyaTInA (dAdara) pramukha tarIke, jaina sarakArI beMkanA pramukha tarIkenI yazasvI sevAo noMdhanIya che. dhaMdhAkIya kSetre amala gameTeDa ilekaTrIkasITI ku. nA ceramena ane menejIMga ejanTanA siniyara pArTanara tarIke, surata ilekTrIka sITImAM DAyarekaTara tarIke, InDIyana markanTAIlsa isyu - ku.nA DAyarekaTara tarIke, pheDarezana opha ilekaTrIkasITI ku.mAM menejiMga kamITinA membara tarIke, InDIyana maracanTa cembaramAM chellA 20 varSathI menejiMga kamiTinA membara tarIke, 15 thI 17 varSa sudhI je. pI. tarIke mAnavaMta hoddo bhogavI cUkyA hatA. bIjI saMkhyAbaMdha saMsthAo sAthe saMkaLAyelA hatA. senagaDhamAM temanuM sAruM evuM Donezana apAyuM che. ghaNI saMsthAone temaNe Arthika hUMpha ApI che. Akhuye kuTuMba khUba ja saMskArI che. mahAnagarI muMbaimAM temaNe sArA utpAdanakAra tarIke nAmanA meLavelI. " mesarsa sArAbhAI nemacaMda' nAmaka udyogagRha dvArA TekSaTAIla ejhIlIyarIjha ane guMdaranAM vividha utpAdanane sAkAra karavAmAM mahattvane phALo ApI AyAta nikAsanA vyApArane paNa vega Apyo. embroiDarI udyogamAM paNa "vikAsa embroiDarsa ane prinTarsa' tathA mesarsa dIpaka kumAra enDa ku.nI sthApanA karI prabhAvanajanaka pragati sarjI che. zrI navInabhAI dhArmika kSetre temaja sAmAjika kSetre paNa sArI sevA ApI rahyA che. teozrI prinsesa sTrITa luhAracAla jaina saMdha temaja zrI siddhagiri bhakti -vihAra pAlItANu nAmaka saMsthAnA TrasTI che. hAlamAM zAzvatA tirtha pAlItANA mudde zrI siddhagiri bhakti vihAra TrasTa dvArA dharmazALA temaja davAkhAnuM temanI dekharekha heThaLa baMdhAI rahyA che. pATaNa jaina samAjanI pratiSThita saMsthA ke je zrI pATaNa jaina maMDaLanA nAme pracalIta che, te saMsthAnA teo mAna maMtrI che. saMsthAnA sakriya kAryakara rahI samAja kalyANakArI vividha pravRttiomAM rasa laI rahyA che. jaina kuTuMba mATe eka hAusIMga projekTa sAkAra thaI rahela che. prastuta lejanA mATe maMDaLa taraphathI nImavAmAM Avela samitinA maMtrI pade rahI A bhagIratha kAryane saphaLa banAvavA niHsvArtha sevA ApI rahyA che. zrI naTavaralAla nAthAlAla vakhArIyA zrI naTavaralAlabhAIne jama eka dhamaparAyaNa vakhArIyA kuTuMbamAM zreSThIvarya zrI nAthAlAla rAvajIbhAI vakhArIyAne tyAM mAtuzrI caMdanabenanI kukSIe saMvata 1 - hanI catra vada 5ne zubha divase thayo hato. dhArmika abhyAsamAM paNa navamaraNa vagerene sAre abhyAsa karyo. atyAre paNa dararoja navasmaraNa acuka bhaNavAnA. emanA dharmapatnI to dharmanA raMge raMgAyelA hatA. dhaMdhAmAM emanI kuzaLatA ghaNI che. zera saba brokara tarIke emane dhaMdhe che. prekTIsa ghaNI sArI che. e badhA karatAM sevAnA kSetramAM emane hissA sArA pramANamAM che. teo muMbaInA gulAlavADImAM Avela zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha bhagavAnanA jaina da sa ma rUTI che. mu 'nA dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #1244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 294 jenaratnaciMtAmaNI kahyAM. e maNimahAsa , pa0-- 0 0 jeTalA bhAI bahenoe mA. AvA AnaMdanA avasara bhAgye ja jovA maLe che. kArabajAra sTIka e saceija sTApha yuniyananA pramukha che. rAdhanapura jaina pragati maMDaLanI kamiTimAM vividha prakAranI samAjanI sevAnA kAryo kare che. te saba kamiTinAM sabhya che. rAdhanapura bhojana zALAnA TrasTI che. rAdhanapura AyaMbIla zALAnA rasTI che. e rIte aneka saMsthAomAM sevA ApI rahyA che. traNa bahene paikI eka bahene pa. pU. AcArya devazrI 100 zrI nItisUrizvarajInA saMgheDAmAM dIkSA lIdhI che. A rIte eka sevAbhAvI, dharmAnurAgI zrIyuta naTavaralAlabhAI, A sabhAnA mAnavaMtA peTrana pada svIkAratAM sabhA gaurava anubhave che. | zrI nAnacaMda mULacaMda dozI zrI nAnacaMdabhAIne janma saM. 1949 ne mAgazara suda 12, tA. 1 ' -- 2-14 nA divase bhAvanagara jillAnA varala kAme thaye hate. 14 varSanI nAnI umare saM. 1963mAM muMbaI AvyA. zarU zarUmAM nokarI karI anubhava lIdhA bAda saM 1990 mAM mULa; jeThA mArakeTamAM nAnacaMda mULacaMdanA nAmanI kApaDanI dukAna karI tene bhAre vikAsa karyo. jamabhUmi varalanA vikAsa 2.ATe badhuM banatuM karI chUTatA temane varala nivAsIo mATe ananya prema ane bhakti che. duSkALamAM sArI evI rakama ApI, -sastA bhAve anAja pUruM pADatA. vizALa kuTuMbamAM uchera hovAthI teo sahiSNu, samaju, sukhadu:kha samajanAra che. Aje 5 varSanI vayevRddha umare teo yuvAnane zaramAve tevI sva. adhatA ane hRti thI kAryo kare che. 60 varSanI vaye tA teo 'dhAmAMthI nivRta thaI gayA. temanA ane putro bhAIzrI kezavane lAlabhAI tathA bhAIzrI jayacaMdabhAi badho kArabhAra saMbhALe che. 1maNe te brahmacaryAzrama - gRhasthAzrama ane vAnaprasthAzramane dIpAvyo che. kuTuMbavatsala te evA ke nAnAmAM nAnuM bALaka nAnacaMda dAdA pratye bhAre premabhAva darzAve che. A anupama prema meLavanAra bahu virala hoya che. udAra carita paNa evA ja. yaza vijayajI jaina gurukula, pAlItANAnA suvarNa mahotsava prasaMge atithivizeSa tarIke temanI varaNImAM eka skalara mATe rUA. 7500/- ApavA udAratA darzAvI hatI. A sivAya jena saMyukta vidyAthIgRha muMbaImAM eka skAlara mATe rU. 12500/pAlItANuM bAlAzrama, mahuvA yazovRddha bAlAzrama, tama ja kuMDalA vidyAthIgRhamAM tathA anya zikSaNika saMsthAone tathA mAnava evA saMdhamAM rUA. pa0 00 temaNe prema bhAve dAna karyuM che. paNa kIrti ke nAmanA meLavavAnI IrachA karI nathI. bhagavAna mahAvIranI 2500 mI nirvANa jayaMtI prasaMge kuTuMbanA sabhyo, snehIo ane 6 matravargamAM bhagavAna mahAvIranA cAMdInA sikkAnI prabhAvane karI hatI. tathA sIvavAnA saMcA naMga 8 thI 10 jarUriyAtavALI che. henane ApyA hatA. mitroe temane sanmAnyAM. zrI virala jaina tra maMDaLanI sthApanA thaI. tenA saMcAlana mATe sArAM vacana puNyazALI dAnavIra zrI nAnacaMda bApa putra-putra vadhuo, patro ane pautrIonI lIlIvADIne prANa priya dAdA che. temane zatAbdi utsava ujavAya tema badhA Icche che. pU. dAdA zrI nAnacaMdabhAI tathA zrI amIcaMda dAmajI prerita zeTha karazana jIvaMta ceri Tebala TrasTamAM rUA. 1000, thI sthApanA karI. kAMdIvalI ghoghArI jJAtimAM davAkhAnA tathA vaidakIya sAravAra mATe rUA. 15000, uparAMta vizAya TesTamAM rUA. 15000 nI udAra sakhAvata ApI. | zrI nAnakacaMda zIkhavacaMda zAha saujanya mUrti sadgata zrI nAnakacaMda zIkhavacaMda zAha zrI jaina dhArmika saMdha temaja jaina samAjanI bIjI aneka dhArmika saMsthAomAM rasa letA. zrI nAnakacaMdabhAIne be varSanI uMmare 25-8- 8 ne roja hRdayaroganI bImArInA kAraNe nIpajelA avasAna badala zikSaNa saMghe UMDA zokanI lAgaNI pragaTa karI che. zrI nAnakacaMdabhAI mULa pATaNanA vatanI hatA. temane jama saMvata 12 mAM thayo hato ane meTrika sudhIno abhyAsa karI muMbaI AvI temaNe svataMtra dhaMdhAnI zarUAta karI. teo oIla soDUjha e raceja esosiyezananA sabhya hatA. e reDa bajAramAM dhaMdhe karatA ane leTAnA penanA kArakhAnAmAM paNa pragati sAdhI, pitAnA dhaMdhAne sArI rIte vikasAvyo hato. dhaMdhAne aMge anekavAra caDatI-paDatInA prasaMgo jIvanamAM temaNe anubhavyA; tattvArthasUtra ane navatatra temanA atipriya viSa hatA. moTI uMmare paNa goDIjI upAzrayamAM zrI hIrasUrizvarajI jaina pAThazALAmAM teo hAjarI ApatA, ane UMDA bhAvapUrvaka abhyAsavargomAM rasa letA. jaina dharmonuM tattvajJAna yuropa ane amerikAmAM kema phelAya, te mATe, temaja bhAratamAM zikSita ane keLavAyelA yuvAne mATe tattvajJAnane abhyAsakrama taiyAra karAvavA mATe temanI khAsa jhaMkhanA hatI, navatatva, tattvArtha sUtra, temaja yogane lagatA viSayo para temanuM khAsa lakSya hatuM. yoga ane dhyAnanA viSayonI bAbatamAM temanI AturatA eTalI badhI hatI ke bhAvanagarathI prakaTa thatAM AtmAnaMda prakAzamAM A viSaya para chApavA mATe eka aMgrejI pustaka paNa mokalAvyuM hatuM. prAcIna stavane, sajajha, chaMdo ane zrI AnaMdadhanajI, zrI yazovijayajI, zrI cidAnaMdajI temaja zrI vIra vijayajInAM kAvyo bhAre rasapUrvaka teo vAMcatA. teo moTAbhAge tIrthasthAnamAM jatA. zetruMjaya, giranAra, Abu sametazikharajI jevA tIrthasthAnamAM anekavAra gayA hatA. jIvanamAM aMtima varSomAM dhaMdhA karatAM jAhera sevAnI temaja dhArmika zikSaNanI saMsthAomAM teo vadhu lakSya ApatA. "je game jagadIzane te taNe zeka zuM Jain Education Intemational Page #1245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha phaka kara " e sUtramAM temane bhAre zraddhA hatI ane caDatI paDatI temaja sukha duHkhanA aneka prasaMge mAM A sUrane yAda karI ati AnaMda ke ati zekanI lAgaNIthI mukta rahI sthitaprajJanI mAphaka sthira rahetA. sAmayika, vyAkhyAna, zravaNa sAdhuo pratye bhakti temaja anya kriyAkAMDamAM teo haMmezAM tatpara rahetA. temanA suputra devendrabhAi tathA surezabhAIne AvA parama pitAne viyoga ahevA temaja pitAne pagale cAlavA zakti ane preraNA Ape eja abhyarthanA. zrI naMdalAla rUpacaMda zAha sevAmUrti, rASTrapremI zrI vIracaMdabhAInA baDabhAgI kuTuMbamAM zrI rUpacaMdabhAIne tyAM I. sa. 181 mAM vIranagara khAte naMdalAlabhAI janma thayo hato. naMdalAlabhAie bhAvanagara dakSiNAmUrti, pAlItANu bAlAzrama ane lIMbaDI vidyAthIgRhamAM rahIne abhyAsa karyo. 1930nI svAtaMtryanI laDatamAM sAre bhAga lIdhe hatA vyAyAma, ramatagamata ane taravAne zokha hato. vIsa varSanI yuvAna vaye goMDalamAM sAbunuM kArakhAnuM zarU karyuM temAM sArI saphaLatA meLavI. 12 47mAM vyApAra arthe karAMcI gayA, tyAM paNa sevAkSetre nedhapAtra kAma karyuM. mitro ane zubherachakAraNe tyAM temanuM sanamAna karyuM hatuM. goDalamAM harijana sevaka-samAjane maMtrIpade rahI temaNe noMdhapAtra sevA karI hatI. 1948mAM karAMcI chaDI muMbaI AvyA ane udyogapati thavAnAM soNalAM siddha karavA teo keliMka InDasTrIala enijaniyarsamAM menejiMga pArTanara tarIke joDAyA ane Aje udyoga kSetre dezanA vikAsamAM prazaMsanIya phALo ApI rahyA che. teo dasa-bAra varSa mATuMgA jaina svayaMsevaka maMDaLanA pramukha sthAne rahyA. zrI amarelI jaina vidyAthIgRhanA vikAsa prathanamAM teozrIne mahattvano phALo che. ane temanA zubha haste saMsthAnA makAnanuM zilAropaNa thayuM che. zrI vIracaMda pAnAcaMda kuTuMba patrikAmAM temanAM lakhANe rasaprada, bedhaka ane kuTuMbavAtsalyabharyA hatA. vIranagaramAM temanA parama pUjya pitAzrInA sAraNAthe potAnA pitAnuM nAma joDI bhavya chAtrAlaya zarU karavAmAM AvyuM che. hospiTala ane chAtrAlayamAM temanA kuTuMba sAthe temane meTA phALe che. temanA pU. mAtuzrInI IcchA pitAnI rakama mosALamAM (devagAmamAM) vAparI skUla banAvavAnI hatI. te skUlanuM khAtamudrata zrI naMdalAlabhAInA varada haste 1967mAM thayuM hatuM. | zrI naMdalAlabhAInA patnI zrImatI dhIrajabahena atyaMta dhamaniSTha ane sevAbhAvI che. juhune temane "naMdanavana' baMgale e paNa aneka atithionA satyAgraha jevuM che. zrImatI dhIrajabahena "na mahilA maMDaLa juhu 'nA teo pramukha che. Aje teo ghaNI saMsthAomAM ane esesiyezanamAM TrasTIpade ke menejiMga kamiTImAM che. juhu jainasaMdhanA teo AgevAna che. dhaMdhAkIya kSetre bIjA udyogo sthApyA che tema ja vyApAra udyoga sAthe sAhitya, saMgIta ane dhArmika abhyAsamAM khUba rasa ce che. zrI nImacaMda ThAkarazIbhAI gujarAta jaina samAja potAnAM dAnavIra ranI paragajuvRtti ane dAnazIlatAne laI gaurava anubhave che tevA dAnavIra mahAnubhAvomAM zrI nImacaMdabhA'- te paNa mUkI zakAya. saurASTramAM AvelA coTIlAnA vatano, sAmAnya abhyAsa, paNa havAukalata ane vyavahArakuzaLatAne laI nAnI vayamAM ja dhaMdhAthe kalakattA prayANa karyuM. bhAre parizrama ane puruSArtha dvArA dhaMdhAne vika sAvyo, dhaMdhAmAM be paisA kamAyA ane ghaNI saMsthAomAM guptadAnathI sevA ApI. ceTIlAmAM kasturabA nImacaMda davAkhAnuM A kuTuMbanI deNagIne AbhArI che. phanIcara ane sAdhana sarAma sAthenuM A davAkhAnuM garIba le kAne AzIrvAda rUpa thaI paDayuM che. coTIlA smazAnamAM moMghIbA visAme, meghIbAI skUlamAM ekarUma, pAMjarApoLamAM prasaMgopAta madada, garIba kuTuMbone prasaMgopAta anAja kapaDAM ane khAnagI madada, ziyALAmAM lokone Tha'IthI rakSaNa ApavA bleTa vagerenI madada, bihAra rAhataphaMDa tathA evA aneka phaMDaphALAmAM A kuTuMbanuM yazasvI pradAna rahyuM che. A kuTuMbamAM agraNIo zrI naTavaralAlabhAI zrI sumanabhAI, zrI jayaMtibhAI vagere e zrI nImacaMdabhAIno vAraso jALavI rAkhe che. A kuTuMbanA agraNI zrI jayaMtibhAI jeo muMbaImAM sumanalAla nImacaMdanI peDhInuM saMcAlana karI rahyA che, sAmAjika saMsthAone Aje paNa temanI hUMpha, preraNA ane sahAnubhUti maLatAM rahyA che. temanA dAyake ame manomana vaMdana karyA vinA rahI zakatA nathI. zrI naMdalAla paramANaMdadAsa vorA janmabhUmi gArIyAdhAra. gurukuLa pAlItANAmAM kemarsa meTrIkano abhyAsa karI esa. esa. sI. thayA pachI zrI mahAvIra jaina vidyAlayamAM rahI. bI. koma. thayA. gurukuLamAM teo tejasvI vidyAthI gaNAtA. gurUkuLanI vividha vikAsa pravRttiomAM paNa teo sA re e rasa letA hatA. muMbaImAM temaNe kuzAgra buddhithI rasa rasAyaNane kAmanI zarUAta me. satISa TreDIMga ku. thI karI. yazasvI banyA. ane DAIjha ane kelsimAM teo Jain Education Intemational Page #1246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaci tAmaNi Aje agragaNya vyApArI gaNAvA lAgyA. potAnI mAtRsaMsthA pitAzrInI zILI chatrachAyA gumAvI saMgharSa ane jhaMjhAvAta sAme guru kuLanuM RNa adA karavA temaNe potAnA taraphathI eka bAtha bhIDavA kamara kasI. khapa pUrate abhyAsa karI jIvana saMgrAmamAM kalara vidyAthIne kolarazIpanA rUA. 750 - ApavA udAratA AgaLa vadhyA paNa sevA e emanA jIvanane paramAnaMda rahyo, darzAvI. kartavya emanA jIvananuM prathama dayeya rahyuM, netRtva zaktine kAraNe teo muMbaImAM phuTapAtha pArlAmenTanA sukAnI banyA, samuhabaLa mAtuzrIne dharmanA saMskAra bhAIzrI naMdalAlabhAimAM jamAvI e dvArA janagaNanI suMdara sevA bajAvI. UtaryA che. temanA dharmapatnI zrImatI bhAnubahena paNa dharmapriya ane sevApriya che. te zrI yazovijayajI jaina gurukuLanA ratna che. muMbaImAM davAnA dhaMdhAnI lAInamAM joDAyAM "vorA dharsa' peDhInA bhAgIdAra banyA ane viziSTha pragati sAdhI zrI pAnAcaMda aneradAsa zAha prinsesa sTrITa luhAracAla jaina saMdhanA agraNI, jaina saurASTramAM dhrAMgadhrA tAlukAnA jIvA gAmanA vatanI che. jenA kavetAbara kenpharansa, muMbaI jaina svayaMsevaka maMDaLa, AtmAnaMda mane siddhAMta pratye ananya zraddhA dharAvanAra zrI pAnAcaMdabhAIne jana sabhA, mahAvIra jaina vidyAlaya vagere nAnI moTI aneka rAta gujarAtI sudhI ja abhyAsa, paNa vyApAramAM dhaNuM ja saMsthAomAM temanI sevA yAdagAra banI che. pUjya A. vijaya "AryakuzaLa sAbita thayA. muMbaImAM hIrA tathA jhaverAtane vyApAranI valabhasUrizvarajI mahArAjazrInI preraNAthI zAsana sevAnI vividha -pubha zarUAta 1947thI karI. saMpa, sahakAra, sadAcAra, ane pravRttiomAM emanuM nAma mokhare rahyuM. zeTha amIcaMda panAlAla ivanaya vivekathI saunA prItipAtra banIne dhaMdhAne pragatine paMthe laI zrI AdIzvarajI jaina Tempala TrasTa vAlakezvara muMbaI naM. ne jIvaMta da.cA. 1956thI hIrAnA ekasaparTa ImporTanA vepAranA vikAsane paryanta TrasTI hatA. ANaMdajI kalyANajInI peDhImAM pATaNanA sakriya athe avAra navAra bekiMjayane jatA ane 196 8nI sAlathI tyAM kAryakara tarIke ane pATaNa janatA hospiTala, pATaNa pAMjarApoLa, vasavATa paNa karela che. aneka saMsthAo sAthe saMkamAyelA che. phuTapAtha pArlAmenTa, surata reIla saMkaTa, sara harakIzana hospiTala, dhrAMgadhrA mitramaMDaLa, zizukuMja, DAyamanDa maracanTa esosiezana, garIbo mATenA dUdha kendro ane kogresanI racanAtmaka pravRttiomAM praziyasa sTona esesiezana, jhAlAvADa jaina mUrtipUjaka saMdha varSo sudhI sakriya kArya karyuM. ge re nAnI moTI saMsthAonA vikAsa ane pragatimAM temane temanI sevAnI kadararUpe 958mAM muMbaI sara kAre je.pI.nI cavAzakti phALo rahyo che. temaNe pUjya mAtuzrI maNibahena maradAsa padavI ApI. pATaNa jaina saMghe emanuM bahumAna karyuM. lAbiyAra zAhanA nAmanuM ceriTebala TrasTa banAvI dhrAMgadhrAmAM nAnA pAyA para vADanA rahevAsIoe sanmAnapatra ApI navAjyA. jana samAjamAM -cAlatI zizukuMja zikSaNa saMsthAne saMpUrNa sagavaDatAvALuM ghaNuM moTuM sanmAna pAmyA. sauthI moTA putrazrI harezabhAI paNa hAIskUla mATe makAna baMdhAvI ApI, saMsthAnA zikSaNa kAryamAM ghaNI sevAbhAvI saMsthAo sAthe joDAyelA che. nANAvaTI hospiTalamAM naveja vaLAMka Apyo che. jhaverAta sivAya nAnI moTI InDasTrIjha parivAra ane anya sarkalamAMthI vyavasthA karIne eka phIbeDanI karavAnuM Ayojana karyuM che. tenA zrIgaNeza paNa karI dIdhA che. jogavAI karAvI che. mahAvIra hospiTalamAM sAruM evuM dAna ApyuM muMbaImAM aMdherImAM balbakepa banAvavAnuM kArakhAnuM karela che. che. AkhuM kuTuMba maMgaladharmanI bhAvanAthI raMgAyeluM che. tamAM lagabhaga ekaso mANase kAma kare che ane AvI ja jAtanI bIjI nAnI moTI InDasTrIjha saurASTramAM paNa zarU karavAnI khvAeza pArasamalajI rUparAjajI galIyA dharAve che. phoTogrAphI ane vizALa vAMcananA paNa zokhIna che. jodhapuranA vatanI sva zrI pArasamalajI 1943mAM muMbaI sAhityika pravRttimAM khAsa rasa le che. temanA suputra zrI dhIraja AvyA ane svabaLe ja AtmavizvAsathI AgaLa vadhyA. temaNe lAlabhAI paNa evA ja umadA ane dilAvara svabhAvanA raMgIlA temanA 70 varSanA jIvanakALa daramiyAna aneka dhArmika upadhAna adamI che. karyA-karAvyA hatA. lonAvAlAmAM upadhAna kareluM. pAlItANAmAM 5. zrI pannAlAla bhIkhAcaMda zAha pU. kailAsasAgarajI ma. sA. pAse ane cembara ane vAlakezvara khAte pa. pU. dharmasurizvarajI ma. sA. pAse upadhAna karAvela. temaNe tejasvI yuktitva ane puruSArthanI prati mUrti samA zrI mATuMgAnA derAsaramAM munisuvratasvAmI besADyA. sAyana derAsaramAM pa-nAlAlabhAI bI. zAhanuM nispRhijIvana temanI sakhAvatI sevA paNa bhagavAna besADayA che. jodhapuranA narazI kezavajInA derAsaramAM bhAvanAnI svayaM pratIti karAvI jAya che. A sAhasika ane derAsarane karNoddhAra karAvI AyaMbila khAtuM paNa banAvyuM. sevAbhAvI sajajanane janma garavI gujarAtanA etihAsika zahera zrImaMdhara svAmI sAsaraNa bane che tyAM mULanAyaka besADathA. daza'pATaNamAM 1968 nA aSADha sudhI7ne somavAre thayo. nAnI vayamAM vIsa dharmazALAo baMdhAvavAmAM emane sahayoga rahyo che. vaLI Jain Education Intemational Page #1247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 29 7 batAvI nathI. nAnAmAM nAnA mANasanI vAtane sAMbhaLI yogya jaNAya tyAM tana-mana-dhana visAre mUkayuM che evA e prAgajIbhAI A jillAnuM gaurava hatA. zrI pItAmbaradAsa jhaveracaMda zAha temaNe navvANuM tyAga karI tapa karelA. temaNe daza karatA vadhAre dhArmika pustaka chapAvyA che. hiMdanA badhA ja tIrthonI yAtrA karI che. paradeza paNa jaI AvyA che ane aneka saMdha kADhavA che. temane rAmacaMdrasUrizvarajI, kailAsasAgarajI dharmasUrizvarajI vagerenI preraNuM maLatI rahI hatI. emane cAra dIkarA, be dIkarI, mAtuzrI vagere sau sukhI che, temanA putra premacaMda pArasamalajIe pitAzrIne vAraso jALavyuM che. zrI prANajIvana haragoviMdadAsa gAMdhI bhAvanagaramAM sAmAnya kuTuMbamAM janma, muzkelIo veThIne paNa grejyueTa thayAM, abhyAsa pUro karI kApaDamAM nokarIe lAgyA. buddhizALI, khaMtIlA ane niSThAvAna hovAthI be varSamAM badhI jatanA kApaDanA vepArane anubhava meLavI lIdhe, te pachI muMbaInI eka sArI milanA pite sekasamena banyA ane uttarottara temAM ghaNI ja moTI siddhi hAMsala karI. mANasa daDha saMka9pa kare ane pUrNa nidAthI kAma kare te kaI paNa vastu siddha karI zake che. koIpaNa sAruM kAma karavAmAM hiNapata nathI. krame krame temaNe zrIrAma misa ane anya milomAM pitAnI zakitanI pratIti karAvI. milanA kAmakAja pachI svataMtra rIte kApaDane dhaMdho zarU karyo. sArA pramANamAM tene khIla ane dhana tathA kIrti meLavyA. temAM paNa bhAgIdAronI mahenata, AvaData, anubhava ane nekIne hisso nA suno nathI. muMbaI ane amadAvAdanA ane vahIvaTanI bhAgIdArI amuka varSo sudhI sArI cAlI. zrI gAMdhI Aje 78 varSanI uMmare nirmaLa ane nivRtta jIvana jIvI rahyAM che. sva. zrI prAgajIbhAI jhaveracaMda zAha (sihora) zrI prAgajIbhAI zAha mAtra sihAranuM ja nahi paNa samagra bhAvanagara jillAnuM bhUSaNa gaNIe te jarAya atizayokti nathI. hAlamAM ghaNAM varSothI muMbaI hatA. paNa tyAM beThA beThA janama makAne caDelA RNane cUkavavA mana mUkIne udAra hAthe dAnagaMgA vahevaDAvI rahyA hatA. cheka sAdhAraNa sthitimAM muMbaI gayelA. rezamI kApaDanI pherInA dhaMdhAmAMthI AgaLa AvyA ane jotajotAmAM garbhazrImaMtonI haroLamAM UbhA rahyAM chatAM tenA mAnasa upara garIba pratye DI hamadardI ane sahAnubhUtinA darzana kAyama thayA karatA. mUMgA pazu paMkhIo mATe dhApANInI vyavasthA karavAnuM kayAreya cUkyA nathI. garIba vidyArthIone abhyAsanI sAdhane pUrA pADavAmAM kadI pAchuM vALIne joyuM nathI. jarUratavALAne anAja, kapaDA-davAdArU pahoMcADavAmAM teo jAte rasa letA. sihoranA bALako zikSaNakSetre AgaLa vadhe te mATe satata ciMtA sevIne paNa banI zake teTalI Arthika sagavaDatA UbhI karI ApatA. haMmezAM sihora hospiTala mATe rUA. 51000 ApavA saMmata thayA tenA uparathI udAra manavRttino khyAla Ave che. meTAI kadI jai 38 ceTIlA mahAjananA agraNI tarIkenuM mAnabharyuM biruda meLavanAra jaina zAsananI apUrva sevA bajAvanAra zrI pItAmbaradAsabhAI saurASTranuM ratna hatA. nAnI vayamAM temaNe sAdhelI pragati ane siddhi ApaNane preraNA Ape tevI che. temane jAhera sevAne bacapaNathI zekha ane umaMga hatA. agraNI tarIke temanuM vyakitatva nAnI vayamAM ja samAjamAM upasI AvyuM. eTIlA pAMjarApoLa tathA jaina derAsaranA vahIvaTamAM temanuM yazasvI kAma pradAna hatuM. duSkALanA kaparA divasomAM rAhatanI kAmagIrImAM jAte rasa letA. svarAjaya mATenI vakhato vakhatanI laDAImAM koMgresanA Adeza mujaba coTIlAthI jAhera pravRttionuM saMcAlana karatA. harakoI jJAtinA nAnA moTA jhaghaDAomAM temanI lavAdI heyaja. samAdhAna karAvI saune saMtoSa ApavAmAM emanI AgavI sUjha hatI. moTA dhArmika ane sAmAjika phaMDaphALAomAM temane hisso mokhare hatA, eTaluM ja nahIM sAthe temaNe deNagInI keTalIka javAbadArIo vahorIne lekasevAnuM umadA kArya kareluM che. samAja sevAnA temanA e vArasAne temanA suputra zrI kezavalAlabhAIe barAbara dipAvI jAryo che. zrI kezavalAlabhAI coTIlAnI myunisipAliTImAM 15 varSa sudhI upapramukha tarIke rahyA che. pAMjarApoLa, derAsaranA prajA maMDaLanA ane kApaDIyA ceriTebala TrasTanA vahIvaTamAM teo niSThApUrvaka sevA bajAvI rahyA che. zrI kezavalAlabhAInA suputra zrI navInacaMdra rAjakoTamAM letha tathA bIjI mazInarI banAvavAnA tathA kAganA dhaMdhAmAM jhaMpalAvyuM che. zrI navInacaMdranA suputra zrI mukezakumAra tathA zaleSa kumAra rAjakoTamAM Ila ejIna ekasaparTa kare che. temaja coTIlAmAM udyoga sthApela che. zrI narendrakumAra rAjakoTamAM kalara banAvavAnI phekaTarI calAve che. zrI rAjendrakumAra coTIlAmAM ghIne vepAra kare che. AkhuMya kuTuMba khUba ja dharmabhAvanAthI 2'gAyeluM che. zrI pratAparAya premajIbhAI zAha saMpUrNa vaibhavanI sagavaDa hovA chatAM saMpUrNa sAdu jIvana jIvI janAra jUnI peDhInA sva. zeTha zrI premajI bhImajI mULa saurASTranA verAvaLanA vatanI. jeo ghaNAM varSothI muMbaI AvIne vasyA, muMbaImAM ja sthira thayA ane ujajavaLa kArakirdI ne pAyo pitAnA vatana temaja muMbaImAM nAkhe. temanA putra zrI pratAparAyabhAI Aja lAInamAM mULajI jeThA mArkeTamAM pitAzrIe sthApelI Azare 70 varSa jUnI pratiSThA saMpanna peDhInuM saMcAlana kare che. Jain Education Intemational Page #1248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 298 jenaratnaciMtAmaNi meTrIka sudhI ja abhyAsa paNa satya ane pramANikatA, spaSTa hAjarajavAbI, milanasAra svabhAvathI teoneDhInuM saMcAlana karI rahyA che. sAthe temanA putra zrI jasmInabhAI B.S.C thaIne sAthe rasa laI rahyA che, ane nAmane jALavI rahyA che. vatana verAvaLamAM saMvata 2032 mAM nUtana upAzrayamAM zA. premajI bhImajI vyAkhyAna hela baMdhAvIne e suMdara kAmamAM yazabhAgI banyA tema ja temanA bhAInA taraphathI prAthamika zALA paNa khUlelI che. prabhAsa pATaNamAM nUtana caMdraprabhu svAmInA jinAlayamAM mUrti pratiSThA paNa karelI che. temaja pAlItANA khAte kezarIyALa jinAlayamAM paNa mUrtinI pratiSThA karAvelI che. temaja zrI saurASTra dazA zrImALI sevA saMdhanA peTrana, temaja mATuMgA gujarAtI sevA samAjanA lAIpha membara, temaja zrI verAvala prabhAsa pATaNa mitramaMDaLa vi. temaja verAvaLa khAte zrI saMdha temaja jJAtio sAthe saMkaLAyela che. bIjI sAmAjika saMsthAo sAthe joDAyela che. temanA sva. mAtuzrIe tathA temanA dhamapatnI, putrIe bhAratanA ghaNA tIrthadhAmanI yAtrA pravAsane lAbha lIdhe che. jaina sakaLa saMdhanA nAnA moTA dhArmika prasaMgomAM yathAzakita pradAna apIne pote dhanyatA anubhave che. jaina zAsana pratyenI avicaLa zraddhAvALA temaja sAdu Adarza jIvana, paropakAravRtti e temanA lohInA viziSTa guNe hatA. vatananI paNa nAnI moTI aneka saMsthAone hUMpha ApatA te pramANe zrI pratAparAya paNa yathAzakti saMsthAone hUMpha Ape che. hAlamAM saM. 2038mAM verAvaLa khAte bahenane nUtana upAzrayamAM paNa ghaNI sevA karavAne lAbha maLe che. badhA kAmomAM mAtuzrI kaMkubenanA AzIrvAda ane temanAM dharmapatnI a. sau. maMjulAbahenane hisse paNa nAne sane nathI. be putro ane pAMca putrI sAthe A AkhuMya kuTuMba sukhI ane saMtoSI che. zrI pratAparAya bhAInI putrI ci. kaumudIbene 1978mAM ema. e. mAM samAja zAstra viSaya laIne pAritoSika prApta karyA che. zrI popaTalAla tArAcaMda mepANI (jUnA DIsAvALA) zrI pipaTabhAIne janma junA DIsA pAse dAMmAgAbhI saM. 1970nA jeTha suda 11 gurUvAra tA-4-6 1914nA zubhadine thayo hato. saM. 1971mAM emanA pitAzrIe popaTalAla laheracaMdanA nAmathI bhAgIdArImAM zarAphI peDhI zarU karI pachI bIjI peDhI saM. 1973mAM emanA pitAzrIe svataMtra zarAphI peDhI popaTalAla tArAcaMdanA nAmathI zarU karI dhaMdhAne 70 varasanI uMmare ghaNe ja vikAsa karela hato. Aje bijhanesa temanA suputro saMbhALa che ane teo dhArmika, sAmAjika kAryomAM sevA Ape che. teozrI agIyAra varSathI zrI agAsI tIrthamAM menejiMga TrasTI tarIke sevA ApI rahyA che. baMne nUtana dharmazALAonuM bAMdhakAma temanI dekharekha nIce pUruM thaI gayela che. zrI sidhdhakSetre zrAvikAzrama pAlitANAnA maMtrI che, zrI mahAvIra jaina vidyAlaya : muMbaInA vyavasthApaka kamiTInA sabhya che. chellA paMdara varSathI have teo saMpUrNa dharmamaya jIvana gujAre che. muMbaInI lahamIdAsa mArkeTanAM mesarsa zrI ke. caMdrakAMta enDa ku. nA nAmathI chellA suDatAlIsa varSathI kApaDane vepAra kare che. zrI paTalAlabhAI chellAM paMdara varSathI niyamita sImAcika navakAra maMtrane jApa, prabhu pUjana Adi dharmakriyAmAM tatpara rahe che. zrI bhIlaDiyALa tIrthanA TrasTI tarIke vIsa varSathI sArI sevA ApI rahyA che. nUtana pArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira temanI saMpUrNa dekharekha nIce taiyAra thayela che. pAlitANAnI mahArASTra bhavana dharmazALAnA upapramukha tarIke daza varSa sudhI sevA ApI rahyA che. emanA dharmapatnI sAthe 15 varSa pahelA yurepane jhurIca pravAsa karela. paradezanA pravAsamAM paNa zrI popaTalAlabhAIe nitya, niyama, barAbara pALatA hatA. dhArmika yAtrAmAM temaNe zikharajI vagere tIrthonI cAtrA karI che. siddhakSetramAM potAnA dharmapatnI sAthe comAsu karI navANu yAtrAne paNa lAbha lIdho che. hamaNAM paNa pAlitANA mahArASTra bhavanamAM junA DIsA upAzraya saMdha taraphathI parama pUjya saMdha sthavIra AcAryadeva zrImad vijayabhadrasUri mahArAja ane zrImad vijaka kAra sUrIzvarajI mahArAja Adi munivaryo ane pUjya kanakazrIjI sAdhvIjI mahArAja Adi sAdhu-saMtane mAsu karavAnI vinaMtI karI hatI. dareka dhArmika kAryomAM zrI pipaTalAlabhAIe AgevAnI laI khUbaja rasa lIdho hato. mahArASTra bhavana pAlItANImAM bhejanagRha baMdhAvI Apela che. tema ja junA DIsAthI be mAIle Avela vaDAvaLa gAme dharmazALA baMdhAvI Apela che. zrI pipaTalAla bhAIne dhArmika saMskArI pustakonA vicAramAM khUba ja rasa che. saM. 2037 mAM emanA dharmapatnI caMcaLabahenane 500 AyaMbIlanuM pAraNu karAvela yAre pUjanya AcAryadeva vijayabhuvanabhAnuM sUrIzvarajInI nizrAmAM siddhacakra pUjana bhaNAvela hatuM. zrI pipaTalAla metIcaMda zAha A kuTuMbe cheDA samaya pahelA udAtta bhAvanAthI jinera bhagavaMtanI kalyANaka bhUmionI cANasamAthI jajane dUra mahAyAtrA saMdhanA (pezyala TreIna dvArA) bhavya ane kalyANakArI sukRtyanuM abhUtapUrva Ayojana karI e prabala puNyayoga prApta karyo che. bhavasAgarane tAranAra, samakitane sthira banAvanAra sarvapara ka9yANa karanAra jinezvara bhagavaMtonI kalyANa bhUmionI sparzanA jIvanamAM eka vakhata paNa karavI e hareka jaina mATenuM kartavya. paraMtu dUranAM tIrthadhAmenI spazana thavI sAmAnya janate sulabha nathI hotI. bhAgyodaye haiyAmAM sameta zikharajInI yAtrA karavAnI bhAvanA thaI; paraMtu ekalA ke mAtra kuTuMba sAthe na jatA cANasmAnA saMdha sAthe AvI yAtrA karavI ane karAvavI evI temanI Jain Education Intemational Page #1249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahamaMtha-2 299 maMgaLabhAvanA putra tripuTIe jhIlI ane paraMparAe tIrthakara nAmakarmanA hetubhuta che. AmAM jayeSTha putra zrI aMbAlAlabhAI ane laghuputra caMdrakAMtabhAInI bhAvanA, ullAsa ane umaMganI saue saharSa anumodanA karI che. puNyamArganA pravAsI dariyAva dila bhAI zrI pravINakumAra eka Adarza putrane chAje tevuM jaina zAsananI bhUtakALanA saMghanI smRtione DhaMDhoLe tevuM cANasmAnA ja nahIM paraMtu gujarAtanA jaina itihAsanA pAnA para suvarNAkSare lakhAya tevA A mahAna puNyakArya dvArA temaNe cANasmAnuM nAma rezana karyuM che. zunyamAMthI sarjana karI, puruSArthathI bhAgyane kaMDArI, puNyAithI lIdhelI lamIne moha choDyo e nAnIsUnI vAta nathI. yuvAnavaye ane temAMya aDhaLaka dhana saMpatti, aneka dUSaNe jIvanamAM pravezavAnA bhayasthAne hovA chatAM temanA jIvananI sAdAI, vinamratA, nirabhimAna, daDha saMkalpa zakita, zubha pariNAma, audAryavRtti, kartavya niSThA jevA saddaguNa keLavI saunA mATe preraNArUpa banyA che. - zrI popaTalAla rAmacaMda zAha jaina samAjanA jANItA sevaka tathA mahAna dezabhakata ane eka vakhatanA zrI jaina zvetAmbara konpharansanA pramukhazrI pipaTalAla rAmacaMda zAha (pATaNuM) punAvALA ne emanA jIvananI kIrti zikhara samA, racanAtmaka kAryanA kSetramAM noMdhanIya phALo ApavA badala sane 1984 mATe pratiSThita bajAja evorDathI vibhUSita karavAmAM AvyA. A evorDamAM smRtipatraka, caMdraka ane eka lAkha rUpiyAnI rakamane samAveza thAya che. A evorDa navembaranA prathama saptAhamAM navI dilhImAM khAsa samAraMbha yojI ApavAmAM Avaze. teo vidhAnasabhAmAM paNa cUMTAyA hatA. jaina saMskRtinA mULamAM dhA karanArA bobe begarsa ekaTa, vigere sarakArI bIla sAme kenpharansa dvArA virodha karI teoe aTakAve che. samAjanA zreya kAje jAta ghasanAra sAdagIbharyuM jIvana jIvanAra zrI popaTabhAIne bajAja evorDa maLe che. zrI popaTalAla semacaMda mahetA. prakhara jainAcArya vijayarAmacaMdrasUrIzvarajI mahArAjazrI vikramasUrIzvarajI mahArAjazrInA AzIrvAdathI potAnA jIvanane dhanya gaNatA zrI popaTalAlabhAI mULa saurASTramAM sAvarakuMDalA pAse vaMDA gAmanA vatanI che. sAta gujarAtI ane pahelI aMgrejI sudhI ja abhyAsa. paNa 1918mAM dhaMdhAthe barmAmAM vasavATa karyo. ekAda varSa nokarI karI; anubhavanuM bhAthuM meLavyuM. saMbaMdhIonI eka anAja-karIyANAnI peDhImAM bhAgIdArIthI 1918 thI 1940 sudhI vyApAra karyo. 1ra 41 thI 1946 sudhInA gALAmAM muMbaI-kalakattAmAM sthira thavA prayatna karyo. puruSAthI jIvane vyApAramAM kAMIka karI chUTavAnI tamannA ane taravarATa hatA. 1946thI pharI pAchA raMgUna pahoMcyA ane navesarathI dhaMdhAnA zrI gaNeza karyA. rajhaLapATa karatA rahyA paNa dharmanA saMskAroe temane haMmezAM baLa pUruM pADayuM. tyAMnA vyApArI maMDaLamAM sabhya ane sekreTarI tarIke sevA ApelI. raMgUnamAM jaina derAsaranA TrasTI hatA. pachI te AMtararASTrI DAmADoLa vAtAvaraNane kAraNe 1963mAM barmA choDayuM ane muMbaimAM AvI sthira thayA ane jiMdagInA zeSa divase dhamakAryomAM ja gALavA evA manasUbA sAthe jIvana jIvI rahyA che. mATuMgAmAM vAsupUjya derAsaramAM TrasTI tarIke temanI sevA jANItI che. vatana vaMDAmAM dharmapatnI zrImatI premakuMvarabena popaTalAla mahetAne nAme hAIskUla UbhI karavA mATe moTI rakamanuM zikSaNika dAna arpaNa karyuM. uparAMta ujamabAI somacaMda mahetA nAme prAthamika zALA paNa temanI ja deNagI, mATuMgA upAzrayamAM, mahesANA zrImaMdhara jaina derAsaramAM, sametazikhara vagere sthaLe sArI evI rakamanA dAna arpaNa karyA che. AvAM badhAM kAmo mUrtimaMta karavAmAM temanA baMdhu jAdavajIbhAIne AbhArI gaNe che. zrI popaTalAlabhAIne dhamapatnI premakuMvarabena evA ja dharmAnurAgI ane tapasvI AbhA hatAM. zrImatI premakuMvarabena, saMvata 2031nA kArataka vadi bIje muMbaI mukAme svargavAsI thayA che. mATuMgAmAM zrImatI premakuMvara popaTalAla somacaMda mahetA ArAdhanA hela temanI kAyamI ciraMjIva smRti che. zrI popaTalAlabhAInuM dAMpatyajIvana khUba sukhI saMtoSI hatuM. zrI popaTalAla narottamadAsa zrI piopaTabhAIne janma 27-3-193nA divase ghoghA khAte sadAcArI tathA dharmaparAyaNa zrI narottamadAsa bhagavAnadAsanA kuTuMbamAM thayela. temanA lagna bhAvanagara nivAsI zrI nemacaMda gIradhara kApaDiyAnI suputrI sarasvatIbena sAthe thayela. temanAthI temane be putro ane eka putrI thayA. sarasvatIbena ghaNI ja dhArmika prakRtinA hatA ane temanI preraNAthI Apa baLe popaTabhAIe muMbaImAM kemikala raMga ane meTane dhaMdho zarU karyo. sane 1941mAM InDo kemikalsa kaMpanInI sthApanA karIne raMga rasAyaNa bajAramAM ghaNI ja suvAsa phelAvI. pachI bIDala secara (inDiyA) prA. limiTeDa nAmanI IMgalIza kaMpanImAM DAyarekaTara tarIke joDAyA. jyAre ApaNe deza AjhAda thaze ane briTizaro bhArata choDIne gayA tyAre A kaMpanI teoe nAma sAthe kharIdI lIdhI. zrI popaTabhAInI kunehathI A kaMpanI Aje ghaNI ja majabuta Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi ane nAmAMkita thayela che. temane baMne putro pravINabhAI tathA kizorabhAI ane traNa pautro nalinabhAI, jagatabhAI ane vimalabhAI temanI preraNA mujaba A kaMpanI calAvI rahela che. teozrI pramIlAbahena sAthe ane 1958mAM lagnagraMthithI joDAyA hatA. teonA dareka kAryamAM chelle sudhI pramIlAbenane sAtha rahela hatA. umadA svabhAva ane ujaLA karyothI suvAsa prasarAvI teo 76 varSanI chelle sudhI pravRttimAM racAyela rahIne 25-8-1979 nA dine A jagatamAMthI ciravidAya thayA. dhUpasaLI saLage ane AkhAe vAtAvaraNamAM sugaMdha sugaMdha phelAI jAya tema temanA pagale pagale AkhAe kuTuMbamAM dAna ane dayAnI, tapa ane tyAganI, vinaya ane vivekanI, saM5 ane samarpaNanI khuo mahekavA mAMDI. temaNe siMcelA AvA saMskArothI AkhuM ye kuTuMba naMdanavana banI gayuM. saMskAra ne jIvanamAM vaNune AMbe jema phaLa Ape ane name tevI rIte lakSmI maLavA chatAM, niSkAma ane nisvArthabhAve vinaya ane vivekathI saMpattine savyaya svadhamio ane aneka janakalyANanA kAryo mATe thaI rahyo che. zrI prANalAlabhAI ema. vaDAlIyA zrI prANalAlabhAIne tA. 1-10-1932 mAM janma . 51 varSe 5-6-84 nA roja avasAna pAmyA. amarelImAM abhyAsa karI muMbaImAM siddhArtha kelejamAM 1956mAM bI. e. thayA. lokhaMDa bajAramAM ena. mehanalAlanI ku.mAM traNa varSa nokarI karyA bAda bhAgIdArImAM inDiyana sTIla korpo. sthApI ane bhAgIdArImAMthI nivRtta thayA ane svataMtra mAlika banyA. svabaLa, kalpanAzakti ane UMDI sUjhathI dhaMdhAne khUbaja vikAsa karyo. vividha kSetre skolarazIpa, navA dhaMdhAthIone vyavasAyanI sulabhatA karI lAkhonI rakamanuM rokANa karatAM saune pagabhara karavAno saMtoSa meLavatAM amarelI saMsthAmAM chellA tera varSa mAnadamaMtrI tarIke sevA ApI, bombe Ayarna maracanTa esasIezananA 1973 thI traNa varSa DAyarekaTara rahyAM. teozrI ghedhArI vizA zrImALI jaina sahAyaka TrasTanI kArobArInA sabhya hatA. vaDAlIyAe jiMdagInI zIlAne dhIraja, khaMta, niSThA ane zraddhArUpI vividha hatheDIo ane TAMkaNathI DhaMkArIne potAnA jIvanane jIvaMta zilpakRti banAvI. moTAI kayAreya batAvI nathI. nAnA gAmamAM pANI paraba, grAmyazALAone udhAra, vagere temanA mobhAnuM kArya che. temane mana jiMdagI e havAI kilAnI apratima pASANanI banelI ImArata hatI. kartavya ane puruSArtha nA TAMkaNu vaDe eka yAdagAra ImArata banAvI. svabhAve nikhAlasa, saraLa ane nirAbhimAnI hatA. bALaka jevA saraLa ane niSkapaTa vyaktitva dharAvatA hatA. jaina samAjanI anekavidha sevA karI bhagavAna mahAvIre prabodhelA jIvana siddhAMtane temaNe AtmasAta karyA. koIne paNa duHkha thAya e temane rUcatuM nahIM. samAjanA nIcalA tharanA loko ane khAsa karIne vidyArthIone vizeSa madada karavA teo haMmezAM tatpara rahetA. temane keLavaNInI sarva pravRttio pratye apUrva mamatA hatI. temanI sahAya koIpaNa jAtanA bhedabhAva vagaranI hatI. temanA hitaciMtakenuM vartuLa vizALa hatuM. dhaNaja dharma premI hatA, teo vaTavRkSa jevA hatA. temanI lAgaNI ane prema vizALa samUhane maLyA hatA. vastra, davA, anidAna, rokaDa, tathA pArevAnI juvAra mAgyuM che tene te ApyuM che paNa nathI mAMgyu ene paNa ApyuM che. pitAnA mATe jIvyA nathI, mahArAjA hatA, siMha samAna hatA. kacAreya koIpaNa jAtanuM abhimAna karyuM nathI. koI DALa karyo nathI. mahAzrI jaina vidyAlaya, sAyana jaina saMdha, ghedhArI jaina samAjanA jayurI che, AmAM temane sAro sahayoga che. 1958mAM calAlA nivAsI maNIlAla juThAlAla dozInA suputrI nirmaLAbahena sAthe lagnagraMthI joDAyA. sadAcAra, lAgaNI, prema, Atithya ane kartavyanA motI upara temAM aMkhaDa dipakanI jema jhaLahaLatA rahyAM. zrI praviNacaMdra ratIlAla amarelInA vatanI zrI praviNacaMdra ratIlAla zAhane janma tA. 28-11-1937nA roja thayo. abhyAsa kALathI ja tejasvI pratibhA dharAvatA zrI praviNabhAIe tabIbI kSetre G. E. A. M., L. M. P., D. K. P. tathA M.B. B.S.nI upAdhIo dharAve che. hajue temane potAnA kSetrane AgaLa abhyAsa karavAnI tamannA che. mAtra 24 varSanI yuvAna vaye 1961mAM prathama davAkhAnuM khelI tabIbI kSetre padArpaNa karI mAtra 6 varSanA TUMkA gALAmAM ja lokacAhanA meLavI. 1967mAM bIjuM davAkhAnuM zarU kayu'. 197ra thI teozrI hesipaTalamAM pitAnI sevAo ApI rahela che. teoe janarala prekaTIzanarsa kenpharansamAM " sAyanTIphIka sezana " mAM prathama InAma, "linIkala sezanamAM dvitIya InAma tathA bombe meDikala kogresa taraphathI "janarala prekaTIzanarsa keTagarImAM prathama InAma prApta karI eka abhyAsI DokaTara tarIkenI nAmanA meLavI che. A uparAMta kuTuMba niyojana kSetre paNa gaNanA pAtra kAmagIrI bajAvI che. teo zeTha DI. je. hAIskUlamalADa, mahilA koleja-malADa, mahendranagara skUla, senTa themsa skUlagoregAMva vagere zikSaNika saMsthAo sAthe gADha rIte saMkaLAyelA rahe che. uparAMta junIyarsa cembarsa jevI saMsthAnA sakriya sabhya che tathA gajhala jevA sAhitya prakAranA paNa teo vyasaMgI che. Ama bahumukhi pratibhA dharAvatA De. praviNacaMdra pitAnA Jain Education Intemational Page #1251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sagrahagra'tha-2 ananI sALatAnA parA temanA pramUrti pUca pitAzrIne *pe che. eja rIte temanA sva. dharmacAriNI paNa temane sAtha ane (hakAra ApI temanI pravRttinA pUraka banI rahe che. zrI pratAparAya baicaradAsa zeTha jemanA jIvanamAM zamI, sarasvatI, ne saraLatA rUpI ratna krmanA sumeLa thayA che, maLyAmAM temano janma thayo. temaja vipakSa temaja mAtRpakSa bane tarathI khAnadAnI ane caritratAno vAramAM mA che. jIvanamAM dhana prAptinI sAthesAtha jo AvA dara caNAnA vAraso maLyA. hAya nA e maheka zA che. zra pratApabhAIe prApta karelI lakSmInI maheka cAre bAju phelAI gaI che. mu`baInI jhaverI bajAramAM kaTakavAlA enDa kuM. nA pote sUtra dhAra che. kheDUta, pramANikatA ane ekaniSThAne kAraNe chellA be dasakAmAM A ka panIe aneka siddhi prApta karI che. zrI pratApabhAIe InTara sAyansa sudhInuM zikSaNa lIdhuM. DaoNkTara banavAnI icchA hatI paNa mekisa kAlejamAM praveza na maLyo nathI vyApAramAM jhaMpalAvyu, zakaya kAya tyAM sudhI anyane kAMIka upayAgI--thavAnI teo bhAvanA seve che. manasA, vAcA, karmAMNA kAI jIvane dUbhavavA nahI' e emanA bananA mudrAlekha che. DokTara thavAnI temanI icchA temanA putra zrI bhAskarabhAI dvArA pariSya thavA pAmI che. temanA dharmAMpatnI muktAlakSmIbahena paNa evAja paragaju ane dhArmika vRttinA, gRhasthAzramamAM puruSa game teTaluM DahApaNu ane AvaData dharAvatA hoya tA paNa gharanI zobhA tA gRhiNI upara ja avala e che, dhara AMgaNAnI suvyavasthA ane Atithya satkAra ane dharma saMskAranA yazanA sAcA adhikArI te zrImatI muktAlakSmIbahena che. zrI pratApabhAIe temanA dAdA sva. jIvaNu rAmacaMda zeThanA nAmanuM draSTa karIne te dvArA temaNe dhaNI zikSaNa saMsthA sthAne sAru evu dAna karyuM che. AvA dAracarita, dharmaniSTha, sevAbhAvI saujanyazIla zrI pratApabhAI jaina samAjanuM ane bhavanagara jillAnu gauravazALI ratna che. zrI prabhudAsa mAhanalAla gAMdhI dharma ane vyaniSpha zrI prabhudAsa mohanalAka gAMdhInA janma temanA mULa vatana bhadrAvaLa gAme sva. gAMdhI meAhanalAla gAMDAbhAIne tyAM saM 1979 nA aSADa va67, tA-4-8-1323 nA divase thayA hatA. temanI mAtAnuM nAma sAMkaLAbahene Rtu Akhuya kuTuMba pramanA gathI raMgAyela i bAhya vacce ja dharmanA 301 sAza ane devagurU pratye ananya zraddhA zrI pradadAsabhAine prApta thayAM. prAthamika abhyAsa bhadrAvaLanI skulamAM karyo. zrAdhdhavaccethA ja zrI prabhudAsabhAmAM eka mAsa guNu hatA. " kAM to chu" rastA zodhI kADhIza agara rastA karIza ' AvI zradhdhAvALA bALaka je paradeza jAya teA kuTuMbanuM nAma jarUra ujajavaLa karaze evI mAtApitAne khAtrI hAvAthI putrane mAtra 13 varSanI vaye ja mubaI bhAgya ajamAvavA mAkalyA. zrI prabhudAsabhAI dIdhuM daSTA che. abhyAsa karatAM gaNatara anekagaNuM che. eTale zarUAtamAM tA mu MbaImAM mulatAnI DerImAM neAkarI karI. puruSArthathI ja mANusa peAtAnuM bhAgya racatA hoya che. e vAta temanA kjanamAMthI jovAnI maLe che. OM dukAnamAM mAmulI pagAra sAthe temaNe nokarI zarU karI e ja dukAnamAM potAnA tata puruSArtha ane caturAIthI Aje te mAlika banyA che. sa. 1992mAM teo muMbaI AvyA ane mAtra cAra ja varSa pachI eNTale huM sa. 1996mAM te e mulatAnI DerI kharIdI lIdhI. potAnA dhaMdhAne moTA pAyA para khIlavyo ane mArka temaja zAMtAjhamAM paNa teo dUdhanI DerI dharAve che. zrI prabhudAsabhAInA prathama lagna zrI, lagAva tInaina sAthe sa. 1996 mAM thayA hatAM. te bena eka nAnA bALakane mUkI mAtra be varSa pachI ja avasAna pAmyAM. A bALaka te AjanA tenA moTA putra zrI kapuracaMdabhAI pitAnI sAthe ja kAma kare che. te pachI bIjA lagna caMpAbena sAthe thayA. zrI thapAbena cata sattAnA sU pacIsa varSa nA gRhasthAzrama bhogavI sa'. 1922mAM svarga vAsa pAmyA. zrI prabhudAsabhAI para A badhAM saMtAnonI javAbadArI AvI paDI je uttama rIte temaNe adA karI. patnInA mRtyu pachI saMsAra pratyenA khe'cANu ane AkaSa NumAM svAbhAvika rIte ja ATa AvI jAya che. tethI ja zrI prabhudAsabhAIe paNa dhadhAdArI bo AchAM karI dharmapathe potAnuM citta dAraLyuM. svastha patnInuM citra svAsthya jaLavAI rahe temaja ne dharmakaraNInA lAbha maLyA kare evI hAdiSTa pUrvaka cetAnA vatana bhAvaLamAM sva. 2 pAlI jaina upAzraya karAvyo. ApanA pUrvanA tI temaja anya aneka tInI mAtrA zrI prabhudAsabhAIe daDabaDa zrI krAMtilAla paTaNInI spezyala TreInamAM karI che. jinAgAma ane jinaLAne A pama kALamAM saMsArarUpe bhavasAgara taravAnAM mukhya sAdhateA mAnavAmAM AvyAM che. AvA sadkAryA paNa zrI prabhudAsabhAInA hAthe thatA pAmyA che. talAjAnA DuMgara para sAcA sumatinAtha bhagavAnanA maMdira pAse 11 derIo taiyAra thAya che. temAM eka DerI mATenA Adeza temaNe lIdho. bhagavAna madyanAtha prabhunI pratimAnI pratiSTha thaI temAM bhagavAna padmaprabhunI pratimAnI sthApanA paNa temaNe karI. bhadrAvaLanA jaina derAsaramAM bha. zAMtinAthanI pratimAnI paNa. temajuM sthApanA kAvI. dhana, milakata, kuTuba parivAra, sabaMdhIo ane Page #1252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainaratnaciMtAmaNi paNa zrI chaganalAla kasturacaMda ane ravajI jhaveracaMda jevI moTI peDhIo sAthe saMbaMdha baMdhAyo. jIvanamAM caDatI paDatI AvyAja kare che. paNa evA prasaMge je sthira ane samatola rahI zake che, te avazya AgaLa vadhI zake che. dhaMdhAnI zarUAtamAM ja teo para eka moTo phaTako paDyo. beMka oNpha ebIsInIAnA keziyaranA geTALAne kAraNe temanI rUA. 80,000 jevI moTI rakama gaI paraMtu A kaparA kALamAMthI paNa teo sukharUpa pAra utaryA. pramANikatA, cIvaTatA ame kAryakuzaLatAnA kAraNe tyAMnI eka moTI kaMpanI e bI. ( A Beses)nI pasaMdagI temanA para UtarI ane sola seliMga kAma temane soMpAyuM. zrI kulaMcaMdabhAInI siddhinA pAyAmAM A peDhIne mahattvano hisso che. A eDananI paristhitimAM parivartana AvyA pachI zrI phulacaMdabhAI ane temanA traNe putroe muMbaImAM sthira thaI navA udyoga ( Industries) zarU karyA che. mATuMgAmAM temanI mAlikInA be makAne che. baMdhuM ja ahIM mUkIne ja ApaNe A vizvamAMthI vidAya levAnI che. mAtra puNya-pApa baMne ja ApaNuM saMgAthe AvanAra che. A vAta zrI prabhudAsabhAI sArI rIte jANe che. ane te mujaba ja ucca jIvana jIve che. ( zrI phattecaMda kesarIcaMda zAha - bhAvanagara pAse sihoranA vatanI zrI phattecaMdabhAI kesarIcaMda zAha traNa aMgrejI sudhI ja abhyAsa. nAnI vayamAM ja muMbaImAM temanuM Agamana thayuM. eka dalAlane tyAM nokarIthI jIvananI zarUAta karI pAMca cha varSa pachI bhAgIdArImAM dalAlInuM kAma karyuM. AzA, zraddhA ane dhArmika manovRttinA kAraNe kesaranA dhaMdhAmAM pachI to chellA pacIsa varSathI ekadhArI pragati thatI rahI. svayaM baLe AgaLa AvyA ane dhaMdhAmAM be paisA kamAyA. saMpattine saddaupayoga vizeSa karIne guptadAnamAM karatA rahyA. nAmanI prasiddhithI dUra bhAgyA che. mAnavasevA ane dhArmika pravRtti paratve temanuM vizeSa mamatva rahyuM che. A kAmamAM zrImatI caMdravatIbahenanI paNa temane satata preraNA maLatI rahI che. sAyana jaina saMdhanI menejiMga kamiTinA sabhya che. muMgA kAmane mAnanArA che. sva. zrI phattecaMda jhaverabhAI bhAvanagara ane muMbaInA jaina samAjamAM AgavuM sthAna hatuM. dhArmika pravRttiomAM jeo haMmezA mokhare hatA. vidvAna abhyAsIo mATe jemanuM nivAsasthAna carcA ane ciMtanathI sabhara rahetuM aneka sAmAjika pravRttionA saMcAlanamAM jemane. sIdhe yA ADakatare hisso hatA. evAzrI phatecaMdabhAInuM pAlItANuM janma sthAna hatuM. pUrva puNyanA yogathI ane munivaryonA samAgamathI aneka jaina zikSaNa saMsthAonA adhiSThAtA banyA hatA. eka yazasvI vepArI tarIke temanI sArI evI pratiSThA hatI. temane dhArmika abhyAsa vizALa hatA, lekhana zakita suMdara hatI ane ghaNe bhAge sthitaprajJa rahetA temanuM bahALuM kuTuMba khUbaja saMskArI ane keLavAyeluM che. zrI kulacaMda lIlAdhara vorA jemanA jIvanamAM sAdAI, saumyatA ane lakSamIne triveNI saMgama thayo che, evA zrI phulacaMda lIlAdhara verAne janma chatrAsA (soraTha)mAM 18-10-1894nA divase sagata vorA lIlAdhara caMdarajI ne tyAM thayo hato. temanA mAtuzrInuM zubhanAma naMdubahena hatuM. zrI phulacaMdabhAInA jIvanamAM prArabdha ane puruSArtha baMnene sumeLa thayo che. ane te kAraNe eDanamAM temanI pragati dina pratidina vadhavA lAgI. zrI phulacaMdabhAIe pachI karI chaDI svataMtra kamizana ejanTa ane kApaDanuM kAma zarU karyuM. bhAratamAM saM. 1970mAM zrI phulacaMdabhAIne lagna pAnelIvALA zrI rUpazI nathubhAI mahetAnI putrI pArvatIbahena sAthe thayA. aThThAvIsa varSanA sukhI dAMpatya jIvanane aMte zrI pArvatIbahenanA mRtyu pachI teo vAnaprastha jIvana gALe che. sagata patnInA smaraNArthe moTI pAnelImAM zrI pArvatIbena sArvajanika davAkhAnuM cAle che. eDananI gujarAtI skUlanI sthApanAmAM temane mahattvane phALe hatA, ane rUpiyA 25000jevI rakama ApI hatI. zeTha devakaraNa mulajI saurASTra vizAzrImALI jaina boDi*ganA teo TrasTI hatA ane avAranavAra A saMsthAne Arthika sahAya Ape che. mahAvIra jaina vidyAlaya temaja amarelInAM zrI khI. mu. jaina boDi*ganA teo peTana hatA. moTI pAnelImAM baMdhAyelA maMdiranI jagyA bheTa ApI che. ane e maMdiramAM paNa teone moTo phALo che. temanA sadgata putravadhU sau. prabhAkuMvaranA smArakarUpe pAnelImAM " prabhAkuvara prANalAla vorA mAtRkalyANu, bAlamaMdira ane prasUtigRha" cAle che, temaja eka vidyAthI mahAvIra jaina vidyAlayamAM skelara tarIke rahe evI vyavasthA karI che. I. sa. 1940 mAM saurASTra visA zrImALI jaina jJAtinuM saMmelana jUnAgaDha mukAme bharavAmAM AvyuM hatuM, tyAre adhyakSapade zrI phulacaMdabhAInI varaNI karavAmAM AvI hatI. - zrI phulacaMdabhAIne traNa putro ane traNa putrIone parivAra che. zrI phulacaMdabhAI mahuvAkara Adarza gRhapati, uttama samAjasevaka ane siddhahasta lekhakanI trividha pratibhA dharAvatA zrI phulacaMda harIcaMda dozI Jain Education Intemational Page #1253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 303 mahuvAkarane tA. 4-9-1984 nA roja svargavAsa thayo. * moTA khuMTavaDAmAM tA. 13-7-1897 mAM temane janma prAthamika abhyAsa mosALa mahuvAmAM karyo ane potAnuM vatana banAvyuM. pAlItANu zrI siddhakSetre jaina bAlazramamAM rahI hAIskUlane abhyAsa karyo. zAstra vizArada A. vijayadharmasUrijI pAse zivapUrImAM rahI dhArmika abhyAsa karyo ane e pachI atrenI be DigamAM gRhapati tarIke sevA ApavAne prAraMbha karyo. yugavIra AcArya zrI vijayavallabhasUrijI ma. nA saMparkamAM AvatA gujarAnavALAmAM zrI AtmAnaMda jaina gurUkuLanI sthApanA sAthe gRhapati tarIkenI javAbadArI AcAryazrIe phulacaMdabhAIne soMpI. A pachI amadAvAdamAM zrI cI.na.vidyAvihAra, zrI pATaNa jaina maMDaLa chAtrAlayamAM gRhapati tarIke kArya karI pAlitANAnA zrI yazovijayajI jaina gurukuLamAM kulapati karIke kAma karyuM. zrI vijayavallabhasUrijI ma. nA jIvana caritranA pAMca bhAga mahuvAkare lakhela che. sAhityakSetre vArtA, nibaMdha, nATaka, jIvana caritro yAtrA pravAso 72 jeTalA pustako, " zrI mahuvAkara"nA nAmathI lakhyA che. "ghedhArI jaina darzana " patramAM temanA lekhe avAranavAra prasiddha thatA rahyA hatA. jAhera sevAnA kSetre temane apUrva phALe hatA. pAlitANAmAM rahIne zaheranA aneka praznomAM phulacaMdabhAIe AgevAnI laI, vividha pravRttionA maMDANa karAvyA hatA. AjhAdInI caLavaLamAM paNa bhAga lIdho hato. - keLavaNu ane mAnava kalyANanA kAryo mATe rUA. 31000nuM kezara phAunDezana TrasTanI jAherAta temanA putroe karI ucita rIte zraddhAMjali apI che. zrI baTukabhAI tribhovanadAsa salota zrI siddhakSetrapAlItANAnI pavitra bhUmimAM I. sa. 14- 11-3ranA maMgaLa divase dharmaniSTha mAtA ajavALIbahena ane pitAzrI tribhovanadAsa paMDitane tyAM zrI baTukabhAIne janma thayo. baTukabhAInI mAtra sAmAsanI vayamAM pitAzrI svarge sidhAvI gayA. traNa baMdhuo hatA. badhA nAnA nAnA bALake ja hatA. baMne baMdhuoe guru kuLamAM rahI pAMca aMgrejI sudhI abhyAsa karI choDI dIdhe ne muMbaI AvyA. mAmAzrI dalIcaMda parazottamadAsa jeo muMbaInA ghedhArI samAjanA eka pratiSThita AgevAna che emane tyAM rahyA ane dhaMdhAmAM AgaLa vadhatA gayA. puNya ane puruSArthane vega jAmyo. bhAgye yArI ApI. baMne baMdhuo bajAramAM R. T enDa B. T nA nAmathI ja oLakhAya che. emanA dharmapatnI a. sau. nirmaLAbena dharmazraddhA, tyAga tapazvaryA, sAdhu-sAdhvInI vaiyAvacca, sAdhAmika, bhakita, mahemAnanI sarabharA savanI sAthe haLImaLIne badhAne prema khUba ja saMpAdana karyo. upadhAna tapa aThThAI vi. tapasyA karI. varaDAmAM rathamAM besavAne, sArathI banavAne, AcArya bhagavaMtane pagalA karAvavA ityAdi aneka prakAre dAna dharmane lahAvo laI saMsArane ujamALa banAvI rahyA che. pAThazALA, AMbelazALA, dharmazALA, borDige, hospiTale bAlAzrama vigere aneka saMsthAomAM sArI evI rakamo khullI tathA khAnagI ApI jIvanane lhAvo lIdhe che. zrI ciMtAmaNI ghaMTAkarNa mahAvIra maMDaLanA presiDanTa che. emane be putro, traNa dIkarI che. rAjendra, paMkaja tathA IlA, nayanI AzA. dhaMdhe plAsTika InDasTrIjha enDa ro maTIrIyalsane che. dhArmika abhyAsa sAdhAraNa che. chatAM dharmane mAge dhana vyaya karavAmAM sadAya AnaMda Ave che. svabhAva atyaMta zAMta, premALa ane AnaMdI, namratA ane viveka jevA guNa AdarzarUpa che. bIjAnA duHkhe duHkhI ne bIjAnA sukhe sukhI evI bhAvanA enA haiyAmAM rahyA ja kare che. zrI bacubhAI popaTalAla dezI - muMbaI jevA vaibhavazALI zaheramAM chellA batrIza varSathI teo mizanarI bhAvanAthI jaina keLavaNI maMDaLa tathA aneka sAmAjika saMsthAomAM pitAnI sevAo ApI rahyA che. jaina keLavaNI maMDaLa-muMbaInA kAryAlaya maMtrI-menejara che. uparAMta nIcenI saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. saurASTra hosTela mAnada saMcAlaka, boTAda prajAmaMDaLa, maMtrI rANapura prajAmaMDaLa, muMbaImaMtrI vidyA bhAratI boTAda, ArogyabhAratI beTAda, amRtalAla zeTha hospiTala rANapura, janmabhUmi hAIskUla rANapura, jaina soziyala grupa jhAlAvADa, soziyala 25 muMbaI, zrI 2.vi. gosalIyA sthA jaina chAtrAlaya-boTAda, zrI jhAlAvADI sthA. jaina sabhA muMbaI, saMyukata jaina vidyAthI gRha muMbaI vi. saMsthAo temaja jaina dharma ane samAjanA vividha patro sAthe saMkaLAyelA che. vidyAthI pratye asIma prema, saMsthAo pratye preraka kata| niSThA ane kAryazuddhine lagatA virala triveNIsaMgama bacubhAI dezInA jIvanamAM sahaja rIte sadhAya che. rASTra taraphanI paNa bhakita ochI nathI kemake rAjadvArI kSetre ane sAmAjika kSetre mitrone ane vaDIlone sAro sahakAra Ape che. vidyAvyAsaMganA kSetre te sevA ApI che. paNa jaina dharma ane samAja kSetre paNa pradAna che. bIjI mArca 1926 nA roja boTAdamAM bacubhAI dozIne janama thayela che. temanA pitAzrI popaTalAla chaganalAla dozI zikSaka hatA. bacubhAinA mAtuzrI samajubenanuM bacubhAI traNa vaSa nA hatA tyAre avasAna thayela. mosALamAM rahemeTrika sudhIne Jain Education Intemational Page #1254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 30; abhyAsa bacubhAI Ae bhoTAda AIlamAM karelo. 'bhAvanagaranI zAmaLadAsa kaoNlejamAM ane mubaInI sidhdhA kAlejamAM ucca abhyAsa karI bI.e. nI DIsI meLavI turataja daLavaNI kSetre samAja sevAmAM padArpaNu karyuM. muMbaInA nAmAMkita nAgAi taraphathI temano 8-10-42nA roja sanmAna samAra'ba pajavAmAM Avyo hato. munizrI sudhIkumAra, citrabhAnu mahArAja, zrI navIna muni, bIca'dajI muni, pU. binnI mahAsatI, vaLAI, pU. zAradAbAI mAsatIjI vagere sAdhu-sAdhvI e paNa AzIrvAda pAmyA hatA. bacubhAI dozInI basa dAyakAo uparanI samAjasevAmAM preraNA ApanAra temanA dharmapatnI sau. sumabena paNa khATalAja cA ane matadananAM adhikArI che. zrI bApAlAlabhAi kezavalAla dezI zrI bApAlAlabhAI kezavalAla dezI lImaDInA vatanI che. temaNe InTara sudhIneA abhyAsa karelA che. te 76 varSanI uMmaranA che. 1982mAM teo muMbaI AvyA ane bApadAdAne kATananA vyavasAya saMbhALyA. hAlamAM teo nivRtta jIvana jIve che. zrI bApAlAlabhAine musAkarI karavAno kha che. bhAratamAM budhAja tIonI mALA karelI che. temaNe 1930-32nI svarAjayanI caLavaLanA jhaMDA upADI agra bhAga bhajavyA hatA ane AjhAdInI caiAta jalatI rAkhavA jela paNa bhAgavI hatI. teozrInuM lImaDI jaina saMdha ate lImaDI bArDiganA pramukha tarIke agatyanuM pradAna rahyuM che. agAu varSo pahelA patrakAra kArDa amerikA nAra DeligezanamAM pota eka hatA. amRtalAla zeTha ane kakalabhAI kAThArI sAthe teone dhaniSTha sa MbaMdho hatA. lImaDInI laDatamAM te cheka sudhI Ave tyAM hatA. janmabhUmi jayanA akhabArI janmabhUmi, pratApa, ane phUlachAba sAthenA temane paricaya ghaNA ja bhUta, dhaniSTha che. varSo sudhI temaNe svimAgatA rAkha jALavI rAkhyA hatA. jUnI peDhInA gaNyAgAMThayA hayAta agraNIemAM zrI bApAlAlabhAInuM nAma mAkhare che. zeTha zrI bAvacaMda rAmada mULa gAdhakaDA (sAvarakuMDalA) nA vatanI paNu ghaNA varSothI muti kamata nAbu-dhAmAM che. paisA kamAyo paNa dhama te bhUlyA vagara potAnA vatana gAdhakaDAmAMja eka zikharabadhI jainamaMdira UbhuM karAvavAnI prabaLa bhAvanA hatI-samaya jatAM e zubha bhAvanAe mUrta svarUpa lIdhuM-khUba dhAmadhUma pUrvaka thayelA gAdhakaDA derAsaranA khAtamu ta-zilAropaNavidhi ane plAna vageremAM rodhI khAvacaMdabhAI tana, mana, dhanathI jiMdagInA maMtima zvAsa sudhI jainaratnaciMtAmaNi kArya karyuM che. temanA badhu dhIrajalAma rAmagara paNa atima zvAsa sudhI A prayAsane jArI rAkhela. gAdhakaDAnA potAnA raheNAMka ane makAna jenA upara nA jinAlaya nirmANu thayelu che, teoe A jagyA paNa karela. tadauparAMta mULanAyaka zrI vAsupUjya svAmI tathA kopara pApanAtha bhagavAnane gAdInAna karavAnA temanA sutro zrI rasikabhAi tathA navInabhAI ane zrI. mahendrabhAIe lIdhela. kAryapaNu jAtanI zarata sivAya jagyAnI sAMpaNI--pratiSThAnA lhAvA ane zilAlekhamAM koIpaNa pralebhatagaranuM A parivAranuM yAdagAra a jaina zAsananA itiyAsamAM ciravI nI rahe. zeTha zrI bAbulAla vaccharAja mahetA sAbarA pAse vaDAnA vattanI zrI bAbArDa zrI - vijayajI jaina gurukuLa pAlItANAmAM esa. esa. sI. sudhI abhyAsa karI, muMbaInI podAra kaoNlejamAMthI bI. kAma. thayA. emanA janma tA. 27-2-1930 teozrI samAjanA agraNI kArya kara che. ane khAsa karIne malADanI saMsthA sAthe saMkaLAyelA che. zrI mADa ItAmbara mUrti pUjaka jaina saMdhanA maMtrI tarIke ane e ja sasthA dvArA saMcAlita meDikala rIlIpha senTaranI sabhALelI javAbadArI e sAmAjika kSetre emanuM mahattvapUrNa pradAna che. malADa jImakhAnA li. nA matrI tArIke te hAla sevA Ape che. vyavasAye AyAta-nikAsa ane inTiga kAmakAja kare che ane premanI vyavasAyika sarjana kAjI DiA plAsTika pegAsa mekacarasa esozIyezane salAhakAra tarIke emanI nimaNUka karI che. AvA sevAbhAvI ane a MtarasUjha dharAvatA samAja udAradila manubhA bhAi zrI bAbhAI sevAna dIpa jaLahaLatA rAkhe te jIvana dhanya dhanya banAve eja abhyarthanA. zeTha zrI bAbulAla haragoviMdadAsa zAha roke zrI bAbulAlano janma mahImAM thayA. emanA pitAnuM nAma zrI haragoviMdadAsa dalIya ane mAtAnuM nAma praba kena che. dhaMdhAnI zarUAta temaNe pUnAmAM meATAbhAI sAthe karI. teoe dhaniSTha hAIte aneka vrata, tapazcaryA Adi karela che. mahuDImAM caMdraprabhusvAmInI pratiSThA karAvela che. ane ajItanAtha bhagavAnanI mUrti paNa bharAvI che. temane cAra bhAI ane be bahena che. mAtApitAnA dhArmika sArA pI bAyasa eche. cAmAnya rIte nibhAvyo che. rava. zrI bAburAya (bhUpatarAya) lallubhAI zAha svabaLe AgaLa vadhanAra nIDara, dUraMdezI AgevAna jaina bagIcAmAM jemanI gaNanA thAya che. sva. zrI bAburAmabhAI mULa Page #1255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 305 bhAvanagara pAse sihoranA vatanI. InTara sAyansa sudhIno abhyAsa paNuM nAnapaNathI ja tejasvI jIvana banAvavAnI mahattvAkAMkSA hatI. - namra ane nirALI prakRtinA zrI bAburAyabhAIo nAnI uMmare vatana cheDI zarUAtamAM madrAsa ane pachI muMbaImAM nekarIthI gvananI yazasvI kArakirdInA zrI gaNeza karyA. sAmAnya sthiti, paNa adamya utsAha hatA. sAhasa temanA lohImAM vaNAyeluM hatuM. 1956 mAM nokarI choDI kAkAnI sAthe kemIkala lAInanA dhaMdhAmAM joDAyA ane pitAnI apratima zaktinA dazana karAvyA. 1960 thI 1970 sudhIno samayakALa saMdharSamAM pasAra karyo. aneka tANAvANA vacce paNa temanI buddhi pratibhAne paricaya thato rahyo. abhyAsakALa daramiyAna esa. esa. sI. parIkSAmAM bhAvanagara jillAmAM teo prathama naMbare jhaLakayA hatA. prArabdha ane puruSArthanA baLe mAnavI saMpattine svAmI bane che. paNa saMpattinA svAmI banyA pachI bahuja thoDA mANaso e saMpattine sadaupayoga karI jANe che. sva. zrI bAburAyabhAI temAMnA eka hatA. cosaTha varSanI vaye teo svargavAsI banyA te pahelA teo eka ceriTI TrasTanI sthApanA karatA gayA. vatana sihAramAM A rogya kSetre pethalojI leboreTarI UbhI karavAmAM A parivAranuM moTuM pradAna che. jaina tIrtha zaMkhezvaramAM mAtuzrInA nAme kAyamI saMbhAraNuM, sihora pAse navA gAmamAM eka prAthamika zALA, bhADuM 5 (muMbaI)mAM eka jaina pAThazALA ane bIjI aneka saMsthAomAM temaNe vahAvelI dAnagaMgAnA pratIke Aje paNa sAkSI pUratA UbhI che. Arogya, keLavaNI ane mAMgalika dAnadharmamAM temanI prabaLa dilacaspI hatI je pramANe temaNe yathArtha karI batAvyuM. bhAratanA badhAja jainatIrthonI yAtrA karI. nirabhimAnI, nirmaLa, ane nikhAlasa svabhAvanA zrI bAburAyabhAIe putrone paNa sAruM zikSaNa apAvyuM ane dhaMdhAmAM taiyAra karyA. je dhaMdhAne AbAda sthitimAM Aje temanA suputro yazasvI saMcAlana karI rahyA che. dhArmika kAryomAM ane zaikSaNika pravRttiomAM Aje paNa temanA kuTuMba parivAra taraphathI anekane protsAhaka baLa maLatuM rahyuM che. zrI bApAlAla amulakhabhAIjheTA, prathama vArANu rAjakeTa ejansImAM lItha sTAramAM hatuM tyAre tyAMnA tAlukadArenA kArabhArI tarIke jhoTA kuTuMba prakhyAta hatuM. eTaluM ja nahIM paraMtu zrI bApAlAla amulakhabhAInA zrI dalIcaMda kulacaMdabhAI pAlanapura sTeTa ane jodhapura sTeTanI sarahadI takarAramAM lAIna nAkhI ApelI, jenI yAdImAM pAlanapuranA navAba sAhebe jhaTA kuTuMbanuM dANa mApha karela hatuM. zrI bApAlAlabhAInAM traNeya bahena jAsudabahena, madhubahena ne zAMtAbahena sukhI che. temanA dharmapatnI sau bakulAbahena guNAnurAgI che. bALake antikumAra, narendrakumAra, jayazrIbahena, zilpAbahena susaMskAra dharAve che ne ucca zikSaNa laI rahela che. pravAsamAM sArAya hiMdamAM pravAsa vAraMvAra karavA temaja moTA moTA mANasonA paricayamAM AvavAnA prasaMgo banyA che. eTaluM ja nahIM paNa paradezanI varlDa phemasa e. ema. sI. kaMpanInI mazInarInI ejansI meLavI jApAna, yuropa, amerikA vagere dezonA pravAsa kheDI sAhasikatAnI hada vaTAvI che. Aje ekSaporTa IpeTanI AgevAna pharmomAM temanI kaMpanI InTara sTeTa enjiniyariMga ku. agrasthAna dharAve che. temaja inDiyana maracanTrasa membaranA sabhya paNa che. Izvara temanI satkAryo karavAnI mane kAmanA pUrNa kare. zAha bAbulAla vADIlAla gujarAtanI dharmabhAvanA gAmane goMdare AvelI dharmazALAo, gaganacuMbI maMdiro ane sArvajanika saMsthAonI ImAratA dvArA oLakhI zakAya che. jaina samAjamAM sAte kSetramAM lakSamI sadaupayoga karanArA parivAromAM zeThazrI bAbubhAInA parivArane samAveza thAya che. sva. zrI vADIlAla devacaMda zAhanA suputra zrI bAbubhAIne tA. 4-1-1925mAM janma thayo. meTrika sudhIno abhyAsa paNa koThAsUjha vizeSa. mAnava sevAnA saMskAra vArasAmAM maLyA. jaina sAdhArmika bhakti ane AdhyAtmika pravRttio tarapha temanuM mana bacapaNathI ja taDapatuM rahyuM. zAsana sevA ane anya sAmAjika sevAnI zarUAta pitAnI pacIsa varSanI uMmarathI zarU karI pitAnA nAnA putranA Akasmika avasAnathI temanA jIvanamAM bhAre meTuM parivartana AvyuM ane vadhu jAgRta banyA. pitAzrInA avasAna pachI pitAzrIe UbhI karelI sevA-dhamanI pagadaMDI upara cAlavA prayatna karyo. serIsA ane taLAjAnI jona bhojanazALAo jenI sthApanA pitAzrIe karelI e saMsthAone saraLa mArgadarzana ApI tenA saMcAlanamAM pUro rasa dAkhavIne jIvananA chellA zvAsa sudhI saMsthAonI sevA bajAvI vatana gerItAmAM jaina derAsaranuM kArya paNa rasapUrvaka chevaTa sudhI karatA rahyA. zrI bAbubhAI jIvananI phalazrutimAM mahattvanuM kAma e thayuM gaNAya ke zrI zerIsA jaina tIrthamAM bhejanazALAnI pitAzrIe karelI sthApanA pachI bhejanazALA khoTamAM gayA pachI paNa saMsthAno vahIvaTa potAnA hAthamAM lIdho. paccIsa hajAranI khoTa sAthe maMtrI tarIke vahIvaTa saMbhALyuM. paMdara varSa ekadhArI sevA ApIne teo gayA tyAre temanA hastaka bhojanazALAnuM kAyamI phaMDa rU. 4 lAkha taratuM karIne gayA. A emanI sevAne Jain Education Intenational Page #1256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 306 jainaratnaciMtAmaNi ja Are jatI roka nathI ra0 jenI ananya purAve che. gregara dama vizALa snehIvargamAM suvAsa prasarAvI. tA. 1-12-83nA roja saMvata 2040 kArataka vada 12 guruvAre teo svargavAsI thayA. zrI zerIsA jaina bhojanazALAmAM 33 varSa sudhI kamiTInA sabhya tarIke rahIne tenI sevA bejavI che. temaja keTalAM paMdara varSa temaNe maMtrI ane sekreTarI tarIke pharaja bajAvI che. zrI zerIsA jaina bhojanazALA eka ja evI saMsthA che ke ANaMdajI kalyANajIne tamAma tIrthone vahIvaTamAM je peDhI sivAya bhejanazALAnu alaga saMcAlana thatuM hoya ane te rIte alaga saMcAlanane vahIvaTa e paNa eka namUnArUpa Adarza vahIvaTa che. tenuM javalaMta udAharaNa che. zrI bacubhAI je. TAliyA amarelInA vatanI, anDaragrejayueTa, 1945mAM muMbaImAM temanuM Agama thayuM. gavarnamenTamAM ane khAnagI peDhImAM zarUAtanI nokarI karI. 1961mAM cazmAnI lAInane jaththAbaMdha svataMtra dhaMdhe zarU karyo. jaththA baMdha bijhanesa 1971mAM ekasaparTanuM kAma zarU karyuM. 1959 thI 63 sudhIne eka saMkrAMtikALa paNa AvI gaye. jemAM ghaNI muzkelIo veThI 194ranI bhUgarbha pravRttimAM ane svarAjanI muvamenTamAM AgaLa paDato bhAga lIdho hato. bombe opTikala esesIezananA pramukha tarIke traNa varSa kAma karyuM. muMbaI ane vatananI dhaNI saMsthAo sAthe pote saMkaLAyelA che. sva. zrI bAbubhAI ema. jhaverI sva. zrI bAbubhAIe amadAvAdamAM vIzA zrImALI jaina jJAtinA pratiSThita kuTuMbamAM janma laI kauTuMbika vArasAne ujaLA karI batAvyo hato. sva. zrI bAbubhAI emanI dharmavatsalatA, sevAbhAvavRtti, kAya2ta jIvanathI jaina samAjamAM variSTha sthAna meLavI zakayA hatA. me motIlAla DAhyAbhAI jhaverI"nI peDhInI pragatimAM temanI vyavasAyika zakita, vyApaka dIrdhadaSTi, agatyanI gaNAvI zakAya. A pragati tamane samartha vyavasAyakAranuM biruda Ape che. sva. zrI bAbubhAIe zAMta, madhura prakRti, tIvra budhdhi ane ucca saMskAranI bhAvanAthI sevAkAryane sAruM mahattva ApyuM hatuM. temanA-mArgadarzana nIce je saMsthAo cAlatI hatI te badhI saMsthAene kAryakuzaLatAthI temaNe sArI lokapriyatA ApI hatI. saMskAra pratiSThA kAryapragati phelAvanAra zrI bAbubhAI tA. 23-10-1976nA divase svargavAsI banyA temanA Adarzone zraddhAMjalI ApatAM IcchIe ke teozrIne prabhu zAMti Ape. sva. zrI bhAvasAra nAtinakumAra jayaMtilAla talAjIyA bhAvanagaranA saMskAra premI sajajana bhAvasAra jaMyatibhAI mulajIbhAI talAjA. jeo vyavasAya arthe muMbaImAM vasavATa kare che. temanA vizALa parivAranA ujaLA saMskAravArasAne mane mana vaMdana karyA vagara nathI rahI zakAtuM. bhAvanagaramAM vyavasthita Dhabe cAlatI zeTha zrI viThThaladAsa chaganalAla leDhAvALA hospiTalamAM Arogya sevAnuM eka adyatana ekama zarU karavAnI jenI lAMbA samayathI tAtI jarUriyAta hatI. AMkha, kAna, gaLAnA ane dAMtanA rogonI sAravAra mATenI I. ena. TI. varDanI suMdara vyavasthA UbhI karavAnuM eka svapna ane khyAyeiza hatI. temane sAkAra karavAmAM zeTha zrI jayaMtilAla bhAvasAre pitAnA yuvAna svargastha putra nItinakumAranI kAyamI ciraMjIva smRti rUpe udAra mane rUpiyA 75 hajAra jevI mAtAmabara rakamanuM dAna arpaNa kayu. temane A dAnanA zrI gaNeza pachI tene pagale pagale anyatra rUpiyA sADA cAra lAkha jevI jaMgI rakama ekaThI karAvI ApI, A bhAvasAra kuTuMbe garIba AmasamAjanA AzIrvAda meLavI bhAre meTuM puNyavaMtuM kAma karyuM che. gujarAta rAjayamAM A vAtAnukula hospiTala sau prathama che. eTaluM ja nahIM yogAnuyoga kuzaLa DaTaranI sevA prApta karavAmAM paNa saMcAlaka sabhAgI banyA che. A viziSTa pravRttinA maMDANu ( uddaghATana ) svargastha zrI nItinakumAranA mAtuzrI caMdrAbahenanA hAthe thayuM te paNa eka noMdhanIya che. zrI bhAnucaMdabhAI dalIcaMda gAMdhI mULa khuMTavaDAnA ane pachI bhAvanagaranA vatanI zrI bhAnuvaMdabhAI muMbaImAM 40 varSathI vase che. zarUAtamAM temaNe jAdavajI narasIdAsane tyAM nekarI karI hatI. chellAM vIsa varSathI teo cAMdI ane telIbiyAne svataMtra dhaMdhe kare che. temaNe bhAratanA badhA ja tIrthonI yAtrA karI che. buddhisAgara samAdhimaMdiramAM teoe agatyanuM pradAna ApeluM che. teoe vijApuramAM zrI sahastraphaNA pArzvanAthanI mUrtinI pratiSThA zrI subodhasAgamahArAja sAhebanI nizrAmAM karAvI hatI. A uparAMta nAnA moTA aneka dAna karelA che. zreyaskara maMDaLamAM emane phALe anero rahyo che. teo Adhunika vicAro dharAve che. emanA bApujI paMDita hatA ane emane jaina saMskRti viSayaka UMDuM jJAna hatuM. De. zrI bhAIlAlabhAI mehanabhAI bAvIzI cUDA (jhAlAvADa) nA vatanI ane hAla ghaNAM varSothI pAlItANAmAM tabIbI kSetre pitAnA vyavasAya uparAMta pAlItANA meDikala esosiyezananA pramukha che. ola InDiyA meDikala esosiyezananA varSothI sabhya che. ane saurASTra kAunsIlanA sabhya che. uparAMta sAmAjika, dhArmika ane zikSaNika kSetre zakya sevAo ApavA hamezAM prayatnazIla rahyA che. zrI akhila bhAratIya jaina kavetAmbara konpharansanI mahAsamiti ane kArobArInA cUMTAyelA sabhya che. prastuta konpharansanA gohilavADa vibhAganA pratinidhi che. "pUnA jaina tattvajJAna vidyApITha"nI ela InDiyA kArobArInA sabhya Jain Education Intemational Page #1257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvIsa grahagra ca-ra "C " che. zrI zakhezvara pApa nAcanI peDhI mukhA saMcAlita zrI navapada ArAdhaka maMDaLa pAzcittANAnA pramukha che. pAlItANA tAlukA zALA mAranI zALA samiti nA pramukha che. dhI ADa bAyajha " yuniyana " mahAvIra jaina vidyAlaya muMbai, lIbaDI jaina khADiga, khATAda yu. ke. jaina borDiMga, AtmAnaMda jaina sabhA bhAvanagara, pUnA tattvajJAna vidyApITha, gulAba bAla mAsika gAriyAdhAra, Adi saMsthAmAnA bhAgane sabhya che. bhUtakALamAM anya judA judI kSetre jaina gurukula siddhakSetra, zrAvikAzrama, siddhakSetra khAlAzrama, jinakattari pracaryAzrama, mADha brAhmaNa beDiM'tra AhiMmAM pramukha-ma trI tarIke sevAo khApI che. pAlItANA mAsanA chela kamAnDara tarIke kA bhArI karI che. Athimaka sAravAranA vargo ane tAlIma zi Avela che. ola InDiyA jaina zvetAmbara kenpharansanuM bhAvIzamuM adhivezana pAlItANAmAM bharAyuM tyAre tenA svAgata maMtrI tarIke yazasvI kAma karyuM. mANi mahAtsava TrasTa taraphathI sanmAna pAmyo che. sI. ema. viAlayamAM vijJAna vibhAganuM udghATana temanA hAthe thayuM. za khezvara pArzvanAtha peDhI taraphathI pAlItANAmAM thatAM zrI kaisariyAjI vIra para parA madiranA bhojanAlakhanuM khAtamuharta samAra"ma pUrvaka ka". jaina samAjanA tamAma samAra'bhAmAM temanI kAnya prasAdI maLatI rahI che. zrI bhImazI khetazI nAgaDA mAthALA gAmamAM zrI. ka. vI. e. de acalagacchIya sva. suzrAvaka zrI khetazI velajI nAgaDAnA dharma patnInI kukSIe bhIzImabhAI janmelA. bhImazIbhAI nAnapaNathI dharmanA raMge raMgAyelA. AgaLa jatA te muMbaI nagarImAM dhaMdhe lAgyA. puNya caDIyAtAM hatA tethI thADAka ja varSomAM lAkhApati thaI gayA. bhImazIbhAIe acalagacchAdhipatizrI guNa sAgarasUrimahArAja nayA tapovana pU. A. zrI guNAdhasAgarasUri mahArAntanA upadeze aneka zAsana gacchanA mahAna kAryomAM hAra rUpiyAnA dAna ApyA che. zrI muMbai pATApara madhye rahetA hatA. vana daramiyAna aneka sudhI dararoja pUjana-pratikramaNa bi. teozrIe karela che. teozrI gatasAla ja vi. sa. 2038mAM svAsI thayA. teozrInA parivAra khUba ja mAga che. mukhya putra zrI zramabAI che. anya suputro nazIbhAi, rAmabhAi, jeThAlAlabhAI, kezavajIbhAI, kAMtilAlabhAI che. sva. bhImazIbhAInA dha patnI suzrAvikAzrI pAnabAI hayAta che. teoe suputrone dharmamArge nAnapathI ja rakSA che. AvA teonA sukho dAmabhAI vi. judA judA AperA hAuMsa mAgA, cAkopara, vi. sthaLe rahe che. kintu dhaMdhAmAM badhA bhegA che. emanA potAnA be mAya kArakhAnAM TInA vAsaNo manAvavAnA cAle che. siMgAporane jaina sudhI emanA mAnI nikAsa thAya che. temanA samama vizALa parivAra dharmaniSTha dAnavIra che. 307 hamaNAM ja methALAmAM pU. munirAjazrI haribhadra sAgarajI ma. sA.nI nizrAmAM sva. pitAzrInA kArya mahApUjana sava kAgava UjavAyela. sva. zrI bhAgIlAla laheracaMda bhAratanA vyApAra, vANijaya ane udyoga kSetranAM Aja sudhInAM gauravaprada itihAsamAM aneka mahAnubhavAe prazaMsanIya puruSA dhI ana dhanya banAvyAM che. temAMnAM baeNka pratiSi puruSa ane meAvaDI tarIkenA ujjavala sthAnane zobhAvI janAra saddagata mAnanIya zeThazrI bhogIlAla laheracaMda vividha kSetranA vizALa paTa patra navAM navAM pariNAmo tema ja navI navI kSitijonI khAja ane avikAra karavAmAM nApAtra bhAga stnse tathA Main of spirit ' bhajavI man of tarIkenuM bhavya sanmAna pAmyA hatA. ana o zrI bhogIyA kahe mahAnagara muMbaImAM prathama rAtanAM vyApAramAM kArakirdInA AbhamAM. sAthe sAthe temaNe zrI mIkI mATA je kAyara meAtInA saMzodhaka hatA. temanI sAthe sahakAra sAdhI bhAratabharamAM kalcara mAtAnA vyApAra vadhAryA hatA. prathama hIrAnI phakta AyAta thatI hatI paNa Aje te ghaNA meTA nikAsane vyavasAya che. tyArabAda IjanerI masIna vaDe cIthI mAMDIne mAvAna dulsa ane kApaDanA utpAdana tathA plAsTikanA utpAdana sarjinanI aneka vividha pravRttiomAM rasa lIdhA hatA. zrI rAma milsa limiTeDa tathA jagaprasiddha oga bhAralIgAya enDa kAMThanA ceramena pada teo rahyA hatA. sAthe sAthe khIjA paNa agragaNya udyogamAM DAyarekaTara tarIke nimAyA hatA. temanI dI daSTi, capaLatA, tatparatA, pragatizIla ane sAdhAraNa vepAranIti, vyavasAya, kogane samajapUrvaka vikasAvavAnI AvaDatathI teo deza videzamAM mAna ane Adara pAmyA hatA. eka dAnavIra ane dharmapremI mahAnubhAva tarIke sadgata zrI bhANa racana samAja te zAtinA sAmA arthamAM mahAnubhAva mahAna banIne rahyA hatA. garIba DhAMziyAra vidyAthI" enI sahAya mATe temaNe laheracaMda uttama TrasTa kruDa ane grupA ceriTebA TrasTa tathA zrI rAma milsa garibA TrasTanI sthApanA karI hatI. aMteka ujvaLa kAryonI sudhAra prasarAvI 96 varSanI dIrdha vaye tA. 7-12-1979 nA dine jagatanI cira vidAya lIdhI hatI. teozrInA puNya prabaLa AtmAne prabhu anane zAMti ce evI prAthanA karIe. sva. zrI vaidya bheAgIlAla nagInadAsa zAha gujarAtabharamAM AyurveCdanA utthAnamAM, saMzodhanamAM tema ja Page #1258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 308 jenaratnaciMtAmaNi tenI pragati ane pracAramAM samagra jIvana arpaNa karavAnI sAthe- sAtha rogIonI sevAzubaSA tathA sahAyatA mATe jeo hamezAM tatpara rahetAM evA sadgata mahAnubhAva zrI nagInadAsa chaganalAla zAha samA samartha pitAzrInI virala evI vicArasaraNIne anusarI jIvana dhanya banAvI janAra sagata zeTha zrI bhogIlAlabhAI uMjhA phArmasI dvArA AyurvedanA vizALa paTa upara bALA viviyane mabalakha phALo ApIne niSThAbharI upAsanA vaDe vizALa jana samAjamAM Arogyane sAva samRddha karavAnI pravRttimAM bhavya puruSArtha sAdhI gayA che. sane 1894 mAM emanA pitAzrI nagInadAsa chaganalAla zAhe uttara gujarAtamAM uMjhA khAte uMjhA phArmasInI sthApanA karI hatI. tenA saMcAlanamAM lagabhaga pAMca dAyakA sudhI saMkaLAyelA rahIne sadgata zrI bhogIlAla bhAIe mahA apUrva phALe Apyo hatA. teozrIe uMjhA phArmasI dvArA lagabhaga 1100 prakAranI vividha davAonA utpAdanane sAkAra karI sArI evI nAmanA hAMsala karI hatI. uMjhA phArmasInI ujajavala pragati mATe uMjhA zahera ja nahi paraMtu samagra gujarAta gaurava laI zake tevuM ghaDatara karavAmAM teozrI saphaLa thayA hatA. teozrI jIvanabhara zrImad rAmacaMdranA parama guNAnurAgI rahyA hatA. suputrI zrI mahezabhAI, zrI jazavaMtabhAI tathA zrI sidhdhArtha bhAIne mUkI teozrIe tA. 20-3-75 ne dine A jagatanI cira vidAya lIdhI. teozrInA punita AtmAne Izvara anaMta zAMtinuM amRta bakSe evI zraddhAMjali apIe chIe. "zikSaNa pratrikA," vagereno samAveza thAya che. vaLI anya anekavidha prakAzane dvArA paNa emaNe saMkhyAbaMdha vArtAo ane lekhA AlekhyAM hatAM. - sva. zrI manasukhabhAI mahetAnI sAhitya sAdhanA mAtra jainadharma ke samAja pUratI cha maryAdita na hatI, paraMtu e vyApaka mAnava dharma prerita paNa hatI." ApaNe sau sAcA mAnavI banIe" ne sUra pradhAnapaNe emanI sAhitya kRtiomAM vanita thatA hato, eTale emanI kRtio sau koIne mATe satya, sadAcAra, zIla, sAdhanA, prAmANikatA, ane tapanI preraka heI, svAbhAvika paNe ja amRtanA Acamana jeTalI pAvanakArI ane kalyANakArI banI rahI che. zrI maNilAla suMdarajI kApaDIyA. eMzI varSanA jIvanakALa daramiyAna saMsAranI asAratAne pAmI gayelA zrI maNilAla suMdarajI kApaDIyA mULa piorabaMdaranA vatanI hatA. temaNe dhArmika ane sAmAjika kSetre nAnA moTA aneka dAna ane phaMDaphALAomAM udAra hAthe sakhAvata karIne kama khapAvyA che. temane satkAryo karavAnI preraNA ane AzIrvAda pU. A. zrI rAmasUri ma.sA. tathA abhyadaya-sAgarajI ma.sA. taraphathI maLyA hatA. pAlamAM nANAvaTI hespiTalamAM tathA harakisana hospiTalamAM paNa temanA dAna che. jaina AgamagraMthanuM temanuM UMDuM ane vizALa vAMcana temaNe jIvanamAM paNa utAryuM che. savAre pratikramaNa ane dasa vAgyA sudhI darzanAdi nityakrama karIne pachI ja bIje vyavahAra hAtha letAM. zrAvaka tarIkenI emanI niSThAne kAraNe ja teo mana, vacana ane karmathI sthitaprajJanI jema jIvyA. A puNyazALI AtmAnI kamAIno paiso paNa puNyane che; bIjA zabdomAM kahIe te devI saMpatti che. vaLI kahevAya che ke paiso evAne ja maLe che jeo vAparI jANe che. zrI maNilAlabhAI paNa jema jema paiso Avato gayo tema tema garIbamAM vahecatA gayA. mahesANAnA zrImaMdhara derAsaramAM, saMkhezvaranA AgamamaMdiramAM emanuM pradAna rahyuM che. AMgIne adbhuta AnaMda emaNe AtmasAta karyo hato. prabhujInI AMgI karatA karatA ghaNIvakhata bhAvavibhora banI raDI paDatA. sva. pU. mAtuzrI maNibahena becaradAsa sva. maNibahenanuM samagra jIvana dhamaparAyaNa rahyuM hatuM ane temaNe nAnI moTI aneka tapazvaryA ane vatA dvArA karmo : khapAvyA hatA. zrI manasukhalAla tArAcaMda mahetA vArtAsaja ke ane zabdazilpIomAM sadgata zrI manasukhalAla tArAcaMda mahetA zIla, saMskAra, saMyama, tapa ane sevAnA sumeLane akSaradeha arpanAra vArtAlekhaka tarIke mAtra sAhityakSetramAM ja nahi, paraMtu jainadharma ane samAjamAM paNa yazojajavala pratiSThAnA adhikArI banI gayA che. sva. zrI manasukhabhAI mahetA kevaLa sAhitya sarjaka ke jIvananA sAdhaka ja na hatA paraMtu vyavahArakuzaLa ane kartavyaniSTha evA AjIvana karmayogI hatA. teo dharmiSThA hovA chatAM dhArmika jaDatA ane aMdhazradhdhAthI para hovAnA kAraNe, sAdhu ane saMtonA upadezane haiyAnA UMDANamAM utArI enI cikitsA karanAra eka vicakSaNa vicAraka paNa hatA, jenA phalasvarUpa teonuM samagrajIvana namratAthI opatI vidvatA, AtmasaMyama ane adhyAtmalakSI dharmaparAyaNatAthI sabhara banyuM hatuM. vANI, vicAra ane vartananI ekAtmatA sAthe sumeLa sAdhatI sAhityopAsanA dvArA emaNe samAjane anekavidha sAhityanA sarjananI noMdhapAtra pramANamAM bheTa ApI che, jemAM gaNanApAtra lekhI zakAya evA sAmAyike "jaina" "AtmAnaMda prakAza" Jain Education Intenational For Private & Personal use only Page #1259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava saMgrahagraMtha-2 309 temaNe prathama rUpAla gAmamAM gujarAtamAM 45 Agama karyuM. saMvata 2019nA mAgasara mAsamAM vAlakezvara mukAme upadhAna karyA. 2020nI sAlamAM sametazikharajInI yAtrA karI. 2021nI sAlamAM vaSItapanI tapazcaryA karI ane pAlItANAmAM pAraNuM karyuM. tyArabAda 2022, 2023 ane 2024nA varSomAM kaccha-bhUja -paMcaMtIrthanI yAtrA karI. temaNe 2026nI sAlamAM khIra samudra (sAta upavAsa) karyA. 2020nI sAlamAM aThThAInI tapazcaryA karI, 2033nI sAlamAM phAgaNa vadI 2nA roja temano svargavAsa thaye. zrI manubhAI dalasukhabhAI jhaverI zrI manubhAI dalasukhabhAI jhaverIne janma tA. 3-5-1941 mAM thaye hato. temanuM mULa vatana zaMkhalapura (uttara gujarAta) che. temanI uMmara 42 varSanI che. temane abhyAsa cArTaDa ekAunTanaTa sudhI che. zrI manubhAIe sane 1961 thI kaparA saMjogomAM potAnA jIvananI kArakirdInA zrI gaNeza karyA. teozrI sAmAjika ane . dhArmika kSetre sArI evI kAmagIrI karI rahyA che. 1962 thI jAhera sevA nA kAryo karavAnI zarUAta karI. zrI manubhAI sAmAjika, dhArmika, keLavaNI tathA jJAtinA maMDaLa vagere vividha kSetranI saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. zerIsA jaina bhojanazALA, zrI jAgRti mitra maMDaLa nA vikAsamAM sAro e phALo Apela che. temanA pitAzrI be varSanI uMmare gujarI gayA. mAtA kAMtAbahene pairya, sevA tathA dharmanA saMskAranuM siMcana karyuM ane kAkAzrI maMgaladAsanI preraNAthI sevA, paropakAranI vRttithI AgaLa vadhyA. AcArya IndravijayasUrizvarajI ma. sAheba. zAha bAbulAla vADIlAla vAsaNavALA, zAha maMgaladAsa cunIlAla pAdarI vagere mahAnubhAve emanA jIvanamAM sArA evA yazabhAgI banyA che. zrI jhaverIbhAI dhArmikavAMcana, dhArmika saMsthAnA kAmamAM yathA zakti phALe Apa, sevAnI bhAvanAnA kAryo karavA temaja bIjAne upayogI thavuM e emanA jIvananI viziSTatA che. zrI manasukhalAla kalyANajI zAha mahuvA pAsenA boraDA gAmanA vatanI zrI manasukhalAla kalyANajI zAha 49 varSanI uMmaranA che. bI. koma. sudhInA abhyAsa bAda 1953mAM muMbaI AvyA ane zarUAtanA be varSa nokarI karI anubhava meLavyo. paNa sAhasika vepArI jIvane nokarImAM jagyuM nahIM. tethI lokhaMDanA dhaMdhAmAM jhaMpalAvyuM. ane temAM saphaLatA meLavatA gayA. A dhaMdhAmAM sakhata puruSArtha karI svayaMbaLe ja AgaLa AvyA. zrI manasukhalAlabhAIe gujarAta ane rAjasthAnamAM yAtrArthe paribhramaNa kareluM che. teozrInuM mahuvA jaina bAlAzramanA sekreTarI tarIke, mahAvIra jaina vidyAlaya (aMdherI zAkhA)nA sekreTarI tarIke, ghoghArI visA zrImALI jaina sahAyaka TrasTanA sekreTarI tarIke sAruM evuM pradAna rahyuM che. temaNe visA zrImALI jaina jJAti ane mahuvA yuvaka samAjamAM sAre rasa lIdhe che. aMdherImAM temaNe 1978mAM mahAvIra jaina vidyAlaya derAsaramAM pratiSThA karAvI. teo zrI caMdrodayasUri mahArAja sAhebanA saMparkamAM che. bhaviSyamAM vyAvasAyika kSetre teo mazInarInI lAInamAM ane kemIkalamAM AgaLa vadhavAnI IcachA rAkhe che. sva. zrI : 1 saMghajI zAha mULa niMgALA-(boTAda)nA vatanI-sItera varSa pahelA muMbaImAM temanuM Agamana thayuM. sevA parAyaNatAnA saMskAra nAnapaNathI maLelA. anyane duHkhI joIne temane AtmA kakaLI UThate. garIba paratvenI mamatA ane lAgaNIne kAraNe teo saunA prItipAtra banyA. nirAdhAra parivArone haMmezAM temaNe madada karI che. boTAdamAM sva. jeThAlAla saMdhavI nAme sthAnika mAsI jenA beDi"ga e A parivAranI moTI deNagI che. mANekalAlabhAInA suputra zrI bAbubhAIe paNa nAnAmeTA phaMDaphALAmAM dAnane pravAha haMmezAM cAlu rAkhyo che. sonagaDhamAM pa. pUjaya kAnajI svAmInA digambara jaina mumukSu maMDaLamAM sAruM evuM dAna ApeluM che. zrI bAbubhAI bhAratamAM lagabhaga badhe pharyA che. manana, ciMtana ane garIba paratvenI bhAre meTI hamadardI e emanA jIvananuM parama dhyeya rahyuM che. * zrI mULacaMda pUnamacaMda mahetA banAsakAMThA jillAnA dhAnerA gAmanA vatanI zrI mULacaMda pUnamacaMda mahetAe dhAnerA derAsaramAM moTI rakamanuM dAna ApeluM che ane derAsaranuM udghATana emanA varada haste thayeluM che. 70 varSanI jaipha uMmara dharAvatA zrI mULacaMdabhAI 40 varSathI sAmAyika, pratikramaNa ane covihAra jevA kaThora vrata kare che. temaNe pAlitANAnA DuMgara upara paNa pratiSThA karAvela che. temane abhyAsa meTrIka sudhI che. temaNe prathama raMgUnamAM jhaverAtanA dhaMdhAnI zarUAta karI hatI. 1942nI laData vakhate raMgUna choDI, muMbaI AvI jhaverAtano dhaMdho zarU karyo. temaNe bhAratanA badhA ja tIrthonI yAtrA karelI che. surata hospiTalanA kensara vorDa mATe emaNe dAna ApeluM che. A uparAMta suratamAM maMdira tathA upAzraya paNa maNibena mULacaMdanA nAme baMdhAvela che. Jain Education Intemational Page #1260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 310 jainaratnaciMtAmaNa temaNe pU. subodhasAgara mahArAja sAhebanI preraNAthI sAdhu -sAdhvIone bhaNavA mATe vijApuramAM eka adyatana phela vimaLAbena rasikalAlanA nAme baMdhAvela che. zrI mahAsukhabhAI lakSmIcaMda zeTha dAnagaMgAnA pravAhI vaheDAvatA ghoghArI samAjanA dAnavIro judA judA kSetromAM dAnapUNya karavAmAM AgavuM sthAna dharAve che. sAvarakuMDalA nivAsI zrI mahAsukhabhAIe akhalita dAnagaMgA vahAvI samAjanA pratyeka kAryomAM lakSmIne saddaupayoga karyo che. temanA jIvana ghaDataranI apratima sAdhanA, sAmAjika kSetra taraphanI mUkasevAvRtti ane AtmakalyANane pratyeka kAryonI puSTie temanA jIvanane eka anokhuM svarUpa ApyuM che. dharma pratyenI atUTa zraddhA, vyApAranI kauzalyatA, dAnavRttine vAraso e emanA kuLanI viziSTa paraMparA rahI che. temanA vaDavAoe saMdha, zAsana ane samAjanI pratyeka pravRttimAM ApeluM yogadAna e kharekhara temanA kuTuMbanI yazogAthA che. temanA vaDIlabaMdhu zrI kAntibhAI tathA laghubaMdhu zrI sumatIcaMdrabhAIe saue sAthe maLI e saMskAravArasAne Aje paNa jALavI rAkhe che. vilepAralAmAM mahAsukhabhuvana upAzraya, AyaMbilabhuvana-pAThazALA temaja vyAkhyAna hela baMdhAvI dhArmika vRttine paricaya karAvyo che. hastagiritIrthamAM mAtabara rakamanuM dAna ApyuM che. navapadajInI sAmayika oLI karAvavAmAM lAbha lIdhe, ghoghArI vizAzrImALI jaina jJAti dvArA samUhalagnanA AyojanamAM rasa lIdho. 1967mAM sAvarakuMDalAmAM pratiSThA prasaMge munisuzrutasvAmI bhagavAnane gAdInazAna karavAne lAbha lIdhe, jItharI hospiTalamAM paNa temanuM dAna che. 'tapavana" saMsthAne sAta AMkaDAnI mAtabara rakamanuM dAna jAhera karela che. svayaMsUjhathI AgaLa AvelA zrI mahAsukhabhAIe Aja sudhImAM aneka saMsthAemAM lAkho rUpiyAnA dAne ApelA che. zAsanasevAnI vividha pravRttiomAM pAyAnA je je kAma hoya tevA kAmone agratA ApI zakaya eTalI sahAyabhUta banavAnI haju Aje paNa icchA rAkhI rahyA che. 1878nI sAlamAM eDanamAM temaNe svataMtra kApaDa ane kariyANAne vyApAra zarU karyo pramANikatAnI UMcI chApa UbhI karI hovAthI ghaNuM deza sAthe vyApAra zarU karyo ane temAM dina pratidina sArI saphaLatA prApta karI. A saphaLatAnA mULamAM temanI dhArmika-zraddhA ane sAcI mAnavatAnuM darzana thAya che. nitya prabhu pUja, vyAkhyAna zravaNa ane pitAnI lakSmIne dhArika temaja jAherakSetre sAre saupayoga karI rahyAM che. temanI vyavahArakuzaLatA, sAdAI, sevAbhAvanA, ane AnaMdI svabhAvathI vyApArI temaja sAmAjika kSetre teo agra sthAna dharAve che. - zrI maganabhAIe mAtA-pitAnA AtmazreyAthe 2023mAM pAlItANuM taLeTI uparanI bAjunA derAsaramAM traNa derIo banAvI pratiSThA karAvela che. A sivAya nAnA moTA jainatIrthonI kuTuMba sAthe yAtrAo karI che. temanA zubha hAthe aneka dhArmika kAryo thayA che. nIrogI zarIra, tejasvI buddhi ane sAthI alaMkRta AtmA jemane prApta thatA hoya temane A jagatamAM meLavavA jevuM kaMI rahetuM nathI. sAmAnya rIte jIvanamAM dhana, sattA ane kItine ApaNe mahattva ApIe chIe, paNa jenA jIvanamAM sAcI sajajanatA ane mANasAI svAbhAvika rahelA che, evA maganabhAInuM jIvana anumodanIya che. muMbaI koTa zAMtinAtha jaina derAsaranA TrasTIpade rahI sevA ApI rahyA. dareka sevAnA kAryomAM teo mokhare rahyA. temanuM mitramaMDaLa vizALa che. AvA dharmazraddhALu ane sevAbhAvI maganabhAI gujarAtanuM gauravazALI ratna gaNI zakAya. zrI manasukhalAla sAkaracaMda zAha zreSThIvarya zrI manasukhabhAI mULa saurASTramAM lIMbaDInA vatanI. pistAlIza varSa pahelAM muMbaImAM dhaMdhAthe tenuM Agamana thayuM. temanA sagAM-saMbaMdhIonI hUMpha maLatA ane hamadardI maLatAM rojagArInI keTalIka savalato prApta thaI. zarUmAM bilDiMga maTIriyalsa saplAIMganuM kAma zarU karyuM. tene anubhava meLavI eja lAInamAM AgaLa vadhyA ane InTIrIyara DekorezanamAM temanA putra taiyAra thayA. pitA-putranI joDIe pachI te vyavasAyamAM pUrI dilacaspI batAvI manasukhalAla enDa kuAM, nAmanI peDhI dvArA bilDiMga maTIriyalsa saplAIMga ane pharnicara vagerenuM kAma. vizALa pAyA upara hAtha dharyuM. sevA jIvananI itara pravRttiomAM paNa evI ja sakriyatA dAkhavI. vIsa varSa sudhI pratimaMDaLa ke. e. sosAyaTInI menejiMga kamiTImAM uparAMta vilepArlA mUrtipUjaka zretAmbara jainasaMdhamAM varSothI agraNI zrI maganabhAI jeThavAbhAI zAha jama soraThanA tIrthadhAmamAM prabhAsa pATaNatAM thaya. vyavahArika abhyAsa to mAtra traNa aMgrejI sudhIne ja paNa bhaNatara karatA gatara ane ghaDatara ghaNuM vizALa. paMdara varSanI nAnI vayamAM pitAnI chatrachAyA gumAvI bIje varSe eTale ke soLa varSanI uMmare paradeza kheDavAnA manoratha jAgyA ane sudAna (arabastAna) gayA. tyAM zeTha ANaMdajI kalyANajI roSakaraNanI peDhImAM nokarIthI vyavasAya jIvananI zarUAta karI. mahattvAkAMkSI vicAra zreNI ane vyApArI saMskAroe Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 311 tarIke sevA ApI che. chellA pAMca varSathI upapramukha AtmA paralokanA paMthe prayANa karI gayo ! jagatanA cekamAM je tarIke paNa rahyA. vatana lIMbaDInI jaina beDiMgane saddhara jame che, te avazya mRtyune vare che, paNa tenuM ja jIvana sArthaka banAvavA mATe jUnA bhUtapUrva vidyAthIone ekaThA karI gaNAya che ke je jIvanamAM dharmanuM AcaraNa karI jIvanane pavitra yazasvI kAmagIrI karI, guptadAnamAM vizeSa mAnanArAzrI banAve che. ! zeThazrI manubhAI paNa AvA prakAranuM ucca jIvana jIvI manasukhalAlabhAI svabhAve ghaNuM ja namra ane vivekazIla jIvanane banAvI gayA. teozrIne atmA jyAM hoya tyAM zAnti jaNAyA. meLave e ja eka abhyarthanA. lImaDImAM mAsa jaina derAsaramAM ajItanAtha bhAI, sAkaracaMda zrI mahendrabhAI rasikalAla kelasAvAlA pitAmbara ane meMghIbena sAkaracaMde padharAvela che. (B.E.civil ) sva. zrI manubhAI jesiMgabhAI mAdhyamika zikSaNa muMbaImAM lIdhA bAda ucca zikSaNa vaDodarAmAM udAra ca2ta zeTha zrI manubhAIne janma saMvata 196 8nA sivila ejInIrIyaga karI 1960 mAM 2 yu. esa. e. jaI emaNe kArataka vada 9 nA zubha dine thayela hatA, mAtapitAnA vArasAmAM konsaTATITa B. E nI upAdhi prApta karI. 1993 mAM svadeza pAchA maLelA susaMskArane lIdhe teozrInuM jIvana bAlyavayathI ja dharmAna- pharyA ane kansTrakazananuM kAma zarU karyuM. A kAryamAM khUba phAvaTa gitA -dAna priyatA vi. guNothI sabhara banyuM hatuM. AvavAthI svataMtra rIte potAnI phama "ekame kansTrakazana korporezana zarU karI ane sAthe sAthe potAnA pitAzrI rasIkalAla cImanalAla vikaTa saMyogomAM paNa jarA paNa mUMjhAyA sivAya teo kAlAvAlAnA dhaMdhAmAM sAtha ApavA lAgyA ane A dhaMdhAna pitAnA kAryamAM kunehabharI rIte saphaLatA meLavatA, sAthosAtha vadhu vikAsAthe yuropa ane amerikAne pravAsa karI ane lagatuM kaSAyothI parAdhIna na banatAM ane vAdavivAdamAM paNa kadApi jJAna saMpAdana karI pharI svadeza AvyA. bhASAne saMyama na khAtAM. vicArapUrNa ane hitakArI javAba ApI sAmI vyaktinuM dila jItavAmAM teozrIe nipuNatA prApta A saMsthA je esosIeTeDa kola karporezananA nAmathI oLakarI hatI. khAya che temanA bhAgIdAra banyA. A dhaMdhAmAM kolasAnuM temaja relvemAM leDIMga ane analoDiMga dhaMdhAmAM vikAsa sAthe hato. dharma pratyenI akhUTa zraddhA tathA dharma kriyAnuM yathAyogya A caraNa dvArA teonuM jIvana ArAdhanAthI sabhara banyuM hatuM. zrI mahendrabhAI A uparAMta amadAvAda (gujarAta)mAM hojhIyarI keIpaNa prakAranI nAmanA kIrtinA meha sivAya guptadAna vi.mAM | lAInanI khUbaja jANItI banITekSa' milanA bhAgIdAra banyA che. teozrInI pravRtti anumodanIya hatI. zrI mahendrabhAInI kuneha, vicakSaNa buddhipratibhAthI temaja pa. pU. zAsana prabhAvaka-prauDha pratibhA saMpanna vaiyAkaraNa kesarI vizALa dIrdhadaSTithI A saMsthAe ghaNuM pragati sAdhI che. khaMta, sva. pU. AcArya deva zrI candrasAgara sUrIzvarajI ma. zrI nA parama kArya pAra pADavAnI AvaData, dhagaza, jevA sagaNe temane vAravinaya viThaThaya pravacana dakSa munivarya zrI amrudaya sAgarajI ma. sAmAM maLyA che. tathA tapasvI ratna munirAja zrI navaratnasAgarajI ma. zrI AdiThA akhila bhAratIya jena vetAMbara konpharansamAM sthAyI ane jInuM cAturmAsa saM. 2029 nI sAlamAM amadAvAda jaina sosAyaTImAM kAryavAhI kamiTImAM paNa membara che. thayuM. tyAre teozrInI saraNa zrI manubhAIe zrAvakocita bAravrata tathA niyamo grahaNa karyA hatA. ane suMdara rItie pAlana zrI mAnakacaMdajI betAlA karI rahyA hatA. zrI nAgezvara tIrthanA vahIvaTamAM sAre bhAga lIdhe zrI mAnakacaMdajI sAheba betAlA vIsA osavAlane janma saM. hatA. ane tIrthanA TrasTI tarIke sArI sevA karI hatI. anyatIrthomAM 1965 phAgaNa suda punamane rAjasthAna rAjayanA nAgAra jillAnI paNa yathAzakti dravyano vyaya karI jIvana dhanya banAvyuM hatuM. aMdara Daha janapadamAM thayo hato. pitAzrI pUnamacaMdajI ane zrI paryuSaNa parvanA pavitra divasomAM pU. gurudeva munirAjazrI mAtuzrI rAjIbAIne dhArmika saMskArane tenA para vizeSa prabhAva abhyadaya sAgarajI mahArAjanA zrI mukhathI "pavitra zrI gaNadharavAdanuM" paDayo. paMdara varSanI uMmaramAM teNe dakSiNa tarapha madrAsa zaheramAM zravaNa karI sAMje nizA poLamAM Avela zrI jagavalalabha pArzvanAtha zrImAna bahAduramalajI samadaDiyAnA netRtvamAM vyApArane anubhava bhagavaMtanA bhAvapUrvaka darzana karyA ! tyAre kyAMthI khabara hoya ke karyo, tyArapachI teNe zrImAne amaracaMdajI bautharAnI bhAgIdArImAM A aMtima darzana haze ! darzana karI poLanA nAke AvatAM ja jhaverAta temaja bekiMgano dhaMdho karyo, tyArabAda svataMtra DhaLI paDavyA ! navakAra mahAmaMtranuM smaraNa karatAM temane amara rIte mAnakacaMda betAlA nAmathI jhaverAtane baMdha karavA lAgyA. Jain Education Intemational Page #1262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 312 jenaratnaciMtAmaNi sane. 1935mAM karacha bhUja nivAsI zAha devarAja neNazInA sahabhAgI rUpamAM "devarAja mANekacaMda pharmamAM pratiSThita thayA. A nAmathI muMbaImAM zAkhA kAryAlaya paNa lokapriya hatuM. lagabhaga 40 varSa sudhI bhAgIdArImAM rahyA. devarAja mANekacaMda pharmathI chUTA thayA bAda sana 1975mAM madrAsamAM "e mAnakacaMda betAlA enDa ku." temaja muMbaImAM "gautama bradharsa 'nA nAma para javerAtane dhaMdho karatA hatA. kramanI dRSTimAM Ama nirmAtA, DisTrIbyuTara temaja kisTa che. pArivArika jIvana :- dharmapatnI zrImatI kusumabAI temaja suputra gautamacaMdra tathA harIzacaMdra che. eka suputrI zrImatI premAbAI, | zrI madanalAlajI vaidya (svagIya zeTha ziMgUmalajI vaidya)nA suputranI sAthe paraNela che. | sAmAjika sevA- zrI ela. ela. jaina ejayukezana sosAyaTI madrAsa temaja jaina maMDaLa rilIpha sosAyaTI madrAsanA adhyakSa rahyA. A saMsthAne sana 1952mAM devarAja mANekacaMda prasuti gRha nirmita karavA mATe sArI rakama bheTa ApI. temaja sana 1975mAM ahIMyA Ikotera reThiyo lojIkala dvArA samapita thayA. bihAra rAjayanA 2AjagRhamAM jaina zvetAmbara maMdiranA pramukha mArganuM nAma "mANekacaMda betAlA bhAga ' temanI yazogAthAne haMmeza mATe amara kare che. temanA kara kamalethI ghaNI pratiSThAnAonuM udghATana thayuM jemAM vimala milane zorUma. "maMgaladIpa" madrAsa temaja kAyambatUra ullekhanIya che. bahumukhI vyaktitva madrAsa jaina samAjanA cAreya saMpradAyomAM che. sarvamAnya temaja lokapriya che. temanI dvArA saMkhyAbaMdha maMdiro bhojanazALAo upAzrayanuM zilAropaNa thayuM che. maMdira :jammu kAzmIra, lIlavA (kalakattA) zrImAna harakacaMdajI tArAbAI kAMkariyA maMdira, zrAvastI tIrtha (uttarapradeza), nirava gAmaita (tAmilanADu ), kumura (uTI) IreDa (tAmilanADu )nA maMdiranuM zilAropaNa karyuM. temaja pIlakhAnA ( haidrAbAda) tathA AmbAvADI. (ahamadAvAdanA) maMdiranuM muhUrta karyuM. bhojanazALA :- zrI sImaMdhara svAmI tIrtha bhojanazALA mahesANA (gujarAta), zrI hastinApura tIrtha, bhojanazALA hastinApura ( uttara pradeza), zrI phalavRddha pArzvanAtha tIrtha, bhojanazALA meDatA roDa (2 javAna )nuM zilAropaNa thayuM. bhavana temaja upAzraya:- zrI hIrAcaMda ratanacaMda nAhAra jaina bhavana beMglora, zrI mahelA upAzraya nAgaura (rAjasthAna) zrI jaina bhavana tikhamAla (tAmilanADu) zrI phalavRddhi. pArzvanAtha tIrtha bhejanazALA, meDatA reDa (rAjasthAna) zrImatI TamakubAI kevalacaMdajI khehADa AyaMbila khAtA bhavana rAjanAMdagAMva. (madhya pradeza)nA upAzrayanuM khAta mudata thayuM. rAjasthAnanA nAgauramAM "amaracaMda mANecaMda betAlA jaina bhavana nirmANa karI zrI tapAgaccha jaina saMdhane samarpita karyuM. skUle :- zrI gautamacaMdra koThArI hAIskUla (rAmapurama) (madrAsa) zrI lAlacaMda milApasaMda hAIskUla keDakhAkama (madrAsa)nuM zilAropaNa karyuM. madrAsanI saMsthAo sAthe saMbaMdha :zrI jaina saMdha mAmbalama maMdiranA adhyakSa. zrI caMdra prabhu bhagavAna jaina junA maMdiranA TrasTI. zrI mahAvIra jaina kalyANa saMghanA adhyakSa. zrI mAravADI Ayurvedika auSadhAlayanA adhyakSa. zrI jaina vidyA anusadhAna pratiSThAnA upAdhyakSa. zrI lAlacaMda milApacaMda hAIskUlanA adhyakSa. zrI vardhamAna jaina tattvajJAna benDanA adhyakSa. zrI vardhamAna AyaMbila tapa TrasTa adhyakSa. zrI jinadattasUri TrasTa dAvAvADInA adhyakSa. zrI puSkala tIrtha kezaravADI (reDa-dillI madrAsa pAMjara poLa temaja dayAsadananA karmacArInI samitinA sadasya che. anya saMsthAo sAthe saMbaMdhiHzrI zaMkhezvara pArzvanAthajI AgamamaMdiranA sabhya. zrI jaisalamera jIrNoddhAra kamITI zrI vardhamAna zikSaNa saMdha eSiyA zrI vallabha samAraka dilhInA sabhya. zrI vardhamAna AyaMbila khAtA pAlItANAnA TrasTI. zrI zrAvastI tIrtha zrAvastI ( yu. pI.)nA adhyakSa. zrI mahesANA tIrtha kamiTInA upAdhyAkSa. nitya dhArmika kriyAo, pUjA, sAmAyika, cauvihAra, tapasyA amane badhAne UMcI sevA karavAnI preraNA Ape che. li jhaveracaMda vasA sevA ApavI paNa jAherAtathI dUra rahevuM e jemanA jIvanane mudrAlekha che, sAtvika vicAra ane paramArthika bhAvanAthI raMgAyelA zrI mANekalAla bhAInuM mULa vatana saurASTramAM dhorAjI najIkanuM nAnakaDuM paNa raLiyAmaNuM gAma pATaNavAva. je osama pahADa gaNAya che. jenI gaNanA giranAranI eka TUMkamAM thAya che ane je pahADa parathI temaja pATaNavAva gAmamAMthI ApaNA tIrthakaronI suMdara pratimAo prApta thayelI che. tevI tIrthabhUmi jevA gAmamAM AjathI sATha varSa pahelA sadgata jhaveracaMda juThAbhAI vasAne tyAM zrI mANekalAlabhAIne ja tha. Jain Education Intemational Page #1263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 313 prAthamika abhyAsa pUrNa karI bhAgya ajamAvavA laghu vaye muMbaImAM temanuM Agamana thayuM. prArabdha ane puruSArthane suMdara samanvaya thayo ane TUMka samayamAMja eka AgevAna vyApArI tarIke temanuM nirALu vyaktitva janasamAjamAM UpasI AvyuM. dhaMdhAnA vikAsanI sAthe ja jJAti ane samAjanI apUrva sevAnI eka paNa taka kayAreya cUkyA nathI, chatAM kIrti ne kyAreya moha 2.khyo nathI e emanA bhAtIgaLa jIvananuM viziSTa pAsuM banI rahyuM che. pote ane pitAnA putro dvArA hAlamAM inDakema sese ke pa muMbaI, amadAvAda, madrAsa tathA mIhIra kemIkala InDa, prA. lI vagere kampanIomAM saphaLa saMcAlana thaI rahyuM che. atyaMta sAdAI, vinamratA ane anyanA kAmamAM madadarUpa thaI banI zake teTalI sahAya karavI e emanA viziSTa guNe che. rAjakeTanI zeTha devakaraNuM muLajI, saurASTra vizA zrImALI jaina borDiganI kAryavAhImAM temane suMdara phALa hatA. muMbaImAM vasatA soraThanA AgevAna bhAIonI sAthe rahIne samAja sevAnA aneka kAryo karatAM rahyA che. vinamratAnI mUrti samA zrI mANekalAlabhAi jeTalA saraLa eTalAja nikhAlasa, paragaju ane dharmaparAyaNa. samAja utkarSanI tamane. sAthe teozrI pratyeka pravRttimAM agresara rahyA che. chatAM hoddAthI haMmezAM dUra rahyA che. temanA punita AMgaNethI vyakti ke saMstha. tamanI udAratAne ane sakhAvatane mIThA anubhava mANe ja, teo ema mAne che ke samAjasevAno zreSTha badalo aMtaranI sAcI zAMti ane anyane sukha ApavAnA pavitra saMtoSamAMja hoI zake. emanA mananIya vicAro ane tenuM AcaraNa bhAvi peDhIne preraNAdAyI ane pathadarzaka banI raheze. zrI morArajI devajI vIrA tathA zrI ladhAbhAI devajI vIrA kaccha mAMDavI tAlukAnA merAu gAmanA vatanI dharmapremI sva. suzrAvaka zrI devajI dhArazI vIrAnA suputro zrI morArajI devajI dharmiSTha, dAnavIra ane sevAbhAvI che. teozrI parivAra sAthe hAla muMbaI majIda baMdara rahe che. teone dhaMdhe pravIjhana kariyANAno che. zrI ladhAbhAI devajI zrI gagAbAIne suputra zrIyuta kAMtIlAlabhAI paNa dharmapremI AtmA che. temanA dharmapatnI zrImatI saMtakabena lAyajAtIrthanA vatanI hatA. teozrInA suputrI zrI jItendrakumAra jagadIza, kIrti, dilIpa, anIzA che. temanA putromAMthI zrI dilIpakumAre vi. saM. 2036nA vaizAkha suda 10 tA. 13-5-81 nA lAyaja tIthe mAmAzrI maNIlAla jeThAbhAI gAlA (4 ja) sAthe acala gacchAdizvara pU. A. bha. zrI guNasAgara sUri mahArAjAnA paTTAlaMkAra tapasvI ratna pU. A0 bha0 zrI guNodaya je 40 sAgara sUrI mahArAjAnA varad haste bhagavatI dIkSA aMgIkAra karela che. teozrInuM dIkSAnAma munizrI divyaratna sAgarajI ma. sA. paDela ane guru munirAjazrI mahAratna sAgarajI ma. sA. (saMsArI mAmA) che. dIkSA lIdhA bAda prathama cAturmAsa pU. A. zrI sAthe keTaDA (rohA) karela, bAda bIje cAturmAsa vi. saM. 2038ne lAyajA tIrtha zrI acala gaccha jaina saMdhamAM zrI pAnabAI jeThAbhAI moNazI gAlA kArita pU. tapasvI munirAjazrI haribhaka sAgarajI jI ma. sA. pU. munizrI mahArane sAgarajI ma. sA. sAthe (ThA. 3) thayela. e cArtumAsamAM bAlamunizrI divya ratna sAgarajI mi. sA.nI preraNAthI ame A "zrI jaina ratna ciMtAmaNi sava saMgraha mahAgraMthamAM ' tamane saMsArI mAtuzrI saMtokabena kAMtilAlanA parvasamrATa zrI pajpaNane mATe kSamaNanI ugra tapazcaryA nimitte tIrtha nAyakazrI mahAvIra svAmI bhagavaMtanuM pheTe ApavA bhAgyaziALI banyA chIe. zrIyuta morArajI devajInA dharmapatnI zrI lakSmIbena tathA suputrI premajIbhAI, zAmajIbhAI, lAlajIbhAI, zAMtilAlabhAI vi. parivAra ghaNe ja moTA dAnavIra ne dhanika che. zrI mehanalAla becaradAsa mahetA bhAvanagara jillAnA dUdANAnA vatanI ane jaina dharma premI zrI mohanalAlabhAIe 1922mAM muMbaInI vATa pakaDI ane AvatAMveMta eka sAmAnya nokarIthI jIvananI zarUAta karI. traNeka varSa bAda svataMtra dhaMdhAnA zrI gaNeza karyA. temAM kudarata yArI ApI. taLAjAnI jona beDi ga, pAlitANA jana bAlAzrama, pAlitANA jaina zrAvikAzrama, zaMkhezvara tItha, sAvarakuMDalA, beMglora jaina upAzraya, muMbaI keTanA derAsaramAM ane anyatra nAnA-moTA phaMDaphALAomAM temanA kuTuMba sArI evI deNagI karI che. pote saurASTramAM jaina tIrthonI yAtrAo paNa karI. ujajavaLa jIvananI jayeta relAvI tA-10--72nA roja svargavAsI banyA. temane e vArasAne temanA parivAre jALavI rAkhyuM. zrI zazIkAMtabhAI aja temanA e vikasAvelA dhaMdhAnuM saphaLa saMcAlana temanA nAnAbhAIe zrI ramezabhAI tathA zrI nimaLabhAI sAthe karI rahyA che. teo paNa nAnAM-moTAM sArvajanika ane dhArmika ane zaikSaNika kAmamAM yathAyogya phUlapAMdaDI sahakAra ApatA rahyA che. taLAjAmAM pratiSThA karAvI tyAre capulajImAM pUrvAbhimukha bhagavAna besADayA hatA. cAlu varSe lAyansa kalaba ghATakoparamAM hiMdu mahAsabhAmAM lAyansa kilanikamAM eka beDa temanA taraphathI apAyela che. temanA parivAra taraphathI nAnA-moTA aneka sArvajanika phaMDaphALAmAM sArI evI deNagI satata vahI rahI che. je khUba ja sUcaka che. bhAvanagaramAM vI. sI. zeDhAvALA hospiTalamAM daMta vibhAga Jain Education Intemational Page #1264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 314 jenaratnaciMtAka Ni zarU karAvavAmAM temanA parivAra taraphathI temanA nAme rUA. 21000- nuM mAtabara rakamanuM dAna arpaNa karyuM. ToTala cha divasa sudhI 150 snehIone sAthe laIne Abu, uttara gujarAtanA zakhezvara, tAraMgA, mahesANA vigere tIrthonI yAtrA karAvyA lAbha lIdho. zrI manasukhalAla khImacaMda pArekha * pAlItANAnA vatanI. janma tA-16--1934 meTrikane abhyAsa pUro karI nAnI uMmaramAM ja pitAnA vyavasAyamAM joDAyA. sAthe rASTrIya pravRttiomAM paNa sakriya rIte bhAga letA rahyA. vidyAthI pravRttimAM 1950 thI 54 pAlItANA hAIskUlamAM vidyAthI maMDaLanA pramukha, maMtrI, 1955 mAM tuvaka koMgresanA maMtrI, racanAtmaka maMDaLanA maMtrI, sarvodaya pustakAlaya, harijana chAtrAlaya, sarvodaya lokazALA vagere saMsthA sAthe kAryavAhaka kamiTImAM mahattvane bhAga bhajavya. sahakArI ane pachAta varga pravRtti emane zekhanA viSaya hatA. 1962 pachI rAjakIya nirAzA AvI. svataMtra vyApAra mATe keTalAka samaya muMbaImAM kAma karyuM. chelle atyAre lIMbaDImAM eka moTA audyogika ekamanuM saphaLa saMcAlana karI rahyA che. sarvodaya vicAradhArA sAthe haju paNa saMkaLAyela che. svabhAve AnaMdI, maLatAvaDA, niyamita ane hasamukhA hoIne eka ja mulAkAtamAM bIjAnuM dila jItI levAnI temanAmAM umadA kaLA che. vatana pAlitANAmAM sAmAjika pravRttiomAM emanuM anumadana ane preraNuM rahyAM che. muMbaI, bhAvanagaranA udyogapatiomAM paNa emanuM AgavuM sthAna rahyuM che. sevAbhAvI manovRttivALA tathA dayA, namratA ane paropakArane vArase pitAzrI pAsethI maLe. eTale ghaNI dhArmika pravRttiomAM paNa sAro rasa lIdhe che. mitrone haMmezAM eka yA bIjI rIte dhaNuja madadarUpa banyA. lIMbaDInI lAyansa kalabanA sUtradhAra banyA-hAlamAM audyogika kSetre sAro vikAsa karI rahyAM che. zrI maNilAla becaradAsa zAha taLAjA pAse dAThAnA vatanI. jaina jainetara saMsthAone prANasamA zrI maNilAlabhAI dhaNA varSothI dhaMdhAthe muMbaI rahetA. kApaDa bajAramAM agraNI vyApArI tarIke temanuM sAruM evuM mAna hatuM. udAra AtmAnuM temanuM jIvana AjanI AtmalakSI janatA mATe avalaMbane rUpa ane gatA ane AgaLa vadhatA vyavasAyIo mATe mArgadarzaka hatuM. jaina samAja mATe saujanya ane saulabhyanI dachie daSTAMtarUpa hatuM. temaNe temanI kArakidI mAM hameza kuTuMbI. janone vAtsaya ane eka nAnI dizAmAM doryA che. potAnI vivekazakti dvArA sane ekatAnA atUTa baMdhanamAM bAMdhavAne Adeza ApI gayA che. emanA snigdha madhura svabhAvane vAraso temanA suputromAM Utaryo che. taLAjA dAThAnA jaina derAsaramAM, keLavaNInI saMsthAomAM khAsa karIne dAThAmAM hAIskUla UbhI karavAmAM tamane mahattvano hisso rahyo che. rU. 25000- nuM dAna ApI nAma rozana karyuM che. temanA suputra rajanIbhAI paNa dAnadhamanI pravRttiemAM prasaMgopAtta chUTe hAthe dAna karatA rahyA che. A kendra banI agraNI zrI odhavajI rAghavajI paNa evA ja dharmaniSTha ane udAra svabhAvanA che. pite tenA moTA vepArI hatA ane Aje kApaDa lAInamAM saune mArgadarzana ApI rahyA che. dAThAmAM temanA nAme hAIskUla cAle che. sAdhu- saMte paratvenI paNa eTalI ja bhakti. temaNe arthazAstra ane tattvajJAnanAM thathAM nathI uthalAvyAM paNa bodha javanamAM meLavI lIdhuM che ke "dhananA ApaNe mAlika nathI paNa TrasTI chIe." AkhuM kuTuMba khUba ja keLavAyeluM che. A parivAranA zrI rajanIbhAI dhaNA ja saumya svabhAvane ane paragaju vRttivALA che. teo paNa pitAzrIe UbhI karela maMgala dhamanI keDI upara cAlavA satata prayatnazIla che. mohanalAla pArekha cAra dAyakA pahelAM pAlitANa choDayuM ane soLa varSanI uMmare muMbaI AvyA. garIbAInA e divase hatA. paisAnI tyAre ghaNI ja kiMmata hatI. manamAM gAMTha vALIne puruSArtha Adaryo ane svataMtra dhaMdho zarU karyo. lIariMga-phoravarDiganuM kAma zarU karyuM. dezabharane pravAsa karyo che. taLAjA-mahuvA-kuMDalA ane pAlitANamAM jaina saMsthAomAM sAro evo phALe Apela che. zrI manasukhalAla talakacaMda zAha zrI manubhAIne janma mahuvA pAse jAdarA gAme thaze. zrI caze vijayajI jaina gurukuLamAM meTrika sudhIno abhyAsa karI bhAgya ajamAvavA 18 varSanI uMmare muMbaI AvyA. prAraMbhamAM eka varSa DraganI vyApArI peDhImAM nekarI karI anubhava meLavI e ja lAInane svataMtra dhaMdhe ekSesiyara TreDiMga ku. nA nAmathI cAlu karyo ane puruSArtha karI pagabhara thayA. te pachI kalakattAmAM ekSala Draga hAusa nAmathI eka zAkhA paNa cAlu karI ane mahuvAmAM jIniMga kAM. mAM bhAgIdArImAM dhaMdhe cAlu karela che. zrI amRtalAla bhANajI zAhanI sAthe bhAgIdArImAM vividha dhaMdhAkIya sAhasa karI AgaLa AvyA che. zrI yaze vijayajI jena gurukuLanA mAnad maMtrI che. ane zrI ghoghArI vizA zrImALI jaina jJAtinA mAnada kApAdhyakSa che. A uparAMta mulunDanI aneka nAnI moTI pravRttio sAthe saMkaLAyelA che. zrI mulunDa ghoghArI vIsA zrImALI jaina samAjanA maMtrI ane zrI mulunDa jaina mitramaMDaLanA sakriya sabhya che. temanA dharmapatnI zrImatI indubena samAja kalyANanI ane dhArmika pravRttiomAM sAtha ApI rahyA che. Jain Education Intemational Page #1265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 315 De. zrI maNilAla bI. zAha samaDhiyALA (vIranagara) nA vatanI che. maNilAlabhAI zAha muMbaI yuni. mAM 1936nI sAlamAM ema. bI.bI. esa. nI padavI dhAraNa karI tabIbI vyavasAyanA kSetramAM svataMtra dhaMdho zarU karI svaprayatane AgaLa AvyA. zarUAtanAM dasa varSa sudhI dhaMdhAkaya kIti jamAvavA teoe aneka janarala hospiTalamAM tathA ceriTebala InsTITayuTamAM sevAo ApI. chellA 30 varSathI khUba ja saphaLa janarala meDikala prekTizanara tarIkenuM sthAna jamAvI cUkyA che. teo petholojI, bekaTerIolojI, ane perAsITAlojInA niSNAta tarIke bhAratanI aneka meDikala kolejomAM pitAnI sevAe. ApavA jAya che. teo ebe rAi, zereTana, TaMkana bradharsa, mahArASTra sTeTa ku. o. hAusiMga nANA nigama, yunAITeDa beMka opha inDiyAmAM prophezanalI sevAo Ape che. teo ghaNAM nAmAMkita kuTuMbane phemilI dAktara tarIke priya thaI cUkyA che. aneka vakhata teo potAnA kuTuMba sahita dadI sAthe sAudI ArebiyA jaI cUkyA che. te ja rIte khAsa dahIMnI pesyala TrITamenTa athe hasTana (yu. esa. e.) vagere sthaLoe jaI cUkayA che. teo jIvana vImA nigamane kalAsa-1 darajajAne phijhIziyana tarIke meDikala skImamAM nimAI cUkyA che. teo niyamitapaNe beMka opha inDiyA muMbaInA sTAphane dAkatarI sevA Ape che. teoe muMbaInA phorTa vistAramAM "moDela klinika ' nAmanI tabIbI saMsthA zarU karI cokakasa DAyAgnosTika meDikala cekaapa tathA sAravAra, jarUrI davAonA kesa sAthe 4 thI 5 divasanI sAravAra, 50 varSanI uMmaranA lokone ApI taMdurasta banAvavA yogya cArja sAthe sevA Ape che. zrI madanalAla ThAkuradAsa zAha janma tA-12-2-1914 mAM suratamAM thayo hato. teozrIe bebe seMTa jheviyarsa kolejamAM bI. esa.sI. sudhIno abhyAsa karela. utsAhI mana ane ujajavaLa zaikSaNika kArakirdIe temane muMbaImAM sthAyI thavA nakkI karAvyuM. ane philma DisTrIbyuzana, ITa ane ekaTane vyavasAya zarU karyo. ane dhIme dhIme sArI pragati sAdhatA gayA. A sAthe " sevana sIjha pikacarsa sAthe bhAgIdArImAM joDAyA ane menejiMga DirekTara tarIke yunAITeDa pAniyara philmsa prA. li. vageremAM joDAyA. Ama eka sAthe badhAM kSetrone vyavasthita rIte calAvavA zaktimAna hatA, ane pitAnI sArthakatA batAvI zakayA. zrI madanalAlabhAI sAmAjika sevAmAM paNa AgaLa che. zrI mahAvIra jaina vidyAlayanA jUnA vivAthI saMghanA pramukha hatA, zrI siddhakSetra jaina bAlazrama ane zrI sI. ema. vidyAlaca hAiskUla pAlitANA TrasTanA mAnada sabhya, sekreTarI hatA. zrI jaina vetAmbara mUrtipUjaka saMdha muMbainA pramukha pade sArI kAmagIrI bajAvelI. zrI mahAvIra jaina vidyAlayanA khajAnacI pade paNa hatA. A uparAMta sinemAgrAphI ekjhIbizana InDiyA ane bIjI ghaNI saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. sane 1963 mAM philma DelIgezananA membara tarIke yu. esa. esa. Ara. nI mulAkAte gayelA. temaNe 1969-70 mAM 14 dezonI mulAkAta lIdhelI. A uparAMta mahAtamA gAMdhIjInI caLavaLanI dastAvejI philma mATe ghaNA dezone sAMkaLavA mulAkAta lIdhelI. ane A badhI mulAkAtamAM temaNe bhAratIyonuM sAruM pratinidhitva kareluM. zrI mahezakumAra kAntilAla bhAyANI batrIsa varSanA zrI mahezakumAra kAntilAla bhAyANI bhAvanagara pAsenA dhArUkA gAmanA vatanI che. 1967 nA DIsembara mAsamAM teo muMbaI AvyA. meTrika sudhI ja abhyAsa karyo. mAmAne tyAM rabbara InDasTrIjhane anubhava meLavyo. 1973 mAM svataMtra dhaMdhAnI zarUAta karI. InDasTrIyala rabara, plAsTIka ekasaparTa, DAyamanDa ekasaTasa, janarala ekasaparTasa, lekala menyuphekyarIga ema vividhalakSI vyavasAyika vikAsa sAthe ane te mATe auraMgAbAda, mahArASTra ane muMbaImAM uparokata kaMpanIo zarU karI. dhaMdhArthe teoe duniyAbharanA dezomAM pravAsa karyo. mahArASTranA cIpha minisTaranA eka DelIgezanamAM teo moreziyasa-AphrikA gayA hatA. ghATakoparanI paMtasara lAyansa klabamAM teoe agatyanuM, pradAna ApyuM che. sihora pAse dhArUkAmAM (vatanamAM) bhIkhAlAla kezavajI bhAyANI TrasTa banAvI dAdAnA nAmanI prAthamika zALA banAvI. - AcAryazrI premasUrijI mahArAja sAhebanI preraNAthI zaMkhezvaramAM AkAra laI rahela 108 derImAM potAnI taraphathI paNa eka derImAM dAna Apela che. taduparAMta teoe nAnA moTA aneka phaMDaphALA ApelA che. ghATakoparanA kAnajI muni derAsaramAM teoe mUti Apela che. zrI maMgaladAsa kAlIdAsa zeTha zrI maMgaladAsabhAIne janma kuvA gAme thayo. temanA mAtuzrI maNibenanI chAyA nIce ja e mane uchera thaye, kAraNake pitAzrI kALIdAsa te maMgaladAsanI ATha varSanI uMmare svarga sidhAvyA hatA. zrI maMgaLadAse amadAvAda AvI nokarInI zarUAta karelI. hAlamAM moDAsAmAM teozrI agraNI vepArI tarIkenI khyAti bhogave che. guptadAna dvArA koInuM bhaluM karI chUTavAnI bhAvanAvALA che. moDAsAmAM kabUtare mATe kAyamI phaMDa UbhuM karela che. temane cha dIkarIe ane vijaya nAme eka dIkare che. temanA dharmapatnInuM nAma kamaLAbena che. Jain Education Intemational Page #1266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 316 jenaratnaciMtAmaNi zrI yazavaMtabhAI sI. dAdabhAvAlA jhAlAvADanI bahAra vasatA sevAbhAvI yuvAnamAM zrI yazavaMtabhAInuM nAma mokhare rahyuM. muMbaImAM temaNe prajanI judI judI jarUriyAtane pUruM karanArI tamAma prakAranI Adhunika sukhasagavaDatA vALI imAratanA bAMdhakAmamAM mahattvane phALo Apyo che. zrI yazavaMtabhAIe pitAnI kAryazakti para pUratA vizvAsa rAkhIne ghaNuM vyavasAyI saMsthAne eka sUtre rAkhI jANuM che. pitAnA bilDiMga kansTrakazananA vikAsa athe teozrIe yuropa, amerikA tathA jApAnanI cha vakhata musApharI karelI che. A musApharI dvArA teozrI potAnI vyavasAyika daSTi vikAsavI pitAnA kAryane sAcA arthamAM saMpUrNatA ApavA vicAre che. zrImatI dhIrajabena paNa pitAnI dareka IcchAzakitathI zrI yazavaMtabhAInA jIvanamAM sAcA arthamAM bhAgIdAra banI zakyAM che. zrI yazavaMta bhAInA putra zrI abhayabhAI paNa vArasAgata kArya lakSaNone sArI rIte jALavI zakayA che. ane potAnI AgavI rIte pitAnI kuzaLatA batAvI rahyA che. zrI yazavaMtabhAI ane zrI abhayabhAI baMne potAnA buddhibaLa ane kAryazaktithI ghaNI saMsthAone lAbha ApI rahyA che. temAM abhaya bilDasa prA. li, nIlama bilDarsa prA. li, sI. pheIsa bilDarsa prA. li, surata bilDarsa, abhaya bilDarsa enDa enTara prAIjha vagere vyApAra vyavasAyanuM AgavuM jUtha banAvI tenuM saphaLa saMcAlana karI rahyA che. uparAMta keDela esTeTa prA. li. TekSaTAIla egrevarsa, yazodharA kanekazana prA. li. mIrA phalesa prA. li, brebona esTeTa li. cazavaMta kansTrakazana, dAdabhAvAlA bilDarsa vagere vyApAra vyavasAyanuM virATa evuM jUtha sthApI tenuM saphaLa saMcAlana thAya tevuM vyavasthAtaMtra UbhuM karI zakyA che. zrI cazavaMtabhAI sAmAjika- zekSaNika-dhArmika kAryomAM paNa eTalo ja rasa dharAve che. teozrI vaDhavANa mitra maMDaLa (muMbaI) nA pramukha, vardhamAnabhAratI (vaDhavANa)nA pramukha, vardhamAna bhAratI saMcAlita maNibahena talakazI hAIskUla tathA anya skUlonA saphaLa saMcAla, maganalAla talakazI jaina vADI vaDhavANanA TrasTI che. sikana beka (jarabAI vADiyA hospiTala) muMbaInA presiDenTa tathA vaDhavANanI aneka saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. sva. zrI ratilAla becaradAsa mahetA dudANAnA vatanI ane taLAjAnA rahevAsI gaNAtA zrI ratibhAI mahetA cAra varSanI vaye muMbaI AvyA - be aMgrejI sudhI abhyAsa karyo na karyo tyAM te kaTuMbika javAbadArIo pitAnA zire AvI paDI-haiye keLavaNInI jijIviSA chatAM Arthika saMjogoe jemane abhyAsa mATe ADaza bAMdhI dIdhI ane kAcA abhyAsa vyavasAyika kSetre jhaMpalAvyuM . nAnI moTI aneka dhaMdhAdArI lAInane anubhava karI lI. caDatI paDatInA divase paNa joyA. hiMmata ane sAhasanI eka mAtra mUDI sAthe nirAza thayA vagara puruSArtha jArI rAkhe. temanI dhIraja ane niSThAnuM e pariNAma AvyuM ke ceDA samayamAM eTale ke 2008 thI jaina Adaza dugdhAlayanI sthApanA karI. zrIkhaMDa ane AIskrIma mATe muMbaImAM temanuM nAma guMjatuM thayuM. svabaLe UbhA karelA A dhaMdhAe temane pragati tarapha laI gayA. vaDIlopArjita A dhaMdhAnI phAvaTa AvatI gaI ane muMbaI pacAsa lAkhanI vastImAM nAma kamAyA. dhaMdhAmAM maLelI saMpattine saddaupayoga paNa karyo. pitAzrIne nAme jaina bAlAzramamAM moTI rakama tathA banevIne nAme paNa meTI rakamanuM dAna karyuM che. guptadAnamAM vizeSa mAnanArA che. cAtrAthe hiMdanA ghaNu sthaLoe jaI AvyA che. nAnI moTI aneka jaina saMsthAomAM dAna ApatA rahyA che. je temanI udArazIlatAnI pratIti karAve che. zUnyamAMthI sarjana karyuM ane jIvanamAM AgaLa AvyA. temaNe karelA kAryo ghaNuM uttama ane prazaMsanIya hatA. dAkhavela paropakAravRtti ane udAra svabhAvane lAbha jaina saMsthAone maLe che. dharmadhyAnamAM sAro phALo ApI teoe te dharma sAthe laI jaI pitAne pUrvanuM bhAtu bAMdhI lIdhuM che. dharma ArAdhanA karavAmAM kayAMya pAchA nathI paDyA. sAhasika vepArI uparAMta keLavaNI paratve temane khUbaja mAna ane bhAva hato. keLavaNInA kArya aMge kAma karatI dareka saMsthAne temanA taraphathI sahakAra maLatA. sametazikharamAM AyaMbila zALAmAM temanA parivAra taraphathI dAna apAyuM che. sAmAnya rIte nAnI moTI badhIja saMsthAomAM ane tIrthasthAnomAM nAnAmoTI dAnagaMgA vahetI rAkhI che. A suMdara vArase Aje paNa temanA suputroe jALavI rAkhyo che. sva. zrI ramaNIkalAla maNIlAla zAha zrI ramaNIkalAla maNIlAla zAhanI samagra kArakIdI mAtra vyApAra vANijayanAM kSetre ja nahi paraMtu jIvananA vividhakSetre javalaMta rahI hatI. mahAnagara muMbaInI bhUmi upara potAnA anubhava ane prAvINyathI mesarsa DI. maNIlAla nAmaka vyavasAya dvArA sAro evo vikAsa sajIne teozrI potAnI kahAbuddhithI samagra davA bajAramAM sukItikamAyA hatA. suputrAnA sAtha sahakAramAM darAmAM vyApArane vistAravAnI sAthosAtha teozrIe hIrAnA vyavasAyamAM paNa jhaMpalAvyuM hatuM. ane e kSetre mesarsa arUNa DAyamanDansa tathA mesasa javAhara DAyamanDasUnI sthApanA karIne prabhAvajanaka pragatanuM nirmANa karyuM hatuM. emanA suputrI zrI surezabhAI ( DI. maNIlAla) zrI arUNabhAI, zrI javAharabhAI tathA zrI vipulabhAI (vI. AI. pI. e pariyama nyuyorka) avasAya udyoganuM saphaLatApUrvaka saMcAlana karI rahyAM che. teozrIe muMbaInI temaja vatana lIMbaDInI ane jhAlAvADanI Jain Education Intemational ucation Intermational Page #1267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa sa grahagra tha-2 aneka saMsthAo mATe tana-mana-dhanathI sahAyarUpa thavAne sadAya sevAmAM aAvyA hatA. zrI jhAlAvADa jaina che. mUrti pUjaka saMgha, dhAra para, mulu', bAyalI, malADa gAma tathA vizeSA temaja zrI jhAlAvADa jaina zve. mU. mitra maMDaLa zrI jhAlAvADa jaina mahilA maMDaLa, zrI jhAlAvADa sAmyala grupa, zrI surendranagara mitra maMDaLa, zrI dhrAMgadhrA mitra maMDaLa, zrI sarvodaya keLavaNI maMDaLa, nApura bI lIbaDI. jaina saMdha, zrI vaDhavANu jaina saMdha, zrI sAyana jaina saMdha, zrI mahAvIra jaina vidyAlaya, zrI temInAtha jaina daherAsara, A rAmapurA bhADA vI uttejaka maMDaLa sudhA zrI lIMbaDI nAgarika maMDaLa vi. aneka rastAnI dhe sakripaa saLAvA rahevA sAthe tenI aneka pravRttimAM prA pUravAnAM kAryamAM zrI "merAAM ApaNI rahyA hatAM. vatana lImaDImAM teozrIe potAnA pitAzrInA nAme kAThArI ma. bhU, jaina vidyArthI bhuvana sAkAra karI ApIne sAcu` pitRtarpaNa karyuM`` hatu`. jhAlAvADanuM gaurava vadhArI zrI ramaNIkalAlabhAIe tA-12-8-1979nAM dine A jagatanI cira vidAya lIdhI. sadgatanI pAchaLa emanA kuTuMbIjanAe rUA. 25 hajAra jevI rakama judA judA zubha khAtAomAM lakhAvI che. sadgatanA puNyAtmAne prabhu zAMtinuM mA pAse evI prAthanA karIe che. zrI rasikalAla harilAla jhaverI pAlanapuranA vatanI zrI rasikalA"mAruM karIe AAthI cAlIzavarSa pahelA muMbaImAM paga mUkayo. zarUAtamAM DAyamanDa bhAInamAM pachI mekare pragatinI maMjhIla rA karI nAnAmoTA ke DaphALAmAM sArI evI deNagI ApI--bhAratamAM tI yAtrArthe veja karyAM--dhArmika kSetra mAM parivAranuM cAru dhyeyu pradAna rahyu che. 58 varSe zrI rasTikA svargavAsI thayAM-risakalAla enDa phImAM temanA cAre putro sAthe rahIne kAma karI rahyAM che. zrI ratilAla harakhacaMda zAha vAMkAneranA vatanI zrI ratilAlabhAI ema. khI. khI. esa. thayelA che. 1948mAM pAlItANA jaina sevAsamAjamAM jIvananI kArakirdInI zubha zarUAta karI satata parizrama ane sevA bhAvanAne kAraNe pAlItANAmAM myunisipAlITImAM paNa yogya pratinidhitva prApta karyuM"-sAdhika Aya ne kti tarA temanuM mana vidha vaLyuM. muMbaImAM potAnI DaoNkTarI prekaTIsa sathe sAnika kAmeAmAM garAM mAkhare rahIne amane upayogI natA rajA che. zrI ratanazIbhAI jeThAlAla zAha janmabhUmi kaccha ' mesasa zAha ratanazI khImajI enDa ku'.'nI kAra prazAnine dezabharamAM phelAvI zakayA che. ane samaya AgevAna ane sama vyavasAyakAra tarIke nAmanA meLavI che. 317 pa sAMtInA kAryA vikAsamAM paNa prayatnazIla rahyA che. zaikSaNika kAryamAM mAsa, kAmasa, sAyansa, le DAlejanI saMcAlaka saMsthA zrI he e mATInA DAyarekTara khaMDamAM, sarvAdaya vidyAlayanI kArAbArI samitinA sabhya, zrI mahAna esoceMzana li. pramukhapade, dhI pAkisasa enDa IvasIjha TrAyeja zi. DAyarekaTara bhADamAM, la, sadhIparI jaina pAyAnA koThArA ( kaccha ) sAvajanika davAkhAnAnA TrasTI tarIke pAMca varSa sevA ApelI. zrI pArzvanAtha jaina zvetAMbara daherAsara sAMgalImAM prathama dasa varSA maMtrI, pachI pAMca varSa pramukha ane pala TrasTI ane cAra beDamAM che. A gujarAtI...tenA ja saga tenA ATha varSathI adhyakSa pade, zrI jagavallabha pArzvanAtha zvetAmbara bhAgIrI ( bAhubalI chApura) nA tItha yA ATha varSathI pramukha pade, zrI auMsavAla velaphera TrasTa mubai nathI vaya jaina vaitAmbaradAsara kavalApura, sAMgalInA hastI tarIke, temaja zAha jeThAbhAI eNnDa khImajI visarakhAnA menesthila TrasTanA memejiMga TrasTI tarI zeTha ANu cha kapANajI peDhI amadAvAdanA akhila bhAratIya prAdezika pratinidhi tarIke chellA eka dAyakAthI sevA Ape che. zrI kacchI dazA AsavAla jaina mahArASTra emanA upapramukha vagere gI sasthAomAM mAdaka baMne sakriya kAryakara tarIke sevA ApI rahyA che. ma dhArmika sAmAjika kAryomAM paNa vaDIlonA nAme vacamAM dhArmika kAmakAja mATe eka hAla bAMdhI ApyA che. te uparAMta vADI (maMgala kAryAlaya) mATe sArI evI rakama ApIne jeThAbhAI vADI' sAkAra khanAvI che. zrI ratanazIbhAIne maLela ceogya karadAna temane cAcita kAryAmAM vadhu preraNAzIla banAve e zubhecchA. zrI ratIlAla phAvacaMda jIvanamAM kAI paNa DAgha ke kala`ka lagADacA vagara potAnI saDasaTha varSanI jIvanayAtrA khUba ja sukhacenathI pasAra karI che. evA eka UMDA savAya jenA mukha upara hamezAM pragaTa thatA rahyo che. tevA zrI ratibhAI taLAjA pAse bhAlara (bAralA)nA vatanI che. vaNika parivAranA saskAre te niyama pramANe temanu ghaDatara thayuM. dharma taraphanI AsthA vadhu dRDha banAvata ane temAM eka pachI eka vrata-japanI ArAdhanA karye jatAM va kuvA camatkArothI jIvanabAga mahekatA rahe che te jemane jANavAsamajavAnI jijJAsA hoya temaNe mu MbaImAM mATuMgAmAM temanA nivAsa sthAna uparAta mAyane vazya maLavu ja 2. 16 varSanAM temanAM ya mAnIne yAna darzana karIne ja ni-gadhi zarU kare ane che che ke mAnavIne rAMdhI zubha ane paDe tevI nijabhUmi niyamanuM jiMdagInA chellA Page #1268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 kAsa sudhI rahyu nahI" navuM joie. zarIranI avasthA, ya huM badhAnI prathA nA paNa cokkasa samaya ane cokkasa tithie ja yugata noMdhaNI jainonI jAva te karI beMka che. japa le pahelAM Amanya sthitimAM muLamAM temanu Agamana dhana zrI pranudAsa gAMDAbhAI tathA mAnA a Mgata hArathI bamAM bina vadhe. kuTuMbanA ra Na ke pAnI vADI pItAM kAna mA kaccAM teno nI pavitra mo che A sAta jeTalA ja prakhara jainAcAryAMnA samAgamamAM AvavAnuM nyu ane paTAvA mATe najare nihALavAnuM temane sAMpaDeluM saubhAgya temanA je zomAM ja cAre sAMbhaLIne yAre temanI pAsethI UThavAnuM mana na thAya. bhara durvyasana ane rAtAnI badAmAM rAta, mAnavI padma vaizya samaye jo dharmanu zatlR varSa nA koIka divsakakSA sudhI pahoMcI zake che. te dhamanI AsthA ja karI zake che. sasAramAM Ika evI ajba caitanA mukti para paLe paNAM mAMgalika samAmAM akALa karI rahI hoya tyAre samajavuM ke tenI pA premanI ahAnuM ja rahasya chupAyeluM che. zrI ratibhAinuM Arthi nAnuM e eka banatA lAza che. zrI nilAla nagInadAsa uttara gujarAtanA mANunA vatanI zrI tilAjabhAIe mAM varSAthI mubaine potAnI kamabhUmi banAvI che. mAtA-pitA pAsethI kaLelA nItimattA ane satya priyatAnA meLavelA suMdara vArasAne namaha vanamAM barAbara pacAvI yo che. ane tethI ja mArja nA muMbaInI kAra bajAramAM prativRitta ane adhAre vyApArI harIkenuM sAcuM navuM mAnapAna pAmyA che. hamaNAM ja aMdherImAM pUjya panyAsa zrI pUrNAnaMda mahArAjazrInI nizrAmAM jaina upAzrayamAM jaina kanyAonI dhArmika zibiranI parNAhuti prasaMge temanA adhyakSasthAne eka suMdara ane bhavya meLAbA ve yA. te bakhate roDa zrI niMbAne bahu na. joyA. temanA viSe vaktAoe je kAMI prazaMsAnA zabdo varyA. te uparathI jAra pratine pa ke dharmamAM temanI bUTa ko sAdAI ane saunA temanA vanamAM vaNAI gayA che. gAmamAM be paisA kamAyA ho tA temanA mukha upara kaI gava na joyA. supta sakhAvata karIne pUrNa sataSa mAnavAnA eka anerA Anada tenA pAna upara joyA. ADaMbara ke kAti nA paNa temane lagIre madhu nahIM. vanamAM teNe caDatI paDatI joI haze pa pAca hiMmata hAryA nathI. putra parivArane paNuM sAruM' evu hi bApu temanA sauthI moTA putra zrI rAvatabhAI bI. Teka. nI jainaratnacitAmaNa rIjha naLanI mubaInI zAka mausamAM A ducca hodA bhogave che. Ane laine tee avAra navAra vidhanA pravAse paNa jatA hoya che. bIna putro zrA dhIrabhAI, zrI mahezabhAI, zrI manubhAI vagere sAdhanAM silka mIlanI prakhyAta sADIonI sAla ejansI laI kApaDa kAinamAM sArI pragati pAmyA che. ke zrI zitabhAI e potAna. jJAna, sodhana ane vizALa anubhavanA nicoDa potAnA rUpamAM ane Aje snehI tene AvyA karyA che. A parivAre mAnavasevAna, mAMgalika dharmAMtA ane zikSaNa vigerenA nAnAmAmAM uDALAmAM potAno vaikicana yoga AdhA . . zrI nilAla prabhudAsa zrI ratilAlabhAI bhAvanagaranA vatanI hatA. svabhAve saraLa ane AnadI hatA. eTale saunA prIti pAtra banyA. bhAvanagaranI mAnada sabhAmAM paNa temane vivi kA hatA. vRdhdho. te lA, pAMgaLA, pagane premapUrvaka khma khUba mAtA ane parama sahAya anubhavatAM garIbene dAna ApavAmAM pA vALAne jo nathI. bhAvanagaranA abhinaMdana svAmInA dAsaramAM potAnA vaLI tathA potAnA pitAzrI kattA ema be pratimAjI padharAvyA hatA. DAsIvALAnI paLamAM rahetA hatA tyAre sAdhu-sAdhvIonI vAvacca khuba ja ravAbhAvathI karavAM. jJAti saitraka zrI ratijJAsa bhAI dhama . 23nA kArataka vada sAyane divase svavAsI thayA. zrI ratilAla maNilAla zrI ratibhAIno janma baDodarA pAme vo game . julAi 1897nA zubha dine thayA hatA. vyApArI kSetre sana 1921mAM raMga, kemikala ane mila sTArsanA vepAra mATenI khUba nAnA pAyA upara me. nANAvaTI enDa ka MpanInI sthApanA karI. A kaMpanIo temanI kAsamatA, dIdiSTa sAhisakatti ane ga samajane pariNAme deza- paradeza sAthenA vyApAramAM saphaLatA ane pragatimaya vikAsa sakhya ane sArI evI nAmanA meLavI che. A uparAMta audyogika e meka inDayana ejhanA pra se. jAmanagaramAM sthApI che. jemanA karAza piyAne, gAda kara vadhu puza carTa . vAtamAM che. zani milsa ki sthApIne amerikAnI jANItI kaMpanI joDa kalekzana karI bhAratanI janatAne eka prakAra nAvavA mATe jarUrI poTinana AiselesanuM jaradasta kArakhAnuM sthApavAnI taiyArI cAlI rahI . hera kSetramAM tenI kArI khUba ja ujavaLa che. tae InDiyana maracanTasa cembaranA sana 1956nAM upapramukha tA ane Ana aaN parAM pramukha to te samaye vana vanA Page #1269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-ra 319 lokala eDavAIjharI kamiTImAM InDiyana maracanTasanA pratinidhi tarIke kAryavAhI saMbhALI hatI. dezabharanI vepAra udyoganI saMsthAo jevI ke esosiezana opha maracanTa enDa menyuphekacarsa esosiezananI peTA kamiTInA ceramena tarIke ane prevIsIala opareTIva esosiyezananI kAryavAhI samitinA ceramena tarIke teozrIe kAma karyuM hatuM. sAmAjika kSetre paNa phALA atyaMta prazaMsanIya ane noMdhapAtra che. temanA aMgata puruSArtha ane lAkho rUpiyAnA dAnathI vilepAralemAM sthApela De bAlAbhAI nANAvaTI hepiTala jemAM hajAro daradIo sAravAra le che. zrI ratilAla chaganalAla gAMdhI taLAjA pAsenA khaMDerAnA ane pachIthI mahuvAnA vatanI banelA zrI ratilAlabhAIe kauTuMbika javAbadArI vahana karavA 1939mAM muMbaImAM paga mukyo. ane dArUkhAnAmAM ja ema. IsamAIlajI abdala husenamAM nokarIthI kArakIrdI zarU karI. lokhaMDa bajAramAM jJAna anubhava maLatA gayA. 1942 thI Ara. rAyacaMdane nAme svataMtra dhaMdhe zarU karyo ane kudarate cArI ApI. dhaMdhAne uttarottara vikAsa thayo. mA TuMgA mUrti pUjaka tapa ga7, mahuvA yazavijaya jaina bAlAzrama, mahuvA yuvaka samAja, mATuMgA ghadhArI jaina mitra maMDaLa, mahuvA jaina maMDaLa, dArUkhAnA Acara maracanTaesa. vigeremAMnA nAnA moTA aneka Donezana karyA che. chelpha Donezana prAthamika zALAmAM mAtabara rakamanI deNagI ane khaMDherAmAM jaina derAsaramAM paNa sAruM evuM dAna ApyuM. ghaNuM saMsthAo sAthe Aje paNa teo saMkaLAyelA vaMtu banI rahyuM che. mULa teo cuDAnA vatanI che. zrI nAgaradAra' amulakha koThArIne tyAM vIMchiA gAmamAM julAI 1940 mAM temane janma thayo. InTara sAyansa sudhI abhyAsa amadAvAdamAM karyo. tyArabAda vallabha vidyAnagara ANaMdamAM (B. E. Civil) ne abhyAsa pUrNa karyo ane sivila enjiniyara thayo. pU. mAtuzrI hIrAbahenanA saMskArI siMcananuM amapAna karela rapa vahAlaya putre jarUrI vyavahArika zikSaNa laIne ( IS. E. (ivil) sane 1966 nA ajhiAdIpa 15 ogasTe mehamayI muMbaI mahAnagarImAM praveza karyo. prAraMbhamAM bilDiMga ka-kazanI lAInamAM sarvisamAM joDAyA, paraMtu tenuM svapna to sAhasika-yApArI udyogapati banavAnuM hatuM. jethI teo bilDira kansTrakazananI InDasTrIjhamAM jhukAvyuM. rAje teozrI e devAMga karazana kuM. mehudI bilDarsa, ema. khyAti kansTrakazana , ema. devAMga prAnsaporTa kuM, ne mukhya saMcAlaka che, ane eka pragatimAna saphaLa kuvAnanI kArakidane varelA che. kuzAgra buddhi, daDha manobaLa, sumadhura svabhAva, vyApArI dakSatA, apratima puNya baLanA pratApe teoe jhaDapathI siddhinAM sopAno sara karyA. jeno saMkalpa daDha hoya, jayAM nIti, niyamitatA ane pramANikatA hoya temaja jeo vikaTa paristhitine paNa eLa gI javAnuM bairya dharAvatA hoya teo lamInA lADIlA thayA vinA rahetA ja nathI. ane bhAgyadevIe temanA upara kaLaza DhoLyo. teozrI uttarottara pragati sAdhatA ja rahyA. ane A lAInamAM teozrIe AgavuM sthAna prApta karela che. sukha vaheMcavAthI sukha vadhe che, ane duHkha vahecavAthI duHkha ghaTe che." e temanA jIvana maMtra che. eka sajajana mANasamAM levA joItA saNone teozrImAM saMpUrNa samanvaya thayela che. aneka pravRttiomAM racyApacyA rahetA hovA chatAM teozrI ramata-gamata pravAsa-paryaTano yojavAmAM tathA dhArmika sAhitya vAMcanamAM UMDI dilacaspI dharAve che. zrI rasikabhAInI bhAvanA, zakita ane saMpattine lAbha samAja ane dezane lAMbA samaya sudhI maLatuM ja rahe tathA taMdurastI dIrdhAyuSa bhagave tevI prArthanA saha abhyarthanA.... eka menejiMga TrasTI zrI mATuMgA jena vetAmbara mUrti pUjaka tapagacchA saMdha mATuMgA-muMbaImAM - TrasTI tathA pramukhazrI mahuvA zaddhi jena bAlAzrama-muMbaImAM * pramukha- zrI mahuvA yazavRddhi jaina yuvaka maMDaLa muMbaImAM pramukha * zrI mahuvA jaina maMDaLa muMbaImAM pramukha, zrI ghoghArI jaina maMDaLa mATuMgA-muMbaImAM 3 DAyarekTara zrI dArUkhAnA Acana maracanTa esosiezana li. --muMbaI * upa pramukhazrI mahuvA yuvakasaMdha muMbaImAM upa pramukhazrI husAmI hoDa Ayarna maracanTa esosiezana muMbaImAM tathA ghoghArI vizA zrImALInI vyavasthApaka kamiTImAM temanI sevAo jANItI che. zrI rasikalAla nAgaradAsa keThArI zrI rasikabhAI koThArInuM nAma Aje jaina samAjamAM gaurava zrI rAyacaMda maganalAla zAha zrI rAyacaMdabhAI bhAvanagara zaheranA vatanI che. cAlIzeka varasathI muMbaImAM AvI vasyA che. muMbaImAM AvIne zrI vijayadevasUrasaMdha. zrI goDI pArzvanAtha jaina derAsaramAM pratyeka vibhAgamAM sevA ApatA rahyA che. modIjI pAThazALAnA sekreTarI, goDIjI jJAnabhaMDAranA maMtrI tarIke tathA zrI jaina sAdhArmika sevA saMdhane TesTI tathA "trI tarIke zrI vardhamAna Jain Education Intemational Education Intermational Page #1270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 320 jenaratnaciMtAmaNi, sAdhAka sevA TrasTane sTI tarIke zrI dhArI vizA zrImALI rasaMpAdana kArya teo saMbhALI rahyA che. A rIte sAmAjika, tAtinA manadamaMtrI pade, zrI dhAdhArI jaina mitra maMDaLanA pramukha dhArmika temaja vyavahArika pravRttio ane paropakAramAM ja tarIka, zrI akhila bhArata jene saMskRti rakSaka sabhAnA mAnad jIvanane moTe bhAga vyatIta kare che. teo satya ane siddhAMta maMtrI pade, zrI jaina dhArmika zikSaNasaMdha ItyAdi aneka saMsthAo- mATe daDha ane nIDara paNe kAma karavAnA che. teo sArA lekhaka, mAM pAtAnI sevA tana, mana ane dhanathI samarpita karI che. vaktA ane kAryakara tarIkana sa ga dharAve che. taduparAMta jIvadayAnA kSe hajAre kUtarAone abhayadAna zeTha zrI ratilAla lallubhAI zAha ApavAnuM, gAya, bakarA, pazu, paMkhIone abhayadAna ApavAnuM u. gu. nA vijApura tAlukAnA gAma AjolanA vatanI hAla meTA pAyA upara kAma karela che. teo sAdhArmika sevA saMgha muMbaI vacce borIvalI nivAsI sva. zeTha zrI lallubhAI hAthIcaMda ane vadhamAna sAdhArmika sevA TrasTamAM TrasTI tarIke khUba khUba zAhanA suputra zeTha zrI ratilAla lallubhAI zAha tathA a. sau sevA ApI rahyA che. kamaLAbena ratilAla zAhanA parivAre zrI zAMtinAtha bhagavAnanI zrI rAyacaMdabhAIe nIce mujaba pratiSThAone lAbha jIvanane pratimA zrImad A sa ma. sA. merU prabhasUrizvarajInI zubha nizrAmAM vanya banAvI muktinuM bhAtuM bAMdhyuM che : borIvalI (isTa) dolatanagara bhaye zrI zaMkhezvara pArzvanAtha jaina (1) zrI zatruMjaya girirAja upara navA AdIzvaranI upara cekInAM derAsaramAM padharAvIne ajoDa evuM pUNya upArjita karela che. caumukhajImAM zrI zAMtinAtha bhagavAna. zeTha zrI ratilAlabhAInA parivAramAM cAra putra, pramodabhAI, (2) zrI zatruMjaya girirAja upara nUtana jinAlayanI bhamatImAM dIpakabhAI, dInezabhAi, bhadrezabhAi tathA be putravadhUe padamAbena mULanAyaka zrI neminAtha bhagavAna. tathA dIpIkAbahena tathA cAra putrIo-nAraMgI bahena, padamAbena, (3) zatruMjaya tIrthanI taLeTImAM zrI kesariyAjI maMdiramAM zrI zaMkhe arUNAbahena tathA rasIlAbahena ane patra alapezabhAI tathA maulikabhAI, pautrI dazanAbahena vigere che. temanA suputra sTe. zvara pArzvanAthanA gabhArAmAM zrIjI rAvallA pArzvanAtha bhagavAna. sTIlane dhaMdhe kare che. temanA gAma AjelamAM prAcIna evuM (4) pAlItANAmAM ArIsAbhuvana dharmazALAmAM zrI zAMtinAtha jaina , QANAmAM ArAsAbhuvana ghama zALAmAM zA mAAtinAtha jene ' mULanAyaka zrI padamaprabhusvAmI virAjIta bhavya jinAlaya tathA prAsAdamAM zA zAtinAtha bhagavAne (emanA mITAbena jaDIbena upAzraya che. ane kanyAo mATe " saMskAratIrtha ' nAmanI zrI mahAvIra svAmI) birAjamAna karyA che. kolejanuM nimArNa karela che. (5) bhAvanagaramAM vaDavAmAM zrI AdIzvara bhagavAna. zrI rakabIcaMda amIcaMdajI saMdhavI (6) zrI AbujI tIrthamAM vastupALa tejapALanI Traka, luNavasahImAM pAMsaTha varSanI vayana rakabIcaMda amIcaMda saMghavI zrI ajitanAtha bhagavAna. rAjasthAnanA cAMdarAI gAmanA vatanI che. temaNe sAta copaDI (Da) mahesANAmAM 2 pratimAone aMjanazalAkA sudhIne abhyAsa karela che. zarUAtamAM AMdhramAM ane pachI (8) kesariyAmAM 2 pratimAonI aMjanazalAkA. 1960mAM muMbaI AvI dhIradhAra ane phAyanAnasane lagatA dhuM che (8) muMbaImAM pAyadhunI upara zrI mahAvIra svAmI derAsaramAM zarU karyo. zrI padmAvatI mAtAjI birAjamAna karyA che. taothIe nAnI nAnI aneka tapazcaryA karelI che je (12) siddhakSetramAM Agama maMdiramAM zrI labdhIsAgarajI jaina upAzrayamAM temanI dhArmika mavRttinuM pariNAma che. temaNe cAMdarAIthI mukhya hola upara" zreSThIvarya zrI rAyacaMda maganalAla zAha jesalamera ane rANakapura sudhI saMdha kADhela. pAlitANuDamAM upadhAna ArAvanI hAla nAma ApI jIvata kRtArtha karyuM che. paNuM besADela, temaNe bhAratanA badhAja jaina tIrthanI yAtrA karI che. upadhAna vakhate zrI maMgalaprabhasUri mahArAjazrI tathA zrI (31) zAMti snAna, aSTottarI snAtra, siddhicakra pUjana, aDhAra jItendrasUri mahArAja sAheba hAjara rahyA hatA. nADojI tIrthamAM abhiSeka vigere anuSkAne karAvI vItarAga paramAtmAnI paNa emanI sArI evI deNagI rahI che. eka vizrAMtigRha banAvavAmAM viziSTa bhaki no paNa lAbha lIdho che. paNa sAruM evuM dAna ApeluM che. A uparAMta prArthanAsamAja (12) tIrtha yAtrAne paNa sAre lAbha lIdho che. ane bIjAone pAse lAyansalabane pANInI paraba mATe paNa dAna ApyuM che. levarAve che. temane vatanamAM AvelA gAmanA derAsarane jIrNoddhAra chelA DAka vakhatathI. jana zikSaNa sAhitya patrikAnuM karAvavAnI khvAhIza che. temane zrI padmasena ma. sA. zrI vizAla Jain Education Intemational dain Education Intermational Page #1271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 321 senasUri tathA zrI caMdrodayasUrijI ma. sA. nA AzIrvAda maLatA rahyA che. T rava. zrI ratilAla jeThAbhAI salata sata kuTuMbanA suprasidha, sAhasika tathA dharmAnurAgI zrI ratibhAIne janma bhAratanI prasiddhi ane pavitra tIrthabhUmi siddhagirimAM (mosALa)mAM thayo hatA. taLAjA ane bhAvanagaranI zALAmAM prAthamika abhyAsa bAda sau prathama muMbaImAM ane gadaga AdonImAM karI karI avanavA anubhavonI sarANe caDayA. tyAra bAda pharI muMbaI AvI temaNe phAyara ekaTInDavIsarane dhaMdhe zarU karyo, ane phekaTarInA mAlika banyA. teozrIne sAdharmika bhakti pratye apUrva prema hato. temanI dharmabhAvanA paNa judA judA svarUpe jovA maLe che. vaLI temanA dharmAnurAgI svabhAvane puSTi ApavAnuM satkAya temanA dharmapatnI dhIrajabene karyuM. sva. ratibhAIe bhAratanA ApaNu badhA tIrthonI yAtrA karI pitAnI lamIne sadupaga karyo hato. teozrI chelA paMdara varSathI girirAja zrI siddhAcalanI zItala chAyAmAM varSamAM ekAda be vakhata AvI sArI evI sthiratA karI supAtra dAna tema ja tIrtha bhaktine apUrva lAbha letA. A badhuM dhIrajabenane AbhArI hatuM, ema kahyA vinA cAle tema nathI. 60 mANasane vizALa parivAranA snehIjanene sAthe rAkhI jesalameranI yAtrA karAvI. sAdhamika bhakti, jIvadayA, upAzraya, AyaMbilazALA, pAThazALA, bhejanazALA, pU. sAdhu -sAvI vaiyAvacca Adi kAryomAM mukta mane dAnane pravAha vahevaDAvIne bhAratIya saMskRti ane dharmanA pAyArUpa mAnavatAnI madhura mahekathI jIvane kRtArtha karyuM, temanA kuTuMbanA dhamaparAyaNa vAtAvaraNane lIdhe emanI suputrI ramAbahene AjathI 21 varSa pahelA bhAgavatI pravajayA aMgIkAra. karI hatI. cAra putro khAMtIbhAI, jItubhAI, pradIpabhAI, harIzabhAI, be putrae : ramAbena (hAlamAM sAdhvI rayaNayazAzrIjI) ane sarojabena, cAra putravadhUo, pAtro vagere emane parivAra saMskA2vArita che. zrI ramaNalAla nagInadAsa parIkha (dilhIvALA) sane 1905mAM zrI vIsAnImAM jaina kuTuMbamAM janma pAmI vyAvahAropayogI aMgrejI zikSaNa bharUcamAM ja meLavI sane 1921mAM dilhI jaI moTAbhAIe zarU karela je. sI. parIkhanI kaMpanI ke. je. IlekTropleTIganuM kAma karatI hatI, temAM joDAyA. anubhave temane khUba AgaLa vadhAryA. sane. 1949mAM muMbaImAM ' sTAra meTala rIphAInarI" nuM sukAna saMbhALyuM. ke. je enTImanI dhAtu banAvanArI hiMdabharamAM ekamAtra kaMpanI hatI. dhaMdhAnA vikAsa athe sane. 1960mAM teo AkhA jagatano pravAsa karI AvelA che. teo dilhImAM lAgalagATa aAvIsa varSa rahyA, eTale dilhIvALAnA nAmathI oLakhAya che. temane dilhIne dhaMdhe Aje paNa cAlu che. ( zrI ramaNabhAInuM jIvana dharmaparAyaNa che. temaNe upadhAna vahana karelA che. saM 2019mAM kapaDavaMjathI charI pALatA zrI kesariyA tIrthane saMdha kADhI ujajavaLa yaza prApta karela che. teozrI goDIjI jaina daherAsara ane dharmAdA khAtAonA TrasTI che. zrI zAMtinAtha jaina daherAsara tathA zrI paramAra kSatriya jaina dharma pracAraka sabhAnA menejIMga TrasTI che. zrI mahAvIra jaina vidyAlayanI kAryavAhI samitinA sabhya che. tathA zrI siddhakSetra jaina bAlAzrama pAlitANAnA TrasTI che. zrI ratilAla manajIbhAI zrI ratilAlabhAi mULa jAmanagara taraphanA ane te pachI rAjakoTanA vatanI gaNAyA. nAnI uMmarathI ja surAvasthita kArya praNAlikAmAM mAnanAra teozrIe jIvananI eka paNa kSaNa nakAmI nathI javA dIdhI. hAtha upara lIdheluM kAma kyAreya adhUruM mUkavuM nathI. barmA-karAMcImAM temano dhIkato dhaMdho cAlatA hatA. paNa bIjA vizvayuddhanA DaMkA nizAna vAgyA ane te badhuM choDIne saurASTramAM temanuM Agamana thayuM. rAjakoTamAM sthira thayA. ghaDiyALanA spera pArTasa tathA evI anya cIjonuM kamizana beIjhathI vecANukAma mATe samagra bhAratane temaNe pravAsa karyo che. mahinAo sudhI satata pravAsa kheDatA, je temanI tejasvI kAryazaktinI ApaNane pratIti karAve che. hiMmata ane sAhasanI eka mAtra mUDIthI temaNe dhaMdhAne vikasAvyuM. 1954 thI 1962 sudhIne dhaMdhAmAM maMdIno vasamokALa paNa temaNe joyA, paNa nItimAgathI calita na thayA. jIvanamAM aneka jhaMjhAvAtamAMthI pasAra thaIne vabaLe ja AgaLa AvyA. 1960 mAM bhAvanagaramAM temanuM zubha Agamana thayuM. paraphayumarI ane pAna-masAlA banAvavAnuM moTA pAyA uparanuM kAmakAja zarU karyuM jemAM sArI evI saphaLatA maLI. nAnapaNamAM dharma saMskArothI gherAyelI temanI dhArmika vRttine kAraNe guptadAnamAM zrI ratibhAI emanA chelo divasamAM bImArInI asahya vedanAmAM paNa svasthatApUrvaka namaskAra mahAmaMtranA jApamAM lIna rahetI, khUbaja samAdhipUrvaka navakAra maMtranuM raTaNa karatA kALanA virATa paMjAmAM tA.-16-3-81ne savAramAM jhaDapAI gayA. temanA zreyAthe traNa divasane jinendrabhakti mahesava UjavAze. A zubha prasaMge vividha saMsthAomAM rUA. 5100nuM dAna karavAmAM Avela. agasthanA AtmAne parama zAMti maLe e ja kAmane. zrI dhIrajabene vataya ane upadhAna karela che. chellA agiyAra varSathI besaNuM cAle che temanI tapazcaryA cAlu ja che. je. 41 Jain Education Intemational Page #1272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainanaciMtAmaNi 322 vizeSa mAnatA. nAnA moTAM sArvajanika phaMDaphALAmAM temanI yathAzakita madada hoya ja, roTarI kalabanI zubha pravRttiomAM sakriya rIte sabhyapade rahIne sAre rasa dharAve che. hospiTala, skUla vageremAM temanuM yazasvI pradAna che. zeDhAvALA hospiTalamAM vAIsa ceramena pade che. maMdabuddhinA bALakonI zALAmAM TrasTI tarIke che. vadhamAna che. e beMkamAM DAyarekTara tarIke temaja jaina saMdhanuM davAkhAnuM thAya che. tamAM TrasTI pade che. caMdrAbena zazIbhAInuM paNa dhArmika kAryomAM pradAna raheluM che. agarabattInA vyavasAyamAM gujarAta vyApI temanI baheLo dhaMdho cAle che. zrI rasikalAla laheracaMda zAha zrI rasikabhAI zAha rANapuranA vatanI che. bhArobhAra namratA ane vivekane samanvaya sAdhI muMbaInI lokhaMDa bajAramAM eca. rasikalAlanI kAM nAmaka vyavasAya gRhanuM saphaLa saMcAlana karI rahyA che. dhaMdhAmAM potAnI kuzAgra buddhi ane zaktithI siddhanAM pAna sara karyA che. aneka saMsthAone sakhAvate apI saunA prItipAtra banyA che. zikSaNanI saMsthAo, bAlazrama, anAthazrame evI mAnavasevAnI anekavidha pravRttiomAM dilathI rasa letA ame temane najare joyA che. ane tethI ja teo Aja muMbaImAM rANapura prajA maMDaLanA upapramukha tarIke yazasvI sthAna robhAvI rahyA che. muMbaImAM jaina zyala grupa sAthe ghaniSTha rIta saMkaLAyelA che. beTAda, rANapura, surendranagara ane jorAvaranagaranI aneka saMsthAomAM prANa 2Dayo che. ane tyAMnI keLavaNI saMsthAomAM temanI rAhabarI ane mArgadarzana upayogI sAbita thayA che. janma bhUmi rANapurane te kyAreya bhUlatA nathI. navuM kAMI jevA, jANavA ane samajavAnI laganIe anubhavanuM bhAthuM levA zrI rasikabhAI amerikAnI saphare jaI AvyA che zrI rAjendrabhAI kuMdanalAla jhaverI ajithI paMdara varSa pahelA zrI rAjendrabhAI potAnAM laghubaMdhuo zrI dilIpabhAI tathA zrI zirISabhAInA sahayogathI vyavasAya zarU karyo ane " klIna phITarsa opha InDiyA" nAmaka audyogika ekamanI sthApanA karI. audyogika ekamanI zarUAtamAM nahetI moTI mUDI paNa TekanIkala kAryadakSatA ane sAhasapUrNatA ja mUDI hatAM. zrI rAjendrabhAIe " eTAkalIna " dvArA selapha kalInIMga liTaranuM utpAdana zarU kareluM'. A selpha kalInIMga philTara bhAratamAM videzathI AyAta karatA hatA. tenI zubha zarUAta karI. vyavasAya jANakArIne lakSyamAM letA temaNe DIjhAIna ane prosesa IkavIpamenTa phebrakezananI jANakArIthI pragati sAdhatA rahyA. ane audyogika mazInarI, phayuDa sisTama ane Tana kI projekTanI pravRttio hAtha dharI. eTekalInanA grAhakemAM sTIla plAnTasa, peTrokemikalsa ane phalAIjhara plAnTasanAM audyogika ekamo uparAMta DIphensa TInAIjhezana eDarnansa phekaTarIo ane zIpayArDane samAveza karI pitAnA ekamane ujavaLa nAmanA arpita karI che. Aje samartha sAdhana sAmagrI dharAvatA " TAkalIna" ekama dareka jarUriyAtane saraLatAthI pahoMcI vaLe che. ane sAthe sAthe AyAta thatAM sAdhanonI barAbarInA dhaNu sAdhane utpanna karyA che. ane te dvArA kimatI videzI hUMDiyAmaNa bacAvI rASTrabhAvane darzAvI che. "TADalIna" dvArA chellAM daza varSamAM 100 varSanuM kArya siddha karI batAvIne zrI rAjendrabhAI ane enA baMdhuoe vikrama sajaryo che. emaNe eTekalIna dvAre ucca guNavattAnuM dhAraNa apanAvI teozrIe udyoga AlamamAM sukitI ane lokapriyatA prApta karI che. zrI rAjendrabhAI " mesarsa jhaverI enTara prAijha ' ke je mesarsa eTalIna phITarsa opha InDiyA uparAMta videzIne dasabAra vyasAya gRhanI vitaraNa vyavasthA saMbhALe che. tenA bhAgIdAra che. zrI rAjendrabhAI udyoga vepAranA kSetre aneka kAryomAM mazagUla rahetA hovA chatAM bAhaya pravRttiomAM sAro rasa dharAve che vyavasAya vRddhinI sAthe sAthe sAmAjika sevAnI ucca bhAvanAmAM paNa uttarottara vRddhi thatI rahI che. zikSaNika kSetre teo zrI jayakuMvara jana jJAna udyogazALA sUratanA menejiMga TrasTI che. roDa choTAlAla cImanalAla munsapha ejayukezana phaMDanA TrasTI tarIke, zrI mahAvIra jaina vidyAlaya-kanyA chAtrAlaya vaDodarA tathA zrI surata jaina dhArmika zikSaNa saMdhanA peTana tarIke che. tathA bombe elojIkasa sosAyaTInA AjIvana sabhya tarIke lAyansa kalaba opha judunA DAyarekTara tarIke kAryarata che. A uparAMta jaina kavetAMbara konpharansanA sTenDIMga kamiTInA sabhya tarIke tathA InTaranezanala sesAyaTI opha kriSnA komyunesanA lAIpha pena tarIke saMkaLAyelA che. A bahuvidha saMsthAomAM potAne bahimukhI svAbhAvathI zrI rAjendrabhAI AgavuM sthAna prApta karI zakayA che. saphaLa vyavasAyakAra uparAMta kAmadAronA praznane nyAya ApanAra zeTha tarIke paNa teo sAruM mAna meLavI gayA che. sAmAjika sevAnI ucca bhAvanAmAM paNa uttarottara vRddhi thatI rahI che. zrI rAmajIbhAI meghajIbhAI chellA trIsa trIsa varSothI avirata ane avirAma sevA teozrI hAlArI vizA osavAla samAjane ApI rahyA che. temanI A sevA ananya che. teozrI bAMdhakAma samitinA maMtrI tathA pramukhazrI tarIkenuM bhagIratha prayAsone pariNAme samAja mATe adyatana adhunika sagavaDothI susajaja bha1 "esavALa bhavana' tathA osavALa sabhAgRha nA bAMdhakAma saphaLatAthI niyata samayamAM pUrA thayA che. osavALa zikSaNa ane rAhata saMdhanA pramukhazrI tarIke Jain Education Interational Page #1273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 323 traNa varSa sudhI samAjane maMtrI, khajAnacI tarIke, uparAMta cAra varasa sudhI pramukha tarIke tema ja menejiMga TrasTI tarIke temaNe vakhatovakhata agatyanI javAbadArInAM sthAna saMbhALyA che. ane dareka sthAne uparathI teozrIe noMdhapAtra sevAo ApI che ane e sevAo cirasmaraNIya raheze. hamaNuM teo hA. vi. e samAjanA TrasTI che ane ozi. rAhata saMghanA pramukha tarIke pharI cUMTArA che. hAlamAM bhIvaMDI khAte saMdha taraphathI hAIskUla sthApavAne agatyano nirNaya levAyo che. ane te rItanuM Ayojana samitinA teozrI sabhya che ane A kArya vegapUrvaka AgaLa dhapAvI rahyA che. zrI ghATakopara jaina zvetAMbara mUrtipUjaka tapagaccha saMdhane teozrI pramukha che. ane menejiMga TrasTI che. ghATakeparamAM navareja lenamAM jinamaMdiranA nirmANamAM emane bAMdhakAma samitinA kavIranara tarIkane mahattvapUrNa evo A hise che. tAjetara navaraja lenamAM nUtana upAzrayanuM bAMdhakAma temanI jAta dekharekha heThaLa zarU karavAmAM Avela che. zrI ratilAla sI. koThArI zrI muMbaI jaina yuvaka saMdhanI eka pAyAnI vyakti, (saMdhanA sthApakamAMnA eka) samagra jaina samAjanA sanniSTha kAryakara, jANItA samAjasevaka ane baLavAkhora sudhAraka zrI ratilAla cImanalAla koThArInuM muMbaImAM tA-17-10-84nA roja 39 varSanI vaye temanA nivAsasthAne duHkhada avasAna thayuM. jaina samAje eka AdaraNIya vyakti gumAvI. bALapaNathI ja temanAmAM sevAvRtti hatI. eTale teo rASTrIya caLavaLamAM joDAyA hatA. ane rASTranA ucca staranA netAo zrI esa. ke pATIla, saradAra vallabhabhAI paTela va. sAthe kArya karyuM hatuM. bhUgarbhamAM rahIne rASTrIya caLavaLane mUlyavAna Teko Apyo hato. temanA vatana pAlaNapuramAM paNa rASTrIya laDatamAM mokharAnA sthAne rahI kArya karyuM eTale e banAsakAMThA pradezamAM temane saradAranuM biruda maLyuM hatuM. A rIte teo mokharAnA rASTrIya sevaka hatA. - muMbaInI zrI mahAvIra jaina vidyAlaya ane zrI saMyukta jana vidyAthIgRha jevI keLavaNInI saMsthAomAM varSo sudhI hoddA para rahI temaNe dAkhalArUpa sevA bajAvI hatI. zrI rAyacaMda gulAbacaMda (achArIvAlA) devaguru dharma pratye asAdhAraNa zraddhA dharAvanAra dharmAnurAgI zrI rAyacaMdabhAi chArInA vatanI che. dhaMdhAmAM kamAyA, je rAMpattine vidyAdAnamAM ane dharmanA kAmamAM upayoga karyo. vApImAM temanA taraphathI eka hAIskUla cAle che. A chArImAM paNa hAIkulamAM meTuM dAna Apela che. achArI ane gujarAtanI ghaNI jaina saMsthA one temaNe Arthika protsAhana ApyuM che. pAlitANA jaina Agama maMdiranA draSTI tarIke ghaNI sArI umadAsevA bajAvI che. beraDImAM pitAnA nAme eka beDi"ga cAle che. moTA jamInadAra hovA chatAM tyAga ane samarpaNanI yazagAthA UbhI karavAmAM vizeSa prayatnazIla rahyA che. sameta zikharamAM moTI rakamanuM dAna karyuM che. pitAnI dekharekha nIce tyAMne jirNoddhAra karAvyo che. jAteja parizrama laIne AkhAye prasaMgane AnaMda maMgaLathI ukelyo. surata Avama maMdira pAlitANA tathA bIjA anya sthaLoe dhArmika TrasTamAM TrasTI tarIke mUlyavAna sevA ApI rahyA che. vApImAM yuvaka maMDaLa dvArA pAThazALAo cAle che. temAM paNa temanI sevAnI suvAsa prasarAvI che. pitAnI hayAtImAM ja thaI zake te dAna karI chUTavuM evI prabaLa bhAvanA dharAvanAra AvA pratibhA saMpanna vyakti jaina samAjanuM gauravazALI ratna gaNI zakAya. jena vetAMbara konpharansamAM paNa ghaNAM varSo sudhI kArobArI membara tarIke rahyA hatA. valasADamAM zrI nUtana keLavaNI maMDaLa je saMsthA ghaNuM ja kolejo calAve che. temanA paNa ghaNA TAIma ane sthApaka TrasTI hatA. achArI saMghanuM daherAsara baMdhAvI gAmane samarpaNa karyuM. zrI ratilAla malakacaMda bhaNazAlI pAlanapura vAsIoe jhaverAtanA dhaMdho vikasAvavAmAM pitAnI buddhi pratibhA ane dIrdhadaSTinA kharekhara darzana karAvyA che. jhaverAtanA dhaMdhAmAM paDelA zrI ratibhAI paNa uttara gujarAta taraphanA pAlanapuranA vatanI. pAlanapuramAM temanA pitAzrIne kariyANAne vyApAra ane te vakhate navAba sAthenA saMbaMdhe ghaNuM ja sArA. mahAjana tarIke tenA parivAranuM rAjayamAM sAruM evuM mAnapAna. paNa pachI cAreka dAyakA pahelAM muMbaImAM temanuM Agamana thayuM ane DAyamanDanA dhaMdhAmAM sArI pragati karI. temane baMdhu yuropamAM abhyAsathe gayelA, jeoe DaM. bhaNazAlI tarIke pachI muMbaImAM sArI nAmanA meLavI. kai bhaNazAlI ceriTebala TrasTa dvArA mAnava sevAnI viziSTa pravRttio cAle che. muMbaInI harakIzana hespiTalamAM DokTaranA nAmanuM kIDanI DAyAlIsIsa yunITa cAle che. Ama samAjamAMthI bhAre moTI rakama ekaThI karIne A kAmane mATe ApyA che. zrI ratibhAI pote mUMgI sevAnI bhAvanAvALA. ziyALAmAM garIba mANasane dhAbaLA oDhADavAnuM pAyAnuM kAma, saMjIvanI TrasTa dvArA kapaDAM ekaThA karI duSkALa pIDita-lokene pahoMcADavAmAM sakriya rasa letA rahyA che. AkhuM AphrikA pharI vaLyA che. bhAratamAM badhe ja pharyA che. muMbaImAM dariyAmahela jaina maMDaLamAM pAThazALAnuM saMcAlana vyavasthita rIte cAle temAM pUre rasa dAkhave che. mAnava sevAnI dhagazavALA zrI ratibhAI khUba ja gulAbI svabhAvanA che. Jain Education Intemational Page #1274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 324 jainaratnaciMtAmaNi zrI rasikalAla bhUdarazIbhAI zAha | (S. E. M.) vepArI AlamamAM temaja sAmAjika kSetre vividha sevAnI kadara karI, zrI mahArASTra sarakAre (S. E. M.) spezIya ekasaprakaTIva mejIsTreTa ne IlakAba enAyata karI bahumAna karyuM che. te badala teo yogya che. saurASTra ilekTrIka IkavIpamenTa ku. mAM bhAgIdArI sAthe sArI pragati sAdhI che. zrI rasikalAlabhAIne janma trAMgadhrA tAlukAnA jhIMjhuvADA gAmamAM thayo hato. teoe abhyAsa dhrAMgadhrAnI sara ajItasiMha hAiskulamAM karela. muMbaI AvI ileka bajAramAM sthira thayA. IlekaTrIka maracanTa esosIezana tathA zrI bradharahuDa sosAyaTI dhrAMgadhrA, jIllA sozIala grupa temaja jhAlAvADa mu. jaina saMdhanA sekreTarI tarIkenI pharaja bajAve che. bIjI aneka nAnImoTI saMsthAo sAthe te saMkaLAyelA che. suratanI pralayakArI rela vakhate rAhatanA kAryamAM tana, mana ane dhanathI khUba kArya karyuM hatuM. rAjakIya kSetramAM paNa rasa le che. "sI leDamAM evA zrI khUba jANItA che. janatA janArdananI sevAmAM teo sadA jAgRta che. teo janahitanA kAryamAM AgaLa AvatA rahe ane dinapratidina teo unnatine Are pahoMce eja abhyarthanA. zrI lalitacaMdra lakSmIcaMda dhruva zrI lalitabhAI yuvAna vayathI ja tejasvI kArakirdIthI tejasvI yuvAna tarIke oLakhAtA hatA. ThekaTara pitAnI sevAvRtti ane ucca praNAlikAone zobhAvatuM dhruva kuTuMbanA janmajAta lakSaNo jevAke buddhi cAturya, khaMta, viveka niSThAthI temanA vyaktitvane teo ane ro rAha ApI zakyA che. muMbaIne kama bhUmi banAvavAmAM temanI vahivaTI zakita saphaLa nIvaDI che. muMbaImAM temaNe arUNa lAsTikasano vyavasAya zarU karyo. anerI vyavasAyika dRSTine kAraNe gujarAtamAM paNa teo arUNa palAsTikanI sthApanA karI zakyA che. tathA arUNu phalekaso prinTarsa nAmaka audyogika ekamathI temanI advitIya saphaLatAnuM darzana jarUra thAya che. potAnI vahIvaTI zakita, kAbeliyata tathA vyAvasAyika guNothI gujarAtanuM gaurava vadhAranAra zrI lalitabhAI janmabhUmi jhAlAvADane paNa traNa ApavAnuM cUkI nathI. surendranagaramAM chellA eka saikAthI cAlatA anAthAzramanA vikAsa mATe rU. savA lAkhanuM dAna teoe ApyuM che. hamaNAM surendranagaramAM sI. yu. zAha AI hospiTalamAM eka lAkha rUpiyAnuM dAna AuTaDora pezanTa vibhAga mATe Apela che. zrI lakSmIcaMda maNilAla zAha saurASTramAM lIMbaDI pAse sIyANAnA vatanI, paNa varSothI dhaMdhAthe muMbaImAM sthira thayA che. vacce thoDo samaya madhyapradezamAM rAIsa milanuM. paNa kAma kareluM paNa kaMTrola AvatAM ja e tyAMnI rAIsamila baMdha thaI ane muMbaImAM Agamana thayuM. bebe bIna misa lI nA selIMga ejanTa tarIke saphaLa saMcAlana karI hAlamAM rAjahaMsa ghaMTI banAvavAne udyoga zarU karela che. pitAnI dIrdhadaSTi ane udAratAnI bhAvanAthI teo saunA prItipAtra banI zakyA che. samAja sevAnA kAmomAM paNa eTalI ja dilacaspIthI kAma karI rahyA che. jhAlAvADa sezyala grupa, lIMbaDI nAgarika maMDaLa, Adarza pragati maMDaLa, mahAvIra kalyANa kendra temaja ghATakopara sthAnakavAsI jaina upAzrayanA TrasTI tarIke sevA bajAve che. evI kopagI kAma karatI 20 thI 22 jeTalI saMsthAomAM tana-mana-dhanathI sakriya rIte sevA ApI rahyA che. bhAratanA moTA bhAganA sthaLone dhaMdhAthe ane yAtrA pravAsa karyo che. | zrI laheracaMda choTAlAla mahetA bhAvanagaramAM anya phAunDrI varkasanA nAmathI cAlatA audyogika ekamanA saphaLa saMcAlaka. zrI laherabhAI mahetA mULa amarelInA vatanI paNa ghaNAM varSothI bhAvanagaramAM sthira thayA che. teozrI mULa haMsarAja mAvajI mahetAnAM vArasadAromAMnA teozrI eka gaNAya che. junA gAyakavADa 2AjayanA apala kuzaLa sukhAgIrInI pharaja bajAvavAmAM haMsarAja mahetAe cogaradama khyAti meLavelI. amarelImAM jeThA kurAvALAnI dhIkatI vyApArI peDhI. temanI mukhya peDhI cittaLamAM rahetI. teo dara varSe gAyakavADI gAmonA IjArA rAkhatA. temane tyAM javA damAma ane ThAThamATha hatA. jeThA kurAvALAne tyAM temane eka bhANeja mAvajI mahetA jeo mULa jUnAgaDha pAse majevaDInAM vatanI hatA. mAvajI mahetA rAjakAjamAM bhAre pAvaradhA ane kuzAgra buddhi dharAvatA. e jamAnAmAM vAlA vAghera ane rUDA rabArI jevA lima bahAravaTIyAone emaNe jhera karyA hatA. mAvajI mahetAno vahIvaTadArI amala eTale junI ane navI paddhatine saMdhikALa. junA jamAnAmAM rAjAo gAme IjAre ApatA. emaNe e padhdhati baMdha karAvI kheDUtone vadhAre sukhI ane AbAda banAvyA. IjArAzAhI vahIvaTane aMta lAvanAra mAvajI mahetA gAyakavADa sarakAranA sthaMbhamAM hatA. jena kAmanA eka jAjaramAna pratibhAzALI AgevAna hatA. e parivAranA saMskAro uttarottara zistabaddha rIte jIvana ghaDataramAM khIlI rahe te svAbhAvika che. bI. esa.sI. enjiniyara thayelA zrI laherUbhAI 1962-63 mAM caphelozipathI ATha mAsa mATe phAnasane pravAse gayelA. 1973mAM jApAna-amerikA; 1974-76mAM paNa amerikAnA vakhatovakhata pravAse jaIne jJAna anubhavanuM puSkaLa bhAthuM meLavyuM dain Education Intermational Jain Education Intemational Page #1275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 326 - lAlajIbhAI datya, dharma , lAla che. hAlanA dhaMdhAnI zarUAta temaNe 1970 thI karI, jemAM krame krame ThIka pragati sAdhI che. niyamita sevA, praja, devaguruvaMdana ane dharma kriyAomAM temanuM Akhuye kuTuMba custa rIte raMgAyeluM che. zrI laherUbhAInA nAnA bhAI De. bhUpatabhAI mahetA ema. Ara. sI IleDamAM 48 varSanI vaye karyuM. muMbaImAM potAnI prAIveTa hospiTala calAve che. jasalaka hospiTalamAM sevA Ave che. paradeza konpharansamAM peparsa brAMcamAM che. keneDA, zikAgo, jApAna, voziMgTana vagere dezomAM temaja ola InDiyA meDikala esozIezananAM Trejharara che. skolara helDara ane ucca pratibhA dharAve che. potAnuM rIcarsa senTara UbhuM karavA mAge che. nAnAbhAI zazIkAMtabhAI 36 varSanA che. pitAzrInA vyavasAyamAM muMbaImAM hArDaveramAM-nAgadevImAM che. sauthI nAnAbhAI harindrabhAI mahetA 3 8 varSanA che. bhAvanagaramAM dhaMdhAnuM saMcAlana kare che. zrI lakSmIcaMda rAyacaMda saravaiyA bhAvanagara pAsenA thoraDI gAmanA vatanI che. Azare 15 varSanI uMmare muMbaImAM mAsika rU. 2thA sAMsanA rakata karI. tathA dasa varasa pachI jaina AcArya bhagavaMtanI preraNAthI bAdhA lIdhI ke eka lAkha rUpiyAthI vadhAre mUDI thAya te zubha kAryomAM vAparI nAkhavI. prArabdha khUlavAnuM haze eTale nekarImAMthI rAjInAmuM ApIne telapaLIne dhaMdho zarU karyo. phAvyA nahIM. moTAbhAInI hiMmatathI lAIna badalI. nasIba paNa badalAyuM. lAkha rUpiyAnI mUDI thaI javAnI lagolaga pahocyA. niyama mujaba vAparavA lAgyA. sane 1943nA dhaDAkA vakhate muMbaImAM vaDagAdI vistAra khAlasA karelo, moTA bhAganAM makAna baLI gayelA. teo teja divase sarvasva mUkIne paherelA kapaDe jAna bacce mAnIne sagAMone tyAM gayA, bAvA banI gayA. paMdara divase temanAM makAna-dukAnane kabaje maLe. a5 nukasAna sAthe badhuM ja sahIsalAmata pAchuM maLyuM. kumAra avasthAmAM satyAgrahanI caLavaLa vakhate muMbaImAM svayaMsevaka tarIke sevA bajAvI. 41 varSanI uMmarathI derAsaramAM TrasTI maMDaLamAM ane jJAti vigerenI kamiTIomAM kAryavAhaka tarIke kAma kare che. ghATakopara derAsara upAzraya, taLAjA upAzraya, pAlItANA talATI bhAtA khAte tathA bhojanazALA khAte, zeraDI vagere sthaLoe ane bAlAzrama hespiTala vigeremAM sArI rakamanAM dAna karelA che. sana 1973thI eTale 65 varasanI uMmarathI dhaMdhAmAMthI taddana phArega thaIne dhArmika pravRtti rAkhela che. be putro ci. nAthubhAI tathA ci. kIrtibhAI baMne pita pitAnI phekaTarI saMbhALe che ane dhArmika rasa dharAve che tene saMtoSa che. sva. zrI lAlajIbhAI (enkara InDasTrIjhavALA) satata parizrama dvArA aneka vikaTa paristhitio vacce aDaga rahIne dhaMdhAkIya kSetre Aje duniyAbharamAM AgavuM nAma e kara" dharAve che. audyaugika kSetranI temanI A mahAna siddhi temanA jIvananA aneka pAsAMone phaLadAyI banAvyA. sva. zrI lAlajIbhAInA jIvananuM eka mahAna pAsuM hatuM, temanI udAratA, zikSaNa, sAhitya, dharma ucita ke rAjakIyata: athavA khetI, gopAlana ke AyurvedanI vAta hoya, lAlajIbApa, svastha cite prasididhathI jojana dUra rahI dAna ApatA. je emanI mahAna sidhi hatI. " roTalo kema raLave te nahi. paNa dareka kALiyAne vadhu mIThe. kema banAvavo" nirAbhimAnI ane paropakArI lAlajIbApA parAI pIDAne jaNanArA sAcA mANasa hatA. aneka saMsthAonA AzrayadAta. rahI, samAja "uDAva na banaje paNa udAra banajo" amerikAmAM oparezana thiyeTaramAM jatI veLAe baMne putrIne teozrIe cirasmaraNIya saMdeza ApIne vidAya lIdhI. AvA mAnavI vidA letA hovA chatAM amara ja rahetAM hoya che. mahan navATI ( gI_paMdara) madhye samAjanI aneka saMsthAone AgevAnoe temane bhAvabhInI zradhAMjali apI. eTaluM ja naho phokasabhA mA ja temanA pratye tathA kuTuMbIjane pratyenI lAgaNI batAvI ApatI hatI. emanA suputrI zrI dAmajIbhAI, zrI jAdavajIbhAI pitAnA pitAzrInI jema ja dharmazIla ane dAnavIra che. | zrI vasaMtabhAI gulAbacaMda jhaverI valasADanA vatanI zrI vasaMtabhAI gulAbacaMda jhaverIe B. com. sudhI abhyAsa karela che. teo 1974mAM muMbaI rAvya ane ekasapresesa kaMpanI dvArA dhaMdhAnI zarUAta karI. teo jIvadayA saMsthAnI kamiTImAM hatA ane jaina yuvaka maMDaLamAM paNa sakriya rasa letA hatA. teo svayaMbaLe ja AgaLa AvyA hatA. temaNe bhAratane badhA ja tIrthonI yAtrA karI hatI. temane be dIkarIo ane eka dIkaro che. temaNe valasADanI kasturabA hespiTalamAM temanAM mAtuzrInA nAme dAna ApeluM che. temano svabhAva paropakArI hato ane kone madada karavAne zekha hatA. A uparAMta dhArmika pravRtti ane sevApUjA emanA jIvananuM mahattvanuM aMga hatA. temaNe dhaMdhAthe 1962mAM vizvane pravAsa karyo hato. bAMsaTha varSanI vace emanuM nidhana thayuM. sva. zrI vADIlAla catrabhUja gAMdhI bhAvanagaranA mULa vatanI zeThazrI vADIbhAInI nava varSanI vaye mAtA pratyenA AgAdha prema ane bhakatibhAvane kAraNe mAtAnuM RNa pheDavA keLavaNI pAchaLa kAMIka karI chUTavAnA manomaMthane Jain Education Intemational ducation Intermational Page #1276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenaratnaciMtAmaNi 326 laIne pacAsa varSa pahelA muMbaI gayA. zikSaNa lIdhuM ja lIdhuM tyAM muMbaInI muLajI jeThA mArakeTamAM kApaDanA dhaMdhe lAgI gayA. dhaMdhAraNe yArI ApI, vepArI AlamamAM nAmanA kADhI, pitAnI tejasvI ane kuzAgrabuddhine baLe muMbaImAM khyAtanAma banyA. dhaMdhAmAM sthiratA UbhI thatAM pitA rASTrIya vicAroe jAhera jIvanamAM praveza karAvyo. rAjakIya AMdolanamAM paNu eka sitAzanI mAphaka cakacA. 1930nI sAlathI aneka laDatamAM agra bhAga bhajavyuM. kesanA ananya bhakta banIne judI judI sAva janika saMsthAone doravaNI ApatA rahyAM. pAyAmAMthI UbhI thatI aneka zaikSaNika ane sAMskArika pravRttiomAM temanI udAra sakhAbate bhAre meTuM bahumAna meLaLyuM. hospiTale, strI saMsthAo vigeremAM emane phALe mokhare rahyo che. bhAvanagaramAM pitAnA mAtuzrI narmadAbAI catrabhUja gAMdhIne nAme mahilA kolejanuM vizALa makAna bAMdhavAmAM rUpiyA eka lAkhanI sakhAvata karI. gohilavADanI aneka jainasaMsthAomAM temanI preraNA pAyAmAM paDI che. rASTrIyazALAnuM makAna bhAvanagaramAM temanA prayatathI thayuM. sarakAramAM paNa temanuM UMcuM sthAna rahyuM che. kadararUpe je. pI. tarIke niyukata thayA hatA. teo ceMbura, ghATakopara, bhAMDupa vibhAgamAMthI mahArASTra dhArAsabhAmAM sabhya tarIke cUMTAI AvyA hatA. saMpattine sAce mArge vALavAnI saddabuddhi Izvare ApI hatI. garIba ane anekavidha pravRttiomAM temanI hamadardI haMmezAM rahI hatI. udAracarita, dAnavIra, dAnagaMgA vahevaDAvavAmAM haMmezAM kAryarata rahyA. nAnI uMmare dhArmikavRttinA baLe aparigrahanI pratijJA karI hatI tethI je kaMI vadhu kamAyA tenuM jAhera kSetra dAna karI devuM. A pratijJAne pariNAme ghaNuM saMsthAo phAlImUlI che. sAthe temane vaMta saMbaMdha rahetA. sAhitya kalAnI carcA thatI tyAre temanI UMDI kalAsUjha temanAM vivecana-vivaraNamAM dekhAI AvatI. dhIkhatI prekTIsa hovA chatAM paNa pitAnI dAktarI vidyA vizene navA zodhane vAMcatA rahetA. temanI sarjaka vicArazakti jIvanane aneka viSayone AvarI letI. dAktara-dardInA yAMtrika -yAvasAyika saMbaMdha na hovA joIe e temanI jIvanadaSTi niraMtara jAgRta rahetI. De. kAmadAranI pratibhAsaMpannatA bahumukhI hatI. temane tyAM bIvana, veganara, omakAranAtha ane ravizaMkara jevA saMgItakAranI rekoDaeN sAMbhaLavA maLatI. teo vilepAla sevA samAjanA davAkhAnAnA sarjaka ane zilpI hatA. garIbone lagabhaga vinA mUlya davA maLe tevI e davAkhAnAnI yojanA hatI. maphata davA na ApavI, paNa nAmane cArja laI sahakAra AdhArita samAja sevA karavI e temanI daSTi hatI. Aje e davAkhAnuM De. kAmadAranI ciraMjIva smRtirUpa banyuM che. 1914mAM De. kAmadArane hArTa-eNTeka Avyo. hospiTalamAM dAkhala karavA paDyA paNa bacI gayA, mRtyudeva smita karI cAlyA gayA. 1977mAM mArcamAM teo avasAna pAmyA ! De. kAmadAranA badhAja saMtAno DokTara banyA che. temaNe saMtAne mATe lakhele AkharI saMdeze " ghaNe mArmika che. emane keTaleka bhAga nIce pramANe che: " mArAM priya saMtAne, mArI tabiyata kathaLI che. tame ucca mAnava saMskRtinA namUnA banajo. tame parasparane vadhAre ne vadhAre cAhatA rahejo. tame sukhI thaze. nAnI pAmara vastuothI vegamAM-ApaNuM AdhAre rahetAM svajane pratye udAratA dAkhavatAM raheje. ApaNA upara ApaNA dardIonuM che, te na bhUlazo. jIvana pratye premAdarabhAva ane pavitra pUjyabhAva rAkhaje. 'Have reverence for life.' e barTa svAinjharanuM jIvanasUtra lakSamAM rAkhajo. jIvanabhara pragati mATenA puruSArtha karye rAkhaje, jIvananI uttama vastuo pUrepUrI keIpaNa prakAranA baMdhana sivA mAMga......" ( gujarAtI bhASAne sAkSara zrI amRtalAla yAjJikanA eka viratRta lekha para AdhArita che. Do. vRjalAla narasIdAsa bagaDiyA tame koNa che athavA zuM che tenA karatA tame keTalA vizALa kSetrone sAMkhIne zuM rojaMna karI zake che e ajinA pragatizIla yuganI viziSTa mAMga rahI che. jenI aneka tANa Do. vADIlAla kAmadAra De. vADIlAla kAmadAra mAnavadharmI DekTara hatA. teo badhA ja dardIone koIpaNa jAtanA bhedabhAva vinA samAna rIte, sahAnubhUti pUrvaka "TrITa' karatA. vaLI, teo davAone ocho Agraha rAkhatA ane dadIone ochAmAM ocho kharca thAya te yAnamAM rAkhatA. teo kahetA "moTAmAM moTe oNkTara te kudarata che. eMzI TakA dardIone kudarata ja sAja kare che. vaLI teo kahetA "mAruM vyAvasAyika kArya dardIonI mAnasika muMjhavaNa tema ja mAMdagI dUra karavAnuM che." vyAvasAyika kSetramAM nipuNatA prApta karanAra dAktara, Ijanera, vakIla, taMtrajJa vageremAM mAnavIya che! prerita jIvanakalAnuM sauMdarya jovA maLe tyAre AnaMda-Azvaya anubhavAya che. De. kAmadAramAM vidyAniSNAtanI kuzaLatA ane mAnavatAmUlaka -vanasauMdarya e banene susaMvAda thayela hatA. emanI kalAbhiruci uraca koTinI ane 9cI daSTisaMpanatAbharI hatI. sAhitya, saMgIta vagere kalAnI Jain Education Intemational Page #1277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 327 vANAmAMthI mANasa potAnI svayaM zakti dhodha vahAvIne kevI viMrala siddhinA sonerI sapAna caDI zake che tene uttama namUne nihALo te juo De. bagaDIyAnuM jIvana-kavana. saurASTramAM bhAvanagara jillAnuM boTAda e temanI janmabhUmi. 1922 nA DisembaranI 5 mIe saMskArI parivAramAM temane janma thaze. je jamAnAmAM zikSaNanAM TAMcA sAdhana hatA tyAre e vakhate paNa nAnI uMmarathI ja bhaNavAnI ane kaMIka karI chUTavAnI tIvra tamane ane adamya utsAha sAthe kadama mAMDyA ane bhAre puruSArtha vaDe jhaLahaLatI kArakirdI prApta karI, samAjajIvananA vividha kSetre ane vividha saMsthAomAM temanI noMdhapAtra sevAone ullekha karavo ja joIe. zarUAtamAM teo therApI skUlamAM, soziyala vaka-nima lA niketana vageremAM onararI prephesara tarIke, gujarAta risarca sosAyaTI, khAra-muMbaI, nAgapaDA nebarahuDa hAusa-nAgapaDA, (muMbaI) vagerenA cAIlDa gAIDansa kilanikamAM enararI sAyakaTrIsTa tarIke, babbe, gujarAta, beMglora, pUna, banArasa, lakhanau, caMdIgaDha vagerenI yuni.mAM ane ekeDemI opha meDikala sAyansIjha (nyu dilhI), koleja opha phijhIzyansa enDa sarjansa (bombe ) vageremAM DI. pI. ema. tathA ema. DI. mAM ekajhAmInara tarIke, InDIyana meDIkala ezosIezana-bekhenA ceramena tarIke, bombe yuni.ne DIpArTamenTa opha eplAIDa sAyakolojImAM vijhiTIMga prophesara tarIke temanI sevAoe bhAvi peDhIne preraNAnAM navAja dvArA khelI ApyA che. beo sAyaTIka sosAyaTI, InaDIyana sAyakaTrIka sosAyaTI (vesTa jhona), InDIyana sAyIka sosAyaTI vagerenA bhUtapUrva pramukha ane AjIvana phala tarIke, amerikana sAyIka ezosIezananA pramukha tarIke, dha royala koleja opha sAyIkasa (laMDana) nA phAuDara phele tarIke, varlDa sAyIka ezosIezananA sabhya tarIke, ezosIezansa opha phIjhIzyansa epha inDIyAnA AjIvana sabhya tarIke, InDIyana nyurolojIkala ezosIezana enDa AI. ema. e. bombanA sabhya tarIke, eDITarIyala beDa-InaDIyana japurI epha sAyaTrIka tathA kamiTI opha ekasaparTasa-InDIyana kAunsIla opha menTala heltha risarcanA ekasa-membara tarIke, mAnavaMtu sthAna bhogavI rahyAM che. ane anekonA mAgadarzaka banI rahyAM che. hAlamAM teo bekhenI zeTha jI. esa. meDIkala koleja ane ke.I.ema hospiTalamAM prAdhyApaka tarIke, saunA sanmAnita banyA. DipArTamenTa opha sAyakolojIkala meDIsIna ane bombe hospiTala enDa risarca senTaranA adhyakSa tarIke temanuM kAma ciMrajIva banI raheze. P..O. keleboreTIMga sAyakAra mATe senTaraI-DIyAnA adhyakSa tarIke, harakIzanadAsa hospiTala, tAtA mema rIyala hospiTala, De. AMbeDakara hospiTala vageremAM vijhiTIMga kAnsalTanTa tarIke, beDa opha sTaDIjha Ina meDIsIna- bebe yuni. tathA penala opha sInIyara kansalTanTasa-era InDIyAmAM rasabhya tarIkenI kAmagIrIne eka navI ja bhAta pADI che. - pAMcamAM varlDa koMgresa eka sAyakaTo mekisakomAM ( 11) ceramena tarIke, chaTTA kesa-holulunI sezana ona sAyakAromeTIkasa (1997) nA ke-ceramena tarIke, inTaranezanala konpharansa ena TyusAIDalejI-mekasIke (1971) InTaranezanala semInAra ona syusAiDajha (1971) varlDa pheDarezana opha menTala helthasiDanI (1973) nI 25mI 2jatajayaMti, varDa pheDarezana opha menTala heltha (venkevara) vagerenAM rASTrIya DelIgezanamAM lIDara tarIke, khUbaja sAro dekhAva karIne potAnI pratibhAnA darzana karAvyAM che. rAyakosomeTIka meDIsIna paranI sIjhIyama-hemAMga (w.P.A)1875mAM sAyakomeTIkasa TibeTasa para pepara rajU karela je khUba ja prazaMsApAtra banela. sAyakoTropIka paeNDjha paranA atararASTrIya semInAra (pharansa)nI 197DanI sezanamAM ko-ceramena tarIke tathA W.H.OnI kopanahegana (1976) kolama (1978) voziMgTana (1979)mAM InTaranezanala semInAra ona Diprezana, IbAhana-nAIjIrIyA (1980)vagere miTiMgamAM hAjarI ApI pratinidhitva dIpAveluM. mosko, buDApesTa, baralIna, laMDana, yuke, svIDana, keneDA, mekasIke, yu.esa.e. jApAna (1971) osTreliyA, hoMgakoMga, manIlA, DIjAkArtAsIMgApura, kalaba (1973) yuropamAM perIsa, roma, ethensa, kopanahegana, phenkapharTa, gernavala (1975), vesTa eziyA ane yuropamAM jyurIya, meDarIDa, lisbana, IstaMbula, teharAna. laMDana, sTokoma (1978) vagere dezonI abhyAsAthe mulAkAta laIne bhAratanA nAmane rAzana karI bhAre moTuM gaurava apAvyuM che. kilanikala sAyaTrI, epIDemIolojI, Ileja enDa syusAIDolojI, sAyakosomeTIka meDIsIna, eN pasAyakotherApI, bihevIyara therApI, sAyaphAramAMlojI vagere para lagabhaga 175 jeTalAM saMzodhana pepara taiyAra karIne abhUtapUrva nAmanA meLavI. Tekasabuka opha meDIsIna e. pI. AI.mAM cAIlDa sAyakaTrI cepTara, vakala-golavALAnA kilanikala methaDa phora pI. jI. TuDanTasamAM sAcakaTrIka ekajhAmInezana cepTara lakhela che. sAyanTrI Ina InDIyA -yuneka (1975), meDIkala penalesa - janarala prekaTIzanasa mATenAM 50 semInA, lagabhaga 50 lAyana-roTarI vageremAM prakhyAta vyAkhyAne ApelA jene Aje paNa ghaNA moTA varga cAda kare che. 20 jeTalAM kAryakrame ela I-DIyA reDI para Jain Education Intemational Page #1278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 328 jenaratnaciMtAmaNi, ane 8 jeTalAM kAryakrame TI. vI. para prasArita thayelAM jethI teo kItinI Toca para pahoMcyA che. te uparAMta InTaranezanala 4, H.D. nAM cAreka jemAM teo mukhya saMzodhaka rahyAM che. je ApaNA saune mATe khAsa karIne jainasamAjane mATe AnaMda ane gauravano viSaya che. ( vizALa vAMcana-manana-ciMtana e emanA zekhanA viSaye. che. duniyAnA vividha sthaLoe traNeka vakhata pharI AvyA chetemanA dharmapatnI vimaLAbahena temanI pragatimAM haMmezAM sahayogI banyA che. traNa putrIo ane saMjaya nAme eka putra so AnaMdakeilelathI rahe che. jainadharmanA pAyAnA siddhAMtone jIvanamAM apanAvavA kuTuMbanA sau sabhyo satata prayatnazIla rahyAM che. zrI vADIlAla bhAyacaMda zAha zeThazrI vADIlAla bhAyacaMda zAha sAbarakAMThA jillAnA haMmatanagara tAlukAnA rUpAla gAme jamyA che. aDhAra varSanI nAnI uMmare bebe nekarI mATe gayela. Aje kalyANamAM eka sajajana agravAna vepArI tarIke khyAti meLavelI che. sAdhArmika bhakti ane guptadAna emanA mULa saNe che. teozrInA dharmapatnI caMdanabena paNa temanA jevA ja dayALu, vALa, milanasAra, tema ja bhaktirasamAM jIvana vItAvatA hatA. zeThazrI ulamAM temanuM jIvana tapasyAmAM pasAra kare che. zrI vADIlAla devacaMda zAha garavI gujarAtanI bhUmi jIvaMta tIrthabhUmi che. uttara . gujarAtanA vijApura tAlukAmAM gerItAgAma nAnI vATakaDI jevuM paNa kesaracaMdananI vATakaDI jevuM che. kAraNa ahIMnA zreSThIoe paropakAranA kesara vahAvavAmAM potAne dhama mAnya che. ahIMnA sevAbhAvI sajajanomAM zeThazrI vADIlAla devacaMdanuM nAma agamya che. pitAzrI devacaMdabhAi mRdu-saraLa svabhAvI ane dharmabhIrU jIva hatA. vyApAramAM sAhasika hatA. gerItAthI dhaMdhAthe muMbaI gayA. ahIM saMvata 1941 mAM zrI vADIbhAIne janma thayo. saMjogovazAt zrI devacaMdabhAI pAcho vatanamAM AvyA ane paiDA samayamAM svargavAsI banyA. zrI vADIbhAI upara saghaLA je AvI paDayo. saM. 1960mAM TUMkA pagArathI nokarI dvArA jIvananI zarUAta karI saM. 1968mAM svataMtra thayA ne vAsaNanI nAnI dukAna kholI-pUrva pUryodaya ane pramANitAe cauda varSamAM ekamAMthI cAra dukAna karIne dhaMdhAne jhaDapI vikAsa sA. lakumI vadhI eTale dhaMdhAnI javAbadArI dharmapremI putrone soMpI pote nivRtta thaIne dhamalamI prApta karavA lakSa kendrIta karyuM. zrAvakanA bAravrata aMgIkAra karyA. vrata tapa ane kriyAnA rasiyA banyA. tIrthadhAma pAlItANAmAM navapadanI oLI, muMbaImAM | zAzvatI oLI vagere uparAMta navapada oLI sivAya vardhamAna. tapanI pacAsa oLI pUrI karI. vatana gerItA mukAme eka jInaprAsAdane karNoddhAra karAvI tenA nibhAva mATe sArI evI rakama ApI. taLAjAmAM ane zerIsAmAM baMne jagyAe pitAnA hastaka navI jena bhojanazALAnA makAnanI sthApanA karAvI ane sArI evI rakama ApI-duHkhI jena bhAIone madada, sAdhusAdhvIonI vaiyAvaraca, keLavaNI mATe madada, jIrNoddhAra mATe madada, upAzraye mATe nibhAva-phALo vageremAM yogyatA mujaba dAnagaMgA vahetI rAkhI tIrthadhAma zerIsA mukAme AyaMbilanI oLI tathA pAlItANAmAM navvANuM, comAsu upadyAna uparAMta pAnasaramAM bhavya ujavaNuM karyuM. A dharmapremI zeThazrI vADIbhAI saM. 2020ne mAgazara suda 11ne divase svargavAsI thayAM. zrI vizanajI lakhamazI ghelAbhAI jIvanadhaDatara, sAdhanA ane AtmakalyANamAM mahAupayogI evA dharma ane zikSaNanA umadA saMskAra zrI vizanajI lakhamazI ghelAbhAInA jIvanamAM vaNAyela che. teozrIe pramANikatA, niSThA ane puruSArthathI potAnA vyavasAyamAM mIThI suvAsa phelAvI che. bahuvidha dhaMdhAkiya rokANamAM haMmezAM vyasta chatAM prakRtithI dhIra gaMbhIra ane milanasAra evA vizanajIbhAIne eka vyakti tarIke khuba najIkathI jovAnuM bhAgya jemane sAMpaDayuM haze, jemAM emane jIvananI judI judI ujavaLa bAjuethI paricita haze, emanA aMgata jIvananI vinamratA sAdAI ane sahu koIne sadA AvakAratI hRdayanI vizALatA A badhuM khUba ja garbhazrImaMta kuTuMbamAM uchera pAmelI vyakitaomAM virala jovA maLe che. kacchI vizA ozavALa jaina samAjanI vividha saMsthAo jevI ke ka. vI. e. sevA samAjanA pramukhapade teo varSothI bhAre khaMtapUrvaka niSThAthI potAnI sevA ApI rahyA che. teo karacha durgApura (mAMDavI)nA vatanI che, ane anAja, tela, telabiyAMne kamIzana tathA AyAta nikAza karatI me. lakhamazI, ghelAbhAInI peDhInA bhAgIdAra che. A uparAMta dhI grena rAIsa enDa oIla sIDresa marcanTasa esosIezananA maMtrI tathA khajAnacI che. zeTha dhanajI devazI kanyAzALA dhATakoparanA maMtrI tathA TrasTI che. ane nisvArtha bhAve upayogI sevA Ape che. teo bombe oIla sIjha enDa eIsa eseMjanA DAyarekaTara che. uparAMta mAMDavI keopareTIva beMka lI. nA paNa DAyarekTara che. dhI reTarI halaba opha bombe TAunanA sabhya pade rahIne muMbaInA vividha jIvananA bhAtIgaLa pravAhathI paricita rahe che. Jain Education Intemational Page #1279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahamaMtha-2 129 eTaluM ja nahi, sakriyapaNe teo zaheranA ucca stare nAgarika prazno aMgenI jAtI pravRttiomAM bhAga letA rahe che. vizanajIbhAI jevA sAmAjika kAryakartAo samAjanA gaurava samAna che. zrI vinayacaMdra umedacaMdra zAha zrI vinayacaMdra umedacaMdra zAha jemane sau vinubhAInA hulAmaNuM nAmathI bolAve che, temane janma tA-4thI jAnyuArI 1929mAM jhAlAvADanA surendranagara zaheramAM thayela. abhyAsa pUrNa karI A utsAhI ane zaktizALI yuvAne 1942nI svAtaMtranI bhArata cheDe"nI laDatamAM sakriya bhAga laI bhUgarbha pravRtio AdarI hatI. ane e rIte mAnavasevAnI dizAmAM maMDANa karyA hatA. Ama zrI vinubhAI sAmAjika, zaikSaNika, dhArmika ane sAMskRtika pravRttiomAM AraMbhathI ja saMkaLAyelA che. sana 1948mAM A sAhasika ane mahatvAkAMkSI yuvAne dhaMdhAmAM jhaMpalAvyuM ane me. Ara. surezacaMdra enDa kAM. nI sthApanA karI. vyavasAye teo davAo ane rasAyanA agragaNya vepArI che. A uparAMta teozrIe vividha dhaMdhAkIya sAhaso zarU karyA. jemAM me. bI. kema. InTaranezanala, me. yu. bI. enTara prAIjha, me. zAha enDa mahetA, me. bI. navIna vigere. temaja utpAdana kSetre me. kemI phAIna ( Ira) ane me. surena kemIkala (muMbaI) agrasthAne che. emane dhaMdhAnuM sAmrAjya thaDA ja vakhatamAM haidarAbAda, muMbaI, kalakattA dilhI, ane amadAvAda sudhI vistAryuM, sAthe sAthe teo bIjI aneka peDhIo sAthe saMkaLAyela che. bajAvI rahyA che. keLavaNu kSetre ane dhArmika kSetre paNa zrI vinubhAInuM pradAna gujarAtane abhimAna levaDAve tevuM che. zrI jhAlAvADa jaina che. mU. pU. saMdha muMbaInA TrasTI che. ola InDiyA menyuphecararsa esosiezana, ola InDiyA Draga menyuphekacararsa esesiezana ane bejhIpha TAunasIla jevI saMsthAomAM temane phALe khUba ja mahattvapUrNa che. zrI vinubhAIe have "rASTrIya pratibhA " hAMsala karI che. ola inDiyA kemIsTa enDa DragIsTa esosiezane tenA sutradhAra tarIke zrI vinubhAI upara kaLaza DhALIne teozrIne pramukha banAvyA che. zrI vinubhAInA pramukhapade A esosIezananuM eka saMmelana, muMbaImAM jamukhAnaMda helamAM javAmAM AvyuM hatuM. ghaNI ja kuzaLatApUrvaka A saMmelananuM teozrIe saMcAlana karyuM hatuM. nIDara, spaSTa ane satyavakattA zrI vinubhAIe A kezanamAM je je sUcane karyo ane je je vigato bahAra pADI te mATe vepArI Alame teozrIne dhaNu ja vahAla sAthe vadhAvI lIdhA. dezabharanA eka eka akhabAramAM teozrInA pravacananI moTA moTA mathALAM sAthe rajuAta thaI. Ama zrI vinubhAIe rASTrIya khyAti hAMsala karI. hAlamAM jana jAgRti senTara (muMbaI)nuM sukAna teozrIne soMpavAmAM AvyuM che. ane teozrInI kAbela rAhabarI heThaLa tA-29-9-1980nA roja jaina jAgRti senTara (muMbaI)nuM uddhATana karavAmAM AvyuM hatuM. "jana sevA e ja prabhu sevA" nA Adezane vareluM A dampatI samasta jaina samAja mATe gauravarUpa che. zrI vinayacaMda khImacaMda zAha saMvata 1824mAM bhAdaravA vada pAMcamanA roja zrI khImacaMda rAyacaMda zAhane tyAM koLIyAkamAM zrI vinubhAIne janma thayo hato. pitAzrI khImacaMdabhAI bhAgya baLa ajamAvavA sAta varSanA vinayabhAIne laIne muMbaI AvyA. muMbaInI zrI bAbu panAlAla jaina skUlamAM meTrIka sudhI abhyAsa karI eka vaSa nekarI karyA bAda hArDavera lAInanA svataMtra dhaMdhAnI zarUAta karI. meM. riyala hArDavera mArTa nAmathI Aje temanI bajAramAM AgavuM sthAna bhogave che. zrI vinubhAInI kArya kuzaLatA, pramANikatA, ane kunehathI apUrva khyAtI prApta karI che. Aje beMgalaramAM paNa brAMca che temaja cempiyana kaMpanInI ejansI dharAve che. zrI ghArI visA zrImALI jaina jJAtinA maMtrI tarIke pAMca - varSa sevA Apela che. zrI dhArI jena mitramaMDaLa (bhAvanagara)nA upapramukha che. zrI ghoghArI visA zrImALI jaina sahAyaka TrasTa, muMbaI tAla vaja jaina vidyArthIgRha ane bIjI saMsthAone teozrI sevA ApI rahyA che. zrI vinubhAIe davA bajAranuM pramukha sthAna zobhAvI, vepArI ane nekariyAta bhAIonuM saMgaThana karI sakriya sevA bajAvI che. surendranagara miMtra-maMDaLa nA maMtrIpade rahI aneka kalyANakAryo karyA che. zrI vinubhAIe aMdherI lAyansa kalabanI suMdara sevA bajAvI che. lAyansa kalabanA DAyaneTIka senTaranI kamITInA adhyakSapade temaja DragIsTa esosiezana phI DispensarInA menejIMga TrasTI tarIke suMdara sevA ApI che. gujarAta rAhata phaMDa, duSkALa phaMDa vigere mAnava sevAnA aneka kAryo temaNe pAra pADacA che. zrI vinubhAIe paradezanA temanA pravAsanA vizALa jJAnane paricaya kemikala ane phArmAsyuTIkala kSetre karAvyuM che. teozrIe pUrva--dakSiNa eziyA, yuropanA dezo tathA amerikA vigere dezomAM vikAsa mATe videza pravAsa kheDayo che. zrI vinubhAI aneka sAmAjika, zaikSaNika tathA mAnavatAnA kAryo sAthe saMkaLAyelA che. teo surendranagara mitra maMDaLa, zrI jhAlAvADa mitra maMDaLa, jena sezyala gupa, hyumenITarIyana lIga jevA aneka sAmAjika saMgaThanemAM ucca starethI sakriya kAmagIrI Jain Education Intenational Page #1280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 330 mAtRzrI vALokha"nI putsya smRttimAM ( rAmara 78 ) zro vinumAie jJAtine nAmanI apekSA vinArA 21111 nI rakama bheAjana rAhata mATe ApI hatI. saMvata 2038mAM bhAvanagara catrI kApato bilanI sAmudAyika Ano lAbha lIdhela che. temaja bhAvanagaramAM kAyamI oLI thAya te mATe pitAzrI khImacaMda bhAInA nAme moTI rakama ApI che. pAlitANA, taLAja ane tIkSetramAM cAlatI sasthAomAM dAna ApI lakSmIno sadupayoga kare che, ane samAjane potAnI sevA apanA hai oSI hAI ka zubhe va. zeTha zrI veNIlAla ThAkoradAsa ( jarIvAlA ) izrI velAlanA janma gujarAtamAM Avela surata rAheramAM myA hatA. bALapothI teozrInA pitApItA trAsa thayela ane mAnuSIe dIA aMgIkAra karela tathI teozrImAM bALapaNathI ja gharanI javAbadArI tethInA mAthe AvI paDI. teozrI bA ja duHkhamAM moTA thayA tA. bALaparathI ja jaina dharmanA rAskAra pAmela tathA vyApAra kSetre mahenatu ane kuzaLa hatA tathI vepAra dhaMdhAmAM vepArI buddhithI ajoDa nAmanA meLavI AkhuM jIvana muMbaI nagarImAM vItAvyuM. teozrIe jaina dharmakSetre zAsananA zubha kArya mAM tana mana ane dhanathI sArI evA vALA bApela che. nyamAMthI sana karI temanA sattAnAne dharmanA, susakAnA ane zrI sAthe khAnadAnI ane khumArIthI bavAnA bArasA sAve.. temaNe sthApela valAya eTa hAusa vAna roDa zrI kizorabhAinI rAhabarI nIce varSothI nADIonA nikArAtre rASTrIya avADa prApta kare che te eka vadhAre che. paradezamAM vesTara tathA zikAgomAM zAkhAe sthApI pragatinI vaNatha bhI kUca jArI rAkhela che. dhArmikakSetre tathA sAmAjika kSetramAM Aragya tathA zikSaNa kSetre khUbaja rasa dharAvI yathAzakti madadarUpa bane che. zrI vRjalAla ratilAla zAha taLAjA pAse pIthalapuranA vatanI. sAmAnya garIbIne laIne nAnI uMmaramAM muMbaI AvavuM paDayu ane eka kamizana ejanTanI peDhImAM rahyA. sAteka varasa teAkarI karI paNu Arthika sthiti vadhu te vadhu kathaLatI gaI. 1945 mAM dhaMdhAnI zarUAta karI. paNa cArI na maLI. devuM vadhatuM gayuM', sAmAjika javAbadArI paNa vahana karavAnI hatI. kardinA gaMja khaDakAtA gayA paNa utAtsAha na banyA ane purUSAyanI paDI mA rAkhI krame krame pa3-54 pachI bhAgyanA sitArA badalAyA. kaparA divasomAM zrI vRjalAla rAtemAla vApavALA ane dalIya jiMdAsanI ekamAtra ka ane preraNA nicANa maLI. temanI pragatino carA tae bI vajubhAI pavALAne Ape che, aneM bIja" kALA temanAM dharmapatnI zrI kAMtAbahena, muzkela samayamAM AzvAsanarUpa banyA che. A saMskAra vArasA uttarAttara cAlyA Ave che. zrI vajubhAIe kharAkhara pacAvI jANyA. asahAya vidyAyAma vidyAdAna karavu ke emano zokha hato. zrI ja lAlabhAIne potAnA vatanamAM spiTala UbhI karavAnI pAtAnI manISA che. hiMdanAM lagabhaga badhAM ja tIrthonuM kuTuMba sAthe paribhramaNa karyuM che. muMbaI, kalakattA, amadAvAda, pAlItANA, taLAjA vagere sthaLoe temanI sArI evI sakhAvatA che. garIbeAne anAja vidyAthI one pustakA ApavAmAM jIvanane dhanya gaNe che. mahAvIra jaina jillAmAM eka skAra, taLAna chAtrAlayamAM be akSara, bekAbara pAlItANAmAM be kalara tathA bIjA be skolara, ane mahuvA jaina gurukuLamAM eka vidyAthI vagara lavAjame abhyAsa karI zake te rIte temaNe dAna ApyuM che. dA ane anukaMpAnA guNA temane vArasAgata rIte prApta thayA che, pUjya AcAryadeva zrI meruprabhu sUrizvarajInA upadezathI tAjetaramAM bhAvanagaramAM zAstrInagaramAM badhAtA bhavya jinAlayanuM khAtamuphta temaNe karela che. temaja mAdara ardhanAM garbha prakAranA Adara temaNe lIdhA che. jinAgama ane jinabiMbane pacakALamAM saMsArarUpI samudra taravAmAM mukhya rAkhato. mAnavAmAM AvyA che. rIte temaNe agrabhAga bhajavyo che. te mATe jaina samAja kAyama temano dhaNI rahero temanA lagna I. sa. 1946 mAM mAnagaDha nivAsI nAgaradAsa gAmanI suputrI kAMtAbahena sAthe thayA che, pitA purUSA ane patnInuM bhAgya ke tenuM subhaga mizana tenA dAmpatya jIvanamAM kAma karI gayu che. temanA ane pesAra, amAra ane saujanya viziSTa prakAranAM ja. dAmpatve vananAM phaLape temane tyAM eka putra ciMtite ja putrI ci. mInAkSI, jati ane rekhAno janma thayA che. patipunI teNe kuTuMba sAdhe che. sa 1920 mAM rajA zikharanI ane pUrvanA tamAma tIrthonI bA karavAno lahAvA lIdhA che. 1971 mAM banne jaNAe sAthe tavALu AtrA paNa karI levAnA lAbha paNa lIdhA che. zrI zazakAMtabhAI ela. jhaverI teozrI dhArmi ka, zaikSaNika sAMskRtika, sAmAjika ane mAnava rAjAnI maMte samAjakANa vi. aneka saMsthAo sAthe mi rIte saMkaLAyela che. mAtra 2Ana temaja gAnanI pravRtimAM paNa khUbaja UMDo rasa laI rahyA che. * mAnava kalyANa kendra 'muMbaInA teo sthApaka che, ane chellA cAra-pAMca varSamAM A kendra dvArA gujarAta ane saurASTranA gAmaDAomAM tema ja vaeNmAM, pADALAnomAM yi, jarUriyAtavALA Page #1281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahuma tha-2 sva.e tema ja rela rAhata ane anAmimAM pAna ane I nirIkSaNa karIne badhI ja sevAtA pUrI pADI rahela che. ane A kAmAM temanA bALamitra samudAyane paNa nI sAthe hoya che. zrI gAdhArI jaina mitra maMDaLanA teo maMtrI che. zrI tAradeva jaina mitra maMDaLanA khajAnacI che, saMjIvanI TrasTa muMbaInAM ta eka utsAhI ane sakriya kAryakara che. ziva jaina zreyaskara maMDaLanA paNa sabhya che. A uparAMta zrI bombe jaina svayaMsevaka maMDaLa muMbaInA paNa teo polenDathara tarIke pAM badhI sudhI rahIne ahiM suMdara kAmagIrI khAvIne darekano prema sapAdana kalA che. teoe thayA samaya pahelA ArkikAnA saphara karI hatI. zrImatI vimaLAbena bhAIzrI ziAMtanA dhorginI che. temanI sAmAjika te janakalpaNanI pratibhAmAM sahayoga ApI rahela che. temanA patro bhAi dilIpa, pakabhAI tathA mudarAbhAI temanA mAnavatAnA kAryomAM sArA sahakAra ApI rahyA che. zrI zAMtilAla suMdarajI zeTha prAcIna zahera tarIke paMkAyelu (siMhapura) AjanuM siMhAra OMo. emanuM mULa vatana. baNa ejha sudhIno ja abhyAsa paNa temanI buddhi pratibhAe sidhdhinuM sopAna sara karavAmAM yArI ApI ane na dharmanI vanya pattAne baherAvavAmAM gAbhAgI vA mA varSo pahelA muMbaImAM vAsaNanI lAInamAM tekarInI zarUAta karI. samaya jatAM nekarI karatAM te ja peDhImAM bhAgIdAra thayA. bhAgyanu cakra , lakSmInI kRpA thaI ane dhaMdhAne AbAda rIte khIlavyA, og 1966 nA mArcamAM upAdhyAta samArabha vakhata pramukha sthAna zAbhAvI kuTuMba gauravane vadhu ujajavaLa karyuM che. ghedhArI jaMta sevA samAjanA upakrame yojAtA nAnAmoTA kAryakramAmAM atithividha tarIke bAra rahI saune protsAhita karyA che. tri bArAbamAM, ApAi khAtAmAM, zALAmAM emanI dezagIecae bhAta pADI che. kuTuMba paNa dhArmika be gAyeluM che. nitya navakArama`tra smaraNu karanArA zeThe navANuM yAtrAnA paNa pAvA lIdhA che. jainamana mAnanA sArA kevA pazcimAM AvelA che. jana jJAtinuM kharekhara teo amUlya ratna gaNAya che. cAluva mAM zrI AtmAnaMda jana sabhA ( bhAvanagara ) nA mAnad peTrana banyA che. tAjetaramAM cembara ( muMbaI ) khAte nUtana jina prAsAdanI bAjumAM ja " zrI ziAra nivAsI zuM zAMtIlAla sudarajI che.. . ne dhakkA mane mArA mana mu phuu kArane cAranAM jANItA dAnavIra zrI prAgajIbhAInA gama te karavAmAM Ave che. zrI zAMtibhAIze bApelA vaghAra ane a kALAnA kAraNe bRhada muMbaImAM cAlatI. dhama zALA ane ArAma ja 32 331 bhavananI khATa pUNI zakAya che je temanI samAja pratyenI UMDI lAgaNI ane dhagazanuM ananya nirAbhimAnapaNuM ane pratibi JamAM lekhAvI zakAya. nirADa'bara- temanA vyaktitvanI kAma viziSTa che. zeTha zrI zAMtilAla gulAbacaMda gAMdhI ka che. zAMniAdha mA gAMdhIe jJAtimAM sau prathama meTrIka, grejyueTa, bI. . ena. esa. bI. vajrabhAtanI pahelI prApta 4. teonA pukhya pitAzrIe luNAvADAthI pAmitANa ame dvArA sudha kAMThela, pALiA ane kArIyAmAM be mAtanI pratikA karAvela che. pitAnuM nAma gulAbara kamAI mane mAtRzrInu nAma mANekabAI hatuM. teozrInA dharmapatnInuM nAma pALana tu tenA sutroe sI. ke. sudhIno abhyAsa karI gharamAM jJAnanI gaMgA vahevaDAvI che. zrI bharatabhAI tathA zrI mahendrabhAI dhamAM sArA rasa dharAve che. zrI zAMtilAla gulAbacaMda kArDiyA gulAbacaMdra ANaMdanu" nAma bhAvanagara khAte jUnI peDhInA dareka mAtAnI ane zaherIyAnI smRtimAM karo. manubhAI ane zAMtibhAi e emanA putra che. manubhAI galAbaMda ane zAMtibhAI gunnAba' kArDiya e banne bhAize. bAvanagaramAM ja janmyA. ane teo meTrIka sudhIno abhyAsa paNa bAbanagaramAM ja karyo. bApa jyAM navuM hAya e vAtAvaraNa ane sthaLa tarapha ApaNI smRti pakSapAta rAkhe che. eTale ja kadAca tArAbahenanuM mana paNa e smRtine ciddha karavA bhAvanagara tarapha kheMcA haiya e ja svAbhAvika lAge che. meTrIka sudhI abhyAsa karyA bAda baMne bhAIonu mana vepAra kheDI levA karatuM hatu. eTale ja taka maLatAM ja mubaI jaIne nAnakaDA vepAra dhaMdhAnI zarUAta karI. samaya jatAM zAMtibhAI custa rIta dhaMdhAne vaLagI rahyA. ane manubhAIne samAja sevA karavA mATe pharaja paDI. samaya jatA manubhAI eTale InDiyA meoTara bajhAra eso. nA pramukha banyA. mahAvIra jaina vidyAdhanA kamiTI membara banyA ane emAMthI baNInI sasthAo pratye ne pA. mubA~ jana purvaka sadha sAthe varSo sudhI eTale ja rahyA. ane enA staranA TalAya pAsAo ghaDavAmAM madaddha thayA. cheka mukharjI devA chatAMpaNa sakriya rIte pAlItANA jaina gurukulanA maMtrI tarIkenI kAmagIrI banavI eTaluM ja nahiM paNa saphaLa kAmagIrI bajAvI. A samaya daramiyAna zAMtibhAi dhaMdhAmAM saMpUrNa badhAdArIthI khUMpI gayA. e rIte manabhAine eka rIte sAgevAmAM lAgI javAnI sagavaDa dIdhI. Page #1282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 332 jainanaciMtAmaNi baMne bhAIo vacce cAlelI A heDano cepa manubhAInA patnI jasubahenane lAgyuM. emaNe pitAnI jAtane muMbaI jena mahilA samAja sAthe sAMkaLI dIdhI e paNa eTalI ja laganIthI jaina mahilA samAjanA utkarSamAM tana-mana ane dhanathI madada karavA lAgyA. e rIte emanI meTI sakhAvata rU. 51000 nI thaI jemAMthI jasubahena kApaDiyA bhavana marInaDrAIva para khuleluM thayuM ane Aje paNa sakriya kAma kare che. mahilA jena udyogagRhanuM nAma ApaNe kyAM nathI sAMbhaLyuM che e saMsthAnA kAryamAM jasubahenane phALo nAno nathI. jayAre A bAju manubhAI ane jasubahenanuM kAma sAmAjika kSetre dekhAvA mAMDayuM tyAre zAMtibhAI ane tArAbahene ghara ane vyApArane khUba ja sArA tabaka mUkI dIdhA. manubhAIne deha 198 gnA phebu.mAM paDayo. zAMtibhAI ekAeka ekalA thaI gayA. bhAIne AghAta, bahArathI tene lAgyuM ke mane ane zarIre jhIlI lIdho paNa ema na banyuM. cAlu varSe eTale 1992 ne phebu.mAM zAMtibhAI paNa manubhAIne saMgAtha zodhatA nIkaLI paDayA AvA nirADaMbarI ane kAryarata bhAIonI chatrachAyAmAM meTA thayelA nalInIbahena te zAMtibhAInA dIkarI ane temanA pati mahendrabhAI Aje emanA kAmane pUrA karavA potAnuM kAma paDatuM mUkI nIkaLI paDyA che. A parivAra taraphathI nIcenI saMsthAone sArI 2kamanA dAna ApyA che. AnaMda vATikA bhaginI maMDaLa-bhAvanagara. baherA mUMgAnI zALA-bhAvanagara. cImanabhAI cakubhAI drasTa. bhagavAna mahAvIra kalyANa kendra, jhAlAvADa grAma vikAsa TrasTa. yazovijayajI jaina gurukuLa-pAlitANA. zrI zAMtibhAI mIzrImala jaina janmabhUmi rAjasthAnanuM manIyA gAma. nAnI uMmaramAM madrAsamAM bI. koma. thayA. muMbaI AvI kemikalane bijhanesa zarU karyo. temAM puruSArthathI khUba vikAsa karyo ane sArI prasiddhi ne saMpatti meLavI. madrAsamAM temanA pitAzrInI ghaNu varSanI jUnI suprasiddha peDhI che. temanA vaDIlabaMdhu zrI lAlacaMdajInuM madrAsanA jaina samAjamAM agragaNya sthAna che. teo dhamaniTa ane sevA priya che. rAjasthAnamAM temanA nAnakaDA gAmamAM dharmabhAvanA jvalaMta che ane sAdhu-sAdhvInI suzraSA vaiyAvacce suMdara rIte thAya che. gAmamAM suMdara dharmazALA baMdhAvI che temaja AyaMbila khAtuM temanA taraphathI baMdhAvela che. temanA vaDIlonI daherAsara bAMdhavAnI ucca bhAvanAne kAraNe A parivAra taraphathI hastagirimAM eka derI baMdhAvI che. nIce eka dharmazALA baMdhAvI che. pitAzrInA nAme mITImalajInA nAme muMbaI mahAvIra jaina vidyAlayamAM eka hela baMdhAvyo che. bhAratanA ghaNA kharA jena tIrthonI yAtrAe jaI AvyA che. nAnA moTA dAne karyA che. hamaNAM ja rAjasthAne hospiTalamAM traNa lAkha rUpiyA ApyA che. dhI gujarAta rIcarsa ina meDikala InsTiITayuTa zAhIbAga AuTaDora pezanTa DipArTamenTa pitAzrInA nAme karAvela che. mizrImala navAjI jaina nAkoDAjI tIrthamAM temanuM pradAna raheluM che. mAtA-pitAzrIe upAdhAna karelA che. mAtAzrIe aThThAI vagere karela che. teo dharmaniTa hevA sAthe vidyApremI ane navA vicAranA che. teo DIvAIna noleja sosAyaTI vAlakezvaranA peTrana che. teo yazasvI bane ane dharmanA ajavALA karavA sAthe samAja kalyANanA kAryo karatA rahe e ja abhyarthanA. zrI zAMtilAla bhAIcaMda zAha zatruMjaya girirAjanI sAnidhyamAM kadaMbagiri nAmanuM jenatIrtha AveluM che, jeno vikAsa karavAmAM zAsanasamrATa 5. pU. AcArya zrI vijayanemisurizvarajI mahArAje ghaNe rasa lIdho hatA. Aje paNa te hajAro bhAvikonI bhaktinuM kendra banele che ane temanAM hRdayamAM zraddhA tathA zuddhinuM siMcana karI rahele che. A pavitra tIrthanI chAyAmAM bhaMDArIyA nAmanuM eka gAma vaseluM che, te guNIjanonA bhaMDAra jevuM che. temAM vIzA zrImALI jJAtIya zrI bhAIcaMda bhagavAnanuM kuTuMba tenI dharmapriyatA, udAratA tathA sevAvRttine lIdhe AgaLa tarI AvatuM hatuM. zrI bhAIcaMdabhAInuM gRha guNiyala gRhiNInI khyAti pAmelAM zrI ajavALIbahene ajavALyuM hatuM. temanI kukSie tA. 25-7-ra9nA roja eka putraratnane janma thayo. te zAMti-tuSTi-puSTinuM kAraNa banavAthI zAMtilAla nAma pAme. Aryadeza, jana dharma ane saMskArI dharmaparAyaNa mAtApitA parama puNyanA udaya sivAya pamAtA nathI, paNa zrI zAMtibhAIe pUrva bhavamAM puca mahApuMja ekatra karele, eTale teo A traNeya vastu pAmyA ane bALapaNathI ja guNane saMcaya karavA lAgyA. cha varSanI uMmarathI zrI zAMtibhAI meMgalera rahevA lAgyA ane prAthamika tathA mAdhyamika zikSaNa tyAM ja laI vyavahArakuzala banyA. tyArabAda sane 194 mAM teo pitAnI sAthe dhaMdhAmAM joDAyA. ujajavala bhAvInI IcchAthI sane 1955mAM teo muMbaI Jain Education Intemational Page #1283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagraMtha-2 333 AvyA ane ahIM temanA pitAzrIe potAnA vyApAranI je zAkhA kholI hatI, tene vikAsa karI "esa. bI. bhagavAna enDa sansa' nAmanI navI peDhI zarU karI. prAmANika vyavahAra ane grAhako pratyenI udAra nItithI thoDA ja vakhatamAM A peDhInI sArI jamAvaTa thaI. Aje e peDhI elacInA vyApAramAM AgaLa paDatuM sthAna dharAve che. zrI zAMtibhAI vyApAra-dhaMdhAnI jamAvaTa karavAmAM saphaLa thayA pachI sAmAjika ane dhArmika pravRttiomAM bhAga levA lAgyA. temAM dhArmika pravRttio tarapha temanuM lakSa vizeSa rahetuM. tenA prathama madhura phala tarIke temaNe bhagavAna bhuvanamAM dhara-daherAsara nirmANa karyuM, jethI kuTuMbanA sarva sabhya nitya-niyamita jinapUjA karI potAnA jIvanane kRtArtha karI zake. zrI zAMtibhAInI dharmabhAvanA navapallavita banavA pAmI hatI temane purisAdAnIya zrI pArzvanAtha bhagavAna ane temanI zAsanasevikA bhagavatI zrIpadmAvatI devI para ananya zraddhA utpanna thaI hatI. temanA japa, dhyAna ane anuSkAnethI temanA samasta jIvanavyavahAramAM AnaMdamaMgala pravarte che. teo prasiddhithI bane teTalA dUra rahe che ane pitAnA kartavya cUpacApa bhajavye jAya che. temanA sahavAsamAM AvanAra sahu koI para temanA saujanya ane temanI sahadayatAnI UMDI chApa paDaDyA vinA rahetI nathI. ame pote temanA A guNethI prabhAvita chIe. zrI zAMtibhAI ke. mahetA pAvanakArI hoya che. bhaktakavi zrI zivajIbhAI (maganabAbA ) eka evI virala vibhUti hatA. temano janma naLiyA gAme thayela. vIsa ja varSanI kumaLI vaye emaNe samAjasevAnA kSetramAM jhaMpalAvyuM ane mAtra 24 ja varSanI vaye emaNe pAlItANAmAM jena boDi*ga-kUlanI sthApanA karI. tyAra pachI cAra varSa bAda 1907mAM emaNe 30 grAmya pAThazALAo ane kanyAzALAo zarU karI. e jamAnAmAM strIo zikSaNa levA bhAgye ja AgaLa AvatI. karuNAbharI mAnavatAnAM spaMdana anubhavatuM emanuM hRdaya duHkhI janonAM AMsu lUchavA tatpara banyuM. sane 1905mAM emaNe naLiyA (karachamAM ) bAlAzramanI sthApanA karI je haju cAlu ja che. sane 1910mAM pAlItANAmAM vidhavAo mATe zALAo sthApI. bhayaMkara jalapralayamAM pAlItANAnI A baMne saMsthA nAza pAmI. zrI zivajIbhAIe sAttvika sAhityanuM vipula sarjana karyuM che, ane te uparAMta pustaka lakhyAM che. saMgItane UMDo rasa hevAthI emaNe paMdarase uparAMta kAvyo ane bhaktigItAnI rasadhArA vahAvI che. 1921mAM emaNe svataMtratAnA AMdolanamAM jhaMpalAvyuM. vidyA pratye parama AkarSaNa hovAthI 1932mAM teozrI araviMda AzramamAM rahyA. ane zrI araviMdane caraNe besI emaNe sAdhanA karI. gujarAtane choDI paMjAbane karmabhUmi banAvanAra zrI zivajIbhAIne tyAM ja sahu koI maganabAbAnA nAme ja vadhu pichAne che. zrI sumaticaMdra zivajIbhAI sevAmUti kare chanA potA putra bhaktakavi zivajIlAla devazInA suputra zrI sumaticaMdrabhAI, kuvarajI devazI lI, ne proprAyaTara ane DirekTara. temane janma tA. 30-3-1904mAM maMdiranA nagara siddhakSetra pAlItANAmAM thayo hateA. mAtA sulakSaNAbena paNa sevAbhAvI, dharmaniSTha ane mAyALu hatAM. zrI ziva bhAI te cira pravAsI hatA. vizvayuddha pachI maMdImAM kaMpanInI Arthika hAlata kathaLatI hatI. bhAIzrI sumatibhAIe muzkelIne sAmano karI sAhasika vRttine kAraNe temanI mila sTAranI lAIna sAthe agnizAmaka sAdhananuM utpAdana zarU karyuM. briTiza peDhIonA hAthamAM teno vepAra hatA. paNa zrI sumatibhAInI buddhi pratibhA javalaMta, navanavAM prasthAna karavA jhaMkhanA rahelI ane temaNe phAyarekasanuM kAmakAja evuM te jamAvyuM ke te mATe kArakhAnuM karyuM ane uttarottara navanavAM sAdhane mATe meTI mAMga AvavA lAgI ane lAkhonA orDara maLavA lAgyA. teo udyogapati tevA ja sevApriya saujanyazIla AnaMdI ane dAnavIra. zrI araviMda ghoSa ane mAtAjInA prANa pyArA. temanAM dareka kAryomAM temanAM dharmapatnI zrImatI saralAbahenanI preraNA maLI che. pAMDIcerImAM darzane vAre vAra baMne jatAM ane pU. mAtAjIne temanI upara AzIrvAda varasatA hatA. pAMDIcerImAM zAMtibhAI ke. mahetA jesaranA vatanI che. temanI uMmara 40 varSanI che. abhyAsa esa. esa. sI. sudhIne che. teo sAmAjika ane dhArmika kSetre kAmagIrI karI rahyAM che. 1965thI khUba ja nAnI uMmare jIvananI kArakirdI zarU karI. teozrI sarvodaya ke. maMDaLa jesara, ola InDiyA jaina kaeNnpharansa, ANaMdajI kalyANajI peDhI vigere saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. rAjyamAM kaTokaTI jAhera thaI te daramiyAna 50 pU. AcAryazrI dharmasurizvarajInI nizrAma dIkSA prasaMga preraNAdAI temaja pAvana banI rahyo che. mAnavasevA ane jIvadayA jIvanane maMtra che. te sUcave che ke jIvane zAMtithI jIvavuM ane bIjA jIve te rIte jIvavuM. sAdagI, svAzraya ane zrama temanI viziSTatA che. temanA kuTuMbamAM mAtuzrI, patnI temaja putra-putrIo che. zrI zivajIbhAI (magana bAbA) jemanA jIvanamAM jJAnayoga, bhaktiyoga ane karmayoga e traNeyane triveNusaMgama racAyo hoya evI vibhUtionAM darzana Jain Education Intemational ducation Intermational Page #1284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 334 * saravA hAusa ' paNa temaNe badhAvyuM temanA agnizAmaka sAdhana kSetra tamaNe khUba pragAte sAdhA hatI. dezamAM ja nahiM paradezamAM paNa temanI sArI pratiSThA jAmI. tenA traNu putrA te jAie badhuM kAmakAja saMbhALyuM che. 75 varSanI vaye chatAM yuvAnane zaramAve tevI sphUAMtathI kAma karatA rahyA. zrI zanAlAla talada zAhu vividha vyavasAya kSetre sukAya samayathI potAnA vAstavika ane gauravazIla jJAna sAranA parikhA vaDe samAjamAM da sthAna prApta karanAra mahAnubhAva tarIke khUba ja naNAtA che. jIvananA aneka jhaMjhIvAtA sAme jhajhunI taDakA-chAyAnA sAmanA karI dhIraja-bana-kAryaniSThA-pramANiktA tema ja bhagavAmAMthI mArga kADhavAnI gAyjha paicisika mATe DAmavaLA pANIthI phuggA vijaya pAnAnA manobaLanI daDhatAthI sAdhAraNa madhyamaga mAMthI bahAra AvI prAthamika zikSaNa emanA vatana liMbodrA ( uttaragujarAta huM mAM la" meTrIka sudhIno abhyAsa cImaDAda nagInadAsa vidyAlaya amadAvAdamAM 1946 mAM laI pAsa thayA. ucca abhyAsa mahAvIra vidyAlaya mubaImAM elIsTana kolejamAM dharyo. . !) enDanI rIMga olemAM be varSa amadAvAda ane dhruvera eka enjInIyarIMga punAmAM 1956 mAM yunivarsiTImAM khIje nare B. Meh & *!!! ) gauravabharI upAya prApta karI. pAnAnI karAma a,i dhIraja, kheta baMdha kAniyA 1952 mAM primiyara eTAmebAIlsa lI. mAM phakta 135, rUA. mAM tArAthI joDAyA. 114 thI 156 sudhI tairAna vApara DhIMka meM haiM. huM prAkSI. muMbaImAM japAnIjha renIzIyansa sAthe kAma karI anubhava lIdhA. svataMtra dhaMdhAnI himAyatI evA zrI zanAlAla zAhe A badhA anubhavA laI peAtAnI jANakArIne udyoga I. sa. 1957mAM bAmbe vAyara hIlDa me. phre, kuAM gAregAMvamAM sthApanA karI. 1966mAM miDala IsTa paNa sAru evu nikAsa karatI A peDhI thaI gaI. zrI zanAlAla zAhe menameDa phAIbara ane yA ane khAsa karIne polIsTara pAna ane nAdAna cAnA dhAma kSetramAM khAsa vikAsa sAdho che. 196mAM DAIsa enDa prIva tha karyuM". Ama eka pachI eka dhadhAkIya vikAsamAM A khAddeza tuM bIla mahAnubhAve potAnI pratibhAthI jhaLatI kArakidI meLavI. zrI zanAlAla zAhe dhaMdhAnA vikAsArthe I. sa. 1972mAM videzamAM prayAsa zarU karI bALA anubhava meLave. I. sa. 1962mAM enIe kAnanuM kAma rApha ka jemAM ' arihaMta' ane AzIrvAda karNAka baMdara amadAvAda sTrITamAM temaja kAlabAdevI upara khuda jaNItuM ke abhinadana jainAcAr lApa mArakeTa temaja evaresTa zopIga senTara zAMtAba prasTamAM AyAna nagara ( mADa) paMcanA DI.sara) nuM kAmakA cAlu che. eetrAe dhaNI dhaMdhAkIyA peDhInI sthApanA karI che. potAnA mAdare havanamAM potAnA Aikha maLalAla nada mAinuM nAma bheMTI " zizuvidyAra " bhAlamaMdira banAvI ApI bALakanI AzISa lIdhI che. eAthI aneka nAnI moTI sAmAjika sasthAo sAthe gADha rIte saMkaLAyelA che. jevI ke " saMskAra nIya mAnela ( uttara gujarAta) mATe TrasTI tarIke tema ja lI bodA. sevA samAjanA TrasTI tarIke potAnI sevA tana mana dhanathI Ape che. pU. gAMdhIjhanI TrasTIzIpanA himAyatI che. pU. pitAzrInA nAme zeTha zrI talakacaMda svarUpa da cerITebala TrasTanI sthApanA karI che. dhArmika pravRttimAM zrI simadhara svAmI jInamaMdira AkaSa ka ane phlAtmaka pravezArA hai potAnA ku LanA bAbAnuM nAma lakhAvyuM che. A maMdiranA abhAvI TrasTI che, temAM paNa rI evI rakama ApI dhanca mAnyA che. javAharanagara jaina dha gAregAM vanA paNa TrasTI che. temAM nUtana upAzraya sAthe temanA pU. pitAzrInuM nAma joDAyuM che. vijApura sattAvIza jaina jJAti TrasTamAM vaheMcA TrasTI tarIke sevA ApI rahyo che. mAM jJAtinI jaLavaNI mATe mo resTa karavAmAM sArA evA kAra Apela che. zrI zAhe moMdhavArImAM mIsa laI rahelA potAnI jJAtinA madhyama varga mATe taddana mAmulI kimate makAna banAvI ApavAnI yojanA jJAtibaMdhuenA sudara sahakArathI hAthamAM lIdhela che. temaja zubha prasaMge vAparavA lAyaka vizALa hAla sAthe peAtAnA pU. pitAzrInuM nAmAbhidhAna karI badhI sagavaDo pUrI pADI ApavAnu eka mahAna kAma karI rahyA che. zrI zanAlAla zAhanAM dharmapatnI zrImati savitAno sAtha, sahakAra, bhAga temaja dhArmika kAryomAM temanA pAtra zrI rAmane preraNArUpa banyo che. mahArASTra savAra mAM 80 nA vAnati-rA mahAtsava prasaMge zrI zanAlAla talakacaMda zAhane S EM nI javAbadArIbharI ( spezyala ekjhIkayuTIva mejIsTreTanI ) mAnabharI padavI paMja, karI khUba mAna ApyuM hatuM. sva. zrI svarUpacaMda nemacaMda zropha dharma ane vepArane suMdara samanvaya sAdhIne anerI siddhi pAMca karanAra sva. zrI pada tema bo eTale eka preraNAmUrti . pAraDI gAmamAM janma dhAraNa karanArA svarUpacaMdabhAi bAyakALathI ja parAkramI ane sAhisaka hatAM. mukhamAM tae potAnI aneka pravRtti hovA chatAM dharma pravRtti choDatA na jA. potAnA pagabhara thaI janamAM AgaLa vadhavA tamane siddhAMta ajoDa che. puruSArtha dvArA to dho gaLe. vyAM. teoe muMbainI geTa vicasa vidyApImAM ucca abhyAsa prApta Page #1285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgrahagra tha-2 335 karyo hato. IyaLa jema svapuruSArtha kozeTA banAve che tema pitAnA puruSArthathI vyApArI kunehabuddhine upayoga karatA hatAM. kRtrima rezamI kApaDa tathA mazInarInA udyoga sAthe teo saMkaLAyelA hatA. zUnyamAMthI sarjana karatAM karatAM AgaLa AvyAM. vyavasAyanI sAthe sAthe vyavahArika buddhi paNa dhaNI hatI. mAunTa AbumAM zrI zAMti sadana tathA muMbaImAM zrI zAtideva sevA samiti tathA phelozIpa hAIskUla tathA pAraDInI hospiTala tathA skUla temaja bIjI ane saMsthAo sAthe teo saMkaLAyelA hatA ane ucca hoddo dharAvatA hatAM. tana-mananI sAthe dhana paNa sArA pramANamAM vAparatAM hatAM. mahAvIra vidyAlayamAM paNa sahAya karI hatI. sAdharmika bhakti emanA romeromamAM vahetI hatI. vidyArthIone Arthika sahAya karavAmAM haMmeza tatpara hatA. jJAna para akhUTa bahumAna hatuM. dhArmika vAMcana, dhAmika carcA ane yAtrA-pravAsanA khUba 2sika hatA. guptadAnane vizeSa mahattva ApatA. koI paNa temanA ghara AMgaNe Ave te teo khuza thaIne jatA. Avu temanuM gunudAna hatuM. temane pagale pagale temanA suputre paNa zAsananA ane samAjanA kAryo karI rahyAM che. taonA jIvanamAM dhArmika bhAvanA anumodanIya hatI. samaye samaye dhArmika pustakAnuM vAMcana satata karatA hatAM. teo svargavAsa pAmyA tyAre aMtima ghaDI paNa aNumela banI hatI. kAraNa ke jIvanamAM dharmane pacAvI zakayA hatAM. tenA prabhAve chelI kSaNo mAM paNu arihaMta paramAtmAnuM raTaNa ane namaskAra mahAmaMtranuM smaraNa teo bhUlyA na tA. namaskAra mahAmaMtranuM samaraNa karatAM karatAM hatAmukhe cAlyA gayA hatAM. Ama potAnuM mRtyu paNa mahA savarUpa banI gayela ane e rIte temanI jIvana suvAsa amara banI. anaMtakAya te temane nAnapaNathI ja jiMdagIbhara vajarya che. teo vile-pAralA rahe che. savAranA pratikramaNa, snAtra, sAmAyika, pUjA, guruvaryonAM vyAkhyAna zravaNa, vi.mAM samayano sadupayoga kare che. TUMkamAM sukhI hovA chatAM teonuM jIvana dharmapradhAna che. temanA svargastha dharmapatnI zrImatI suzIlAbena paNa ArAdhaka hatA ane temanA dharmajIvanamAM preraka tathA sahabhAgI hatA. muMbaImAM bhulezvaramAM Avela lAlabAga jaina derAsaranI pAse Avela jaina dharmazALAne arAla dAtA zeThazrI bhAIcaMda talakacaMda jhaverInA teo pautra che. muMbaInAM zrI jhaverI mahAjana motIne dharamane kAMTA, zrIpA TakA lAgA phaMDa, zrI IralA ( vile-pArlA) zeTha zrI karamacaMda hola tathA suratanI zeTha nemubhAInI vADI tathA vadhAna tapa abela bhuvana ( surata )ne TrasTI tarIke teoe tana-mana-dhanathI sevA ApelI che. sAdhAmika bhakti, anukaMpA ane dayA e tamane vyaktitvanI viziSTatA che. suratamAM tAjetaramAM baMdhAyela zrI prabhAvatI chaganabhAI sarakAra vardhamAna tapa ra bela bhuvanamAM teo dAtA che. temanA mATe parivAra jApAna, paradezamAM rahe che. putra putrIe mAtAnA dharmanA saMskAre jALavI rAkhyA che. koIpaNa anucita apalakSaNa nathI. - teozrI bhUtakALamAM temubhAI zeThanI vADInA TrasTI hatA. saMskRtidhAma prabhAvatIbena chaganabhAI sarakAranA nAme cAle che. dharmanI . suzIlAbahene suratamAM zrI sUrajavaMdana pArzvanAtha derAsaranA jirNoddArane maraNane ATha divasa agAu Adeza lIdhe hatA. sutrAvikA suzIlAbena saccidabhAI sikSetra ( pAlitANA)nI pa-bhUmimAM piSa vada 13 ( meru terasa) zanivAra tA. 23-1* ranA punya divase savAre pratikramaNa karI-devadarzana karI zrI namaskAra mahAmaMtranuM saraNa karatAM karatAM cha varSanI uMmare svargavAsI thayA che. 1 suratanA vIsA eDanavAla ( mUrtipUjaka ) jaina jJAtimAM jamelA suzIlAbenane uttama dhama saMsakAra temanA mAtA-pitA taraphathI gaLathuthImAM maLelI. zAMta, udAra ane vAsaya svabhAvanA suzIlA bena vakara NI nA jeTalA sAdhAna hatA teTalI akhaMDa dhayAvacce paNa temanAmAM ejaba rIte pariNamI hatI. traNe upadhAna pUrvaka tama ra bata 1 4 niyamadhArI thaI Avaka jIvananI ravapUrNa garimA meLavI hatI. muka sahiyaMnuM paccakakhANa sAtata karatA hoI temaNe pitAnA jIvanane moMghe samaya jarAya phAjala javA dIdhuM nathI ne sAca maLatAM ja reja sAmAyika lai besI jA, A addabhuta vArasA temane temanA sAsu (yA, prabhAvatAbahena) taraphathI ugatI vayamAM ja maLela. navakAranuM maraNa to jANe zvAsozvAranI sAthe vaNAI zrI sAkeracaMda chaganabhAI sarakAra muMbaInAM jhaverI bajhAramAM nAmAMkita udAra ane dhamaniyuM. sarakAra kuTuMbane zeThazrI chaganabhAI amaracaMda sarakAra ane zrImatI prabhAvatIbahenanA suputra zeThazrI sAkaracaMda chaganabhAI sarakAra potAnA mAtA-pitA tathA mosALa pakSane vArase sArI rIta jALavyo che. mahAna puNyAnubaMdhI puNyanA udayathI lada,mIvaMta ne dhananI prApinuM thAya che. tamane jama suratamAM tA. 25-117 savaMta 1833 mahAsuda-3nA roja thayo hato. ne huM kuTuMba hovA chatAM tamane saMpa ane dhArmika saMskAro AdarzarUpa che. Aje 66 varSanI uMmare paNa teo zraddhApa.na, kriyAzIla ane AcArapradhAne jIvana gALI rahyA che. jhaverI bajhAramAM motInAM dhaMdhAmAM sArI evI khyAti prApta karI che. viMzALa ke hevA chatAM teo rAtribhe jana karatAM nathI. ame rUca Jain Education Intemational Page #1286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 33 6 jenaratnaciMtAmaNi gayeluM. pratidina snAtra-aSTaprakArI pUjA, vyAkhyAna zravaNa, pratikramaNa Adina pratidinanA anivArya ArAdhya prakAre hatA. temanI dharmazraddhA aDaga ane avicala hatI. cittArI-aThTha-dasaMdeya, 15-16 bhajuM : vIsa sthAnaka, zrI navapadajInI nava elI vidhisahita aThThama Adi nAnI moTI tapasyAtenA ujamaNA-utsava Adi paNa karyA karAvyA hatA. pAlItANamAM comAsu tathA navANu trAyA paNa apUrvabhAve varSollAsapUrvaka karI hatI. Ama temaNe ubhaya pakSane dhamavAra sAcavyo ane parivAramAM vistAryo hato. TrasTI che. DAyamanDa maracanTa ezosIezananA peTrana che. muMbaInI zakuntalA hAIskUlanA peTrana che. pAlItANA bALAzrama temaja mahuvA bALAzramanA paNa peTrana che. DAyamaMDa ekSaparTa ezosIezanamAM kamiTI membara che. jemsa enDa javelarI kAunsIla kamITImAM membara che. emanA dAdA jeThAbhAI nAnacaMda javerI cerITebala TrasTane rUA. sAta lAkhanuM mabalakha dAna ApI dhanya banyA che. mahenata, zraddhA ane AtmavizvAsanA jore vividha kSetrone cetanavaMtA karanAra zrI sArAbhAIe viziSTa vahIvaTI tAkAta ane dIrdhadaSTine lIdhe e kSetramAM kuzaLatA prApta karI che. zrI sArAbhAInuM samagra kuTuMba ApaNuM gujarAtIomAM 2nasamuM che. zrI sArAbhAI lakhamIcaMda javerI prabaLa mAnasika zakti-buddhi cAturyatA ane kartRtva zakti kAmanI kriyAzIlatA dvArA nAma jevA guNa keLavanAra zrI sArAbhAI lakhamIcaMda javerIno janma 19-9-18 ne zubhadine sukhI kuTuMbamAM thayo hato. siddhinA asAmAnya zikharo prApta karavAmAM temanI kartavya niSThatA, sAvanA ane tapane AbhArI che. muMbaImAM meTrIka sudhIno abhyAsa karI 16 varSanI nAnI uMmare vyavasAya dhaMdhAmAM joDAyA-pitAne motIne dhaMdhAmAM tAlIma laI bhAIo sAthe svataMtra rIte hIrAne dhaMdho zarU karI dhIre dhIre eka pratiSThita nAmAMkita javerI tarIke nAmanA meLavI. paradezomAM temanI phi paNa che. dhaMdhAthe teo ghaNI vakhata paradezanA pravAse jAya che. temanI dekharekha ane rAhabarI prasaMzanIya che. bIjA vepArIo paNa temanI salAha ane mArgadarzanane anusare che. zrama sAdhanA ane utkaTa jIjJAsAnA avirata jalasIMcana vaDe pitAnI virala buddhi pratibhAne phaladAyInI banAvIne teozrIe samAjamAM paNa AgavuM sthAna zobhAvyuM che. vatana banAsakAMThAmAM lekakalyANanA aneka vikAsAtmaka kAryo karI pitAno vatana prema batAvyuM che. gaDha-banAsakAMThAmAM kanyAzALA hAIskUla tathA lAyabrerI davAkhAnuM ke je hAlamAM hospiTalamAM pheravavAmAM Ave che. te tathA emanA pitAzrIne nAme pAlanapuramAM jena bekiMga paNa cAle che. Ama zikSaNakSetre temaja tabIbI kSetre emaNe ghaNuM karI mAnavatAnI suvAsa phelAvI che. pitAnAM pitAzrInA smaraNArthe lamIcaMda jeThAbhAI hAIskUla emanA kAkAnA nAme tribhovanadAsa jeThAbhAI boyajha skUlo baMdhAvI che. emanA kAkI maNubahena tribhuvanadAsanA smaraNArthe gaTarsa skula baMdhAvI che. emanA pitAzrIne nAme pustakAlaya temaja pAlaNapuramAM jaina boDiga calAvI ghaNuM puNya kamAyA che. zrI sArAbhAI aneka saMsthAonA TrasTI che. temaja prANasamAM che. mahAvIra vidyAlaya govALIyA TaMkamAM peTrana che. motI dharmakATAmAM zrI sudhAkarabhAI esa. zAha sAhasavIranI gaNatI bhUmi karacha (naLiyA)mAM 1901mAM temane janma thayo. dhama saMskAranAM suMdara vAtAvaraNa vacce temane uchera thayo. pAlItANuM ane bhAvanagaramAM temano abhyAsa ane jIvanaghaDatara thayuM. 1914mAM muMbaImAM temanA kAkA zrI kuMvarajIbhAIe hArDaverano vepAra zarU karyo. paNa 1921mAM ADatrIza varSanI uMmare kuMvarajIbhAInuM avasAna thayuM. kuMvarajIbhAInA avasAna bAda kuMvarajI devazI enDa ku ne vahIvaTa temanA bhatrIjA zrI sudhAkarabhAI tathA zrI sumaticaMdrabhAIe saMbhALyo. A samaye prathama vizvayuddhane aMta Avyo hato. vyApAraudyoga kSetre moTI maMdI pravartatI hatI. zrI sudhAkarabhAIne grAmyajIvana vadhu pasaMda hevAthI muMbaIne vahIvaTa zrI sumaticaMdrabhAIne soMpI maDhaDAnI khetIvADI zrI sudhAkarabhAIe saMbhALI. maDhaDAnA grAmyajIvana daramiyAna janiMga phekTarI ane eIlamilanuM paNa saphaLatApUrvaka saMcAlana karyuM. 1943mAM maDhaDAmAM bebIna phekTarI paNa cAlu karI je Aje paNa calu che. A bebIna phekaTarIne saddhara pAyA para lAvavAmAM temane yazasvI phALo che. A bebIna phekaTarI bhArata ane bhArata bahAranA paMdareka dezane mAla ekasaparTa kare che. te pachI bhAvanagaramAM paNa A dhaMdhAnA zrI gaNeza karyA A ja kAmamAM temanA cha suputro dhaMdhAnuM saphaLa saMcAlana karI rahyA che. pUjya zivajIbApAe pragaTAvelI sevAjIvananI jyotane jalatI rAkhavAmAM paNa temanA vArasadAra zrI sudhArabhAIne bahumUlya phALo rahyo che. sAmAjika saMsthAo taraphane A kuTuMbane prema ane sakriya sahakAra daridranArAyaNa taraphane bhaktibhAva pragaTa kare che. zrI sudhAkarabhAInA suputra virendrakumArabhAI, zrI hemendrabhAI tathA zrI upendrabhAI zrI mahendrakumArabhAI khUba ja saMskArI ane keLavAyelA che. zrI virendrakumArabhAI dhaMdhAthe bhAratamAM badhe ja pharyA che. niyamita devadarzana ane dhama uparanI apAra zraddhA jovA maLe che. deza ane paradezamAM badhe ja virendrabhAInI kIrti prasarelI che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sava saMgrahagra - 2 37 zrI sudhAkara maNIlAla pAmIne temanA dharmasaMskAra vadhu ne vadhu puSTa thatA gayA hatA. jaina samAjamAM AgaLa paDatuM sthAna dharAvanAra zrI sudhAka samAjamAM tathA vyApArika kSetramAM teozrIe sArI pratiSThA rabhAI mULa amadAvAdanA vatanI che. temanA pitAzrI maNIlAla prApta karI hatI. zerabajAramAM teozrInuM nAma eka agragaNya ratanacaMda vakIlanI chelA cAlIza varSanI vrata-japa-tapa bAravrata ziradalAla tarIke paMkAtuM hatuM. A rIte teoe pitAnI ujajavaLa dhArI ThAma, vihAra ekAsaNI dvArA thatI rahelI bhaktithI kAra kedIne vadhu ujajavaLa banAvI hatI. kuTuMbanA nAnA moTA sau sabhyomAM dhamasevAnA saMskAronuM teozrInA lagna vi. saM. 1967mAM panavela ( mahArASTra) siMcana thayuM. je vaTavRkSa banI Aje zrI suvAkarabhAI aneka nivAsI zeThazrI tArAcaMda kapAsInA suputrI zrImatI zaNagArabahena jaina saMsthAomAM yatkiMcita samaya, zaktino bhoga ApI sevAnI sAthe thayAM hatAM. zrImatI zaNagArabahena dhaNAM suzIla, saNuNAnurAgI, sugaMdha prasarAvI rahyA che. premAma temaja apUrva dharma niSThAvALAM che. teozrIne be putro zrI sArA samAjasevI kAryakara tarIkenA sadguNo dharAve che. cInubhAI tathA zrI buddhidhanabhAI tathA be putrIo kusumabahena ane IMgleMDa, yuropa, AphrikA, eDana ane dezanA anya bhAgomAM temanuM - zrImatI bahena che. e badhAM dharma pratye daDha anurAga dharAve che. paribhramaNa, aMgrejI bhASA uparanuM sAruM evuM prabhutva, nAnA-moTAM zreSThIvarya mANekalAla manasukhabhAIe kADhelA mahAtIrthAdhirAja kAmomAM temanI jINavaTapUrvakanI cakakasAI, khaMta, niSThA ane zrI zatruMjaya temaja giranAranA saMdhamAM teozrIe catuvidha saMdhanI je kAma hAthamAM the temAM pUrI dhagazathI pAra pADavAnI tamannAe evI tA anupama bhakti karI hatI ke zeThazrIe temane sevAkAryanI temane ghaNe UMce Asane besADyA che. bhUrI bhUrI prazaMsA karI hatI ke bhagavAna mahAvIranAM pAMca kalyANakanA copATI jaina saMdha vardhamAna sadhArmika sevA saMdha, vardhamAna pAMca varaDA paikI janmakalyANakane varagheDo emanA taraphathI ja tapa, AyaMbila khAtu, zeTha chaganalAla vAlacaMda janarala ane nIkaLe che, tathA pAMce varaghoDAne vahIvaTa teo karatA hatA. zrI meTaranITI hospiTala vigere muMbaInA A saMsthAomAM temanI zatruMjaya tIrthanI navANu yAtrA tathA cAturmAsane lAbha paNa teosevAo jANItI che. mahesANA sImaMdhara svAmI jaina derAsara zrIe lIdhA hatA. temaNe zrI sametazikhara, pAvApurI, rAjagRhI upAsaka gaNane sabhya, kalIkuMDa pArzvanAtha dhoLakA temaja tejapAla Adi tIrthonI vAraMvAra yAtrA karI hatI. -vastupALa saMsthAnA kAryavAhaka samitinA sabhya, nAgezvara tIrthanA tIrthAdhirAja zatruMjaya pratye emane eTalo badho prema ane TrasTI che. uparAMta amadAvAdamAM kALuzInI paLane ajItanAtha zraddhA hatI ke teo zrI vAraMvAra tIrthAdhirAjanAM darzane jatA hatA. bhAgavAnanA derAsaranA TrasTI tarIke temanuM vajana sAruM evuM temanA dharmaniSTha pitAzrI jesiMgabhAie eka TrasTa karyuM che. paDe che. sAdhu-sAvInI bhakti vagere teo temanA bhAIzrI manubhAI tathA AdhyAtmika vizALa vAcana, sAdhu, bhagavato ane muni temanA kuTuMbIjane ghaNI suMdara rIte karatA hatA. sArAbhAIne mahArAjane satata samAgama, temanI yathAzakti sevA ane dhArmika laka thayo hato, temAM namaskAra mahAmaMtranA jApanI jaDIbuTTI sevAnI eka paNa taka jatI na karavAnI abhilASAe temane kharekhara maLI gaI ane cauda pUrvane sArarUpa zrI namaskAra mahAmaMtrano jApa yazakalagI ApavI ghaTe. saM. 2049 bhAdaravA suda 7 ne somavArathI zarU karyo ane te jApa jIvananA aMta sudhI rAta-divasa, sUtA-besatAM cAlu rAkhyo. tethI jaina samAjanA AvA vaMdanIya puruSo ApaNA saunA abhi e camatkAra thayo ke laka cAlyo gayo, ane mahAmaMtranA naMdanane adhikArI che. prabhAvathI kadI kadI zrI zatruMjaya tIrtha tathA gurudeva AcAryazrI sva. zeTha zrI sArAbhAI jesiMgabhAI zeradalAla vijayanemisUrizvarajInAM darzana karIne teo potAnI jAtane dhanya mAnA hatAM. janma-vi. saM 192, poSa suda 3 guruvAra mahAma ane jApa temaNe jIvanakALa daramiyAna 1,00,01,583 svargavAsa vi. saM. 2033, piSa suda 8, maMgaLavAra. zreSThIvarya ( cAra karoDa, paMdarase tyAMsI kula) jeTale karI vikama sAdhyo zrI sArAbhAIne janma zreSThIvarya zrI jesiMgabhAI kALIdAsane tyAM hatA. A mahAna prabhAvazALI mahAmaMtra jApa jiMdagInA chelA amadAvAda zaheramAM thayo hato. bAlaca avasthAthI ja teone zvAsa sudhI cAlu rAkhavAnI emanI bhAvanA saphaLa thaI hatI. dharmAnurAga dhyAna kheMce te hatA. mAtA-pitA taraphathI dharmanA teo puNyazALI puruSa hatA. emanI saurama Aje paNa maheMka saMskAra maLatA rahyA ane teozrInA dharmaguru sUri samrATa cA- maheka thAya che. te suvAsa kAyama rahe te mATe temanA putro zrI cadeva pUjya zrI vijayanemisUrizvarajI mahArAja dvArA sIMcana cInubhAI tema ja zrI buddhidhanabhAI, emanAM patnI a.sau. je. 43 Jain Education Intemational Page #1288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 338 jainaratnaciMtAmaNi bhAnumatIbahena ane emanA suputra zrIdhana, samIra, kanaka zrI karatA ane lAvatA. pUjya AcArya devazrI dharmasUrizvarajI ma. sA.nuM jesiMgabhAI zeThanA TrasTamAMthI puNyakAryomAM umaMgathI UchaLatA haiye cAturmAsa khAsa vinaMtIpUrvaka amarelImAM karAveluM. sAtha ane sahakAra ApI rahyA che. temanAM dharmapatnI paNa eTalA ja mAyALu, premALa, dhArmika zrI sArAbhAI rAjanagara dharmapurI amadAvAdanA agragaNya vRttivALA ane bhaktibhAvavALA hatAM. jaina dharmanI samAcArI AgevAna hatA. teo cAlyA gayA paNa pu5 pAMkhaDInI jema pitAnI pramANe sAdhu-sAdhvIjI samudAyanI ane zrAvaka zrAvikAgaNanI vaiyAmadhura phorama mUkI gayA. teo bhale divaMgata thayA paraMtu teonA vacca karatAM dharmakAryonI divya jayeta Aje paNa jaLahaLI rahI che. samaya jatAM saMdhanI milkata mATe aMdaroaMdara keTalAka jhaghaDA zrIyuta sevaMtilAla kAntilAla paTaNI paDayA tyAre pitAnA aMgata saMbaMdhone avagaNIne saMdhanI sadara milakata pAchI meLavavA athAga prayatna karyA. chevaTe gujarAta pATaNanA zrIyuta sevaMtibhAI mULa pATaNanA vatanI. pATaNa zaheramAM nagarazeTha zrI popaTabhAIne maLI ahIMnI badhI vigate samajAvIne mAtA kAntAbena ane pitA kAtIlAla hIrAcaMdane tyAM saMvata moTI kiMmatanI te milakata saMbhavanAthajI mahArAja jinAlayane 1984nA phAgaNa suda nA zubha divase zrI sevaMtibhAIne janma pAchI apAvI. thayo. bahu vizALa kuTuMba. AThabhAIo, be bahene maLIne amarelInA zrI sakaLa saMghe temanI saujanya sabhara sevAonI sevaMtibhAI dasa dasa bhAMDaraDAM che. zrI sevaMtibhAInA patnI kalAvatI noMdha laI temane mAnapatra ApavAno ane temanuM talacitra bahena eka guNiyala strI che. vaLI sevaMtibhAIne eka putra ane upAzrayamAM mUkavAno TharAva karyo te pramANe Aje paNa temanuM be putrI che. AkhuM kuTuMba dharmane raMge raMgAyeluM che. sAdhu tailIcitra upAzrayanA vyAkhyAna hAlamAM mojUda che. zrI saMbhavanAthajI sAdhvInI vaiyAvacca mATe temanI anumodanA karIe eTalI ochI jaina derAsaranI milkata sAcavavA ane abhivRddhi karavA temaNe che. zrI sevaMtibhAI tathA tenuM AkhuM kuTuMba dara roja pUjA, sevA, khUba parizrama laI derAsaranA kharca mATe koI pAse javuM na paDe dazana ItyAdi dharmakriyA karavI. dara reja vyAkhyAna zraveNu karavuM. teTalI Avaka zrI saMghane maLI rahe tevI vyavasthA karavAmAM teo tapa-japa vigere ArAdhanA karavI temaja paropakAranuM ke sevA kAmiyAba rahyA, saphaLa thayA. saM. 1986mAM teo svargavAsa pAmyA. zuzraSAnuM koIpaNa kArya dekhAya ke turata yathAzakti tana, mana ane tyAM sudhImAM temanA vahIvaTa daramiyAna derAsarajInI vArSika AmadAnI dhana sAthe samaya pUrato bhega ApavA tatpara bane. teone vya- sArI evI rahevA lAgelI. derAsaramAM paDelI khAdha paNa paripUrNa vasAyamAM plAsTikanuM kArakhAnuM che tathA plAsTikane dhaMdhe che. te saMpanna thaI. teo dharmabhAvanAvALA hatA eTaluM ja nahIM paNa temanA putra saMbhALe che. pote khAsa nivRtta jIvana jIve che. ane sudhA2ka vRttinA hatA. kAcIvayanA bALakone dIkSA ApavAnI meTA bhAgane samaya dhamayAna ane sevAmAM ja pasAra kare che. pravRtti sAme temaNe zrI saMdhane cetavyA hatA. se. 1973nI sAlamAM zrI suMdarajI DAyAbhAI zAha A eka prasaMga banI gayele. AvA kartavyaniSTha, sevA parAyaNa, dhAmirka vRttivALA ane sudhAraka vicArasaraNIvALA svargastha saurASTranA amarelI amaravallarInA vizALa ozavALa vakIlazrI suMdarajIbhAI DAhyAbhAI zAhanA amara AtmAne dhanya he. jJAtinA saMgRhastha zrI suMdarajIbhAIe vakIlAtano vyavasAya zrI zivubhAI lAThiyA karatAM karatAM dhArmika ane sevA parAyaNavRttithI amarelInA jaina daherAsarajIne vahIvaTa saMbhALyuM. te vakhate saMvata 1940mAM zrI lAThiyAne janma 15 me 1928nA roja saurASTramAM ahIMnuM jinAlaya nAnuM hatuM'. kaI milakata na hatI, temanI kuzAgra meMdaraDA gAme thayA. muMbaInI vilasana kaeNlejamAM teoe potAnuM buddhi ane vyavahAradakSatA ane khaMta temaja hoziyArIthI derAsara zikSaNa lIdhuM. 1951 mAM teoe bI.esa.sI. nI parIkSA mATe sA re suvyavasthita vahIvaTa karI sArI evI sthAvara milkata enasa meLavI pAsa karI. rabara TekanolejInA kSetre vadhu ucca saMpAdana karI amarelInA jinAlayanA mukhya jinamaMdiramAM mU. abhyAsa karavA IlenDa gayA. chevaTe baTeka abhyAsa karIne nA. bhagavaMtazrI saMbhavanAthajI che. te jinamaMdirane vadhu vizALa che rabara TekanolejIne DiplomAM meLavI bhArata pAchA pharyA. pachI ane zi95maya banAvarAvyuM. vaDodarA jaina derAsarajInA jinAlayanA teoe 18 53mAM oNgasTanI 15mInA rabbara phekTarI zarU karI. te bhAgamAM navesarathI ghUmaTa vagere racAvI temAM zrI zAMtinAthajI A phekTarI dvArA udyogo mATe 2baranAM sAdhano ane 2mbaranI bhagavAnanI pratimAnI pratiSThA karAvI. rIo vagerenuM utpAdana karavAmAM Ave che. tatkAlIna pratiSThita, suvikhyAta, nAmAMkita AcArya bhagavaMta 196pamAM teo "jasTIsa pha pIsa' tarIke nimAyA. ne zrI sakaLasaMdhane sAthe rAkhIne atre cAturmAsa mATe lAvavA prayatna ' mubaI ese." bhArata nArI kalyANa samAjane mAnad khajAnacI Jain Education Intemational Page #1289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 339 tarIke nimAyA. pUrva muMbaInI roTarI kalabanA DAyarekTara tarIke cUMTAyA. lAThiyA ceriTebala TrasTa' ane inDiyana rambaraInDasTrIjhanA kAmadAronI previDanDa phaMDa samitinA ceramena tarIke nimAyA. teo inDiyana kesara sosAyaTI pregesiva grupamAM peTana tarIke nimAyA. misana kilDa cilDrana sesAyaTI, heralDalAskI I-sTITayuTa oNpha poliTisa jevI aneka saMsthAonA AzrayadAtA samAna che. ane inDiyana reDakrosa sosAyaTImAM paNa gaNanApAtra sahAya ApI che. bombe esa. nI sthApanA karanAra teo sabhya che. A uparAMta bIjI vividha prakAranI samitinA sabhya che. jevI ke bebe InDasTrIjha ese, InDiyana rabbara InDasTrIjha ese, InDiyana sTAnDajha InsTITayuzana beDa oNpha kaMTrala oNpha menejamenTa ekajhIkayuTiva, samAja zikSaNa maMdira nidhi samiti, mAnavasevA sadha, progresIva grupa DivAIna cAIlDa, skUlaphaMDa, kAunsIla ona valDaDezana eziyA pesiphika Divijhana, keyanA artha kevaka viTimsa aIDa kamiTI vagerenA pregesiva apanA sTenDIMga kamiTInA teoe sabhya tarIke sevA Apela. ola InDiyA menyu.orgenAIjhezananA senTrala kamiTI membara tarIke sevA Apela. A uparAMta soLeka jeTalI samitionA teo AjIvana sabhya che. kAraphalega kamiTi 6 7-68 nAM teo sekreTarI hatAM. teo bombe InDasTrIjha ese. nA pramukha hatA. 1972 7 3 mAM ola InDiyA rabara InDasTrIjhanA pramukha hatA. 1970/78mAM roTarI kalaba opha muMbaI IsTanA pramukha hatA. 1978 - mAM AMtararASTrIya sTAnDarDa oragenAIjhezana rabara TekanolojI kSetre thayelI Adhunika pragatino abhyAsa karavA teo IMglenDa, jApAna ane barmA jaI Avela che. 2mbaranI nikAsa karavA mATe siMgApora, hoMgakoMga ane osTreliyA paNa jaI AvyA che. siMgAporamAM thayela seminAramAM paNa bhAratanA pratinidhi tarIke hAjarI ApI hatI. teoe rembaranAM sAdhananuM utpAdana zarU karyuM. rabaranI glaeNkeTa banAvavI zarU karI. bhAratamAM prathamavAra kepesiva zrIniMga raMja ane IvAseTa 2mbara (svIvajha ) nuM utpAdana zarU karyuM. niyaMtraNa paNa zarU thayuM. udyogamAM vaparAtA 2mbaranA ane rabaramAMthI bIjA vividha sAdhanonuM utpAdana karI mahatvanuM gaNI zakAya evuM rUA. 45 karoDanuM videzI hUMDiyAmaNa prathamavAra bacAvyuM. bhAratamAM eka mAtra khUba ja Adhunika ane saMpUrNa sAdhavALI teonI 2mbara phekTarI che. A phekaTarImAM puSkaLa sAdhavALI leboreTarIne paNa samAveza thAya che. jene vistAra 43000 corasa phUTa che. 23 okaTa 1966 nA divase kArakhAnAnA prathama uddadhATana nimitte teoe kezoda TI. bI. hospiTalane moTI rakamanuM phaMDa ApyuM. anya saMsthAone paNa badhI maLIne lagabhaga 20,000 nI madada karI. A uparAMta sa zodhana, tabIbI rAhata, ucca zikSaNanI prApti vagere mATe Arthika sahAya pUrI pADavA lAThiyA cerITebala TrasTanI sthApana karI. bhArata sarakAre prathama vAra ja videzI AyAtane pahoMcI vaLavA mATe rambaranA glaeNkeTa utpAdana karavA rokaDa rakamanuM moTuM InAma jAhera karela. A prakAranAM utpAdanane vikAsa zrI lAThiyAe bhAratabharamAM prathama thoDI videzI madada lIdhA vinA pitAnA prayatnothI vizva bharamAM rabara utpAdana karanArA mAtra gaNyAgAMThayA ja che. udyoganI suMdara pragatine lIdhe dezane thayela phAyadAne kAraNe 17 mI. DIse. 1969 nA roja rASTrapatizrIe dilhI rASTrapati bhavana khAte temane evorDa Apyo. A sivAya TekasaTAIsa InDasTrIjhanA mATe IvAseTa 2mbara slIvajha tathA rambara speDiMga jekeTa, pI. vI. sI. ledhara kalotha inDasTrIjha mATe tathA marakyurI sela kesTika seDA plAnTa mATe dezamAM prathama utpAdana zarU karatA bhArata sarakAra taraphaLa zrI. vI. vI. girInA varad haste cAMdInA zilDa meLavI gaurava prApta karela. 1978 nA varSamAM teozrInI kaMpanIe udyogakSetre 25 varSa pUrAM thatAM te prasaMge sivara jayubilI varSanI ujavaNI prasaMge teozrIe satata navI navI zodha karI peparamila InDasTrIjha, udyogakSetranI jarUriyAta sTenAITa, mAIkroka, bleka DAyamanDa mAIkromeITa, sIlIkezana rola. A mujabanI pAMca AITamenA rola dezamAM sarvaprathama banAvavAne yaza prApta karela. zrI lAThiyA udyogakSetre ghaNuM ghaNuM AgaLa vadhelA che. ane satata pravRttimaya rahevA chatAM sAthe sAthe dareka prasaMge pitAnI janmabhUmi meMdaraDA gAmane paNa yAda karI upayogI thavAnI bhAvanA darzAvela che, jenA pratIkarUpe Aje meMdaraDA gAmamAM zrI vasanajIbhAI parasottamabhAI lAThiyA hespiTala tathA kanyAzALA che. meMdaraDA tathA AjubAjunA gAmanAM lokone AzIrvAda samAna che. A sivAya navembara 1978mAM netrayajJanuM Ayojana karI meMdaraDA tathA AjubAjunA gAmanAM 1700 dardIonuM AMkhanuM cekiMga karAvI saMta puruSa Do. aviyuM sAhebanA hastaka motiyA, jhAmaranAM 250 dardIonuM saraLa oparezana karAvI darekane navI daSTi ApI sAthe cazmAM tathA lenkeTa ApI mahAmUluM kArya saphaLatApUrvaka pAra pADela. ApaNA saunA teo khare ja abhinaMdananA adhikArI che. zrI hIrAcaMda pItAMbara zrI hIrAcaMdabhAIne janma saMvata 1942 mAM thayo hato. temanA pitAzrI zrI pItAMbarabhAI bhamodarAnA kAmadAra hatA. bhamedarAmAM temanuM varcasva hatuM. AkhuM gAma temane kAmadAra bApAnA nAmathI navAjatA. zrI hIrAcaMdabhAInA mAtuzrInuM nAma purIbA hatuM. te 95 varSanuM lAMbu AyuSya bhogavI svarge sidhAvyA. zrI hIrAcaMdabhAIe theDo ghaNe abhyAsa karI nAnI uMmaramAM temanA banevI zrI harajIvana chaganabhAInI peDhInA kAmakAja mATe kocIna gayA. tyAM 17 varSa kAma karI dezamAM AvyA. muMbaImAM zrI dIpacaMda Jain Education Intemational cation International Page #1290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 340 jainaratnaciMtAmaNi kAM.mAM AphrikA sAthenuM kAmakAja 15 varSa saMbhALyuM. tyAra pachI bhUpatarAya hIrAcaMdanA nAmathI svataMtra kamizana ejanTanuM kAma zarU karyuM. temanA putra bhAIzrI bhUpatarAye javAbadArI upADI lIdhI ane zrI hIrAcaMdabhAIne nizciMta karyA. Aje to temanuM kamizana ejanTa tarIkenuM nAma prakhyAta che. zrI hIrAcaMdabhAIe zrI mahAvIra jaina vidyAlayamAM eka skolaranA rUA. 1250- ApyA che. temaNe pAlItANAmAM ba-bayAmAM. ane cAturmAsanuM ane sAdhu-sAdhvIonI bhaktine sAro lAbha lIdho hato. bhamodarAmAM paNa sArI rakama ApIne zALAne temanuM nAma ApavAmAM AvyuM che. pU. yuga divAkara AcAryazrI vijayadharmasUrijInI preraNAthI saMghANI esTeTanA zrI pArzvanAtha che. mU. jaina saMdhane bahenane upAzraya mATe rU. 1000/ApavA udAratA darzAvI che. ane te zrI harakeTa hIrAcaMda pItAbara ArAdhanA bhavananuM udghATana kArtikI pUrNimA tA-4-11- 972 nA roja karavAmAM AvyuM tyAre bhAIzrI bhUpatabhAIe bIja rU. 5000/- nI jAherAta karI tyAre saMdhamAM AnaMda AnaMda thaI gaye. zrI hIrAcaMdabhAInA dharmapatnI zrI harakorabahena paNa dharmaniTa ane tapasvI che. bhAI bhUpatabhAI ane Indubahena e temanAM saMtAne che. bhAI bhUpatabhAI paNa sevApriya, kuTuMba vasala ane kAryakuzala che. temanAM dharmapatnI zrI nirmaLAbahena paNa dharmapremI che. zrI hIrAcaMdabhAIne AtmA jayAM haze tyAMthI AzIrvAda varasAvatA raheze. zrI harIcaMda mIThAbhAI saurASTranA agraNI jaina zreSThI varSomAM jemanuM sthAna agatyanuM gaNI zakAya te zrI harIcaMda mIThAbhAI nikhAlasa aMtaHkaraNa, snigdha svabhAva, mAyALu mAnasa tathA vAtavAtamAM samadazI vartana dharAvatA teo bhAvanagaranA vatanI che. muMbaInA vyApArI jagatamAM temanI gaNatA thatI. zanyamAMthI sarjana karIne batAvI ApyuM hatuM ke koI paNa kAryanI siddhi mATe utsAhapUrvaka zuddha satvaja upagI tatva che. zikSaNa kSetre sahAya ApavAne siddhAMta emaNe sahajabhAve sAthe hatA. saMpa ane sulehane haMmezAM satkAratA. tera varSanI uMmare muMbaImAM paga mUkyo ane turataja ANaMdajI jhaverInI temanA kokonA nAmanI dukAne anubhava maLavA lAgyo ane samaya jatAM pitAnA nAmanI e ja dukAna zarU rAkhI. 1982nI sAlamAM devagANAmAM pratiSThA karAvI. muMbaInI ghadhArI jJAtimAM moTo vahIvaTa saMbhALatA hatA. zrI harakhacaMda vIracaMda gAMdhI prabhAvaka nagarI mahuvA zaheramAM jhaverI zrIyuta harakhacaMdabhAI varacaMda gAMdhIne I. sa. 19nA eprIla mAsamAM zeTha zrI vIracaMda vazarAmane tyAM mAtuzrI motIbAinI kUphImAM janma thayo hato. zrI harakhacaMdabhAIe muMbaI AvI jhaverAtanA dhaMdhAmAM niSNuta thaI jhukAvyuM. teozrI saraLa, svabhAve mAyALu havA sAthe aneka caDatI paDatInA cakromAMthI pasAra thatA dharma pratye pUrNa prema ane bhAvanAvaDe dhaMdhAmAM pragati thavA lAgI ane jema jema lakSamI prApta thatI gaI tema tema guptadAna devA lAgyA. teoe sAte kSetramAM puNyAnubaMdhI puNyathI maLela lemIne ghaNuM ja upayoga karyo che. 1. madhupurI nagarIne AMgaNe taoe saM 2006 mAM AcArya deva vijaya nemisUrizvarajI mahArAjane janma sthaLa upara gurumaMdira pratiSThA vakhate eka derImAM bhagavAnazrI mahAvIra svAmInA pratimAjI pratiSThiA karyA. 2, mahuvA bALAzramane bleka baMdhAvI Ape che. 3. mahuvAmAM TekanIkala hAiskula baMdhAvela che. jemAM Aje hajAra vidyAthIe teno lAbha laI rahyA che. 4. mahuvA hespiTalamAM oNparezana thiyeTara baMdhAvela che. 5. taLAjA caumukhajInI TrakamAM zAMtinAtha bhagavAnanI pratiSThA saM. 2011mAM karAvI. 6. muMbaI jevI alabelI nagarImAM agAsI jaina tIrthamAM seneTarIyama yAtrALuonA vaparAza mATe dareka sAdhana sAmagrI sAthe baMdhAvela che. 7. bhecaNIjI tIrthamAM yAtrALuo mATe rUma baMdhAvela che. 8. zrI vijaya nemIsArezvarajI mahArAjane onasaMskAra karavAmAM AvyA che, te bhUmi upara saM. 201pamAM mahuvA yazavRddhi jaina bALazramanI bAjumAM zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM derAsara baMdhAvI pratiSThA karAvela che. derAsaranuM nAma "nemi vihAra" che. 9. pAlitANu kesariyAjI jaina derAsaramAM pahelAM mALe che zitalanAtha pratimAjI pratiSThita karAvyA te vakhate gAMdhI kuTuMba saMdha pAlitANuM laI gayA hatA. 10 muMbaI tathA bhAvanagara AtmAnaMda jaina sabhAnA pena thayA. zrI. goDIjI jaina derAsarane apAsare baMdhAvavAmAM phALo Apela che. 11. aDhAra abhiSeka agAsI tIrtha mAM muni surata mahArAjanI pratimAjIne lepa karyo te samaye karyA. 12. akhila bhArata jaina che. kenpharansa vimamAM adhivezananA svAgata pramukha hatA. ne hAla agAsI jaina tIrthanA TrasTI tarIke kArya karI rahela che. 13. zrI zakuMtalA kAMtilAla IzvaralAla jaina hAIskUlamAM TrasTI che. Jain Education Intemational Page #1291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvasaMgrahagraMtha-2 34 1. pravAhane samajI zakatA hovA chatAM jaina dharmane mAMgalika mUlyo taraphanI paNa eTalI ja UMDI aTala zraddhA emanA vyaktitvanI jhAMkhI karAve che. temaNe mAnavInA mAnavamaMdiramAM paDelA anukaMpA bhAvane jAgRta karavAnuM eka umadA kArya AzAzraddhAthI upADayuM che. samAje Adarzone svIkAravA, AvakAravA ja 2hyA. sva. zrI harajIvanadAsa rAmajIbhAI zAha 14. pAlitANuM bAlAzrama sAthe kamITinA membara tarIke joDAyelA che. A rIta jaina samAjanI apUrva sevA karI. A sivAya samAjanI sAmAjika, dhArmika tema ja zikSaNika aneka saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. tA. ka. 15. zrI kadambaragIrI tIrthamAM vaizAkha suda - bIja ne divase hara varSe svAmI vAtsalya karAvavAmAM Ave che. 16. cakalA sTrITa potAnA dhara derAsarajImAM zrI bhagavAna mahAvIra svAmInI pratimA padharAvI mahAna lAbha lIdhela che. jene darzanAthe hararoja seMkaDo bhAvike AvI lAbha laI rahyA che. pAlitANA, kadambagIrI, kuMDalA, boTAda, giranArajI vagere sthaLoe udAratA pUrvaka sakhAvata karI. temanA parivAramAM traNa putra bipina kumAra, dipakakumAra, prakAzakumAra tathA traNa putrI chAyAbena praviNAbena tathA saralAbena che. dhArmika sAhityamAM paMca pratikramaNa, jaina nitya pATha saMgraha vidyArthIo mATe chapAvI prasiddha karela che. temanA moTAbahena caMdana bahene paNa 101 oLI karI dhaMdhukA mukAme pAraNuM karela che. tapazcaryA cAlu ja hoya che. zrI hiMmatalAla jIvarAja kanADIyA chellA ghaNA varSothI koInuM paNuM bhaluM karI chUTavAnuM eka laDhaNuM laIne beThelA ane haraNAM thoDA samayathI bhAvanagaramAM suvicAra sevA samiti dvArA eka viziSTa navatara prayoga hAtha dharyo che. jemAM nAta jAtanA ke dharmanA bhedabhAva vinA mAnava sevAnI paraba mAMDavAmAM jemane sakriya sahayoga rahyo che tevA zrI kanADiyA mULa taNasA gAmanA vatanI paNa palAsTika ane IlekTrIkala vyavasAyI jIvananI zarUAta bhAvanagaramAM chellA paMdareka varSathI temaNe karI. madhyamavargI parivAramAM temaNe vizALa cAhanA saMpAdana karI che. garbhazrImaMta mANasone sAce mArge lamIne sadvyaya karAvavAmAM kanoDiyA ghaNI jagyAe nimitta banyA che. pita bhAratanA moTA bhAganA sthaLe pharI AvyA che. jamAnAnA pravAhane samajAvIne eka daSTa paNa tanAmAM jovA maLI.. nAnI uMmaramAM tamane lAdheluM jJAna emanA puNyanI ja nizAnI che. vRddhAzrama honArata ane duSkALa hespiTalanI pravRtti evA sArvajanika sevA yajJomAM tana- na visAre mUkatA joyA che. vatana ghoghA tAlukAnA vikAsamAM jaina derAsara ane dhArmika utsavamAM emaNe AtmIyabhAve UMDe Adara ane je prema vyakta karyo che ane vyavasAyane AgaLa vadhAravAnI sAthe sAthe anaMta jIvananI sAdhanA mATenI jANe sAdhaka banI beThA che. jamAnane eka pratibhAzIla puruSamAM hevI ghaTe tevI zANapaNabharI netRtva zakita ane dIrdhadaSTi pUrvakanI sAhasavRttithI vyApAravANijayano vikAsa sarjavA sAthe sAthe jJAti ane samAjanI anekavidha pravRttiomAM paNa sahAyarUpa thatA rahIne anerI yazasaurabha prasarAvI janAra saddagata zrI harajIvanadAsa bhAIe nAnI uMmare ja AtmazraddhApUrvaka jIvanayAtrA prAraMbha karIne samagra kArakidIne ujajavala banAvI hatI. sana. 1923mAM-eca.TI. zAhanI ku. nI sthApanA karI. A. '2. sana. 1938mAM-jayaMtIlAla enDa bradharmanI sthApanA karI. 1. mahAvIra jaina vidyAlayamAM - harajIvanadAsa rAmajIbhAI tathA zrImatI raMbhAbena hara19vanadAsa zAha TrasTa ApyuM jethI be jaina vidyAthIo lAbha laI zake. 2. lakhatara pAse vaNuM gAmamAM varSothI paraNuM tarIke rahela pratimAjInI pratiSThA karAvI. 3. dhAMgadhrA myunisipAliTIne zrImatI raMbhAbena harajIvanadAsa zAha prasutigRha banAvavA rU 1 , nuM dAna ApyuM. . upariyALAmAM be rUma mATe dAna ApyuM. 5. zaMkhezvaranI navI dharmazALAmAM eka rUma mATe dAna ApyuM. jIvana daramiyAna ApaNe badhA ja tIrthonI yAtrA temaNe karI che. ane sidhdhacakra pUjana tathA bIja dhArmika anuSThAna karAvela che. temanA arasAna bAda '. 3. zrImatI raMbhAbena zAhe temane Atma kSecAthe trAMgadhrAmAM paMcAyenakA mahesava yojela tathA navakArasI karAvela. deza tathA paradezamAM :- (1) vyApAranA kSetramAM khUba sAru nAma kamAyA ane Toca beTarI tathA sTavapomekSanA vyApAra mAM hiMdustAnamAM sauthI AgaLa paDatA vepArI hatA.(B) pitAno vyApAra vadhu vikasAvavA temanA putrone paNa sAthe joDI dIdhA ane sana 194 mAM temane moTA putra nagInadAsane vyApAra athe duniyAnI musApharIe mokalyA. videza sAthenA saMbaMdha vikasAvavA 12 ane mAM bIjA putra narottamadAsa paNa yuropanA dezanI saphare mokalyA ane khUba ja dayApAra vikasAvyo. Jain Education Intemational Page #1292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 342 sva. zrI hIrAlAla svarUpacaMda paTTaNI mahuvA nivAsI paTTaNI parivAranA eka preraka prasaMga neAMdhavA jevA che. 2nA mAgazara vadI 63 divase mahuvAmAM-gurumaMdiramAM svazrI hIrAlAla svarUpacaMda paTTI tathA sva. lIlAvaMtIbena DAlAla paTTaNI tathA temanA putra arivaMdakumAranA svargavAsI patnI IMdumatibahenanA smarAye munisuvratasvAmI zAMtinAya ane vAya svAmI brahmAnI pratiSThA khubaja dhAmadhUmathI pU. 'hoyariMchanA guru pU. aA ribanA varada hasta thayela zAMtinAtrA sahita adhyAjika mahotsava, svAmivA sara vagere paTaNA parivAra taraphathI karavAmAM AvI. tene anulakSIne tenI sAthe eka dIsAno pratra - dIkSAnI thAya tenA parivAramAMthI ja levAyA te nimitte baso jeTalA pravAsIone laIne nIcAnuM paNa suMdara Ayojana thayeluM - mA parivAramAM zrI jIne bhAi, zrI arivaMdabhAI, zrI hararAbhAI, zrI OMmendrabhAi vagaranuM bukta rIte dhArmi ka kAryomAM sudara pradAna rahyuM". che. zrI hIrAlAla ela. zAha jaina zvetAmbara dhanvaranu nAma letA ja zrI hIrAlAlaela. zAhanuM nAma sahaja bhAve mukha para Ave. sana 196 thI 172 sudhI kAmanA pramukha tarIke teozrIe ApelI pratima sevA cira:smaraNIya banI rahI che. amadAvAda pAsenA tarADA gAme tA.26-1-2-1899nA dharmAnarAtrI zrI lallubhAI maganalAla zAhane tyAM temano janma thayo hatA. nAnI vayI ja tejasvI zaikSaNika kArakidI dharAvatA zrIhIrAbhAI ane 120mAM ucca riAkSaNa mATe amerikA gayA hatA. jaina samAjamAM sva. zrI vIracaMda rAdhavajI gAMdhI pachI amerikA janArA kadAca teo prathama hatA. amerikAthI ane 923mAM teo muMbaI AvI vasyA.. mahI" temaNe enA korTanA kAryanI sAthe mazInarInA pAsa banAvavAno prAraMbha karI aughoSThi yaMtra AgaLa vadhavAnI zarUAta karI. potAnI AgavI kAryazakti, sUjha ane baheALA anubhavane lIdhe naboe A phekamAM jhAkaLatI siMdhdhao meLavI. temanI audyogika prakriyA AkarSAine temane gola InDiyA rAjsa milsa jarA kAnDa mazInarI esosiezananA ane 1957mAM pramukha tarIke niyukti thaI. sarakAre paNa temane ImporTa eDavAIjharI kamiTI dilhInA sabhya tarIke nImone temanI audyo gika sAhasavRttinI kadara karI. vaNI pratyenA temanA utkRSTa prema kharekhara A saune avAbhAvathI ziSa namAvavA prere che. gupta rIte vidyAthI one zaikSaNika sahAya ApI hatI. paNa varSo - tA. kArAnI sAthe samAjanI aneka sthAete Arthika sahAya ApI . aneka samiyAne sacitra ApI. svAvalaMbI banAvyA che. samAja ane dharmanI ane pravRttimAM bhAga laI yathAzakaca phALA ApyA che. AvA premALa, nikhAlasa, saraLa, sevAbhAvI ane udAracarikta kAnpharansanA mA pramukha zrIhIrAbhAIne ame A sthAnathI bhAvabharI zradhdhAMjali pANIe chIe. zrI hIrAbhAI jaina samAjanuM gaurava hatA. zrI aneApacaMda mAnacaMda zAha taLA tAlukAnA jasaparAnA vatanI ane ghaNA varSothI bhAvanagaramAM sthira thaI vyApAra udyoga sAthe jaina samAjanI anekavidha prattiomAM mokharAnuM sthAna dharAvatA zrI mAnasamA svabaLe AgaLa vadhyA che. bhAvanagara sudhamAM upapramukha tarIke, kRSNanagara se|sAiTImAM pramukha tarIke, pAMjarApoLa saMsthAnA upapramukha tarIke, taLAjA tItha kamiTImAM maMtrI tarIke, jAparA hAiskUlamAM TrasTI tarIke temanI sevAo jANItI che. jananIcAmAja zAstrInagara derAsara, upAzraya, AyaMbilazALA, pAThazALA, davAkhAnu, attiyiha, zopIgasenTara, mAvikA upAzraya ema aneka jagyAe temanA carastI kA rahyo che. garIbo mATe TrasTa Ubhu karI vividha yojanAo dvArA kAma karavAnI bhAvanA rAkhe che, m wwwww varSAbena ramaNalAla zAha janma : dahegAma u. va.-12 pitA: ramalAlakAkaLAya mAtA: raMjanabena ramaNalAla najadIkanA bhaviSyamAM pravajyA aMgIkAra karanAra che. www Page #1293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratibhAsaMpanna ane eka virATa vyaktitva sva. zeThazrI kasturabhAI lAlabhAI dhana-saMpattine vivekapUrvakano upayoga samyaga jIvananI maryAdAo lepyA vinA kaI rIte karo ane kaI vartana-tarAha apanAvI pragati bhaNI prayANa karavuM e mULabhUta padArthapATha jaina zreSThIvaryonA jIvanamAMthI dareka dhanapatie zIkhavA jevo che. jaina agraNI zreSThIvarya sva. zeThazrI kasturabhAI lAlabhAI AnuM uttama udAharaNa che. puruSArtha ane puNyathI prApta thayelI devI saMpatti vaDe rASTra ane samAjanI vividha pravRttiomAM teo AgaLa rahyA hatA. dharma ane saMskRti pratyeno emano lagAva ja emanI pavana vinAnA zAMta divA jevI sthiratAnuM kAraNa hato. teo udyoga AlamamAM paNa khUba UMcA sthAne sthApita thayA hatA. teozrInA jIvanakALa daramiyAna aneka prasaMge aneka saMsthAoe ane sarakAroe teozrInuM ucita bahumAna karyuM hatuM. temanA svargavAsa pachI tAjetaramAM InDIyana InsTITayuTa opha menejamenTanA menejamenTa DevalapamenTa senTaramAM teozrInI pratimAnuM anAvaraNa thayuM che. temaNe UbhI karelI pagadaMDI upara zeThazrI zreNIkabhAI e vArasAne dIpAvI jANe che. jaina saMghane Aja temanuM preraNAdAI mArgadarzana satata maLatuM rahyuM che. gujarAtanuM ahobhAgya che ke pratApI pitAnA AvAM pratApI putro ujavaLa paraMparAne jALavI rahyAM che. zrI jesara jaina evA samAja (muMbaI) | C/ . me. azeka bradharsa, gayA bIlDIMga, trIje mALe, 109, majIda baMdara roDa, muMbaI-400003. manuSya e eka sAmAjika prANI che ane tene eka-bIjAnA saMparkamAM rahevuM game che, ane nIta navA saMbaMdho vikasAvavA Atura rahe che. | muMbaImAM jesaranA eka upara kuTuMbe vasavATa karI rahela che. muMbaImAM vasatAM jesaranA bhAIonAM manamAM eka prazna satata ghoLAto raheze ke ApaNe eka evuM saMgaThana UbhuM karIe ke jenA nejA nIce muMbaImAM vasatA jesaranA bhAI-bahenonI sAmAjika, naitika, Arthika ane dhArmika unnati thaI thake. ane te sAthe sAthe varSamAM amuka cokkasa divase saMmelana vi. goThavavAmAM Ave. jenA mAdhyama dvArA saMpa, saMgaThana ane bhAtR-bhAvanA jAgRta thaI zake. A zubha uddezane mUrta svarUpa ApavA "zrI jesara jaina sevA samAja (muMbaI)"nI saMvata 2035 mAM sthApanA karavAmAM AvI che. A pramANe saurASTra-gujarAtanA je te gAmanA pragatizIla maMDaLo-saMgaThane muMbaImAM ghaNA varSothI suMdara kArya karI rahela che. AvA badhA ja maMDaLono paricaya graMtha-3 mAM A pazuM. Jain Education Intemational Page #1294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - * nI mata rivaranaphA na#A. 7 : ara. , A ja che IFE - 5 che. dareka * 3. te - pAnAmAM che. , : . karI nA 'hA . Faa I jI rAka la karI sauthI vaF Firus no pAka che ke AkhuM kAma - - * ja La kamara- . che ...* karo *, **,, 4.: -- - - IT IS A nAnA - - - ::: zrI sametazikharajI mahAtIrthanuM sarvAgINa dazya-citrakAranI najare zrI vardhamAna bhaktisevA saMgha-muMbaInA saujanyathI Jain Education Intemational Page #1295 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kamaela vijJAnanI jhAMkhI. (vijJAnanA aMjAmaNuM svarUpanI jhAMkhI ) lekhaka :-muni zrI hemacaMdrasAmarajI mahArAja vijJAna....!! vijJAna-zabdane sIdhe artha thAya che viziSTa jJAna. vijJAna eTale "Atma vikAsanI urva dizA tarapha samyapha prakAza pAtharanAro eka ratnapradIpa..." jenAM prakAzane pAmI AtmA, nija-para chAelA ajJAnanA paDachAyA bhedI zake che ane e prakAzanA mAdhyame urdhvamukhI banI jIvanazuddhinA kauvatabharyA kadama mAMDI zake che. AvuM ucca vijJAna e jinazAsane ApelI savapekSA AgavI dena che... A vijJAnanA mAdhyame jinazAsana sadAya samunnata che..... ane potAnA vijaya vajane paNa kyAreya hataprabha nathI thavA detuM..... samayanA sAgara para vaNarUka gatie pasAra thatAM A jinazAsananA jahAja para AMdhI ane tuphAne te anavarata AvatAM ja gayA che. paraMtu enI aNanamatA ane aDagatA kyAreya jokhamAI nathI, kAraNa enI pAse evuM vijJAna-tatva chUpAeluM che, je anyatra kyAMya upalabdha nathI.. kALa-rAkhanAM thara upara thara jAmatA jAya che. paraMtu jinazAsananA siddhAMto ane enI dArzanikatA kyAreya dabAI nathI, enuM vijJAna kyAreya vaDAyuM nathI. Adi ane aMta vagaranA zAzvatakALa sudhI akhaMDagauravane dhAraNa karavAnI A jinazAsananI adamya adAnI pAchaLa hetu tarIke hastI dharAvatuM keI tatva hoya che te che sarvajJatA.. jinazAsananA virala vijJAnanAM mULamAM sacavAelI A sarvajJatA sarvate mukhI vikasita che... AthI ja A sarvajJatAnA AdhAre rahelu vijJAna ane vijJAnanA ja pAyA para ubheluM jinazAsana haragIjha hataprabha nathI banI zakatuM. sarvajJatA sivAyanA pAyA para maMDAelu vijJAna vizvasanIya ane visaMvAda-vihoNuM rahI zakatuM nathI. emAM saMvAditAne keI sUra saMbhaLAtuM nathI." kAraNake e vijJAnane maLale Teke saMpUrNa nathI, apUrNa che... apUrNanA AdhAra para raheluM tatva paNa saMpUrNatA nathI keLavI zakatuM..te paNa adhurAzabharyuM ja banI rahe che... evI adhurAzanI chAzamAM madhurAzano AsvAda kyAMthI saMbhave ? zraddheya ane vizvasanIya vijJAna tene ja kahI zakAya ke jenA mULabhUta pAyAmAM sarvajJatva jaDAyeluM hoya, jemAM jJAnInI nizrA sarvathA saMkaLAelI hoya ke jene eka aMza mAtra paNa ajJAna vijJAnane azradheya ane anupAdeya banAvI zake che. - jinazAsanane maLelA vijJAnanI zradheyatA pAchaLa A ja mahatvanuM kAraNa che: sarvajJatA....! A sarvajJatA AtmA para lAgelA jJAnAvaraNIyAdi ghAtI karmanI saMpUrNa nAbUdI bAda ja pragaTI zake che. jyAM sudhI AtmA para jJAnAvaraNIyAdi ghAtI karmanI ekAdI AchI-pAtaLI surekha paNa vaLagelI haze, sarvajJatA mATe e aMtarAyabhUta banaze... AvaraNabhUta banaze. tyAM sudhI sarvajJatAnuM anAvaraNa asaMbhava ja banyuM raheze... jJAnAvaraNIyAdi ghAtI karmone saMpUrNatayA ke sarvAzatayA nAza thayA bAda ja AtmabhUmi para sarvajJatA ane Jain Education Intemational Page #1296 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 346 jaina ratna citAmaNI sarvadarzitAne sUrya prakAzamAna bane che.. pachI e AtmabhUmi para aMdhArapaTanuM nAmonizAna nahIM rahe. tyAM prakAza... prakAza... ane prakAza ja AvAsa karate raheze. pachI jagatanAM eka eka padArthane e AtmA hastakamalavat nihALI zake che. jJAnane eka paNa viSaya e sarvajJatAthI para chUpAI ke saMtAI nathI zakate... ane A rIte saMpUrNa jJAnano prakAza jyAre jhAkamajhala hoya tyAre rAgadveSanA ghuvaDone te svayaM pitAnuM saMtAvAnuM sthAna gatI levuM paDe che. prakAzyamAna dharatI para rahevuM emanA mATe jANe anadhikArapravRti samAna banyuM rahe che. yasmina vijJAnamAnanda ", jeonA AtmapaTala para A rItane sarvajJatAno svarNa kaLaza dIpa hoya che tevA e karUNAlu puNyapurU jagatanI samakSa vijJAnanI dena karatAM hoya che.. pitAne prApta saMpUrNa zuddhinA svarNakalazathI vijJAnanuM vAri jagatane siMcatA hoya che. ane jagatamAM cAlatA dharmanAM dhavala dherImArgane niSkaTaka ane svaccha banAvatA hoya che. A rIte vijJAnanAM mAdhyamamAMthI maLato dharmane mArga sarva AtmAne vikAsanmukhI banAve che.. AtmavikAsanAM ja asAdhAraNa kAraNabhUta tarIke paMkAelA vijJAna" zabdanI Aje kayI hadanI durdazA DokAI che? dharmanA ja eka sagAbhAI tarIke navAjAelA vijJAnanuM Aje kevuM vikRta citraNa rajU karAI rahyuM che ?" viziSTa " ca ta6 jJAna ca iti vijJAna" karmadhAraya samAsanAM mAdhyame viziSTa jJAnane evorDa enAyata karate "vijJAna" zabda Aje samAsamAM ja samAI cUkyA che.... bahAra jaNAte vijJAna zabda te Aje navA ja lebAzamAM lepAle jaNAya che." AjanA vijJAna zabdane artha to e ja phuTa thAya che ke "viparIta ca ta6 jJAna ca Iti vijJAnam'. je viparIta jJAna karAve te vijJAna... arthAta Atma-vikAsanA dharma-mArgathI je viparIta dizA darzAve arthAt Atma-vinAzanI dizA tarapha ciMdhaNa karatuM jJAna te vijJAna... Ave ja taddana virodhI artha AjanA vijJAna zabda dvArA pragaTa thAya che. vijJAna zabdanI ucca paribhASAne nimnastara para lAvI mUkanAra keIpaNa tatva hoya che te che svArthodhatA....! mAtra bhautika ane aihika bhegasukhamAM ja racyApacyA rahevAmAM ja jIvananI ItizrI mAnanArAone dharmatatva kaSTadAyI lAgavA mAMDayuM.... pitAnI bhega-sukhanI khvAhane bara lAvavAmAM dharmatatva vihvakArI bhAsyuM.... aMtarAyabhUta bhAsyuM AthI teone dharma sAtheno pitAno cheDo phADI nAMkhavAnI pharaja paDI. paraMtu vijJAnane teoe majabUta pakaDa ApI... dharmanI jema vijJAnane teoe na choDayuM kAraNa ke teone abhIsita sukhane meLavavAmAM gatividhinI jANakArI hetu-vijJAna te teone mahatvanuM bhAsyuM AthI teonA dRSTibiMdumAM vijJAnanuM sthAna vizeSatA sthApita thayuM... vijJAna-ciMdhyA dharma mArga para cAlate AtmA kramazaH svayaMne paricaya meLave che ane aMte svayaMnA svarUpane prApta kare che. tyAre lAge che ke vijJAna sAce ja vijJAna che. viziSTa jJAna che. AtmavikAsane sAdhanAruM jJAna che. bezaka, pitAnAM nAmane sArthaka banAvanAruM che. Atmadhama-svarUpa sAdhyanA sAdhana tarIke vilasatuM vijJAna A rIte pitAnuM kevuM Adarza ane AlaMbanIya saundarya chatuM kare che....? kevI suMdara enI A paribhASA che? vijJAna" zabdanuM A rIte darzana karyA bAda najara A ja tarapha laMbAya che, tyAre vicAronuM veLu-paTa para vimayanI vicitra rekhAo aMkita thAya che... Jain Education Intemational Page #1297 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva sa'graha graMtha-ra A rIte dhama ane vijJAnanu je sAhacaryaM hatu, te ahIM kha'Dita thayu.. vijJAna dharmAMthI alaga dizAnuM rAhI banI gayuM.... eTale AtmavikAsalakSI je vijJAna hatu' ke je vijJAna dvArA dharmAMtatva vadhu puSTa banyuM rahetu hatu, te vijJAna have bhautikasukhalakSI khanI cUkayuM. te vijJAnane have eka ja rIte tevI vyaktie upayAga karavA lAgyA ke jethI pAte kheALelI khvAheze| khara AvatI jAya.... ane pachI te te vyaktie A ja vijJAnanA mAdhyame bhautika sukhAnI kSaNika Ana'danI dena karatI ane indriyAnA viSayAne bahekAvanArI eka pachI eka zeAdhA karatI gai ane peAtAnI te zeAdhAne vaijJAnika zeAdhanAM ' lalacAvatA' lekhale lagAvI duniyA samakSa mUkatI gai ane yena kena prakAreNu sukha meLavavA taDapatI duniyA e lebalene bhAre umagathI AvakAravA lAgI. ane AthI dharmAMnmukha vijJAna tadna dha parAGamukha banatuM cAlyuM.... ane Aja tA joie chIe ke vijJAna ane dhane jANe kazI ja levA devI nahi ! 36 nA AMka jevI dazA e e tatvAnA aMtaramAM jaNAya che. Aje ' vijJAna ' zabda sAMbhaLatAnI sAthe ja janamAnasa para bhautika sukha-sAmagrInAM caherAmaheArA upasI AvatAM jaNAya che. eTalu ja nahiM A ja vijJAna zabdanA mAdhyamathI dha tatvanuM sthAna Aje zUnya biMdu para yA nahivat jaNAI rahyuM che. kevI viSama sthiti sarjAI che ? dhanu' ja sAdhana Aje dha'nu' ja ghAtaka banI beThu' che ! ....A ja sthiti jo AvI rIte ja jArI rahI te ? dharmanI rahI sahI hastI paNa nAbUda thai jaze. ane duniyAnA sarvAMcca zikhara para vijJAnanuM ja Asana pratiti thai jaze.... 347 nA.... vijJAnanu zA mATe ? vijJAnanAM mAdhyame thatAM bhAgalakSI puruSArtha ja prAdhAnyapadane varaze ! tyAre meAkSalakSI dharma - puruSArthAMnAM pAyA para ja ma'DAelI A kSetranI akhaDa gauravavatI sa`skRti jarUra lekhamAze... ema jarUra kahI zakAya.... kemake A sa MskRtinA mUlAdhAra tarIke dharma ja svIkArAele che.... dharma ane meAkSane kendramAM rAkhIne ja A`sa`skRtinI saghaLI gatividhio joDAelI che.... AthI mULa-tatva ja jayAre nabaLuM paDe pachI enAM para AdhArita tatva zI rIte sabaLatA dhAraNa karI zake? na ja karI zake ne ? ane te pachI dezanI ane prajAnI AdazanIti zI rIte jIvI zakaze ? A dezanI A je Adaza nIti che.... te tenA siddhAMta ane AcArAnAM mAdhyame che, paNu mAdhyama ja jyAre mAMdu paDI jAya pachI zuM ? enI Adarza nIti ane AlambanIyatA keAnA AdhAra para TakI zakaze ? ane nahIM TakI zake tyAre A dezanI paNa kevI durdazA sajAze ? savita AvI durdazAnA dUrIkaraNa mATe eka ja upAya AdaravA joie.... ke jethI dharma nirapekSa vijJAna dharma-sApekSa banyu rahe.... !!! vijJAna paNa dharma mATe ja che. A vAta jyAre majabUta banaze tyAre ja uparokta durdazAne TALI zakAze. vijJAnanu nirmANu dharma-mATe ja che, ane dharma paNa vijJAnanAM prakAzathI ja sAdhya che, Ama eka bIjAnA pUraka tatva tarIke ja A bannene svIkAra che... Page #1298 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 348 jaina ratna ciMtAmaNI AvuM ja vijJAna Atma-vikAsa mArgane ujALI zake che. AthI viparIta artha-dhArI vijJAna e kharekhara AtmavikAsa mAgane ujALanAra nahIM paNa ujavaLanAra ja banI jAya che. kemake teno artha ja viparIta jJAna-vijJAna nIkaLe che. enAthI te AtmA viparIta viruddha dizAne ja meLave ne? Aje vijJAnane atyaMta mahatva apAI rahyuM che. AmAM ekanI paNa nirapekSatA Arya saMskRtinA patananuM kAraNa banI zake tema che... eka ja rathanA be paiDAM samAna A be ta eka bIjAnAM sahAyaka che. upamAnA mAdhyame jANavuM hoya te kahI zakAya ke e sAva e te kahI zakAya ke vijJAna e AMkha che, te dharma paga che. mokSanI maMjhila zarU karavI haze te AMkhanI paNa jarUra paDaze. ane paganI paNa eTalI ja AvazyakatA raheze. tyAM mAtra AMkha ekalI nahIM cAle... "sAthe paga joIze... paga vinAnI AMkha karI zuM zake ? jANe che, dekhe che ke ahIM bhaya che, ahIMthI dUra thavuM joIe paNa dUra thAya zI rIte ? paga ja nathI te. ane paga che paNa AMkha nathI te paNa vAta ubhI raheze. khabara paDI ke ahIM bhaya che- ahIMthI dUra thavAmAM lAbha che.... pAsa ane pracAra ane prasAra thaI rahyo che. ane tethI AtmavikAsanI gatine asahya akaLAmaNa pedA karI che... kAraNa ke A vijJAna dvArA tenA mUla-prANa samuM dharmatatva chevAI rahyuM che. enA sivAya AtmavikAsa vikase zI rIte ? ane te sivAya sukha-zAMti ane samAdhinI sugaMdha zI rIte maheMkI zake? dharma ane vijJAnanI ekabIjAnI sApekSatA ja A sugaMdha bhajavI zake che. e baMnenuM samatva sukha-zAMti-samAdhi sarjI zake che. e baMnenuM visamatva sukha-zAMti-samAdhine visaI rIDa AthI Aje evI koI javAnI AvazyakatA / ani vAryatA ubhI thaI che je vijJAnane samajAve.... vijJAnanAM matalabane jaNAve ane vijJAnane dharmanI sApekSatA siddha karI Ape.... paNa dUra thavAya zI rIte ? paga salAmata che. paNa pagane laI javA kyAM ? dekhAyA sivAya javAya kayAM? paga doDAze, paNa vaLI olamAMthI cUlamAM paDavA jevuM thAya che ? cAhe sArA sthAne pahoMcavA ane pAMce vadhu vikaTa sthaLe... kAraNa jJAnanI AMkha nathI. eTale e vAta sutarAM siddha thAya che ke dharma sApekSa vijJAna ja potAnI ucca paribhASA svarUpa viziSTa jJAnatAne pAmI zake che. ane e ja jJAnane AtmalakSI ke mokSalakSI tarIke navAjI zakAya. pAlItANAmAM pagabhara thatI A jaMbudvIpa nirmANa yejanA AvA ja koI zubha saMka9pane varIne vahetI hoya tema zuM nathI lAgatuM? =30 ED:-::a. vas, --0.0.0.0 /fudaio sty,2510YashGyavdo Jain Education Intemational Page #1299 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapAgaccha tathA pUrvAcAryo paM. zrI dharmadevajavijyajI mahArAja vizva vaMdanIya, karUNAvatAra, karUNAsAgara, jagavatsala paramAtmA zrI mahAvIra svAmIne janma vIra sa. pUrve 73mAM caitra suda 13nI madhya rAtrie kuMDa gAmanA kSatriyakuMDa vAsamAM rAjA siddhArthanI rANI trizalAdevInI kukSIe thaye hate. temanA bhAInuM nAma naMdivardhana, henanuM nAma sudarzana, patnInuM nAma yazadA, putrInuM nAma priyadarzana ane jamAInuM nAma jamAlikumAra hatuM. temanA pitAnAM vardhamAnakumAra, mahAvIrasvAmI, nigraMtha nAyaputta, ane zramaNa bhagavAna hAvIra Adi aneka nAme hatAM, teoe mAtA-pitA vi. svajananA mRtyu pachI pitAnA vaDIla baMdhu naMdivardhananI anumati laI 30 varSanI bharayuvAnImAM kArtika vada 10mInA cothA pahore munipaNuM svIkAryuM. teoe lagabhaga sADAbAra varSa payata bhUmitala para vihAra karyo. ane kaDaka vratanuM pAlana karyuM. aneka parISahe upasargo sahana karatA temanA dehe aneka jIvaleNa upasarganA kaSTone jhIlyA ne ugra tapazcaryA karI karma khapAvI juvAlikA nadIne kAMThe zyAmAkanA khetarane viSe zAlavRkSanI heDe dhyAna karatAM karatAM vaizAkha suda 10nA kevaLajJAna pAmyA. A samaye bhAratavarSamAM ya khUba thatA ane te yajJamAM pazuonAM balidAna paNa khUba devAtA. apApApurImAM semila bhadde moTo yajJa karAvyuM hatuM. eNe e yajJanA pu' hataatvija tarIke AjubAjunA gAmomAMthI magadha dezanAM prasiddha agiyAra paMDita brAhmaNane potapotAnA ziSya parivAra sahita AmaMtraNa ApyuM hatuM. e agiyAre paMDite cauda vidyAmAM pAragAmI hatA. chatAM indrabhUtine " jIva che ke nahi ?" krama nAma janma sthAna gotra mAtA 1 IndrabhUti gebaragAma gautama pRthvI (gautama) 2 agnibhUti che ke 3 vAyubhUti , , * vyakta kellAga bhAradvAja varuNAdevI sudhamAM che ke, agnivezyApana bhakTrilAdevI maMDitajI mauryagAma vaziSTa vijyAdevI mauryaputra 8 akapita mithilA gautama jayaMtIdevI 9 alabhrAtA adhyA harita naMdAdevI 10 metArya taMgika kauDinya varuNadevI 11 prabhAsa rAjagRhI , atibhadrA agnibhUtine "kama jevI kaI vastu haze ke kema?" vAyubhatine "zarIra e ja jIva ke zarIrathI kaI jude jIva haze" vyakatane "pRthvI, jaLa, teja, vAyu ane AkAza" e pAMca bhUtanI zaMkA rahyA karatI. sudhamasviAmIne " A jIva je A bhavamAM hoya che te ja parabhavamAM thatuM haze ke bhinna svarUpa", paMDitane karmathI baMdha ane karmathI mukti haze ke kema?" mauryaputrane << devenA astitva viSe " aMkapitane " nArakI viSe" acalabrAtAne "puNya pApanI" samajaNa na hatI. maitAyane "paraleka viSe" ane prabhAsane "mokSa" viSaya saMdeha hate. chatAM khUbI e hatI ke saghaLAM pote pitAne sarvajJa hovAnA DoLa rAkhI rahyA hatAM. pitAnA mananI zaMkA bIjA koIne kahe te pitAnuM mAna utarI jAya evA bhayathI zaMkAzIla rahevAnuM vadhAre pasaMda karatA. A samaye zramaNa bhagavAna zrI mahAvIra svAmI paNa lAMbo vihAra karIne apApAnagarImAM AvI pahoMcyA. teo kevaLajJAnI sarvajJa thayA hatAM. ahIM mAnavIo vagera samakSa emanI prathama dezanA thaI. yajJamAM Avela paMDita ratnee A sAMbhaLyuM. I-drabhUti gautama temaja agnibhUti vigere 500-500 zinA parivAra saha vAdavivAda karI sarvajJa prabhu mahAvIrane jItavAnA irAde AvyA. paNa Akhare teo nAsIpAsa thayA ane pitAnA ziSya parivAra sahita zrI mahAvIra prabhunA ziSya banyA. ane pachI sarva paMDite AvyA ane pitAnI zaMkAnuM nivAraNa thatAM prabhu mahAvIrasvAmInA zikhe thayA. e agiyAre brAhmaNa paMDitene saMkSipta paricaya nIce mujaba che :pitA dIkSAlaya kevaLajJAnavaya mekSagamanavaya parivAra vasubhUti 50 . 500 500 . = dhanamitra dharmila dhanadeva 500 500 = 0 maurya 350 350 da = 300 huM vasu 0 0. ke 300 zrIbala 300 Jain Education Intemational el Page #1300 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 350 jaina ratna ciMtAmaNi prabhue uparokta 11 paMDitane gaNadhara pade sthApI temaja aneka bhavyAtmAone dharma mArgamAM lAvI sAdhu, sAdhvI, zrAvaka, zrAvikA e caturvidha saMghanI sthApanA karI ane tyArathI 30 varSa sudhI vihAra karI jagata upara vicarI mahAna upakAra karyo kSamAzramaNa bhagavAna mahAvIra pahelAM pArzvanAthanA saMtAnIya cAra mahAvratavALA zramaNe vidyamAna hatA, jemAM AcArya zrI kezI gaNadhara mukhya hatA. gaNadhara zrI IdrabhUti gautamasvAmI temane zrAvastImAM maLyA hatA ane temane evI zaMkA thaI hatI ke bhagavAna pArzvanAtha ane bhagavAna mahAvIra svAmI e baMne tIrtha kare che ane tIrthakaranA mArgamAM phera na hovuM joIe. zrI gautamasvAmIe tenuM samAdhAna karatAM jaNAvyuM hatuM ke baMnenA zramaNa saMghamAM je dekhAte phera che te vAsvavika nathI; ityAdi khulAsAnA pariNAme zrIkezIsvAmI bhagavAna mahAvIra svAmInI pAse temanI AjJAmAM AvI gayA hatA. A rIte zramaNa saMghanuM moTuM saMgaThana thayuM. | tIrthakara bhagavAna mahAvIra 1. magadha (rAjagRhI) 2. aMga (caMpA) 3. baMga (baMgALa-tAmraliptI) 4. kaliMga (kAMcanapura) 5. kAzI (vArANasI) 6. kezala (adhyA ) 7. kurU (hastinApura) 8. kuzA (saurIpura) 9. pAMcAla (kAMpalA) 10. jaMgala (ahi chatrA) 11. saurASTra (dvArikA) 12. videha (mithilA) 13. vatsa (kauzAmbI) 14. zAMDilya (naMdipura) 15. malaya (bhakilapura) 16. matya (vairATa) 17, asyaaccha (varUNA) 18. darzANa-khAnadeza (mRtIkAvatI) 19. cedI (zaktimatI) 20. siMdhu-sauvIra (vItabhaya) 21. surasena (mathurA) 22. bhaMgI (vizAlA) 23, vartA (mAsapurI) 24. kuNAla (zrAvathI) 25, lATa (keTivarSa) 26. kekaya (ardha deza) vetAmbIkA Adi sADA pacIsa dezamAM vicarI dharma pracAra karI siMdhu sauvIranA rAjA udAyI, banArasanA rAjA alakha, kapilapuranA rAjA saMyati, darzANapati dazaNabhadra, sugrIvanagaranA rAjA balabhadra, kurU rAjA RSiziva, mahArAjA vIrAMga, mahArAvIrajaza tathA vizAlAnI rAjakanyAo, aMga dezanI rAjakanyA caMdanabAlA, mahArAjA zreNIkanI 23 rANIe, yugabAhunI rANI, mahArAjA zatAnIkanI paTTarANI, rAjakumArI jayantI, rAjagRhInA rAjakumAra megha kumAra vi, sudarzanano rAjakumAra, palAsapurane rAjakumAra, ardhamatto, Adradezane rAjakumAra Adraka ane subAhu vagere 10 rAjakumAra vi.e jaina dIkSA svIkArI zramaNa saMghamAM dAkhala thayA. magadharAja zreNika, magadhapati keNika, magadheza udAyI, vizalapati mahArAjA ceTaka, gaNarAjA zaMkha, avatIrAja caMDapradyota, aMgapati dadhivAhana, sudarzana, nagararAja yugabAha, palAsapurane rAjA vijayasena, kuMDagrAmapati gaNarAjA naMdivardhana, vatsarAja zatAnika, AmalakampAne zAsaka seta, kekayapati mahArAjA pradezI, pAvApurI zAsaka gaNarAjA harita pAla, kurUrAjA Aditazatru, RSabhapurapati dhanabAha, vIrapurane rAjA kRSNamitra, vijayapurapati vAsavadatta, bala, saugalpikApati akSatihata, kanakapurapati priyacaMdra, mahApuranareza, sughoSa nagarapati arjuna, capezadatta ane kauzalarAja, mitranandi vagere saparivAra bhagavAna mahAvIranA ananya upAsaka thayA. A sivAya zeTha sudarzana, dhanyakumAra, karoDapati zAlibhadra, kasuM daka, vipra RSabhadatta, sArthavAha sujAta, caMpAne maMtrI dharmaghoSa, avantIne rAjakumAra gopAla vagere kaMdila parivrAjaka vigere parivAja ke, brAhmaNa, kSatriya ane zeThazAhukAre vi. paNa bhagavAnanI pAse AvI dIkSita thayA hatA. prabhu mahAvIranA zAsanamAM ekaMdare 14,000 sAdhu, 36,000 sAdhvIo, 1,59,000 vratadhArI zrAvako ane 7,18,000 vratadhAriNI zrAvikAo hatI. kSamAzramaNa mahAvIranA zAsananI nIce mujabanI 8 vyaktie AvatI covIzImAM bharatakSetramAM tIrthaMkara thanAra che. (1) mahArAjA zreNika AvatI covIzImAM pahelA padmanAbha nAme tIrthaMkara thaze. (2) bhagavAnanA kAkA supAzva AvatI covIzImAM bIjA suradeva nAme tIrthakara thaze. (3) mahArAjA udAyI AvatI covIzImAM trIjA supArzva nAme tIrthakara thaze (4) piTTila aNagAra AvatI covIzImAM cothA svayaMprabha nAme tIrtha kara thaze (5) daDhAyu zrAvaka AvatI vIzImAM pAMcamA sarvAnubhUti nAme tIrthaMkara thaze. ( 6 ) zaMkha zrAvaka AvatI covIzImAM sAtamAM udayaprabha ' nAme tIrthakara thaze. ( 7) zataka zrAvaka AvatI covIzImAM dazamAM zatakIti nAme tIrthakara thaze. (8) zrAvikA sulasA AvatI vIzImAM paMdaramAM nimama nAme tIrthaMkara thaze. (9) zrAvikA revatI AvatI covIzImAM sattaramAM samAdhi nAme tIrthaMkara thaze. kSamAzramatha mahAvIre asthika gAme 1, caMpAmAM 3, vizAlImAM 12, rAjagRhInI bahAra nAlaMdAmAM 14, mithilA nagarImAM 6, bhadrikA nagarImAM 2, alabhikA nagarImAM 1, zrAvastImAM 1, vajIbhUmi nAmanA anArya dezamAM 1, ane madhyama pApA nagarI (pAvApurI) ne vize hastipAla rAjAnA kArakunenI jIrNa sabhAmAM chelluM mAsuM karyuM. pApA nagarInuM Page #1301 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarva saMgraha graMtha-2 351 prathama apApA nagarI nAma hatuM paraMtu prabhu te nagarImAM kALadharma pAmyA tethI dee tenuM nAma pheravIne pApApurI pADyuM. A rIte prabhunA badhA maLIne 42 comAsA thayAM. zramaNa bhagavAna mahAvIra kArtika vada amAsa ( gujarAtI Aso vada amAsa) nI pAchalI rAtrie saMsArane pAra pAmI gayA athavA pAvApurImAM kArtika vada amAsa (divALI) nA divase mokSe gayA. teja rAtrie bhagavAnanA zreSTha aMtevAsI zrI gautamasvAmIne prabhu mahAvIra para je prema baMdhana hatuM te naSTa thayuM ane prabhAte kevaLajJAnanI prApti thaI eTale IndrAdie mahotsava karyo. prabhu mahAvIranA agIyAra gaNadharamAMthI nava gaNadhare prabhu mahAvIranI vidyamAnatAmAM ja rAjagRhInA vaibhAragiri upara eka eka mAsanuM anazana karI nirvANa pAmyA hatA. ane be ziSya vidyamAna rahyA hatA te paikInA eka sauthI meTA ane prathama gaNadhara zro IndrabhUti gautamasvAmIne te prabhu mahAvIranA nirvANa pachI alpa samayamAM ja kevaLajJAna prApta thayuM eTale prabhu mahAvIra svAmI pachI saMdhanAyaka thavA 5 zrI sudharmAsvAmI ja vidyamAna rahyA eTale saMgha vyavasthAne badhe bhAra zrI sudharmAsvAmI upara AvyuM. tema ja bIjA badhA gaNadharanA zikhe paNa sudharmAsvAmInI AjJAmAM rahyA. A kAraNe Ajane samasta zamaNu samUha zrI sudharmAsvAmIne anuyAyI gaNAya che. sudharmAsvAmIjI zrI sudharmAsvAmIjI kellAga abhivezanA agnivezyAyana gotranA dhamila nAmanA brAhmaNanI bhakilA nAmanI strInI kukSIe jamyA hatA. teozrI vidyAnA upAsaka ane veda sAhityanA pAragAmI hatA. cAre veda, purANa, itihAsa, AcAra-kriyAkAMDa Adi cauda vidyAnA bhaMDAra hatA. ekadA apApApurImAM mila bhaTTe moTo yajJa karAvela. e yajJanA purohita-Rtvija tarIke AjubAjunA gAmomAMthI magadha dezanA prasiddha aNagAra paMDitane potapotAnA ziSya parivAra sahita AmaMtraNa ApyuM hatuM. temAM sudharmA nAmanA paMDita paNa 500 ziSya sahita padhAryA hatA. tyAM maLelA vidvAnomAM sudharmA pAMcamA naMbaranA paMDita gaNAtA hatA. zrI IndrabhUti vagere gaNadharanI jema sudharmA paNa bhagavaMtanI parSadAmAM AvyA ane emane zaMkA hatI ke " A jIva je A bhavamAM che te ja parabhavamAM rahe che !" jenuM samAdhAna prabhu mahAvIre vedavAthI karyuM, jethI teo potAnA 500 ziSya sAthe vItarAga prabhu mahAvIranA ziSya thayA. dIkSA lIdhA pachI prabhunI dezanA sAMbhaLI temaNe upajoIvA, vigameIvA, dhuvA, eTale ke padArtha utpanna thAya che, nAza pAme che ane dravyarUpe nitya rahe che, A tripadI sAMbhaLI dvAdazAMgI - bAra AgamonI racanA karI. te AgamanA nAma A pramANe che: (1) AcArAMga, (2) sUtrakRtAMga, (3) sthAnAMga, (4) samavAyAMga, (5) bhagavatIjI (vyAkhyAprajJapti), (6) jJAtAdharmakathAMga, (7) upasakadazA, (8) aMtakRtadazAMga, (9) anuttarapAtikadazA, (10) praznavyAkaraNa, (11) vipAkasUtra, (12) dRSTivAda. temaNe pacAsa varSanI uMmare dIkSA lIdhA pachI bhAratavarSamAM vicarI bhagavAna zrI mahAvIrasvAmInA divya saMdezane comera pracAra karyo. prabhu mahAvIranI AjJAnusAra jaina saMghanI khUba sevA bajAvI. emaNe trIsa varSa sudhI bhagavAna zrI mahAvIrasvAmInA eka mahAna sevakanI jema sevA karI ane bhagavAna mahAvIrasvAmInA nirvANa pachI paNa bAra varasa sudhI bhagavAnanI AjJAnusAra saMghanI vyavasthA jALavI, bhagavAna mahAvIranA siddhAMtane khUba pracAra karyo. prabhu mahAvIranA nirvANunA 12 varSa pachI emane kevaLajJAna prApta thayuM. teo 8 varSa sarvajJapaNe vicarI jagatanA aneka jIvone kalyANane mArge vALI bhagavAna zrI mahAvIrasvAmI pachI 20 varSa eTale 100 varSanI vaye pitAnI pATe zrI ja busvAmIne sthApI vaibhAragiri upara nirvANa pAmyA. teozrIne sarva parivAra nigraMtha gacchathI prasiddha thaye. nigraMtha gaccha 2 zrI jakhkhasvAmI-jeo aSabhadattanA putra hatA ane temane pitA-mAtAnI ati Agraha yukta kAkalUdIbharI vina ti chatAM teoe eka rAtrinA para7ne pratibodhI teonI sAthe saMyama svIkAryo. vartamAna yugamAM vairAgyanuM javalaMta udAharaNa pUrU pADayuM. paramAtmA zrI mahAvIrasvAmI pachI 64 varSe teo mekSe padhAryA. temanA mikSe gayA bAda bharatakSetramAM daza vastuo vi cheda pAmI. 1. mana:paryavajJAna, 2. paramAvadhi, 3. pulAka labdhi , 4. AhArakalabdhi, 5. kSapakazreNi, 6. upazamazreNi, 7. jinakala", 8, saMyamatrika, 9. kevaLajJAna ane 10. mokSa. teozrInI pATe. 3 zrI prabhavasvAmIjI thayA. 75 varSe svarge gayA. teonI pATe, 4 zrI zayyabhavasUri thayA. 98 varSe svarge gayA. temanI pATe, 5 zrI yazobhadrasUri 148 varSe svarge gayA. temanI pATe, 6 zrI Arya saMbhUtivijayajI thayA tathA A bhadrabAhu ravAmIjI thayA. teozrInI pATe, 7 zrI rasthUlabhadrajI thayA. teonI pATe, 8 zrI Arya mahAgirijI tathA zrI Arya suhastisUri mahArAja. temanI pATe, Jain Education Intemational Page #1302 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 352 jaina ratna ciMtAmaNi keTi garacha saMvegI zAkhA 70 zrI kasturavijayajI gaNI 9 zrI Arya susthitasUri ane zrI Arya pratibhadrasUri. 63 zrI satyavijayajI gaNI 71 ) maNIvijayajI dAdA temanI pATe, 64 , kapuravijayajI , 7ra , buddhivijayajI 10 zrI Arya IndrannisUrijI. temanI pATe, che, kSamAvijayajI , (buTerAyajI) 11 Arya dinasUrIjI mahArAja temanI pATe 66 , jInavijayajI ,, 73 , vRddhivijayajI 12 Arya zrI siMhagirisUrI teozrInI pATe 67 ,, uttamavijayajI, " ( vRddhicaMdrajI) 13 Arya vrajasvAmIjI mahArAja temanI pATe 68 , pavijayajI , 74 zAsanasamrA zrI 14 Arya vrajasenasUrIjI temanI pATe. 69 , kIrtivijayajI , vijayanAmasrAva A paTTa paraMparAmAM 44mI pATe zrI jagacaMdrasUrijI caMdra gaccha thayA tyAre paramAtmA mahAvIra bhagavAnane mokSe gayAne 1339 15 Arya zrI caMdrasUrijI mahArAja varSa thayela. teozrIne udayapuranA rANAe temanuM atizaya dIkSA 1khate jemane gachanuM nAma levAya che. tapArAdhana karavAne kAraNe "tapA' e pramANe birUda Apela ane vanavAsI gaccha 39 zrI yazobhadrasUrijI temanA uparathI temanA gacachane "zrI tapAgaccha' kahevAmAM Ave che. 16 zrI sAmaMtabhadrasUrijI (trIjA) tathA zrI bhadrabAhasvAmI sudhI 14 pUrvanuM jJAna rahyuM. 17 , buddhadevasUrijI nemicaMdrasUrijI zrI sthUlabhadra sudhI 14 pUrvanuM mULanuM jJAna rahyuM. , pradyotanasUrijI zrI Aya tasvAmI sudhI 10 pUrvanuM jJAna rahyuM. zrI municaMdrasUrijI , mAnadevasUrijI zrI Arya rakSitasUrijI sudhI lAA pUrvanuM jJAna rahyuM. 41 , ajitadevasUrijI 20 mAnatuMgasUrijI zrI devaddhigaNi kSamAzramaNa pachI vikrama saMvata 203mAM , vIrasUrijI 42 ,, vijayasiMhasUrijI saghaLA ne viccheda thaye. zrI devadvigaNi kSamAzramaNe chellI 43 ,, somaprabhasUrijI 22 , jayadevasUrijI vAMcanA 500 AcArya samakSa vallabhIpura Apela te vAMcanA 23 , devAnaMdasUrijI tapa gai valabhI tarIke prasiddha thayela tyArathI AgAme sarva graMthastha thayA. ,, vikramasUrijI zrI jagacaMdrasUrijI uparokta tapAgacchanI paraMparA ane te sivAyanI paNa 25 , nRsiMhasUrijI bIjI viziSTa vyaktio, yugapurUSa jevAM jinazAsanane viSe , devendrasUrijI samudrasUrijI. thaI gayA te paikInA mahApurUSo A mujaba che. dharma vaiSasUrijI semaprabhasUrijI 1 zrI kAlakAcArya 10 devaddhi gaNI kSamAzramaNa (bIjA) saMvatsarI sematilakasUrijI 11 umAsvAti vAcaka , vibuddhaprabhasUrijI 2 , kAlakAcArya 12 zrI bappabhaTIsUrijI devasuMdarasUrijI (zyAmAcArya) , jayAnaMdasUrijI 13 ,, nAgArjuna semasuMdarasUrijI 3 , vRddhavAdisUri raviprabhasUrijI 14 , mallavAdIjI munisuMdarasUrijI siddhasena divAkara 15 vAdivetAla zAMtisUrijI yadevasUrijI ,, ratnazekharasUrijI pAdaliptasUrijI 16 zrI jinezvarasUrijI 32 , pradyumnasUrijI jeonA nAmathI lakSamIsAgarasUrijI , navAMgI TIkAkAra 33 , mAnadevasUrijI pAlItANu nagara " abhayadevasUrijI (trIjA) sumatisAdhusUrijI varyu hemacaMdrAcArya hemavimalasUrijI bhadraguptAcArya laghuzAMti staMtra racayitA gurjarezvara pratibaMdhaka AnaMdavimalasUrijI , Arya rakSitasUrijI 34 zrI vimalacaMdrasUrijI 9 zrI malayagirijI | vijayadAnasUrijI haribhadrasUrijI 20 upA. zrI yazovijayajI vaDa gacchA jinabhadra gaNI 21 upA. zrI vinayavijayajI hIravijayasUrijI 35 zrI ughAtanasUrijI | (kSamAzramaNa ) 22 zrI vardhamAnasUrijI vijayasenasUrijI 36 , sarvadevasUrijI A sarvae jina zAsananI tane viSe pitAnI vijayadevasUrijI , devasUrijI Ama jatine samarpita karIne paramAtmA zrI mahAvIra prabhunI 38 , sarvadevasUrijI 61 , vijayasiMhasUrijI kalikAlane viSeya zAsanarUpa dIpakane jhaLahaLate kaparA kALanA (bIjA) 62 , vijayaprabhasUrijI jhapATAmAM rAkhe. dhanya ho e apratima purUne! dhanya he jinazAsanane!! dhanya che e zAsana dIpakane! dhanya ho enI le kettarattAne !! , mAnadevasUrijI Jain Education Intemational Page #1303 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ApaNuM zreSThIvaryo-puravaNI noMdha zeThazrI gokaLadAsa lallubhAI saMghavI zrI choTAlAla nagInadAsa akalavajIra rUpAla nivAsI zeThazrI gokaLadAsa agragaNya vepArI che. suratathI phakta 5 ki.mI. dUra Avela rAMdera gAma caMpAbenane teozrInA sAnidhyamAM ghaNAM mANase gAmaDAmAMthI muMbaI AvI, udare zrI choTAlAlabhAIne janma thayela. eAchuM bhaNatara hevA vasavATa karI Aje svataMtra, mukhya vepArIo banI cukelA che. chatAM vicakSaNa buddhi - capaLatAne kAraNe pitAjInA dhaMdhAmAM tee. goDIjI jaina derAsaranA TrasTI che. zeThazrI vividha kSetre japalAvela. teo pAlitANA - jagaDIyA jevA tIrthone saMdha pitAne phALe apI rahela che. kADhI cUkela che. rAMderamAM moTuM dAna ApatAM choTAlAla nagInadAsa TrasTa thayuM che ane AyaMbIla khAtAmAM nAma Avela che. Aje Do. caMpakalAla amRtalAla mahetA mANibhadranuM sthApana karIne te devanI badhI sevA pati kare che. Do. caMpakalAlabhAIne janma sAbarakAMThA jIllAnA pATanagara deva hAjarAhajUra che. hiMmatanagaramAM thayo. pitAjI amRtabhAI atrenA mahArAjAnA zrI javAhara motIlAla zAha kArabhArI hatA. mAtuzrI kamaLAbena tapasvinI che. temaNe 28 varSanI uMmare pitAnA ja gAmanI sivila hospiTalamAM R. M. 0. pitAnA nAma pramANe guNa dharAvatA zrI javAharabhAIne tarIke sevA ApI ane nAnI uMmaramAM potAnuM mahetA nasIga janma akhila bhAratanA jaina samAjanA kAryakara zeThazrI motIlAla homa zarU karyuM. teo eka lokapriya DokTara banI gayA che. teoe viracaMda zAhane tyAM mAlagAMvamAM thayo. abhyAsamAM tejasvI aneka jagyAe dAna Apela che. emanA patnI arUNAbena dAnI, hovAthI B. COM. L. L. B. thayA ane sutara bajAranA paragaju, tapasvinI che. DokTara paNu, DokTarI lAInamAM khaDepage dhaMdhAmAM sArI saphaLatA prApta karI. teozrI jaina samAjanA yuvAna kAryavAhI karavA chatAM AyaMbIla, oLIo vigere kare che. teo saMniSTha kAryakara che. zrI ANaMdajI kalyANajI jaina zvetAmbara rIgala ekTa kamiTInA mAnad sabhya paNa che. peDhInA pratinidhi che. temaja aneka saMsthAomAM TrasTI tarIkenI javAbadArI saMbhALI rahyA che. te uparAMta zrI jaina vetAmbara zeThazrI caMpakalAla ke. zAha ejayukezana borDa tathA zrI bhArata jena mahAmaMDaLanA sekreTarI tathA zeThazrI caMpakalAlane janma gAma vaDavAsAmAM (tA. dahegAma) AgevAno kAryakartA che. temanA patnI zrImatI mAyAbena paNa temanA thayela. gAmaDAnI skUlamAM abhyAsa karI vadhu abhyAsa mATe mu. dareka kAryamAM sahayoga ane sAtha Ape che. khaDarI (pUnA) gayela. tyAM bhaNu na zakyA tethI kAkAnI dukAne sva. zrI dalapatabhAI bI. zAha dhaMdhAmAM joDAyA ane tyAMthI vatanamAM parata AvavuM paDayuM. sva. zrI dalapatabhAI gAma TUMDharanA vatanI hatA. teo. bApadAdAnI dukAne dhaMdhe vikasAvyuM. suzIla, sajajana, premALa, milanasAra, paragaju svabhAvanA hatA. temanA patnI raMjanabena dharmapremI zrImatI dhIrajabenane sahayoga maLatAM dharma pratyenI lAgaNI vadhI. AgaDa mukAme sajoDe UpadhAna tapa karI kahyuM vrata svabhAve dayALu che. mAtAjInuM nAma maNIbena che. aMgIkAra karyuM. hAla dahegAmamAM agragaNya vepArI tarIke nAmanA zrI devacaMda jeThAlAla saMghavI prApta karI che. derAsaranA TrasTI che. zeThazrI devacaMdabhAI meTukA gAmanA vatanI che. temaNe potAnA zeThazrI cunIlAla bhogIlAla zAha nAme devacaMdanagara malADa - bhAyaMdara - hiMmatanagara vagere sthaLoe vasAvela che. be vakhata sametazikharajIne saMdha kaDhAvela che. teo gAma aDapodarAnA vatanI zeThazrI cunIlAla ghaNAM varSo sudhI svabhAve sevAbhAvI ane paragaju che. temaNe upadhAna paNa karAvela aDadarAnA sarapaMca tarIke rahela. chevaTe jIvananI pragati mATe che. teo muMbaInA agragaNya vepArI che. goDIjI jinAlayanA mAdare vatana choDI muMbaI jaI vasyA. teozrI tathA temanA putro TrasTI che. zrImatI caMpAbena nathA zrImatI zAntAbene sadAya guptadAnanA rasiyA che. temanA dharmapatnI dayALu ane zAnta patinA paDakhe UbhA rahI sahayoga Apela che. jayeSTha putra zrI svabhAvanA che. temaNe dharmamAM jIvana otapreta banAvela che. surezabhAI agragaNya vepArI che. temanuM kuTuMba nirAbhimAnI che. keLavaNI kSetre teo tathA temanA pitAzrI bhogIbhAI, kAkA mulacaMdabhAI, vaDIla moTAbApA nagIna sva. zrI dhIrAbena kezavalAla zeTha dAsa nAmAMkti che. prAMtija jaina pAThazALAmAM ghaNAM varSo sudhI dhArmika zikSikA khaDara karAyA ane tyAMthI sazIla, sajaja Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1304 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 354 ] tarIke sevA ApanAra sva. zrI dhIrAkhete vamAna tapanI 20mI AvA karela hatI. svAbhAI, milanasAra svabhAvavALA dhIrAgene siddhacakra pUjana paNa jyuvela hatu. temanA dIkarI bahena miSThA B. A, L. L. B. thayela che ane jIllA poMcAyatamAM mukhya sevikA che. DaoN. navInacaMdra caMdulAla zAha DaoN. zrI navinabhAI caMdulAla zAhe InTara ArTasUtA abhyAsa karyA pachI meDIkala prekTIsa ane DaoNkTarI vyavasAya svIkArela che. teozrInA patnInuM nAma zAkArbana che. bhU te pati-patnI dharma parAyaNa che. dhArmika hova sAro Ape . 20 sthAnaka vidhi tapa zarU karela che. zakhezvara pArzvanAthanI pratiSThA vikhyAlamAM potAnA taraphathI karAvela che. charI pADatA sadhamAM te pabihAra pazu keza. te sarvodaya vIzAna mUrti pUjaka zvetAmbara saMdhanA pramukha che. taduparAMta khAnapura keLavaNI uttejaka maMDaLa khiyAlanA pramukha che. svabhAve maLatAvaDA che. banA dareka kAryamAM umadA tana-mana-dhanathI kA Apela che. sva. nagInadAsa DuMgarasI zAha sva. zrI nagInadAsa aDapAdarA gAmanA vatanI hatA. utsAhapUrNa, sevAbhAvI, paragaju jIvana jIvanAra dayAnA rasiyA hatA. toSanA putro zrI harakhaca'bhAI, zrI khAvAya, zrI pravica' tathA zrI hiMmatabhAI embemAM agragaNya vepArI che. saMdhanA ghaNAM kAmo karI rahela che. ghaNAM dAna Apela che. zrI praphullabhAI ema. dozI sArakAMThA jIllAnA gara sivila enjInIyara zrI praphulabhAie pI AgaLa sudhI akhaMDa dhIraja ane pracaMDa puruSArtha sAthe kaparA ane jaTila sajAmAM paNa temanA jIvananI keTalIka vAstavikatAne ja sarvattA ane saraLatAthI svIkArI hiMmatanagara nara pacAyAmAM TalAka varSo sudhI bAMdhakAma samitinA ceramena tathA upapramukha tarIke rahI sArI sevA khAvela 7. temaja sivila eranIcaranA vyavasAya sAthe rAheranA vikAsamAM mahattvanA bhAga bhajavela che. zrI dozInA dharma patnI IDaranA mukhya konTrAkTara zeThazrI mohanabhAInA suputrI sarayubena svabhAve premALa, dayALu, dharma parAyaNa, kartavyaniSTha che. tee bhaganI samAjanA be varSa pramukha hatA. zrI prabhAInA jyeSTha putra zrI aAzitabhAI DokaTara banI cUkayA che. jayAre parAgabhAI ane maniSabhAI abhyAsa karI rahela che. teo mULa vatanI vaDAlInA che. paNa varSothI hiMmatanagaramAM vasI rahyA che. 1. panamacaMda haMmada saMdhavI gAma harasAlanA vatanI. meTI uMmara sudhI tyAga - tapa karanAra sva. zrI pUnamacaMdabhAI jJAtinI khAtrinA upapramukha hatA. uparAMta svabhAve mikSanamAra nA. ane karALa vepArI hatA. temane rIrA ane 3 dIkarI che. moTA putra zrI basAya saMdhavI, muMbaI tathA nAnA zrI amRtalAla saMghavI maNInagara, amadAvAdamAM vividhalakSI pravRttimAM pravRtta che. te utsAhI kAryakara che. zrI popaTalAla hemacaMda vakhArIyA tapasvI zeThazrI pepiTalAla gAma meAhanapuranA vatanI che. 45 badhe ja bImanI mAekabena nayA zrI popaTabhAIe pAvana jiMdagImAM caturtha mata svIkArela. teozrI aa vadhe sudhI 3. sa. jaina bekiMganA sekreTarI tarIke rahevA che. temane 4 dikarA che, sevatIlAna, jasavatalAla, naharalAla ane dilIpakumAra. cAreya patro vividhakSetra pratimaya jIvana jIvI rahyA che. zrI sevatIbhAI tathA zrImatI hinAbahene pazu bharayuvAnImAM cattu datta aMgIkAra karela che. sajoDe thI tapa karela che. zrI manaharabhAI ciyarsa phila rAsAyaTInA sekreTarI che. zrI manahara pI. vakhArIyA hiMmatanagaranA vatanI zrI manaharabhAIe kAlejanA prathama varSe ja bhaNuArata nilAMthI ApI. 3 varSa DokTarI lAInamAM K. M. P. banavA prayatna karyA. seneTarI inspekTara, Tara inspekTara ane chelle je skulamAM abhyAsa karyo tyAM hiMmata hAIskUlamAM ja chellA 25 varSathI heDakalArka tarIke ane hiMmatanagara ArTasa enDa kAmarsa kaoNlejanA ekAunTanTa tarIke sevA ApI rahela che. thIyosophIkala seAsAyaTInA maMtrI che. vividhalakSI bhASAmAM pracAra karatI zrI pUnA tattvajJAna vidyApIThanA mAnad pracAraka parIkSaka che. kaccha, mAravADa, kAmara, bihAra, zvAsa, jammu vigere sthaLoe yAtrA pravAsa karI cukela che. 25 varSothI ukALelu pANI, nitya be sAmAyika, mAtApitAne vaMdana, upadhAna, vamAna tapa eLI karI cUkela che. sadAya pote tathA dharmapatnI OMnakhana sabamanI nA sevI rahela che. zeThazrI muLajIbhAI maganabhAI zAha DabhAI gAmanA vatanI zrI muLabhAIe B. A, L. L. B. sudhIno abhyAsa karela che ane bhAvIyA vijaya madhyamAM keTarI - menejara tarIke sevA ApI cUkela che. svabhAve tisAra - paragaju - kaMi karI chUTavAnI bhAvanAvALA muLabhAI dara varSathI ekadhArI maNInagara jaina saMdhanI sevA pramukha tarIke karI rahela che. zrImatI hirAbena paNa pattinI jema kurALa ane maitrAbhAvI che. 1 putra, 5 dIkarIe che. saMdhamAM teozrI sevAnA kAraNe AdaraNIya anela che. Page #1305 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [355] sva. zrI mohanalAla nemacaMda dezI sAbarakAMThA jIllAnA agragaNya suprasiddha kAyadAzAstrI temaja keLavaNI premI sva. zrI mohanalAlabhAI vaDAlInA vatanI hatA. temanA eka putra che. vinodabhAI bharayuvAnImAM nAma rozana karI, yaza prApta karI svargastha thayela che. jyAre sivila ejInIyara zrI praphulacaMdra dozI kansalTIMga enjInIyara che. zrI bIpInabhAI agragaNya dhArAzAstrI che. zrImatI jAsudabena sevAbhAvI, paragaju che. teozrI potAnI AgavI sUjha ane vicakSaNa buddhithI chalAnI enekavidha sahakArI saMsthAomAM ghaNAM varSothI bAhoza dhArAzA grI tarIke dhaMdhAkIya sevAo ApI rahyA che. dhArmika ane zaikSaNika kSetre yathAyogya phALo ane sAtha sahakAra ApI jIvana sArthaka banAvela che. dikSAthI varSAbena ramaNalAla zAha varSAbena S. S. C. pAsa thatAM AgaLa vadhI rahela hatA. paraMtu gurudevane saMjoga maLatA tyAganI bhAvanA vadhI. emanuM mULa vatana dahegAma che. upadhAna tapa karyuM che. 21 varSanI bharayuvAnImAM tyAganA mArge prayANa karI rahela che. zAMta - dhIra - dayALu che. jJAna pravRttimAM paNa sadAya pragativAna che. zrImatI zAMtAbena caMdulAla zAha mohanapura nivAsI zrImatI zAMtAbene siddhitapa, upadhAna tapa ema vividha tapa karI jIvana Adarza banAvela che. putra zrI jazavaMtalAla tathA zrI mahendrakumAre ghaNuM dAne keLavaNI kSetre tathA dhArmikakSetre Apela che. teo guptadAnanI ruci dharAve che. zAMtAbenanI mAtAnuM nAma pAlIbena tathA pitAjInuM nAma maNIlAla che. zrI maphatalAla tathA zrI sumatIlAla be bhAIo sutarabajAra - bombemAM agragaNya vepArIo che. emanI eka dIkarI dikSAthI kusumabena svargastha thayela che. patizrI caMdulAlanA bombe jaI vasavATa karavAthI AkhuM kuTuMba sArI lAIne Avela che. zrI sI. sI. zeTha sAbarakAMThA jIllAnA prAMtija gAmanA rahIza ane hAla hiMmatanagaramAM vasavATa karI rahela zrI. sI. sI. zeTha sivila enajInIyara che. ApabaLe AgaLa vadhI kaparA ane jaTila saMjogomAM paNa temanA jIvananI keTalIka vAstavikatAne bahu ja sahajatA ane saraLatAthI svIkArI hiMmatanagara nagara paMcAyatamAM chellA keTalAka varSothI sevA ApI rahela che. ghaNI badhI saMsthAenA pramukha - maMtrI kAryakara che. jIvanamAM kaMI karI chUTavAnI uttama bhAvanAvALA navayuvAna che. teonA patnI zrImatI sarayubena paNa dharmaparAyaNa che. zrI khImajI mAMDaNa bhujapurIA samAjasevA ane dezasevAmAM pitAnuM samagra jIvana vyatIta karanAra zrI khImajI mAMDaNa bhujapurIAnA jIvanamAMthI Ajane yuvAvaga ghaNI preraNA meLavI zake tema che. murabbI zrI bhujapurIAe je rIte jIvananI zarUAta karI ane aneka avarodhe sAme jhajhumatA rahI jIvataranA caDhANe kApatA gayA e kaI nAnIsUnI vAta nathI. AjanI peDhIne kadAca kalpanA paNa na Ave evI tAtI kasoTIe tavAIne emanuM jIvana ghaDAyuM che. zrI bhujapurIAnuM samagra jIvana sevA, niSThA, ane paragajutAthI bharyuM che, ane kacchI prajanI je emaNe sevA karI che te sadAca smaraNIya raheze. muMbaInA samAja jIvanamAM temaNe sevAnI anekavidha pravRttio karatA rahIne eka paropakArI - paramAthI jIva tarIkenI nAmanA meLavI che, eTaluM ja nahIM paNa aneka tapta che hArIne emanA aMtaranA AzIrvAda - duvA meLavyA che. zrI dharaNIdharabhAI ke. zAha jaina zAsana ane jana dharmabhaktimAM akhUTa zraddhA dharAvanAra vinaya-vaiyAvacca ane samarpitatA jevA guNone laIne jemanuM vyaktitva haMmezAM ujajavaLa rahyuM che. keLIyAkanA vatanI che, hA muMbaI rahe che. 1958thI zarU karelA dhaMdhAkIya puruSArthamAM kramekrame AgaLa vadhatA rahyAM. nenapherasa meTala, eksaparTa ane karyuzana lAInamAM eka pachI eka kadama mAMDayA - zikSaNane uttejana ApavAnI ane dharma paratvenI temanI abhirUci satatapaNe TakI rahI che. dhaMdhAmAM caDatI paDatInA prasaMgo AvyA che chatAM paNa dharmatapazcaryAne vaLagI rahyAM che. gurubhakti - ArAdhanA ane jaina sAmAjika kAryomAM zakaya teTalA madadarUpa banavAnI temanI aMtaranI lAgaNI kayAreya chUpI rahI nathI. taLAjA jaina vidyAthIgRha ane ghaNI jaina saMsthAomAM temanuM yazasvI pradAna rahyuM che. pacAsa varSanI temanI uMmaramAM teo aneka ja khUba ne upayogI thaI paDayA che. zrI choTAlAla maNIlAla becaradAsa mULa kuMDalAnA vatanI reka kuTuMbanA zrI choTAlAla maNIlAla becaradAsa muMbaImAM kApaDanI dukAna dharAve che. dhArmika kSetre emanuM dhaNu me TuM pradAna che. kuMDalA derAsarane vahIvaTa paNuM saMbhALela che. doDha varSa pahelA motIzA zeThanI TukamAMthI dharmanAtha svAmI laI AvyA. e vakhate pratiSThA samaye AdithI aMta sudhI zeTha kuTuMba mokhare hatuM. 2002mAM zrI maNIlAlabhAI gujarI gayA. tyAra pachI vahIvaTa zrI mAnacaMdadAse karyo. ane pachI zrI che - bhAIe vahIvaTa saMbhALyuM. temaNe bhAratanA dakSiNa sivAyanA badhA ja tIrthonI yAtrA karI che. A uparAMta zAMtisnAtra, cAturmAsa, upadhAna tapa, ane kuTuMbamAM vadhu mAna tapanI oLI vigere karelA che. temanI sAdharmika bhakti cAlu che. Jain Education Intemational ducation Intermational Page #1306 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [356 ] zrI zaMkaralAla maganalAla zAha sAbarakAMThA jillAnA zrI zaMkaralAla maganalAla zAha eka dharmaniSTha, ktavyaparAyaNa, kha'tIlI, dhairya vAna vyakti tarIke jANItA che. jaina dharmAMnA Adarzo - zrAvake pALavAnA dharmanI sAcI samaja ane amala - emanA jIvanamAM pratibiMkhita thayA che, satata anekavidha pravRttiomAM rata rahevA chatAM te jIvanana udAtta mUlyone bhUlyA nathI. emanuM samagra kuTuMba dharmAMnA raMge raMgAyeluM che. emanI sAdAI ane nikhAlasatA sadyapazA che. prArabdha ane puruSAtA subhaga samanvaya emanA jIvanamAM thayelA che. sva. maganalAla cakubhAI parivAra (dhrAMgadhrA) sva. maganalAlabhAI eka mahAna AtmalakSI jIva hatA. paropakAra, karuNA, satya ane dharmAMnA rAgI evA sva. maganalAlabhAI aneka jaina-jainetarAnA hRdayamAM sthAna meLavI zakatcA hatA. kAnanI gaMgA avirata vahetI ane e pavitra gaMgA kacAMthI pragaTa paI kAM jatI enI kAIne khabara paDatI nahiM, ' nAma mATe zrI. ke. ke. zeTha (majhagAMva InDasTrIjha) mu`baInA saujanyathI kAma kareA nahi, kAma karo nAma pAchaLa doDavu" Avaze.' A vAkaca, emanAM jIvana pravAhanA sabaMdha ke saparka mAM AvanAra darekane anubhavavA maLyuM. Apa tevA beTA ne vaDa tevA TeTA' A pa`kti anusAra A mahAna pitAnA suputro paNa bApa karatAM savAyA pUravAra thaI rahyA che. jaina jainetaranA bheda vinAM jarUriyAtamaMdone jarUriyAta pUrI dhArmika, sAmAjika ke zaikSaNika dareka kSetre potAnA nANAMnA sarvyaya karI rahela che. suvADA pAzcAdya prasa vedyA maccharadAnI zrI bhAnucaMda dalIcaCda ane vimaLAbena bhAnucaMdanA saujanyathI ha : rAjendra-rekhA, atula-dakSA ane putrIe nilAbahena, sudhAbahena, zilpAbahena. Page #1307 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dharmanAtha bhagavAnanuM derAsara-guDAvAlautarA (rAjasthAna ) zrI geDIjInuM vizALa-bhavya derAsara : AhAra (rAjasthAna ) pU. A. zrI jayaMtasenasUrIzvarajI ma. sA.(madhukara)nI preraNAthI zrI zAzvata dharmakAryAlaya-thANAnA saujanyathI Jain Education Intemational For Privale & Personal Use Only Page #1308 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI aSTApadAvatAra madira, jenI pAchaLa zrI pArzvanAtha prabhunuM ane zikhara zrI mahAvIrasvAmI bhagavAnanuM derAsara varNa girI tIrtha - jAlera ( mAravADa-rAjasthAna ) zikharabadhI zrI mahAvIra svAmI lagavAnanuM derAsara ane sAthe zrI dhanacandrasU kI samAdhi maMdira-bAbarA ( mAravADa- rAjasthAna svarNa girI tIrtha jAlera ( mAravADa-rAjasthAna ) nA derAsaranI bhavya pratimAo pu. AcArya zrI jayaMtasenasUrIzvarajI ma. sAheba(madhu 62)nI preraNA thI 5 zrI zAzvata dhama kAryAlaya-thANAnA saujanyathI. Jain Educat ion Page #1309 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI zreyAMsanAtha bhagavAnanuM derAsara-ma'dasaura zrI ajitanAtha bhagavAnanuM derAsara janakupurA-ma'dasaura 5 IDaragaDhanI uparanu` derAsara-IDara ( gujarAta ) pU. AcArya zrI jaya tasenasUrIzvarajI ma. sAheba ( madhukara )nI preraNAthI.... zrI zAzvata dharma kAryAlaya-thANAnA saujanyathI. Page #1310 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrImad vijaya rAjendrasUrIzvarajI ma. sA.nA saduupadezathI nirmita zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM derAsara-vAgarA (rAjasthAna ) zrI Adezvara bhagavAnanuM derAsara-dasAI (dhAra ) zrI aSTApadajInuM derAsara -rAjagaDha (dhAra ) pU. AcArya zrI jayaMtasenasUrIzvarajI masAheba( madhukara )nI preraNAthI 5 zrI zAzvata dharma kAryAlaya-thANAnA saujanyathI. Jain Education tem Page #1311 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . terI | ane nI ') che kara . zrI caMdraprabhu bhagavAnanuM derAsara (upAzraya sAthe)- vAsaNA (banAsakAMThA-gujarAta) t pU. zrI manamohanavijayajI ma. sA.nA saMdUupadezathI nirmANa pAmela zrI Adezvara bhagavAnanuM derAsara guDAvAlarA (rAjasthAna ) - pU. AcArya zrI jayaMtisenasUrIzvarajI ma. sAheba(madhukara)nI preraNAthI 5 zrI zAzvata dharma kAryAlaya-thANAnA saujanyathI.ary.org Page #1312 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrImad vijaya rAjendrasUrIzvarajI mahArAja sAheba dvArA pratiSThita zrI bAvana jinAlaya-jhAMbuA (madhya pradeza ) ve lAbhAi nA T 9 pU. AcArya zrI jayaMtasenasUrIzvarajI ma. sAheba(madhukara )nI preraNAthI.... zrI zAzvata dharma kAryAlaya - thANAnA saujanyathI. zrI rAjendra sUri jJAna madira-ujajaina (ma, 2 ) jANo Rain in Jain Edu Page #1313 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM derAsara-kukSI ( ma. pra.) zrI suvidhinAtha bhagavAnanuM derAsara -rANApura ( ma. pra. ) zrI caMdraprabhu svAmInuM derAsara varDanagara (ma pra. ) ( zrI mahAvIra svAmInuM derAsara-vaDanagara (ma, pra. _pU A zrI jayaMtasenasUrIzvarajI ma. sAheba madhukara)nI preraNAthI 1a Uma Jay zrI zAzvata dhama kAyAlaya-thANAnA saujanyathI, paNaary.org Page #1314 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI AdinAtha - mahAvIrasvAmInuM derAsara-tharAda (gujarAta) 0 mAM hAla zrI pArzvanAtha bhagavAnanA derAsaranI bhagra pratimAo-kezelAva pU. AcArya zrI jayaMtasenasUrIzvarajI ma. sAheba(madhukara)nI preraNAthI 3 zrI zAzvata dhama kAryAlaya- thANAnA saujanyathI. Page #1315 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahAvIranagara jaina derAsara sAbarakAMThA jillAnA pATanagara hiMmatanagaramAM pAMca jinAlaya che. je paikI mahAvIranagaramAM A nUtana jinAlayanI pratiSThA parama pUjaya AcArya bhagavaMta zrI kailAsasAgarasUrIzvarajI, paramapU. A. bhagavaMta zrI azokacaMdrasUrIzvarajI tathA pUjya yoganiSTha AnaMdaghanasUrIzvarajI mahArAja sAhebanA sAnidhyamAM thayela. be jaina upAzraya tathA pAThazALA ane lAIbrerI che. zeThazrI kezavalAla jI rAja zAhanA suputrae A Akhuye jinAlaya taiyAra karAvI saghane arpaNa karela che. zeThazrI kedaralAla, araviMdabhAI, kIrtibhAIe pitAnA mAtuzrI kaMcanabenanI hayAtImAM ja A zubha kAma karela che. atre kaMcana hela jaina vADI tarIke prasiddha che. henanA upAzraya upara lIlAvaMtIbena ramaNalAla vakhArIyAnA nAme takatI lagAvI saMghane arpaNa karela che. ganiSTha AcArya bhagavaMtanA nAme vizALa upAzraya, lAIbrerI, pAThazALA cAlu che. kAryakartAo zrI bAbulAla bhAIcaMda, sI. sI. zeTha ane mehanabhAI zAha sAro rasa laI rahyAM che. atre nAgezvara pArzvanAtha bhagavAnanI ubhI mUrti upara 1985nA paryuSaNa upara traNa kalAka nAge AvIne sthAna jamAvela. te pachI jaina tathA jainetaramAM sArI zraddhA vadhI che. A prasaMganI akhabAroe paNa sArI nedha lIdhI hatI. karI karI hatI ke mAnava mULanAyaka zrI nAgezvara pArzvanAtha mahAvIranagara-hiMmatanagara rUpAla nivAsI zeThazrI kezavalAla jIvarAja zAha tathA zrImatI caMpAbena kezavalAla zAha parivAranA saujanyathI... haH zeTha zrI kadarabhAI, zrI araviMdabhAI, zrI kItibhAI in Education Intemational Page #1316 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Education Intemational zrI maNInagara zvetAmbara mUrtipUjaka jaina saMgha sTezana sAme maNInagara amadAvAda380008 nA saujanyathI jhaDapathI vadhatA janA amadAvAdanA vikAsanI sAthe maNInagaranA vikAsa pazu haraNaphALa bharatA rahyo che. amadAvAdathI phakta 6 kIleAmITara dUra khasa sTenDa tathA relve sTezanane aDIne nAsupUjya bhagavAnanuM bhavya jinAlaya Avelu che. A madiranI trimUrti e kharekhara danIya che. sa. 2011nA je zuda panA prathama pratiSThA thayela. satyAvIza varSa pachI cha[ddhAra thayA. sa'. 2038mAM pUjaya AcArya bhagava'ta bhuvanazekhara gurUdevanI sAnidhyamAM zikharabadhI jinAlayanI pratiSThA thayela. . 2041 mahA zuda 11nA roja parama prabhAvika padmAvatIdevInI suMdara derInI pratiSThA thayelI. atre jaina AyaMbila ArAdhanA bhuvana, upAzraya, sevA ma`DaLa, sAmAyika ma`DaLa ane dara ravivAre sAmuhika snAtra pUjA vagere bhazAvAya che. parasparopakAo jIvAnAma 15:00 jaina pratIka bhagavatIdevI zrI padma vatIjI [03] parasparopaNa ho jIvAnAm jaina pratIka EPAT PATER AS Testoste zrI vAsupUjayasvAmI bhagavAna Page #1317 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMpAdazata graMtha praNetA ganiSTha pU. zrI mad buddhisAgarasUrIzvarajI pragaTaprabhAvika zAsana rakSaka zrI ghaMTAkarNa -mahAvIra deva (mahuDI tIrtha ) zrI upendrabhAI pI. dozI-sAyana : muMbaI, 40 0 022 nA saujanyathI hiInatri Shah nI parika pachI te potAnI kAra jI b Tita mANIbhadravIra AgaDanuM maMdira mahAvIranagara-hiMmatanagaramAM zrI nAgezvarA pArzvanAtha bhagavAna zrImati lIlAbahena dharamacaMda sAkarIyA parivAranA saujanyathI ha: zakuMtalAbahena, mAyAbahena, puSpAbahena, ku. sarojabahena, suputrI ka9panAbahena zeThazrI kezavalAla jIvarAja zAha parivAranA saujanyathI ha: zrI kadarabhAI, zrI kIrtibhAI, zrI araviMdabhAI | Jain Education Intemational For Private & Personal use only Page #1318 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAbarakAMThA jillAnA hiMmatanagara tAlukAnuM suMDhara gAma je nezanala hAIve parathI phakta pAMca kImITara dUra che. A gAmanuM bIjuM nAma kalyANanagara tarIke oLakhAya che. jainanA 20thI25 ghara che. zrI pArzvanAtha bhagavAnanuM jinAlayabe upAzraya che. hamaNAM ja thoDA samaya pahelA muMbaI vasatA A gAmanA vatanIoe A jinAlayane jirNoddhAra karAvIne kAcanuM bhavya maMdira banAvavAmAM AvyuM. jemAM kAca kArIgarImAM bhagavAna pArzvanAthanA 10 bhavenuM suMdara nirUpaNa karavAmAM Avyu che. zrI pArzvanAtha bhagavAna-DhaMDhara sva. zrI becaradAsa khemacaMdadAsa tathA temanA dharmapatni sva. maNIbahenanA parivAranA saujanyathI sAbarakAMThA jillAmAM prAMtija tAlukAnuM tada zahera mAM be jinAlaya che. jaina upAzraya che. 30 gharanI vastI che. pAThazALA cAle che. rUpAlanivAsI kacarUbhAIe atre pratiSThAne lAbha lIdho hato. zeThazrI aMbAlAla kedaralAla tathA caMdulAla pUirAma vagere kAryakartAo che. sva. zeThazrI kezavalAla pI. zAha (mehanapuravALA ) A parivAranA saujanyathI ha: zrI lakSmIcaMdabhAI, zrI praviNabhAI, zrI hasamukhabhAI, zrI satIzabhAI zrI zAMtinAtha bhagavAna-taleda sTezana-taleda Jain Education Intemational www.janelborg Page #1319 -------------------------------------------------------------------------- ________________ varala jaina derAsaranA mULanAyaka zrI vimalanAtha bhagavAna saurASTramAM bhAvanagara pAse sihorathI 25 kImITara dUra AveluM varala gAma-patera varSa pahelA atre jinama'diranuM nirmANa thayuM. eka zrAvakane svapna dvArA saMketa Ape ane paurANikracamatkArika pratimAjI kuImAMthI bahAra lAvavAmAM AvyA te A madira mAMnA AjanA padmaprabhujI bhagavAna vimalanAtha bhagavAnanI pratiSThA-vaizAkha sudI 6 . pAzvanAtha bhagavAnanI pratiSThA- vaizAkha zudI 12 varalavALA ( hAla mubaI ) zrI amIca'da dAmajI parivAranA saujanyathI ha: zrI hIrAlAlabhAI tathA zrI dalIca'dabhAI varalavALA (hAla mubaI ) zrI nAnaca'da mULaca'da parivAranA saujanyathI ha: zrI kezavalAla nAnacaMda varalavALA ( hAla mubaI) zrI choTAlAla jamanAdAsa parivAranA saujanyathI haH puSpAbena choTAlAla agIyALIvALA ( hAla mubaI ) zrI caMdrakAnta mULaca'da zAha parivAranA saujanyathI. Jain Education Intemational Page #1320 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI zaMkhezvara pArzvanAtha bhagavAna bagIcA vistAra, hiMmatanagara, R sva. mohanalAla nemacaMda dozI parivAranA saujanyathI haH zrImati sarayubena praphulacaMdra dozI zrI vAsupUjaya bhagavAna-Agiyela sAbarakAMThA jillAmAM hiMmatanagara tAlukAmAM nezanala hAive roDa upara AveluM Agiyela gAma - jyAMnA jinAlayano thoDA varSa pahelAM ja jirNoddhAra thayo ane kAcanuM bha... madira khaDuM thayuM che. atre upAzraya paNa che. kAryakrartAo zrI cImanabhAI tathA caMdubhAI sAro rasa le che. Agiyela nivAsI zrImati jayAbena jayaMtilAla kezavalAla zAha parivAranA saujanyathI ... ha: bharatakumAra, nainezakumAra vagere, Jain Education Intemational Page #1321 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI zIkhavadeva bhagavAnanuM ghara derAsara borIvalI (vesTa ) kherALu nivAsI zeTha zrI semacaMda zaMkaralAla mahetA parivAranA saujanyathI.... hu: zrImati subhadrAbena semacaMda tathA suputra kamala, nayana, girIzakumAra ane putravadhu pUrNAi mAbena, sonalabena. zrI raNamala cAkInuM maMdira-IDara zrI ke. Ara. zAha parivAranA saujanyathI.... zrI sametazikhara jalamaMdira zrI dharaNIdharabhAI ke. zAhu (maniSa ekasa pArTasa prA. lI.-mubaI ) parivAranA saujanyathI..... Jain Education Intemational Page #1322 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jasaparA jaina derAsara nI rIto AnaE je vistAramAM tAladhvaja girinA teja kiraNo phelAyA che, dariyA kAMDAnA je gAmomAM gheghAnA navakhaMDA pArzvanAthanI jAta kAyama jhaLahaLatI rahI che ane tyAMnA samagra vistAramAM dharmabhAvanAnuM prAbalya vadhatu rahyuM che te taLAjA tAlukAnuM ja saparA gAma. tyAMnA jaina derAsaranI A camatkArika pratimAjIeAnA darzana khare khara darzanIya che. jasaparAvALA ( hAla mubaI ) zrI giradharalAla jIvaNalAla parivAranA saujanyathI .... Jain Education Intemational Page #1323 -------------------------------------------------------------------------- ________________ devacaMdanagara-hiMmatanagara sAbarakAMThA jillAnuM vaDuM mathaka hiMmatanagara basa sTenDa ane relve sTezana sAme ja eka bhavya jinAlayanuM nirmANa saMghavI devacaMda jeThAlAlanA athAga prayatnathI thayuM che. jinAlaya, AyaMbila khAtuM', bhojanazALA, dharmazALA vagere alaga alaga AyeAjana mAM alaga alaga dAtAoe sAre sahaga Apela che. zeThazrI kezavalAla dIpacaMda, zeThazrI mULacaMdabhAI, zrI amRtalADhA jaina vageree sArI sevA ApI che. malADanivAsI zrI DAhyAlAla chaganalAla zAha parivAranA saujanyathI F zrI AdIzvara bhagavAna sAbarakAMThA jillAmAM hiMmatanagara tAlukAmAM amadAvAda ratanapoLa nezanala hAive roDa upara phakta be kIlomITara dUra A beraNA gAma Avela che. jaina upAzraya che, jenenA 10 gharanI vastI che. hAla jirNoddhAranuM kAma cAlu che. beraNAnA kAryakartAo tarIke zeTha zrI DAhyAlAla lalubhAI dozI tathA zrI ratilAlabhAI kArya karI rahyA che. zrI saMbhavanAtha bhagavAna-beraNA kalyANanivAsI zeThazrI vADIlAla bhAIcaMda vakhArIA parivAranA saujanyathI Jain Education Intemational Page #1324 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gujarAtamAM sAbarakAMThA jillAmAM prAMtija gAma nezanala hAive upara Avelu' che. atre 200 varSa purANu zrI dharmanAtha bhagavAnanu prAcIna jinAlaya che. pUjaya A. bhagava ta zrI buddhisAgarasUrijI ane temanA samudAyanA A gAma upara athAga upakAra rahyo che. hAlamAM paNa jinAlayanA jiddhiAranu kAma pU. A. zrI sumedhasAgarasUrizvarajInI preraNA nIce cAlI rahyuM che. atre sthAnakavAsI tathA digambarAnA paNa ghare, upAzraye ane devAlaya che. badhA samudAye| sa'pa sumeLathI rahe che. thoDA samaya pahelAM ja gAmamAM kheAdakAma karatAM pAMca pratimAjI jamInamAMthI maLI AvyA che. jyAre bhAvasAra ratilAla motIlAlanA gharanuM khedakAma karatAM 6 pratimAe maLI AvelA. pramukha tarIke kAntilAla kezavalAla zeTha sudara kAma karI rahyAM che. zrI dharmanAtha bhagavAna-prAMtija prAMtijanivAsI dhIrAbahena kezavalAla zAha parivAranA saujanyathI huH dharmiSThAbahena je. zAhu BISE yAtra huM emAM viTA sArAvai vasaMtanA vI *, * 23 mehanapura derAsaratA mULatAyaka zrI Adezvara bhagavAna gujarAtamAM sAbarakAMThA jillAmAM prAMtija tAlukAmAM AvelA mehanapura gAmamAM eka vakhata 100 gharanI vastI hatI, atre 100 vaSa~ purANu Adezvara bhagavAnanuM gaganacuMbI jinAlaya, adyatana upAzraya tathA vizALa jaina vADI che. mehanapuranivAsI zeDazrI popaTalAla maganalAla gAMdhI parivAranA saujanyathI Du: zAMtAbena, rajanIbhAi, dIlIpabhAI Page #1325 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMprati rAjAnA samayanI zrI Abu tIrtha maDaNanI maMgalamaya divya pratimAo amadAvAda prAMtija relve lAInamAM rakhIyAla sTezana vistAramAM zrI sarvodaya vIrazAsana vetAmbara mRti pUjaka jaina saMgha saMcAlita zikharabadhI derAsaranAM mULanAyaka tarIke birAjamAna zrI kuMthunAtha bhagavAna je saMprati rAjAnA samayamAM bharAvelAM, dedipyamAna ane devavimAna jevA zikharabadhI jinAlayamAM pravezatAM ja haiyu hiloLe caDe che. bhavanI bhAvaTha bhAMgavAmAM sAdhakane preraNA sAthe dhyAna, dhyAtA ane dhyeya traNeyanI ekAgratA sAdhavA mATe A sthaLa ati ramaNIya banyu che. rakhiyAla mULanAyaka zrI kuMthunAtha bhagavAna deva ane derAsara bane durita pApane nAza karavAmAM nimitta banI rahyAM che. 2'gama'DapanI cAre divAle kAcanA suzobhita ane manohara tIrtha paTela ane mUtiothI kaMDAravAmAM AvatA madiranI zobhAmAM anero vadhAro thayo che. * Do. navInabhAI sI. zAha tathA zrImatI zAradAbena zAhanA saujanyathI ja bahAranA khulA paTAMgaNamAM merU parvatanI racanA karI cAra zAzvata jinabiMba zrI traduSabha-caMdrAnana-vAriNuM ane vardhamAna ema cAre dizAmAM cAra birAjamAna karyA che. pApa, tApa ane saMtApa nivAranAra koI nUtana tIrtha AkAra laI rahyAM yAtrikone jarUra bhAsa thAya che. amadAvAda-moDAsA roDa uparanuM' A jina maMdira kharekhara tIrtha samAna che. bAjumAM ja upAzraya, AyaMbila zALA che. derAsaranI bAjumAM ja maMgala dharamAM zrI mANibhadravIra tathA zrI ghaMTAkarNa mahAvIranI pratikRti prasthApita karavAmAM Avela che. Abu tIrtha maMDarA zrI kuMthunAtha bhagavAnanuM tIrtha paTothI kaMDArAyeluM suMdara jinAlaya T A cupakalAla kAdaralAla zAhanAM saujanyathI Jain Education Intemational Page #1326 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gujarAtamAM sAbarakAMThA jIllAmAM hiMmatanagara tAlukAmAM nezanala hAive roDa upara rAyagaDha gAma AveluM che. tyAMthI traNa kilomITara dura DuMgaranI taLeTImAM aDadarA gAma AveluM che. trIzeka jeTalA jaina parivArathI dhamadhamatA A gAmamAM dhArmika kA-upadhAna vagere sArA pramANamAM thAya che. thoDA samaya pahelAM ja derAsarane jirNoddhAra thaye. mULanAyaka bhagavAna zrI zAMtinAthanI mUrti khUba ja camatkArika che. avAra-navAra jinAlayamAM vAjA vAge che. zrI zAMtinAtha bhagavAna-aDapodarA (tAla ke : hiMmatanagara ) aDapodarA nivAsI sva. zeTha DuMgarazIbhAI dhanajIbhAI zAha parivAranA sva. zrI nagInadAsabhAI, sva. zrI bhegIlAlabhAI, sva. zrI mulacaMdabhAinA smaraNArthe temanA vizALa parivAranA saujanyathI.... ha: zeThazrI cunIlAla bhegIlAla zAha ane zrI kAMtibhAI dharmacakravaMdanA Jain Education Intemational For Privale & Personal use only Page #1327 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kuMDalapura-dimeha ( bihAra ) * zrI mahAvIrasvAmI bhagavAna mahuvAmAM parama pUja vijayanemisUrIzvarajI ma. sA.nA janmasthAna para baMdhAyela devagurUprAsAdanA bhUmigRhane mULanAyaka zrI neminAtha prabhu zAha kalyANajIbhAI kamaLazIbhAI beraDAvALA parivAranA saujanyathI.... ha: zrI manasukhalAla kalyANajIbhAI zAha vaDhavANu nivAsI zrI mugaTalAla TI. zAha parivAranA saujanyathI.... ha: pradyumanabhAI mugaTalAla zAha B alIrajIne tIeLA prA.nAcakro aMrtA2kSa pAnA5 thI 2 hatI. mehanapura nivAsI zeThazrI caMdulAla popaTalAla zAha peTalAda nivAsI zrI hIrAlAla pAnAcaMda zAha parivAranA saujanyathI parivAranA saujanyathI ha: zrImati zAMtAbena caMdulAla, jasavaMtarAya, ha: zrI kanubhAI, zrI vinodabhAi, zrI mukezabhAI, mahendrakumAra, putravadhu bhAvanAbena, nirUbena, dhIrena, zrI ketanabhAi, zrImati sUryAbena, vidyAbena, mitAbena. saMdIpa, vaizAlI. Lain Education Intemational Page #1328 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paDAvanagara ( zAstrInagara ) jaina derAsara mULanAyaka bhagavAna zrI sumatinAtha bhagavAna purppg - puppp popup? zrI gIradharalAla dIpacaMda mahetA (kamaLejavALA ) parivAranA saujanyathI zrI bAbulAla (bhUpatarAya ) lalubhAI zAha ( sihoravALA ) muMbaI-parivAranA saujanyathI zrI lAlacaMdra bhavAnabhAI dozI mokhaDakAvALA-(hAla muMbaI) parivAranA saujanyathI ha: pUnamacaMda lAlaca'da dozI zrI popaTalAla devacaMda parivAranA saujanyathI haH veNIlAla pI. dezI zrI caMdulAla mohanalAla verA parivAranA saujanyathI zrI zAMtilAla phateca'da zAha ( mubaI ) parivAranA saujanyathI ha: zrI dhIrajalAla zAMtilAla.. Page #1329 -------------------------------------------------------------------------- ________________ till A citromAM suna'dA-suma'galA sAthe bhagavAnanA lagna prasaMge saudharma IndranI sapanI hAjarI-bhagavAnanA vArSika dAnanA, niSkramaNanA, kezalucananA ane kevaLajJAnanI prAptinA dezyA che. chellA citramAM pUrNa jJAnadazAne prApta jIvanasiddhi tathA bhagavAnane samavasaraNumAM bAra varSa dAo samakSa saune pAramArthika mAganuM darzana karAvatA AlekhyA che. (zeTha ANu da0 kalyANajInI peDhInA saujanyathI ) M For Private & Pemanal Use Only che. Jain Education Intematical Page #1330 -------------------------------------------------------------------------- ________________ che ke & harako //// /// ( 79 // /// che. as. sIsavasaEL 8 di hatI. sANaMda ke - 1 pU.2.3.. vi . . ! patkta821-79jarsI-guTararAja 324 sajjaDane bhaNacg[ reMka 7 ajAuM.. e *rTalsa 9 ? >> jaina. sIrtha dA ja07 07 9 NanaSNu ja 5 sTrAi7 TeetejhAda (sthati jo pati I8 kadIka raha8nuMbhAro / saeNs SeTe - urdaka- . a.naM.87 cr 63828Teka sTaoNrI, jI che.