Book Title: Shabdaratnamahodadhi Part 2
Author(s): Muktivijay, Ambalal P Shah
Publisher: Vijaynitisurishwarji Jain Pustakalaya Trust Ahmedabad
Catalog link: https://jainqq.org/explore/016068/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaratnamahodadhiH dvitIyo bhAga hai jme baissy'guli yiil tusskhaate sudd: Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaratnamahodadhiH [ dvitIyo bhAgaH ] * ( ajoDa saMskRta - gujarAtI zabdakoza saMzodhita - saMskArita parivardhita AvRtti ) * saMkalanakartA pa. pU. AcAryadeva zrI vijayanItisUrIzvarajI ma. sA.nA ziSyaratna paMnyAsapravara zrI muktivijayajI gaNivara * preraka pa. pU. AcAryadeva zrI vijayamahendrasUrIzvarajI ma. sA. nA ziSyaratna paramapUjya AcArya zrI hemaprabhasUrIzvarajI ma. sA.. * tRtIya AvRttinA saMpAdaka saMzodhaka saMvardhaka paM. zrI aMbAlAla premacaMda zAha vyAkaraNatIrtha * -- prakAzaka: zrIvijayanItisUrIzvarajI jaina pustakAlaya TrasTa amadAvAda - 1 Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzakaH zrI cArucandra bhogIlAla zAha em. kom.; elaela. bI. TrasTI : zrI vijayanItisUrIzvarajI jaina pustakAlaya TrasTa, 56/1 gAMdhImArga, zrI mahAvIrasvAmI derAsara pAse, amadAvAda-1 prathama AvRtti : vi.saM. 1993, vI.saM. 2463, sane 1937 dvitiya AvRtti : vi.saM. 2041, vI.saM. 2511, sane 1985 tRtiya AvRtti : vi.saM. 2061, vI.saM. 2531, sane 2005 [traNa bhAganA seTanI kImata rU. 750/... (traNa bhAga eka sAthe ja maLaze) TAipa seTiMga : prinTa poIMTa, 23, 4tho mALa, ilArA koma. senTara, amadAvAda-1 mudraka : yunika oNphaseTa ena. Ara. esTeTa, tAvaDIpurA, zAhIbAga, amadAvAda-4 Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMkalpa ane siddhi [bIjI AvRttinuM] koI paNa kAryanI siddhi mATe vyavahA2mAM (1) tIvra tamannA, (2) dRDha AtmavizvAsa temaja (3) bhagIratha puruSArtha ema traNa vAnAM atyaMta jarUrI gaNavAmAM AvyAM che. A traNe jo hoya ane emAM deva-gurunI kRpA maLI eTale samajo ke sonAmAM sugaMdha bhaLI. sivAya mahAna kAryomAM sAcI saphaLatA pAmI zakAtI nathI. mahAna kiva bhatRhirae kahyuM che ke Hpraarbhyte na khalu vighnabhayena nIcaiH prArabhya vighnanihatA viramanti madhyAH I vighnaiH punaH punarapi pratihanyamAnAH prArabhya tUtamajanA na parityajanti / arthAt keTalAka nIca mANaso hoya che, jeo vighna AvavAnA bhayathI kAryano prAraMbha ja karatA nathI. bIjA madhyama kakSAnA mANaso hoya che, jeo kAryano prAraMbha to kare che paraMtu emAM jarAka vighna AvyuM eTale AdareluM kArya adhUruM ja choDI de che. paraMtu uttama kakSAnA mANaso je hoya che teo to vighnonI vaNathaMbhI vaNajhAra kema na Ave chatAM je kAma hAthamAM lIdhuM - zarU karyuM tene pUruM karIne ja jaMpe che, adhavacce kadI tyAga karatA nathI. prastuta graMtharatna mATe paNa A ja vAta lAgu paDe che. aneka prakAranI spaSTa muzIbatono sAmano karIne paNa A mahAkAryane paripUrNa karavAno amAre daDha saMkalpa deva gurunI puNya-kRpAthI siddhinuM dvitIya zikhara sara karI rahyo che. te kharekhara amAre mana mahAna AnaMdano viSaya che. 5. pU. A. deva zrI hemaprabhasUrIzvarajI ma. sA.nI pAvana preraNA jo na thaI hota to to A kAryano prAraMbha paNa kyAMthI thayo hota ? anya paNa A mahAna kAryamAM eka yA bIjI rIte preraNAdAtA, AzIrvAdadAtA temaja hArdika sahayogadAtA evA pUjya guru bhagavaMto, muni bhagavaMto temaja caturvidha zrIsaMgha ema sau koI atyaMta atyaMta dhanyavAdane pAtra che. hamezAM gatimAMthI ja pragati thatI hoya che. jo gati ja na thAya to pragati kyAMthI thAya ? jo paheluM pagathiyuM ja na caDhAya to bIjuM pagathiyuM kyAMthI caDhAvAnuM hatuM ? prathama sopAnanuM ArohaNa e manuSye te kArya pratye darzAvelI akhUTa zraddhA, UMDI hiMmata tathA adamya utsAha vagerenA jIvaMta pratIkarUpe che. jyAre dvitIya sopAnanuM ArohaNa e tenA ja phaLarUpe che. Ama khAsa karIne koIpaNa kAryanI kasoTI madhyabhAgamAM ja moTe bhAge thatI hoya che. jIvananI saphaLatA meLavavA mATe juvAnImAM ja vadhu sAvadhAna rahevAnuM hoya che. koI paNa sAdhanA zarU karyA pachI amuka pramANamAM japa vagere thayA pachI vacce vighna AvyA vagara na rahe evuM bahu ja ochuM banatuM hoya che. musAphara mANasa potAnI saphara cAlu kare che te pachI tene vacagALAnI vATa pasAra karatAM to ghaNI ghaNI hiMmatanI jarUra paDe che. AvuM lagabhaga dareka kAryomAM banatuM hoya che. temAMye mahAsAgaranI musApharI to spaSTa rIte madhyabhAgamAM Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ja vibothI bharapUra hoya che, temAM to koI zaMkA ja nathI. cAlu mahAsAgaranI musApharIno madhyabhAga hemakhema pAra thaI zakyo che, e kAMI ochA harSollAsanI vAta thoDI ja che? prAnta tamArI najara samakSa ja mAjA mUkIne UchaLatA-kUdatA eka virATa mahAsAgaranI kalpanA karo ke jemAM vAMbha vAMbha mojAM UchaLI rahyAM che. joradAra bharatI AvavAthI jeNe cAre tarapha pANI pANI karI nAkhyuM che ane dUra dUra sudhI pRthvIne jaLabaMbAkAra karI dIdhI che, jemAM moTA moTA AvartI ghUmarI laI rahyA che. sAthe ja athAga evuM paNa samudrajaLa sakhata rIte DahoLAI javAthI jenA peTALamAM rahelo ratnarAzi paNa pragaTa rIte jhaLahaLI rahyo che.. eTale 'mahodadhinI mahattA tamArA mAnasapaTala para samyagu rIte aMkita thaI jaze. pelo jema jaLano mahAsAgara che, tema A zabdono mahAsAgara che. | zabdo paNa jevA tevA nahi paraMtu badhA ratnatulya hoI AnuM nAma "zabdaratnamahodadhiH' rAkhavAmAM AvyuM che. mahodadhi-parivAranA A pagalAMne sau sujJajano aMtaranA umaLakAthI AvakAraze ja evI saMpUrNa AzA sAthe viramuM chuM. pa. pU. zrI rUpavijaya mahArAjano pa. pU. A. de. zrI mahendraDahelAno upAzraya, surIzvarajI ma. sA.nA amadAvAda-1. aMtima antavAsI saM. 2044, azvina pUrNimA. muni maNiprabhavijaya (ratnapuMja) Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ viSayasUci 1. saMkalpa ane siddhi [bIjI AvRttinuM -muni maNiprabhavijaya (ratnapuMja) 2. saMskRta gujarAtI mahA zabdakoSanI A trIjI AvRttinA prakAzana mATe Arthika sahayoga ApanAra saMsthAo anukrama vakAra chekAra nakAra jJakAra zakAra TakAra takAra DakAra TukA2 nakAra takAra thakAra rakAra dhakAra pRSTha naM. 817 870 878 919 926 929 930 930 933 933 93pa 1017 1017 1151 1180 1297 15para 1561 16OO nakAra ghakAra kAra vekAra makAra Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. saMskRta - gujarAtI mahA zabdakoSanI A trIjI AvRttinA prakAzana mATe Arthika sahayoga ApanAra saMsthAo zeTha ANaMdajI kalyANajInI peDhI dhArmika dharmAdA TrasTa zrI luhAranI poLa jaina upAzraya saMgha jJAna TrasTa AcAryazrI vijayanItisUrIzvarajI jaina tattvajJAna pAThazALA zrI phatAsApoLa mahAvIra svAmI jaina derAsara TrasTa zrI AdinAtha tapagaccha jaina saMgha katAra gAma zrI rUpavijaya mahArAja DahelAno upAzraya dozIvALAnI poLa zrI pAnasara mahAvIra svAmI jaina derAsara TrasTa kAMdIvalI dahANukaravADI zrI mahAvIra svAmI jaina zvetAmbara mUrtipUjaka saMgha 6 rU. 1,00,000.00 rU. 1,00,000.00 rU. 1,00,000.00 rU. 60,000,00 rU. 25,000.00 3. 11,000.00 3. 10,000.00 rU. 11,000.00 Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaratnamahodadhiH dvitIya bhAgaH ] c c x Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arham / / zabdaratnamahodadhiH / / dvitIyo bhAgaH ca c vyaM4. 4 pai.sI. ho . cakita na. tri. (cak +bhAve kta / cak+kta) bhaya. ca puM. (cIyate zuklapakSe kiraNaiH aGgaM paradhanaM vA -cakitamupaiti tathApi pArzvamasyA:-mAlavi0 1 / 11 / cinoti ci+Da) yandra, yo, pUra, yo2, Q3. 05, saMbhama, ama., nAyinI me. sAtvi. saM.2, (tri.) bI04 vinAna, nila[4, mada, 6STa, Ina. bhayabhIta thayesa. -cakitavilokitasakaladizA0 avya. (ci+caNa vA Da) pAhapUrtimai, 5kSAnta2 gIta0 2. / zaM. pAbhela, ma4, zaMDita, jI.495. deg45uqavi, dhotanama avadhAramai, nizcayArthamA- cakitA strI. (cakita+TAp) bhayamIta. thayeTI. - atItaH panthAnaM tava ca mahimA vAGa-manasayoH- vyAdhAnusAracakitA hariNIva yAsi- mRccha0 1 / 17 / gaNa0, -mo'pi zobhate tAvat sabhAyAM vastraveSTitaH / zaMA pAmelI, te. nAmanA. ma. cha6. tAvacca zobhate mukho yAvata kiJcinna bhASate - cakora, cakoraka puM. (cakate candrakiraNena tRpyatIti hito0 / samathyaya, anvAyaya -bhoH bhikSAmaTa gAM cak + oran / cakora+kan) yo2 56 - cAnaya -utareta2 yogamai -yathA plakSazca nyagrodhazca sArasezcakravAkezca cakAra velgukUjitam - bhAga0 plakSa-nyagrodhau samAhArabha va525ya cha, tumai, 3 / 21 / 43 / tulyatAmAM, tulyayogitvamAM, viniyogamAM paNa vaparAya cakoradRz srI. (cakora iva dRk) yoranA ThevI draSTi cha, ane. -kulena kAntyA vayasA navena guNaizca -sphuradadharasIdhave tava vadanacandramA rocayati locanataistairvinayapradhAnaiH- raghu0 679 / / cakoram-gIta0 110 / (tri. cakorasya dRg iva cak (sautra. para. aka. seT idit-caGkati/bhvA. A. dRgyasya) yaurana ThevI dRSviANu. aka. seT cakate/bhvA. ubha-seTa. cakati+te) Milta. cakk (curA ubhaya. sak saT-cakkayati, cakkayate) thavI, bhramaNA thavI, gamana karatAM aTakavuM, bhayabhIta pIu, duhe. thaj -dattvA dizi dizi dRSTiM yAcakacakito'vaguNThanaM caknasa na. disunj, tya, aprabhA7i56i. kRtvA- kalAvilAsaH 28 / sAmA thAM, hAuj, cakra puM. (kriyate'nena kR+ghaJarthe ka nipAtanAt dvitvam) Astag, tRpta, tha, saMtoSa bhavA. 22.5413 56., 23vI- cakrADaM grAmakukkuTam manu0 5 / 12 / (na.) paiDu -yathA hyekena cakreNa na cakAs (adA. para. a. seTa-cakAsti) AuggaNDazcaNDi cakAsti nIlanalinazrImocanaM locanam rathasya gatirbhavet / yAjJa. 16359 / sainya, samudAya, samUDa, kuMbhAranayA5, 20530 -mRd-daNDa-cakrasaMyogAt gIta0 10. / yama, 25g. cakAsayat tri. (cakAs+Nic+zatR) 5272, - kumbhakAro yathA ghaTam-yAjJa0 16146 / rASTra, he, cakAsataM cArucamUrucarmaNA-zi0 18 / rAjya, amuka prakArano daMbha, eka prakAranuM hathiyAra , yatuM -AdhoraNAnAM gajasaMnipAte zirAMsi cakranizitaiH kssraanggcamakatuM. raghu0 7 / 46 / viSnu ya: -cakrAyudhena cakreNa cakAsita tri. (cakAs+kta) 5. j, yama , pibato'mRtamojasA-mahA0 1 / 19 / 6 / te. nAmanI me. suzobhita, bhabhakAdAra. sainya bRha, jaLamAM paDatI ghUmarI, gAmaDAMno samUha, Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 818 RSi. shbdrtnmhoddhiH| [cakraka-cakrapANi tanu dUsa, ghaiyAna.Eng, taMtrazatra prasiddha 54, cakradantIbIja na. nepAnI4. sarvatobhadra vagere yaMtra, devapUjAnuM yaMtra, alaMkAra prasiddha cakradeva puM. te namAnI se. yA6va. 20%1. sabha: 5.82no vyavaMdha, prahAra, bhA2, 2. tano / cakradvAra puM. (cakramiva dvAramatra) tanAmanI me. parvata. puTa. cakradhanus puM. sUryathI. utpanna thayela pisa nAmanA . cakraka puM. (cakramiva kAyati kai+ka) 9.5 prazno tarka - A tarka utpatti, sthiti, jJapti dvArA traNa cakradhara puM. tri. (cakraM dharati dhR+ac/cakraM dhArayati 52. Doya. cha - tadapekSApekSyapekSitatvanibandhano- dhR + ac) yA viSNu -vigAhituM zrImahimAnurUpaM 'niSTaprasaGgaH / / te namAnI cha 251312 62no. pracakrame cakradharaprabhAvaH -raghu0 16 / 55 / mAmA roga, mAnasitatva gAmane yajJa karAvanAra yAjJika, sarpa, cakra dhAraNa cakrakAraka na. (cakraM cakrAkArarekhAM vA karoti kR+Nvul) karanAra rAjA vagere. na5, vAcana nAmanu, sugaMdhI dravya, naso tathA | cakradharman puM. te. nAmanA . vidyAdha2. nakhalI nAme vanaspati. cakradhAraNa na. (cakraM dhAryate'nena dhAri+karaNe lyuTa) cakrakulyA strI. (cakrasya tadAkArasya kulyeva) yitra57|| 2thanI. gharI. nAmanI vanaspati. cakradhArA strI. (cakrasya dhArA) yaOMnI ghAra, yo cakragaja puM. (cakre cakrAkAre dadruroge gaja iva) yamaI- sayabhAga. kuMvADiyA, jenAthI dAdarano roga maTe che. cakranakha puM. (cakramiva nakho'styasya ac) napAcakragaNDu puM. (cakramiva gaNDuH) me. .2rnu, mozI.I, namasI nAme. sugaMdhI dravya. gAla mazuriyuM. cakrana(Na)dI strI. (cakrapradhAnA viSNucakrAvirbhavasthAnaM cakragadAdhara puM. 52mezvara, viSva. -manastattvAtmakaM nadI vA Natvam) is. nAma.nI. nahI.. cakraM buddhitattvAtmikAM gadAm / dhArayan lokarakSArthaM / cakranAbhi puM. (cakrasya nAbhiH) bhai pai.inA jA guptazcakragadAdharaH / / ArA rahe che te paiDAMno madhya bhAga. cakraguccha puM. (cakramiva guccho'sya) mAsopAsavAna | cakranAman puM. (cakrAnnAma yasya) mAkSi dhAtu, 2.5405 5kSI, yavo. cakracara tri. (cakreNa saMghazazcarati car+Ta) Toni35 cakranAyaka puM. (cakraM tadAkAraM nayati nI+Nvul) 322 thI, 56. 473. nakhalA-nakhalI nAmanuM sugaMdhI dravya. cakracArin puM. (cakreNa carati car+Nini) 25, 2||ii, cakranemi puM. (cakrasya nemiH) pai.inI gherAvI, pai.il. parizagha, paino bhArI - nIcairgacchatyupari ca dRzA cakrajIvaka puM. (cakreNa kumbhasAdhanacakreNa jIvati cakranemikrameNa -megha0 109 / jIv+Nvul) kuMbhAra. cakrapadmATa puM. (cakraH cakrAkAro dadrurogaH padmamiva cakrajIvin puM. (cakreNa jIvati jIv+Nini) kuMbhAra. / tatrATati ac) 662no nA 422 duvAuyAnu cakrajIvinI strI. (cakrajIvin+DIpa) dubhaa29||.. cakratIrtha na. (cakreNa sudarzanakSAlanena kRtaM tIrtham) | cakrapada na. te2 akSaranA 56vAya te namanI meM prabhAsakSetramAM Avela viSNunuM eka tIrtha. chaha. cakrataila na. (cakrasya tatphalasya tailam) yama yuvAliyA | cakraparivyAdha puM. (cakraM dadrurogaM parividhyati nAmanA vRkSanA phaLanuM tela. pari+vyadh+Na) 2bhAgI, duvAuiyA. cakradaMSTra puM. (cakramiva daMSTrA yasya) mUMDa, 2, | cakraparNI strI. (cakramiva parNamasyAH GIp) pR.zrI.57 suvara. vRkSa. cakradatta puM. 24 namana vaidhemanAvako te. namana cakrapANi puM. (cakraM pANAvasya) vi.] -prAyeNa niSkrAmati eka vaidyakazAstrano graMtha. cakrapANI -zi0, vaikuNThazcAcyuto rAmazcakrapANicakradantI strI. hanta nAmarnu vRkSa, ne..uk, 3. | radho'kSajaH - viSNoraSTottaranAmakIrtane / 13. vRkSa. Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 819 cakrapANidatta-cakravartitA shbdrtnmhoddhiH| cakrapANidatta puM. 'yatta' nAmanA vaidha aMthanI | cakramardikA strI. (cakraM mRnAti yA) A%udu - se vidvAna. lalitAdityabhU bhartu vallabhA cakramardikA . cakrapAda puM. (cakraM pAda iva yasya) 2tha, I, (cakramiva / rAjatara0 4 / 213 / pAdo yasya) hAthI, istI.. cakramukha puM., cakramukhI strI. (cakramiva vRttaM mukhamasya cakrapAla puM. (cakraM pAlayati pAli aN) senApati, cakramukha+striyAM jAtitvAt GIS) y3, 2rAnI hu2, rASTrapAlaka, dezano adhikArI. 3. cakrapuSkariNI srI. (cakreNa khananAt viSNunA kRtA cakramudrA strI. taMtrazAstra prasiddha . bhudrA -hastau tu puSkariNI) 20ma. sAva.sa. bha.5051402 tItha.. saMmukhau kRtvA, saMlagnau suprasAritau / kaniSThAguSThako cakrapurI strI. mahAviDa kSetramA vi.4yanI bhujya lagnau, mudraiSA cakrasaMjJikA / / nagarI. cakramuSala puM. (cakraM muSalaM ca sAdhanatayA atrAsti cakrapraharaNa puM. (cakra praharaNamasya) viSNa. (tri.) 2635. ___ ac) Temai As tathA bhuzala sAdhana. 13 loya. te __ thiyAravAj. yuddha cakraphala na. (cakramiva phalamagraM yasya) 2041 cakrayAna na. (cakrayuktaM yAnam) 25, 2 // , 2UI, agrabhAgavALuM eka hathiyAra. paiDAMvALI gADI. cakrabandhu, cakrabAndhava puM. (cakrayorbandhuriva / cakrayodhina puM. 23thI. 43 // 2 yoddho, vAsudeva - 29. cakrayorbAndhava iva) sUrya, 20.531rnu, A3. unI 28%. cakrabhRt puM. (cakraM bibharti bhR+kvip) viSNu, 48 dhaa25|| 72 // 2 -cakrabhRd vijayezAdikezave gAnabhUSite cakrarakSa puM. (cakraM rakSati aN) 1.142. TuDInu, 2655 22 yoddho. rAjatara0 1138 / cakrabhedinI strI. (cakrau cakravAko bhinatti-viyojayati cakraratna na. yavatArnu yauha ratnomAna me ratna. bhid+Nini+ DIpa) tri. cakraratha puM. 23413 pakSI, yavo. cakrabhoga puM. (cakrasya rAzicakrasya bhogaH) praaddon| cakrarada puM., cakraradI strI. (cakramiva vRtto rado'sya/ rAzimaMDalanuM bhogavavuM, je sthAnathI graha calAyamAna cakrarada+GIp) v3, 42 suva2-bhA68. thayo hoya te sthAnamAM pharIthI te grahanuM AvavuM. cakrareNukA strI. (cakrareNu+svArthe kan) tA. 425nu cakrabhrama puM. (cakramiva bhramati bhram+ac) 2. tanu 53. kuMda nAmanuM zilpInuM yaMtra. cakralakSaNA, cakralakSaNikA strI. (cakra maNDalAkArakuSThe cakrabhrami puM. (cakrabhrama+bhAve in) ya.nu.32, 4845 dadrau vA lakSaNaM pratIkArasAdhanarUpaM cidraM yasyAH / pakSAna, mama, meM tanuM zilpAna, yaMtra. -Aropya cakralakSaNA+svArtha kan) vanaspati. go. cakrabhramimuSNatejAstvaSTrava yatnollikhito vibhAti cakralatAmra puM. (cak tRptau karaNe rak cakraH tRpti-raghu0 6 / 32 / sAdhanaM latAmraH) .5 .52no malA. -vRddharasAlavRkSa. cakramaNDalin puM. (cakramiva maNDalo'styasya ini) | cakralA strI. (cakra lAti lA+ka) me tanI bhotha, ajagara nAmano sApa. nAgaramotha, uccaTA. cakramaNDalinI strI. (cakramaNDalin+GIp) 14 // 2 | cakraliptA strI. zazibhaMno 48 // 35. a. bhA. sA59. cakravat tri. puM. (cakramastyasya matup masya vaH) yavANu, cakramanda puM. te nAmano meM. nA. paiivANu, go. bhAravANu, viSNu, dubhAra, ghAMdhI, cakramarda, cakramardaka puM. (cakraM cakrAkAraM dadrurogaM mRnAti / te namano. . parvata, yavatA 20%. (avya.) mRd+aNa, cakra+mRd+Nvul) Qual, vRkSa - yI . 4, paiDainI. ma 62nI. nA2 43 cha cakramarda prapunATo dadrughno cakravartitA strI., cakravartitva na. (cakravartino bhAvaH meSalocanaH-bhAvapra0 / tal-tva) yavataluj. Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 820 shbdrtnmhoddhiH| [cakravartin-cakrAdhivAsin cakravartin puM. (cakre bhUmaNDale vartituM cakraM sainyacakraM | cakravyUha puM. (cakrAkAraH vyUhaH) olust2 sainyanI vA sarvabhUmau varttayituM zIlamasya vRt+Nic+Nini) | 8494 -cakravyUho mahArAja ! AcAryeNAbhikalpitaH yavatA 2% -putramevaM guNopetaM cakravartinamApnuhi - | -mahA0 7 / 33 / 12 / za0 1 / 12 / sArvabhauma 20%. -tava tanvi ! kucAvetau | cakrazalyA strI. (cakramiva zalyamatra) 50. nAmanI niyataM cakravartinau AsamudrakSitIzo'pi bhavAn yatra vanaspati, dhojI yaha.. karapradaH / / - udbhaTaH / vaththuto-athavo nAmanu, is cakrazreNI strI. (cakrANAM zreNiratra GIp) bheDha00 vizeSa. (tri.) zreSTha, uttama. nAmanI vanaspati, bh272|70.. cakravartinI strI. (cakravartina+DIpa) vAsa mAMsI. cakrasaMjJa na. puM. (cakrasya saMjJA asya) 416 dhAtu. nAmanI vanaspati, alato, sarva pRthvInI strI rAjA, (puM.) 23413 56.. yUthe zvarI -evaM bAlye'pi jAtA'haM DAkinI cakravartinI cakrasaMvara puM. (cakramindriyacakraM saMvRNoti ac) suddhabhata. -kathAsa0 20 / 114 / prasiddha eka deva, te nAmano eka buddha. cakravAka puM. (cakrazabdena ucyate vac paribhASaNe cakrasaktha tri. (cakramiva sakthi asya Sac) ut2 karmaNi ghaJ) 25415 pakSI-yo . -dUrIbhUte mayi sAthagovA. sahacare cakravAkImivaikAm -megha0 83 / cakrasAhvaya puM. (cakraNa samAnA AhvA yasya) 23408 cakravAkavatI strI. (cakravAkAH bhUmnA santyatra matup pakSI.. masya vaH GIp) te nAmanI me nahI, yai gh9|| cakrasAhvayA strI. (cakreNa samAnA AhvA yasyAH TAp) cakravAka pakSiNI. cakravAka pakSIo hoya che. cakrahasta puM. (cakraM haste yasya) 2348, vi.. cakravAkin tri. (cakravAka+Nini) 4. 2.5415 pakSI. (tri.) ya DAyama dhaa25|| 4242. hoya che te sthaLa. cakrA strI. (cak tRptau rak TAp) nAgaramotha nAmAnI cakravAkI lI. (cakravAka striyAM jAtitvAt+GIp) vanaspati, kAkaDAzIMgI nAmanI vanaspati. 24us 5kSiNI-yapI. cakrAMza puM. (cakrasya rAzicakrasya aMzaH) 2ziyana cakravATa puM. (cakrasyeva vATo'tra vaTa-veSTane ghaJ) 390 bho mAya koI kriyAmAM lAgyA rahevuM, karmano prAraMbha, cheDo, cakrAkI, cakrAGkI strI. (cakrAkAreNAkati aGkate vA 96, zivANu jAu, havI. ___ak-gatau, akiD- gatau+ac gauga0 GIS) sa... cakravADa paM. (cakramiva vADate veSTayati vAD+ac) | cakrADa paM. (cakramivAGgamasya cakramaGgamasya) . te. nAmano parvata. (na cakramiva valate val+Na kalaviGka plavaM haMsaM cakrAGgaM grAmyakukkuTam- manu0 lasya DaH) bhaMu, 15t2, gomAsare vatanA2 7205 5 / 12 / 25, 25415 pakSa.. cakrAGgA strI. (cakramivaGgamastyasyAH ac) sudarzana cakravAta paM. (cakramiva vAtaH)vaMToniyo pavana -cakravAta nAmano se tano veto. svarUpeNajahArAsInamarbhakam-bhAga0 10 / 7 / 20 / cakrAGgI strI. (cakramiva cakraM tRptikaramaGgaM vA'syAH cakravAla puM. (cakravADa vA Dasya la:) cakravADa pu. / DIe) salI, 23413 pakSiya, bha(r)6, Du, za6 dumo.. me. parvata, samUha, rAzi -kairavacakra- 05312/20, vRSa nAmanI vanaspati. vAlam-bhartR0 2 / 74 / -evaM sa kRSNo gopInAM | cakrATa paM. (cakre cakrAkAramaTati aT+aN) sapa. cakravAlairalaGkRtaH -harivaMze 76 / 35 / (pR.) vipThI, 5.53nA2 // 2, viSavaidha, dhUta, 42, 6sAdeg4, vI, mAgaNInu bhUSa. eka jAtanA parimANano bheda-dInAra. cakravRddhi strI. (cakramiva vRddhiH) yavRddhi vyA - | cakrANa tri. 42tuM, 29.. vRddharapi punarvRddhizcakravRddhirudAhatA-nAradaH / // cakrAdhivAsin puM. (cakraM tRptikaraM adhivAsayati adhi vagereno bhADA rUpa lAbha. vAsi+Nini) nAnu OM3. samUha. Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ cakrAyudha-cakSuSya] shbdrtnmhoddhiH| 821 cakrAyudha puM. tri. (cakramAyudhamasya) viSNa, 2i | prati+A+cakSa pratyAjyAna 42, ti22712. 42vo.. ___ thiyAravAj. vi+A+cakSa vyAjyAna. 42, viv.25|| 72. cakrAvarta puM. (cakrasyevAvarttaH) Plust2 dhUma, dhUma.. sam+A+cakSa sArI za. 4. pari+cakS sarva cakrAhva puM. (cakramiva AhvA yasya) yamaI-duvAuyA ta25thI. u.saM55 . -vedapradAnAcAryaM pitaraM nAmarnu vRkSa, 28415 56. . haMsasArasacakrAhva- paricakSate-manu0 2 / 171 / pra+cakSa atyaMta 43j - kAkolUkAdayaH khagA:-bhAga0 3 / 10 / 24 / svajanAzru kilAtisaMtataM dahati pratamiti pracakSatecakri tri. (kR+ki dvittvam) 42nA2, 72vAnA svabhAva, raghu0 8 / 86, -yo'syAtmanaH kArayitA taM kSetrajJaM vANu, -cakraye puruSArthakaraNazIlAya- dayAnandakRta- pracakSate-manu0 12 / 121 / prati+cakS pratyuttara Apako. bhASye / vi+cakS vizeSa 4. sam+cakSa sArI rAta 3. cakrika tri. ya nAmarnu Ayudha saI 4-2, te.. cakSaNa na. (cakSa+lyUTa) anusAuthI va pAsavaM, ghAMyI, kuMbhAra. madyapAna vagere upara ruci karAvanAra padArtha. cakrikA strI. (cakram tadAkAro'styasyAH Than) ddhiiye| cakSaNi tri. (cakS+ani) , pragaTa 32nA2. ___ -athobhayadhanAdAyi bhRtyacakrikayA samam-rAjata0 cakSas puM. (cakS+asi na khyAdezaH) pRspati, 204 / 376 / 291, ma., 2zi- al. 6||dhyaay, mAdhyAtmi. guru. cakrin puM. (cakramastyasya ini) vi!, As40s pakSI, | cakSuHzravas puM. (cakSuSA zrRNoti zru+asun) sI, sapa, kuMbhAra, 42, ghAMyI, yavatA -cAlayati s||5. strI. sA59l. pArthivAnapi yaH sa kulAlaH paraM cakrI- AryAsa0 | cakSurgAcara puM. (cakSuSo gocaraH) dRzya, dRSTigoyara, 592 / 70032, gadhe, bhAvama160.-DumanA | dRSTinA bhayAhama bhAvatuM. mo. 'cakSurviSayaH' za6. samUhano adhikArI, vyAla-vAgha vagere jaMgalI pazuno cakSurdAna na. (cakSuSordAnam) mUrtinI pratiSThA 58 nama, me. .42, neta2, vAuiyA. (tri.) tana netra yA. cudw2, yAuiyuM, Asuj, pai.uialj, paiino cakSurmala na. (cakSuSormalam) bhajanI mela-thI5.. 22. vagere. cakSurvarddhanikA strI. me nahI.. cakriNI strI. (cakrin+GIp) 234151, Ru59l, ddum||25||, cakSurvahana na. (cakSustajjyotirvahati vaha+lyu) AUnk ghail, 4.30, 11, 1150. 13. cakrIvat puM. (cakraM tadvadbhramaNamastyasya matup) 31, cakSurviSaya puM. (cakSuSorviSayaH) netrathA. a. 128 ta. mano 20%. (tri.) yasuj, paiiuY. yogya rUpa vagere, netrano viSaya, AMkhanuM jovuM, netra cakrIvatA strI. (cakrIvat striyAM GIp) 10. pratyakSa -cakSurviSayAtikrAnteSu kapoteSu-hito0 1. / cakru tri. (kR+ku dvittvam) 42nA2, 2mArI. cakSurhan tri. (cakSuSA hanti han+kvip) mAtra dRSTipAtathI cakrezvara puM. (cakrasya IzvaraH) rASTrapati, 20%, senApati. 4 nAza 52 // 2. cakrezvarI strI. (cakrasya IzvaraH+GIp) maheva. cakSuSmat tri. (prazastaM cakSuH astyasya matupa) netravAj, tIrthakaranI bhakti devI-jinazAsananI adhiSThAtrI devI, suM62 netravANu -tadA cakSuSmatAM prItirAsIt samarasA jaina tema soLa vidyAdevIomAM pAMcamI vidyAdevI. dvayoH-raghu0 4 / 18 / / cakropajIvina puM. (cakraM tailaniSpIDanayantramupajIvati cakSuSmatA strI., cakSuSmatva na. (cakSuSmato bhAvaH tala upa+jIva+Nini) ghAyA, humAra. cakS (adA. A. sa. seTa-caSTe) 43, tyA 42va.. cakSuSya tri. (cakSuSe hitaH yat) Hinne utArI, priya anu+cakS pAthI . 53. abhi+cakS sAme. 24ii. dekhAvavALuM, suMdara, netramAM thanAra, AMkhamAM thayelalo. ava+cakSa nIye. lo. A+cakS 4. . cakSuSyaH khalu mahatAM parairalayaH-zi0 857 / ityAkhyAnavida AcakSate-mA0 2 / 21 / anu+ (puM.) vArnu kAu, puMDarI vRkSata, s.22||, 24.4na.. A+cakSa sanvAjyAna. 12. abhi+A+cakSa sAbha (na.) sauvI204na, surabho, 24., tNu pariyu, 53. ud + A+cakSa 668425mA5. | pau31.5, stha656.. na. (cakSuSmato bhAvaH tara tva) withtva Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 822 shbdrtnmhoddhiH| [cakSuSyA-caJcupatra cakSuSyA strI. (cakSuSya+TAp) suM62 strI, vanaspati | caJcatpuTa puM saMbhA.ta.2stra prasiddha te. nAmanI meM bh2||shii, galI. thA.. ___u. -tAle caJcatpuTe jJeyaM gurudvandvaM laghu plutam - cakSus na. (cakS dhAtUnAmanekArthatvAt darzane karaNe saGgItadAmo0 usi) Hin, netra, tadeg4 -dRzyaM tamasi na pazyati caJcarin puM. (caJcaryate punaH punaH atizayena vA dIpena vinA sacakSurapi-mAlavi0 1 / 9, -kRSNasAre carati car+ yaGluk+Nini) mama, madhu72. dadaccakSuH -za0 1 / 6, - tulanA-jJAnacakSuH, cAracakSuH, caJcarI, caJcariNI strI. (caJcaryaMte punaH punaH atizayena ghrANacakSuH, nayacakSuH, rasacakSuH mAhi. haSTa, na%42, vA carati-car+ yaGluk+Tak TitvAn GIp/ vAnI zakti - cakSurAyuzcaiva prahIyate-manu0 4 / 41 / caJcarinna-GIpa) madhu62. bhamarI -karI barIbharIti cakSurAga puM. (cakSuSo rAgaH-raktatA) bhanI eur, ced dizaM sarIsarIti kAm, sthirIcarIkarIti cenna netrAkarSaka anurAga, eka-bIjAnI AMkha maLatAM utpanna caJcarIti caJcarI -udbhaTaH / thatI anurA- purazcakSurAgastadanu manaso'nanyaparatA caJcarIka puM. (carati punaH punariti 'pharpharikAdayazca' mA0 6 / 15; cakSurAgaH kokileSu na parakalatreSu - kA0 41 / iti yaGlugantena sAdhuH) madhu42, mamarI -culukayati cakSuroga puM. (cakSuSo rogaH) HimanI roga madIyAM cetanAM caJcarIkaH-rasa0, - kundaM latAyA cam (svA. para. saka. seTa-canoti) vane bhArI vimuktamakarandaM rasAyA api caJcarIkaH praNayaprarUDha___ijavI, tasa. 42vI. premabharabhaJjanakAtarabhAva-bhItaH -viddhazA0 1 / 4 / caGkura puM. (caki bhrAntau kartRkaraNAdau urac) 25, caJcarIkAvalI strI. te. nAmano me , tthen| me| ___uj, Pust, jAu. (na.) 4235 vAhana. pAdamAM tera akSara hoya che. caGkramaNa na. (kram+yaG+lyuTa). vA2 mama - caJcala puM. (caJc+alac caJcaM gatiM lAti lA+ka) viSaM caGkramaNaM rAtrau-cANa0 97 / maDAta mabha ma., muvAyu. (tri.) yaMyaNa -bhogA meghavitAna-sthAnAsanaM caGkramaNaM yAnAyAnAtibhASaNam- suzrUte madhyavilasatsaudAminIcaJcalAH / asthira, 257, 19. / ghaj 4 mamaj, diI 32j,. (tri.) DaNave. | vANu, natuM -zrutvaiva bhItahariNIzizucaJcalAkSIm pave. 4j -cakre sa cakranibhacakramaNacchalena -nai0 caura0 27. / 1 / 144 / vaiyUI 4. caJcalA strI. (caJcala+TAp) sakSmI, vIjI-4.04, - cakramA srI. (kram+a+TAp) iyU 4, bhAste caJcalA cakoracArulocane sumaGgalena- zabdArtha ci0 / Aste javuM. pI52. cakramAvat tri. (cakramA+matup) disly.DI. tivANu, caJcalataila na. zita, zivA22.. dhImI gativALuM. caJcalAyamAna tri. yasAyamAna, yaMyaNa, ya5. caGga tri. (cIyate cI+Da camaGgaM yasya) suM62, manI2, caJcA strI. (caJca+ac+TAp) tara vagairema pazupUbasUrata, hoziyAra, tandurasta, nI... pakSIone bhaya pamADavAne mATe Ubho karelo ghAsano cacara tri. (car+ac vA. dvitvam) 32vAna svabhAvavAj. caceNDA strI. (cam upacIyamAnaM prakAre dvitvam aNDamiva manuSya AkAra-cADiyo, vAMsa-tRNa vagerenI banAvelI phalamasyAH pRSo0) te nAmanI meM vedo. 2215, sA1-2I. vagere. caJca (bhvA. para. sa0 seT-caJcati) 4j, Saj, caJcu puM. (caJc+un) anu. 3, bhRga, 425, yAla -vilapati hasati viSIdati roditi caJcati rAto 27, me tana 2.5. (srI. caJcati prApnoti muJcati tApam -gIta0 4. / gRhNAti bhakSyamanayA caJc+ un) 5kSAbhAnI yAMya, caJca puM. (caJc+ac) 5iya garnu me. bhA5. chUMcha nAmanuM eka jAtanuM zAka. caJcat, caJcatka tri. (caJc+zata) mana. 42tuM, | caJcukA strI. (caJcu+kan+TAp) 56AnI yAMya. 4tuM, yaMya. -caJcatparAga0 gIta0 1. / yAsatuM, caJcupatra puM. caJcuriva patramasya) chUcha nAmAna, me. khatuM, sthira. tak us. Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaratnamahodadhiH / caJcubhRt-caNDa] caJcubhRt puM., caJcubhRtI strI. caJcuM bibharti / caJcubhRt+GIp) pakSI, paMje. (strI.) pakSizrI. caJcumat puM., caJcumatI strI. (caJcurastyeti caJcu + matup / caJcuman+ GIp ) paMjI, paMje, pakSI-pakSizrI. caJcura puM. (caJc+urac) kheDa bhatanuM zADa. (tri.) 6kSa, yatura - laukikAcAracaJcaraH - kAzIkhaNDe 10 / 46 / caJcula puM. te nAmano vizvAmitrano kheDa putra. caJcuzAka na. chUcha nAmanuM kheDa bhatanuM zA. caJcusUci puM. (caJcuH sUciriva yasya) 23va nAmanuM eka jAtanuM pakSI. caJcusUcikA, caJcusUcI strI. 2eva pakSiNI.. caJcU strI. (caJcu + UG) pakSInI yAMya caJcUpuTaM capalayanti cakorapotAH-rasa0, amoci caJcUpuTamaunamudrA vihAyasA tena vihasya bhUyaH nai0 3 / 99 / caJcUryamANa tri. jarAja sAyarasa pANatu, hurAyarA, ghAtakIpaNuM karatuM. caT (bhvA. pa. sa. seT-caTati) lehavu, nAza 42vu, lAMga, jheDa. (curA. ubhaya. sa. seTa-cATayati-te) lehavu, vadha vo nAza rakho, lAMgavu, jheDavu. caTaka, caTakaka puM. (caTati bhinatti dhAnyAdikaM caJcupuTena/svArthe kan) yaso pakSI -vIkSya premAdbhutaM tatra bAle caTakayostadA - bhAga0 1 / 4 / 8 / caTakakA, caTakA, caTakikA strI. (caTakaka+TAp / caTaka striyAM TAp / caTakA+kan + itvam) yaDalI, zyAmA pakSI. caTakAziras, caTikAziras na, caTikAzira puM. ( caTakAyAH zira iva / caTikAyAH zira iva / sarve sAntA adantAH syuH ityukteH pRSo0) pIparIbhUNa, gaMThoDA. caTacaTAya (nAmadhAtu Atma. a. seT caTacaTAyate) caTa caTa ema aspaSTa zabda karavo. caTikA strI. ( caT + ikan+TAp) yaDasI, pIparIbhUNa. caTu puM. (caTati zokasaMtApAdikaM bhinattIti caT +ku) priya josa -satyaM brUyAt priyaM brUyAt-subhA0 / priya vAjya, vratInuM kheDa khAsana, peTa. (na.) priya vAya-chAyAM nijastrIcaTulAlasAnAm- zi0 / caTula tri. (caT+ulac) aMgaNa, thapaNa, pavANuM, hAlatuM, suMdara - trAsAtimAtracaTulaiH smarataH sunetraH -raghu0 9 / 58; - kiM labdhaM caTula ! tvayeha nayatA saubhAgyametAM dazAm-amaru0 14; -iti caTulacATupaTu cArumuravairiNo rAdhikAmadhi vacanajAtam - gIta0 10. / 823 caTulA strI. (caTula+TAp) vI4jI, vI4 - caTulA candrikA citrA citramAlyavibhUSitA- devIbhAga0 12 / 6 / 47 | caTulAlasa tri. (caTula+TAp) prItivAnuM mithyA bhASA karatAM jene AvaDatuM hoya te. caTUllola tri. (caTau ullolaH) bhIhu~ josanAra, priya jolanAra, saMyaNa, suMdara, apanazIla. caD (bhvA. Atma. seT aka idit caNDate / curA. ubhaya. seT aka. idit-caNDayati, caNDayate) gusse thavu, Dodha avo, jhopa rakho. caN (bhvA. para. saka. seT carNAta) 76 92kho, avA4 42vo, hiMsA 42vI, 4. (bhvA para. saka. seT caNati) chAna sApa. caN avya. (caN+kvip) yet-zabchanA arthamAM vaparAya che. caNa puM. (caN+ac) yA.. caNaka (caN+kvan) yA te nAmanA kheDa muni, caNakaroTikA strI. ( caNakacUrNanirmitA roTikA ) no roTalI.. caNakA strI. (caNaka+TAp) yaegA, zrIzI thI. caNakAtmaja puM. (caNakasya AtmajaH) vAtsyAyana bhuni, yAeAjya. caNakAmla, caNakAmlaka na. ( caNakajAtamamlam) caNAno khAra. caNakAmlavAri na. ( caNake amlavAri) netaramA rahelA caNAnA choDa uparanuM ThaMDuM pANI, caNAno kSAra. caNadruma puM. (caNazcaNaka iva drumaH) jIezA gojaraMnuM Au. caNapatrI strI. (caNasya caNakasya patramiva patramasyAH GIp ) ruhantI nAmanuM vRkSa. caNabhojin puM. (caNAn bhuGkte) ghoDI, azva. caNikA strI. ( caNati rasaM caN dAne kvun, caNa iva ivArthe kan vA) kheDa bhatanuM ghAsa. caNDa na. ( caDi kope + ac caN dAne camu adane vA Da tasya tvam) tIkSNapazuM bhayaM 25zuM -dahantamiva tIkSNAMzuM caNDavAyusamIritam- mahA0 1 / 32 / 23 / zedhavANApazu, unAza, garamI. (tri. caNDa + aN) atyanta DIpavANuM, - athaikadhenoraparAdhacaNDAd guroH kRzAnupratimAd bibheSi - raghu0 2 / 49 / tIkSNa, bhayaM42, anuM, uSNa, garama. (puM.) te nAmano kheDa haitya - zizuH zIghraH zucizcaNDo dIptavarNaH zubhAnanaH mahA0 3 / 261 // 4 / yabhachUta, titIMDI-Do'bhanuM vRkSa, khAMjalInuM Au. Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 824 shbdrtnmhoddhiH| [caNDakauzika-caNDu caNDakauzika puM. te nAmanA . pi. (na.) te. nAmarnu | caNDAtaka puM. na. (caNDAM kopanAmatati prApnoti eka nATaka. (kuM.) jainadarzanamAM te nAmano eka sarpa, jeNe __ at+Nvul) suM42 strImAna saMdhI sAthaNa sudhArnu bhagavAna mahAvIrane upasarga karyo hato. vastra. caNDatA strI., caNDatva na. (caNDasya bhAvaH tal-tva) caNDAla puM. (caDi+Alac) yaM.-caNDAla: kimayaM ladi, Gudl, 2bhI, dladi, musg. dvijAtirathavA -bhartuH 3 / 56 / zUdrathA. bAstrImA caNDatuNDaka puM. te nAmano uno me putra. utpanna thayela varNasaMkarajAti. (tri.) kUra karma karanAra, caNDadIdhiti puM. (caNDAH dAdhitayaH yasya) sUtha, sU204. | caNDAlakanda paM. (caNDAlapriyaH kandaH zAka:) . caNDanAyikA strI. te nAma.nI. me. hevI, duhavI __tana 6, us, humaNI.. ugracaNDA pracaNDA ca caNDogrA caNDanAyikA -durgaadhyaane| caNDAlavallakI, caNDAlavINA strI. (caNDAlasya caNDabala puM. te tano me pAna.2. vallakI-vINA / caNDAlasya vINA) yaMDAkhAnI.vIu, caNDabhArgava puM. yavana RSina vaMzana meM RSi. eka prakAranI vINAno bheda. caNDamuNDA srI. (caNDazca muNDazca grAhyatvenAstyasyAH ac) yAmuMDA hevI, gahavAna, me. 35. che. caNDAlikA strI. (caNDAla: bhakSakatvena vAdakatvena caNDamuNDI strI. te. namArnu me. sthAna- caNDamuNDI ___ vA'styasyAH Than) yaMdAnI vIu, te. nAmanI meM mahAsthAne daNDinI paramezvarI-tantra0 / auSadhi (strI. caNDamalati al+ Nvula TAp ca) caNDarudrikA strI. (caNDo rudro adhiSThAtRtayA'styasyAH duhavI. ___ Than) drava seno madhiSThAtA cha tavI meM vidyA. caNDi strI. (caDi+in) pAvatI, du. caNDavat tri. (caNDa+matup) datlauj, atyaMta. caNDikaghaNTa puM. (caNDikA tIvrasvanA ghaNTA yasya) lodhavANu, prayaM3. ziva, bhAva. caNDavatI strI. (caNDa+matup+GIp) pArvatana. 2406 | caNDikA srI. (caNDI svArthe ka, caDi kope Nvula sakhI paikI te nAmanI eka devI, dugadivI. vA) gAva -caNDulA caNDikA citrA caNDavRSTipratApa puM. te nAmano me 35 cha. citramAlyavibhUSitA -devIbhAga0 12 / 6 / 47 / caNDavRSTiprayAta puM. 652no artha hu.. caNDiman puM. (caNDasya bhAvaH) saMta5, 2tA, Els, caNDazakti puM. (caNDA zaktirasya) si. 20%n| ___ atpa, bhAveza, o5, 12bhI, tA. sainyamAMno pracaMDa zaktivALo eka daitya. caNDila puM. (caDi kope ilac, caNDa+ astyarthe ilac caNDA strI. (caND+ac+TAp) te namAnI pArvatana ___ vA) mAheva, ma, ghAyalo, metanu jayavo. saDayarI meM haivA -caNDA mAmavadhUya pAdapatitaM nAmana . jAtAnutApeva sA -vikrama0 4 / 28 / hainausananI caNDikA strI. te nAmanI meM nahI.. adhiSThAtrI eka devI, camarAdi IdronI madhyama pariSadU, caNDI strI. (caND+GIp) huhavI, pArvatI, 6. bhagavAna vAsupUjyanI zAsanadevI, cora nAmanuM eka ___opavAjI. strI. -sA kilAzvAsitA caNDI bha; tat sugaMdhI dravya - caNDAM ca cUrNAni samAni kuryAt - carake 3. a0 / puSpI-jAvaNI, liMginI saMzrutau varau -raghu0 12 / 5, -caNDI caNDaM hantumudyatA nAmanI latA, kavaca nAmanI vanaspati, udarakAnI mAm-mAlavi0 3 / 21 / / nAmanI vanaspati, sapheda duva-dhrokhaDa, te nAmanI | caNDIkusuma puM. (caNDIpriyaM kusumaM yasya) ud. 42rnu eka nadI, krodhI evI koI strI. 33. caNDAMzu puM. (caNDAstIvA aMzavo yasya) sUrya, su24 caNDIza puM. (caNDyAH IzaH) ziva, mAvi., te. namAno -caNDAMzornizi kA kathA raghupate ! candro'yamujjRmbhate rudragaNano eka bheda. -mahAnATake / marnu u. caNDIzvara puM. (caNDyAH IzvaraH) ziva, mahAdeva -puNyaM caNDAta puM. (caNDaM tIvratvamatati niraMtaraM prApnoti ___yAyAtribhuvanagurordhAma caNDIzvarasya -megha0 33 / at+aN) 422y 303 -karavIra. / caNDu puM. (caDi+un) 2. Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ caNDezvara-caturaGgul] shbdrtnmhoddhiH| 825 caNDezvara puM. (caNDaH IzvaraH) 24. zarIra ziva | catur tri. (cat+uran) yAra, yAra. saMdhyAvAj. - ___-caNDezvaraM raktatanuM trinetram- tantrasAraH / / zeSAn mAsAn gamaya caturo locane mIlayitvAghaNDograzUlapANi puM. tanAmana zivanI. a. bhUti. | megha0 110, -catasro'vasthA bAlyaM kaumAraM yauvanaM cat (bhvA. ubhaya. dvi. ka0 seTa-catati, catate) bhAga, vArdhakaM ceti / yAya. catura puM. (cat+urac) dig4, dulh, thAnA catuH avya. (caturvAram) yA2 vAra. zALA, sAhitya prasiddha eka nAyaka, gAlamasUriyuM, catuHkUTA strI. zrIvidyA maMtrano meha. mozI. (tri. cat+urac) DoziyAra, yatu2, duzaNacatuHpaJca tri. (catvAraH paJca vA vArthe bahu0 Dac) / caturo naiva muhyeta mUrkhaH sarvatra muhyati / sa2.Data, cAra ke pAMca vAra. yAra sahita, 64.mI. kSama. -tyajata mAnamalaM bata catuHpaJcAza tri. (catuHpaJcAzat pUraNArthe DaTa) yopana . | vigrahaiH, na punareti gataM caturaM vayaH -raghu0 9 / 47 / catuHpaJcAzat tri. (caturadhikA paJcAzat) yApana | caturaMzA strI. te nAmanI . cha. (54). caturakrama puM. te. nAmarnu sAhitya prasiddha me 354 - catuHpatrI strI. (catvAri patrANi asyAH vA rasya Satve drutadvandvaM plutadvandvaM tathA prAnte gururbhavet / dvAviMzatyacatuSpatrI) te. nAmanI. se. vanaspati. kSarairyuktaH zRGgAre caturakramaH-saGgItadAmodare catuHparNI strI. (catvAri catvAri parNAnyasyAH vA rasya * caturaGga na. (catvAri aGgAni yasya) ze4nI. 2mata, Satve catuSparNI) ta. nAma.nI. me tana vanaspati. hAthI, ratha, ghoDA ane pALA rUpa cAra aMgavALuM catuHpuNDra puM. '(catvAri puNDrANi iva yatra vA rasya sainya, una savayavo cha mevI vastu -caturaGga hyapi Satve catuSpuNDra) mArnu, u. balaM sumahat prasahemahi -rAmA0 / mahAna, .8, catuHphalA srI. (caturdhA vibhaktaM phalamasyAH vA rasya tapa ane bhAva e dharmanAM cAra aMga. arihaMta, Satve catuSphalA) nAgalA nAmanI vanaspati. siddha, sAdhu ane dharma e cAra zaraNanAM aMga che. catuHzAla na. (catasRNAM zAlAnAM samAhAraH vA rasya caturaGgabala na. (caturaGgaM ca tadbalaM ca) hAthI, gho31, zatve catuzzAla:) anyonya-samasAme, 248yA2 ratha ane pAyadaLa evA cAra aMgavALI senA - Nuul. -mano -tatra gatvA catuHzAlaM gRhaM cataraGgabalo rAjA jagatI vazamAnayeta, -ahaM paramavRtam-mahA0 1 / 145 / 8 / (strI. hrasve vA GIp) paJcAGgabalavAnAkAzaM vazamAnaye -subhA0 / catuHzAlI / catuHzaraNa na. (hai. 6.) mahata, siddha, sAdhu mane dharma caturaGgAbalAdhyakSa puM. (caturaGgabalasyAdhyakSaH) turaM00. e cAranuM zaraNa, "dazapayatrAmAMno te nAmano eka senAnI nAya -eko hi khajanavaro nalinIdalastho, dRSTaH karoti caturaGgabalAdhipatyam -zRGgAra0 4. / 5yo . caturaGgasainya na. (caturaGgaM sainyam) &thI, ghoDA, 25. catuHSaSTa tri. (pUraNArthe DaTa) yosa4y. catuHSaSTi strI. (caturadhikA SaSTiH vA yasya Satve ane pAyadaLa evA cAra aMgavALuM sainya. catuSSaSTiH) (74) yosa.. caturaGgiNI strI. (caturaGgin+striyAM DIpa) hAthI, gho.31, catuHSaSTikalA strI. (catuHSaSTimitA kalA) yosa ratha ane pAyadaLa evA cAra aMgavALuM sainya. ym. -catuHSaSTikalAnAM tu vidyAnAM pAradRzvanaH / caturaGgiNI strI. (caturaGgin+striyAM DIp) hAthI, ghoDa, Rte kRSNAd bhagavataH kaH kSamo dehavAn naraH ? - 25 bhane pAyo yAra aMgavANI senA- preSayiSye rUpagosvAmI / tavArthAya vAhinI caturaGgiNIm -mahA0 1173 / 20 / catuHsaptata tri. (catuHsaptati pUraNArthe DaTa) yubhotara . caturaGgina tri. (catvAri aGgAni santyasya ini) hAthI, catuHsaptati zrI. (caturadhikA saptatiH) yubhItara (74). ratha, ghoDA ane pAyadaLa rUpa, e cAra aMga jene catuHsama na. (dhatvAri samAni yatra) haviga, , 423 khoya. te. ane mohamA saraNe bhAga DAyacha ta / caturagula tri. (catasro'gulayaH pramANamasya) yAra zrI . mAgaNInu, mApavANu, -virecanAni sarvANi vizeSAcca Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 826 shbdrtnmhoddhiH| [caturatA-caturdaza turaGgulAt -suzrute 44 a0 / (puM. catasro'gulayaH | caturzAna na. (hai. 6.) yA2 pra.5t2rnu na-bhati, zruta, pramANamasya parvaNaH) 12bhAko nAmanI vanaspati. vAgha, sAne bhana:5va. me. yAra na.. caturatA strI., caturatva na. (caturasya bhAvaH tal-) | caturNavata tri. (caturNavati pUraNArthe DaTa) yoj . caturapaNuM. caturNavati srI. (caturadhikA navatiH) yorA (84). caturanta puM. yAra .2 li. bhAvo saMsa42. caturtha tri. (caturNAM pUraNaH DaT thuk ca) yothu. -bhUtvA cirAya caturantamahIsapatnI -za0 4 / 19 / (na. caturNAM pUraNaH DaT thuk ca) thothA. bhA. caturantA srI. pRthvI, bhUmi. caturthaka tri. (caturthe'hni bhavo rogaH kan) viSama%52, caturamla na. (caturNAmamlavRkSANAM samAhAraH) samavetasa., cothe cothe divase AvanAra-cothiyo tAva. kokama, moTuM lAMbu lIMbu, ane goLa khATuM lIMbu caturthakAla puM. (caturthaH kAlaH bhojanakAla:) 64vAsa. *caturazIta tri. (caturazIti pUraNArthe DaTa) yo22. kayInA divasa pachI bIjA divasano sAyaMkALa. *caturazIti strI. (caturadhikA azItiH) yo.. (84). caturthaphala na. jyotiSazAstra prasiddha tama bhAvAM, caturazra tri. (catasro'zrayaH koNAH asya) yoNDa, yo) 35. cAra khUNAvALuM, corasa - nahi vadhAre ke nahi ghaTADe. (puM.) basantAna- caturthabhakta na. (caturthe caturthakAle bhaktaM yatra) 64vAsa, tuno. meha. caturastra tri. caturazra za6 mI. upavAsa karyAnA divasa pachI bIjA divase kareluM mona. caturAtman puM. (caturaM nipuNamAtmA mano yasya catvAro buddhyAdayaH AtmAno yasya, catasro vibhUtayaH caturthabhAj puM. (caturthamaMzaM dhAnyAdeH bhajate kararUpeNa) AtmAno'sya vA) 52mezva2. potAnA upara Apatti AvI hoya te vakhate caturAnana puM. (catvAri AnanAni yasya) nAva, dhAnyAdinA cothA bhAgarUpa kara lenAra rAjA. &u. -itaratApazatAni yathecchayA vitara tAni sahe caturthAMza puM. (caturthaH aMzaH) yotho mAga - pAmA. caturAnana ! / arasikeSu rahasyanivedanaM zirasi mA -tRtIyinastRtIyAMzAzcaturthAMzAzca pAdinaH-manu0 8 / 210 / likha mA likha mA likha mA likha -udbhaTaH / / | caturthAhnika puM. yothe. hivase. bhAvato. dia, yothiyo caturAzrama na. (caturNAmAzramANAM samAhAraH) yAra Azrama.. tA. -nAyarya, gRhastha, vAnaprastha. ane. saMnyAsa.. caturthikA srI. (caturthI kan) me 58. - yA2 parnu caturindriya tri. (catvAri indriyANi yasya) spa, . 48. ghANa, rasanA ane cakSu e cAra indriyavALo. caturthI strI. (caturtha+GIp) yotha, yothI, vyA425 caturUSaNa na. (caturNAmUSaNAnAM samAhAraH) sUTha, bha.2, prasiddha yothI. vimati- Ga bhyAm bhyas-caturthIsaMyuta pIpara ane pIparImULa evI cAra garama vastuno kAryA tRtIyA ca caturarthikA / tRtIyayA yutA naiva samUDa -tryUSaNaM sakaNAmUlaM kathitaM caturUSaNam - paJcamyA kArayet kvacit / / bhAvapra0 / caturgati sI. (caturNAM varNAzramANAM yathoktakAriNAM caturthIkarma puM. vivAya pachI yothI. tithi 42vAna me. bha... gatiH) niyamapUrva vA yAre ||shrmaanii gati35 paramezvara - caturmUrtizcaturbAhuzcaturdUhazcaturgatiH caturdaSTra puM. (catasro daMSTrA yasya) te namAnI (hai. 6.) na24, tirthaya, manuSya sane haivata me yAra kArtikasvAmIno eka sainika, balirAjAnuM sainya, gata (paM. caturbhirgatiryasya) Ayalo.. paramezvara. caturgamana na. yAre himai. 4 te, yota26 4 te. | caturdat tri. (catvAro dantA yasya) yA2 hAMtavANu. caturguNa, caturguNita tri. yAra, yoga. caturdanta puM. (catvAro dantA asya) drano aurAvata. caturjAtaka na. (caturNAM jAtakAnAM sundarANAM surabhINAM ___&ii. -caturdantagajArUDho vajrI kulizabhRtkaraH / samAhAraH) ta4, mAtra adayA. mane nArAsa2 | caturdaza puM. (caturdazan pUraNArthe DaTa) yaubhu -caturdaze e cAra. ___hi saMpUrNa varSe'hani raghUttama ! -rAmA0 2 / 112 / 25 / Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * caturdaza- caturvaktR] caturdaza na. ( jai0 da0) kheDI sAthe cha hivasanA upavAsa | aravA te.. zabdaratnamahodadhiH / caturdazan tri. (caturadhikA daza ) 6 - caturdazatvaM kRtavAn kutaH svayaM, na vedmi vidyAsu caturdaza svayam / / naiSa0 1 / 4 / caturdazapUrva na. ( jai0 da0) yauha pUrva, AgabhavizeSa } je hAlamAM vicchinna thayela che te. caturdazapUrvin puM. (jai0 da0) yauha pUrvanA bhaganAra sAdhu. caturdazabhuvana na. yaudhabhuvana- naina bhate yau6 rAso. caturdazavidyA strI. veha vagere yaudha vidyAkho yathASaDaGgamizritA vedA dharmazAstraM purANakam / mImAMsAtarkamapi ca etA vidyAzcaturdaza / caturdazAGga na. (caturdaza aGgAni yasya) vaidyakazAstra prasiddha eka prakAranuM pAcana, caturdazaratna na. ( caturdazAnAM ratnAnAM samAhAraH ) samudra maMthananA pariNAme samudramAMthI cauda ratno nIkaLyAM havatAM, tenAM nAbho- lakSmI: kaustubha pArijAtaka-surA dhanvantarizcandramAH gAvaH kAmadughA surezvaragajo rambhAdidevAGganAH / azvaH saptamukho viSaM haridhanuH zaGkho'mRtaM cAmbudhe ratnAnIha caturdaza pratidinaM kuryuH sadA maGgalam / / caturdazI strI. ( caturdaza + GIp ) yauhasa tithi caturdazI tu kartavyA trayodazyA yutA vibho ! / yahabhI, dhojI nagoDa. caturdiza na. ( catasRNAM dizAnAM samAhAraH) yAra vizAkho. caturdola na. ( caturbhirvAhakairdolyate utkSipya nIyate dol+ ghaJ) yAra bhAAsathI upAuvA sAyaDa pAsajI, bhiyAnoM vagaire vAhana- rAjJo yad dvipadaM yAnaM vizeSAkhyamalaM viduH / caturbhiruhyate yat tu caturdolaM taducyate yuktikalpataruH / caturdvAra na. ( catvAri dvArANyasya) yAra jArazavANuM ghara, yAra jAra.. caturdhA avya. (catuHprakAram dhAc) yAra prahAre, yAra te - manobuddhirahaMkArazcittamityantarAtmakam / caturdhA lakSyate bhedo vRttyA lakSaNarUpayA - bhAga0 3 / 26 14 / caturnavata tri. (caturnavati + saMkhyA pUraNe DaT ) yozazuMbhuM. caturnavati strI. (caturbhiradhikA navatiH) yorA (94). caturbAhu puM. ( catvAro bAhavo'sya) viSNu. 827 catubIja na. methI, azeNiyo, yavAna khane DAjI karI e cArano samUha. caturbhadra na. ( caturNAM dharmArthakAmamokSAkhyAnAM bhadrANAM zreyasAM samAhAraH ) dharma, artha, abha jane bhokSa khevAM yAra puruSArthano samuhAya sa cenmamAra saJjaya ! caturbhadratarastvayA / putrAn puNyatarastubhyaM mA putramanutapyathAH / / - mahA0 7 162 | 17 | nAgaramotha, ativiSanI kaLI, gaLo ane sUMTha evI cAra auSadhikhono samuddAya. (tri. catvAri bhadrANyasya) dharma, artha, ama khane. bhokSa se yAra puruSArthavAmuM. caturbhAga puM. ( catvAraH bhAgAH) yAra bhAga. caturbhAgikA strI. bhAzIno yotho bhAga, rasa toSavAnuM mApa, cosaTha palanuM eka mApa. caturbhAva puM. (caturNAM bhAvaH) viSNu, paramezvara. caturbhuja puM. ( catvAro bhujA yasya) viSNu - viSNuM prabodhayAmyadya zeSe suptaM janArdanam / caturbhujaM mahAvIrye duHkhahA sa bhaviSyati / / - devIbhAga0 1 / 7 / 5 / zrIkRSNa. te nAmano eka 'rasarAjasuMdaramAM kahela 2. - caturbhujo raMso nAma mahezena prakAzitaH / krameNa zIlitaM hanti vRkSamindrAzaniryathA vaidyakarasendrasAre / (na.) yAra bhUjhAvAjuM kSetra. (tri.) cAra khUNAovALuM, dharma, artha, kAma ane mokSa e yArathI yukta caturmAsI strI. (caturNAM mAsAnAM samAhAraH) yAra bhAsano samUha, yomAsuM - caturmAsImAsIt tava padayugaM nAtha ! nikaSA - gaNDabhAvabRhaspatiH / caturmukha puM. ( catvAri mukhAni yasya) [ll -caturvarNamayo lokastvattaH sarvaM caturmukhAt raghu0 10 / 22 / (na catvAri dvArANi yasya yAra jAragAMvANuM ghara. caturmukhAGgatA strI. na tIrtharano hevata kheDa atizaya caturmUrti puM. ( catasro mUrttayo'sya) paramezvara. caturyuga na. (caturNAM yugAnAM samAhAraH) satya, dvApara, tretA, kali e cAra yugano samAhAra - caturvargaphalaM jJAnaM kAlAvasthA caturyugA - raghu0 10 / 22 / caturyuj tri. (catur +yuj + kvip) mAM yAra ghoDA vagere joDI zakAya tevuM koI vAhana. caturvaktR, caturvadana puM. ( catvAri vaktrANi yasya ) brahmA - Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 828 shbdrtnmhoddhiH| [caturvaya-catuSkarNatA caturvaya puM. (catvAro vayAH zAkhA avayavA asya) te. | caturvedavid puM. (caturo vedAn vetti vid+kvip) nAmanuM eka yajJapAtra. vi. (tri.) yA2 36 -2. caturvarga puM. (caturNAM dharmArthakAmamokSANAM varga) dharma, | catuyUMha puM. (catvAro vyUhA asya) vi. . artha, Ama, ane. mokSa meM yAro. samuhAya -caturvargaphalaM caturgrahazcaturgatiH-viSNusa0 / (na.) bho2stra, Deya, jJAnam -raghu0 10 / 22 / hAna, hayahetu ane hAnopAya-evA cAra lUhavALuM caturvargacintAmaNi puM. ta. nAmano smRtina35 . mokSazAstra, roga, Arogya, roganidAna ane bhaiSajya graMtha. evA cAra lUhavALuM cikitsAzAstra. caturvarNa puM. (catvAro varNAH) bAsa, kSatriya, vaizya ane zUdra evA cAra varNa, jai0 da0 -pramANe varNa caturhAyaNa-na tri. (catvAro hAyanA asya) yAra varSa . caturhAyaNI-nI strI. (catvAro hAyanA yasyAH) yAra catuTya-varNa, gabdha, rasa, ane sparza e nAmakarmanI cAra prakRti, cAra raMga, cAra akSara. varSanI zALA vagere. caturvarNamaya tri. (caturvarNa+mayaTa) yA2 [na, yAra caturhotR puM. ba. va. (caturvedoktahomacatuSTayakArI hotA) varNanuM baneluM, cAra varNamaya. yAra hotA. caturvarNAdi puM. vyaa425||2||str prasiddha me. za044- | caturhotra puM. (catvAri hotrANi homAH prItyarthA asya) caturvarNa, caturAzrama, sarvavidya, triloka, trisvara, SaDguNa, viSNu, 52mezva2. senA, anantara, sannidhi, samIpa, upamA, sukha, tadartha, caturhotraka na. (catvAri hotrANi yatra karmaNi kapa) itiha, maNika, caturvarNAdiH / yA2 vaha. caturviMza tri. (caturviMzati pUraNArthe DaTa) yovIsa . | catula tri. (cat+ulac) sthApana 42 // 2, thaa55| bhUnA2. * caturviMzati strI. (caturbhiradhikA viMzatiH) yovA.sa. | catuzcakra na. (catvAri cakrANi asmin) 'drayAmara' * caturviMzatika tri. (caturadhikA viMzatiH yatra kap) taMtramAM kaheluM maMtrazuddhi jaNAvanAruM eka prakAranuM cakra. covIsanI saMkhyAvALuM. (6) sAMkhyazAstra prasiddha | catuzcatvAriMza tri. (catuzcatvAriMzat pUraNArthe DaTa) prakRtijanya covIsa vikAra. caturviMzatitama na. (jai0 da0) sagiyA2 64vAsa., yumarIza .. yovIsa. 1-64vAsa. (tri.' caturvizati+tamap) | catuzcatvAriMzat strI. (caturadhikA catvAriMzat) yuMbhalI. covIsamuM. catuzzAlA strI. (catasraH zAlAH) yA2 unu. caturviMzatistava na. (jainadarzane) bIhu~ Avazya sUtra / catuzzRGga puM. (catvAri zRGgANyasya) kuzadvIpamai uae. jemAM logassano pATha che evI covIsa tIrthaMkaranI ta. nAmanI me. parvata, 52mezvara. (puM. catvAri stuti. zRGgANvasya) nAma, mANyAta, nita ane. 65sa0 caturviMzatimUrti srI. vivinI yovIsa. pra.5t2-. bhUti. evA cAra prakaraNavALuM zabdazAstra. caturvidya tri. (catasro vedarUpA vidyA yasya) yA2 vaha catuSka na. (caturavayavaM catvAro'vayavA yasya vA kan) 2, 2 // 2 mAM duzaNa -caturo vedAnadhIte caturvedaH yArI. saMdhyA, yA2nI. saMdhyAvANu -dvikaM trikaM catuSkaM sa eva caturvidyaH, cAturvidyo vaa| ca paJcakaM ca zataM samam -manu0 8 / 142 - caturvidyA strI. (catasro vidyAH) veda, yazurveda, sAmaveda catuSkapuSpaprakarAvakIrNayoH paro'pi ko nAma ane atharvaveda e cAra vidyA. tavAnumanyate -ku0 5 / 68 / yAra stamavAjo * caturvidha tri. (catasro vidhA yasya) yA2 5.2k.. prakArano maMDapa, cAra avayavALuM, eka jAtanI lAkaDI. caturvidhAna na. (caturvidhamannam) moThaya, sahA, peya, | " | catuSkarNa puM. (catvAraH karNAH zravaNasAdhanaM yatra) ve ane coSya evuM cAra prakAranuM aa. mANasoe karavAmAM Avato gupta vicAra. caturveda puM. (catvAro vedAH pratipAdakAH asya) 52mezva2. (tri. caturo vedAn vetti adhIte vA vid+aN) catuSkarNatA srI., catuSkarNatva na. (catuSkarNasya bhAvaH cAra veda jANanAra. tal-tva) vizvAsa, masa. Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 829 catuSkarNI-catussana] shbdrtnmhoddhiH| catuSkarNI srI. (catvAraH karNAH asyAH GIp) / 2stA yA 561 thAya me sthAna, yau? -mRdaGgAn daivataM kArtikasvAmInI anucara eka mAtRkA devI. vipraM ghRtaM madhu catuSpatham -manu0 4 / 39 / catuSkanaya puM. (jai0 da0) yAra nayane, bhAnanA2 . catuSpathaniketA, catuSpatharatA strI. (catuSpathe niketo'AjIvaka mata. syAH) utisvAmInI. anuya2 . bhAta hevI.. catuSkanayika tri. (jai0 da0) yAra nayathA vastunI catuSpad puM. (catvAri padAni caraNAH asya) yo vicAra karanAra, je naigamanayano sAmAnya aMza ane pazu ||y vagaire -catuSpadabhavo martyaH sadAcAravivarjitaH / vizeSa aMzane vyavahAramAM samAvI traNa zabda nayane svalpavittaH kSINadehazcatuSpAdadhanAnvitaH / / - ekarUpa mAnI saMgraha, vyavahAra, RjusUtra ane zabda koSThIpradIpaH / e cAra na mAnanAra. catuSpada na. (" ") tathya 35. meM dhru54231, yAra catuSkara tri. (catvAraH karAH yasya) yA2 DAyavANA, __56uj. 2255-vita. caturbhuja, viSNu, nArAyaNa. catuSpadavaikRta na yo moma prasava vagaire catuSkala puM. (catasraH kalA yatra) chAtra prasiddha vi.512. mAtrAvRttamAM upayogI cAra mAtrAovALo gaNa. catuSpadikA strI. y||2 5vA su4 parisapanA se catuSkAla tri. (jai. prA. ko.) yokSaNa, yA2 53vANu. ___td. catuSkikA strI. (catuSkI+kan) yA2 pAnA samudAya. catuSpadI strI. (catvAraH pAdAH asyAH) yA2 ya25vANu catuSkin tri. (catuSka+Nini) yAravAj. -els, pratibhA prasiddha yo cha- padyaM catuSkI strI. (catuSka+GIp) me tanu talAva, __ cataSpadI tacca vRttaM jAtiriti dvidhA - chandomaJjaryAma / puSpariNI-vAva, bhara72hAnI... copaguM strI-pazu, cAra pagavALI gAya vagere. catuSkoNa tri. (catvAraH koNA yatra) yA2 yuvANu, catuSpATI strI. (catasro dizaH pATayati pATi+aN+DIe) yo. na. (catvAraH koNA yatra) yA2 yunj se kSetra catuSpAThI strI. (caturNAM vedAnAM pATho'tra gaurA0 GIS) catuSTaya tri. (catvAro'vayavA vidhA yasya) yAra 72 je ThekANe veda vagereno abhyAsa thAya che te adhyayana bhAgavANu -tasmAt pradezAcca vitAnavantaM yuktaM zara maNistambhacatuSTayena -ku0 713 / yAra avayavadAj. catuSpANi puM. (catvAro pANayo'sya) arg. (tri.) yA2. yunj, yoga -pravRttirAsIcchabdAnAM caritArthA yAra DAyavANu. catuSTayI-kumAra0 2 / 17 / (na. caturNAmavayavaH) | catuSpAda tri. (catvAraH pAdAH asya) yA2 22vANu, thAra, yArI saMdhyA -mAsacatuSTayasya bhojanam - copagu pazu vagere. hito0 1, * ekaikamapyanarthAya kimu yatra catuSTayam catuSpAla na. (jaina prA. ko0) sUmihevanI pra422. -hi0 pra0 11. / catuSpuTa tri. (jaina prA- ko0) yA2 57vANu, yosa2, catuSTama na. (catur+tamap) yAtipatra prasiddha khanana yo57. cothe, sAtamuM ane dazamuM sthAna. catuSpuTikA strI. (jaina prA0 ko0) ya5TI. 40ud.te. catuSToma puM. (caturuttaraH stomaH) Aust2. yazameha. catustanA strI. (catvAraH stanAH asyAH vA na GIS) catuSpaJcAza tri. (catuHpaJcAzat pUraNArthe DaT) yopana . yAra ayamaal Auya, sumi ||y -catuHstanI / catuSpaJcAzat strI. (caturadhikA paJcAzat) yopana. catusviMza tri. (catustriMzat pUraNArtha DaTa) yotrIsa . catuSpatrI, catuSparNI strI. (catvAri patrANi, parNAni | catustriMzat strI. (caturadhikA triMzat) yonIsa.. vA asyAH GIS) sunisa2915 nAmamuM sUpI-. caturviMzajjAtaka puM. te. nAmano meM yuddha. jevI khATI eka jAtanI zAka-bhAjI. catustAlA srI. 5 tarnu thiyAra-to5. * catuSpatha puM. (catvAraH panthAnaH brahmacaryAdayaH AzramAH catussana puM. ba. va. (caturNAM dharmArthakAmamokSANAM sanaH yasya) AL. (puM. caturNAM pathAM samAhAraH ac) 2 dAtA san dAne+a) sana, sanatkumAra, sananda nahI. Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 830 ane sanAtana nAmanA cAra brahmaputra RSio. (puM. caturNAM vargANAM sanaH dAtA) viSNu. caturAjI strI. (caturNAM rAjJAM samAhAraH) zetraM nI ramata cAra rAjAno samUha. catUrAtra na ( catasRNAM rAtrINAM samAhAraH) yAra rAtrIkho cAra rAtriomAM thaI zake tevo yajJa. catvara na. ( cat + varac ) khAMgasuM, ijiyuM. thoGa -sa khalu zreSThI catvare nivasati mRccha0 2 / yajJa karavA mATe karelo saMskArayukta bhUbhAga, judA judA nanuM vAsasthAna - nAnAjanapadebhyaH samAgatAnAM vAsasthAnam / yara rastAno saMgama, yotarI. catvaravAsinI strI. ( catvare vastuM zIlamasyAH vas + forfa +349) sudszaHA UJU? HSHIJST. catvAriMza tri. ( catvAriMzat + DaT ) yAsIzabhuM. * catvAriMzat strI. ( catvAro dazataH parimANaM yasyAH ) yAnIza- tebhyo'gnayaH samabhavan catvAriMzacca paJca zabdaratnamahodadhiH / - ca bhAga0 4 / 1 / 60 / catvAriMzattama tri. ( catvAriMzataH pUraNArthe tamap) yAsIsabhuM catvAla puM. (cat + vAlaJ) homakuMDa, hala. cad (bhvA. ubhaya. dvi. seT cadati, cadate) yAyavu, bhAMgavu uhevu. (bhvA. para seT a. candati) durSa pAbhavo, hIya, prakAza. cadira puM. (candati dIpyate svazarIrAdinA iti cand + kirac nipAtanAt nasya lopaH ) hAthI, sarpa, caMdra, DayUra. cadirI strI. ( cadira + GIS ) hAthazI, sApaza. can (bhvA para. sa. seT canati) hiMsA 42vI, hAra 5, bha iravI (tudA. para. a. seT canati zabda rakho. cana avya. (can zabde ac) zabchanA uttara bhAgabhAM AvI asAkalya-asaMpUrNa ane naniSadha evA arthamAM vaparAya che. vaNI, 'kim' khane tenAthI vyutpanna zabdo'kad, katham, kva, kadA, kutaH' nI sAthai prayukta thardha anizcayAtma' arthabhAM pA vaparAya che. kiJcana, kecana vagerema.. canas na. ( cana+asun) jorA, atra. canasita na. ( can zabde + ac canaH sitaH avasAnamasya) brAhmaNanuM eka apratyakSa nAma. canasya (nAmadhAtu cano'nnamicchati kyac) atranI chA 52vI. [ caturAjI - candanA caniSTha tri. (cano'nnam upacArAt tadvAn tataH atizaye iSThan ) atizaya abhavANuM. canda puM. (candayati AhlAdayati candati dIpyate vA cadi + ac) yaMdra, pUra. candaka puM. (canda iva kAyati kai+ka) kheDa bhatanuM bhAchasuM. (puM. canda + svArthe ka) caMdra, DayU2. (tri. cadiNvul) khAnaMdRhAyaDa, khuzAra. candakapuSpa na. ( candakaM puSpamasya) saviMga. candana na. puM. (candayatyAhlAdayati cadi + Nic+lyu) sukhau, yandana vRkSa-sukhaunu Au - maNiprakArAH sarasaM ca candanaM zucau priye yAnti janasya sevyatAm - Rtu0 1 / 2 / sugaMdhI ghaseluM yandana - evaM ca bhASate lokazcandanaM kila zItalam / putragAtrasya saMsparzazcandanAdatiricyate / paJca0 5 / 20 analAyAgurucandanairghase - raghu0 8 / 79 / (na. candayati lyuT ) rAtuM yandana-ratAM4jI. (puM.) kheDa prahAranI vAnaranI bhati. candanagiri puM. (candanasyotpattisthAnaM giriH) yaMhananuM utpatti sthaNa, masayAyata parvata- vinA malayamanyatra candanaM na prarohati - paJca0 141 / candanAcalaH, candanAdriH / candanagopI strI. (candamapi gopAyati gup + aN) kheDa jAtanI vanaspati-upalasarI. candanadhenu strI. (candanena aGkitA dhenuH ) pati-putravANI maraNa pAmelI koI strInA nimitte tenA putre dAna karavA yogya candrana carcita vAcharaDAvALI gAya - natvA zivaM candanacarcitAyA dhenoH pradAne savidhiprayogam / candanapuSpa na. ( candanamiva sugandhi puSpamasya) viMganuM 313. candanapeSikA strI. (jai0 prA0 ) thaMdhana dhasanArI hAsI. candanamaya tri. ( candana + mayaT ) saMhananA sADaDAthI banAvela koI vastu. candanazArivA strI. ( candana iva sugandhiH zArivA) kheDa bhatanI vanaspati, upasasarI. candanasAra puM. (candanasyeva sAro'sya candanasya vA sAraH ) va kSAra, ghaselA yandhanano sAra - vAsakSeya. candanA strI. (cadi + Nic + suc+TAp) sArIvA, upasasarI. Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ candanAdi-candragolastha] shbdrtnmhoddhiH| 831 candanAdi puM. yaMhana vagere pittama sAta. pAyo 4 | candrakairmadajalasya mahAnadInAM, netrazriyaM vikasato vaidhama prasiddha cha -candanaM ca tathozIraM karpUro / vidadhurgajendrAH -zi0 5 / 40 / pUra, sonu, 50, gandhavAkucI / elAka--ragohvalAH saptaite candanAdayaH / / | pANImAM paDela telanuM caMdrAkAra maMDala. () saragavAnuM candanAdya (na.) vaidyazAstra prasiddha me. tasa.. / jI, ghoj marI. candanAryA strI. (jai0 prA0) yovAsamA tArtha.42. | candrakalA srI. (candrasya kalA) yaMdrabhanI somo mahAvIrasvAmInI mukhya sAdhvI-caMdanabAlA. ' CHIL -rAhozcandrakalAmivAnanacarI daivAt samAsAdya candanI strI. (candayati AhvAdayati jalAdidAnenetyarthaH) me -mA0 5 / 28 / nahI vizeSa- rucirAM kuTilAM caiva candanI cApagAM / candrakaMvat puM. (candraka+matup) bhora pakSI. tathA / - rAmA0 4 / 40 / 20 / candrakavatI strI. (candrakavat+striyAM DIp) mayUrI. candanIyA strI. (candyate'nayA karaNe anIyara) zayana, candrakavedhya puM. (jai. da.) rAdhAve. 2d rAdhA pUtanAnI gorucaMdana. tavA vaccenI AMkhanI kIkI vIMdhavI te. candAlaka na. (jai. prA.) hevapU% bhitte dUra javAna | candrakATuki strI. ta. nAmano me mali. tAMbAnuM pAtravizeSa, chAbaDI. candrakAnta na. (candraH kAnto'bhISTo yasya) yaMdraviDasI candira puM. (candanti hRSyanti lokA yena cadi+kirac) ubhaya-poya, zrI yaMhana. (puM.) yandrAnta nAmanI DAthI, yaMdra -mukundamukhacandire ciramidaM cakorAyatAm | mazi- dravati ca himarazmAvudgate candrakAntaH- bhAmi0 41, -api ca mAnasamambunidhiryazo | uttr06|12| vimalazAradacandiracandrikA -bhAmi0 1 / 113 / 752. | candrakAntA strI. (candrasya kAntA) yaMdrapatnI, roDie., candirI strI. (candira+GIp) DAya... rAtri, te nAmanI eka chaMda, cAMdanI, lakSmaNanA putra candra puM. (candayati AlAdayati candati dIpyate iti yaMdatuna. 2dhAna.. vA cand +rak) yaMdramA, yaMdra -prahalAdanAccandraH - candrakAnta strI. (candrasya kAntiH) yaMdranAsila. (na.) raghu0 4 / 12, -na hi saMharate jyotsnAM candrazcANDAla- candrasyeva kAntirasya 3. vezmani -hito0 161 / upUra - vilepanasyAdhikacandra- candrakin puM. (candrako'styasya ini) mayU25kSI, bhora. bhAgatAvibhAvanAccApalalApapANDutAm -nai0 151 / | candrakinI strI. (candrakin+striyAM GIS) mayUrI, sonu, 50, te. nAmano meM dI5-12, sipi, | candrakuNDa puM. na. mahezama yaMdra 43vo meM . visalael, me.nI. saMdhyA. (puM. jai. da.) te. nAmarnu candrakUTa puM mahezamai audo. ta. namana meM trIjA devalokanuM vimAna, vapravijayanI pUrva sarahada | parvata. 352- 2. parvata, jyotiSI vono dra, candrakUpa (candrakRtaH kUpaH) zIma bhAveda tanAmanA varSamAM adhika mAsa na hoya te saMvatsara, AThamA | eka kUvo. tI42nu chana, 20dhAvadhAnI pUtanAnI o.. | candraketu puM. (candraH ketAvasya) 62thano pautra, samAna) (tri. cand+rak) 74 vastu, suM42, manohara, | putra yADavA yogya -hatacandrA tamase candrakSaya puM. (candraH kSIyate'smin AdhAre ac) raghu0 8 / 37 / -na hi saMharate jyotsnAMcandrazcaNDA- ___ amAvAsyA, samAsa.. lavezmani-hi0 161 / (pu.) bhorapIchAma 23to / candragiri puM. yandrakUTa nAma.. pata. caMdraka, caMdragupta rAjA, thoDAghaNA rAtA raMgavALuM motI, candragupa - paM. bhauryavaMzI. me 20%0. hIro, mRgazIrSa nakSatra. candragraha na. (candrasya gRhama) 5I zi. candraka puM. (candra iva kAyati kai+ka) bho21mai | candragola puM. (candra eva gola:) lust2 yaMdrana 238 yaMdra - candrakacArumayUrazikhaNDakamaNDa- bhaMga. lavalayitakezam-gItago0 2 / 3 / napa, . tanu | candragolastha puM. ba. va. (candragole tiSThati sthA+ka) bhA7j (puM. candra+svArthe ka) yaMda, yaho -yAM | caMdralokamAM rahenAra svadhAbhojI pitRo. Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 832 candragolikA strI. (candragola: sAdhanatvenAstyasya Than) bhyotsnA, caMdranuM abhvANaM. zabdaratnamahodadhiH / candracaJcala puM. (candra iva caJcalaH) kheDa bhatanuM bhAchasuM. candracAra puM. (candrasya cAra: gatibhedaH) caMdrabhaMDasanuM rAzIvizeSamAM gamana-4. candracUDa puM. (candraH cUDAyAM yasya) ziva, mahAdeva. candraja, candrajAta, candratanaya, candraputra, candrasambhava, candrasuta, candrAtmaja puM. (candrAjjAyate jan+Da) budha graha caMndratApana na. ( candraM tApayati ) te nAmano kheDa chAnava candradAra puM. ba. va. (candrasya dArAH) azvinI vagere sattAvIsa nakSatra, dakSaprajApatinI azvinI Adi unyAkhI. candradeva puM. te nAmanI kheDa rAbha. candradyuti puM. (candrasya dyutiriva dyutirasya) thaMhana (strI. candrasya dyutiH) caMdranI aMti, yaMdrano prAza. candranAbha puM. (candro nAbhau yasya saMjJAyAM ac) te nAmano eka daitya. candranAman puM. (candrasya nAmAnyeva nAmAnyasya) yUra candrapAda puM. (candrasya pAdaH) caMdra2i - niyamitaparikhedA tacchirazcandrapAdaiH- kumA0 / candrapuSpA strI. (candra iva zvetapuSpamasyAH) dhojI loriMgalI. candraprabha puM. ( candrasya prabheva prabhA'sya) yovIsa tIrthaMkaramAMnA AThamA jaina tIrthaMkara, candrakAMta maNi, chatrIno dAMDo. (7.) te nAmanuM trIjA devalokanuM vimAna, caMdranuM siMhAsana - candraprabhaM zvetamapyAtapatraM sauvarNasrag bhrAjate cottamAGge -mahA0 6 / 2018 / candraprabhA strI. te nAmanI prameha rogane hAnArI kheDa gojI - zambhuM samabhyarcya kRtaprasAdenAptA guTI candramasaH prasAdAt - kAlikApu0 20 a0 / yandrahAsa nAmanI madirA, caMdraprabhA devI, dazamA ane covIsamA tIrthaMkaranI pravrajyA pAlakhInuM nAma, bAvacI. candrabAlA strI. (candrasya karpUrasya bAleva tulyagandhitvAt) bhoTI khesathI, kheDa bhatanI havA, yAMhanI, caMdranI patnI, roDizI. candrabindu puM. (candraH arddhacandrayukto binduH) adha caMdrAkAra rekhA. [candragolikA - candravaMza candrabhasman na. ( candra iva zubhraM bhasma ) yUra. candrabhAga puM. (candrasya bhArgo'tra ) te nAmanI kheDa parvata. candrabhAgA strI. te nAmanI kheDa nahI - kAsAraM sAgaraM jAtaM candrabhAgA nadI tu sA -kAlikApu0 20 a0 / candrabhUti na. ( candrasyeva bhUtiH kAntirasya) 35. candramaNi puM. (candrapriyo maNiH) caMdrakAnta bhi candramaNDala na. ( candrasya maNDalam ) caMdranuM maMDala tathA rAhuvinirmuktamabhavaccandramaNDalam - rAmA0 5 / / 32 / 48 / candramallI strI. (candra iva mallI) aSTApadI dukhI. candramas puM. (candramAhlAdaM mimIte mi+asun mAdezaH ) thaMdra -nakSatratArAgrahasaMkulA'pi jyotiSmatI candramasaiva rAtri: - raghu0 6 / 22. 2. candramA strI. (candreNa mIyate mA+ghaJarthe ka) te nAmanI kheDa nahI. candramauli puM. (candro maulAvasya) ziva, mahAdeva adya prabhRtyavanatAGgi ! tavAsmi dAsaH / krItastapobhiriti vAdinI candramaulau -ku0 5 / 86 / candrarasA strI. (candra iva AhlAdako raso'syAH) te. nAmanI eka nadI. - candrarekhA strI. (candrasya rekhA) te nAmanI kheDa apsarA urvazI menakA rambhA candrarekhA tilottamA kAzIkhaNDe 9 / 7 / javayI nAmanI vanaspati, te nAmano eka chaMda, caMdranI rekhA. candrareNu puM. (candra AhlAdako reNuratra) avyayora. candralA strI. (candra lAti lA+ka) rNATa prasiddha te nAmanI eka devI, te devInuM sthAnaka. candralekhA strI. (candraM tatkAntiM likhati likh + aN) caMdranI rekhA, bAvacI nAme vanaspati, te nAmano chaMha. candralezyA strI. ( candrasya lezyA) yaMdranA vimAnanI jhAMti.. candraloha, candralohaka na. ( candra iva zubhraM loham ) 3yuM. candravat tri. (candra + matup ) caMdravANuM (avya.) caMdranI pe.. candravaMza puM. (candraH mUlapuruSaH vaMze yasya) caMdranAM saMtAno, pururavas bhanI paraMparA-Duna. Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mazaNayo. candravaMzya-candrikApAyin] shbdrtnmhoddhiH| 833 candravaMzya tri. (candravaMze bhavaH yat) yaMdravaMzamai pahA thanAra. | candrAMza puM. (candrasya aMzuH) viSNa, 52 12, yaMdana 329 // candravartana na. dvArA akSaranA pavAjo . cha. candrAtapa puM. (candrasya Ato gamanaM tataH pAti pA+ka) candravallarI, candravallikA, candravallI strI. (candra | yaM42). (candrasya Atapa iva kiraNaH) yAMnI, iva vallarI/ candra iva vallI sudhAtulyamadhusrAvitvAt) yaMdrano pra.za. -candrAtapamiva rasatAmudetam-kAda0 / somasatA. candrAnana paM. (candra ivAnanamasya) manadIpanA rAvata candravihaGgama puM. (candra iva zubhraH vihaGgamaH) me kSetramAM cAlu avasarpiNInA prathama tIrthakara, kArtika tanuM dhoj pakSI -zaGkhacila). svAbhA. (tri. candra iva Ananamasya) yaMdra va candravata na. (candrasya candralokaprAptaye vratam) yaandraay| mukhavALuM. nAmanuM vrata. candrAnanA strI. (jai. da.) yaMdanI bhAI Ananda utpanna candrazAlA, candrazAlikA strI. (candraH zAlevAdhAro karanArI, zAzvatI jina pratimAomAMnI trIjI pratimAnuM yasyAH / candra iva zAlA uccasthitatvAt striyAM nAma. kan) yAMnI jyotsnA -viyadgataH puSpakacandrazAlA kSaNaM pratizrunmukharAH karoti-raghu0 13 / 40 / 52no candrApIDa puM. (candraH ApIDaH zirobhUSaNaM yasya) mAvi, uparano bhAga, cheka chello mALa, agAsI. tanAmano meM.5 putra -rAjacUDAmaNiH zrImAMzcandrAcandraziras puM. (candraH zirasi yasya) ziva-mAheva. pIDastato'bhavat-rAjata0 4 / 45 / candrazilA strI. (candrapriyA zilA) yandrAnta mA. candrArddha puM. (candrasya kalArUpaH bhAgaH tulyabhAgArddham) candrazUra puM. (candre tajje zlaiSmike roge zUra iva) caMdrano arjha bhAga. candrAbharaNa puM. (candraH AbharaNaM yasya) ziva, maDAva. candrazekhara puM. (candraH candrakalA zekhare'sya) maDAva, | candrAloka puM. (candrasya Aloka:) yaMdrano , te. ziva -rahasyupAlabhyata candrazekharaH -ku0 558 / se nA meM mAno aMtha. nAmano eka parvata, te nAmano eka rAjA. candrAvalI strI. tanAmanI meM vRhAvanAnI gayI. . candrasambhavA strI. (candraH sambhavo'syAH) nAnI.me.dayA.. | rAdhAcandrAvalImukhyAH proktA nityapriyA vraje-ujjavala candrasaMjJa puM. (candrasya saMjJeva saMjJA yasya) pU2. -nIlamaNiH / candrasAlokya na. (candreNa saha sAlokyam) yaMdavAnI. candrAspadA strI. (candraH AspadaM yasyAH) vanaspati prApti. ____5153uziM. candrasUra puM. candrazUra za6 huA. candrika puM. (candri candrayuktaM kaM ziro'sya) maya, candrasena puM. (candrA AhlAdikA senA asya) te | zaMbhu. nAmano bhArata prasiddha eka rAjA. candrikA srI. (candraH Azrayatvena astyasyAH Than+TAp) candrahan puM. (candraM hatavAn han+kvip) rA. yAMnI. -itaH stutiH kA khalu candrikAyA yadabdhicandrahanta puM. (candraM hanti han+tRc) te. ma.nI. me. mapyuttaralIkaroti-nai0 3116, -kAmukaiH kambhIlakaizca asu2. candrahanu / parihartavyA candrikA - mAlavi0 4, -meghamuktavizadAM candrahAsa puM. (candrasyeva hAsaH pramA'sya candraM hasati sa candrikAm-raghu0 / 19 / 39 / yaMdana #vANu, me. sitatvAt has+aN) taravAra, rAvanI. ta2vAra. (na.) 3 . jAtanuM mAchaluM, moTI elacI, candrabhAgA nadI, dhoLI candrahAsA strI. (candrahAsa+TAp) vanaspati. dhonI bhoriMgaNI, mallikA, methI, caMdranA prakAzanI peThe moriMgI, vanaspati gayo, AyatrI35 vI. . AnaMda ApanArI strI, azeLiyo. candrAhAsA cArudAtrI cakorI candrahAsinI-devIbhAga0 | candrikAdAba puM. (candrikAyA drAbo niHSyando yasya) 12 / 6 / 48 / candrakAnta maNi. candrA strI. (cadi AlAde rak) avayI. yaha2vI, candrikApAyin puM. (candrikAM pibati pA+Nini) 452 caMdrano prakAza, vanaspati gaLo. 56.. Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 834 shbdrtnmhoddhiH| [candrikApAyinI-camatkArin candrikApAyinI srI. (candrikApAyin+striyAM GIp) | niya. yA vina0 14. 4282, vi.45 (puM.) parI, cakora pakSiNI. bhAcha, yAta 5kSI, . tano 5ththara, kSaya, candrikAmbuja na. (candrikeva zubhramambujam) ghoj umaNa, nAtha, 62. poyaNuM. * capalatA strI., capalatva na. (capalasya bhAvaH tal-tva) candrina tri. (candro'styasya ini) yaMdravAj., sonAvAj. caMcaLapaNuM, capalapaNuM, nAzavaMtapaNuM, asthiratA, candrimA strI. yaMdranu, tedeg4, yAMnI.. jaladIpaNuM, utAvaLiyApaNuM, te nAme eka vyabhicArI candrila puM. (candro vidyate'sya candra+ilac) ziva, gae. ma, me tanuM athavA nAmak us.. | capalA strI. (capala+TApa) sakSamI. vINI. -karavakakasama candrI strI. (cadi+ra+GIp) pAvadhI vanaspati. capalAsuSamaM ratipatimRgakAnane- gIta0 7. candreza, candrezvara puM. zImai. Aveda zivamUrti. vyatmiyA2i5. strI, pI52, ma, mail, madirA, candraSTA trI. (candraH iSTo yasyAH) poyaTanI. vasa, Aya jevo eka chaMda. candravikAsI kamaLa, kamalinI, poyaNI vela. capalAGga puM. (capalamaGgamasya) zizumA2. nAmarnu me. candrottaraNa na. (jai. da.) ozammI nagarInu meM dhAna.. jalacara prANI. candrottarAyaNa na. (jai. da.) zAlI nagarAnI.parano capalAvaktra na. te nAmanI me. cha. te nAmano bagIco. capATakA srI. muskhA yathA bhArata, 15315 bhAratI candrodakuNDa puM. (candrakRtamudakaM yatra vA udAdezaH sa te, tamAyo bhAravo ta. cAsau kuNDaH) 2i. Aveda meM tA35 . | capeTa, capeTaka puM. (capAya eTati gacchati iT+ka/ candrodaya puM. (candrasyodayaH) yaMdrana 65, te. nAmarnu puM. svArthe kaH) capaTa za6 mI. tha55, tamAyo. meM auSadha-yaMdrohaya nAmano 2sa. - candrodayo'yaM capeTA, capeTikA strI. (svArthe kan) artha. 652 pramA.. kathitazca mASaH-sArakaumudI / khaNDakopAdhyAyaH ziSyAya capeTikAM dadAti-mahA0 candrodayA strI. (candrasya darzanAdijanyAnandasya udayo | capeTI srI. bhA62vA zuddI cha8 -bhAdre capeTI vikhyAtA yasyAH) ijana rogana, te. nAmanu, vaidha zastra prasiddha skandapu0 / me. auSadha . vartizcandrodayA nAmnA tathA caSya tri. (cap pavargAntatvAt karmaNi yat) pAvA dRSTiprasAdanI / - cakrapANidattaH / yogya, bhakSaNa karavA yogya. candroparAga puM. (candrasya uparAgaH) yaMdA. cam (bhvA. para. seT sa-camati) yA2j. -cacAma madhucandropala puM. (candrapriyaH upala:) yandrAnta bhali. mAdhvIkam-bhaTTi0 14 / 94. makSA 72, ulg. candraurasa puM. (candrasya aurasaH) sudha nAmano aDa, te. A+cam AcAmati sAyamana. 42j. -nAcAmati nAmano eka chaMda. svedalavAn mukhe te -raghu0 13 / 20, -nAcame himamapi cap (curA. ubha. sa. seTa-capayati, capayate) 6nj, karivAraNena -ki0 7 / 34. vi+cam vicamati uj. yUe.2. (curA. ubhaya. saka. seT izadat campayAta, (svA. para. sa. seT camnoti mkss5| 72, ulj. campayate) 4. (bhvA. ubha. sa. seT capati, capate) / camatkaraNa na. (camat kR+lyuT) yamara2, ..(2.4 zAMta pADavuM. sAMtvana karavuM, samajAvavuM. vitA, aashcry|27 vyApAra, tamAso, da. capaTa puM. (capeTa pRSo0) 557, 65313, tamAyo. * camatkAra puM. (camatkaroti kR+aN) yama2, mAzcarya, ' capala na. (cup mandAyAM gatau+kala upadhokArasyAkAraH) | cittanA AnandanuM kAraNa vismaya, aghADo nAmanI zAdha, saha -kulyAmbhobhiH pavanacapalaiH zAkhino vanaspati. ghautamUlAH -za0 1 / 15. (tri.) yaMyaNa -capalAyatAkSI- camatkArin tri. (camat kR+Nini) yama2. ma39, - caura0 8. / kSa815, 155 -nalinIdalagatajalamatitaralaM eva sakalajagattrayahadayacamatkAricaritAnAm / tadvajjIvitamatizayacapalam-moha0 5, -zaizavAccapala- kathAsarit-sA0, yamatrI - tadapekSayA vAcyasyeva mapi zobhate-kA0 11 / 8. nAzavaMta, tavANiyu, hopano camatkAritvAt-kAvya01 / Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ camatkRti-campAdhipa] shbdrtnmhoddhiH| 835 camatkRti strI. camatkAra 206 mI. -cetazcamatkRtipadaM | camUru puM. (cam+ur pRSo.) . tanuM mRga, Darie. __kaviteva ramyA-bhAmi0 3 / 1 / / / vizeSa -cakAsataM cAru camUrucarmaNA - zi 180 / camara puM. (cam+arac) yamarI ||y nA pUchAna (strI.) tanI bhRgalI. pANana yAma2 bane. cha. . nAmanI meM haitya (na.) | camUhara puM. (camUM daityasainyaM harati) mahAvi-zaMbhu. camara mRganAM pUchaDAnAM vALano banAvela cAmara- | campa puM. (capi+ac) me tanuM 3, vihAra yamarI. vRkSa, jayanA2 vRkSa. camaracaJcA strI. (jai. da.) yamarendranI bhuNya. 20%dhAnI.. | campaka puM. (campati sadgandhaM gacchati capi+Nvul) camarapuccha na. (camarasya puccham) yama.., yAma2. caMpAnuM jhADa, eka jAtanI keLanuM jhADa, phaNasanAM (puM. camarasya pucchamiva pucchamasya) me. pazu, phaLano amuka bhAga, sAMkhyamataprasiddha eka siddhi : guphAmAM ja sUI rahe che. adyApi tAM kana- kacampakadAmagaurIm-caura0 1. (na.) camarika puM. (caramamiva kezaro'styasya Than) vi.2 yaMAnu - suhRdAM guru-ziSyasabrahmacAriNAM saMvAdakAnAM yanA2 nAma vRkSa -rktkaanycnaarH| prAptiH suhatprAptiH sA siddhizcaturthI campakamucyatecamarI strI. (camara+jAtitvAt DIp) yamarI. rAya sAM0 zA0 / me tanI sonerI garnu 35. tthen| pUMchanai anii . yama bane. cha., Hi042 - campakacaturdazI strI. jyeSTha zuhi yauisanI tithi. . maJjarI sphurati cAnuvane camarIcayaH-zizu0, - caturdAM ca zuklAyAM jyeSThe mAsi mahezvaram / yasyArthayuktaM, girirAjazabdaM kurvanti bAlavyajanaizcamaryaH- | campakaiH pUjayed bhaktyA zivalokamavApnuyAt / / - ku0 1 / 13 / kAmAkhyatantre 11. paTale. camasa puM. na. (camatyasmin cam+asun) 58 vagairena / campakamAlA strI. (campakapuSpanirmitA mAlA) yaMpAnA lAkaDAnuM banAvela somarasa pIvAnuM yazIya pAtra - phUlanI mALA, caMpAnA phUlanA AkArano strIonI palAzAd vA vaTAd vA'nyavRkSAd vA camasAH smRtaaH| Dono hIno, te. nAmano se chaha leno aura (puM. (camasa+ac) auSaki pittA57, zasiyo, pAmA 6za akSara Doya che. clino ghI , mizrita vArDa, 361 elevi | campakarambhA strI. (campakopapadA rambhA) meM tanI 5 / 57, 9 varga3, maunI boTa. 1, sonerI . camasin puM. (camasa astyarthe ini) yama.sa. patravAj. campakAraNya na.(campakapradhAnamaraNyam) bhArataprasiddha te. camasI strI. (camasa+GIp) manorana 557, nAmanu me tIrtha. aDada, maga vagereno loTa. campakAlu puM. (campakavat campakapuSpavarNavat camasor3heda puM. bhArata prasiddha prabhAsanI pAse. sAveDaM AlurabhyantarabIjakoSo yasya) sarnu u. tArtha. campakAvatI strI. (campaka+matapa masya vaH saMjJAyAM camIkara puM. sonArnu utpattisthAna. dIrghaH) 49[20%InI AdhAnI; zinI paTanA * camU strI. (camati bhakSayati zatrUn cam+U) senA, (U4nuM mArApura) 728 thI, 728 25, 2187 gho31, 3145 | campakunda puM. (campa iva kundate kudi+ac) . pAya-12. saMdhyAna 1142 (-pazyaitAM pANDu- | jAtanuM mAchaluM. putrANAmAcArya ! mahatIM camUm-bhaga0 13,-vAsavInAM campakoSa puM. (campakairuSyate atra vas+ghaJarthe AdhAre camUnAm-megha0 43, -gajavatI javatIvrahayA camU - / ka) sarnu u. raghu0 9 / 10 / campA strI. (campAnadI vidyate'syAM ac) aMgazanA camUcara pu. (camUSu carati car+Ta) 8142mA yAnA2, | rAjA karNanI rAjadhAnI-bhAgalapura, te nAmanI eka lazkarI sIpAI, sainika. nahI, 35samAthI natI pezI.. camUnAtha, camUpati puM. (camvAH nAthaH) senApati, campAdhipa, campeza, campezvara puM. (campAyAH adhipaH) senAdhyakSa. 2 . Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ shbdrtnmhoddhiH| [campAnagarI-carakAla campAnagarI, campApurI, campAvatI strI. 1. 2.nI. | vi+abhi+ car vizeSa za.na. bho. j, bhAu 22te. rAjadhAnI, jaina tIrtha sthaLa bAramA vAsupUjya 4. ava+cara yota23thI 42. A+car anuSThAna tIrthaMkaranAM pAMca kalyANakanuM sthAna. 52, sAya2j - tapasvikanyAsvavinayamAcaraticampAlu puM. (campayA alati al+uN) 35sanu sh01|25, -tvaM ca tasyeSTamAcareH - vikrama0 5120, jAu. -putraM mitravadAcared - cANa0 11. / adhi+ A car campU strI. (capi+U) gadha mane pala bhai . savitApa Aya2. ana+A+cara anusarava. te vya. -gadyapadyamayI vANI campUrityabhidhIyate- 19. 4. sam+ud+A+car sArI rAta sAyaraj. sA0 d06|217|| upa+A+car) 640sa.na. 2, seva. sam+A+car campopalakSita puM. (campayA nagaryA nadyA vA upalakSitaH) sArIrIta. sAya2. ud+car (Atma. sa.) uccarate bhagaddeza. (puM. ba. va.) aMgazana 23vAsa... mool j, nIsng. -uccacAra ninado'mbhasi tasyAH camb (bhvA. para. sa. seTa-cambati) gamana 42j, j, -raghu0 171, kolAhaladhvanirudacaratkA 27, la, yAsaj. vi+ud+ car vizedhe 3096g, 6tthAna pAma, camriS tri. (camUSu camaseSu iSyati gacchati iS+kvip sam+ud+car sArIrIta. 18j. upa+car upAsana vasya raH) yamasa. nAmanA yazapAtrama 28. 42, sevag -girizamupacAra pratyahaM sA sukezI - caya (bhvA. A. saka. seTa-cayate) mana 42, 4. ku0 160, -samamupacara bhadre ! supriyaM cApriyaM ca caya (puM. (ci+bhAvakarmAdau ac) samUDa -cayastvi- -mRccha0 1 / 31 / duS+car huSTa mAya25. 42j, 361. SAmityavadhAritaM purA -zi0 1 / 3; -mRdAM cayaH -zi0 saay29|| 42 - carataHkila duzcaraM tapaH -raghu0 1 / 3 / 4thyo, oTa, Biecunu, bhUjaladhana. .yo, MuswithI. 8179 / nis+car nIsm. pari+car yota26 4j, kADhela mATIno Dhaga, yajJanA agnino cayana-saMskAra, sevA 42vI.. pra+car prAza pAma. prayA2 72vo.. puSpa vagere vINavAM, puSpa vagere ekatra karavAnuM pITha, sama+pra+cara sArIrIta. pra.za. pAmavaM. vi+cara vRddhi, anukrame caDhatuM vyAja, sojo, killo, gharanI bhIMta vizeSa uzana. 4, pareSAmAtmanazcaiva yo vicArya caNavA karelo mATIno Dhagalo, koTano daravAjo. balAbalam - paJca0 3. / sam+car sArI rIta. 4. cayaka tri. (caye kuzala: kan) mehu 42vAmailziyAra, -yAnaiH samacarantAnye -bhaTTi0 8 / 32, -kvacit pathA catura, puSpa vagere vINIne ekaThAM karavAmAM kuzaLa- saMcarate surANAm-raghu0 13 / 1 / (curA. ubhaya. sa. viNavAmAM kuzaLa. seTa-cArayati, cArayate) saMzaya 42vI, zaM.32vI, cayana na. (ci-bhAve lyuTa) puSpa vagaire. hu 42j, zaMkA na karavI. ma. 2j -yena bhAgIrathI gaGgA cayanaiH kAJcanaizcitAH- cara puM. (carati svapararASTrasya zubhAzumajJAnAya bhrAmyatIti bhA. dro 51 a0 / yajJIya bhaninana. me. saM2782, car+ac) chAnI. 204dUta, ya2 -carAcarANAM bhUtAnAM saMskAranA sAdhanabhUta yUpa vagere. kukSirAdhAratAM gataH -ku0 6 / 67 / bAtamIhAra, chUpI cayanIya tri. (ci+anIyar) mehu 72vA yogya. polIsa, jyotiSazAstra prasiddha cara-meSa, karka, tulA ghara (bhvA. pa. sa. seTa-carati) vata, yAsaj, 4j. ane makara rAzi, cara-svAti, punarvasu ane zravaNathI (-naSTA zaGkA hariNazizavo mandamandaM caranti / traNa traNa nakSatra, maMgaLavAra, pAsAnI ramata, khaMjana sh01|15| ati+car o00. 4. ati+A pakSI. (tri.) yaMyama, masthira, ya55, avyavasthita. +car mA 72vI, satyAyA2 42vI. caraka puM. (cara eva svArthe ka saMjJAyAM kan vA) 22, vi+ati+car bhIgag. adhi+car atyanta 32j, guptadUta, te nAmanA vaidyaka graMthanA katAM muni, mana. 2. anu+car 57 jmanusa2j. vaidyakazAstrano caraka nAmano graMtha, cakra karanAra, bhikSu, apa+car a57|2 72vI, maniSTa 42. abhi+car | pAtapA5o nAmanI vanaspati. sA. 42, 6nj, bhoga, vyabhiyA2 42vI, maMtra carakAla puM. (carasya kAla:) hinamAna. Leal bhATe . -tathaivAbhicarannapi - yAjJa0 1 / 295 / / sAdhanA yogya the. nI. 6. Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ caragRha-carAcara] shbdrtnmhoddhiH| 837 caragRha, carageha na. (cararUpaM gRham) bheSa, 8, tulA, | caraNodaka na. (caraNaprakSAlanodbhUtamudakam) caraNAmRta ane makara rAzI. za6 mI.. caraTa puM. (car+aTac) 115kSI, 4jI ghou.. | caraNopaga tri. (caraNa+upa+gam+Da) 50 pAse. 482, caraTI strI. (caraTa+DIp) is pakSie.. paga pAse pAmanAra. caraNa puM. (car+karaNe+lyuTa) 50 -zirasi caraNa | caraNi tri. (car+ani) manuSya. eSanyasyate vArayainam-veNI0 3 / 38, - jAtyA | caraNila tri. (caraNena nirvRttAdi) 5thI 73. vagaire. kAmamavadhyo'si caraNaM tvidamuddhRtam-veNI 3 / 39 / | caraNTi strI. (ciraNTI pRSo0) huvAna saubhAgyavatI vana amu mA 35 , uruulu, Aust | strI, yuvatI, pitAnA dhe2 yuvAna. strI. yotho bhAga, 7205 yotho ma, me. heza, sUyahinai | caraNya tri. (caraNa iva zAkhA0 yat) ya25 tulya. (caraNa B29. (na. car+bhAve lyuTa) Aya25 -apsarasAM ___gatau kaNDvA0 saka. para. seTa caraNyati) 32, 4j. gandharvANAM mRgANAM caraNe caran -Rgvede 10 / 136 / 5 / caraNyu tri. (caraNya+aN) sAya25. zAva, yAritryavAna * anuSThAna- 2 ta. carat tri. (car+zata) yAtuM, 4tuM, mAtuM. caraNagata tri. (caraNaM caraNe vA gataH) 22. Aveta. caratha tri. (car+gato+atha) ma, yama, asthira, paNe 53, 5o. vAgela, namela. gatimAna. caraNagranthi puM. (caraNasya granthiH) 5ganI 2ii. carapuSTa puM. (caraNe puSTaH) madhyastha puruSa. caraNapatana na. (caraNe patanam) rAma 57, 5o. carabha na. (cara eva bhaH) bheSa, 55, tubA ane. ma.72 __57, nabha, sASTain xuma. 42 te. meM yAra rAzimo. caraNapatita tri. (caraNe patitaH) 47. 538, 5o.ugela. | carama tri. (caratIti car+amac) chaej, aMtarnu -pRSTha caraNaparvan na. (caraNasya parva) 5. cUM.. / tu caramaM tanoH-amara0, -uttiSThet prathamaM cAsya caraNamAlikA strI. 5garnu ghare, OM2, To32 vagaire. caramaM caiva saMvizet-manu0 2 / 994 / ) 451, khAcaraNayuga na. (caraNayoryugam) 2. 50, edsrid thanAra, cha, pazcimanu. 56. caramakSmAbhRt puM. (caramazvAsau kSmAbhRt) astAyata caraNavyUha puM. (caraNAnAM vedazAkhAnAM vyUho'tra) vana. parvata. zAkhAono jemAM vibhAga che te graMtha, cAra vedanA caramatIrthakRta, caramatIrthakara, gharamatIrthakara puM. haina viv2||j. zAstra tIrthakara zrI mahAvIrasvAmI. caraNasa tri. pI . 428. . caramabhavastha tri. (gharamabhave sthittaH) chedA mamai caraNAnamita tri. (caraNairAnamitam, caraNe Anamito 20, ya2. zarIrI. vA) 5o prazane namAvej, 5Ne. 531-namela caramalagna na. chaej. 1, carama za06 mI.. caraNAbharaNa na. (caraNasya AbharaNam) 5garnu, mAma295- caramavarSArAtra na. yomAsAnI // // 2 samaya, yomAsAnI is2-ToDo vagere. . chesso aud. caraNAmRta na. (caraNasya amRtam) mAyA, heva, guru caramAcala, caramAdri puM. (caramaJcAsAvacalazca) astAyada vagere mAnya puruSonA paga dhoyeluM pANI. .. parvata -yAto'stameSa gharamAcalacUDacumbI-murAri0 / caraNAyudha puM. (caraNamAyudhaM yasya) 5. -AkarNya caravya tri. (carave hitam) yabhATernu, 22 bhATe Ra5123. samprati rutaM caraNAyudhAnAm-sA0 da0 carAcara tri. (carazcalaM Acaro vyavahAraceSTAdikaM to caraNAyudhI srI. (caraNamAyudhasya striyAM GIp) 57 vidyate'smin) *gama, tuM, yAbatuM, me. 8tii . caraNAravinda na. (caraNamevAravindam) ya2515. bIje ThekANe laI javAya tevuM, asthira, caMcaLa, cetana caraNArddha na. (caraNasya arddham) udho 50, Rels bhane 43. (na. carazcAcarazca anayoH samAhAraH) sthAvara, eka pAdano aDadho bhAga, pA bhAganuM aDadhuM. ma35%Ata -cukSobhAnyo'nyamAsAdya yasmillokA Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 838 zabdaratnamahodadhiH / zcarAcarAH-bhAga0 3 / 6 / 1, carAcarANAM bhUtAnAM / kukSirAdhAratAM gataH - kumA0 6 6 11, carAcarANAM bhUtAnAM kukSirAdhAratAM gataH kumA0 6 / 67 / khAza cari puM. (car+in) pazu. carikA strI. gaDha ane zahera vayyeno ATha hAtha prabhAzano 2stI. afruct at for 210EUR gail. carita tri. (car karmaNi kta) Ayare udAracaritAnAM vasudhaiva kuTumbakam - hi0 1 70, yaritra, svabhAva, vartana - vAgdevatAcaritacitritacitrasadmA - gItago0 / 4rela, khAdhesa, gayesa, pAbhela, bhosa. caritavya tri. ( car + tavyac) khAyara 42vA yogya, anuSThAna karavA yogya, pALavA yogya. caritArtha tri. (caritaH kRtaH prApto'rthaH prayojanaM yena ) saphala, kRtArtha, kRta prayojana, icchelo artha jene prApta bhayo hoya te. - rAmarAvaNayoryuddhaM caritArthamivAbhavat - raghu0 12 / 87, pravRttirAsIcchavdAnAM caritArthA catuSTayI - kumA0 2|7| caritArthatA strI, caritArthatva na. ( caritArthasya bhAvaH tal-tva) tArtha samapazu. caritra na ( car + itra ) anuSThAna, vratAhinuM khAyatuM, 52, svabhAva -acintyaM zIlaguptAnAM caritraM kulayoSitAm - kathAsarit / yeSTA, vartana, sIsA vagaire. (na. caritraM pRSo0 dIrghaH ) carItram / caritrA strI. (caritra+TAp) khAMjalInuM A. cariSNu tri. ( car + iSNuc ) viyaranAra, yAsavAnA svabhAvavANu, thara, yasa, yarAzIsa -dravyaM vikAro guNa-indriyANi virAT svarAT sthAsnu cariSNu bhUmnaH bhAga0 2 / 6 / 40 / carI strI. bhuvAna strI, khalaDAyesI strI. caru puM. (carati homAdikamasmAt car + un) havyAta, homa mATe rAMdheluM anna, homanuM atra rAMdhavAnuM pAtra. - tatazca saMskRte vahnau gokSIreNa caruM pacetzAradAtilakam / (puM. carantyApo yatra) bhegha. carucelin puM. (caruzcelamivAstyasya ini) mahAdeva. caruvraNa puM. (carorvraNa iva) kheDa bhatano puDI, purI. caruzrayaNa na. ( caroH zrayaNam) uvyAnano kheDa saMsDAra. carusthAlI strI. (carA sthAlI) utyAna rAMdhavAnuM kheDa prakAranuM pAtra. [cari-carpaTA carS (bhvA para. sa. seT carghati) vuM gamana 42. carca (curA0 ubhaya. sa. seT - carcayati, carcayate) adhyayana vu, bhaeAvu, yaryA 42vI. (tudA. para. sa. seT - carcati) josa, nihavu, gANa devI, yaryA aravI. (bhvA. Atma. sa0 seT-carccate) josavu, ghoSa bhUDavo, nincha, adhyayana 2, yaryA 42vI. carca puM. yarthA, vicAra, aryA, pUbha, yintA vitaI, vistAra, vicAra. carcarikA, carcarI strI. (carcarI + svArthe ka ataitvam / carca + aran + gaurA0 GIp ) kheDa bhatanuM gAyana, vAMkaDiyA keza, hAthanI tALIno zabda, harSanI ramata, stutipAThakanA Adara sAthenAM vacana, eka prakAranuM gAnatAna sAthai saMgIta -aye ! madhurabhihanyamAnamRdumRdaGgAnugatasaGgItamadhuraH puraH paurANAmuccarati carcarIdhvaniH- ratnA0 1. aGke / vasaMtasamayanI DIDA, chaTAthI jokhavu, te nAmano kheDa chaM6 - carcarI taruNIva cetasi cAkasIti susaGgatA- zabdArthacintA0 / cAmAcIDiyuM, utsAha, umaMgano nAda, vAjiMtra ane kaMThanA svaranI ekatA, ADaMbarapUrvaka bolavuM. carcarIka puM. (carc + aran+Ikan) mahADAsa bhairava, eka jAtanuM zAka, kezaracanA carcas puM. (carc + asun) te nAmano kheDa nidhi. carcA strI. (carca+ac) hurgA devI, vicAraNA jJAnadhAtumayI carcA carcitA cAruhAsinI devIbhAga0 12 / 6 |46 / cintana, caMdana vagerethI zarI2 carcavuM te mRgamada kRtacarcA pItakauzeyavAsAH - chandomaJjaryAm 15 / 4 / (strI.) carcikA / carci strI. ( carca + bhAve in) vicAraNA yitvana carcikya na. ( cArcikya pRSo. ) thaMdhana vagerethI zarIrane paDavujarate. carcita tri. ( carca + karmaNi kta) bhanchana vagerethI bepana '3buM- payodharAzcandanapaGkacarcitAH- RtusaM0 / (na.) yandana vagerethI heDnuM bepana jhavu te - candanacarcitanIlakalevarapItavasanavanamAlI gItago0 1 / 40 / cartya tri. ( cRt+karmaNi yat) hAvA yogya, bhArI nAkhavA yogya. carpaTa puM. (cRp dIptau + aTan) hehIpyamAna, laDAI, tabhAyo, bhoTu, vizANa, dUra, pIpapApaDI. carpaTA (carpaT+TAp) lAharavA suTTI 74. Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhI. carpaTI-carmamudrA shbdrtnmhoddhiH| carpaTI strI. (carpaTa+DIp) doranI purI 3. | carmaNvatI strI. (carman+astyarthe matup masya vaH carbhaTa puM. (car+kvipa bhaTati bharati svazarIradAnena saMjJAyAm) . nAmanI meM nahI, hevisi prasiddha bhaT+ac tataH karmadhArayaH) yAma. jata nahI -carmaNAM parvato jAto vindhyAcalasamaH carbhaTI strI. (carbhaTa+gaurA. GIp) banI. 2mata, bhAujaranu punaH meghAmbuplAvanAjjAtA nadI carmaNvatI zubhA / / pAya, chAthI posaj, ya. -devIbhAga0 1 / 18 / 54 / carma na. (carma sAdhanatayA astyasya aca Ti lopaH) | carmataraGga paM. (carmaNi taraGga iva) vRddhAvasthA 3 DhAsa. - zarIrAmbarakaM zastraM carma ityabhidhIyate- zarIranI cAmaDI upara caDeluM vaLiyuM, karacalI. yuktikalpataruH / carmatila tri. (carmaNi tilAH yasya) Thene zarIra 652 carmakaNTaka puM. (carmaNi kaNTaka iva) vanaspati. de. hoya te.. pittA57... carmadaNDa. puM. (carmaNA kRto daNDaH) 24, yAmAno carmakaSA strI. (carma kaSati kaS+ac) pazcima zimai banAveto. yA -carmadaNDAhataH sAdhuH zazApAtiruSA prasiddha eka gaMdha dravya, zikAkhAI-cikAbAI nAmanI ca tam - mahA0 zAntipa0 / vanaspati -carmakaSAyAH kalkaM bilvasamaM mUni carmadala na. (carma dalayati dal+aN) me tano kAkapadamasya-carake 25. a0 / koDha, alpa koDharoga. carmakasA strI. (carma kas+ac+TAp) 652no artha | carmadUSikA strI. (carma dUSayati dUS+Nvul) 524vAnI roga, tano oDha. carmakAra, carmakAraka puM. (carma tannirmitaM pAdukAdi | carmadruma puM. (carma carmAkAravalkalaM tatpradhAno drumaH) karoti kR+aN/ (puM. carman+kR+Nvula) yamAra, bhojapatranuM jhADa, bhUrjavRkSa. bhoyI. me. [saM.42 li. kArAvaro niSAdAt tu | carman na. (car+manin) yAmaDu, yAma.51, 78, DhAda, carmakAraH prasUyate - manu0 10 // 36 / | tvacA Indriya-jenAthI sparzanuM jJAna thAya te. carmakArin puM. (carman kR+Nini) yamAra, bhothI. | carmanAlikA strI. (carmanirmitA nAlikeva) 1232, yA carmakArI strI. (carmana+kR+aN+ GIS) yamA25, | carmapaTTikA strI. (carmanirmitA paTTikA) yAmaDAnI ds, __ bhoya, me tanI auSadhi. sogaTa ityAdi khelavAno cAmaDAno paTa. carmakArya na. (carma+kR+Nyat) yAmArnu ma. carmapatrI strI. (carmeva patraM pakSo'syAH) yAmAyauyu. carmakIla puM. (carmaNi kola iva) 42sa-masAno ro | carmapAdukA strI. (carmanirmitA pAdukA) yAma.na. lo.31, -carmakIlaM jatumaNiM masakAn tilakAlakAn / utkRtya cAmaDAnI mojaDI, caMpala, sapATa vagere. zastreNa dahet kSArAgnibhyAmazeSataH / / -bhAva pra0 / carmapuTa, carmapuTaka puM. (carmamayaM puTamatra/carmapuTa+svArthe carmakRt puM. (carma karoti carmaghaTitapAdukAdikamutpAdayati, __ ka) yAmAna , yAmAnIta, maza.. kR+ kvip) yabhAra, bhoyI, -carmakRt ko'pi na carmaprabhedikA strI. (carma prabhinatti pra+bhid+Nvula TAp prAdAt kuTI kSetropayoginIm-rAjata0 4 / 55 / / ___ ata itvam) yAmaDu 14vAna thiyAra, bhoyAnI 2. carmacaTakA, carmacaTikA, carmacaTI strI. (carmaNA carmaprasevikA strI. (carmaNA prasIvyate pra+sI+karmaNi caTakeva/ carmacaTI+kan / carma caTati bhinatti, vuna TApi ata itvam) yAmAnI. ma. caT+ac+GIp) yAmAthI uyu. carmabandha puM. (carmaNo bandhaH) yAma.naciu. carmacitraka na. (carma citrayati citra+Nvul) ghogo . carmamaya tri. (carmaNo vikAraH) yAmAnu, banAveda, koDhano roga. - cAmaDAnuM cAmaDAmaya. carmaja na. (carmaNi jAyate jan+Da) iMcAI, uza, DA. | carmamaNDala puM. ba. va. te namanI meM zi. (tri.) yAmAthI. pahA thanAra yamItpana. carmamuNDA srI. (cAmuNDA pRSo0) yA hevI-duhe. carmaNya tri. (carmaNi bhavaH zarIrAvayatvAt yat) yAmamA carmamudrA srI. taMtrazastra prasiddha vAma 6yo thanA2. eka mudrA. Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 840 shbdrtnmhoddhiH| [dharmannA-varSaNi dharmanA tri. (carmamaye kavacAdau manati abhyasyati | carya tri. (car+yat) AyaravA yogya, avazya 42v| mnA+ka) yAmArnu pAtara 532vA vagairenI hai| ___enis. (na.) avazya uttavya, amana, makSa, vartana, abhyAsa karyo hoya te. dhamacaraNa. carmapaSTi strI. (carmamayI yaSTiriva) 127, yA caryA strI. (car+kyap+TAp) mAyAra . AsAM carmaraGga puM. ba. va. te nAmanI me. zi. maharSicaryANAM tyaktvA'nyatamayA tanum-manu0 6 / 32, carmarakSA strI. (carmaNe raGgo'syAH) sonAmumo namana -vanavAsasya zUrasya mama caryA hi rocate-rAmA0 vanaspati, AvaLanuM jhADa, te nAmano deza - 2129 / 15 / samana, ti, lakSa, niyamanI dizipazcimottarasyAm-veNumatI phalgulukA guruhA aparityA, (hai. 6.) ya[samiti, sAdhuo marukuccarma-raGgAkhyAHbRhatsaMhitA 14 / 23 / vratAnuSThAnamAM niyamano tyAga nahIM karavo te, vihAra carmarI strI. (carma rAti rA+ka+GIS) . jo 12vo, bhikSA, goyarI. aa. carva (curA. ubhaya. sa. seTa-carvayati, carvayate / bhvA. caru puM. (carma rAti rA+ku) yamA2, bhothI.. para. sa. seTa-carvati) bhakSA 72j, yAvaj. carmavat puM. tanamana zakunino putra. (tri carman+astyartha | carvaNa na. (carva+bhAve lyuTa) yAvaj - carvaNaM milanaM matup) yAmavANu, yamAthI i3. cApi kAsitaM zvAsitaM tathA-hArite 1. a0 / jA, carmavasana pu. (carma gajAsuracarma vasanamasya) ziva, | 2sano svAda devo. bhAva. (tri. carmaNo vasanamasya) yAmAna vastra 5.2 // 2. (na. carmaNo vasanam) yAmArnu vastra. | carvaNA srI. (ca+yuc) yaqj, 2sano mAsvA sevA, pAvaM. carmavRkSa puM. (carmapradhAnaH carmatulyavalkalapradhAno vRkSaH) carvaNIya tri. (carva+anIyara) yAvA yogya, svAha bhojapatranuM vRkSa. carmasaMbhavA strI. (dharmaNi tvaci sambhavati sam+bhU+ac) levA yogya, bhakSaNa karavA yogya. bhoTa malayA. carvat srI. (carca+zatR) yavatuM, yAtuM, uu. dharmasAra, dharmAmbhas puM. (carmaNaH sAraH/ carmaNo'mbhaH) carvA strI. (ca+a+TAp) yAvayu, 15315 bhA2vI, khAdhelA annamAMthI taiyAra thato rasa. tamAyo bhAravI. cAra puM. (carma zilpasAdhanatayA Rcchati R+aN) carvita tri. (carva + karmaNi kta) yAvara . yabhAra, bhothI. adAntagobhirvizatAM tamisraM punaH punaH carvitacarvaNAnAmcarmAvakartana na. (carmaNo'vakarttanam) yAmAne. 5j, bhAga0 3 / 5 / 30 / pAla, yANe. cAmaDAne kAtaravuM. carvitapAtra carvitapAtraka na. (carvitasya tAmbUlAdestyAcarmAvakartina, carmAvakartR puM. (dharma avakRntati sva- __ gArtham pAtram) yAnu pAtra, yAveDaM najAnu pAtra, zilpanirvAhAya ava+kRto cchede +Nini/ carman pahanI - tAmbUlaM darpaNaM pAnapAtraM carvitapAtrakamava+kRt+tRc) yamAra, bhothI. rAsalIlAyAm / carmika tri. (carma dharmamayaM phalakamastyasya Than) hAla carvitavya tri. (carSa+tavyac) yAvA yogya, pApa hAthamAM rAkhI yuddha karanAra. yogya, svAda levA yogya. carmin tri. (dharma dehAvarakaM phalakaM vA astyasya ini caLa tri. (carva+karmaNi Nyat yat vA) yA yogya TilopaH) da. rA. nA2 -zyAmaM bRhantaM taruNaM -cUSya-peya lehyacaratitRpti dine dine- brahmavaivarte / dharmiNAmuttamaM raNe / nakulaM te vane dRSTvA kasmAnmanyurna khAvA yogya, svAda levA yogya. vardhate / / -mahA0 3 / 27 / 31 / dAsavANu, yAmavANu, | carSaNi puM. (karSayatIti kRS+ani Adezca ca) manuSya chaM. (paM. dharmANi valkalAni asyAM santi vA -sa carSaNInAmudagAcchuco mRjan-bhAga0 / manuSya jAti, ini) lApatra jAu, garnu jAu, muMgarI nAmamA -aryamno mAtRkA patnI tayozcarSaNayaH sutAH - bhAga0 zivano anucara. 6 / 6 / 39 / ita-mata 2.. Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ carSaNI-cavarga] shbdrtnmhoddhiH| 841 carSaNI srI. (carSaNi+striyAM GIp) vyamiyA2i5 strI, | calana tri. (cala+lyu.) 5vaNu, DAlatuM, yAsatuM chInA. dvAvupAyAviha proktau vimuktau zatrudarzane / cala (tudA. para. seTa-calati) ta, 2ma, vilAsa. 42vI. hastayozcalanAde ko dvitIyaH pAdavegajaH / / . (bhvA. para. seT sa.-calati) 4j, yAsag, -chinnAzceluH paJcatantre 2 / 174 / kSaNaM bhujAH-bhaTTi0 14 / 40, -padAt padamapi calituM na calanaka puM. na. (calana+kan) uttama strIna, AdhA zaknoti-paJca0 4. / ud+calAye 4, mo . sAtha sudhArnu vastra.. (uccacAla balabhitasakho vazI - raghu0 11151 / calanA strI. gati. mana. bAlavayava, dhUdeg45. vi+cala vizeSa. yAva.. (curA. ubhaya. seTa-cAlayati, calanI strI. (cala+AdhAre lyuTa + GIp) 24., mRgalI, cAlayate) pANag,6che2, bh.245-poss| 42. caNiyo, ghAgharI, hAthI bAMdhavAnI sAMkaLa. cala puM. (cala+ac) 52mezva2, 5 / 26, 5 / 28, 5vana, calapatra puM. (calAni patrANyasya) pANana A3 aGgena vAyu, 75, ziva, viSNu - mahAketurmahAdhAtunaikasAnu kenApi vijetumasyA gaveSyate kiM calapatrapakSam-nai0 / carazcala:-mahA0 13 / 17 / 116 / (tri. cal+ac) yaNa, masthira, vANu. (na. cala+Nic+ac) calapuccha puM. (calaM pucchamasya) i04na. 5kSA, hivANI __gho.. pana, sing, DAsa -tADakA calakapAlakuNDalA kAlikeva nibiDA balAkinI-raghu0 11 / 15 (na.) calamAna tri. (cal+zAnac) satuM, yAsatuM, 32tuM. eka chaMda, jenA eka pAdamAM aDhAra akSara hoya che. calas na. 3 tanI. bhA. calakarNa puM. (cala: karNaH yasmin) pRthvIthI. As calasaMkrAnti strI. ayanAMzana yasa.na. metha. te sudhInuM je aMtara hoya te. rAzionA vizeSa aMzamAM sUrya vagere grahano saMcAra. . calaketu puM. (cala: ketuH) 5 tanI 141, 48. calasandhi puM. (cala: sandhiH) yAsato. sAdhI. calacaJcu puM. (calA caJcurasya) 22 pakSI. (strI. calA strI. (cala+aca+TApa) sukSmI, vIjI, zilArasa. calA caJcurasyAH) yo25kSiI . calAcala tri. yaMyama, ya5Na, sthAva2-OMgama, janminocalacitta na. (calam cittam) yaMyaNa mana.. (tri. calaM 'sya sthitiM vidvAn lakSmImiva calAcalAm___ cittamasya) ya55 bhanavANu. kirA0 11 / 30 / (puM.) 32. calacittatA strI., calacittatva na. (calacittasya bhAvaH calAcalI strI. - 31.10.. tal-tva) yaMyaNa manavAya. calAtaGka puM. (cale calane AtaGko bhayaM yasmAt) calat tri. (cal+zatR) yAvatuM 4tuM. vAtAmayano bheda, eka jAtano vAtaroga. calatA srI., calatva na. (calasya bhAvaH tal-tva) cali puM. dii| vornui mAchAhana... caMcaLapaNuM. calita tri. (cal+kta) yaNe, yAve.yu, hAsesa, sa, calatpada na. yAsatuM, sthAnabhraSTa. ___ yAyamAna thayeTa. (na.) yAla, sayu, 5j - calatpUrNimA strI. (calantI pUrNimA pUrNimAcandra iva) me. tayovilAsavalitaizcalitApAGgavibhrabhaiH-rAjata0 5 / 265 / jAtanuM mAchaluM. calu puM. (cal+un) Dogago. caladaGga, caladaGgaka puM. (calanti aGgAnyasya / caladaGga caluka puM. (calunA mIyate kan) tanuM nAnu vA kap) me tanuM bhA7j caladala, caladdala puM. (caJcalAni dalAnyasya) pArnu pAtra, DAyano lal. calendriya tri. (calAnIndriyANyasya) yaMga chandriyavAj. 3. caladviSa puM. ayada pakSI, di. 5kSI.. calendriya na. (calamindiyam) yaMyaNandriya. calana na. (cala+lyuTa) bhrama, yAba, laj, dj, caleSu puM. (calo lakSyamaprApta iSuryasya) sakSya tAvAmA Buj -calanaM ca vinA kAryaM na bhavediti me matiH cUkI jAya che tevo anipuNa bANAvalI. devIbhAga0 1 / 17 / 19 / (puM. calatyanena cala+karaNe | cavarga puM. (casya vargaH) tAyusthAnathA. uthyAsa. s50. lyuTa) 5, iTiyo, rie, bhRga, 4salo 4-2, 7, 4, OM, ma. Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 842 shbdrtnmhoddhiH| [cavargIya-cATa cavargIya tri. (cavaroM bhavaH cha) 2. [bhA. 29nA2. | didamAkArA cAkacakyAkArA ca kAcidantaHkaraNacavala puM. (carva+alac pRSo0) .5 tarnu, dhAnya, vRttirudeti-vedAntaparibhASA / / yomA, 4.21. cAkaciccA srI. (cAkaM dIpti cinoti ci+kvipa cavi strI. cavika puM. na., cavikA strI. cavI strI., ___ tathAsatI cIyate (ci+Da) zvetavunA nAmanI vanaspati. cavya na., cavyaka na. (carva +in pRsso.| | cAkra tri. (cakraNa nivRttam+aN) 4343 thayej, carva+i+kan/ cavi+svArthe kan+ TAp/ cavi vA 43 nI43j, gout2. thaye. cAkrayam / DoS/ ca karmaNi Nyat pRSo. / cavyameva svArthe cAkravarmaNa puM. (cakravarmaNo apatyam aN) te. nmn| kan) yavya nAmanI vanaspati - sArivAdvayayaSTyAhva 5 vyA 25||yaarth. cavikAraktacandanaiH-suzrute 39 a0/ sarvavarmA cAkravAkeya tri. (cakravAkasyAdUradezAdi caturarthyAM DhaJ) cavIhastaH pratijJAM sUstarAma-kathAsa0 6 / 151 cakravAka pakSInI pAsenuM. cavyendrabIjaM triphalA-suzrute 44 a0 / cAkrAyana puM. (cakrasyarSergotrApatyam azvAdi phaJ) te cavyajA strI. (cavyamiva jAyate jan+Da+TAp)/ cavyamiva nAmano eka RSi. phalati phala+ac) pI52. cAkrika tri. (cakraNa samUhena yantrabhedena cakrayuktazakaTena cavyAdi na. vaidhazastra prasiddha, yavya hi auSadhothI vA carati Thak) uIvAna, dhAMthI, tadI, metra 5veDaM meM prA2nu ghI -sarpirmadhubhyAM trikaTa maLI stuti karanAra, stutipAThaka, yoddhA vagerene ghaMTanA pralihyAccavyAviDaGgopahitaM kSudhAtaH-zuzrute 41 a0| svare niyamitakAle jAgrata karanAra baMdIjana - cavyikA strI. (cavya+Than+TAp) vanaspati. yavya, pizunAnRtinozcaiva tathA cAkrikabandinAm / eSAmannaM ta4. na bhoktavyaM somavikriyiNastathA ||-yaajny0 1 / 165 / caS (bhvA. ubha. sa. seTa-caSati, caSate) makSA 72, rAjA, ghaMTa vagADI jagADanAra bhATa-cAraNa. Muj.. (bhvA. para. sa. seTa-caSati) 45. 42vI, 82 cAkSuSa tri. (cakSuSA nirvRttaH aN) na42neyesa, bhAra. caSaka puM. na. (caS karaNe kvun arddhAdi) madha pratyakSa dRSTinA viSaya-35. vagaire. (na. cakSuSA gRhyate pIvAna pAtra-To. (na.) madha, madha- tano aN) yakSu indriya. yA 35 viSaya. 83 -caSako'strIpAnapAtre madhumadyaprabhedayoH-medinI, - (puM. cakSuSo'patyam) te. namanI me. manu. 25%81. yat pAnapAtraM bhUpAnAM tajjJeyaM caSakaM budhaiH cAkSma tri. (cakS+ma pRSo.) lonAra, pratyakSa 42 // 2. yuktikalpatarau / cAGga . (cIyate ci+Da camaGgamasya) 12ii sUrI, caSati puM. (caS bhakSe vadhe vA bhAve ati) makSa 6itanI nAgitA, hAMtanuM te4. 42j, ruj, 15 42vo, bhA2. cAGgarI strI. (cAGga dantapuTatvamIrayati Ir+aN+gaurA. caSAla puM. na. (caSyate vadhyate'smin caS+Alac) ___ GIS) TI. e0 -uSNA kaSAyamadhurA cAGgerI yajJanA pazu bAMdhavAnA khIlAnA madhya bhAgamAM jaDavA cAgnidIpanI- suzrute 46 a0 / yogya loDhAnI ke lAkaDAnI kuMDaLI. cAGgarIghRta na. vaidha zastra prasiddha mATI dU0 473 caha (bhvA. para. sa. seTa-cahati) hama 12vI. DhoMga auSadhi vaDe pakAvela eka ghI. 52vI, suthyAI 42vI, ng. (curA. ubha. sa. seTa cAcali tri. vAraMvAra satuM, ghaj. khAsatuM. cahayati, cahayate) hama. 42vI, AI, cheta.2. cAJcalya na. (caJcalasya bhAvaH SyaJ) yaMyam5j - cAkacakya cAkacikya na. (cakacakasya bhAvaH SyaJ) cAJcalyarahitA lakSmIH putra-pautrAvadhisthirA - yati5, pasa5-bhramotpAdako doSavizeSaH, jaganmaGgalakavacam / yathA- zuktau cAkacakyam-atra cAkacakyadoSavazAt / cATa puM. (caT + ac) 5i vizvAsa. 5mADI pachIthI. idaM rajatamitijJAnamutpadyate iti dhyeyam; - dhana. 4senA2. yora, 600 -cATa taskara durvRttakAcAdidoSadUSitalocanasya purovartidravyasaMyogA- mahA-sAhasikAdibhiH-mitAkSarA / Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 843 cATakara-cAturakya shbdrtnmhoddhiH| cATakara puM. (caTakasya pumapatyam) nAno ya.. | cANUramardana, cANUrasUdana puM. (cANUraM mardayati mRdi cATapuTa puM. saMgItazAstra prasiddha se. tAla.. ___+ lyuTa/ cANUraM sUdayati sUdi+lyuTa) zrI.14.. cATu, cATuka puM. na. (caTati bhinatti manastoSAmoda- cANDa puM. (caNDasya apatyaM zivA0 aNa) yaMunI putra.. vAkyeneti caTa+ zuNa / cATu svArthe ka) priyavAya, (na. caNDasya bhAvaH) yaeutA, Adi, tIkSAtA, jo mepriya. vAya, suzAmata - prathamasamAgama- | cANDAla puM. (caNDAla eva svArthe aN) caNDAla lajjitayA paTucATuzatairanukUlam-gItago0 2 / 12 / bhI... | za6 o.. - AhvAyakA devalakA nakSatrapocuuj. dhIraM vilokayati cATuzataizca bhuGkte- grAmavAcakAH / ete brAhmaNacANDAlA mahApathikaJjamAH / bhartRhariH / -vizrabdha-cATuzatAni ratAntareSu-sA0 d0| ___-mahA0 12 / 75 / cATukAra, cATulola tri. (cATuM karoti kR+aN / cANDAlika puM. (caNDAlasya apatyaM iJ) yaMjano cATuSu lola:) bhI4. moj, 39 manAnA2, muzAmata cho.42... 5282, mithyA stuti. 4282 -cATukAramapi prANanArtha / cANDAlikA strI. (caNDAlena nirvRttA Thak) yaMganI. roSAdapAsya yA-sA0 da0 / vI, me. sAtanI vI. (tri. caNDAlena kRtA cATukAraka tri. (cATukAra svArthe ka) priya. vayana | aN)) yaMNe 428, yaMNana, yaMga saMbaMdhI. mosanA2, bhAI, bhAIboranAra, suzAmata. 42nA2. | cANDAlikAzrama na. bhArata prasiddha meM. tAtha cATupaTu cATuvaTu puM. (cATau paTuH) mAMu, 1242 | cANDAlI strI. (cANDamAlAti A+lA+ka+gaurA0 680ora, vidUSa.5, &0000 52 // 2 - pANDavAnAM / / DIe) me tano vaso, yA tinI strI.. paNDito'sau vyAsazcATupaTuH kaviH -naiSa0 / cANDAlya na. yaMDAlanA bha... cATuzata na. (cATUnAM zatam) quusqlj priyavAya, cANDikya puM. na. Adha, o5, gussa.. ghaNI ja khuzAmata. cANDikyita tri. odha 6tpanna vAya. raudra35. 538, cATUkti strI. (cAToruktiH) priya posag, mithyA stuti, mayaM.52, bhayAna. muzAmata. (strI. cATuvAkyasya uktiratra) sevA, yA51... cAtaka puM. (catate yAcate ambudamiti cat-yAcane cANaka puM. (cANakyasya chAtraH aN yalopaH) yAyano. kartari Nvul) yAta pakSI. -re re cAtaka ! ziSya-vidyAthA. sAvadhAnamanasA mitra ! kSaNaM zrUyatAm-bhartRhariH, - cANakIna na. (caNakasya bhavanaM kSetraM khaJ) A wi vAmazcAyaM nudati madhuraM cAtakaste sagarvaH -megha0 9 / pAkI zake tevuM khetara. papaiyo, sArA 56. cANakya puM. (caNakasya muneotrApatyam gargA:0 yaJ) cAtakAnandana puM. (cAtakamAnandayati A+nand+ te nAmano caMdraguptano maMtrI kauTilya, vAtsyAyana Nic+lyu) vaSA11, megha. RSi. (na. cANakyena proktaM aN) yA545 muniye. cAtakASTaka na. me. nAmanu maSTa5-51vya. 2yesa. arthanItizAstra' - nAnA zAstroddhRtaM vazye cAtakI strI. (cAtasya striyAM jAtitvAt GIS) yAta. rAjanItisamuccayam / sarvabIjamidaM zAstraM cANakyaM __ pakSiAe.. sArasaMgraham / / (puM. caNaka svArthe SyaJ) yA cAtana na. (cat+Nic+lyuTa) pIu, duhe. za6 mI. cAtura tri. (catura eva svArthe aN) yatura, Ayu, cANakyamUlaka na. (cANakyam tadiva mUlamasya) me Puj, duzaNa, DoziyAra, netragoyara, niyamamA manA2. jAtano mULo-caNaka mULo. (na. caturbhiruhyate aN) yAra pai.uvAjI. 2ul, Uj, cANakyI strI. te. nAmanI meM sipi. cANUra puM. te. nAmAno-sAno . anuya24 bhalsayuddhamA | cAturaka tri. bhAI bhAI mosanAra, madhu.2 losanAra, duzaNato - tataHkrodhAtitAmrAkSaH kaMsaH paramakopanaH / vidvAna paMuita. cAtura 206 huAo. cANUramAdizad yuddhe kRSNasya sumahAbalam / / - cAturakya puM. gopa, Hi3, Au52, dUdha vage3thA manAvara mahA0 / mAgha 5hArtha (tri.) yAra vAra 52. 20. Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 844 shbdrtnmhoddhiH| [cAturakyagokSIra-cAnarATa cAturakyagokSIra (na.) yA2. vA2. 52ti. 428. 2||yrnu cAturbhAtika tri. (catubhiH bhUtaiH niSpAditaH) pRthvI, dUdha, keTalIka gAyonuM dUdha bIjI gAyone pAvuM ane | apU teja ane vAyu e cArathI banela zarIra, tenuM dUdha vaLI trIjI gAyone pAvuM ema cAra vakhata cAturmahArAjika puM. (catvAro mahArAjikAH svAkAratve pharI cothI vakhatanuM je gAyanuM dUdha utpanna thAya che. nAstyasya aN) 52bhezvara. cAturakSa na. (caturbhirakSaniSpAdyate'N) 2.5%AtanI. 80.31, cAturmAsa tri. (caturSu mAseSu bhavaH aN) yA2 mAsamai. yArapAsana. 2mata. (na. caturakSa+aN) mozI.I, pedA thanAra. samasUriyuM. cAturmAsika tri. (caturo mAsAn vyApya brahmacaryamasya cAturanta puM. yavatA 20%, sArvabhauma 20%81. cAturarthika puM. (caturSu artheSu vihitaH Thak) thAra Thak) (jai. da.) yomAsI ta5, yAra mAsanA upavAsa sUtrothI kahevAyelA arthamAM vihita karelo pratyaya. karavA te, cAra mahinA sudhI brahmacaryavALuM. cAturAzramika tri. (caturSu AzrameSu vihitaH Thak) cAturmAsI strI. (caturmAsa+striyAM GIS) te. nAmanI. brahmacarya, gRhastha, vAnaprastha ane saMnyasta-e cAra meSTi, paubhAsI. Azramono dharma. cAturmAsya na. (caturSu mAseSu bhavo yajJaH Nya) yAra cAturAzramya na. (catvAraH AzramAH saMjJAtvAt karma0 mahinA vaDe sAdhya te nAmano eka yajJa - tataH svArthe SyaJ) brahmAyArI-stha vagere yAra ASADhazukladvAdazyAM paurNamAsyAmathApi vA cAturmAsyavra Azramo. -cAturvidyaM cAturhotraM cAturAzramyameva ca / tArambhaM kuryAt karkaTasaMkrame * vArAhe / / -mahA0 12146 / 22 / cAturmAsyadvitIyA strI. bhASADhI. mAhi yA2 4. cAturika puM. (cAturI rathaparicAlanakauzalaM vetti Thak) cAturya na. (caturasya bhAvaH SyaJ) yaturA, hoziyArI. ___ 51vAna, sArathi. . cAturvarNya na. (catvAro brAhmaNAdayo varNA eva svArthe cAturI strI. (cAturasya bhAvaH SyaJ SitvAt GIS SyaJ) all, kSatriya, vaizya. ane. zUdra bhe. yA2 yalopau) yaturA, DoziyArI -yA lokadvayasAdhanI varNa, brAhmaNa kSatriya vagere cAra varNano dharma - tanubhRtAM sA cAturI cAturI-udbhaTaH / cAturvarNyasvakRtsno'yamukto dharmastvayAnagha ! - cAturjAta, cAturjAtaka na. (caturjAta aNa/cAturjAta+ manu0 12 / 1 / kan) ta4, tamAlapatra, methI, nAsa2 se yAra vastu - tvagelApatrakaistulyaitrisugandhi trijAtakam / | cAturvidya tri. (caturvedaM vetti) yA2 vahana. nA2. nAgakesara saMyuktaM caturjAtakamucyate / / -bhAvapra0 / cAturvidhya na. yA2 tanu, ya.2. 45.2 . cAturthaka, cAturthika puM. (caturthe caturthe ahni bhavaH+Thak) cAturhotRka puM. (caturho tRpratipAdakagranthasya vyAkhyAnaH cothe cothe divase AvanAra tAva, cothiyo tAva - ___ RdantatvAt Thak) yatuota pratipA6 aMthanuM vyajyAna. agastipatrasvaraso nihanti nasye ca cAturthakarogamugram- cAtuSTaya puM. (catuSTayaM kalApasUtravRttiM vetti adhIte vA hArite 2. a0 / aN) sApasUtranA yAra vRtti nA2 3 (maena2. cAturdaza na. (caturdazyAM dRzyate zaiSiko'Na) 2rAkSasa.. cAtuSprAzya na. (caturbhiH prAzyaM tataH svArthe aN) (tri. caturdazyAM bhavaH aN) yauzane hivase. thn|2. adhvaryuM, brahmA, vagere cAra Rtvijone pUro thaI rahe cAturdezika puM. (caturdazyAmanadhyAye'dhIte Thak) yauhazane. teTalo bhAta. divase bhaNanAra. cAtra na. (cAya+karaNe STran) nirmathana 52vAnA cAturbIja na. (caturbIjameva aN) methI, dI. methI, yaMtrano eka avayava. ajamo ane zAhajIruM. cAtvAla puM. (catate yAcate cat+vAlaJ) ya.kuMDa, cAturbhadra na. (caturbhadrameva svArthe aN) jhUTha, tivasanI kaLI, motha ane gaLo e cAra vastu. darbha, catuM, uttAna, utkaTa, uttaravedInA aMgarUpa mATIno cAturbhadrAvaleha puM. (caturbhirbhadraiH nirvRttaH aN) vaidha 2 -yonivai yajJasya cAtvAlam-taittirIyasaM0 - 6 / 1 / 3 / prasiddha cATaNa. cAnarATa na. (canarATasyedamaNa) yana28 2%, madhyAna. Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * cAndanika-cAmpeyaka ] cAndanika tri. ( candanena sampadyate Thak ) yaMhanathI resI zobhAvANuM. yaMdhanavaDe zobhAvesuM vapuzcAndanikaM yasya karNaveSTanikaM mukham bhaTTiH / cAndra tri. (candrasyedamaN) caMdra sambandhI, caMdranuM, yandramAna (na.) yAMdrAyaNa vrata Ahu, mRgazIrSa nakSatra, (puM. candra + aN) yandraaMta maNi, yAMdramAsa. cAndraka na. ( cAndramArdrakamiva kAryAta kai+ka) sUMTha. cAndrapura puM pUrvamAM Avelo te nAmano kheDa deza. (puM. ba. va.) yAMdrapuramA rahenAra. cAndrabhAgA strI. caMdrabhAgA nAmanI nahI. zabdaratnamahodadhiH / cAndramasa tri. ( candramasa idamaNa) caMdra saMbaMdhI hina bhAsa sahi, caMdranuM -labdhodayA cAndramasIva lekhAraghu0, sarvataH sukhamanveti vapuzcAndramasaM yathAmahA0 12 / 250 / 20 / (na.) bhRgazIrSa nakSatra (puM.) caMdrakAnta maNi. cAndramasAyana puM. (candramaso'patyam phak) caMdraputra budha nAmano graha. " . cAndramasAyani puM. (,, phiJ) caMdraputra budha graha. * cAndramAsa puM. ( cAndro mAsaH) caMdra saMbaMdhI mahino, zukla pratipadAthI mAMDI amAvAsyA sudhIno kALa. cAndravratika puM. (cAndrAyaNaM vratamasya Thak ) caMdra tujhya vrata karanAra, cAMdrAyaNa vrata karanAra. cAndrAyaNa na. ( candrasyAyanamivAyanamasmin) yAMdAyA nAmanuM eka vrata. cAndrAyaNavidhAna na. ( cAndrAyaNasya vidhAnam ) yAMdrAya vratanuM anuSThAna, cAMdrAyaNa vrata karavuM te. cAndrAyaNika tri. ( cAndrAyaNamAvarttayati ThaJ ) yAMdrAya vrata karanAra. cAndrI strI. (candrasyeyaM aN + GIp caMdra patnI, yAMnI. ghojI bhoriMgalI - gurukAvyAnugAM bibhraccAndrImabhinabhaH zriyam - zi0 2 / 2 / cApa puM. na. ( capasya vaMzabhedasya vikAraH aN) dhanuSa, dhanarAzi, vRtta kSetrAdha -dalIkRtaM cakramuzanti cApa kodaNDakhaNDaM khalu tUryagolam - siddhAntaziromaNau / cATapaTa puM. (cApazcApAvayava iva paTaH patramasya) yArojInuM 313. cApala, cApalya na. (capalasya bhAvaH karma vA aN) apasa, vagara vidyAryApi yapavatA tadguNaiH karNamAgatya cApalAya pracoditaH - raghu0 1 19 - parIhAsaM guroH sthAne cApalyaM ca vivarjayet - cANakye 30. / 845 cApin puM. (cApo'styasya ini) dhanurdhara yoddho, ziva mahAdeva, dhanarAzi cApin tri. dhanuSa dhAraNa 42nAra. cAphaTTi puM. (caphaTTarSerapatyam iJ ) 268 RSino putra. cAbukA strI. nAnuM gAsamazUriyuM, nAnuM goja khozI. cAmara puM. na. ( camaryAH vikAraH aN) yAmara, yamarI, bhRganA pUchaDAnA vANathI urela yAmara ciraM sa bhuGkte calacAmarAMzukAM sitAtapatrAbharaNAM nRpazriyam paJca0 3266 / cAmarI ( rA ) strI. yAma2. cAmaragrAha puM. (cAmaraM gRhNAti graha + aN ) grAmara DhojanAra cAramagrAhin tri. (cAmaraM gRhNAti + Nini) yAmarathI vA DhojanAra. - cAmarapuSpa, cAmarapuSpaka puM. (cAmaramiva puSpamasya / cAmarapuSpa+kam) sopArInuM Au, asaDI, devAnuM Au, khAMjI. cAmarin puM. (camaramiva kezaro'styasya ini) ghoDI. cAmarin tri. yAma2-zarAvANuM DaraDoI. cAmariNI strI. (cAmarin striyAM GIp ) ghoDI, yAmara dhAraNa karanArI strI. cAmIkara na. (camIkare svarNAkarabhede bhavam aN) sonuM, - zuddhacAmIkaraprakhyaM sarvAbharaNabhUSitamvAyusaM0 2 / 13; cAmIkarAdrizirasIva navAmbuvAhamkalyA. 23 / dhaMtUro. cAmIkara tri. ( cAmIkarasya vikAraH aN) suvaebhiya sonAnuM banAveluM. cAmuNDA strI. thaMDa khane mUMDa nAmanA haityonI vadha karanArI devI yasmAccaNDaM ca muNDaM ca gRhItvA tvamupAgatA / cAmuNDeti tato loke khyAtA devi bhaviSyasi / / iti caNDI / parabrahmanI samaSTi rUpa zakti brahmavidyA, AtmavidyA, mAtRkA carmamuMDA. cAmpilA strI saMpAnahI. cAmpeya na. ( campAyAM nadyAM jambUnadyAM bhavaM Thak ) sonuM, dhaMtUro, puSpamAM yatA DesarAM -cAmpeyo nAgakiJjalkaH kathitaH kAJcanAhvayaH bhAvapra0 / (puM.) thaMpI, nAgara saranuM Au, vizvAmitrano kheDa putra. (tri.) yaMpA nadImAM thanAra. cAmpeyaka na. (cAmpeya+kan) puSpamAM thatA Desara ThevA taMtu - Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 846 shbdrtnmhoddhiH| [cAmya-cAritramoha cAmya na. (cam+Nyat) mo.na. 421 // yogya, anna. 21 / 36 / hIna, 12, gaMdhava, vino stuti5063 cAya (bhvA. ubhaya. sa. seTa-cAyati) netrathI. lo, (jai0 da0) yA21. salyA pAyA248 ane Suj, pU, sanmAna 2. -taM pArvatIyAH pramadAn / vidyAcAraNa munio. cacAyire-zi0 / cAraNadArA strI. (cAraNasya dArAH) y||240. e., cAya tri. (cayasya vikAraH aN) samUDamaya. nRtya 42nArI strI, nI. maha. cAyanIya tri. (cAya+karmaNi anIyara) netrathA. tevA cAraNaikamaya tri. (cAraNairekamayama) bhaatt-y||25||thii. vyApta, yogya, jANavA yogya, pUjavA yogya. bhATa-cAraNamaya, stutipAThakathI bhareluM. cAyamAna puM. (cayamAnasya rAjJo'patyam) yayamAna 25%0no. | cArapatha puM. (cArArthaH panthAH ac) 22%A-sariyAma putra. (tri. cAya+zAnac) pUtuM, tuM.. rasto. cAyu tri. (cAy+aN) 54nAra, ronAra. cArapuruSa, cArika puM. sUsa, chAnI bAtamI mejavanA. cAra puM. (cara eva aNa) guptaya2 -etadaSTAsu vargeSu cArabhaTa puM. (cAre buddhisaJcAre bhaTaH) dhI2 puruSa, cArAn samyak prayojayet kAlikApu. 85 a., . uttama. yoddhI, vI22 kazcambati kulapuruSo upa-gRhyAspadaM caiva cArAn samyag vidhAya ca / - __ vezyAdharapallavaM manojJamapi / cArabhaTa-caura-ceTakamanu0 7 / 184 / gUDhayAra, yArojIna, OM3, pArnu, naTa- viTaniSThIvanazarAbam-bhartR0 1 / 91 / jela, gamana karavuM, caMdrAdikanI gati-cAla-javuM, pracAra cArabhaTI strI. himmata.. - nivRttacAraH sahasA gato raviH pravRttacArA rajanI cAramika tri. (caramamadhIte Thak) aMthanI. samApti sudhI hyupasthitA / -rAmA0 2 / 66 / 26 / (na. careNa sadhyayana 12nA2. caraNena nirvRttam aN) anAvaTI ra, tri.ma. viSa. cAravAyu puM. (cAreNa raverudaggatibhedena kRto vAyuH) cAraka tri. (cArayati car+Nic+Nvula) uya vagairene. nAnI vAyu-pavana.. yshvn||2, pazupAna. (puM. cAra eva svArthe ka cArAntarita puM. guptata, guptayaR, VA... nadhana, 36jAnu -nigaDitacaraNAzcArake niroddhavyAH . cArAyaNa puM. (carasya gotrApatyam naDA0 phak) ya2. dazaku0 / ti-gamana, yArojIna 3. gotrano puruSa. cAri (strI.) yA2, ghAsa. cArakANDa puM. (cArasya kANDaH) anI tino aMza. cArakINa tri. (carakAya hitam khaJ) 4Arane uita.2.3, cArikA strI. (cArI+kan) jUsa, pariault, sAdhvI, 20. -guptaM viracitAM nAma bheje'ntHpurcaarikaamkhAnArane hitakAraka. kathAsarit0 14 / 65 / / cAracakSus puM., cAracaJcu tri. (cArazcakSurasya/ cAra+ cAriNI strI. (cara+NinI+DIpa) 427nAmarnu vRkSa. caJcup) 28%. cAritra na. (caritrameva svArthe aNa) yAritra (-kalAkrozakaraM cAracaNa tri. (cAra+caNap) gupta sUsa, guptaya2, loke dhik ! te cAritramIdRzam - rAmA0 3 / 59 / 9 / ) chAnI bAtamI lAvanAra. svabhAva, vartana, dumathI. bhAveda mAyA2. (puM.) cArajyA strI. (cArasya jyA) jyotiSazAstra prasiddha marutvAna rAjAno eka putra. grahanI gatinI jyA. cAritrakuzIla tri. (jai0 da0) yAritrane dUSita. 42nAra, cAraTikA strI. (car+Nic aTa saMjJAyAM kan ata saMyamane malina karanAra. itvam) nAsa-sugaMdhA jati nAmanu me. sugaMdhA cAritrapuruSa (pU.) sAritravANI puruSa, hakSita mAsa.. dravya. cAritrapulAka puM. (jai0 da0) yAtrine ni:sa.2. banAvanAra cAraTI strI. (car+Nic+ aTan+DIp) 55.25/ pulAka labdhivALo sAdhu. sthala kamala, bhoMyaAMbalI. cAritrabuddha puM. (jai. da0) yaritra 35. bodha pAmela.. cAraNa puM. (cArayati kIrtim car+Nic+ lyu) ti. cAritramoha puM., cAritramohana na. (jai0 da0) yAtrine prasiddha 42 / 2 mA2-yA29. vaNe3 -gandharva- vidyAdhara aTakAvanAra-rokanAra, mohanIya karmanI prakRti, cAraNA-psaraHsvaraH smRtIrasurAnIkavIryaH - bhAga0 / soLakaSAya ane nava nokaSAya e pacIsa pravRtio. Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ cAritralabdhikA-cAruvarddhanA] shbdrtnmhoddhiH| 847 cAritralabdhikA strI. yAtrinI prApti. | cArucitra puM. te nAmano dhRtarASTrano .putra. cAritraloka puM. (jai0 da0) sAmAyiha pAMya yAtri35 . cArutA strI., cArutva na. (cArorbhAvaH tal-tva) saunhaya so. sundaratA, mano&25. cAritravinaya puM. (jai0 da0) yAritranu, sabhya.5 pra.3 cArudeSNa puM. te nAmAnI mino me putra -dvitIyazcApAsana. 2 te. rudeSNazca vRSNisiMho mahArathaH - harivaMze 160 / 5 / cAritravirAdhanA strI. (jai0 da0) yAtrinuM una 72 cArudhAman puM. (cAru dhAmA'sya) vanaspati lADa62. te, tama bhaMga pAuvo te. . cArudhArA strI. (cAruM cArutAM dhArayati dhAri+ aNa, cAritrAcaritra puM. (jai0 da0) 5iya samiti. ane e cArvI dhArA'syAH vA) zayI-indranI patnI-drAe.. gupti e cAritranA AcAra. cArunetra puM. (cAru manoharaM netraM yasya) 425, bhR. cAritrAcAra na. (jai0 da0) me ze. yAritra bhane / ___ (tri.) suM62 netravANu. (na. cAru ca tannetraM ca) suMdara deze acAritra-avirata, viratA virati zrAvakapaNuM. cAritrArAdhanA strI. (jai0 da0) yAtrinI mArAdhanA. cArunetrA srI. te nAmanI meM. apsa28. cAritrArya puM. (jai0 da0) vizuddha yAritravA sAdhu, cArunetrI strI. magalI, rie. nirmaLa saMyamavALA sAdhu. cArupI strI. (cArUNi parNAnyasyAH GIp) ju. prs||25|| cAritrAvaraNIya na. (jai0 da0) yAtrine i3 // 2. yAritra nAmanI eka vanaspati. bhoDanIya. cArupuTa puM. (cAru puTamatra) saMtapatra prasiddha te cAritrin puM. (jai0 da0) yAritravANo sAdhu. nAmano eka tAla. cAritrendra puM. (jai0 da0) yathANyAta. yAztrivAgo. cAruphalA strI. (cArUNi phalAnyasyAH) drAkSano veto. cAritrA strI. navIna vRkSa. cArubAhu puM. (cAru bAhU yasya) pRSnA putrana nAma cAritrya na. (caritrameva svArthe SyaJ) caritra 20 __cArubAhuH kanIyAMzca kanyA cArumatI tathAcArin tri. (car+Nini) saMyA2. 42nA2, yAlanA2, harivaMze 1606 / 4 // 2 -saGgamAya nizi gUDhacAriNam-raghu0 / (puM.) cArubhASin pu. bhAI bhAI mosanAra, priya losanAra, 5.36, pANu. khuzAmata karanAra. cArI strI. (cAro gatibhedo'styasyAH ac gaurA0 GIS) cArumatI strI. (cAru saundaryamasyA astIti) zrI.pAnI mi. patnIthI. thayera putrI -cArubAhuH kanIyAMzca bhinna bhinna gativANI nRtyahI31 -na hi cArI vinA kanyA cArumatI tathA-harivaMze 160 / 6 / nRtye nRtyasyAGgaM pravartate, -ekapAdapracAro yaH sA cArI tu nigadyate, -pAdayozcAraNaM yacca sA cArIti cAruyazas puM. (cAru yazo'sya) te namana zrIkRSNana nigadyate / / - saGgItadAmodare / me putra (tri. cAru yazo'sya) suM62 yazavANucAru puM. (carati citte uNa) spati, te. nAmanA. me. manoDa2. bhimAna putra. (na.) sa2. (tri.) mano2, suM62 cArulocana tri. (cAru locanamasya) suM62. netravANu. -iti caTulacATupaTucArusuravairiNo rAdhikAmadhivacana __ (puM. cAru locanamasya) rie, jAtam-gItago0 10 / 9 / / cArulocanI strI. (cArulocana+striyAM GIS) bhRgalI. cAruka puM. (cAru+saMjJAyA kan) 2014 // 2. nAmarnu, kSudra cAruvaktra puM. (cAru vaktramasya) te namana ti. ghAnya. svAmIno meM.5 anuya2 (tri. cAru vaktramasya) suM82 cArukezarA strI. (cArUNi kezarANyasyAH) nAgaramotha mumavAj. (na.) suM62 muma. nAmanI vanaspati. cAruvarddhana tri. (cArUM-cArutAM varddhayati vRdha+Nic+lyu) cArugarbha puM. mipIthI. 6tpanna yeDI zrI.ino . suMdaratA vadhAranA2. putra - cArubhadrazcArugarbhaH sudaMSTro druma eva ca / - cAruvarddhanA srI. (cAru-cArutAM varddhayati TAp) nArI, harivaMze 160 / 6 / strI.. zubhI Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 848 cAruvrata puM. (cAru vrataM yasya) kheDa mahinAnA upavAsa karanAra. cAruvratA strI. (cAru vrataM yasyAH ) kheDa mahinAnA upavAsa karanArI strI. cAruzilA strI. ( cArvI zilA) suMdara zikSA, bhazi, zabdaratnamahodadhiH / ratna. cAruzIrSa (tri. cAru zIrSamasya) suMdara mastavANuM. (puM. cAru zIrSamasya) IMdrano mitra khasaMjAyana. cAruhAsina tri. (cAru hasati has + Nini) suMdhara hasanAra. cAruhAsinI strI. ( cAruhAsin striyAM GIp ) te nAme eka vaitAlIya chaMda. cArekSaNa tri. (cAra : IkSaNaM yasya) rA. cAccikya na. ( carcikaiva SyaJ ) zarIra upara hana vagereno se vo te sthAsakaH sthAyakazcarcA cArcikyaM ca catuSTayam - zabdaratnAvalI / cArma puM. (carmaNA vRtaH aN) yAre jAdu yAbhaDAthI maDhela ratha, cAmaDAthI rakSaNa kareluM. cArmmaNa na. ( carmaNAM samUhaH aN ) yAmAMnI samUha. cArmika tri. (carman + Thak ) yAmaDarAMthI manAvesa. cArmikya na. ( carman + Thak bhAve yak) yAmaDApazu. cArmikAyaNi puM. (cammiNo'patyaM phiJ ) DhAlathI yuddha karanAra yoddhAno putra. cArmiNa na. ( cammiNAM samUhaH aN) yamArono samUha, mocIonuM ToLuM. cArya puM. prAtyAno putra. cArvI strI. ( cArUNi aGgAni yasyAH ) suMdara aMgavAnI. cArvAka puM. (cAruH lokasammato lokacittAkarSakaH vAko vAkyaM yasya - pRSo0) nAsti mata sthApaDa te nAmano eka puruSa, bRhaspatino ziSya lokAyata, te nAmano huryodhanano mitra kheDa rAkSasa rAjAnaM brAhmaNacchadmA cArvAko rAkSaso'bravIt mahA0 11138 / 22 / cArvAkatA strI. cArvAkatva na. ( cArvAkasya bhAvaH tal-sva) yArvA pazu. cArvAkavadhaparvan na. 'mahAbhArata' nAmanA graMthanA zAMtiparvanuM eka peTAparva. cArvAghATa puM. (cAru Ahanti Ahan + aN+Ta) kheDa jAtanuM paMkhI. [cAruvrata-ca cArvAdi puM. pAziniya gaNasUtra prasiddha kheDa zabdhagarAsa ca gaNaH- cAru, sAdhu, vadAnya (akasmAt) varttamAna, tvaramANa, kriyamANa, krIyamANa, rocamAna, zobhamAna / saMjJAyAm, vikAraH (sadRze ) vyastasamaste / gRhapati, gRhapatika ( rAjAhocchandasi ) / cArvI strI. (cAru guNavacanatvAt striyAM GIS) suMhara strI, bhyotsnA, yAMhanI, caMdranuM abhvANuM, buddhi, DuberanI patnI, dIpti, DAMti. cAla puM. (cAlayati chAdayatIti cal + Na / cal+ Nic + ac vA cal+bhAve ghaJ) gharanuM chApa, yAsa, vu, yavAvavu, hAlavu cAlaka tri. ( cal + Nvul ) lAvanAra, yavAvanAra, kheDa sthaLathI bIjA sthaLane pamADanAra. cAlaka puM. aMDuzane nahi gArAnAro hAthI. cAlana na. ( cal + Nic + bhAve lyuT) yasAva, pAva, yAmAzI, sthAnAntare saha dhuM te cAlanaM vyUhanaM prAptirnetRtvaM dravya - zabdayoH - bAga0 3 / 26 / 37 / cAlanA strI. samAdhAna 42vAne zaMDA 42vI te, pUrvapakSa. cAlanI strI. (cAlana + GIp ) yAzI. cAlita tri. yadAyamAna resuM, ubhyAveyuM, hasAvesuM cASI, cAsI strI. ( cASa+ jAtitvAt striyAM GIS) cASa puM. (caS + Nic + ac) nIsa-yASa nAmanuM pakSI. cASa pakSiNI. cAsa puM. (cas + Nic + ac) kheDa bhatanI zekhaDI, bhASa pakSI. ci (bhvA. ubha. dvika. AneT-cayati, cayate) vIeAvu, kheDa bu, vibhAgapUrva sevu. (svA. ubha. dvika. aniT - cinoti, cinute) vIeAvu, kheDahuDa - vRkSaM puSpANi civati / yavu, vibhAgapUrva sevaM parva tAnivaM te bhUmAvaceSurvAnarottamAn bhaTTi. 15/76 / (curA. ubhaya. dvika. aniT cAyayati, te) khehu 42, adhi + ci adhika vIezavaM adhika kheDahu 42, anu + ci pANathI vIeAvu, apa+ci hInatA prApta ravI, nAza 4. ava+ci nIye rahI vIrAvu, kheDa 42. ava+A+ci sArI rIte vIeAvaM, A+ci sArI rItevIsAvaM. anu + A + ci anvAcaya 2168 gail. 2+3+fa sg seg. 39+fa yethI vIeAvu, abhi + ud+ci abhyuccaya zabda dukhI sam + ud+ci khetra 42. upa+ci vadha Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ cikariSu-cikkasa shbdrtnmhoddhiH| 849 -upacinvan prabhAM tanvIM pratyAha paramezvaraH -ku0 | cikitsya tri. (kit svArthe san karmaNi yat) roganA 6 / 25 / -adho'dhaH pazyataH kasya mahimA nopacIyate 6pAya 52vA yogya, , 626.. -hi0 2 / 2 me 2. ni+ci saMpUezata. vIg, | cikina tri. (ni natA nAsikA astyasya inac prakRteH vyApa -zakuntanIDanicitaM bibhrajjaTAmaNDalam -za0 cikAdezaH) yAnA navAj, asA gaye nAvAj. 7 / 11 / vi+ci vizeSa zana. mehu 2j - | cikila puM. ci+ilac kuk ca) 65, BIya3. vicitazcaiSa samantAt zmazAnavATa: -mA0 5, sam+ci | cikIrSaka, cikIrSu tri. (kR+san+Nvula kartumicchu:) sArI zata. hu 42j -rakSAyogAdayamapi tapaH pratyahaM 2vAnI 627 // 2||mnaa2. saMcinoti -za0 2 / 14 / nis+ ci nizcaya 42vI- cikIrSat tri. (kR+ san+zatR) 42vAnI 627. 2matuM. vinizcetuM zakyo na sukhamiti vA duHkhamiti vA- | cikIrSA strI. (kartumicchA) 42vAnI 627 / -hastau uttara0 1 / 35 / pari+ci pazyiya 42vI, izane. ruruhatustasya nAzakarmacikirSayA - bhAga0 2 / 10 / 24 / anuzAsana. 2. pra+ci prarSa. uzana me. 2. | cikIrghya tri. (kartumeSyam kR+san karmaNi yat) 42vAna. - pracIyamAnAvayavA rarAja sA -raghu0 37 / icchavA yogya. cikariSu tri. (kR+san+u) 34vAnI 6bhe rAmanA2, | cikura puM. (ci ityavyaktaM zabdaM kurati kur+ka) 21, 6813vAne chanAra. parvata, sa, za, zasamUDa - yasyAMzcorazcicikartiSu tri. (kRt+san+u) 5 / 62782, kuranikaraH karNapUro mayUraH -prasa0 1 / 22 / / kApavAnI umeda rAkhanAra. cikuranicaye yat kauTilyaM vilocanayozca sA - cikita tri. (ci jJAne+karmaNi kta) esa., atizaya rAjata0 8 / 367 / me tanuM 3, pakSI. na2.. (tri.) yaMyama, 25, ta28... cikitAna tri. (kit jJAne+kAnac) mami, tuM, cikurapakSa, cikurapAza, cikurahasta puM. (cikurANAM ___ ena.2. (puM.) te. nAmAnA meM Si. ___ pakSaH samUhaH/pAzaH/hastaH) zano samUDa, zA22. cikitu tri. (kit jJAne vede dvitvam) 22, cikurita tri. (cikura+kta) yaMya 428. - araktacikuritekSaNAm-kAdambarI / / cikitvan, cikitvit tri. (kit jJAne Gvanip vede cikUra puM. (cikura pRSo.) .. dvitvam) 15t2, 0902. cikitsaka puM. (cikitsati rogamapanayatIti kit+ cikk (curA. ubhaya, saka. seTa-cikkayati, cikkayate) pIu, duhe. san+Nvul) vaidha, &Ima, tabhIna, 31522 . ucitavelAtikrame cikitsakA doSamudAharanti / cikka puM. (cik ityavyaktazabdena kAyati cik+ke+ka) maalvi02.| 7 62. (tri.) yAlA nausalj. cikitsana na., cikitsA srI. (kit+san+lyuT/ cikkaNa puM. cikkiNa tri. (cikk+kvip taM kaNati kit svArthe san+bhAve a) roga dUra 72vAno kaNa-zabde +ac) sopArInu OMAu -pAkatrividho upAya, vai142 te. -yA kriyA vyAdhiharaNI sA mandazcikkaNaH kharacikkaNaH- vAbhaTe / (na. cikkaNasya cikitsA nigadyate, -yAbhiH kriyAbhirjAyante zarIre phalamaNa) sopArI. (tri. cik kaNa ac) 20.5 dhAtavaH samAH / sA cikitsA vikArANAM karma thI.32, sni05, omaNa, suMvAj - kaThinazcikkaNa: tadbhiSajAM matam / / zlakSNaH picchilo mRdudAruNaH -mahA0 12 / 184 / 34 / cikitsita tri. (kita svArthe sana karmaNi kta) rozanI | cikkaNA, cikkiNA strI. (cikkaNA, cikkiNa+TAp) upAya karela, jenA roga upara auSadhano upAya | 12va Doya te.. cikitsitaM vyAdhiharaM pathyaM | cikkaNI, cikkA, cikkiNA strI. (cikkaNa+GIpa/ sAdhanamauSadham, -etat saMsUcitaM brahmastApatra | cikkayati pIDayati bhoktAraM cikk +ac) sopArI, yacikitsitam -bhAga0 1 / 5 / 32 / (na.) cikitsA sopArInuM vRkSa. 206 mI. (puM.) te. namana meM aSi.. cikkasa puM. (cikka+asac) 4. ale. Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 850 cikkira puM. (cikka + irac) kheDa bhatano 62. cikrIDiSA strI. ( krIDitumicchA) jesavAnI IcchA, krIDA karavAnI icchA. ciklida tri. (klid + yaGluk + ac) atizaya usehavANuM, atizaya lInu cikhAdiSu tri. ( khAditumicchuH) jAvAne 42chanAra ciGgaTa, ciGgaDa puM. (ciGgaDa pRSo. / cim+ gal+ka) eka jAtanuM mAchaluM. cicci puM. (jai. prA. ko.) bhayaM42 vA4. ciccikA (strI.) vAgha vizeSa. cicciDa, cicciNDa puM. (ci+iNDac + cuk) paMDoju nAme kheDa bhatanuM zADu - cicciNDo vAta-pittaghno balyaH pathyo rucipradaH / zoSiNo 'tihitaH kiJcid guNairnyUnaH paTolataH / / - hArIte 10 a0 / cicchakti strI. (cideva zaktiH) paramAtmAnI yaitanyazya zakti, caitanya, jJAnamaya zakti.. cicchAyApatti strI. (citi buddhyAdeH buddhyAdau vA citaH chAyA pratibimbaH tasyAH ApattiH) sAMkhyamate caitanyamAM buddhi vagerenA pratibimbanI prApti, ane vedAntIonA mate buddhi vageremAM caitanyanA pratibiMbanI prApti. cicchitsu tri. (chettumicchuH ) chevA-apavA cchanAra cicchila puM. (cit + zil + ac) te nAmano kheDa heza. zabdaratnamahodadhiH / ciJcA strI. (cimityavyaktaM zabdaM cinoti ci+Da) AMjalInuM vRkSa - ciJcAdalarasaM cAnu pathyaM dadhyodanaM hitam / - vaidyakAdigranthe / (strI. tat phalaM aN) AMbalInuM phaLa. ciJcATaka puM. (ciJceva aTati aT + Nvul) 22.4 jAtanuM tRNa. ciJcAmla na. ( ciJcevAmlam) kheDa bhatanuM jATu zA. ciJcAsAra puM. (ciJcAyA iva sAro'sya) kheDa bhatanuM zA. ciJcikA, ciJcI strI. (ciJca + GIp ) yazoThI. ciJciDa, ciJciNDa puM paMDoju nAme kheDa bhatanuM zA. ciT (bhyA. para. sa. seT ceTati/curA. seTa-ceTayati, ceTayate) moDala, seva [cikkira- citkArazabda ciTI strI. (ciT+ka gaurA. GIp ) thaMDAjanA vezane dhAraNa ka2nA2I yoginI. cit (bhvA para. sa. seT cetati ) vicAra, bhArAvu, yintana 5vu, bhagRta thadhuM jJAnamiha jAgaraNam, jJAnaM ca avidyAnidrayAkrAnte jagatyekaH sa cetaryAta - iti halAyudhaH / (curA. ubhaya. sa. seT cetayati, cetayate/ curA. ubhaya. saka. seTa idita-cintayata, cintayate) smaraNa, saMbhAvu, bhagavu, vicAravaM, ciMtana kuM. cit strI. (cit sampadA0 bhAve kvip) jJAna, yetanA, yaitanya, kheDa prahAranI vittavRtti brahman kathaM bhagavatazcinmAtrasyAvikAriNaH / lIlayA cApi yujyeran nirguNasya guNAH kriyAH / / - bhAga0 3 / 7 / 2 / (tri. cinotIti ci+karttari kvip) kheDahu DaranAra, vIzanAra zodhanA2, (puM. cit+karmaNi kvip) agni (avya.) asaMpUrNa evA arthamAM ane aspaSTa anukaraNamAM vaparAya che. cita tri. (ci+karmaNi kta) chAyesa, DhAMDesa, sAychAhana uresa, DhaMDAyesa, vIzesa, kheDachu durela, prApta urela iha vai karmacito lokaH kSIyate evamamutra puNyacitaH kSIyate - iti zrutiH / citA strI, citAcUDaka na. ( cIyate zmazAnAgnirasyAM ci + kta +TAp / citaiva cUDakaM cUlakam lasya DaH) yitA, yeDa - citAgnerudavahantrAjyaM pakSAbhyAM tat pravartatemedinI / ubhaya. sa. thavuM. - citi strI. (ci + AdhAre ktin) yitA, yeha - citiM dArumayIM cittvA tasyAM patyuH kalevarambhAga0 4 / 28 150 / samUha, yajJanA agni vagereno kheDa saMskAra, yaitanya - citizcaitanyabhAvAd vA cetanA vA citiH smRtA - devIpu. 45 a0 / durgA hevI. citikA strI. (citiriva kAryAta kai+ka, citi + svArthe ka vA) DeDanI sAMDuna, yitA, yeDa. citkaNa puM. (cidityavyaktaM zabdaM kAryAta kaN + ac) cit evo zabda ka2nA2. citkAra puM. (cit + kR + bhAve ghJa) grIsa, yitU sevo aspaSTa zabda vo te vainAyakyazciraM vo vadanavidhutayaH pAntu citkAravatyaH -mAlatImAdhavam / citkArazabda puM. (citkArasya zabdaH) zIsano vAtha, cit evo zabda. Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ citta-cityAdhirohaNa ] citta na. ( cetati anena citi jJAne + karaNe kta) antaHno kheDa leha, vitta, mana, aMtaH42 cittasya zuddhaye karma na tu vastUpalabdhaye / eSo'NurAtmA cetasA veditavyo, yasmin prANaH paJcadhA saMviveza - muNDakopa0 3 / 1 / 9 / (tri. cit karmaNi karttari vA kta) bhosu bhaganAra. cittakalita tri. (cittena kalitam) bhanathI bharosa mana vaDe kaLeluM. cittaja, cittajanman, cittabhava, cittabhU puM. (citte jAyate jan DaH cittAjjanma yasya / cittAdbhavaH utpattirasya / citte bhavati bhU kvip) amaheva, prIti, DoMza - so'yaM prasiddhavibhavaH khalu cittajanmA zi0 1 / 20 / cittajJa tri. (cittaM cittavRttiM jAnAti jJA+ka) bhanane jANI janAra, cittavRtti-Azayane jANanAra kalAkauzalamutsAho bhaktizcittajJatA smRtA sA0 da0 / cittadoSa puM. (cittasya doSaH) vittanI zUnyatA, potAnA kAmamAM asAmarthya. zabdaratnamahodadhiH / cittanadI strI. (cittavRttirUpA nadI) pueya ne pApazya pravAhavANI vitta-manovRtti3pa nahIM vivekanimnA kaivalyaprAgbhArA puNyavAhinI, avivekanimnA saMsAraprAgbhArA pApavAhinI / cittaparikarman na vittazuddhi, bhanane sAI vuM te. cittaprasannatA strI. (cittasya prasannatA) harSa, umaMga, cittanuM prasannapaNuM. cittaprasAdana na. ( cittasya prasAdanam ) yattane nirmANaprasanna 42vuM te. -manaH(cetaH) prasannatAmeti pUjyamAne jinezvare - bRhacchAntau / cittabhUmi strI. (cittasya bhUmiravasthA, cittameva bhUmiH kSetram ) yogazAstra prasiddha cittanI roDa avasthA, cittarUpa kSetra. cittabhrama puM. (cittasya bhramo yasmAt, cittasya bhramaH) sannipAta, mAnasiGa bhramaNA, bhananI bhrAMti. cittayoni puM. (cittameva yoniryasya saH) premanI heva amaheva -cittayonirabhavat punarna yaH - raghu0 11 / 46 / cittarAga puM. (cittasya rAgaH ) mAnasiGa rAga-sneha, mananI prIti. cittala puM. (cittaM lAti manoharatvAt lA+ka) kheDa jAtano mRga. 851 cittavat tri. (citta + matup ) mRdu manavANuM, saDA, sahRdaya vittavANuM, tayukta. cittavikSepa puM. (cittasya vikSepaH) bhananI kheDAyatA nahIM te, uAbhADoja thitta, unmAda roga, pAgalapa cittavid puM. (cittamAtmatvena vetti vid + kvip) te nAmanI kheDa jauddha. (tri. cittaM vetti) manane bhAnAra cittaviplava, cittavibhrama puM. (cittasya viplavo'navasthAnaM yasmAt / cittasya vibhramo yasmAt ) unmAda roga, pAgasa, vittanI asthiratA. cittavRtti strI. (cittasya vRttiH - viSayAkArapariNAmabhedaH) bhananuM viSayAdvAre pariNAma pAmavu te yogazcittavRttinirodhaH- pAtaJjalasUtram - evamAtmAbhiprAyasaMbhAviteSTajanacittavRttiH prArthayitA viDambyate - za0 2. / cittasamutrati strI. (cittasya samunnatiH - uttejanam) bhAna, garva, bhananI unnati. cittasaMsrAva puM. (cittasya saMsrAvo yatra ) viyArano khodha, viyArono samUha. cittahara, cittahAraka, cittahArin tri. (cittaM harati ha+ tAcchIlye Ta / citta + ha + Nvul / cittaM harati ha+ Nini) bhanane harI se teyuM, vittane ArSanAra. cittAbhoga puM. (cittasya AbhogaH ekaviSayatA) mananI amukheDa viSayamA agratA -ekasmin viSaye manasaH punaH punaH pravRttiH / cittAsaMga puM. (citta + A + saJj + JJa) maheva, prIti, hoMza, khAsakti, anurAga. vitti strI. (cit jJAne + bhAve ktin) prajJA, vintana, durbha, vicAra, jyAti, prasiddhi (strI. cit karttari ktic) 4e||vnaar, pahIMyAunAra. cittodreka puM. cittasyodrekaH) garva, abhimAna. cittonnati strI. (cittasya unnatiH) cittasamunnati zabda dukho citpati puM. (citaH jJAnasya patiH) khAtmA, manano abhimAnI jIva. citya na. cityA strI. (ci + kyap / ci+kyap+TAp) thitA, yeDa - cityamAlyAGgarAgazcAyasAbharaNo'bhavatrAmA0 1 / 58 / 11 (tri.) kheDahu~ 42vA yogya, vIeAvA yogya. cityAdhirohaNa na bhavatA jaNI bharavu te, satI tha te. Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 852 shbdrtnmhoddhiH| [citra-citragupta citra (rA. 3maya. sa. sevitratA, viyate) cItaravuM, | 30 rU46 | citAro, vela buTTA vagerenAM citra citra kADhavuM, Azcarya pAmavuM. kADhanAra, raMgATI, raMgareja, raMgAro, acaMbo pamADe citra . (vitra+mAve 3, vi+STranuM vA) abhuta | tevuM kAma karanAra paterapi nidhavAM citrakAro -fjaa vadharo nAma vyAkara madhyeSyate-siddhA, - vyajAyata-parAzara0 / citrAH zrotuM kathAstatra parivatrustapasvinaH-mahA0 1 / 13 / citrakarman tri. na. (citraM karmA'sya citrasya citraM vA Azcarya, tilaka, Alekha - madhamAvena vartane | ) citAro, raMgAro, AzcaryakAraka kAma karanAra, pavitravat pavUdrazya-6 dha citra -vatra nivezya | citrakAma, citaravAnuM kAma, citravicitra kAma. (I.) parivendhitasarvaII-za0 26. AkAza, eka jAtano | tiniza- netranuM vRkSa. koDha, te nAmano eka zabdAlaMkAra -vitra patra | citrarmavi tri. (vitrajarma vetti vi+viva6) citra varSonAM ghaTIkRtide_tA-medinI rapa, vatra | kAma jANanAra, citAro, AzcaryakAraka kAma jANanAra. vIrthAvatramavyaye vara mRta-vyago . || citradaratI strI. citraka sAthe pakavela haraDe. kAbaracitro varNa, nisatro sUkSma kyaTI- | citrapaTa chuM. (vitraH thoDa) vAgha, citto. zi018, jenA eka pAdamAM soLa akSara hoya te ! citrapaTa chuM te nAmano eka dhRtarASTrano putra. jAtano eka chaMda - pitrasaMzarita samAnAvadrayaM Ida 1 ( ) te nAmano eka parvata tu-chadromagna I (ftra.) kAbaracivuM. (.) eraMDAnuM pta: nava vatra:-20 22 ra1 | - jhADa, AsopAlavanuM jhADa, citraka vRkSa, yama, yamano bharatArddhatRtIyeSu yojaneSvajane vane / citrakUTagiristatra pradhAna citragupta, kAbaracitro raMga, eka jAtano ramyanirdarakAnanaH / / uttaraM pArzvamAsAdya tasya mandAkinI sarpa, dhRtarASTrano eka putra. nadI / puSpitadrumasaMcchannA ramyapuSpita-kAnanA / / citraka na. (citramiva kAyati ke+ka, svArthe ka vA) anantara tatsarizvatradaM ra parvatam | alAhAbAdanI tilaka-TIluM, cAMllo. (6. trei kAryota +) pAsenA eka jillAnuM nAma. citto-dIpaDo, vAgha, citraka auSadhi, eraMDAnuM jhADa, 1 ina tri. (vitra smRti +viva) citrakAra, siMha, zUravIra. (tri.) citrakAra, citra kADhanAra, citAro. citAro, AzcaryakAraka raMgATI-raMgAro. (pu.) tinizavitra . gokharuM, isugandhA, gokaTaka. netara nAmanuM vRkSa. citrapas S. (vitra: paho yasya) kabUtara, jaMgalI vitrarva na. (vitra tasya bhAva: va) vANIno eka - kabUtara. citrapatI strI, (vatraya+briAM ) kabUtara mAdA. citra strI. vaidyakazAstra prasiddha auSadharUpa eka fzvatra chuM. (vitra: tura0) te nAmano garuDano eka prakAranI goLI. putra, te nAmano lakSmaNano eka putra, surasena rAjAno citrakRta 7. citro Adi vaidyakazAstra prasiddha auSadhithI putra, yaduvaMzamAM pedA thayela devabhAga rAjAno putra. pakAvela eka prakAranuM auSadharUpa ghI. (tri.) raMgaberaMgI patAkA-dhvajAvALuM. viTarti 7. vaidyakazAstra prasiddha eka prakAranuM auSadharUpa citro . (vitra: chogAMDaca) eka jAtano kIDo, tela. jeThImadha. citrakathAkApa chuM. (trima thAya mAtrApa:) manoraMjaka citrA tri. (vitra achata jarU3) cItarela, Alekhela. ane rocakakathAo saMbhaLAvavI. citrata tri. (vitra ta:) citramAM cItareluM, citrArSitacitravidvatra chuM. (vitra: sva8:) raMgaberaMgI kAmaLo, - citrala. gAlIco, hAthInI raMgIna jhala. vinya . (vatra nyoca) haratAla(tra.) citrakara tri., citrakAra puM. (citraM lekhabhedaM Azcarya vA AzcaryakAraka gandhavALuM. roti tAchInyA Ta/vitra jharati maNa) citrakAra- | citrAta chuM. (patra naM dharmastha rakSa yaW) yamarAjanI vitravaraphUlTiova tyAM sI pramatta mAvati- | pAseno te nAmano eka pradhAna, je manuSyanA guNa prakArano guNa. Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ citraguptA-citrabaha] shbdrtnmhoddhiH| 853 tema ja avaguNo vize lakhe che. (nai0 80). 1 citrapatrikA strI. (vitra patra vasyA: pa mata bharatakSetramAM AvatI covIzImAM thanAra soLamA tIrtha | rutva) bRhat paMcamULa aMtargata citraparNI-nAno kara. sameravo nAmanI vanaspati, droNapuSpI-khetarAu kubo citraguptA strI, (nai80) camerandranA lokapAlanI trIjI nAmanI vanaspati. agramahiSI, dakSiNa dizAnA rucakaparvata upara vasanArI citrapatrI zrI. (vitra patra yasyA: citrapatra-75) jalapIpara ATha dikakumArikAomAMthI sAtamI dikumArI. rataveliyo, tetara pakSiNI. vitra tri. (vitrA Avo yasya) raMgaberaMgI gAya ke | citrapathA strI. (vitra: nyU: acA:) prabhAsatIrthamAM baLada jenI pAse hoya te. AvelI citrA nadI. citrAva chuM. (vitrA provI thI) sArasa pakSI, kabUtara. citrapadra tri. (vitra parva smina) adbhuta padavALuM riTIvI strI. (vitrIvarDapa) sArasa pakSiNI, kabUtara vAkya vagere nA triparva pa yAjJasena ! mAdA. tvayA vacaH / uktaM tat zrutamasmAbhirnAstikyaM tu citraghaNTA, citraghaNTezI srI. (citrA ghaNTA'syAH) pramANe | vicitra pagalAMvALuM. kAzImAM rahela te nAmanI eka devI. citrapadA strI. (citraM padaM svAdhiSThAnasthAnaM yasyAH) citrapApa chuM. te nAmano eka dhRtarASTrano putra. ATha akSaranA caraNavALo te nAmano eka chaMda, te citranaS. (vitraH na~:) eka jAtanuM bhASaNa, eka nAmano eka velo, godhA nAmanI latA. prakAranuM vAkya. citraparNikA, citraparNI strI. (citrANi parNAnyasyAH) citrataNDula puM., citrataNDulA strI. (citrataNDulo'sya/ jalapIpara-rataveliyo, droNapuSpI-khetarAu kubo, majITha, vitrastaDuDasyA:) vAvaDiMga nAmanI vanaspati citraparNI-pILo sameravo tAmravardhA citrapa kvirI taNDulazca tathA vellamamoghA citrataNDulA-bhAvapra0 / raktayaSTikA -vaidyakaratnamAlAyAm / vitratva . (vitra ci) bhojapatra, bhojapatranuM citrapalA strI. (vitra pAvasthA:) sArikA pakSiNI, menA. citradaNDaka puM. (citro daNDaH kANDo yasya kap) citrapiccha . (vitra picchamasya) mayUra pakSI, mora. sUraNa, eka jAtanuM sUraNa. citrapachI strI. (vitrapicche+traya ) mayUrI, citrava 5. (vitra tIrthAta vi+a) kArtikasvAmIno Dhela. eka anucara. citrapu chuM. (vitra: pu ) pIMchAvALuM tIra, eka citralevI strau(vitrava ra0 ) mahendravAruNI prakAranuM bANa. nAmanI eka vanaspati. citrapuSpI strI. (vitraNa pusthA : 3pa) ambAbahu citroSa pu. vedAntanA paMcadazI' nAmanA graMthamAM varNavela, khATI lUNI nAmanI eka bhAjI. eka prakaraNa. citrapRSTha chuM. (f- pRSThamasya) cakalo pakSI citradharmana te nAmano eka rAjA, citrakRcchI strI. (tripRSTha+striyo DarSa) cakalI. vitrathA 3% (vitra+dhAva) vicitra prakAre Azcarya | citro, citra che. (vitra 8 0mavIroDapamADe te rIte. strI mad tri8+ cArge ) eka jAtanuM vitranetrA strI. (vitra netra carcA:) menA pakSI, sArikA. mAchaluM.. citrapakSa . (fpatro pakSavica) tetara pakSI. citrA zrI. (vivaM sthA: 3nA TApu) cIbhaDAMno citrapakSo strI. (vitrapakSatriya kaSa) tetara pakSiNI. velo, vaMtAkano velo, bhoriMgaDI nAmanI vanaspati, citrapaTa chuM. (tripuvatta: triI vI Ta:) chIMTa vagerenuM moTuM tathA dhoLA phUlavALuM IdravAraNuM zivaliMga nAmano citreluM kapaDuM, citra citreluM kapaDuM. velo, kAkaDI. citrapatra kuM. (vitra paa pakSo) raMgaberaMgI pAMkhovALuM | citravirda . (vitra vayastha) mora pakSI, te nAmano pakSI, tetara pakSI. eka garuDano putra. vRkSa. Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 854 shbdrtnmhoddhiH| [citrabarhin-citrazAlA citrabarhin tri. (citro bI) lena pI7 yitrAviyitra | citrala puM. (citramAzcarya lAti lA+ka) jayitrI Doya te. raMgava (tri.) 2thi, Apa.. citrabahiNI, citrabahIM srI. (citrabarhin GIS citrabaha+ citralatA strI. (citrA latA yasyAH) bha96 vanaspati. __ GISa) mayUrI, Dhela. citralA strI. (citrala+striyAM TApa) gorakSI nAmarnu citrabAhu puM. (citrau bAhU asya) te namana. dhRtarASTrano - me. putra. citralekha puM. (citrasya lekhanam) bhitra aj, yitra citrabIja puM. (citraM bIjamasya) anu 33. __ yAtara, sAjana. citrabIjA strI. (citraM bIjamasyAH) pAvasa namanI citralekhanI srI. (citraM likhyate'nayA likh+lyuTa+GIS) vanaspati. yitaravAnI -pAchI, duyI. vagaire. citrabhAnu puM. (citrA bhAnavo yasya) sUrya, agni. - citralekhA strI. (citro lekho lekhanazaktiryasyAH) citrabhAnurvibhAtIti dine ravau rAtrau vahnau -kAvya0 2. / citrAnuM jhADa, AkaDAnuM jhADa, bhairava, prabhavAdi sATha ||surnaa maMtrI suSmAunI. unyA -uvAca rudatIM vA pai.DI. somabhu varSa -zreSThaM caturthasya yugasya pUrvaM caiva kuSmANDAnanayA sakhIm / te. nAmanI meM yazcitrabhAnuM kathayanti varSam-bRhatsaM. 8 / 35 / apsarA. -apsarA citralekhA vai kSipraM vijJapyatAM (puM. dvi.) azvinI kumA2 namana -vana vaidya.. sakhi ! / / -harivaMze 174 / 75 / te nAmanI meM citrabhitti strI. (jai. prA. koSe) yitrI bhIta, chaMda, te nAmanI trajanI eka strI, citranI rekhA, strI- 7vI. citra-vicitra rekhA. citrabheSajA strI. (citramAzcaryaM bheSajaM yasyAH) uDI mArie- citralocanA strI. (citraM locanaM yasyAH) manA 5kSA, ___stml. . nAmanI vanaspati. sArikA pakSI. citramaNDala puM. (citraM maNDalamasya) meM tano sapa. | citravat tri. (citra+matup) yi.muj, 20300, ti. citramata tri. (jai. prA. koSe) citre, mAje... citravadAla puM. (citravad A samantAt alati citramRga puM. (citravarNo mRgaH) gale mRdA, pRSat A+al+ac) pAhIna. nAmarnu prA2rnu mA7j. mRga-eka jAtanuM hariNa. citravarman puM. te nAmano dhRtarASTrano me. putra.. citramekhala puM. (citrA mekhalA yasya) bho2. pakSI, mayU2. citravallika puM. (vallIva kAyati ke+ka pRSo. hUsvaH citrayodhin tri. (citraM yudhyati yudha+Nini) 302.4 | tataH karma0 sa0) 54Ina. nAmarnu meM 4.5t2nu yuddha 42 // 2 -yadA droNo vividhAnasramArgAn nidarzayan bhA . samare citrayodhI -mahA0 1 / 1 / 186 / (puM.) arjuna citravallI strI. (citrA vallI) bhoTa tathA ghosavANu nAmano pAMDava, sAdaDAnuM jhADa. indravaraNuM, tarabUcano velo, citra-vicitra velo, citraratha puM. (citro ratho'sya) sUrya, te. nAmAnI meM raMgaberaMgI velo, citrAvelI. gaMdharva, AkaDAnuM jhADa, uSaguNo putra, muni nAmanI | citravahA strI. (citraM vahati vaha+ac) te nAmanI meM patnIthI azyapane thayelA 16 putrImAno me - atra nahI. munestanayacitrasenAdInAM paJcadazAnAM bhrAtRNAmadhiko citravANa puM. te nAmano dhRtarASTrano meM putra.. guNaiH SoDazazcitraratho nAma samutpannaH -kAvya0 136 / citrarathA srI. te nAmanI meM nahI. citravAhana paM. bhagipurano ta namana . nA25%. citrarasa puM. (jai0 da0) viyitra. 2sa.na. mo.4na-mAghArtho citravIrya puM. (citramAzcaryaM vIryamasya) rAtA menu ___OM3, te nAmano . 20%0. ApanAra te nAmanuM eka kalpavRkSa. citrarazmi tri. (citrA razmayo'sya) nAnA 4(nI | | citravegika puM. (citravego'styasya Than) te. namana razmivALuM, eka marudgaNano bheda. me nAga citrarepha puM dvIpanA 25%. medhAtithino putra, citrazAlA puM. (citralekhananirmANArthA zAlA) yitrI. zAkadvIpamAM Avelo te nAmano eka khaMDa. vArnu, sthaNa, yitraumu. Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ citrazikhaNDija-citrArambha] shbdrtnmhoddhiH| 855 kIDo. ghara. citrazirvAni . (vitrazagqnoDaraso nAyate | citrAkSa tri. (vitra yastha thavuM sama.) raMgaberaMgI nan 3) bRhaspati-devaguru. AMkhovALuM. (kuM.) te nAmano dhRtarASTrano eka putra. zirvani uM. va. (vitra: zigTuM: ziva 3 svasya | citrAkSa zrI. (pitrAkSa+5) menA, sArikA pakSiNI. na) marIci, aMgirA, atri, pulasya, pulaha, kratu | citrAkSa (pu.) droNapuSpI- khetarAu kubo nAmanI ane vasiSTha e sAta RSio, saptarSi tArA- | vanaspati. maragharA : putra: puda: tu: | | triA !. ( trima) te nAmanI dhRtarASTrano eka vasiSThazceti saptaite jJeyAzcitrazikhaNDinaH / / / putra - govIdurmavIzvatrIkRzatrapukhtatva: mahA. ! citrazikhaNDiprasUta puM. (citrazikhaNDino'GgirasaH prasUtaH) 227 6 / rAtA citrAnuM jhADa, eka jAtano raMgaberaMgI bRhaspati. sApa, cito, vAgha, dIpaDo. (na. trimaE yasmAta) vizira uM, (vitra ziraDI) te nAmano eka haratAla, majITha, hIMgaLoka. (fSatrama stha) raMga gandharva, mUtra ane jhADAnA viSarUpa eka jAtanuM sattva. beraMgI zarIravALuM, addabhuta aMgavALuM. virSa na. (vitra zIrSamI 5) eka jAtano citrA !. bhISmapitAmahano sAvako bhAI-zAntanuthI satyavatIne peTe janmelo putra, te nAmano eka gandharva citro S. (fpatra+zu+) azokavRkSa, -citrAGgadastu gandharvo dRSTvA taM mArgagaM nRpam - AsopAlavanuM jhADa. ma[phAra 22 | eka kSatriya jAti. citrazrI zrI. (patrI zrI:) adbhuta zobhA, AzcaryakAraka | citraErA strI. te nAmanI eka apsarA, arjunanI te lakSmI. nAmanI eka patnI-maNipurezvara citravAhananI kanyA. citrama zrI. (triyuvattA sama) cinnelI sabhA, chabIvALuM -tasya citrAGgadA nAma duhitA cArudarzanA - mahA0 1 / 216 / 15 / citrasarSa . (tra: sarSa:) mAladhAna sapa, raMgaberaMgI | citravir strI. (vitraa sUte +vipu) satyavatIeka jAtano sApa. zAntanuM rAjAnI patnI, vyAsanI mAtA. citrasena chuM. (vitrA senA vaca) te nAmano dhRtarASTrano | citrATara . (vitrA nakSatramati via vI mati + eka putra, te nAmano eka garva, zaMbarAsurano phura) caMdra, zivano ghaMTAkarNa nAmano eka anucara, putra- trisena bhavada vAta arornayam | - balidAnamAM apAyelA bokaDAnA lohIthI kharaDAyeluM AcAranirNaye / kapALa-bhAla, kapUra. citrasenA DhI. te nAmanI eka nadI. citrAditya puM. (citrasya citraguptasya AdityaH citrahasta puM. (citra Azcaryo hastaH hastakriyA yatra) | tapUnitatvati) prabhAsatIrthamAM citragupta sthApelI mallayuddhanA aMgabhUta eka hastakriyA. sUryanI eka pratimA. vitra strI. (trita citrai rati sarvazuLe: zamate | citrItra ne. (vitramajhama) tarehatarehanuM anna, khIcaDI. ta vA vi+3+TApu) te nAmanuM eka nakSatra - | mITho bhAta, kesarI bhAta. himanirmuktayooMge citrAcandramasoriva -raghu0 1 / 46 / viTApU chuM. (vitra: apUT:) eka jAtanuM pakavAnna mAyA-avidyA, te nAmano eka sarpa, te nAmanI eka | pUDA. nadI, citraguptanI bahena, te nAmanI eka apsarA, vitrAmathI zrI. savAranA pahora, paroDhiyuM, uSaHkALa. zrIkRSNanI sakhI, te nAmanI vrajanI eka strI, | citrAsa na, (patramAyasa) tIkSNa loDhuM, polAda, tarabUcano velo, dhoLI dhrokhaDa, durvA, te nAme caMdranI | vinnAyudha 5. (vitramAyudhamasya) te nAmano dhRtarASTrano eka strI. majITha, citrA nakSatramAM janmelI strI, eka putra. (tri.) tareha tarehanAM AyudhovALuM, vicitra kAkaDI, vasudevathI rohiNImAM janmelI kanyA, uMdarakAnI hathiyArovALuM. (4. trimAyudham) adbhuta Ayudha. nAme vanaspati, subhadrA-kRSNanI bahena, dhoLA phUlavALuM citrArazna chuM. (vitra mAraH:) citramAM cItarela Alekhela indravAraNuM, te nAmano eka chaMdavizeSa. pUtaLI. Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 856 shbdrtnmhoddhiH| [citrArpitArambha-cintAmaNivinAyaka citrArpitArambha tri. (citre'rpitaH Arambho yasya) trimai | cidAtman puM. (cit caitanyamAtmA svarUpamasya) 652no cItarela pUtaLI, citralikhita citramAM AlekheluM - | artha juo, cetanya svarUpa paramAtmA. citrArpitArambha ivAvatasathe-kumArasambhavam / | cidAbhAsa puM. (cita AbhAsa: pratibimbaH) buddhimai citrAvasu strI. (citrANi vividhAni candrAkANi vasanti | AtmAnAM pratibimba rUpa jIva, cit-AtmAno ___ yasyAM vas+ u pRSo0 dIrghaH) patri. AbhAsa, anAtmAmAM Atmabuddhi. citrika puM. (caitrika pRSo.) thaitra mahino. cidrUpa puM. (cideva rUpamasya) mAtmA, nI, 3e citrikA strI. (citrA+ka) yitrA nakSatra. 6L (tri.) s||2. aMta:42vANu, 2buddhivANu, citrita tri. (citra+kta) yI 38, mAvela. sama4.. citriNI strI. (citrin+striyAM GIpa) nAyihAnA yAra | cint (curA0 ubha0 cintayati-te, cintita) viyAra, ho -pazinI, -zazake padminI tuSTA citriNI vima 42vI, yiMtana 2j -tacchrutvA piGgalakazcintaramate mRgam / vRSabhe zaGkhinI tuSTA hastinI ramate yAmAsa-paJca0, -tasmAdasya vadhaM rAjA manasA'pi na hayam / / -ratimaJjarI / yitrie, -bhavati ratirasajJA cintayet-manu0, 81381, viyArIna. 641ya 72vI - nAtikharvA na dIrghA / tilakusumasunAsA snigdhanI- ___ko'pyupAyazcintyatAm-hi0 1. / lotpalAkSI ghanakaThinakucADhyA sundarI baddhazIlA | cintana na, cintanA strI. (citi bhAve lyuTa/cit+yuc) sakalaguNavicitrA citriNI citravaktrA-ratimaJjarI / ___saMbhA2, yinta, dhyAna, viyA2, ciMtana- manasA'niSTa zaMkhinI, hastinI e bhedamAMnI eka nAyikA. cintanam manu0 12 / 5 / / citrin tri. (citra+Nini) mAzcarya 2.7, ane. gAthA | cintanIya, cintayitavya tri. (cint+ anIyar / yAtare, yitravANu. cint+tavyac) viyAravA yogya, dhyAnamA sevA yogya. citrIyate (nA. dhA. A) bhAvaya 64na. 72 // 2, cintayat tri. (cint+zata) yintavatuM, vi.thAratuM, dhyAna cayana thaj te. -evamuttarottarabhAvazcitrIyate 2. jIvalokaH -mahA0 / cintayitavyA avya. (cint+tvA) viyArI dhyAnamA citrIyamANa tri. vi.4124, vaya yAmatuM. .ni. citreza puM. (citrAyAH IzaH) yaMdra, pUra. cintA strI. (cinta+a+TAp) dhyAna -cintAjaDaM citrezvara na. (citrAyAH IzvaraH) prabhAsa kSetramA yitragupte ___ darzanam-za0 4 / 5 / yintana, te. nAmano sthApana kareluM zivaliMga. vyatbhiyArI guerA- dhyAnaM cintA hitAnApteH zUnyatA citrokti srI. (citrA AzcaryakarI uktiH) yitra'thana, zvAsatApakRt-sAnda0 / zanasabhoga bhAvanAno me AkAzavANI, AzcaryakAraka vAcAturyathI pUrNakathana meha. -jayanti te paJcamanAdacitroktisaMdarbhavibhaSaNeSa . | cintAkala tri. (cintayA Akala:) ciMtAthA vyA vikrama0 1 / 10 / cintApara tri. (cintA parA yasya) yintAmA tat52, citropalA tri. (citra upalo yasyAm) te nAmanI meM | vicAravALuM. nahI. cintAmaNi puM. (cintAyAM sarvakAmado maNiH) chita citraudana puM. (citramodanaM yasmin) tu nAmanAmanA ayana-dhAre. vastune sApanA2 me. bhAri -kAcamUlyena balidAnamAM apAto bhAta. vikrIto hanta cintAmaNirmayA-zA0 112, tadekalubdhe citrya tri. (citra+karmaNi yat) pUya. hRdi me'sti labdhaM cintA na cintAmaNimapyanaya'mcid avya (cit pRSo.) asalya-masaMpU[ sevA nai0 381 / sava manA pUrI paaun||2 52bhezvara, arthamAM, nindAmAM ane upamAmAM vaparAya che. te nAmano eka maMtra, sparzamaNi, te nAmano eka cidAkAza puM. na. (cid AkAzamiva nirlepatvAt bauddha, jyotiSazAstra prasiddha eka yAtrAyoga, gaNeza. sAdhAratvAcca) AuzanI 4 nive5. zuddha brahma- | cintAmaNivinAyaka puM kSetramA mAvela. bhe. mAtmA. __ patinA mUrti. Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - cintAyAna-cirajIvin] shbdrtnmhoddhiH| 857 cintAyAna tri. (cintAyAM yAnamasya) dhyAna. 2, cippikA strI. rAtrima gati 122 tano vicAratuM, cittAmAM caDhela. hI, tama. cintAvat tri. (cintA+matup) yintAvANu, viyArAj. cipya puM. 652no artha humI, mivizeSa, cintAvezman na. (cintArthaM vezma) viyA2 42vArnu cibu, cibuka puM. nAyanADonA nIyana mAsa, 975, sthaLa, vicAra karavAnuM ghara. hADhI.. cinti puM. (cint+in) ta. nAmanI meM zi. cimi puM. (cinoti manuSyajAtivad vAkyAnIti ci+mik) cintiDI strI. (cintiDI pRSo.) inlIna u. popaTa pakSI, eka jAtano choDa jenA reSAmAMthI doraDAM, cintita tri. cintiti strI. (citi karmaNi kta/ vastra vagaire bane cha. citi+ktin) viyA28, yintaveda, yintAyata. . cimika paM. (cimi+svArtha ka) popaTa 5kSI, me. yaccintitaM tadiha dUrataraM prayAti, yaccetasA na gaNitaM tano cho3-45 vRkSa. tadihAbhyupaiti ||-udbhttH / (na. citi bhAve) yintA, cira na. (ci+rak) aim , aion. (tri.) kisi yintana, viyAra. garnu, ghau.22nAra -tataH prajAnAM ciramAtmanA cintiyA strI. (cintA+svArthe gha.) yintA, yintana, dhRtAm-raghu0 3 / 35 / viyAra. cirakAra, cirakAraka tri. (ciraM karoti kR+aN/ cintokti strI. (cintAyAH uktiH) cintAmaretuM vayana, ciraM karoti kR+Nvula) is M uunA2, cintAmAM ke vicAramAM kahevuM te. dirgha sUtrI, kAma karavAmAM vilaMba karanAra. cintya tri. (citi karmaNi yat) yintA cirakArim tri. (ciraM karoti kR+Nini) 652no yogya, sartha dubhI, -cirakArI hi medhAvI nAparAdhyati karmasuviyA2vA yogya -keSu keSu ca bhAveSu cintyo'si mahA0 / 12 / 264 / 3, -ciraM saMcintyArthAzciraM jAgrat bhagavanmayA-bhagavadgItA / , cintyo na hanta ! mahatAM ciraM svapan / ciraM kAryAbhipattizca cirakArI tathocyate / yadi vA prabhAvaH . kalyANa / mahA0 12 / 2655 / (puM.) gautamanAta. nAmano cintyadyota puM. (cintyaH san dyotate dyut+ac) heva, me putra. -cirakArI mahAprAjJo gautamasyAbhavat sutHte nAmanI devajAti. mahA0 12 / 265 / 4 / / citra puM. tak sina. tanuM dhAnya. cirakAla puM. (ciraH kAlaH) einistm, hI samaya. cinvat tri. (ci+zata) me 2, zodhatuM. cirakAlatA strI., cirakAlatva na. (cirakAlasya bhAvaH cipiTa puM. (ci+piTac kizca) pauMmA, pRthu, thI tala-tva) ticlm 5. (tri.) yI nalsanj - vaktro hasvazca cipiTaH cirakriya tri. (cirA kriyA yasya) hIca sUtrI-15 555. sukhasaubhAgyabhaJjakaH - kAzIkhaNDe 37 / 14 / / kAma karavAmAM vilaMba lagADanAra. cipiTaka puM. pauM, pRthaz. cirajAta tri. (ciraM dIrghakAle jAtaH) cial stNe cipiTanAsika puM. (cipiTA nAsikA yatra) yIna. 12. | yesa.. (puM. ba.) yIna zima 24nA2, yAna. zina. 20%t. | cirajIvaka puM. (ciraM jIvati jIv+Nvul) (r)43 cipiTIkaraNa na. (cipiTi+cci+kR+lyuTa) janAnAmanu vRkSa. (tri.) cil samaya sudhI vanA2. cha na. inalthI. vo te, netratarnu | cirajIvikA srI. alcum sudhI. mAdist. mAdI 25. cirajIvin, cirajIvin pu. tri. (ciraM jIvati jIv cipuTa puM. (cipiTa pRSo0) yA, ya521 navANu... ___+ Nini) cil sm. sudhI. 9412 atha rAjJo cipa puM. (cikkati pIDayati aguliM cikna+ac babhUvaivaM vRddhasya cirajIvinaH-rAmA0 2 / 1 / 36 / (puM.) nipAtanAt sAdhuH) me 2no namana roga - viSNu, kAgaDo, jIvaka nAmanuM vRkSa, zImaLAnuM jhADa, kuryAt pittAnilaM pAkaM nakhamAMse sarug jvaram / bhAIe3ya bhuni; azvatthAmA, bali, vyAsa, hanumAna, cippamakSatarogaM ca vidyAdupanakhaM ca tat / / - vAbhaTe / / bibhISaNa, kRpAcArya, parazurAma e sAta ciraMjIvI Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 858 zabdaratnamahodadhiH / / uhevAya che. - azvatthAmA balirvyAso hanumAMzca bibhISaNaH / kRpaH parazurAmazca saptete cirajIvinaH || ciraNTI strI. (cireNa aTati pitRgRhAt bhartRgeham) juvAna strI, pitAne ghera rahelI ne patine ghera jatI yuvatI. cirantana tri. (ciraM + bhavArthe lyuT tuT ca) hunuM, purAtana, sAMjA ajanuM (na.) puSDarabhUNa nAme vanaspati - cirantanastAvadabhimanyavIvizat- zizu0 1 / 15, ayamasmAkaM cirantano mantriputro damanako'vyAhatapravezaH paJca0 11801 ciratiktaM puM. ( cirastikto raso yatra) riyAtuM nAmanI vanaspati. ciratna tri. (cire bhavaH cira+la) UnuM, purAtana, lAMbA kALanuM. ciradivasam avya. ghAegA hivase, dhaNe hivase.. ciraniviSTa tri. (cireNa niviSTaH) sAMjI DAja rahe. cirapAkin puM. (cireNa pAko'styasya durjjaratvAt ini) hanuM jhADa, oTha. cirapuSpa puM. (cirANi puSpANyasya) bahuta jorasalInuM vRkSa. ciram avya. ( ci+ramuk) dhAegA aNe, lAMjA aja sudhI, lAMjA vajatathI -ciraM cakorasya bhavanmukhaspRzAnaiSadhIyam, naikaH prapadyetAdhvAnaM na ciraM parvate vaset manu0 4 / 60 / tathApi zastravyavahAraniSThure vipakSabhAve ciramasya tasthuSaH / / - raghu0 3 / 62 / ciramehin puM. (cireNa mehati miha + Nini) goDo. cirambhaNa puM. (ciraM bhaNati bhaN+ac) samajo pakSI. cirambhaNI strI. (ciraMbhaNa jAtitvAt GIS ) samajI. cirarAtra na ( cirA rAtriH yogivibhAgAt ac) dhazo ana, ghasA Aja sudhI, sAMja vajata - cirarAtroSitAH (smeTe brAhmaNasya nivezane bhArata Adi pa. a. 1 / 168 13 / cirarAtrAya avya, (cirarAtramayate ay + aN) sAMjI .. samaya, bAMjI DAla - haviryatcirarAtrAya taccAnantyAya kalpate- manu0 / ciraloka puM. (cirakAlasthAyI loko yeSAm) ajADAja sudhI rAhanArI pitRkhoDa. jivitva paM. ciraM vilati vil AcchAdane + va ) 424 4 [ciraNTI - ciri cirasUtA, cirasUtikA strI. (ciraM sUtA yA / cirasUtA +ka) ghaNA kALe viyAyelI gAya vagere. cirasevaka puM. (ciraH sevakaH) ghazA vajatanI nohara, jUno nokara. cirastha tri. (ciraM tiSThati sthA+ka) sAMja vajata rahenAra, cirasthAyI. (puM.) nAya. cirasthAyin, cirasthitika tri. (ciraM tiSThati sthA+ Nini sthA+i + tik) yirasthAyI, bAMjI vajata rahenAra, lAMbA AyuSyavALuM. cirasya avya. (ciramasyate as+ yat) bAMjI vajata - cirasya dRSTeva mRtotthiteva kumA0 / - cirasya khalu kuSNena saMsmRto'smi mahAtmanA - harivaMze 126 / 23 / cirATikA strI. (ciramaTati aT Nvul ata itvam) ghojI sAToDI, kheDa bhatanI velI - gomUtrazuddhasya purAtanasya yadvAyasastAni cirATikAyAH vaidyake / cirAt avya. (ciramatati at + kvip) sAMjI samaya, sAMjo Aja, chIrgha ajathI cirAnmahatA snehena mRgakAkau nivasataH-hito.,-bhobhaginIsuta ! kimaticirAd dRSTo'si paJca0 4 / 78 / cirAt sutasparzarasajJatAM yayau - raghu0 3 / 26 / (puM. ciraM cireNa vA ad + kvip) garuDa, riyAtuM nAmanI vanaspati. cirAtikta puM. (ciraM AtiktaH ) 'riyAtuM. cirAtIta tri. jaDu AyIna, dhAnuM bhUnuM. cirAya avya. (ciramayate ay + aN) sAMjo samaya - prItA'smi te saumya / cirAya jIva- raghu0 14 / 59 / sAMjI DANa - abhISTamAsAdya cirAya kAla:- zizu0; - purA dharmo vartate neha yAvat tAvad gacchAmaH suralokaM cirAya - mahA0 13 194 / 10 / cirAyati (nA. dhA. para, A0-cirAyate pAthAya ) visaMja rakho, DhIla 42vI -kiM cirAyitaM bhavatA, saMketake cirayati pravaro vinodaH mRccha0 3 / 3 / cirAyus tri. (ciramAyuryasya) sAMjI vajata kavanAra, hIrgha AyuSyavAjI. (puM.) heva bhavati yadi manuSyo gurvIzcirAyuH - ityAgamaH / cirArodha puM. (ciraM ArodhaH) ghaegA vakta sudhInI ghero. ghaNA vakhata sudhI aTakAyata. cirAzrita tri. (ciraM AzritaH) sAMjA vajatathI khAzrita. ciri (svA. para. sa. seT - ciriNoti) hiMsA aravI, bhArI nA. (puM. cinoti manuSyavad vAkyAdikaM ci+ rik) popaTa pakSI. - Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ cirika-cIka shbdrtnmhoddhiH| 859 cirika puM. (ciri+svArthe ka) popaTa pakSI.. | cillikA, cillI strI. (cilli-kan+TAp/ cilla+I) cirikA sro. sa tarnu vAThiMtra.. -satIno vAstukazcuccU cillI mUlakapotikA - ciriNTI strI. (ciraNTI pRSo.) sadhavA huvAna strI, suzrute 4 / 6 a0 / me.5 tanI 81tama-The bApane ghera lAMbo kALa rahenAra juvAna strI, rAtre bole che te, bathavo nAme eka jAtanI bhAjI, saubhAgyavatI strI.. samajA.. cirivilva puM. (cirivilva pRSo.) 424 namarnu vRkSa.. civi sro. (cIvyate AdarAya gRhyate cIv+in pRSo.) ciru na. (cIyate ci+ruk) bAno sAdhI, samo. upaya.. cire avya. (cirameti i+vic) ino samaya, hI civiTa puM. (cipiTa pRSo.) cipiTa 26 zubha.. . civillikA strI. me.. tanI kSudra kSu5 vanaspati, - cireNa avya. (cira+enap) cial stu sudhI, ghael kSudragholI. samaya, aidu stNe -nidrA cireNa nayanAbhimukhIbabhUva- civu puM., civuka na. (civ+u/ civu+kan) 975thA. raghu0 5 / 64; kiyaccireNAryuputraH pratipattiM dAsyati- ____ bhuI namarnu vRkSa. sh06| cizcyA avya. meM anu.4246. za6. cirbhaTikA, cirbhaTI, cibhiTA strI. (cirbhaTI-kan/ | cihaNa tri. (cikkaNa pRSo. / cikkaNa za6 mI. cireNa bhaTati bhaT+ac+GIS+pRSo.) thAmIna | cihaNAdi puM. vyA4241. prasiddha me 206 5, yathA aal, 51531. -aho ! aviveko'smadbhUpateryaH ___-cihaNa; maDara, sadrumara, vaitula, paTatka, baiDAlikarNaka, purISotsargamAcaraMzcirbhaTI bhakSaNaM karoti-paJca0 1167 / / vaiDAlikarNi, kukkuTa, cikkaNa, citkaNa-iti cihaNAdiH / cibhiTa paM. (cirbhaTI paSo.) yI mAnIso.na. thIma. cihara paM. (cikara puSo.) cikara zAha mo. cil (tudA. para. a. sa. seT cilati) 22j, cihna (curA. ubha. sa. seTa-cihnayati, cihnayate) yi. 532j, dhaa24|| 72. 2, nizAna 42. cilacima, cilamInaka, cilicima, cilicimi, cihna na. (cihna+ac) niza-1, 4, sakSa -svanAmacihna cilIma puM. (cilaM cinoti ci+mak/cilI+mA+ka/ nicakhAna sAyakam -raghu0, -vainyasya dakSiNe haste cilamIna+ka) me tanuM mA7j.. dRSTvA cidraM gadAbhRtaH -bhAga0 4 / 15 / 9 -prasAdacihnAni cilamilikA, ciramIlikA strI. (ciraM milati mIlati puraH phalAni -raghu0 2 / 22 / vA Nvul/cIlamIna+ka) pazu, 5int, algul, | cihnakArin tri. (cihnaM karoti kR+Nini) thi6. 42nAra, bhUSA -580. nizAnI karanAra, bhayaMkara, ghora dekhAvavALuM. cill (bhvA. para. a. seTa-cillati, cecillayate) | cihnadhArin tri. (cihna dhArayati dhR+Nini) cihnanizAnI zithila , DhImA 5j, DAvA. 42al. dhAraNa karanAra cilla puM. (cillati hAvabhAvena uDDIyate cilla+ac) | cihnadhAriNI strI. (cihna dhArayati dhR. GIp) 64sarI samago pakSI. (-cillazca carmacillazca bhAsaH pANDara | nAmanI vanaspati eva ca- viSNudharmottare / (tri.) usana, bhAnu. cihnapaTTa puM. yaha, pAsa. Alauo 5zl. cillaka puM. (calla iva kAyati kai+ka svArtha ka vA) | cihnapuruSa puMhaDhI, bhUcha vagaire puruSana yivANI eka jAtanuM pakSI, samaLo pakSI, eka jAtano kIDo- | puruSa, puruSano veza dhAraNa karanArI strI. tama, rAtri vRkSonI bhoTa cha te. | cihnita tri. (cihna+karmaNi kta) nizAnI. 438, hita, cillabhakSyA strI. (cillena bhakSyA) tanuM sugaMdhA / bhudrita, cilchata -divA cireyuH kAryArthaM cihnitAH dravya-najadI. -haTTavilAsinI rAjazAsanaiH -manu0 1055 / / cillAbha puM. (cilla iva AbhAti A+bhA+ka) yo2. | cihna, cihnaka puM. te namarnu . vRkSa. cilli, cillika puM. (cilla+in/cilli+kan) | cIka (curA. ubha. sa. seTa-cIkayati/cIkayate bhvA. bhramarano bhUkuTino vacalo bhAga. ___para. sa. seTa- cIkati) 33., sparza 2vo . Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .860 candrAvatItaraGgArdrAzcIkayanti ca yadvapuH - halAyudhaH / sahana avu, jamavu, utAvaNuM dhanuM. cIcIkuTI strI. bhenA vagere pakSIkhonA avAnuM anukaraNa. cIDA strI. (ciDa pRSo.) kheDa prahAranuM sugaMdhI dravya. cIna puM. (cIyate saJcIyate vRSalatvAdi doSo yatra ci+nak pRSo. dIrghaH) te nAmano kheDa deza-yInayAnA, -kAzmIraM tu samArabhya kAmarUpAt tu pazcime / bhoTAntadezo devezi ! mAnasezAcca dakSiNe / / mAnasezAd dakSapUrve cInadezo prakIrtitaH / / zaktisaMgamatantram / yIna dezamAM thatuM vastra, aMganI jAtanuM eka jAtanuM dhAnya, sutara, eka jAtano mRga, thInA DyUra, yInahezano AyAra (na. cinoti kIrtyAdikamiti) 6bha, tADA, sIsuM. (puM. ba.) thInamAM rahenAra bor3o - cInadezavAsiSu bahuvacanAntaH, yathA -sunAGgAMzca vAdAMzca niSadhAn puNDracInakAn - mahA0 8 / 8 / 19 / yInano rAbha cInaka puM. (cIna + kan) aMganI bhatanuM kheDa prahAranuM dhAnya, yInA (yUra. cInakarpUra puM. (cInajaH karpUraH) thInA yUra-yInI zabdaratnamahodadhiH / DyUra. cIna na. ( cIne taddeze jAyate jan+Da) thInA soDhuM podAha. (tri.) sIna dezamAM utpanna thanAra. cInapiSTa na. ( cInasya sIsakasya piSTaM cUrNam) sIsAno lUDo-sIsuM - cInapiSTamayo lokazcAraNaikamayI ca bhUH kathAsaritsAgaraH 23 / 85, siMdhU2. cInabaGga na. ( cInabhavaM baGgam) sIsuM. cInAMzuka na. ( cInanirmitamaMzukam ) thInahezanuM vastra. thInA DAya- cInAMzukamiva pIvarastanajaghanAyAH kulInAyAH udbhaTaH, cInAMzukamiva ketoH prativAdaM nIyamAnasya - za0 1. aGke / cInAka puM. (cInaM tadAkAramakati ak + aN) thInA upUra, thInI DayUra - cInAkasaMjJaH karpUraH kaphakSayakaraH smRtaH bhAvapra0 / cInAkarkaTI strI. (cInamiva svAduH karkaTI) kheDa jAtanI svAdiSTa kAkaDI. khu. cI (bhvA para. sa. seT cIbati) se zraddhA cI (bhvA. A. saka0 seT-cIbhate) prazaMsA ravI, vajArAvu, stuti 42vI. [cIcIkuTI - cIrNaparNa cIra, cIraka na. ( cinoti AvRNoti vRkSaM kaTidezAdikaM vA / ci+kan dIrghazca / cIra + kan) vastrano TukuDI, yIMtharaM jhaTeluM vastra -cIrANi kiM pathi na santi dizanti bhikSAm - bhAga0 2 / 2 / 5 / unI chATala - pUrvajasyAnuyAtrArthaM drumacIrairalaGkRtaH - rAmA0 5 / 31 / 22 / gAyano AMcaLa, vastravizeSa, eka prakArano hAra, rekhAleha, sIsuM, bhASA, kheDa prahAra vihAra sejana, zirobhUSA, bhugaTa. cIrapatrikA strI. (cIramiva patramasyAH kap ata ittvam) chUMcha nAme eka jAtanuM zAka. cIraparNa puM. (cIramiva parNamasya ) sAganuM jhADa, zAsa vRkSa. cIranivasana puM. (cIra nivasanaM vastraM yatra ) te nAmano kheDa heza. (puM. ba. va.) gIranivasana dezamAM rahenAra, te dezano zubha. (tri.) thIra dhArA 42nAra, valkalachAlanAM vastra dhAraNa karanAra. cIralli puM. kheDa bhatanuM pakSI. cIravAsas tri. (cIraM vAso yasya) bhIra paharanAra, cItharAM paheranAra, valkala dhAraNa karanAra. cIri strI. (ci. bA. kri dIrghazca) netra DhAMDavAnuM vastra, tama- netrAMzuka / cIrika puM. rastAmAM paDesAM yIMtharAMno sUrajI janAvI paheranAra eka bhikSukavarga, phATelAM kapaDAM paheranAra sAdhu. cIrikA strI. (cIrIti kAryAta kai+ka) tabharuM, ve rAte bole che te, AMkhe DhAMkavAnuM vastra. cIriNI strI. harIzramamAM AvelI kheDa nahIM, thIravANI thItharAMvAjI strI, vaDala-dhAriezI strI. cIritacchadA strI. (cIravadAcaritaH cchado dalaM yasyAH) TAMko nAme eka jAtanuM zAka, cIrin tri. (cIra + ini) yItharAvANuM, vallaghArI. cIrI strI, cIrIvAka puM. (cIrIti zabdo vAcaH vAcako yasya) kheDa bhatano DIDI-tama. cIruka na. isavizeSa, puSDaNa ijavANu kheDa vRkSa. cIrNa tri. (car+nak pRSo. ata itvam) yIrekhu, phADeluM, saMpAdana kareluM abhyAsa kareluM, AcareluM, zIsita. cIrNaparNa puM. (cIrNaM parNamasya ) sIMjAnu Au, jabUrInuM 313. Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -- shbdrtnmhoddhiH| 861 cIru, vatriA strI., vIsTa chuM. (vIru*+Ta| %i strI. (yukra+rA. 5) luNI nAme eka jAtanI cIrikA rasya latve sAdhuH/cIditi zabdaM lakkaTi khATI bhAjI. vArI. +3n pRSo.) eka jAtano kIDo-tamaruM. vRkSA strI. (26 vadhe vA. te pRSa.) hiMsA. cI (pyA. i. sa. se ti , vIte) grahaNa va strInuM stana, thAna. karavuM, DhAMkavuM. (purA. ma. sa. se vata, viyatve) | yuvu (99++ pRSA) stanano agrabhAga, dIpavuM, prakAzavuM. deza-videza ane tenA nivAsIo -guda: puTinDA: rIvara ra. (cItte tatsattAne vi+Syarat tIrtha:) | zabarAJcacukA bhadrakaiH saha stanau ca viralI pInau phakIra bhikSa vagerenuM vastra, kaphanI, phakIranI laMgoTI- | samau me magnacucukau-rAmA0 6 / 23 / 13 / / kaupInAcchAdanaM yAvat tAvadicchecca cIvaram -mahA0 yuvA strI. te nAmano eka deza, dezamAM rahenAra. 226 rA. ecIvaravatA vanowvA-ra50 A2dA | yugU chuM. (6. pU. vI. 3. pRSo.) sunisaraNaka nAme vIvarina . (vIvaramacaica ni) bhikSuka, buddha agara eka jAtanuM zAka. jaina sAdhu, cIvara dhAraNa karanAra, puN (pyA. 1ra. sa. yuti) nahAvuM, pIDavuM, gujas tri. ( +ga+ +3) krodhAyamAna arka kADhavo. karavA icchanAra, kopAvavA icchanAra. zukyu che. eka jAtanuM zAka. (6) chachuMdara eka varNasaMkara yutha (yurata. 3pava. sAruti, yuyo) pIDavuM, jAti, keTalAka samAsanA aMte A zabda vaparAya che. dukha devuM. tyAre prakhyAta, prasiddha, kuzaLa, vizruta evo artha thAya jema- akSaravRSya, yArabyuH | cukAra puM. (cukaM pIDanaM ArAti samyak dadAti vu+A+rA+5) siMhanAda. zukyurI strI. AMbalInA kacukAthI ramAto eka jAtano yu, yuvara . (0+2 mata 3- 1/ +na) yuvu chu gItanI pravRtti calAvanAra vizvAmitrano khATo rasa, azlabeda-asvavetasa -vumanjhakhuwi eka patra. ra rIpanuM pAvana para-vaidam ! kokama, cUko nAmanuM cukyurI jI. pAzAne badale AMbalInA kacUkAthI ramAtI eka jAtanuM zAka, rasanI khaTAza, eka jAtanI khATI eka jAtanI ramata. kAMjI, saMdhAna-athANuM. (pu.) amyubeda-amlatasa yuSya (Mii. para sa. se-vuti ) snAna karavuM, nahAvuM, nAmanI vanaspati. mathavuM, pIDavuM, surA saMdhAna karavuM. yuvA strI, putram na. (yuca bhAva: -ta) yugU chuM. eka jAtanuM zAka. khaTAza, khATApaNuM, khATI bhAjI. yu (svA. para. e. se-ti, ti puti ) nAnuM para na. (vu ta +) AMbalI, thavuM, thoDuM thavuM, chIcharuM thavuM, halakuM thavuM, ghaTavuM. kokama. (purA. 3. sa. vityuTata, yuTayo) yuvAtuna. (guDjha vAstavamava) eka jAtanuM zAka, chedavuM, kApavuM, cUMTavuM. (pura. 3paya. sa se-voTatacUko nAmanI bhAjI. - voTa te) (tuvA para. sa. se-ghuta) chedavuM, kApavuM, yuvedhara 7. (yumiva vidhdhati vi+q) eka | cUMTavuM. jAtanI kAMjI. 36 (purA. 3mA. ma. selphata, ya) nAnuM yuma, yukti strI. (2+ mata 3tvam TApU/ thavuM, thoDuM thavuM, chIcharuM thavuM, halakuM thavuM. yu svArtha ) lUNI nAmanI eka jAtanI khATI yu (svA. para. e. se-vuti ) nAnuM thavuM, thoDuM thavuM bhAjI, AMbalI. vagere uparano artha juo. yuzAstra na. (ghumavA) kokama, cUko nAmanuM eka | yu (ghurA. 35. sa. te ri- , yukta) jAtanuM zAka, khATI lUNInI bhAjI. chedavuM, kApavuM. (pyA. para. . seTa vi-iti) yumin . (puca pAva:) khaTAza, khaTAI. thoDuM thavuM, nAnuM thavuM, halakuM thavuM, chIcharuM thavuM. jugAra. Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ guhA shbdrtnmhoddhiH| [cuDDa-culumpin cuDDa (bhvA. para. sa. seT-cuDDuti) parata. 12vI, | lalATe ca kaNThe ca netrayorapi / gaNDe ca karNayozcaiva kAmaceSTA karavI, hAvabhAva karavA, koI artha sUcavavo. | kakSorubhagamUrdhaSu / / cumbanasthAnamityuktaM vijJeyaM cuNa (tudA. para. sa. seTa-cuNati) chej, stuj, yUMzj. kAmukairiha / / -kAmazAstre / / cuNDA strI. (cuDi+ ac+TAp) dUvI, dUdha, pAnI | cumbita tri. (cub+kta) yuMjana. 438, nayI bhare.. pAsenuM jalAzaya. cumbitavat tri. (cumbita+matup) 4. yuthana, 73., cha cuNDI strI. (cuDi+ac+ GoS) 4 pAsenu 48||shy. ta. cut (bhvA. para. a. seTa cotati) 2j, 2, cumbina tri. (cub+Nini) yuMjana 4282, 50ii. 42 nA2. cumuri puM. ve prasiddha . asu2. cuta puM., cuti srI. (cotati kSati malazoNitAdiryasmAt / cura (curA. ubhaya. sa. seTa-corayati, corayate) yo2, cut+ ka/cut+ktina) guhArnu dvAra, apAna dvA2- | yo| 12vI. -acUcuraccandramaso'bhirAmatAm / zi0 1 / 16 / (bhvA. para. sa. seTa-corati) yora, cada (carA. ubhaya, sa. seTa-codayati-codayate) 2j. yo 12vI. cApalAya pracoditaH -raghu0 9 / 9 / pre258 42vI, | cara tri. (cura+ka) yo 42582. yo2. DumA 42vI, viyAra, 57j. (bhvA. ubhaya. sa. curaNa (kaNDvAdi. para. sa. seTa-curAta) yo. seTa- cundati, cundate) tIkSa. 2. 2vI, yo2. cudI, cundI strI. (cud+kI/codayati prezyati nAyakAdIn; | curA strI. (cur+bhAve a) yo, yo2.. cut+ka + GIS nipAtanAt numAgamaH) suTTI strI., curi, curI srI. (cu+ki curi+DIp) kA pAsena, duTTinI. sAzaya, saveDo, pyAvI, nAnI vo, cha. cup (bhvA. para. sa. seTa-copati) dhImethI 4j, Aste curucura tri. (cur+ku cur+ka) yI-yugamA 4282, yAsa. cupunIkA strI. aniyayana bhATenI meM STi1 yAuthu, pizuna.. cula (curA. ubhaya. sa. seTa-colayati; colayate) unnata. cupya tri. (cup+kyap) dhIme dhIme 4nAra, bhAste. tha, Ayu 2,384j. yasanA2. (puM.) te nAmanA . RSi. cub na. (curA. ubha. sa. seT idit-cumbyti-cumbyte| cula tri. (cur+ka rasya la:) yorI, yorI 4242. bhvA. para. sa. seTa idit-cumbati) yuMjana 72j, culakA strI. te. nAmanI meM nahI... jayI. 42vI.. culuka puM. (cul+ ukaJ) golo -adya trilokatilakaH cuna na. (cumbyate atra anena vA cub+ra) muja, pratibhAsate me saMsAravAridhirayaM culukapramANam-jinastutI yaDe. -jJAtvA vidhAtuzculukAt prasUtim -vikramAGka0 1 / 37 / cumba puM. (cub+ghaJ) yuMjana, kyA. 42vI. -zliSyati puSkaLa kIcaDa, kAdava, vaTaloI, tapelI vagere nAnuM cumbati jaladharakalpaM harirupagata iti timiramanalpam vAsa, gotrapravartata nAmanA bheTa li. (na.) giit06| -priyAmukhaM kiMpuruSazcucumbe- kumA0 3 / 38 / mAtra eka aDada DUbI jAya teTaluM pANI. cumbaka tri. (cuba+Nvula) yuMjana 2nAra bhIta culukin tri. (caluka+ini) e. DAyano polo yo pallavagrAhI paMDita-ghaNA graMthonA ekeka bhAgane Doya te. (puM.) zizubhA2. ThevU. me. tanu bhAcha.. nAra. (puM. cumbati AkarSati lauham cub+ | culumpa (bhvA. para. aka. seTa culumpati) chej, a625 Nvula) do yu-05.5, 2.55 pASA55-5802, tAgavAnau | tha, yaMya , 43 441 - ambhodhernaalikeliirkAMTAno madhya bhAga. samiva culukairucculumpantyapo ye - mahAvIra0 5 / 8 / cumbat tri. (cub+zata) dhubana 2tu, yI. ve... culumpa puM. (culump+ghaJ) mA.ne. 13 14 te.. babana na., ghumbanA, ghumbA strI. (cuba+ lyuTa, cuba+yuc | culumpA sro. (culump+ac+TAp) 432.. cucha+a) muMbana 2 ta, muMbana- cumbanaM dehi me | culumpin puM. (culumpa+Nini) shishum||2 4 me. pArya ! kAmacANDAlatRptaye -rasa0, -mukhe stane | tanu bhAcha. Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ culla-cUru shbdrtnmhoddhiH| 863 cull (bhvA. para. a. seTa-cullati) abhiprAya 2 | cUDAmaNi puM. (cUDAsthito maNiH) bharata. 52. 238. karavo, hAvabhAva karavo, cALA karavA. bhali. -cUDAyAmagrabhAge maNiriva yasya / tatazcUDAculla na. (cula+la) yI5ivAjI mAmA, mIna na. maNiniSkamaGgade kuNDalAni ca -mahA0 1 / 119 / 38 / (tri.) yI5iatil MitvANu, mInA Hinauj. kAkamAMcInuM phaLa, grahaNano yoga jemAM ravivAre cullaka pu. 5. dal bhATe DAyano 42 molA. sUryagrahaNa ane somavAre candragrahaNa hoya. cullakI strI. (culla+Nvul+ DIp) nahIna. samo. 31, | cUDAmla na. (DUDAyAmagre'mlam) tanuM mATuM vRkSa, eka prakAranuM nAnuM pAtra-kuMDI, zizumAra nAme eka oma.. jAtanuM mAchaluM. cUDApAza (cUla a; lasya DaH, dIrgha ni.) vAmana cullaNI strI. (jai. da.) abhiparapura na. 2%ii . 2070, guracha, uzasamUDa- cUDApAze navakurabakam -megha0 65 / brahmadatta nAmanA bAramA cakravartInI mAtA. cUDAra tri. (cUDAmRcchati R+aN) masta 52 23nA2, cullaNIdevI strI. (jai. da.) dru56 25% nI yukhe| mAthA upara pAmanAra. nAmanI hevI-rAe. cUDAraka tri. (cUDAmRcchati R+Nvul) masta 52 cullapitRka puM. (jai. da.) pitAnI nAnI mAcha.. prApta thanAra, yuyuta, zipAvApuM. cullamAtR, cullamAtRkA strI. (" ") mo.2mAna. bhA. cUDArakra puM. te. nAmanI me. pi. cullA, culli, cullI strI. (cullayate prajvAlyate'gniratra cUDAratna na. (cUDAyAH ratnam) yU.umAlisa, masta 752 culla+in/culli+GIp) yUdo, yUsa, yitA -paJcasUnA 28. ratna. gRhasthasya cullI peSaNyupaskaraH / kaNDanI codakumbhazca cUDAla tri. na. (cUDA'styasya la) zivANu, yozelaaj vadhyate yAstu vAhayan / / -manu0 3 / 68 / custa puM. na. (cu+kta vA. seTa) mAMsano pievizeSa, masta.7, mAthu -cUDAlA karNikArAzca prahaSTA piTharodarA: mahA0 10 17137 / tapelImAM rAMdheluM mAMsa, phaNasa Adi phaLano asAra bhAra. cUDAlA, cUDAlI strI. (cUDAla+TAp) vanaspati. cUcUka tri. (cUSa+uk pRSo.) yUsavAnA zati. vinAnu. nAgaramotha, dhoLI caNoThI, uccaTA nAganuM tRNa kalagI. na. (cUSyate pIyate cUS+Uka Sasya ca) strInai | cUDAvat cUDika, cUDin tri. (cUDA+matup cUDA+Than) duyanI asamAsahI. yUvANu, yUviziSTa, yo204uj. cUDaka puM. (colayati mastakAdyupari unnatA bhavatIti cUN (curA. ubhaya. sa. a. seTa-cUNayati, cUNayate) cul+ aG dIrghaH lasya DaH) vI. saMkoca karavo, saMkoca pamADavo, saMkoca pAmavo, cUDA srI. (cUDa ac dIrghatvam) bhoranI zil-56oll, saMDIyA 4. masta 52 29ii. zipA, yoTasI, -zikhA cUDA cUta puM. (cUSyate pIyate cUS+kta cotati rasam cUt+ac kezapAzo jUTikA juTiketyapi / ziromadhyabaddhacUDe vA) Hink 3, alI- cUtAGkurAsvAdabhavedetat tu paJcakam / / -zabdaratnA0 me. pra.2rnu ___ kaSAyakaNThaH puMskokilo'yaM madhuraM cukUjapAbhUSA, bhayamA, -astAcalacUDAvalambini | kumArasaM0 3 / 32; - taccArucUtakalikAnikaraikahetuHbhagavati candramasi-hito0 vo, 652nI |m, meDa bhaktA0 6. / (cyU+kta pRSo.) guhAdvAra, apAnAdvAra, prakArano saMskAra-vALa utarAvavA te, caula saMskAra, maladvAra. dhonI yahI, ma20.4, zirobhUSa, gh2|| 75rAnI. | cUta, cUtaka na. (cUtasya phalam aN/cUta+ka) 30. vaLI vAMsa vagere kASTa, ghara upara thoDA vakhatane mATe (puM. cUt+kan) Rial, ko... karela chAparuM. cUti strI. (cyU+ktin) guhAra, apAnadvAra. cUDAkaraNa na. (cUDA+kR+lyuTa) soga saM272mAMno cUra (divA. A. sa. seTa cUryyate) Gunj, pANI te nAmano eka saMskAra-vALa utarAvavA te. nain. . cUDAkarman na. (cUDAyAH karma) 652nI za6 huA.. | cUru puM. (cUra+uN) me tano bhUmi-hI.. Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 64 cUrkha (purA. 31ya. sa. seT-pUrNati, cUrNayate) pIseluM, daLavuM, loTa karavo, cUrNa karavuM. pUrNa puM. (cUrNa+mag) pIsavuM, daLavuM, loTa -atyantashusskN yad dravyaM supiSTaM vastragAlitam / tat syAccUrNa rajaH kSodastanmAtrA karSasammitA / / (na. cUrNa+karmmaNi ac cUrNa, loTa, bhUko, cUro, dhULa, pAnamAM khAvAno cUno -pUrNamAnIyatAM pUrNa pUrNacandranimAnane-TaH / pUrvAla na. (pUrNa svArthe ) cUrNa karavuM, daLavuM, pIsavuM, eka prakAranuM akaThora akSa2vALuM tathA thoDA samAsa vALuM gadya- anArAkSara svatvasamAsa pUrNAM vivuM:cho 6. / (kuM.) sAthavo-sekelA anAjamAMthI banato sAthavo. zabdaratnamahodadhiH / pUrvaja tri. (pUrNa oti +an) pIsanAra, daLanAra, cUrNa karanAra, loTa karanAra, cUno banAvanAra. pUrNa mAta kuM. (dhUna: kuntao:) mAthAnA nAnA keza, kezanI laTa, kezanuM gUMcaLuM samaM pAnAnAM pUrNa kuntalavallibhiH - vikramAGka0 4 / 2 / pUrvajozana naM. (ne. prA. o.) eka jAtano khAvAno padArtha. pUrNavAda 7. (pUrNasya tartha InDas) kAMkarA, cUnAnA kAMkarA. pUrkhatA zrI., pUrvAna. (cUrNasya mAtra: tad-stva) cUrNapaNuM. pUrNA 9 puM. (pUrNa: pAravastra) pArAnA kAraNarUpacUrNarUpa hiMgaLoka, hiMgaLoka. pUrvavisa strI. (ne. prA.) abIla gulAla vagere cUrNa banAvavAnI yukti-vijJAna 72 kaLAmAMnI eka. pUrvaepa puM. (le. pra.) staMbhanAdi karma, cUrNayoga. pUrvavarSa puM. (1. prA.) cUrNa-kezara vagere sugaMdhI dravyanI vRSTi. pUrvazat anya. (cUrNa+zas) cUrecUrA, bhUkebhUkA. pUrvazALA puM. (pUrNa va zAoDo yasya) eka jAtanuM zAka. mUvi chuM. vyAkaraNazAstra prasiddha eka zabdagaNa- sa yathA-pUrNa, ziva, ripa, zani, zAc, drAkSA, tUsta, ma, rUpa, camasI, cIna, cauha / mULa, cUrbI o. (azevivuAM tarka cUrNathati/pUrNa+/ DIp) prAkRta TIkA, pataMjalinuM mahAbhASya, so koDI, [pUrNa--cUvA pAMca damaDI, kApiNa, harakoI TIkA. dhULeM zaNAghATa nAmanA gAmanI pAse vahetI nadInuM nAma. dhULiA zrI. (pUrNazULanamasyAH) sAthavo-sattu, sastu. (ne. prA.) cUrNarUpe vastuno bheda, eka jAtano pRthak bhAga, vyAkhyAvizeSa. vRnimAna puM. (khe. pra.) bhAgano bhAga, aMzano aMza. dhULiAmevavuM. (ne. pra.) vastuno cUrNarUpe bheda. sadhdhikRta puM. (yUni roti nR+vik) mahAbhASyanA kartA pataMjali maharSi, jaina Agamo paranA prasiddha cUrNikAra jinadAsa gaNi mahattara. dhULita tri. (pUrNa+kta) daLeluM, loTa kareluM, bhUko kareluM. yUbinAlI strI. (pULA cUrNane niyuktA vAsI) pIsavAmAM ke daLavAmAM joDelI dAsI, yUnik tri. (pUrve saMsRSTa: ni) loTamAM mizra karela, pUrnISThata tri. (pUrNa+cchi+nyU+thata) cUrNa karela, loTa cUrNamAM meLavela. karela, bhUko karela, cUro karela, bhUkI karela. sUti strI. (par+mAve vittanuM vrata uttham) gamana, javuM, caraNa. cUla puM. (colayati punaH punaH chede'pi uttiSThatIti puttra- unnatI+H pRSo. vIryaH) keza, vALa- cU: / pUrjA strI. (cUDA Dasya 4H) cUDA zabda juo, caMdrazALAgharanI uparano mALa, agAsI, raveza. | vRji na. (nyU+vUi+vuN pRSo sAdhu:) ghImAM taLelI purI. vRAi strI. (pUta+vuD) hAthInA kAnanuM mULa, nATakanuM eka aMga- aMzutAnAJatipUz2iAnAm-gArzrvarI / phUlo, sagaDI. (strI. khe. va.) dRSTivAda aMganAM pAMca vibhAgamAMno chello vibhAga, mULasUtramAM na batAvela hakIkatano saMgraha karI aMtamAM batAvavI te, corAzI lAkha cUlikAMga pramANano kALavibhAga, cUlikA-coTalI, zikhara. cUhin tri. (cUchA+ni) kezavALuM, zikhAvALuM. cUm (myA. para. sa0 seT-cUta) cUsavuM. cUMpaLa na. (pU+blyu) cUsI levuM te. cUSA strI. (cUSyate pIyate pRSThamAMsenAdRzyatAM nIyate nyU+ghaarthe ja TAm) hAthIne vacce keDe bAMdhavAnI dorI, doraDuM. (vU+mAve+46) cUmavuM te. Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2vo. 23. cUSya-cetojanman shbdrtnmhoddhiH| 865 cUSya tri. (cUSa+karmaNi Nyat) yU.savA yogya, yUsavA / pUtanA, amRtA, cetakI -papAta bindumedinyAM zakrasya dAya.. (na.) yUsavA yogya pahA.. pibato'mRtam / tato divyA samutpannA ghRt (tudA. para. sa. seTa-ghRtati) DiMsA 42vI, bhArI saptajAtiharItakI / / Girg, Qtha:j, me.tra. 5rIna uiug. (curA. ubhaya. cetana puM. (cetati jAnAti sarvaM cid + lyu) AtmA, - sa. seTa-cartayati, cartayate) hipAvaj, pra2 42j, jAnAmi svayamevAsti kartA bhoktA ca cetanaHsa va . (bhvA. para0 saka0 seTa-carttati) dInAkrandanam-24, -rathAdau niyatA ceSTA cetanecUpa (curA. ubhaya. sa. seTa-carpayati, carpayate/bhvA. nAdhitiSThati / na dRSTA cetanastena prANAdInAM para. sa. seTa-carpati) hAva, 12 42j, pra.za. pravartakaH / / -zabdArthaci0 / 4, 52mezva2, manuSya, prAe mAtra. (tri. cetanaM vidyate'sya ac) (r)vavANu, cekita tri. (kit+yaGluki ac) matizaya vAsa. prANavALuM. __ane. zanivANu. (pu.) te nAmanI meM RSi. cetanakI strI. (cetanaM karoti kR+Da+gaurA, Gop) cekitAna tri. (kit+yaGluki tAcchIlye cAnaz) atyaMta jJAnavALuM. (6) mahAdeva ziva, te nAmano cetanatA strI., cetanatva na. (cetanasya bhAvaH tala-tva) eka rAjA. cetanapaNuM.. cekriya tri. vAraMvAra ma. 242, matizaya ma. 42 // 2, cetanA srI. (cetayate'nayA cit+yuc) buddhi, una, 62000, manatu. thaitanya, vittavRtti -cetanA cetanabhidA kUTasthAtmakRtA ceTa puM. (ciT parapreSe+ ac) hasa, yA42, nA42 . na hi / kintu buddhikRtA-bhAsakRtavatyavagamyatAm / / zRGgArasya sahAyA viTa-ceTa-vidUSakAdyAH syuH sA0 -paJcadazyAm 6 / 45, * icchA dveSaH sukhaM duHkhaM d03|46 / (prA. koSe) 44., kumAra. saMghAtazcetanA dhRtiH / -bhaga0 17 / 1 / sattA, ceTaka puM. (ceSTati dAsatvaM karoti ciT+Nvula) 652na. sAva55, sma25, 423. artha juo, upapattirUpa nAyaka sAthe saMdhi karI cetanAvat, cetaya tri. (cetanA+matup) yetanAvAj. bhAvAma duzaNa. (jai. da.) vinAzana. 2%80 | cetanIya tri. (cit+anIyara) zeya va yogya, ke je mahAvIra prabhuno paramabhakta hato. sama4vA yogya. ceTikA, ceTI strI. (ceTI+kan/ciTa+ac+ DIp) | cetanIyA strI. (cetanAyai hitA cha) ddhi namAnI se hAsI, yA42 nahI -aGgIkurvan sa tammUDhazceTikAbhiH auSadhi buddhi, cetanAzakti, jANavA yogya strI. pravezitaH-kathAsa0 4 / 51 / -preSyAzceTyazca vadhvazca cetayamAna, cetayat tri. (cit+Nic+zAnac, balasthAzcApi sarvazaH-rAmA0 2191464 / / ___ cit+Nic+zatR) yetanAvANu, yetavatuM. ceDa, ceDaka puM. (ceTati parapreSyatvaM karoti ciT+ac cetayitR tri. (cit+Nic+tRc) yetavanA2, sUyabanAra, Tasya Datvam/ceTa+kan Tasya DaH) sa, yA52. nA2. ceDikA, ceDI strI. (ceTI+kan caTa+ca+DIp) hAsI, cetas na. (cit+karaNe bhAve vA asun) vitta- gacchati cAkaraDI. puraH zarIraM dhAvati pazcAdasaMstutaM cetaH-za0 1134; cet avya. (cit+vic) o -maccitte vartase cet __-cetaH prasAdayati-bhartR0 2 / 21 aMta:4298, mana, tvamalamanyena kenacit- vItarAgastotram-2011, athavA | yittavRtti, caitanya, u, buddhi. (tri.) Audi, ena2. ke, ane nizcaya hoya to paNa saMdehavALA arthamAM | cetikA strI. (cit+Nic+Nvul) 15. vesa, nu 152rAya cha, pakSAMta.2. cetaka tri. (cit+Nic+Nvula) yetavana82, sUyavanAra, cetiSTha tri. (atizayena cetayitA iSThan) atyaMta sUcanA ApanAra, caitanyavALuM. ___ ena2-vive.DI.. cetakI strI. (cetayati buddhibalendriyANi cit+Nic+ cetojanman, cetobhava puM. (cetasi janmA'sya/cetas+ Nvul + DIp) 423, sy, 8, 423-sAta. pra.(2nI. bhU+ac) maheva. -cetojanmazaraprasUna-madhubhirvyADoya chanai nAma- harItakI, abhayA, pathyA, kAyasthA, | mizratAmAzrayat- naiSadhIyam / Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 866 cetomat tri. (cetas + astyarthe matup ) yittavANuM, | zaitanyavANuM, jJAnavANuM, zabdaratnamahodadhiH / cetomukha puM. (ceto mukhaM dvAramasya ) vehAMtazAstra prasiddha A - Anandabhuk cetomukhaH prAjJaH - zrutiH / cetR tri. (cit tAcchIlye tRn) bhAvanAra. cetya tri. (cit + karmaNi Nyat) bhagavA yogya. cedAra athIMDo, DADIM -kRkalAsaH / cedi puM. te nAmano kheDa heza. (puM. ba.) yehi dezamAM rahenAra, yehi dezano rAma. cedika puM. (cedi + svArthe ka) yehi deza. cedinagarI strI yehi dezanI rAbhdhAnInuM zaDera. cedipa, cedirAja puM upariyara nAmanI kheDa vasu zizupAla cedipati puM. (cediSu rAjate rAj + kvip cedInAM rAjA Tac) the hezano rAbha -indraprItyaizcedipatizcakArendramaha ca saH / - tadIzitAraM cedInAM bhavAMstamavamaMsta mA zizu0 2 / 95 sa vai pazyed yathA dharmaM na tathA cedirAjayam - mahA0 2 / 38 / 31 / ceya tri. (ci + yat) vIezavA yogya, kheDahu~ 42vA yogya. ceru puM. (ci+ru) gamanazIla, vIzavAnA svabhAvavANuM. cel (bhvA. sa. a. para seT-celati) garva 42vo, saMyaNatA ravI, yayaNa thavu, 4. cela puM. (cil AcchAdane karmaNi ghaJ) vastra-DAyara -kusumbhAruNaM cArucelaM vasAnA- jagannAthaH (tri. cil laulye + ac) adhama, ubaDu, nItha -bhAryAcelam adhama patnI. celagaGgA strI. (celamiva gaGgA) goDaerzanI pAse khAvelI kheDa nahI. celaka puM. jaharo, joDaDI.. celaprakSAlaka puM. (celaM vastraM prakSAlayati) vastra dhonAra ghojI. celAna puM. (cela+Anac) isapradhAna kheDa bhatano velo. celAla puM. (celamivAlati al+ac) bheDa bhatanuM i.sa. celAzaka puM. (cela + aza+Nvul) kheDa bhatanuM preta. celikA strI. (cilyate paridhIyate'sau cil+ina+kan+ TAp) yoNI, aMgaNI, DAyaDu, polaDuM -raktacelikayA channA zAtakumbhaghanastanI - pA pAtAlakhaNDe / [cetomat-caikirSita celuka puM. (cela + uka) juddhabhikSuDano ziSya. cella (bhvA. para. sa. seT cellati) yAsa, dhuM. cellaNA strI. (jai. da ) zreziddha rAbhanI rAzInuM nAma. cevI strI. te nAmanI roDa rAjazrI. ceST (bhvA. Atma. a. seT ceSTate) yeSTA 42vI, yadA sa devo jAgarti tadedaM ceSTate jagat manu0 1/52 thAnA 42vA yatheSTaM ceSTante sphuTakucataTAH pazya kulaTAH udbhaTaH / ceSTa na. yeSTA, zArIriGa vyApAra, thAnA ceSTaka tri. (ceST + Nvul) yeSTayavANuM, yANAvANuM. (puM.) te nAmano kheDa bhatano ratibaMdha -pAdamekaM hRdi nyasya itareNaiva ceSTayet / kAntaH kroDe sthitAM nArI bandho'yaM ceSTako mataH / smaradIpikAyAm / ceSTana na, ceSTA strI. (ceST + lyuT / ceST+aG) ayi vyApAra, yeSTA - AkAramiGgitaM ceSTAM bhRtyeSu ca cikIrSitam - manu0 7 /67 / ceSTayA bhASaNena ca netra- vaktravikAraizca lakSyate'ntargataM manaH manu0 - 8 / 26 | ceSTamAna tri. (ceST+ zAnac ) ayi vyApAravANu, yeSTA astu, thANA ratu. ceSTayitR tri. (ceST + tRc) yeSTA 42nAra, zArIriGa vyApAra karanAra. ceSTAnAza puM. (ceSTAyAH nAzo'tra ) prasayANa ceSTAbala na. bhyotiSazAstra prasiddha grahItuM jaja. ceSTAvat tri. ( ceSTA + matup) yeSTAvANu, raMgama ceSTita tri. (ceST + karttari kta) yeSTAvAnuM. (na. ceSTa+bhAve kta) yeSTA, gati, zArIriGa vyApAra - tattat kAmasya ceSTitam - manu0 2 / 4 / vartana, khayara - mUrkhastu na vijAnati mohito bhAvaceSTitaiH / - devIbhAga0 1 / 15 / 18 / - kapolapATalAdezi babhUva raghuceSTitam - raghu0 4 / 68 / caikitya puM. (cekitasya gotrApatyam yaG ) yaiDita RSino gotra. caikitsitya puM. (cikitsitarSerapatyam +yaJ) (yadvitsita RSino putra. caikirSita tri. ( cikIrSata eva prajJA. aN ) Icchesa, 42vA dhArela. karavA Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ceTavata-ce]i caiTayata tri. (ceTa iva yatate yat + ac tataH svArthe a) dAsInI peThe prayatna karavAnA svabhAvavALuM. caitanya na. ( cetana eva cetanasya bhAvo vA SyaJ ) AtmA, vedAntImate cisvarUpa paramAtmA, nyAyAdimate AtmAnA dharmarUpa cetanA, prakRti, jIva. (kuM.) kaliyugamAM kRSNAvatArano eka bheda. caitanyabhairavI strI. taMtrazAstra prasiddha te nAmanI eka bhairavI devI. zabdaratnamahodadhiH / cenna naM. (cittayevam an) citta saMbaMdhI smaraNa. (kuM.) cittano abhimAnI kSetrajJa jIvAtmA, bauddhamatamAM vijJAnaskaMdha sivAyano koI paNa skaMdha. caitya na., caityavihAra puM. (cityAyA idaM aN / caityasya vihAro'tra) arhapratimA, arhamaMdira, jinamaMdira, sthAna sthaLa, yajJasthAna, devAlaya, devamaMdira, buddha, pratimA, uddezya vRkSa, gAma vageremAM prasiddha moTuM vRkSa, stUpa, kabara, jaina tIrthaMkaronA atizayarUpa azokavRkSa, devamaMdiramAM rahela harakoI deva. caitya puM. (caitya va Ati jai+) mArganA kinAre UgeluM pIpaLAnuM jhADa, te nAmano eka parvata. caityagRha na. ( caityasya samIpe caityasya vA gRham ) cauTAmAM rahela devamaMdiranI pAsenuM gRha-jinamaMdira, arhamaMdira. | cevata, cecaTTu, cennuma, caivRkSa puM. (caitya: taruH caityasya samIpe vRkSa:) gAma vageremAM prasiddha vRkSa, jaina tIrthaMkaronA atizaya rUpa AsopAlavanuM jhADa, pIpaLAnuM vRkSa, azokavRkSa. caityadravya naM. (caityasya dravyam) devadravya, jinamaMdira saMbaMdhI sthAvara jaMgama milkata. cetyaparipATI strI. kramathI jinamandironI yAtrA. caityamata chuM. caitya saMbaMdhI utsava. caityamula vuM. (caityasya revajrasya muhumasya) kamaMDaLa. cetyayajJa puM. (zvetyArtha: yajJaH) gRhyasUtra prasiddha eka yajJa. cetvavantana puM. (caityasya vanam) jinapratimAnI mana, vacana ane kAyAthI stuti. caityavAsa puM. (caitye vAsa:) jinamandiramAM yationo vAsa. 867 caitra na. (citrameva svArthe aN) devamaMdira, muDaduM. (kuM.) (citrAnakSatrayuvattA porNamAsI smin vA) buddhabhikSuka, parvatavizeSa, varSadha2 parvata, te nAmano buddhano eka ziSya, cAMdra caitra mahino, bArhaspatya eka varSa, mIna rAzimAM rahela sUryavALo saura caitra mAsa. (ftra.) viAyAM bhava: an) citrA nakSatramAM janmela, citrAnakSatramAM thanAra. caitra puM. (caitra+) caitra mahino. caitrama vuM. caitra mahinAmAM ka2vAno vasantotsava. caitraratha na. (citrarathena gandharveLa nivRtta ag) te nAmano kuberano eka bagIco-udyAna- jo yo caitrarathapravezAn saurAnTaramyAnavaro vivarmAn-raghu0 60 / mahAbhAratamAMnuM eka peTAparva. (puM.) te nAmano eka muni. caitrathi chuM. zazabindu rAjA. caitrarathI strI. zazabindu rAjAnI putrI. caitraghna naM. (citrarathameva svArthe vyaMg) te nAmanI eka kuberanI vADI. caitrAyaLa vuM. (citrasya potrApatyam naDA. ) citrano putra. (tri.) citra karela vagere. caitrAvalI, caitrI strI. (caitre AvaliH samyak balirana DI/citrAnakSatrayuktA poLamAsI ma+DIp) caitrI pUnama. caitrI, caitri, caitrin puM. (caitra+DuM/citrAnakSatrayuvatA paurNamAsI sA'smin mAse Thak / caitrI vidyate'smin vRkSAvini) caitra mAsa, caitra mahino. cenji puM. (ceteize mavaH Rk ti) cedI dezamAM thanAra. vaidya chuM. (cerInAM banavavAnAM rAkhA vyas) zizupAla, cedI dezano rAjA -mivaidya pratiSThAmu:-zizu02| / caintita puM. (cintitAyAH tannAmikAyAH striyAH apatyam an) cintitA nAmanI koI strIno putra. caintiteya puM. ( cintAyuktAyAH striyAH apatyaM Dhak ) cintAyukta strIno putra. tri. (veceTuM jhaLU) vastranuM, vastra saMbaMdhI. .(na. yemeva svArthe vyas) vastra, kApaDa. ce ivuM. (cetjharlerapatyam g) jIvala nAmanA RSi. Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 868 shbdrtnmhoddhiH| [cailadhAva-colapaTTa cailadhAva tri. (cailaM vastraM dhAvati mASTi dhAva+aN) | indIvaradalaprabhAcoraM cakSuH-bhartR0 3 / 67 / te. nAmarnu vastra dhonAra, gholI. eka gaMdha dravya, te nAmano eka kavi-jeNe cailAzaka puM. rAkSasa.. 'corapaJcAzikA' vagere anyo. 2yyA cha. cokuTi puM. te nA. ma. prava2. RSi. coraka puM. (cora iva kAryAta kai+ka) anthi57 cokSa pu svAbhAvi. zata. pavitra vanaprazi. (tri.) nAmanuM vRkSa, sugaMdhI dravya vizeSa, tagara athavA bhaTelara yoj, pavitra, 66, hyu, zuddha, svaccha, suM62, nAmanI vanaspati- corako varuNaH kuSThaM sarvagandhA tIkSA. sasaptalA -suzrute 6. a0 / coca na., cocaka puM. (cu+ca / coca+svArthe ka) coraghAta puM. (coraM hanti han+aN) 25%. DAthI. 1871-chA, yAmaI, , najiye2, hAlathInI-tadeg4, corapuSpikA, corapuSpI strI. (corapuSpI svArthe ka / laviMga, aDadhuM bhakSaNa karela tADanuM phaLa. cora iva sugandhi puSpamasyAH) me tanI vanaspaticoTI strI. 4.1, jaTho, sAsa-sasa... zaMbhAjI- zazinI / coDa puM. (cula samucchrAye ac lasya DaH) iyaNI, corasnAyu puM. (corasya gandhadravyabhedasya snAyuriva) paI, yojI., DI., TI.Ta. (puM. ba.) yora hesa. kAkAsA nAmanI vanaspativizeSa. coDI strI. (cula+ac gaurA DIp lasya DaH) sI corA strI. (cora+ac+TAp) zaMkhapuSpI- inaul sAudo.. nAmanI vanaspati. coda puM. (codayati cud+ac) ghoDA bane. &lsanil yApUDa. (tri.) 25 // 42nAra, nAra. corikA strI. (corasya bhAvaH vuJ Than vA) yo... ghodaka puM. (cud+Nvul) pravatta al. usya. (tri.) corita tri. (cur+kta) yo3.8.. pre27, pre25|| 12 // 2, &i. 2. coritaka puM. (corita+kan) yo38. vastu. codana na. (cud+bhAve lyuTa) pravartana, pre25||, &isj, cola puM. (colayati samucchrayati trINAM vakSaHpradeze utte4 5j. (tri.) 29 // 4282, isl2. cul+ghaJ) strImAna yamI, yojI -nijAM vINAM codanA strI. (codyate pravartyate'nayA cud+yuc+TAp) vANI nitulayati colena nibhRtam-Anandala0 66 / pravartana vAkya, preraNA, pravartanA, AjJA, pravRttino poI, 59, 50 sudhI pAye te vastra-mo, tu, sAnAtriya- jJAnaM jJeyaM parijJAtA trividhA paheraNa, khamIsa, baMDI. (I.) dakSiNa bhAratamAM Avelo karmacodanA -bhaga0 1818 / Adhuni: to2 nAmanI me. he -ullaGghyamAnA codanAguDa puM. (codanayA nodanayA guryyate gur+ka kAverI tena saMmardakAriNA / colakezvarakIrtizca kAluSyaM ___ rasya DaH) 2bhavAnI 64.. yayatuH samam / / -kathAsaritsAgare 19 / 95 / yInamai codanI strI. (cud+lyu+GIS) dhAso namAnI vanaspati. bhAveto. . gha. .(puM. ba.) yora dezavAsI, yora. codayat tri. (cud+Nic+zatR) pre25 42tuM, &ij. dezano rAjA. codayitR tri. (cud+Nic+tRc) pre25|| 32 // 2, nA2. colaka puM. (cola iva kAyati kai+ka) ud.2 1848, codita tri. (cud+kta) 25 // 438. -cApalAya pracoditaH yojI. -raghu0 7. I &ie, guda, G4na 428, nimA colakin puM., colana na. (colakamivAstyasya ini| 438.. __ cola ivAcarati kvip tataH kartari lyu.) 127 // codya tri. (cud+yat) 258 42vA yogya, mAkSepa __, nAraMgIna Ara, uSNu pana.. 42 // yogya, abhuta (na. cud Nic+Syat) abhuta, colagaNeza puM. taMtrazAstra prasiddha meM. go.. praza, pUrva pakSa. copana na. (cup mandagamane+lyuTa) dhIme dhIme 4, colaNDuka puM. (colasya aNDuka iva) pAdhI, 321, yUpa. thaj, it. j, bhauna tha, mauna. __328t. cora puM. (corayatIti cur+ac) yo2, yo3. 4242, colapaTTa puM. haina sAdhubhAna nI yena (bhAmA Tisa -sakalaM coragataM tvayA gRhItam-vikrama0 ,4 / 16, . / 52vAna vastra-yogapo. Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ colI-cyautna shbdrtnmhoddhiH| 869 colI strI. (cul+ghaJ+gorA. GIS) strImAnI yIcaula, caulakarman na. (cUDA+SyaJ aN vA caulaM yojI, Du, puruSonu 5325, prabhAsa, maMDI, 5 karma) yora saM2782, vANa. tasA ta. sudhI pahoMce evo jhabhbho. cauluka puM. (culukarSigotrApatyaM tasya chAtraH kaNvA. coloNDuka puM. yAcI, iMTI, mAthe. vI24AnuM vastra. | aN yalopaH) yausuzyanA vidyAthA. coSa puM. (cIyate iti ci+Da caH, tataH uS dAhe+ap | caulukya puM. (culukasya gotrApatyaM gaI. yaJ) yudura cazcAsau uSazceti) me tano zarI26 no roya. RSino gotraja-te nAmano eka rAjarSi. e nAmano -hacchralapIDanayutaM pavanena pittAt tRDdAhacoSabahulaM vaMza. sakaphaprasekam-bhAvapra. / cyavana puM. (cyu+lyuTa) te. namana guvaMzI. me. coSya tri. (cuS+Nyat pRSo. guNaH) yUsavA yogya. RSi-yyavana RSi. (na.) yavaj, 2, 853j.. coska puM. (cadi+Da: pRSo.) uttama. gho32, vanaspati cyavanaprAza, cyavanaprAzAvaleha puM. (cyavanena prAzyate pra+az karmaNi ghaJ) te. nAmarnu ra auSadhagaramAgo. caur3a na. (cUDA prayojanamasya aN) yU.15bha-yaula yA21, vana. cyAvana puM. (cyavana pRSo. dIrghaH) yavana RSi.. saM242, zivu-yo2I. (tri. cUDAyA idaM aN) (tri. cyu+Nic+lyuTa) paaun|2, yuti. 42 // 2. yU. saMdhI, zima saMdhI... cyu (bhvA. Atma. sa. aniT-cyavate) 4, 52, . cauDakarmana na. cUDAkarmana za6 4o.. asmAd dharmAnna cyavet -manu0 7 / 98 / 85j, cauDi puM. strI. (cUDAyA idam bAhvA. iJ) yuu| saMbaMdhI, 57j -svatazcyutaM vahvimivAdbhiradbhutam-raghu0 3 / 58 / zima saMbaMdhI. (curA. ubhaya. seT sa.-cyAvayati, cyAvayate) saDana cauNDya na. . tanuM 50. 72, mama.j, a usa... cauNDa, cauNDya na. (cuNDAyAM bhavaH aN) evArnu / | cyut (bhvA. para. a. seTa-cyotati) 52, 85., ___55. OM2j -idaM zoNitamabhyagraM saMprahAre'cyutat tayoH / caudAyani puM. te. nAmAnA meM Si. bhaTTi0 6 / 28 / -idaM kavacamacyotIt -bhtttti06|29| caupayata puM. (cup+ac copaH san yatate yat+ac | cyutAtman puM. (cyuta AtmA yasya) huSTa mAmA, tataH aN) te. nAmAnA . *Si. duSita AtmAvALo. caupaiyA strI. tanAmanI me. cha. cyuta tri. (cyu+kta) 538, 28, 85.48, gaye, caura puM. (cora eva aN) yora, te. nAmanI meM. vi. 3. zubha cora 206 -cauraM vA tApasaM vA'pi samAnaM | cyuti strI. (cyu+ktin) , 52, 57j, -dhairyacyuti __ manyate katham -devIbhAga0 1 / 16 / 59 / kuryAm -bhaTTi0 6 / 10 / 4 -cyotati zoNitamasmAt cauratas avya. (caura+tasil) yo2thI. guhA-pAnadvAra. cArapuSpauSadhi strI. te. nAmAnI. 2. bhopAya, jAvaTI.. cyuteSu puM. (cyutaH iSuryasya) hernu mAninathI. caurikA strI. (corasya bhAvaH ThaJ) corikA zaha cUkyuM hoya tevo bANAvaLI. mo.. yo. cyupa puM. (cyavate bhASante'nena dhAtUnAmanekArthatvAt cyu caurikAka puM. te namanI me. AgI. ___ bhASaNe+pa kicca) bhuma, bho.. caurI strI. (caura+GIpa) yo.. | cyus (curA. ubhaya. a. seTa-cyosayati, cyosayate) caurya na. (caurasya bhAvaH karma vA) yo, yonu ma / sa, DIe thay, 1.50 4g, saDaj. SH | cyUta puM. (cUta pRSo.) Hilk 3. -saMdhiM chitvA tu ye cauryaM rAtrau kurvanti taskarAH . cyautna na. (cyu gatau karaNe tnaN) 5. (tri. cyu manu0 9 / 276 / __ kartari tnaNa) mana. 42nA2, 5kSA, nuM puzya kSI cauryaka na. (caurya+kan) bhASA-1. Avl, yU.15. thathu, Doya cha ta, tyAta dharma.. Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 870 shbdrtnmhoddhiH| cha-chatrAka che vyaMjana varga paikI tAlusthAnIya aghoSa sAtamo varNa. | itra . (chatrama vAta +1) eka jAtanuM vRkSa, che !. chakAra varNa. (cho ) kApavuM, chedavuM. toDavuM, vibhAga, mAchalAM jevA raMgavALuM eka pakSI. ( chatra+svArthe bhAga. (. cha+3) ghara, gRha, DhAMkavuM, chAdana, DhAMkaNa, +) chatra, chatrI, nAnuM devamaMdira, zivapUjAnuM maMdira. (tri, chAyate parikriyate yata che+pagathe ) nirmala, chatravAra tri. (chatra roti kR+) chatra banAvanAra, svaccha, zuddha, toDanAra, kApanAra, tarala. chatrI banAvanAra kArIgara. cheT S. (A romamachInuM cchita +) bakaro, chatrAjha, chatrapuve S. (chatrAva ucho-TusiDaca) bokaDo, chAga. eka jAtanuM ghAsa. chaI na. 6. (7+3+che:, chAya. va chInA chatrapa% na. (chatrAti va) jyotizcakra, nakSatra Tkhyatve "+ ba) chANa, aDAyu, chANuM, karISa. maMDaLa. (S. che+0 Trasva8) bakaro, vRddha dAravRkSa- chatratraya na. jaina tIrthakarono devakRta eka atizaya. - varadhALo, jyAM puSkaLa bakarAM hoya tevo deza, chatratrayaM tava vibhAti zazAGkakAntam-bhaktA0 23. / nAmanA eka RSi. (tri.) chagala dezamAM rahenAra. -adeyamAsIt trayameva bhUpateH zaziprabhaM chatramubhe ca (1.) bhUruM vastranIla vastra, kaMIka kALAza paDatuM cAmare -raghu0 3 / 16 / chatradhara, chatradhAra chuM. (chatra dharata dhR+3 / chatra che iS. (chAtra+vArthe ) bakaro, vRddhadAraka vRkSa. bhArata pR+) chatrI dhAraNa karanAra sevakachaIchA strI. vRddhadAraka-varadhALo nAme vanaspativizeSa. chatrajo strI. (chaTi+36) bakarI. chatraghAra | R. (chatra+E+nyu) chatrI dharavI te, chamanuM chA . dakSiNa dezamAM samudra pAse AveluM pracaNDA dhAraNa karavuM te.. devInuM sthAnavizeSa. chatratharina tri. (chatradhara+ na) chatra dharanAra, chatra chagalAdhi, chagalANDI strI. (chglsyevaadhrirmuulmsy| pakaDIne cAlanAra, chatrI oDhADanAra. che + + ) vRddhadAraka-vRkSa varadhALo. chAtrI strI. (chAncima pusthA:) vRddhadAraka chatrapati 6. samrATa, cakravartI, moTo rAjA, jaMbUdvIpanA prAcIna rAjAnuM nAma. varadhALo nAmanI auSadhi. ini tri. (cha 8i+ni) kalApI RSino te nAmano chatrapatra kuM. (chatramiva patrama0) sthaLa kamaLa, bhojA patranuM jhADa. eka ziSya. cheTI, chI strI. (4+) ajA, bakarI, varadhALo chatrapuSpa, chatrapuSpaka puM. (chatramiva pusspmsy| nAme vanaspati. chatrapuH+na) tilakavRkSa chachi strI. mAkhaNa vinAnI puSkaLa pANIvALI chAza. chatrabhaGga puM. (chatrasyeva rakSituH svAminaH bhaGgo yatra) chA strI. (++dhyi ) teja, krAMti, dIpti, paraMparA rAjAno nAza, rAjAne rAjagAdIthI utArI mUkavo, - smerendIvaradAmasundaravapustasyAH kaTAkSacchaTA / sA0 strIno raMDApo, vidhavApaNuM, svataMtratA, chatrInuM bhAMgavuM. 20, - chAtetarAvucchaTA vyao | chatraratna . cakravartInA cauda ratnamAMnuM navamuM ratna. chAparu chuM. (chaTeva paramparAnvita karuM ya) sopArInuM chatravat tri. (chatra+H0) chatrIvALuM. ( vyachatra+va) jhADa. chatrI jevuM, chatrInI peThe. chaTAmAM strI. (chahyA DhIcA mati ma+) vIjaLI. chatrA strI. (chatrapa TApu) eka jAtanuM jhADa, kothamarI, chatra 5. (cha+TU+STranuM dUsva:) eka jAtanI chatrAkAra dhANA, majITha, comAsAmAM thatI chatrAkAra vanaspati, pAMdaDAvALI supa vanaspati vizeSa. (na, chAya kAgaDAnI TopI. + nenAtapaRmiti) chatrI, chatra, AvaraNa -zazi, chatra . (chatreva kAti +) comAsAmAM chatrAkAra chatramubhe ca cAmare -raghu0 31 / thatI vanaspati kAgaDAnI TopI. Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ chatrAkI-chandas] shbdrtnmhoddhiH| 871 chatrAkI strI. (chatrAka gaurA. GIS) vanaspati. 212, | chadmatApasa puM. (chadmanA chalena tApasaH) sone 614 AsaMdha nAmanI vanaspati. mATe banelo tApasa, vezadhArI tApasa. chatrAtichatra puM. (chatramatikramya chatramAvaraNamastyasya) chadman na. (chAdyate svarUpamanena chad+manin) 542, pANImAM chatrAkAre thatuM eka prakAranuM sugaMdhI ghAsa. cha, -chadmanA paridadAmi mRtyava -uttara0 1145 / (na. jai0 da0) tIrtharono me bhatizaya, tIrtha.ronA mahAnu, sva35nu ||27|6n. -kaikayIzaGkayevAha mastaka upara je chatra upara chatra dhAraNa thAya te. palitachadmanA jarA -raghu0 12 12. (puM. na. je. da.) chatrAdi puM. vyaa429||2||str prasiddha . za06048 -sa chamI avasthA, sarAga dazA, AtmAnA jJAnAdi ca yathA-chatra, zikSA, praroha, sthA, bubhukSA, curA, guNonA AcchAdana karanAra jJAnAvaraNIyAdi ghAtI karma. titikSA, upasthAna, kRSi, karman, vizvadhA, tapas, 542, bhAyA. satya, anRta, vizikhA, vizikA, bhakSA, udasthAna, | chadmastha tri. (jai. da.) ghAtAnA dhyavANo mAtmA, puroDAza, vikSA, cukSA, mantra, chAtra, caura ityAdi / apUrNa jJAnavAna mANasa, kevaLajJAnI nahi te, chatrAdhAnya na. (chatrA dhAnyamiva) athabharI, . rAgadveSavALo AtmA. chatrika tri. chatrIvAj. chamikA strI. (chadma astyasyA brIhyA0 ini saMjJAyAM chatrikA strI. (chatraM tadAkAraM puSpaM vA astyasya) ___kan TAp ca) jo nAmanI vanaspati. comAsAmAM pedA thatI kAgaDATopI. chadin strI. (chadma astyarthe ini) 55zuj, 75TI, chatrin tri. (chatramastyasya ini) chatravANu, chatrIaaj, - DhoMgI, svarUpanuM AcchAdana karanAra. gacched varSAtape chatrI daNDI rAtryaTavISu ca -smRtiH chadvara puM. 6id, satAbhaM.upa. (puM.) vAha, ma.. chanda puM. (chadi saMvaraNe+ac) 7. -mayocyamAnaM chatvara puM. (chadate apavArayati varSoSNAdikamiti, yadi te zrotuM chando vilAsini ! - rAmA0 2 / 9 / 7 / __chad+Svaran dasya taH) ghara, satAu5. abhilASA, abhiprAya, vazapaNuM, adhInapaNuM, silAvaj -tvayopachandita udakena -za0 5. / me| chad (curA. ubhaya. sa. seTa chAdayati-te/bhvA. ubhaya. sa. seTa- chadati, chadate/curA. ubhaya. sa. seTa prA2nu ra. (tri.) me.ti, gupta, charnu. idit-chandayati, chandayate) Dhaisj -jJAnapUrvaM kRtaM karma chandaka tri. (chadi+Nvul) 269 4282, jayAvanA2. (puM.) zrI.L, vAsudeva. chAdayante hyasAdhavaH -mahA0, -channaM doSamudAharantI - mRccha0 9 / 4, -hemaizchannA megha0 90; -cakSuH-khedAt chandakapAtana puM. (chandakena chadmanA pAtayati lokAn) 801, 842ii tApasa. salilagurubhiH pakSmabhizchAdayantIm - megha0 90, Dhaish chandatas avya. (chanda+tasil) 427||nnii, mamAthI. -pracchAdya svAn guNAn -bhata0 2177 / / chandana na. mAriyAna Dhaisi.. chada puM. (chad+gha) vRkSa vana pahapakSI 5in, chandanA strI. (jai. prA. ko.) sAdhu is 54 vastu tamAla vRkSa, granthipaNe vRkSa. gRhasthane tyAMthI vahorI lAvyA pachI guvAdikane te chadana na. (chadati AcchAdayatIti chad + lyuT) pAMDe, vastunuM AmaMtraNa karavuM-prArthanA karavI te sAmAcArIno in- vimalasphaTikAbhAni pANDuracchadanairdvijaiH - mahA0 pAMcamo prakAra. 3 / 158 / 69 / tamAlapatra, sayAnI-ta4, ai.i, chandaHparNa puM. (chandAMsi vedavihitakarmANi parNAnIva vidhAna. yasya) mAyAmaya saMsA2. chadapatra puM. (chadAtha pAmasya) bhopatra- OMAu. chandazciti strI. (chandasAM citiH) 74no samUDa. chadi strI. (chAdyate'nena chad+ki) ghara- cha59, 5.70ii, chandas na. (chandayati asun) 36 -AsInmahIbhRtAmAdyaH 2thanI 25o, aisel. praNavazcchandasAmiva -raghu0 111 / svecchAyA2, 27 chadis na. (chAdyate'nena chad+ isi) ghanu ch|59, 52. -mUrkha chandonuvRttena yAthAtathyena paNDitam -cANa0 -kva tadIyaratirbhAryA kvAyamAtmA nabhacchadiH . 33, abhilASA, prayona, gAyatrI vagere cha6, 542, bhAga0 7 / 14 / 13 / cAra caraNavALuM padya vagere. Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 872 chandaskRta na. (chandasi kRtam) gAyatrI uSNi bRhatI vagere chan6, vemAM rathe yathoditena vidhinA nityaM chandaskRtaM paThet -manu0 4 / 100 / vedyAMga vizeSa. chandastubh puM. (chandasA pakSeNa stubhnAti sUryam) garuDano moTo bhAI aruNa. chandA strI. (jai. prA. ko.) chIkSAno kheDa bheTa, jIbhanA abhiprAyathI dIkSA lIdhI hoya te. chandasya tri. 2chAnusAra resuM hoya te. chandu tri. (chandi + uN) anusaranAra, pAraDI IcchAnusAra 42nAra. zabdaratnamahodadhiH / chandoga puM. (chandaH sAmavedaM gAyati gai+ka) sAmavedhano bhaganAra braahme| - zAkhAntamathAdhvaryuM chandogaM tu samAptikam - manu0 3 / 145 / chandodeva puM. brAhmaNIne peTe ubhamathI pehA thayesa mAtaMga nAmanI caMDAla jAti. chando'nuvarttaka tri. (jai. prA. ko.) abhiprAyane anusa2nA2, potAnI marajI pramANe na cAlatAM gurunI marajI pramANe vartanAra. chando'nuvRtta na. (chandasA anuvRttaM) 2chAnusAra, vartana, marajI mujaba cAlavuM. chando'nuvRtti strI. (jai. prA. ko.) DoInA abhiprAyane anusarIne cAlavuM te. cchAnusAra uDevuM te, chandopacAra tri. (jai. prA. ko.) khAyArya vagerenI icchAnusAra vartanAra tathA temanI sevA karanAra. chandobha puM. te nAmano kheDa yAga. chandobhASA strI. (chandasA bhASA) te nAmanuM eka upAMga zAstra. chandomadazAha puM. (chandomazcAsau dazAhazca ) 628 hivasabhAM sAdhya te nAmano eka yAga. chandomAna na. vaidhi bhApa, te nAmano bheDa aMtha. chandoviciti strI. gAyatrI vagere chanhonI samuhAya. 'chandaH parIkSA' nAma chaMhaH zAstrano kheDa graMtha, The haMDI uvi racita bhanAya che- chandovicityAM sakalastatprapaJco nidarzitaH kAvyA0 1 / 12, vipulAmapi buddhvA chandovicitiM bhavati kAryametAvatbRhatsaM0 104 / 64 / channa tri. (chad + kta) DhAMDela, DhaMDAyesa, gupta, vyAptaadRzyanta zaraizchannAstathAhaM sainikAzca meM -mahA0 3 | 20 | 24 (na.) kheDAMta, nirdhana, jAnagI. [chandaskRta-chala chatrapada na (jai. prA. ko.) bhAyA, upaTa, mAyAsthAna. channA strI. (channa+TAp) mAyA, gupta rIte sandezo pahoMcADanAra eka dUtI. chap (bhvA para seT idit-champati / curA. ubhaya. sa. seTa- champayati, champayate) gamana 92, 4. cham (bhvA. para. sa. seT - chamati) lakSa 42, jAvuM. chamacchamita na chama chama khevo anurAga zabda. chamaNDa puM. (chamati bhakSayati janmagrahaNAnantaraM pitaraM nAzayati cham + aNDac) bhA-jAya vinAno choro . chariSA strI. dhAruSNahara nAmanI vanaspati. charda (curA. ubhaya. sa. seT chardayati, chardayate) vamana 42, khoDa svapanti ca plavanti ca chardayanti ca mAnavA:- mahA0 5 196 / 42 / charda, chardana na. ( charda + ac/chad + bhAvelyuT ) vamana, saTarI (puM.) khasaMjuSa nAmano rAkSasa, sIMjAnuM jhADa, bhIDhajanuM jhADa. (tri. chad + lyu) vamana 42nAra, khoDanAra. chardApanikA strI. (chadaM vamanamapanayati Api + lyu+svArthe ka) DADuDI. chardi strI. (chardayati anena chad vamane +in) asaTIno roga chardISi yAnIha puroditAni carake 23. a0 chardikA, chardIkA strI. (chardU + Nic + Nvul) asaTIno roga, asaTI, viSNubhAntA-garazI nAme vanaspati. chardikAripu strI. (chardikAyA: ripuH) nAnI khelaya.. (tri.) laTIno nAza haranAra auSadha. chardighna puM. (chardi hanti han+Tak) lIMbaDI. (tri.) UlaTIno nAza karanAra auSadha. chardita tri. vamana, ulaTI, vamana DaranArane hAthe bahoravAthI sAdhune lAgato eSaNAno eka doSa. chardis strI. (charda + bhAve karttari vA isi) vamana, asaTI, asaTIno roga, khoDA2. (na. karmaNi) 62. (na. chad dIptau isi ) 4. chal (nAmadhAtu chal kRtau + Nic saka. seT chalayati) cha, chata, Thagavu - zaivAlalolAMzchalayanti mInAn raghu0 16 / 61 / chala na. (chal+ac) sva3panuM khArachAhana, vyA chaLa, bahAnuM, satyane chupAvavuM te, kUTa yuddha karI bharyAA toDavI te, zahatA -vidmahe zaThapalAyanacchalAni - raghu0 19 / 31 duyyA, hagArDa, ApaTaya dharmeNa - Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 873 chalaka-chAtradarzana shbdrtnmhoddhiH| vyavahAreNa chalenAcaritena ca-manu0 8 / 49 / nyAyamata | chAgabhojin puM. (chAgaM bhuGkte bhuja+Nini) 52. siddha meM dUSa9. -vacanavighAto'rthavikalpopayattyA __(tri.) 2ik mAMsa. pAnA2. cchalam - akSapAdasUtre 50 / / chAgamaya na. (chAga+mayaTa) tisvAbhAnu, 72hu bhuga. chalaka tri. (chal+Nvul) 78 282. chAgamukha puM. (chAgasya mukhamiva mukhamasya) uti svAmI, chalana, chalanA na. (chala+lyuT/strI. chal+yuc) 7j, - kArtikasvAmIno eka anucara. 6ng, chatara. chAgamitra puM. (chAgasya mitram) te nA. me 12. chalabat tri. (chala+zatR) tuM, chataratuM, tu. chAgamitraka tri. (chAgamitre bhavaH) mitra dezamA chalika na. me 2y 123 -devi ! zarmiSThAyAH thanA2. kRtiM catuSpadI chalikaM duSprayojyamudAharanti chAgaratha puM. (chAgaH ratho vAhanamasya) bhani, yitrAnu maalvikaa03.| 53. chalita tri. (chal+kta) goj, chatarAyevu, 7Nehu~, chAgala puM. (chagala eva svArthe aN) 45. -chAgalo (na.)71,542,8005. chalin puM. 42 // 2), suthyo, mm||2. (tri.) 75vANu, barkarazchAgo vasto'jazchelakaH zubhaH-rAjanighaNTe / (chagalasyaberapatyaM pumAn aN) mAtraya muni, me. 75 42nAra. chalaka puM. sAmAjini ziSyanu, nAma, 456 RSi. tarnu bhatsya. (tri.) 42 // saMbaMdhI, Axil. challi, challI strI. (chadaM chAdyatAM lAtIti lA+ki / chAgalaka puM. (chAgala svArthe+ka) 5.42, mAtri chad+kvip tAM lAti lA+ki+GIS) cha, adu, eka muni Atreya, matsyavizeSa. vo, saMtati, 5252, puSpavizeSa. chAgalika pu. 45thI. mAvi.. yAcanA2, chavi srI. (chyati asAraM chinatti tamo vA cho+vi - 414. kita) zomAnti , sunasaratI, sanha25 -bhartuH | chAgalAdyaghRta na. 542 mAMsamai 45. 426. vaidya kaNThacchaviriti gaNaiH sAdaraM vIkSyamANam-megha0 35, prasiddha auSadharUpa eka ghI. -chavikaraM mukhacUrNamRtuzriyaH-raghu0 9 / 45 / chAgalAntrikA strI. 12dhAgo. chaviccheda puM. &, 52, Ana, naus 4. 5 . chAgalAntrI strI. 12. chavitrANa na. yAmIna, 2kss9|| 422 vastra, sial chAgalI, chAgikA, chAgI strI. (chAgala+GIS) 5.42.. vagere. chAgavAhana puM. (chAgo vAhanamasya) mani. chaviparvan na. ma. 13Ail bhane. yAma.DI. 3 chAta tri. (cho+kta) chAye, pAye, hu . chate zarIra-auhari zarI2. svacchandocchaladacchakacchakuharacchAtetarAmbucchaTAchavimat tri. siltuj. kAvyaprakAzaH / chavI strI. (cho+vi+GIS) Alcu, sild, pUnasuratI, chAtra paM., chAtraka na. (chatraM gurorvaiguNyAvaraNaM zIlamasya/ sun625, - ApANDurIbhUtamukhacchavInAm-kumAra0 / na. chatra+Na svArthe kaH) ziSya, ye.so. . chaS (bhvA. ubha. sa. seTa-chaSati, chaSate) 44. 42vo, chAtrANAmAryadezyAnAM tena vidyArthinAM maThaH-rAjata0 bhAra, bhArI naing.. chA puM. (cho+kvip) pA. (tri.) chana. 42-42, 15 // 2. 6 87aa eka jAtanuM madha je pILA raMganuM hoya che. (strI. chaD+Da+TApa) mA276na, aisi. chAtragaNDa puM. (chAtro gaNDa iva) alpaza-ziSya, chAga puM. (cho+gan) 40. -brAhmaNazcchAgato yathA padyanuM pAdamAtra jANanAro. . (vaJcitaH) -hi0 4 / 53 / (na.) puroza, 430k chAtratA strI., chAtratva na. (chAtrasya bhAvaH tal-tva) dUdha. (tri. chAgasyedaM aN) 430 saMdhI, rAna.. ziSya5j, ye . chAgakaNa pu. sAgarnu sAu. chAtradarzana na. (chAtraM madhubheda iva dRzyate dRz+karmaNi chAgaNa puM. (chagaNa+svArthe aNa) chana devatA, ___ lyuTa) ma.. svAhavANu, ma tathA ghI. (chAtrasya urIkSAgni. - .... darzanam vA) ziSyanu zana. Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 874 shbdrtnmhoddhiH| [chAtravyaMsaka-chAyAmitra chAtravyaMsaka puM. (chAtro vyaMsakaH) bhaMDa-83 ziSya bRhadAraNyakaM tathA-mauktikopaniSadi 1. a0 / samave. chAtri strI. (chad+ktin) 76j, kisj, bhA27Ahana.. jANanArano dharma, sAmavedIono samUha. (tri.) chaan||2, 2. chAndomika tri. (chandomasya idaM Thak) chaha nAmanA chAnyAdi puM. vyA725zastra prasiddha za067- sa meM yaza saMbaMdhA. (na.) havasa.. ca gaNaH-chAtri, peli, bhANDi, vyADi, AkhaNDi, chAyA strI. (chyati chinatti sUryAdeH prakAzaM cho+Na) ATi, gomi, chAtrizAlA, chAtrizAlam / / . chayA, 7i43. - anubhavati hi mUrjA pAdapastIvramuSNaM chAda na. (chAdayati chad+ac) 52k 759, chata, zamayati paritApaM chAyayA saMzritAnAm-za0 5 / 7 / 5 . pratilipa - chAyA na mUrcchati malopahataprasAde zuddha chAdaka tri. (chad+Nvula) ch|6|2, isl2. ta darpaNatale salabhAvakAzaH-za0 732 / tenAme chAdana tri. (chad+lyuTa) i3nA2, mAchAhana. 7282.. ra sUryanI patnI, siti. -medhairantaritaH priye tava (na.) 76j, kisj, aise -chAdanArthaM prakIrNaizca mukhacchAyAnukArIzazI-sA0 da0 / pAlana, 5j, kaNTakaistRNasaGkaTaH-harivaMze 65 / 25 / -vinirmitaM pati-paMgata, dAMyaruzvata, tyAyanI. hevI, hu, chAdanamajJatAyAH-bhartR0 27 / 5i, patra, (puM.) 9.5 aMdha.12-aMdhA. tanuM vRkSa- nIlAmlAnavRkSaH / chAyAkara tri. (chAyAM karoti kR+Ta) 7i432 5282, chAdanI srI. (chAdana+GIp) yAma., chasa.. chatra dhAraNa karanAra, chatrI laIne janAro. chAdita tri. (chad+kta) Dha3j, saMtADe, mAchAhana | chAyAGka puM. (chAyA sUryapratibimbaH aGko yasya) yaMdra, ., -chAdite dinakarasya bhAvane-ghaTakharparaH, -ghanatara 52. ghanavRndaizchAditau puSpavantau-udbhaTaH / / chAyAgati strI. (jai. prA. ko.) chAyAnI 54 4 te, chAdiSeya na. (chadiSe hitam) 7 / 52 // bhATe upayoga. chAyAne avalaMbIne javuM te. dhAsa. chAyAgran pu. (jai. prA. ko.) bharI.sa, 659.. chAmastha tri. (jai. da.) 75stha saMbaMdhI.. chAyAtanaya, chAyAtmaja, chAyAputra, chAyAsuta puM. chAasthika tri. (jai. da.) chbhastha avasthAmA 23 nA2, (chAyAyAstanayaH-AtmajaH-putraH-sutaH) zanaizca2 aDa. kevaLajJAna utpanna thayA pahelAMnI avasthAmAM utpanna chAyAtaru, chAyAvRkSa puM. (chAyApradhAnastaruH) chAyAvANu thaye. moTuM vRkSa, jenI nIce savAre ane sAMje atyaMta chAdhika tri. (chadmanA carati vyavaharati Thak) 5421, zItala chAyA 2 cha ta jA3 -snigdhacchAyAtaruSu kapaTa vaDe AcaranAra, kapaTa vaDe vyavahAra karanAra. vasatiM rAmagiryAzrameSu-megha0 1, -atyantazItalacchAyA chAndaDa puM. te nmn| mepi.. sa chAyAtarurucyate-kazcit / chAndasa puM. (chando'dhIte vetti vA aN) 36 bhanA2 chAyApatha puM. (chAyAyuktaH panthAH) zamai. 23. zrotriya, vana vyANyAna. 35 anya. . chAndasaH jyotizcakranI madhyavartI dakSiNa-uttara lAMbuM eka prayogaH vahAbhATana viziSTa za6 cha. (tri AkAza sthAna, AkAzamArga, AkAza. chandasa idaM aN) 36 saMbaMdhI, varnu, cha saMbaMdhI, | chAyApAda puM. (chAyAyAH zakuchAyAyA pAda iva) mAra charnu (tri. chandasi bhavaH aN) vemA thanAra, chavi AMgaLa pramANe zaMkunI chAyAnuM eka pAdamAna. thanA2 - chAndasIbhirudArAbhiH zrutibhiH samalaGkRtaH- chAyApuruSa puM. (chAyAyAM dRzyaH puruSaH) chAyAma jAtI harivaMze 21517 / (na. chandas+svArthe + aN) 36. puruSAkRti, chAyAmAM dekhAtuM pratibiMba. -manye tvAM viSaye vAcAM snAtamanyatra chAndasAt- chAyAbhRt puM. (chAyAM sUryakAnti bibharti bhR+kvip) zrIbhAgavatam / yaMdra, pUra. chAndasikA strI. vaha5. chAyAmAna puM. (chAyayA sUryapratibimbena mIyate mA+lyu) chAndogya na. (chandogAnAM dharma AmnAyaH samUho vA) yaMda,452. (na. chAyAyAH mAnam) chAMyAna prabhAe. marnu sAmavehana se upaniSa6 -aitareyaM ca chAndogyaM chAyAmitra na. (chAyAyA mitramiva) chatra, chatrI.. Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ chAyAmRgadhara-chidradarzina shbdrtnmhoddhiH| 875 chAvAmRgadhara puM. (chAyArUpaM mRgaM dhArayati dhR+ac) | chid (rudhA. ubhaya. sa. aniT-chinatti, chinte) Apa yaMdra, pU2. no chindyAdAtmano mUlaM pareSAM cAtitRSNayA- mahA0, chAyAyantra na. (chAyAyA kAlajJAnasAdhakaM yantrama) chAyA -nainaM chindanti zastrANi-bhaga0 2 / 23, chahaj, to3g uparathI samaya jANavAnuM eka yaMtra. 2. mA. 4258, apa+chid thAna. pa. ava+chid chAyAvat tri. (chAyA+matup) chAyAvANu, 7i434j. vibhAga 72. vi+ava+chid dU2 42, pRtha6 chAyAvipratipatti strI. (chAyAnAM dehakAntyAdInAviprati- 42, nirAsa. 42vo. A+chid meMthAna. DI . pattiviruddhA pratipattiH) 2212-. ti. vagerena viruddha ud+chid bhUNamAthI nAza. 42vI. pari+chid samuha bhAvarUpa maraNa sUcaka cihna. pramAvimA 42vI- yazaH parichettumiyattayAlamchAyopaga tri. (jai. ko.) chAyAyuta, chAyAvA. (puM.) rghu0677| vi+chid vimA 12vo -yadarthe vicchinnaM sevA karavA yogya puruSa, ghaNI chAyAvALuM vRkSa. bhavati kRtasandhAnamiva tat-za0 19 / / chAla puM. na. (chA+alac) vasa, cha. chid tri. (chid+kvip) chenA2, 52, toun||2 - chAlikya puM. (chAlake rUpakabhede bhavaH SyaJ) me. __ zramacchidAmAzramapAdapAnAm-raghu0 5 / 6 / / prakAranuM gAna je devalokamAM gavAya che. chidaka na. (chinattIti chid+kvun) chandranuM 4%. chi strI. (chyati chinatti kIrtyAdikaM cho+ki) niMha, chidA strI. (chid+bhAve aG) cha, tuj. gA, ti22412, um. chidi strI. (chidyate'nayA chid + in kicca) 322., chikkana tri. (chikka+Nvul) chiin||2, chI: 402, DA., IndranuM 4% (tri.) chenAra, Apana2. chIMka lAvanAra. chidira puM. (chinattyanena chid+kirac) duDA, mani, chikkakA strI. (chikkaka+TAp) chI44I, tamA. taravAra, meM tano hora, prA. chikkana na. (chikka+lyuTa) chI:j. chidura tri. (chinattIti karma-kartari chid-kurac) chenAra, chikkanI strI. (chik ityavyaktaM nAsikAzabdaM kanati ApanA2, vairI, zatru, dhutArI, chevAna, audravya. anayA kan +ac+ GIS) chIsel, tAI, chI (tri.) potAnI bhaNe. chAyeda -saMlakSyate na cchiduro'pi ANanAra vanaspati. hAraH-raghu0 16162 chikkara puM. me tano bhRA. chidra (curA. ubhaya. seT sa.-chidrayati, chidrayate) mej, chikkA strI. (chik ityavyaktaM zabdaM karoti kR+Ta) chej, sigi j, che6 5g, mAI 42j. chI5. -chikkAyA lakSaNaM vakSye labhet pUrve mahAphalam / (na. chid+rak chid+ac) chidra-navacchidrANi tAnyeva Agneye zoka-saMtApau dakSiNe hAnimApnuyAt / / naiRte prANasyAyatanAni tu-yAjJa0 3,99, -pRthivyAM yatra vai zokasaMtApau miSTAnnaM caiva pazcime / annaM prApnoti chidraM pUrvamAsId yudhiSThira ! -mahA0 2 / 12 / 29 / vAyavye uttare kalaho bhavet / / IzAne maraNaM proktaM bAkuM, khADo, dUSaNa, avakAza, jagyA, jyotiSazAstra proktaM chikkAphalAphalama ||-gaarudde jyotizcakre 60 prasiddha danathI. bhAbhuM sthAna -chidrAkhyamaSTamaM a0 / (lagnAdaSTamam) sthAnam - jyotistattvam / navanI chikkAra puM. (chik ityavyaktaM zabdaM karoti kR+aN) saMdhyA . eka jAtano mRga. chidrakarNa tri. (chidrayuktaH karNo'sya) chidrayuta. navANu, chikkikA strI. (chikkA kSutaM sAdhyatvenAstyasyAH+Than) vIdhelA navAj. chI, tamAzu, vanaspati nAchI.. chidratA strI., chidratvam na. (chidrasya bhAvaH tal-tva) chikkipatrA strI. (chikkIni patrANyasyAH) chI.sel., tamAI. chita tri. (cho+kta it) chAye, pAye.da. | chidradarzin tri. (chidraM pazyati dRz-Nini) chidro nA2, chitti strI. (chid+ktin) tuj, cha, chaina, chenA2. | donAra, dUSonA2 zatru varga3, mela nA2. (puM.) me tana jAu, 204 nAme vRkSa. (puM.) tanAmanA meM yogadAnavya bAhAnI chittvara tri. (chid+ tvarac) zatru, 758, dhutArI, chenA2. | putra.. chidrapa. Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 876 shbdrtnmhoddhiH| [chidravaidehI-churA chidravaidehI strI. (chidrapradhAnA vaidehI) 24552. | chinnA strI. (chid+kta) jo vanaspati -gaDUcI madhuparNI chidrAntara puM. (chidramantarmadhye yasya) me tanu, na3 | syAdamRtAmRtavallarI / chinnA chinnaruhA chinnodbhavA nAmarnu ghAsa, navatA. vatsAdanI tathA-bhAvapra0 / vyatmiyAri2trI, vezyA, chidrAnveSin tri. (chidramanveSati) chidra zodhana.2 zatru . vagaire, satanAra, dUSa-mela lInA2. chinnodbhavA strI. (chinnANyudbhavati ud+bhU+ac) jo chidrAphala na. (chidraM dUSaNaM Aphalati A+phal-ac) nAmanI vanaspati. kapaTanuM kAraNa mAyArUpa phaLa. chilihiNDa puM. patA nAmarnu vRkSa. chidrita tri. (chidra+kta) chidra 438., vAsa, chidravAj. chItkRta tri. (jai. prA. ko.) chI chI. 43. chidrin tri. (chadra+Nini) chevAj, stuarj.. chItkArita tri. (jai. prA. ko.) satyata sAthI chidvara tri. (chid+Svarac) 33, zatru, dhutA, chena2. bolAvesa. china tri. (chid+kta) pej, chaTe, vimata, vimA chuchukA strI. (chu chu ityavyaktaM zabdaM kAyati kai+ka 28. -chinne dhanuSi daityendrastathA zaktimathAdade - pRSo.) 7 42. mArkaNDeye 90 / 11 / chucchukAra puM. (jai. prA. ko.) dUtarAne. &i50. lal chinaka tri. (chinna+alpArthe ka) thoDaM pAyesa, 42 // ___ bhATe chu-chu za06 42vo te. chahe, malya vimad. chucchandara puM. (chu chu ityavyaktaH zabdo dIryate'smAt chinakarNa tri. (chinnaH karNo yasya) lenA 458 4aaye| ha+ap pRSo.) cha / nati .. che te, kapAyelA kAnavALuM, vIMdhelA kAnavALuM. chuchundari, chuchundarI, chucchu strI. (jai. prA. ko. striyAM chinnagranthinikA strI. (chinnA granthinI saMjJAyAM kan+TAp) DIp pRSo. vA hrasvaH) 7 8rI -chuchundaryA vipakvaM triparNikA nAma.nI. vanaspati, same2vI-sAsa. nAme | tu kSaNAt tailavaraM dhruvam -vaidyakacakrapANisaMgrahe / chuTa (curA. ubhaya, seTa saka0-choTayati, choTayate) vanaspati. cha6, stuj. (tudA. para. sa. seMTa-chuTati) cheyu, chinnadvaidha tri. (chinnaM dvaidhaM saMzayo'sya) nA. pAmelA sazayavANu, nuna 31255 nAza pAbhyu DAyata. | chaDa (sadA. para sa. seTa-chaDati/bhvA. para. sa. seTachinnanAsa tri. (chinnA nAsA yasya) pAye nausalj, ___ choDati) 6, mAra76na. 2j, aisj. jenuM nAka kapAyela che te, vIMdhelA nAkavALuM. chudra na. (chad+raka pRSo0) 25, sAma. 65.7 // 2 425o chinnabhinna tri. (chinnaM ca bhinnaM ca) j, mAMgedyu, ta, pratI...2, mahato. vAvo te. chinnamina yayedA, mAMDUTI gaye. chupa (tudA. para. sa. aniTa-chupati) 25 42vo, chinnamasta tri. (chinnaM mastaM yasya) pAyadA mAthAvAj. 33. chinnamastA strI. (chinnaM mastaM yasyAH) 6za mahAvidhAntata chupa puM. (chupa+ka) kSu5 vanaspati, nAnI. mAmIvANu chaThI prayaDa 3 nAmanI. bhAvidhA- pracaNDacaNDikA 93, sparza 42vI, ag, yuddha-05. (tri.) 25Na, vakSye sarvakAmaphalapradAm / yaMya. chintraruha puM. (chinnaH san rohati raha+ka) ti. vRkSa.. chubuka na. (cubuka pRSo.) upaya.. chintraruhA strI. (channA satI rohati ruha+ka) TAp) go chur (bhvA. para. sa. seTa-chorati) uj, che. (tudA. vanaspati, sonerI 3432, salamahInAmanI vanaspati. | para. sa. seTa-churati) dIpaj -manaHzilA vicchuritA chintravezikA strI. (chinno vezo yasyAH saMjJAyAM kan+TApa, ___ niSeduH -ku0 155 / yo57. ___ ata itvam) 4081 vanaspati, jI512. churaNa na. (chur lyuTa) uj, yo57j -jyotsnAbhasmachinazvAsa puM. (chinnazcAsau zvAsazca) me 2na] cchuraNadhavalA rAtrikApAlikIyam -kAvya0 10. / zvAsa roga je kSudrazvAsa nAmathI vaidyakazAstramAM prasiddha churA strI. (churati raJjayati nAzayati durgandhAdikamiti | vA chur+ka+TAp) yUno, 4ii. yUno. Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ churikA-chaidika ] churikA strI. (churati chinattIti chur chede svArthe ka+TAp ata itvam ) charI, chUrI - tAvat striyamapazyat tAM chitvA churikayA muhuH - kathAsa0 25 | 149 / paayTAMko nAme vanaspati, madhusUdanI vanaspati. churikApatrI strI. zvetA nAme batA churita tri. (chur + kta) jaraDesa, yopaDesa, sIpesa, cheches, apekSa - paraspareNa cchuritAmalacchavI tadaikavarNAviva tau bhavatuH -zizu0 1 / 22 / - aneka dhAtucchuritAzmarAzeH - zizu0 3 / 4 / churI, chUrI strI. (churati chinattIti chur+ka + GIp ) charI.. chUrikA strI. ( churikA pRSo.) charI, vAMgI gAya. chd (bhvA para. saka. seTa-chardati, chardate / curA. ubhaya. sa. seT chardayati, chardayate) dvipAva, prAzita 5 a52 5. (rudhA. ubha. seT a. sa.quifa, g) 249, ag, flug, usag, vilsi, siTI aravI, vamana 2. chRp (bhvA. para. seT a. sa. charpati / curA. ubhaya. seT sa. a.-charpayati, charpayate) bhAgavu yAyavu zabda rakho, sajagAva, prabhvalita . cheka puM. (chyati vanavAsAdisukhaM cho+Dekan ) gRhAsaData mRga pakSI vagere, alaMkAra zAstraprasiddha anuprAsa alaMdvAranA pAMya lehamAMnI kheDa -cheko vyaJjanasaMghasya sakRt sAmyamanekadhA sA0 da0 10 / 4 / (tri.) yAsAI, yatura, DAyuM, nAgariGa, vidvAna, buddhimAna. chekA strI. (cheka+TAp) mahamatta strI, chaDesI strI. chekApanuti strI. te nAmanI kheDa sAhityazAstra prasiddha saMDA2- chekApahnutiranyasya zaGkAtastasya nihnave / prajalpan matpade lagnaH kAntaH kiM na hi nUpuraH zabdaratnamahodadhiH / candrA0 5 / 27 / chekAcArya puM. ziSyAyArya, udAyArya. chekokti strI. ( chokasyoktiH ) yAsAunu bhASA, nAgariGa-bhASA, paryAyojita, vojita. chekAla, chekila tri. (jai. ko.) yatura, ayuM, hoziyAra. chettavya tri. (chid +tavyac) chevA yogya, apavA yogya. chettR tri. (chid+tRc chehanAra, apanAra, tounAra, gUDhodAharaNa vagerenuM nirAkaraNa karanAra. ched (curA. ubha. sa. seT-chedayati, chedayate) chehavuM, apayuM, toDavu. 877 cheda, chedaka, chedakara puM. (chid+ghaJ ac vA ) (4, chedavuM, bhAga, hisso, gUDhodAharaNa vagerenuM spaSTa 42vuM, jaMu -bisakisalayacchedapAtheyavantaH - megha0 19. / ajhaDo, TuGaDo nAza -abhijJA chedapAtAnAM kriyante nandanadrumAH - kumAra0 2 / 41 / ( tri. chid + Nvul) lAganAra, TuDaDA 42nAra - abhinavakaridantacchedapANDuH kapola: bhA0 1 / 22 / (tri. chedaM karoti) chenAra, apanAra, lA45. chedana na. ( chid + lyuT ) apavuM, chehavuM tadaiva zastraM zastravidAM na zastraM chedanaM smRtam -mahA0 2 / 54 / 9 / be vibhAga karavA, bhAMgavuM, kApavAnuM sAdhana sanatkumAraM dharmajJaM saMzayacchedanAya vai / mahA0 3 / 185 / 24 / (tri. karttari ) chenAra, bhAga 2nAra, bhAganAra, bhA44. chedanIya tri. (chid + anIyar ) chehavA yogya anutuNDitazalyAni chedanIyasukhAni ca suzrute 1 / 27 / bhAgavA yogya, athavA yogya. (puM. chedanAya jalakAluSyabhedanAya hitaM cha) kheDa bhatanuM vRkSa taDavRkSa. chedAdi puM. vyAkaraNazAstra prasiddha zabda - sa ca yathA-cheda, bheda, droha, doha, nartta, karSa, tIrtha, saMprayoga, viprayoga, prayoga, viprakarSa, preSaNa, saMprazna, viprazna, vikarSa, prakarSa (virAga, viraGga ca) / cheda, chedin puM. (chinattIti chid+in / chid + Nini) 14, suthAra (tri.) chechanAra, apanAra, bhAganAra. chedita tri. (chedo jAto'sya tArakAH itac ) chehela apekSa -cheditAkhilapApaughA chadmaghnI chalahAriNIkAzIkhaNDe 29 / 62 / lAgela, dvighA rela, bhene cheda thayela hoya te. chedya tri. (chettuM yogya: chid + Nyat) apavA sAya, chehavA yogya, bhAgavA yogya, maMDita thardha zaDe tevu. chedopasthApana na. (jai. ko.) se nAmanuM jIbhuM yAritra, pUrvaparyAyane chaMdI mahAvratonuM AropaNa karavuM te. chemaNDa puM. (chamaNDa pRSo. ata etvam) bhAtApitA vagaranuM jAjaDa. chelaka puM. ( cho+Delakan) jaharI, joDaDI. chelakA strI. (chelaka+TAp) jaharI, joDaDI. chelu puM. (cho+Delu) somarAka nAmanI vanaspati. chaidika tri. (chedaM nityamarhati ThaJ ) nitya chehavAne yogya-DApavAne yogya, kSetra vagere (puM.) netara, netaranI sADaDI, soTI, chaDI.. Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 878 shbdrtnmhoddhiH| [cho-jagatI cho (divA. para. sa. aniTa-chyati) cha, tuj. | choraNa na. (kSur+bhAve lyuTa) tyA, parityA, cho3g, choTikA strI. (chuT+Nvul) 5. 4u3vI. ta.. - bhUDI he. choTikAbhirdazadigbandhanaM kRtvA bhUtazuddhiM kuryAt- | cholaGka puM. (chur+aGgac rasya la:) 2rnu kAu. tantrasAraH chohArA strI. AI me. dvIpama yatI dUrI, pazcima choTita tri. chUTo 428. zima yatI dUrI, chuDArI jAre.. choTin puM. (chuT+Nini) 4078). 5.43 // 2, bh27||2, | chyu (bhvA. A. sa. aniT-chayavati) mana 42, zikArI. 4. choda puM. (jai. ko.) chota2i, 75, yAmI. ja dusthAnIya sparza. saM., matsyantara prayatna vyaMnavara | jagat puM. (gacchatIti gam+kvip+dvitvam tuk ca) paikI AThamo ghoSavarNa. vAyu, pavana. (na.) 4Ata-duniyA- jagataH pitarau ja puM. (jayati jAyate vA ji-jan-ju vA Da) mRtyuMjya vande pArvatI-paramezvarau-raghu. 1 / 1 / ., saMsa.2, vizva 272, 4nma, pitA, viSNu nAIna, 2, bhogA, - jaganivAso vasudevasadmani-zizu0 / 1 / 1 / brahmAMDa, te4, ti, pizAya, vega, chaHzAstra prasiddha 49l, mAyAmaya saMsAra (tri.) DAsa yAsata,gama4ya, yana. (tri. ji-jan+Da) tanA2, itamaMha, ya2- yadA sa devo jAgarti tadedaM ceSTate jagat / mAdhe, makSej, ya55, 6 thanAra, utpana thayeTa. -manu0 152 / jakAramakAra puM. 42 ma.12. 35. a5|06. jagatkartR puM. (jagataH kartA) 52mezvara, nAva, viSNa, jakuTa puM. (jo jAtaH san kuTati kuTa+ka) malayAyata mahezvara vagere. parvata, tarI, yujma, , (na.) 'vArtAku puSpa' jagatkRtsna na. (kRtsnaM jagat) mA 4Ata, sarva me. tanu .. brahama.u. jakSa (bhvA. A. saka. seTa idit-jakSate) hAna. 42, jagacchanda puM. (jagatI cchando'sya) nd nAmanA he, Apa, gamana 42, ko. (adA. para. sa. chaMdathI stuti karavA yogya. seTa-jakSiti) makSA 42j, ruj, a. sa. - jagatpati, jagatprabhu puM. (jagatAM patiH/jagatAM prabhuH) havirjakSiti nizaGko makheSu maghavAnasau-bhaTTiH / paramezvara-harihara vagere. jakSaNa na. (jaz+lyuTa) makSa, ulj, mA. jagatprANa puM. (jagatprANityasmAt pra+an apAdAne jakSAdi puM. vyA725zAstra prasiddha meM zahara- sa gha) vAyu, 5vana. ca yathA-ja, jAgR, daridrA ca cakAsti zAstireva jagatsamagra na. (samagraM jagat) uj Ld, amita ca / dIdhI vevI ca vijJeyo jakSAdipaJcako gaNaH / brahmAM3. , jakSi strI. (jakSa+ki) bhakSa, pAvaMbha. jagatsAkSin puM. (jagataH sAkSI) 52mezvara, sUrya, 40530nu jakSivas tri. (jakS+kvasu) 4. mAdhuM Doya. te, 48, vRkSa. mAtuM, ma. jagatsetu puM. (jagataH seturiva maryAdAkAritvAt) 52mezvara. jakSma, jakSman puM. (yakSma pRSo./yakSman pRSo.) kSayaroga, jagatsraSTra puM. (jagataH sraSTA) 4Atane sa24nAra jarAla 6u. __52mezvara- kore. jagaccakSus puM. (jagatAM cakSuriva prakAzakatyAt) sUrya- jagatI strI. (gam+kvip+zatRtulyatvAt GIS) bhuvana, iti kAzIprabhAvajJo jagaccakSustamonudaH / kRtvA pRthvI- svapne'pi sAgaraM zuSkaM candraM ca patitaM dvAdazadhAtmAnaM kAzIpuryAM vyavasthitaH / / -kAzIkhaNDe bhuvi / uparuddhAM ca jagatIM tamaseva samAvRtAm / / 46/44 / mArnu Au. -rAmA0 2 / 69 / 11 / mAra sakSaranA ya29vAjo Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jagatIjAni - jagala] zabdaratnamahodadhiH / kheDa chaM6 - triSTup ca jagatI caiva tathA'tijagatI | jagaddroNi puM. ziva, mahAdeva. kSetra, maMjUdIpAhi iratI matA - chandomaJjaryAm / khAvesa 4gatI-gar3ha-Disso.. jagatIjAni puM. ( jagatI jAyA yasya) pRthvI lenI strI che khevI rAma, bhagatano pati-rAbha. jagatIdhara, jagatIpati puM. (jagatI dhArayati dhR + ac / jagatyAH patiH) parvata, pahAu. jagatIparvataka puM parvata, pahAu vizeSa, sUryAbhavana khaMDamAMno eka parvata. Da, vRkSa. jagatIruha puM. (jagatyAM rohati ruh +ka) jagattraya na. ( jagatAM trayam ) 4gata jagadanta puM. ( jagato'ntaH) bhagatano nAza, bhagatanI cheDo jagadambA, jagajjananI strI. ( jagato'mbA) bhagatanI bhAtA, durgA pArvatI - jagadambApadadvandvamApadAM kSayasAdhanam - zUlapANiH / jagadambikA strI. ( jagataH ambikA) durgA devI (sRSTi sthiti - vinAzAnAM vidhAtrI jagadambikA bhaga0 5. a0 / jagadAtmaka puM. (jagat + Atman + kap) paramezva2. (tri.) jJAnI, tattvajJAnI. jagadAtman, jagadAdi, jagadAdija puM. (jagataH AtmA / jagataH Adi: / jagatAM Adau jAyate jan+Da) paramezvara, bhagatano khAtmA. (tri.) tatvajJAnI, paramezvara. jagadAdhAra puM. ( jagata AdhAraH) vAyu, pavana, bhagatanI khAzraya3 Dajhana -kAlo hi jagadAdhAraH - smRtiH / jagadAyu, jagadAyus puM. (jagata AyuryasmAt pRSo0 salopaH / jagataH AyuryasmAt ) vAyu, pavana. jagadIza, jagadIzvara puM. ( jagata IzaH / jagataH IzvaraH ) paramezvara, bhagatano dhazI -jagadAdiranAdistvaM jagadIzo nirIzvaraH kumA0 2 / 9 / viSNu, ziva, te nAmano eka prasiddha naiyAyika jemaNe ghaNA nyAyanA graMtho sacyA che- nyAyazAstraTIkA- hAsyArNavAdigranthapraNetA / asya janmasthAnaM navadvIpaH / jagadguru puM. ( jagato guruH) paramezvara, ziva, bhagatane upadeza karanAra. jamadgaurI strI. ( jagati gaurI iva) manasA devI.. jagaddIpa puM. (jagato dIpa iva prakAzakatvAt) paramezvara. 'mAlatImAdhava'no TIkAkAra eka paMDita, jagaddhara ziva.. 879 jagaddhAtR puM. (jagato dhAtA ) paramezvara. jagaddhAtrI strI. ( jagato dhAtrI) hurgA hevI. jagadbala puM. (jagatAM balamasmAt) vAyu, pavana, jagadyoni strI. ( jagatAM yoniriva utpattisthAnatvAt) paramezvara, ziva, viSNu, brahmA, pRthvI jagadvahA strI. ( jaganti vahati dhArayati vah + ac) pRthvI, bhUmi. jagadvinAza paM. ( jagato'khilakarmavato vinAzo'tra) dusthAntaDANa, prAyadvAja (jagato vinAza: vA) jagatano nAza. jaganu puM. (jagatA vizvasthajIvajAtena namyate nam+Du pRSo0) vaizvAnara, agni, raMtu, prAzI jagannAtha puM. (jagatAM nAthaH) paramezvara, viSNu. (na.) te nAmanuM eka tIrtha kSetra. (pu.) te nAmano eka bhairavano bheda, 'bhAminIvilAsa' rasagaMgAdhara, jagadAbharaNa kAvya vagere 15 graMthano racanAra te nAmano sulatAna zAhajahAMnA putra dArA zAha saM. 1581mAM vidyamAna, tenI samAno kheDa viziSTa paMDita. -dillIvallabhapANipallavatale nItaM navInaM vayaH- bhAminIvilAse / jagannAthakSetra na. ( jagannAthasya kSetram) khorisA prAMtamAM AveluM jagannAthanuM sthAnaka, jagannAthapurInuM maMdira. jagannivAsa puM. ( jagatAM nivAso yasmin) viSNu. paramezvara - jagannivAso vasudevasadmani zi0 11. (puM. jagati nivAsaH) bhagatamA rahe te. jagannu puM. (jagatA namyate nam+Du) jaganu za76 dukha. jaganmaGgala na. ( jagatAM maGgalaM yasmAt) te nAmanuM zrIkAlikAdevInuM kavaca stotravizeSa. jaganmAtR strI. ( jagatAM mAtA) jagadambA zab6 dukhI. jaganmohinI strI. ( jaganti mohayanti muh + Nic + Nini) mahAbhAyA, hurgA devI. jaganvas tri. ( gam + kvasu) yAsatuM, tuM, gamanazIla. jagara puM. (jAgarti yuddhe'nena jAgR+ac pRSo.) tara. jagala puM. (jan+Da gal + ac) mahirAmAMnI nIyeno kIcaDa, mIMDhaLanuM jADa, prAzana karavAno koI mAdaka pahArtha, piSTamadya. (tri.) dhUrta, ghutArI (na.) akhtara, chA. - gomayaM jagalaM goviT gohanaM tacca gozakRtvaidyakaratnamAlAyAm / Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 880 shbdrtnmhoddhiH| [jaguri-jaGghAcara jaguri kri. (ga nigaraNe kin dvittvam vede utvam) gaNI | jaghanyabha na. bhAdra, aSA svAti, yeSThA, bha25., vAye, mogaNI gaye, gama, ya2. - zatatArA e cha nakSatro. jagdha tri. (ad+karmaNi kta) mAdhemera. | jaghanvas tri. (han+kvasu) bhA2nAra, nAra. __ (na. bhAve kta) mona, jorA.. jani puM. (hanyate iti han+kin dvittvaM ca) vArnu jandhi strI. (ad+ktin) mAna, 100, timai sAdhana, thiyAra. sI mo4na 42 te. -sa bhujAno na jAnAti | jaghnu tri. (hantIti han+ku dvitvaM ca) nA2, bhArI zvagadhairjagdhirAtmanaH-mana0 3 / 115 / / najanA2. jagdhvA avya. (ad+ktvA) pAIne, mIna. jaghri tri. (ghrA+kin dvitvam) sUMghanA2. jagmi puM. (gam+kin dvittvam) vAyu, 5vana. (tri.) | jaGgapuga na. ghAtaDIi, 55. gamana 2nAra, nA2. jagama tri. (punaH punaH gacchatIti gam+yaG+ac) jagmivas tri. (gam+kvasu) 42, 4o mana yu | satata gativANu satuM-yAsatuM, sthAva2 nalita, Doya. te- jagmivAMsaM nagarApakaNThe-raghu0 / 52-zarIriNAM sthAvarajaGgamAnAm-kumA0; -mAnyaH sa jadhana na. (vakraM hanti han+yaG+ac) 1242nI me sthAvara-jaGgamAnAM sarga-sthiti-pratyavahArahetuH pAchaLanI TukaDI, strIonI keDanI nIceno bhAga, raghu0 2 / 44 / (puM. jai. da.) DAlatA-yAsatA sa. nitama, gudA- cInAMzukamiva pInastanajaghanAyAH 4. kulInAyAH-udbhaTaH, - strINAM bRhajjaghanasetunivAritAni | jaGgamakuTI strI. (jaGgamA kuTIva gRhamiva) chatra, chatrI.. -zi0 5 / 29 / jaGgamagulma puM. (jaGgamaH gulma iva) 2kSA 122 jaghanakUpaka puM. dvi. va. (jaghanasya kUpe iva kAyataH pAyadaLanI TukaDI. kai+ka) mA 23 13, sun62 strIna Tipradeza jaGgamatA strI., jaGgamatva na. (jaGgamasya bhAvaH tlnIce be TekarA hoya che te. tva) gama . jaghanacapalA strI. (jaghanena capalA) te. namAnI. me. jaGgamaviSa na. vaidhAstra prasiddha . tanu 48hIya. chaMda, nAca karavAmAM kuzaLa strI. | prasa3 te 2. jaghanephalA strI. (jaghane iva madhyabhAge phalamasyAH) jaGgala na. (gala+yaG+ac) vana, , id, . kALA uMbarAnuM jhADa, na heza, bha.24ya. (tri.) 68deg4, nirjana sthAna. jaghanya tri. (jaghanamiva yat, jaghane bhavaH yat vA) jaGgalA strI. (jaGgala-TApa) mAMsa.. chA, chavaTarnu -uttamasya palaM mAtrA tribhirakSaizca madhyame / jaGgAla puM. (jaGga kuTilagatimalati vArayati ala+ac) jaghanyasya palAjhaina snehakvAthyauSadheSu ca / / - pANInI gatine rokavA bAMdhelI pALa, setu, pula. vaidyakacakrapANisaMgrahe / nihita, dharma, artha mane | jaGgiDa puM rAkSasa. vagerenA bhayane dU2 122 me. kAma ekIsAthe sevana nahi karanAra manuSya, alpa, jAtano maNi. tho, nIya, madhama. (.) zUda, DIna. ti. mAtra, . jagula na. (gam+yaG luk+Dul) viSa, ra.. me tanI 204Iya. anuyara -paJcApare vAmanako | jaGghA strI. (jaGghanyate kuTilaM gacchatIti han+yaluk+ jaghanyaH-bRhatsaM0 69 / 31 / pRSTha bhAga- 57na.. | ac pRSo.) - gADhaM bRhanigaDakoTinighRSTajaGghAHon -jaghanyaM jaghanabhAgaM pRSThabhAgamAzritaH san- bhaktA0 42, * zatrurnimajjato grAhyo jaGghAyAM rAmAyaNaTIkAyAm / na. bheDana-puruSa yila. prapatiSyatA-mahA0 5 / 133 / 19 / sAtha. jaghanyaja, jaghanyaprabhava puM. (jaghanye jAyate jan+Da) | javAkara, javAkaraka, jaGghAkarika tri. (javAM tatsAdhya zadra, yA2 va pai.sI.chaeal al. (tri.)nAnaM aniSTa gatiM karoti/jaGghAkara+svArtha ka/jaGghAkara Than) -jaghanya jastu sarveSAmAdityAnAM guNAdhikaH- jAMghanA baLe doDI potAnuM gujarAna calAvanAra jAsUsa, mahA0 165 / 16 / mati salya, satyaMta thoDaM.. dUta, saha vagere. jaghanyatas avya. (jaghanya+tas) ante, chavaTe. javAcara tri. (jai. ko.) 5o 5o. yAsanA2. Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaGghAcAraNa-jaTAla] jaGghAcAraNa puM. (jai. ko.) tayavizeSathI prApta thayelI zaktivALA, labdhidhArI cAraNa muni. jaGghAcAraNA strI. (jai. ko.) te nAmanI kheDa sabdhi, jenA prabhAvathI AkAzamAM UMce UDI zakAya. jaGghAtrANa na. (jaGghA trAyate'nena trA + lyuT ) bhaMdhiyo, jAMghanuM rakSaNa karanAra bakhtara. jaGghAprahata tri. (jaGghA tadgatiH prahatA'sya) bhaMgativANu, utAvaLe nahIM cAlI zakanAra. jaGghAprahRta tri. (baGavA prahatAsya) gaMdhano vyApAra jeno baMdha paDela che te. zabdaratnamahodadhiH / jaGghAbandhu, jaGgAratha puM. (jaGghA bandhu ratha iva yasya ) te nAmano eka RSi. jaGghAri puM. (jaMdhA aririvAsya) vizvAmitra muni, te nAmano vizvAmitrano putra. jaGgAla tri. (jaGghA vegavatI astyasya lac) vegavANI bhaMdhavAnI, chounAra- jAhnavIjyA jaganmAtA japyA jaGghAlavIcikA - kAzIkhaNDe 29 / 64 / (puM.) irie, eNa, kuraMga, sAbara vagere cAlavAmAM vegathI-doDanArAM pazukha. jaGghAzUla na. ( jaGghAyAH zUlamiva ) aMdhamAM sAthaNamAM pIDA DaranAra bheDa bhatano zUNaroga- harItakI zRGgaveraM devadAru ca candanam / kvAthayecchAgadugghena apAmArgasya mUlakam / / jaGghAzUlamUrUstambhaM saptarAtre tu nAzayet bhAva0 prakAzaH / jaGgAsaMtArya tri. aMdha sudhInA pAzI bheTa aMDu NAzaya. jaGgila tri. ( atizayavegavatI jaGghA'styasya ilac) vegavALI sAthaLovALo. jaj (bhvA. para. a. seT / jajati) idit jaJjati) yuddha karavuM. jaja puM. (jaj+ak) yoddho, baDavaiyo, saunArI. jajaujas na. ( jajasya ojaH) baDavAnI zakti, jaNa, bhera, yuddha DaravAnI zakti. jajjha (bhvA para. a. seT jajjhati ) zab6 42vo. jajJi tri. (jJA-jan + kin dvitvaM ca ) bhAnAra, utpanna thayesa.. jajja tri. (jaji+ac) yuddha 42nAra, vaDanAra. (na. jaj + bhAve ghaJ) bauvu, yuddha, yodhana. jaJjana tri. (jan+yaG luk + ac) jagatuM, prakAzatuM bhavasaMta punarbhunmavANuM, 881 jaJjapUka tri. (punaH punaratizayena vA japatIti jap+ yaG + Uka) atizaya japa karavAnA svabhAvavANuM, vAraMvAra 45 42nAra (puM.) tapasvI. jaJjabhyamAna tri. (jabh+ yaG + zAnac) zarIra namAvIne phATelA mukhavALuM, zarIra namAvIne moM phADanAra. jaT (bhvA. para. a. seT-jaTati) vAjanuM 421 Thevu thavuM, kheDa tha, samUha3ye tha. jaTA strI. (jaTati parasparaM saMlagnA bhavatIti jaT+ac yadvA jAyate iti jan+uNA Tan antyalopazca) zanI 421 - jaTAzca bibhRyAnnityam-manu0 6 | 6 | paraspara vaNagelA deza- asaMvyApi zakuntanIDanicitaM vibhrajjaTAmaNDalam -za0 7 / 11 / tapasvinI zijA, jaTAmAMsI nAmanI vanaspati, kacUro nAmanI vanaspati, 'piGa2chU-'vaya auMyA nAmanI vanaspati, bhUNa, zAna, mahAdevanI 421- jaTAjUTagrantho yadasi vinibaddhA purabhidA gaGgAla0 / zatAvarI nAmanI vanaspati, kheDa prahArano vedhyAha, vaDanI vaDavArDa- jaTA neyaM veNI kRtakacakalApo na garalam udbhaTaH / jaTAcIra puM. ( jaTAsahitaM cIraM vasanamasya) ziva mahAdeva. jaTAjUTa puM. (jaTAnAM jUTo bandhaH) 4TAnI samUha. jaTAjUTagranthi draDhayati raghUNAM parivRDha:- mahAnATake / jaTAjvAla puM. (jaTeva jvAlA'sya) pradIpa, chIvo. jaTATaGka, jaTATIra puM. (jaTA TaGka ivA'sya / jaTAmati aT + Iran) mahAdeva, ziva. jaTAdhara puM. (jaTAM dhArayati dhR + a ) ziva, mahAdeva, junI sAdhu - trinetrazca viSaNNAGgo maNividdho jaTAdharaH / -mahA0 13 / 17 / 126 / vaunu Au, chakSizamAM khAvelo kheDa deza-dvAkSiNAtya pradeza. (tri. ) 42 dhArA 42nAra jaTAmAMsI, jaTAvatI strI. (jaTAmanyate man+sa dIrghazca / jaTA + matup + GIp ) te nAmanI kheDa vanaspati. jaTAyu, jaTAyus puM. (jaTAM yAti yA + ku/jaTaM saMhatamAyurasya) te nAmanuM kheDa gIdha pakSI, gugaNa - jaTAyuH kAlaniryAsaH kauziko gugguluH puraH- medanI / jaTArudrA strI. ( jaTayA rudra iva) te nAmanI kheDa vanaspati jaTAla puM., jaTAlu, jaTAvat tri. (jaTA + astyasya jaTA+lac/ jaTA + Aluc / jaTA astyasya jaTA + matup masya vaH) vaunuM Au, vanaspati, DyUro, gugaNa, pIyUnuM Au (tri.) 4TAvA. Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 882 jaTAlA strI. (jaTA+lac+TAp) vanaspati 4TAmAMsI. jaTAvallI strI. (jaTeva vallI) vanaspati rudra4TA, gaMdhamAMsI nAmanI vanaspati. jaTAsura puM. (jaTAyukto'suraH ) te nAmano kheDa asura, jaTAsura jyAM raheto te deza. jaTAsuravadha puM. (jaTAsurasya vadhamaGgIkRtya kRto granthaH aN) 'mahAbhArata'nA vanaparvamAMnuM kheDa peTA parva. jaTi puM. ( jaT +in) vaunu Au, samUha, pIparanuM Au (strI. jaTati parasparaM saMlagnA bhavatIti) 428, samUha, ekaThA coMTI gayelA keza, vanaspati jaTAmAMsI, pIparanuM vRkSa jaTin puM. (jaTA'styasya ini) pIparanuM jhADa, vaDanu ADe, ziva bhaTAdhArI tApasa, mahAdeva (tri. ) 4TAvANuM - jvAlAjihvaH karAlazca zitakezo jaTI hari:mahA0 9 / 45158 / jaTila puM. (jaTA + astyarthe ilac ) siMha, brahmayArI, vaunu ADa, rAhugraDa, 4TAdhArI tApasa viveza kazcijjaTilastapovanam - ku0 / (tri. ) 421vANuM, khavyavasthita- vijAnantyo'pyete vayamiha vipajjAlajaTilAn, na muJcAmaH kAmAnahaha gahano mohamahimAbhartR0 3 / 29 / zabdaratnamahodadhiH / - jaTilA strI. (jaTA + ilac+TAp) vanaspati 4TAmAMsI. vanaspati vekhaMDa, vanaspati vaja, pIpa2, vanaspati ayyA vRkSa, hamana5 vRkSa, 4TAvANI strI. RSipatnIjaTilA ca tapasvinI - amaraH 2 / 4 / 134 / zrayate hi purANe'pi jaTilA nAma gautamI / RSInadhyAsitavatI sapta dharmabhRtAmbarA / / - mahA0 1 197 / 14 / jaTilI strI. (jaMTA+ilac + GIp ) siMhae . jaTI strI. ( jaT+in + GIS) pIMparanuM Au, vaunu Au, jaTAmAMsI nAmanI vanaspati. jaTula, jaDula puM. (jaT+ulac, jaTula pRSo0 Tasya Do vA) zarIranA upara ajA tasa ThevI adha. jaThara puM. na. ( jAyate janturgarbho malo vA yasmin jaT+araH ThAntAdezaH ) peTa, 362 - pRSThataH sevayedarkaM jaThareNa hutAzanam - hito0 2 / 44 / deza vizeSa AgneyyAM dizi kozala-kaliGga- baGgopabaGgajaTharAGgAH - bRhatsaMhi0 14 / 8 / parvata vizeSa. (tri. jaTati ekatrIbhavatIti jaT+araH ThAntAdezaH ) ghAyesa, jAMghela, 44 - idAnImasmAkaM jaTharakamaThapRSThakaThinA manovRttistat kiM vyasanivimukhaiva kSapayasi - zAnti-zatakam - 4 / 13 / [jaTAlA-jatavila jaTharajvAlA strI. (jaTharasya jvAlA) 362mAM bhavAnA, peTamA ANa. jaTharanud puM. (jaTharaM nudati recanAya nud + kvip) garabhAjI nAmanI vanaspati. jaTharayantraNA strI. (jaTharasya yantraNA) peTamA pIu Ave che te. jaTharavyathA strI. (jaThare vyathA) peTamA dhatuM duHkha. jaTharAgni, jaTharAnala puM. (jaTharasthito'gniH - analaH ) peTamAM rahela agni jenAthI khAdheluM pace che. jaTharAmaya puM. (jaTharasya AmayaH) peTanA roga, 362 roga-4johara vagere. jaThala na. (jaTharaM sAdRzyonA'styasya ac rasya laH) peTanA jevuM koI jalAzaya. as tri. (jalati buddhizaktimAcchAdayatIti jal+ac lasya DaH) bhUrja, bhaMhamativANuM, jahera, jJAna graha 42vAmAM asamartha, himathI harI gayela, mUMguM -nApRSTaH kasyacid brUyAd na cAnyAyena pRcchataH / jAnannapi hi medhAvI jaDavalloka Acaret- manu0 2 / 110 / khatyaMta zItala. -parAmRzan harSajaDena pANinA tadIyamaGga kulizavraNAntikam - raghu0 3 / 68 / (na. jalati lokAn jIvayatIti) pAegI, sIsuM. jaDakriya tri. (jaDasya himakliSTasyeva krIDA'sya ) koIpaNa kAmamAM ghaNo vakhata lagADanAra, dIrghasUtrI. jaDatA strI, jaDatva na. ( jaDasya bhAvaH tal-tva) upa bhUrjatA -anayadAsanarajjuparigrahe bhujalatAM jaDatAmabalAjana:-raghu0 9 46 / jaDabharata puM. (jaDo mUka iva bharataH ) te nAme kheDa yogI ke je AMgirasa pravarano putra hato. jaDA strI. (jaDaM karoti jaDa + Nic+aN+TAp) bhoMya khAMjalI, zuGkuzIMjI-DauMyA nAmanI vanaspati. Diman puM. (jaDasya bhAvaH imanIc) 4DatA, bhaDapazu - iSTAniSTopari jJAnaM yatra prazreSvanuttaram / darzanazravaNAbhAvo jaDimA so'bhidhIyate ujjvalanIlamaNiH / bhUrjatA, zItasatA. jIkRta tri. (as + vi + kR + kta) rogathI bhenI iNdriydehAvayava vagere jaDa thayela che te. jatavila tri. (jaMtunA nivRttAdi kAzA0 ila) samAMthI banAvela dravya, lAkhano kacaro vagere. Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jatu-janaGgama shbdrtnmhoddhiH| 883 jatu na. (jAyate vRkSAdibhyaH jan+u to'ntAdezaH) | prabhArAma 6tpana thaj, anu+jan pANathI. ma. sa, sAto. -jighran so'sya vasAgandhaM sapirjatu- -putrikAyAM kRtAyAMnu yadi putro'nujAyate-manu0 9 / 134, vimizritama-mahA0 1147 / 13 / - asau kumArastamajo'nujAta:-raghu0 6 / 78, jatuka na. (jatu iva kAyati kai+ka svArthe ka vA) sam+anu+jan sArI rIte. maj, abhi+jan DA, sa, asato. manilAkSIna. maj -kAmAt krodho'bhijAyate-bhaga0 jatukA, jatukRSNA, jatukRt strI. (jatuka+TAp/ 2 / 620, prati+jan prati35.4nma, vi+jan vizeSa jatviva kRSNA/jatuvat saMzleSaM karoti kR+kvip) karIne utpanna thavuM, viruddha janmavuM, vikAra thavo. eka jAtanuM sugaMdhI dravya, mALavA dezamAM prasiddha upa+jan peha tha, utpana. 5j, nI.xng, Guj. - 5- 5||vtii nAme. vanaspati -parpaTI raJjanA kRSNA uSmaNazcapajAyate -manu0 1145, -saGgasteSUpajAyatejatukA jananI janIbhAvapra0 / anyatra nI. nAmathI bhaga0 2162, (curA. ubhaya. sa0 seTa-janayati, paNa oLakhAya che te. janayate) pahA 42, utpanna 72. jatukArI strI. (jatukavat saMzleSamRcchati R+aN / jana puM. (jAyate iti jan+ac) manuSyadA, manuSya, gaurA. DoS) bhAgavaDhe prasiddha 4ii. nAmanu me -kva vayaM kva parokSamanmatho mRgazAva: samamedhito prakAranuM sugaMdhI dravya, jatukAlatA, uparano artha juo. janaH -za0 2 / 1, -ayaM jano nAtha ! tava stavAyajatunI strI. (jatu saMzleSeNa tadrUpaM nayati nI+kvip) anyayogadvA0 2,ghavata 4.5du dvArA strI agara cAmAcIDiyuM, chApuM. puruSa baMnene mATe ekavacana athavA bahuvacanamAM jatuputraka puM. (jatunirmitaH putra iva) 400, ze04nA vaparAya che ane uttama puruSa paNa prathama puruSa rUpe ___pAsai-soni. 3. prayojAya che. te nAmanA eka asura jatumaNi puM kSudra vizeSa- sahajaM lakSma caikeSAM | janaka puM. (janayatIti jan+Nic+Nvula) pitA, 5, __lakSyo jatumaNizca saH -mAdhavakaraH / . te nAmanA eka RSi, nimivaMzI eka videhanojtumukh puM. (jatuneva saMzliSTaM mukhamasya) meM tanI. rAjA-janaka rAjA, te nAmano zaMbarAsurano eka putra. ___igara, yopAnI 452. (tri.) 6tpana 22, 8 422. jaturasa puM. (jatUnAM rasaH) bharato. janakatanayA, janakanandinI, janakasutA, janakAtmajA jatU strI. (jatu+UG) yAbhAyAuiyu. . strI. (janakasya tanayeva tatpAlyatvAt) zrIrAmanI jatUkarNa puM. te. mano aSi . patnI sItA -yakSazcakre janakatanayA snAnapuNyodakeSu jatUkA strI. (jatukA nipAtanAt dIrghaH) yAmAyauyuM, -megha0 1, -lUnAni nUnaM janakAtmajArthe dazAnanenApi padmAvatI agara janI nAmanuM eka sugaMdhI dravya. dazAnanAni-kazcit / jatru, jatruka na. (jAyate bAhurasmAt jan+ru nasya janakatA strI., janakatva na. (janakasya bhAvaH tal tva) taH/jatru svArtha ka) 4. ane, chAtIno sAMdhI, utpanna karanArapaNuM, pitApaNuM. - isa.DI. janakarAjakUpa. puM. te namana . tIrtha. jatvazmaka na. (jaturUpamazmakam) Cult, eur, janakasaptarAtra puM. (saptabhiH rAtribhiH sAdhyaH aN sabato. tasya luk ac) 15 20%o. yela. sAta. utriyI. jan (juho. para. a. seTa-jajanti) pahA tha, ma. sAdhya se yaza. thavo, ma, (divA. A. a. seTa-jAyate) 4nma, janakArin puM. (janaiH kIryate kAkarmaNi Nini) tal. pahA thaj -ajani te vai putraH-aitareya0, * prANAd janakezvara puM. (janakena sthApitaH IzvaraH) 813 28%aa.. vAyurajAyata-Rg0 10 / 10 / 12, -aniSTAdiSTalAbhe'pi sthApela eka zivaliMga. na gatirjAyate zubhA-hito0 1 / 6, ati+jan bhojana | janagama puM. (janebhyo gacchati bahiH gam+khac mum ca) peha thaj, adhi+jan aghi56.6tpana thaj, vadhAre yAM . Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 884 janaGgamI strI. ( janaGgama + striyAM jAtitvAt GIS ) yAMDAvA. janacakSus na. (janasya cakSuriva) sUrya, khAUDAnuM jhADa. janajanmAdi puM. (janasya janimato janmanaH AdiH) paramezvara. janat puM. (jan+bhAve ati) 4nma, pehA tha. janatA strI, janatva na (janAnAM samUhaH tal janasya zabdaratnamahodadhiH / vA bhAvaH tal-tva) bhAezasonI samUha pazyati sma : janatA dinAtyaye pArvaNau zazi- divAkarAviva-raghu0 11 / 82 mAsAI, bhASAsapa. janatrA strI. (janAn trAyate trai+ka TAp) chatra, chatrI.. janadeva puM. ( jano deva iva) zubha, heva Thevo bhAeAsa.. janadvat puM. (janat jananamastyasya matup masya vaH) agni janadhA puM. (janaM dadhAti dhA + kvip) peTamA raheso jaTharAgni je jIvono poSaka che, jaTharAgni, janana na. (jan + bhAvakaraNAdau lyuT ) utpanna tha, 4nbhavuM - punarapi jananaM punarapi maraNaM punarapi jananIjaThare zayanam - zaGkarA0, - yAvajjananaM tAvanmaraNam - moha0 13. / pragaTa thayuM, utpanna 42, vaMza, 4nma, bhavana- yadaiva pUrve janane zarIraM sA dakSaroSAt sudatIM sasarja - ku0 1153 / utpanna 42nAra. (puM.) paramezvara. (tri. jan + karttari lyu) utpanna 42nAra, pehA 42nAra - ananyazobhAjananAd babhUva sAdhAraNo bhUSaNa bhUSyabhAvaHku0 1 / 42 / jananAtha puM. (janAnAM nAthaH ) 2.4. jananAzauca na. ( janananimittamazaucam ) 4nma nimitta sUtaka, prasavane laI thayela apavitratA. janani strI. (jan+ani) 4nbhavu, pehA thavuM, kheDa jAtanuM padmAvatI nAme sugaMdhI dravya. jananI strI. ( janayIti jan+ Nic +ani+ GIS) bhAtA, - niratizayaM garimANaM tena jananyAH smaranti vidvAMsaH -paJca0 1 / 36 / bhA, ghyA, kheDa bhatanuM pahUmAvatI nAme sugaMdhI dravya, eka jAtanuM pakSI-vAgola, yAmAyIDiyuM, uDu, maTha asato, utpanna aranArI strI, mogarAnAM phUlano velo, jaTAmAMsI nAme vanaspati. janapati puM. (janAnAM patiH) soDono bhujI, agrazI janapada puM. (janA: padyante gacchanti yatra pad+ghaJ) heza. -tyajedekaM kulasyArthe grAmasyArthe kulaM tyajet / [janaGgamI-janazruta grAmaM janapadasyArthe AtmArthe pRthivIM tyajet / / - cANakyazatake 31 / janapadin puM. (janapadAH santyasya svatvena ini) dezano svAbhI. janapadakalyANikA strI. (jai. prA. ko.) yaDavatanI e.. janapravAda puM. ( janeSu pravAdaH) soDApavAha - janapravAdAn subahUn zRNvannapi narAdhipaH - mahA0 2 / 72 / 16 / niMdhA, niMdyapazu. janapriya puM. (janasya janAnAM vA priyaH) saragavAnuM Au, ghAzA-thamIra, nAraMgInuM AuM, jIzA gha (tri.) so'priya. 2 janabhakSa puM. (janAnAM bhakSaH) bhASAsono jorADa. janamejaya puM. (janamejayati ej - Nic khaz) parIkSita rAjAno te nAmano putra, kuru nAmanA rAjAno putra, puru rAjAno putra. janayat tri. (jan+zatR) utpanna 42tu, 4nma khAyatuM . janayati strI. (jan+ Nic + bhAve ati) utpanna 2, yehA haravu. janayitR tri. (jan+ Nic + tRc) pehA 42nAra, utpanna 42nAra, utpA64. (puM.) pitA, Apa. janayitrI strI. ( janayitR + GIS) bhAtA, bhA- janayitrI - malaMcakre yaH prazraya iva zriyam - raghu0 10 / 70 / janayiSNu tri. (jan + iSNuc ) pehA 42, utpanna astu, pedA karavAnA svabhAvavALuM. janarava puM. (janasya ravaH) boDaapavAha, nihAtathApyuccairdhAmnAM harati mahimAnaM janaravaH - lakSmaNasenaH / janarAj, janarAja puM. ( janeSu rAjate rAj+kvip) 28.bha. janaloka puM. mRtyusoDa, sAta so'mAMnI te nAmano kheDa soDa- kSaNArdhena vimAnaM tajjanalokaM ninAya tAnskAnde kAzIkhaNDe / janavallabha puM. (janasya vallabhaH) zvetarohitanuM Au. (tri.) bhAezasomAM priya, mAzasone vahAsuM. janavAda puM. (janasya vAdaH) soapavAha - moghastvayi janavAdo yadoSadhiprasthaduhiteti - AryAsa0 419 / janazruta puM. ( janeSu zrutaH) te nAmano bheDa M. (tri.) mANasomAM prasiddha, loka vikhyAta. Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ janazruti-janeSTa shbdrtnmhoddhiH| .885 janazruti srI. (janebhyaH zrUyate zru+ktin) satya 3 | jani trI. (jananamiti jan+bhAve in) utpatti - asatya ko andl us ukta, vahatI- jAyAjita bAlabhAvAya vasudhAM pakSe pakSeH janistava-harivaMzeiti rUDhA janazrutimeM yazo bhavatu-AryAsa0 365 / 208140 / prAhubhava. (jAyate garbho'syAm jan+i janas strI. dvi. va. (janayataH jan+Nic+asun) vA) strI, patnI, vaDa, bhAta, Aur, te. nAmanI meDa dhAvAbhUmi-24031-pRthvI. (na.) mRtyudo, sAta. auSadhi, padmAvatI nAme eka sugaMdhI dravya. lokamAMno eka loka. janika tri. (jan+Nic+Nvul) 568 422, utpana janasthAna na. 17255 -tena tatraiva vasatA 2nAra. janasthAnanivAsinI / virUpitA zUrpaNakhA rAkSasI | janikA strI. (janika+TAp) 68 42nAra, strI, bhAtA. kAmarUpiNI / / -rAmA0 11 / 46 / 177825yanI janita tri. (jan+Nic+kta) hA 438, satyana rekha pAsenu nAza kSetra. (na. janAnAM sthAnam) bhAesonU -senAcarI bhavadibhAnanavArivAsena yasya janitA surabhI sthAna. raNazrIH-naiSadhe / janA strI. (jananamiti jan+aG) 6tpatti, ma. | janitavya tri. (jan+tavyac) 64na thavA yogya. janAtiga tri. (janamatItya gacchati ati+gam+Da) janitR puM. (jan+tRc) pitA, // 5. (tri.) utpana - alstAta, sau. 2 // 2 -janitAramapi tyaktvA niHsvaM gacchati dUrataHjanAdhinAtha, janAdhipa puM. (janAnAmadhinAthaH / janAnA- paJca0 1 / 9 / madhipaH) elsno pi5-2%, viSNa. janitrI strI. (janitR + GIS) bhAtA, - dhAtrI sthAtrI janAnta puM. (janasya pradezasyAntaH) nasabhA5, 4namayAhA, __ janitrI prakRtimavikRti vizvazakti vidhAtrImheza. ___ zaGkarakRtaviSNustotre / janAntika na. (janasya antikam) pra.52 53, / janitva puM. (jAyate'smAt jan+itvan) pitA, mA5. L6, (na125wi) adhAnasabhaNe. tebha janitvana na. (jan+bhAve itvana) 8nma, utpanna tha. te. samazya 5thana, bhAsanI. pAse -anyonyAmantraNaM | janitvA strI. (jAyate'syAH jan+itvan+TAp) mAtA yat syAt janAnte tajjanAntikam-sA0 da0 425 / mA. janArdana paM. (janararyate yAcyate puruSArthalAbhAya arda+ | janinIlikA strI. (janyA nIlikA) bhaDAnAlA namana lyuTa) paramezvara -ArogyaM bhAskarAdicched vRkSa. dhanamiccheddhutAzanAt / jJAnaM ca zaGkarAdicchenmukti- / janimat tri. (janirjanmA'styasya matupa) 4nmavANu. micchejjanArdanAt / / - karNalocane / vi, u40. (puM.) strI , patnIauni, puruSa. nAme zivizeSa. - AsattimAsAdya janArdanasya . janiman puM. (jan+bhAve manin) 4nma, latpatti. zizu0 / (tri. janAnardati hinasti) bhAsane pIunAra.. janiSya, janiSyamANa tri. (jan+bhaviSyati sya) utpanna janArdanakara puM. (janArdanazcAsau karaH) yAvaro, me. thanAra, bhaviSyamA pahA thanAra. 2 na. 214Iya. 42. janI strI. (jAyate santatiryasyAmiti) jani 206 tujhI. janArdanabhaTTa puM. 'Qu2zata: nAmanAthana 2yayitA janIna tri. (jan+kha) yogya, vAya, anuga. se di. janu, janU strI. (janyate iti jan+3/jan+UG janAzana puM. (janAnazrAti az+lyuTa) 4. (tri.) nma, latpatti -dhig vAridhInAM januH-bhAmi0 116 manuSyane paan||2. (na. janAnAmazanam) manuSyatuM bhakSa:- ___ -januH sarvazlAghyaM jayati lalitottaMsabhAvataH . po03. bhAmi0 2 / 55 / (na. janyate iti jan+usi) janus janAzraya puM. (janAnAM lokAnAmAzrayaH) bha75, bhAMDavo. ___-januSAndhaH puM. 4nmathI. wino. janAsAha tri. (janAn sahate saha+Nvi pUrvadIrghaH) | janeSTa tri. (janAnAmiSTaH) yopriya, bhAsAme yA sahana karanArA. . (puM. janAnAmiSTaH) mu||2 vRkSa. Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 886 shbdrtnmhoddhiH| [janeSTA-janmazayyA .88ya. janeSTA strI. (janasyeSTA) 162, Sri dUsarnu A3, | janma na. (jAyate iti jan+man) 4nma, utpatti - ___euvi, sadnI. 'vRddhi' nAmanI auSadhi. Akare padmarAgANAM janma kAcamaNe: kata:-hi0 pra044, anodAharaNa na. (janairudAhiyate ud+A+ha karmaNi -saralaskandhasaMghaTTajanmA davAgniH-megha0 53 / lyuT) yaza.Iti, mAna3. janmakIla puM. (janmanaH kIla iva rodhakatvAt) viSNa. janau tri. (janAnavati av+kvip UTa vRddhiH) mAsAna janmatithi puM., janmatithI srI. (janmanastithiH) se - rakSaNa karanAra. - tithie janma thayo hoya te tithi. janaugha na. (janAnAmogham) bhAsinu, TANu, 4nasamUDa. janmada puM. (janma dadAti dA+ka) pitA, pA5. jantu puM. (jAyate udbhavatIti jan+tun) nanazA. janmadina puM. (janmano dinam) nmadivasa. -sukhAya uel -ekaH prajAyate jantureka eva pralIyate / __ tajjanmadinaM babhUva-kirAtA0 / / eko'nubhuGkte sukRtameka eva ca duSkRtam / / - janman na. (jAyate iti jan+ bhAve manin) 6tpatti, manu0 4 / 240 / savidhAnAhopathI. hehAbhimAnI (r)q, janma, AghakSaNa saMbaMdha, yonidvArA gabhavAsamAMthI soma. 0%no te. mano me. putra.. (puM. ba. va.) nIkaLavuM te, apUrva dehagrahaNa, jyotiSazAstra prasiddha manuSya, bhAsa. nma nakSatra. jantuka puM. (jantu+svArthe ka) ThaMtu, prA. janmanakSatra na. (janmano nakSatram) 4 nakSatrama 4nma jantukambU puM. (janturUpaH kambuH) . tak inj, thayo hoya te nakSatra. kRmizakha. janmapa puM. (janmajanmalagnaM pAti pA+ka) 8nma sano jantukA strI. (jantubhiH kAyati prakAzate ke+ka+TAp) svAmI, 4nmazino pati. dAja -jantukA jalajanmA ca tathA zAvarakandakam / janmapAdapa puM. vaMzAvajI.. -vAbhaTaH / bheDAtanI , nAmi. DI. janmapratiSThA strI. nmabhUmi, bhAtA. jantughna puM. (jantUn kRmIn hanti han+ka) 40o.. janmabha. na. (janmasthaM bham) manakSatra, janmasana, (na.) vAvaDiMga, SOL. (tri.) prAsononA 42 // 2. nmazazi. jantughnI strI., jantunAzana na. (jantughna+GIp/jantUn janmabhavana na. prasUtighara, 4nmasthAna. kRmIn nAzayati naz+Nic+ lyu) in alagi. janmabhAja puM. (janma bhajate) 42, vita. pra.. - dapa puM. (jantupradhAnaH pAdapaH) oSA nAmarnu modantAM janmabhAjaH satatam-mRccha0 1060 / / vRkSA. janmabhASA strI. (janmanaH bhASA) bhAtamA, nma jantuphala puM. (jantavaH phale'sya) . sabhayanI bhASA-yatra strINAmapi kimaparaM janmabhASAvadeva. jantumat tri. (jantavaH santyasya matup) (r)asium, pratyAvAsaM vilasati vacaH saMskRtaM prAkRtaM ca . jaMtuovALuM. vikrama0 18 / 6 / jantumatI strI. (jantavaH santyasyAM bAhulyena) pRthvI. janmabhUmi strI. (janmano bhUmiH) degnma stha, he sthaNe. jantumArI strI. (jantUn kRmIn mArayati mR+Nic gaurA0 janma thayo hoya te sthAna. __GIS) nimbU.-35mArI va 5 vanaspati. janmamAsa puM. (janmano mAsaH) bhaDinamA 4-5. thayo jantulA strI. (jantUn kITAn lAti lA+ka) so Doya. te malino. 'nAmarnu ghAsa.. janmarAzi puM. (janmano rAziH) 8 rAzima. ma. thayo jantuhanta tri. (jantUn hanti han+tRc+ GIS) *tujhAna hoya te. zazi. nArA 282, uel As. janmavat tri. (janman+matup) mANu. jantuhantrI strI. (jantUn hanti han+tRc+ GIS) vApachi janmavatman na. (janmanaH vartma panthAH) yoni. nAmanI vanaspati. janmazayyA strI. (janmanimittaM zayyA) prasava samaye The jantva tri. (jan+kRtyArthe tvan) utpana thavA yogya. zayyA pAthare cha ta, prasava. bhATena. pathArI. jantupAda' Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ janmAntara-jamadagni shbdrtnmhoddhiH| 887 janmAntara na. (anyajjanma mayU. sa.) anya 4nma, manasA vApi cintayet / vidhiyajJAt japayajJo viziSTo jI. 4-ma -nUnaM janmAntarakRtaM pApamAcaritaM mahat- dazabhirguNaiH / upAMzuH syAcchataguNaH sAhasro mAnasaH mahAbhA0 / -prANA janmAntare bhayo na bhavanti | smRtaH / / bhavadvidhAH -paJca0 2 / 185 / 528.5. japhna na. (jap+lyuTa) 45, 5. 42vI, 45- saMnyAsa janmAntarIya tri. (janmAtare bhavam) 41. Tiwi eva vedAnte vartate japanaM prati -mahA0 12 / 196 / 7 / thanA2. japanIya tri. (jap+anIyar) deg45. 42vA dAya., 44l janmASTamI strI. (janmanaH aSTamI) zrI.14. 4ma- | yogya. shraav| vaha mAma... japamAlA strI. (japArthA mAlA) 45. 12vAnI bhA. janmAndha tri. (janmanA andhaH) 4nmathI madhaY. japayajJa paM. (japa eva yajJaH) 535 yaza. janmin puM. (janmAstyasya janman+ini) 5, (r)4, japasthAna na. (jApArthaM sthAnam) 45 42vArnu sthAna. -janmino'sya sthitiM vidvAn lakSmImiva calAcalAm / japA strI. (japanti anayA jap+aca+TAp) sU6 bhavAn mA sma vadhIt nyAyyaM nyAyAdhArA hi sAdhavaH nAmanA sana 33, sUnuM sa -sAndhyaM tejaH -kirAtA0 11 / 30 / tri. 4nmavANu. pratinavajapApuSparaktaM dadhAnaH-megha0, -auDpuSpaM japA janmejaya puM. (janamejaya pRSo.) na.45. 25%l. cAtha trisandhyA sAruNA hitA-bhAvapra0 / janya tri. (jan+kartari yat) 64na yatuM -ugratejA japAhvA strI. (japeti AhvA yasyAH) sUda nAmanu, khUpa.3. mahAtejA janyo vijayakAlavit -mahA0 13 / 17 / 56, japita tri. (jap+kta) peTa, haina 45 438 cha te, -janakasya svabhAvo hi janye tiSThati nizcitambrahmavaivarte / utpanna 32vA yogya, utpanna. 4282, japitvA avya. (jap+tvA) 45. zana. navI 528. strIna saMdhI. (na. jan+ bhAve japin tri. (jap+Nini) 45. 72nA2. yat) 2, huna, 56, yuddha -tatra janyaM ragho|ra japya tri. (jap+yat) 45 42vA yogya, 64vA yogya. pArvatIyairgaNairabhRt -raghu0 4 / 77. utpanna thaj-4nma.. (na. jap+bhAve yat) 45- japyenaiva tu saMsidhyed (puM. jan-kartari yat) Da - nivRttasarvendriyavRtti brAhmaNo nAtra saMzaya:-manu0 / vibhramastuSTAva janyaM visRjan janArdanam-bhAga0 jabAru na. (jabamAn jaramANa rohin pRSo.) 45mAna roddie.42maae| roDie. 1 / 9 / 31 / zarIra, manuSyano Bause, pitA, 5. jabAlA strI. satyAbha. nI. bhAtA. (tri. janAya hitaM yam) bhAsanA hitana, manuSyane. jam (bhvA. para. a.-jabhati) bhaithuna. 42j, viSaya lAbhadAyaka. janyA strI. (jAyate'syAM jan+yat+TAp) bhAta, bhA, sevavI. (bhvA. para. a. seTa-jambhati) bhaithuna sevaj. (curA. ubha. a. seTa-jambhayati. jambhayate) MusuM bhAtAnI.manaparI -athAGgarAjAdavatArya cakSuryAhIti uj (para. saka. seTa) A 52vo (bhvA. A. janyAmavadat kumArI-raghu0 6.30 / sajI, prA.li. a. seTa-jabhate) u j janyu puM. (jAyate iti jan+yuc) , agni , jam (bhvA. para. sa. seTa-jamati) mo.na 72j, j, RAL, utpana thaj, utpatti. -amRtAyA dvitIyo'yaM mA. janyurhi mama sarvathA-harivaMze 123 149 / / jamaja tri. dvi. va. (yamaja pRSo.) 33. 35.4 me.su. japa (bhvA. para. seTa-japati) thyA258 42, manamo. u.. losa, 45, 5.45o. jamadagni puM. (jaman prajvalito'gniriva) bhRguvaMzana japa tri. (japatIti jap+ac) 45 42 // 2, posanAra, te namana . RSi, 52zurAmanA pita -atrizcaiva pyAranA2. (puM. japyate iti jap+bhAve apa) 45, vaziSThazca kAzyapasca mahAnRSiH / gautamazca bharadvAjo bhaMtra vagerenu mAvatana. -japaH syAdakSarAvRtti vizvAmitro'tha kauzikaH / / tathaiva putro bhagavAnRcIkasya mAnasopAMzuvAcikaiH / maMtrahinI 406 -noccairjapaM ca mahAtmanaH / jamadagnistu saptaite munayo'tra tathAntare / / saMkuryAd rahaH kuryAdatandritaH / samAhitamanAstUSNIM | - mArkaNDeye 79 / 9-10 / Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 888 shbdrtnmhoddhiH| [jamana-jambhIra jamana na. (jam+lyuTa) 49, bha, mo4na 42. | jambUla puM. (jambU tannAma phalaM lAti lA+ta) juna jampatI puM. dvi. vi. (jAyA ca patizca jAyAyA jamAdeza) 3, 84.3 jambU jambUlavRkSADhyaM 5, 15tI.pA.-dhaziyAzI. kandakandalabhUSitam -harivaMze 96 / 16 / (na.) 525kSa jambAla puM. (jambamAlAti Adatte A+lA+ka) 5.5, ane kanyApakSanAM parihAsa vacana. A64, zevA, utaDIna OM3 - jambuvajjalabindu jambUlamAlikA strI. 125kSa sane unyaapkssn| pariDAsa. vajjalajavajjambAlavajjAlavat-udbhaTaH, avadya- vayanono samUDa - jambUkamAlikAM draSTuM zraddhA hi jambAlagaveSaNAya kRtodyamAnAM khalasairibhANAm- mama jAyate-harivaMze 183 / 22 / 12-nyAnI shriiknntthcrite-2|10 / mukhacandrikA. jambAlinI srI. (jambAla+astyarthe ini) nahI... jambUvanaja na. ghANu zvetajavA nAmanuM vRkSa. jambi(mbI)ra puM. (jambIra pRSo.) cisualbunu, jAu, jambUvRkSa puM. juna jAu. ___ltuk, 3, umarI, manuM vRkSa. jambUsvAmin puMchaina saMhAyama chelsa BunI. jambu, jambU strI. (jam-adane kU. pRSo. vA hasvaH) meM sAdhu, pUsvAmI.. juna vRkSa, iju, bUDhI5. (puM.) jambUdvIpaH / jambha, jambhaka puM. (jabha+ac+num, bhAvakaraNAdau (na. jamboH phalaM aN) -jambuAhI madhurakaphahA ghaJ ca/puM. jambha eva svArthe kan) te. nAmanI me. rocano vAtahArI-hArIte -10 a0 / haitya, 6id, pITha.2 3, makSaL, Ml2.5, jambu(mbU)ka puM. (jambu+svArthe ka) juna , ziyANa, ta, aMza, mAthu, 75yI, rAvanI meM anuyara, tanAme rti svAmIno anuya2. (tri. jambu+ke+ka) bAsuM, hiMsA nIya, sa. jambhaka tri. (jabh+Nvul) (makSa 522, mAsu ___jAnAra, DiMsa. 2nAra. jambu(mbU)kI strI. (jambuka+DIp) ziyAvI.. jambhakA strI. (jambhaiva svArthe ka) MusuM. jambukezvara puM. te namarnu . tIrtha. jambhaga pu. (jambhAya bhakSaNAya gacchati gam+Da) jambu(mbU)khaNDa puM. pUdI5. rAkSasavizeSa. . . jambu(mbU)khaNDavinirmANa na. mahAbhAratanA bhIma jambhadviSa, jambhabhedina, jambharipu pu. (jambhamasuraM parvamAMnuM eka prapeTA parva. dveSTi kvip/jambhaM bhinatti/jambhasya ripuH) dra. jambu(mbU)dvIpa puM. na. (jambU nAmA dvIpaH) asaMdhya jambhana na. (jambha+ lyuTha) MKHUj, DiMsA 42vI. dvIpomAMnI te. nAmano 5Deto. dIpa: -pRthivyAH jambhara puM. (jambhaM bhakSaNaruciM dadAti) pIne.. saptadvIpAntargatadvIpavizeSaH / ayaM dvIpaH padmakoSa jambhala puM. (jambhaM lAti lA+ka) lozana, 3, te. madhyavartikoSa iva lakSayojanavistIrNa: padmapatra iva nAmano eka buddha. samavartulaH saptayojanavistRtalavaNasamudreNa veSTitaH / jambhalA strI. (jambhala+TAp) ta. nA. . rAkSasI.. yasmin pratyekanavasahasrayojanAyAmAni nava varSANi | jambhA strI. (jabhi jRmbhAyAM+bhAve a) MusuM. teSAM varSANAmaSTau sImaparvatA santi-ityAdi / jambhAri puM. (jambhasya bhakSyasya asurabhedasya vA ariH jambu(mbU)nadI strI. (jambUphalarasajAtA nadI) junA |mana, dra, 4%8- jambhArireva jAnAti rambhAsambhoga 2435. pAvajI.. nAmanI. me nahI -meroH pArthAt vibhramam-udbhaTaH / prabhavati hRdazcandraprabho mahAn / jambUzcaiva nadI puNyA | jambhikA strI. MusuM. yasyAM jAmbUnadaM smRtam / -mAtsye 120067 / / jambhin puM. na. (jambhayati nAzayati kSudhAmAndyAdika jambumat puM. (jambu+matup) te nAmanI me. parvata, te jabha+Nini+num) pI. (tri. jambhA+Nini) nAmano eka vAnara. suM jAnA2, Munauj... jambuvanaja na. pANu, zvetajavA marnu vRkSa. | jambhIra puM. (jabha+ Iran+num) vIrAnu, 13, bha2vAnu jambUmArga na. puS42mA Aveta. te namarnu ma.5 tIrtha. u. Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nava--nayantI] nava puM. (ni+mAve ak) jIta, phateha, jItavuM, vaza karavuM -ndriyAnAM naye yonuM satiSThat vinizam | jitendriyAM hi zaknoti vaze sthApayituM prajAH / / manu07444 / zatrune harAvavo, paramezvara, indrano putra jayaMta, yudhiSThira -tatrAna tu virATa de che pravAsasamaye khAtam -mevinI r. / agnimaMtha- araNInuM vRkSa, te nAmano eka dAnava -naiyo nimma: pavaza rAnava: -ra0 22458rU| vizvAmitrano eka putra, candravaMzI saMjaya rAjAno eka putra, aila rAjAno urvazImAM utpanna thayela eka putra -sya covaMzI maMt SaDAsannAtmajA nRpa ! | AyuH zrutAyuH satyAyU ratho'tha vijayo jayaH / / - bhAgavate 9 / 15 / 1 / nAmano eka brAhmaNa, janakanA vaMzano eka rAjA, saMskRti rAjAno putra, ikSvAkuvaMzI eka rAjA, viSNuno eka dvArapAla, 'mahAbhArata' vagere graMtha, dakSiNadvAranuM ghara, sATha varSa paikI 21muM varSa, kArtikasvAmIno anucara, te nAme eka nAga - virajA dhAraNazcaiva suvAdurbhularo naya:-mahAIo0rU|6| drupada rAjAno eka putra arjuna, dhRtarASTrano eka putra. nayaja vuM. kumArano te nAmano eka anucara. (tri. naye za: n) jaya meLavavAmAM kuzaLa. navajAriA zrI. (naya++g) vanaspati risAmaNI. navajotsAhata puM. (nayasya joAda:) vijayano kolAhala, pAzAnI krIDAno eka bheda. zabdaratnamahodadhiH / navA strI. (nayaviA DhA) vijayasUcaka DhakkA nAmanuM vAtriMtra-jItanI nobata. nayaMt tri. (ni+zatR) jaya pAmatuM, jItatuM. navatIrtha puM. na. te nAmanuM eka tIrtha. navatjhena vuM virATadezamAM guptavezamAM rahela pAMDava nakula, je rAjAnI senA jaya pAmatI hoya te rAjA, magadha dezano eka rAjA, somavaMzI ahIna rAjAno eka putra. nayavatta puM. indrano putra jayaMta. navadurgA strI. te nAmanI eka durgA devInI mUrti, navalevala ochuM 'gItagoviMda' kAvyanA katta ikendrabilva gAmavAsI eka kavi, 'prasannarAghava' nAmanA nATakanA kartA eka kavi. navada puM. virATa nagaramAM guptaveze rahenAra pAMDava sahadeva. 889 nayadratha chuM. puruvaMzamAM pedA thayela bRhanmanasa rAjAno yazo devInI kukSIe pedA thayela putra-duHzAlA nAmanI dhRtarASTra rAjAnI putrIno pati-duryodhanano banevI. nayadrathavadha vuM. 'mahAbhArata'nA droNaparvanuM eka peTAparva. nayadravimokSaLa na 'mahAbhArata'nA vanaparvanuM eka peTA parva. navadharmanuM chuM. te nAmano eka kuru senApati. navardhvana vuM. kArtavIrya arjunano putra eka rAjA, vijayanI dhajA. nayana na. (ni+rane stya) ghoDA vagerenuM bakhtara -sakalpanaM dviradagaNaM varUthinasturaGgiNo jayanayujazca nina -zizu0 27rarU| jaya, jItavuM, vijaya. nayanI strI. te nAmanI indrakanyA. nayanta puM. (nai. prA. jo.) eka bhAvI baladeva, eka jaina muni je vajrasena muninA trIjA ziSya hatA, devivamalamAM rahenArI uttama devajAti, jaMbUdvIpanA cAra dvAramAMnuM pazcima dizAnuM dvAra, rucaka parvatanuM eka zikhara. (nayatIti ni+Ar) te nAme indrano putra -3mA- tRSArlRo zarananmanA yathA thayA nayantana rAvIpurantaro-raghu0 rUrarU / ziva, caMdra, kapUra, virATa nagaramAM gupta veze rahenAra pAMDava bhImasena, viSNu, te nAme eka rudravitrazca nayantatha pinAkI vAparanita: -mAstya |rU0| saMgIta prasiddha eka tAla. nayantiA strI. (nayantI svArthe ) nIceno zabda juo. haLadara, durgA devInI eka sakhI - nayA ca vijayA yathA caiva jayantikA -kAzIkhaNDe 47 / 46 / nayantI zrI. (ni+Ar aurA. kIr) durgA devInI eka zakti -nayantI manA AhI-Aipu| iMdranI putrI, patAkA -ndraputrI patAA-mevinI-te 206 / vAvaTo, te nAme eka vRkSa, zrAvaNa vada AThamane divase rohiNI yoga hoya te, -zrAvasya tu mAsasya kRSNASTamyAM narAdhipa / / rohiNI yadi labhyaMta nayantInAma sAtithi:|| (strI nai. prA. jo.) kozAMbI nagarI nivAsI jayantI nAme mahAvIrasvAmInI zrAvikA, sAtamA baladevanI mAtA, jaMbudvIpanA meruthI pazcima dizAmAM sthita rucaka parvata 52 2hevAvALI eka dikumArikA devI, aMgAraka Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 890 shbdrtnmhoddhiH| [jayapatra-jayin nAmanA grahanI eka agramahiSI, videha varSanI eka ! nayana . (nayuvA senA yaca) magadha dezano te nagarI, uttara dizAnA aMjana parvatanI eka pazcimanI nAmano eka rAjA. (tri. nIyuvettA senA vacce) vAvanuM nAma, navamI tithi, e nAmanI eka zAkhA, jayavALI jenI senA che te. latAvizeSa, bhagavAna mahAvIranA AThamA gaNadharanI | nAtaH S. (nayamU: staY:) bIjA dezo jItyA mAtA. pachI potAnI nIti amara rAkhavA mATe Ubho karelo patra . (nayasUvarka patrama) jayasUcaka patra, rAjakIya vijayano thAMbhalo -navarAna nayastakamAn strItaeka lekha-dastAveja, jItanuM jAheranAmuM. uttarapu saM:-2go | nathapATa kuM. (naya pAtrata pa8+ ) brahmA, viSNu, | nayasvAmin DuM kAtyAyananA 'kalpasUtra'nuM vyAkhyAna rAjA, nepALo. lakhanAra eka vidvAna. jayaputraka puM. (putra iva putrakaH jayasUcakaH putrakaH) nA stra. (nAyatanA nima+5) dugadivInI eka jAtano pAso. eka sakhI, bhAMga, kALI dhrokhaDa, duga, banne nA . (gaya: prI: carca) te nAmano virATa pakhavADiyAnI trIja, AThama ane terasa tithi -nhA rAjAno bhAI. (2.) vijaya jene priya hoya te. ' bhadrA jayA riktA pUrNA pratipadaH kramAt, dvaadshiivishess:navA strI. (nA: priya: yA:) kArtikasvAmInI nyata:zAstra | haraDe, agnimaMtha-araNi nAmanuM vRkSa, anucara eka mAtRkA. eka prakArano vAvaTo-patAkA, dugadivI, te nAme nayama 6. (gayena ma naramAtu) rAjAne besavA jvaranAzaka eka auSadha, jayaMtI vRkSa-chathI daza phITa yogya zreSTha hAthI, saMgItazAstra prasiddha eka dhruvaka, jenAM jhADa UMcAM thAya che te jayaMta nAme vanaspati, -caturviMzativarNAdhriH kathito jayamaGgala: / zRGgAra nAnI khapATa-bhoMyakAMsakI. (nai. pra. vo.) bAramAM vIrayoreva tAlaM cAcapuTe ca saH -snggiitdaamodre| te tIrthakara vAsupUjyanI mAtAnuM nAma, cothA cakravartInI nAmano jvarane nAza karanAra eka rasa. mukhya strI, eka jAtanI mIThAI. jayamaGgalarasa puM. (jayena rogajayena maGgalaM yasmAt nathadvatya chuM. vyAkaraNa graMthakAra eka vidvAna. tAdazo rasa.) sarva prakAranA tAvano nAza karanAra nAnaka drupada rAjAno eka putra, virATa rAjAno eka vaidyaka prasiddha eka-rasa auSadhavizeSa. jayAvatI strI. (jaya+astyarthe matupa masya vaH saMjJAyAM nayajJa chuM. (nAtha yajJa:) jaya mATe yajJa, azvamedha tIrtha: 5) te nAme kArtikasvAmInI anucara eka yaT. mAtRkA devI. navarAti chuM. kaliMga rAjAno te nAmano eka putra. navarAzi (pu.) tattvapaxsada nAmanA cAvaka matanA nAvara tri. (narya vihata ma++3) vijaya karanAra. graMthano vikramanA navamA saikAno vidvAna lekhaka. nathavi zrI. (nAM ronAM vadatAta) bhadradattI nava tri. (nave+mata5) vijayavALuM, chatavALuM. ' nAmanuM vRkSa. navIrahitirtha ne te nAmanuM eka tIrtha. jayAzrayA strI. (jayamAzraryAta A+zri+ac) jrddiitRnnnayavAhinI strI. (navacce nayajvastha vadano) IMdrANI, eka jAtanuM ghAsa. jayayukta senA. nAzva . virATa rAjAno eka bhAI. naziH 6. (nayanRva: :) vijayano zabda, nahistrI. (nI mahi yasya) bhadradantI nAmanuM jayadhvani. vRkSa. nAhyA . (nayastha zrIM:) vijayalakSmI, phatehanI zobhA. nayana, nathiM tri. (na+zArthe nana+$r) nala . (nayana fpara rUva) jayapurano rAjA, jeNe | vijaya pAmanAra -pauranAmastastAna nanapavAnuM mRtikalpadruma" nAmano nibaMdha racelo che, gujarAtano nathI-20 4 rU4 | vijaya prApta karavAnA bAramA saikAno solaMkI (caulukya) siddharAja svabhAvavALuM - Myanaste te mava: naveupAdhidhArI rAjavI. strI :- saTo o | bhAI. Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jayus-jarAyuja shbdrtnmhoddhiH| 891 jayus tri. (ji+usi) vi.045.26, vi04ya, pAmanA2. | jaradgava puM. (jaraMzcAsI gauzca) vRddha paNa, kSI.yatI jayya tri. (jetuM zakyaH ji+yat) chatavAne. 245 - dharma35 556 -naitasyeha tathAsmAkaM zazvacchAstraM so'yaM manuSyalokaH putreNeva jayyo nAnyena karmaNA- jaradgavaH -mahA0 13 / 93 / 68 / 5. 5kSI. . zata-pathabrA0 14 / 4 / 3 / 24 ! ajJAtakulazIlasya vAso deyo na kasyacit / jayyatA strI., jayyatva na. (jayyasya bhAvaH ta mArjArasya hi doSeNa hato gRddho jaradgavaH / / . jItavAnI zakti, jItavAnI sulabhatA. hito0 mitra0 / jara puM. (ja+bhAve ap) deg428, pRddhAvasthA, vinA... jaradgavI puM. (jaradgava+GIp) gha28. 2||y, zanI jaraTha tri. (jIryate'neneti ja+aTha) 52, vRddha, 5681, bhA. 56za, pari5.-himaruciraruNimnA rAjate jaradviSa puM. (jarato vRkSAn veSTi viS+ka) agni. jaranta puM. (ja+jhac) pA32. (tri.) vRkSa, ghara . rAjyamAnajaraThakamalakandacchedagauraimayUkhaiH-zizu0 jarantI strI. (jaranta+GIS) meMsa.. 11 / 14 / (puM.) 5i/ 20%, 422-vRddhAvasthA -sa jaramAna puM. te nAmano meM Si. baddhahadayastasminnarbhakaM kalabhASiNi / nirIkSamANa jarasAna puM. (jIryati jarAgrasto bhavatIti, ja+asAnac) stallIlAM mumude jaraTho bhRzam / / -bhAga0 6 / 1 / 25 / puruSa, manuSya. jaraDI strI. (ja+aD+gorA. GoS) me tanu ghAsa. jarA strI. (jIyaMtyanayA ja+aG guNaH) gha758, jaraNa tri. (ja+lyuTa) , vRddha. (puM.) 9, j vRddhAvasthA, -kAlakanyA jarA sAkSAt lokastAM 0, saMyama, samaI -suMdarI nAme vRkSa. (na.) nAbhinandati-bhAgavatam / 5758no utu, vRddhAvasthAnI ____aa , 6-puSTauSadhi. adhiSThAyikA devI, te nAmanI eka rAkSasI, stuti, jaraNadruma puM. azvakarNa nAmarnu vRkSa.. vaDa, uMbaro, pIpaLo, pArasa pIpaLo ane pIpaLa te jaraNA strI. (jaraNa+TAp) uj.00, 57548, stuti. pAMca kSirI vRkSa. jaraNi tri. (ja+ani) stuti. 72 nA2. jarAtara tri., jarAtarA strI. (jarayA AtaraH strI TApa) jaraNDa tri. (ja+aNDan) 758. Rel, vRddha, 4262ta -madekaputrA jananI jarAturA - jaraNyA strI. (jaraNamarhati yat) gha75, vRddhAvasthA. naiSadhe 1 / 135 / jaraNyu tri. (jaraNaM stutimicchati kyac+un) potAnI jarApuSTa puM. 42|sN. 2%t. stuti icchanAra. jarAbodha puM. (jarayA stutyA budhyati budha+ ac) te jarat tri. (ja+zatR) , TUrnu, vRddha, 77 yatuM, nAme me mani. ___ghasAI 4]. jarAbhIru pu. (jarAto bhoru:) maheva. (tri.) gha3thA jaratikA srI. (jaratI+kan) tu27 29vA yogya vRddha bhaya pAmavAnA svabhAvavALuM. strI. jarAyaNi puM. 4AsaMgha 2001. jaratin tri. (jarat+ini) vRddha, gha2. jarAyu puM. (jarAmeti i+juNa) gamana. valans 29 jaratI strI. (jarat+ GIp) vRddha strI, gha2. strI. yAma-mAra, amAzaya -yA tu cAkRtiH sUkSmA jarAyuH sA nigadyata-bhAga0 bhaga0 gotAyAm / 04Ayu, jaratkarNa puM. te. nAmanA 2. saSi. pakSI, agnijAra vRkSa, kArtikasvAmInI anucara jaratkAru puM. muni. -jaratkArurmuniH zAntA na cakAra | bhAta. gRhAzramam / tena dRSTvA vane garte ca svabhAvAH jarAyuja tri., jarAyus puM. (jarAyA jAyate jan+Da) svapUrvajA -bhA0 2 / 12 / 7-9 / (strI.) manasAvI. garbhane vIMTAI vaLatI oramAMthI nIkaLanAra manuSya, -muniH prAha jaratkAruM tadastIti nirAkula: / - nyavAra prAtA -zakrazANitayAyogastAsmana sajAyata devIbhA0 2 / 12 / 47 / / yataH / tatra garbho bhaved yasmAt tena proktA jarAyujaH / / jaratkArupriyA stro. manasAvI, mAsti. pinI mAta.. bhAga0 -bhaga0 gI0 / Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 892 shbdrtnmhoddhiH| jarAsandha-jalakAntAra 5. jarAsandha puM te. namanI bharA. zino 25%80- jIva | jartta, jartu puM. (jAyate'smAt jan+tapratyayena saadhuH| jIveti krIDantyA jarAsandho'bhavat sutaH / -bhAga0 / jan+tu rephazcAntAdezaH) yoni, hastI.. -dRDhasandho jarAsandhaH satyasandhaH sadaHsuvAk / . jartika puM. (ja+tika) vAli deza. (puM. ba. va.) mahA0 1111718 / vAhIka dezamAM rahenAra. jarAsandhavadha puM. 'mahAbhArata'mA samApavarnu ma.5 peTa jatila puM. go. tasa. jarlsa (bhvA. para. sa. seTa-jatsati) ti22482. 42vI, jarAsandhajit puM. (jarAsandhaM jitavAn ji+kvip) pola, Dej, 269 2j. pAMDava bhImasena. jabhari tri. (jubh gAtravinAye+ari) m298-poss.4|| 42 2. jarita tri. (jarA jAtA yasya itac) vRddha, ghara.. jahila puM. (jatila pRSo.) gadI tasa. jaritAri puM. mahAra SinI bhoTo putra.. jala (carA. ubhaya. sa. seTa-jAlayati, jAlayate) jaritR tri. (ja+tRc) stuti. 52nAra mA-76na 72j, aisg. (bhvA. para. a. sa. seTajarin tri. (jarA'styasya ini) vRddha, 52.IM. jalati) tIkSaL , dhAravANu 42, vana upayogI kriyA karavI te. jariman puM. (ja+bhAve imanic) gha7555, vRddhAvasthA. jarUtha puM. (ja+uthan) mAMsa, (tri.) 5802 mA5.5 jala tri. (jal+ ac) , bhU, matimaMha, suddhimaMha. 52nAra, tIkSA zomosanA2. -tAtasya kUpo'yamiti bruvANAH kSAraM jalaM kApuruSAH jarcha (tudA. para. sa. seTa-jarcati) josa, De. pibanti-paJca0 16322 / (na.) 5., sugaMdhavAno jarcha (tudA. para. sa. seTa-jarchati) 4, pola.. khasa, jyotiSa prasiddha lagnAvadhika cothuM sthAna, pUrvaSADhA nakSatra, zItalatA, gAyano gabhazaya. jarja (tudA. para. sa. seTa-jarjati) yosaj, 4 , jalakaNTaka puM. (jale kaNTaka iva) ma.2.27, zADaM. ti22712. jalakapi puM. (jale kapiriva) zizubhA2. nAme . jarjara puM. (jarjati svaguNenAparAn nindatIti ja+ araH) 4saya2 prA. chandra, 54, dhUpa. (tri.) (r), zithila, jaDita, jalakapota puM. (jale kapotaH) mA utpanna yanAra 52, vRddha, Tej -mUni grAvNAM jarjarA nirjharaughAH . bhUta2, 5ena pAre. zizu0 4 / 23 / jalakara puM. (jale karaH) pAema mAvata bhAra. 652nI jarjaratA srI., jarjaratva na. (jarjarasya bhAvaH tal-tva) rAjakIya jakAta. ____ell, zithilatA, gha759. jalakaraGkaH puM. (jalasya karaGka ivAdhAraH) nAliye2, jarjarAnanA srI. ti.svAmInI. anuya2 te namAnI ___ M, mo-1.2, megha, ma. eka mAtRkA. jalakarin puM. (jalasya karI) pAnI thI. jarjarita tri. (jarjaraM karoti jarja+Nic+karmaNi kta) jalakalka puM. (jalena kalka iva) 565. jIrNa karela, TukaDA karela. jalakAka puM. (jale kAka iva kRSNatvAt) 401.51132 jarjarIka tri. (jarjaraM+Ika) Ugi chidrauj, 42tu2, vRddha-ghara . jalakAkI strI. (jalakAka striyAM jAtitvAt GIS) jarjarIkRta tri. (jarjara+cci+kR+kta) zithila 438., jaLakAgaDI pakSiNI. __(r) 43va, jati 438.. jalakAGkSa, jalakAkSin puM. (jalaM kAGkSati jarjarIbhUta tri. (jarjara+cci+bhU+kta) zithi.sa. thayesa, kAjh+aN) hAthI. (tri.) 544 68782. ____ [ yesa, mAuta. thaye. jalakaGkSiNI, jalakAGkSI strI. (jalakAGkSin striyAM jarTsa (tu. pa. sa. seTa-jati) 4, ti2272 72vI. | GIS jalakAGkSa+ GIS) bAtha, stina.. jarNa tri. (ja+nan) el, , vRddha. (puM. jIryati / jalakAntAra puM. (jalameva kAntAro durgamavartma yasya) kSINo bhavatIti ja+nan) yaMdra, 452, OMAu. 29 // vi. 5kSI.. Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jalakAnta-jalaDimba shbdrtnmhoddhiH| 893 jalakAnta puM. (prA. ko.) yandrAnta, bhala, sayitta / jalagarbha puM. (jalasUcako garbhaH) 41sUya , te. kaThina pRthvIno eka prakAra, dakSiNa taraphanA udadhi ! nAmanuM eka nimitta. dubhaa2n| chandranu nAma, 41.4Anta chandranA trI jalagulma puM. (jalasya gulma iva) uli 43tI. lokapALanuM nAma. ghUmarI, Ayalo, pArnu nAnu taNAva, nAna 4Azaya. jalakAmuka puM. kuTumbinI nAmanu, vRkSa. (tri.) url | jalaGga tri. (jalaM gacchati gam+Da) pAma nA2. icchanAra, ___ (puM.) mahAkAla nAme meM. auSadhI. jalakAmukA strI. su24bhujI nAme vanaspati - jalaGgama puM. (jalaM gamayati sparzAt gami+kha) yaM . arkapuSpIkarakA payasyA jalakAmukA-bhAvapra0 / jalacatvara na. (jalena catvaraH) nAnAzaya. jalakiTTa na. nI. bhesa, sevA, jha95. jalacara tri. (jale carati cara+Ta) mA 32nAra jalakirATa puM. (jale kirATa iva) mA yatuM 04||tu harakoI prANI, jaLa dvArA jIvana calAvanAra matsyAdi 4-tumI. jalakirATI strI. (jalakirATa sriyAM jAtitvAt GIS) jalacarI strI. (jalacara+striyAM GIS) pAema 22 bhU-mAhA. mAchalI, magharI vagere jaLacara tiryaMcanI strI. jalakukkuTa puM. (kukkuTa iva) 4843. jalacAra tri. (jale cAraH) 5ema. yAsanA2. jalakukkuTI strI. (jalakukkuTa+striyAM jAtitvAt GISa) jalacArin puM. (jale carati car+Nini) mA TuM. (tri.) pAemA 32nA2. jalakukkubha pu. (jale kukkubha iva) me. tanu 4656l. jalakukkubhI strI. (jalakukkubha+ GIS) tanI jalaja na. (jale jAyate jan+Da) maNa, zaMbha - adharoSThe nivezya dadhmau jalajaM kumAraH raghu0 7 / 63 / 45kSiI . meM jalakuntala puM. (jalasya kuntala: keza iva) zevANa. tano kSAra, saviMga. (puM.) bhA7j, zevANa, jalakubjaka puM. (jale kubja iva kAyati ke+ka) pANImAM thatuM netara, eka jAtanuM kharAba pIlunuM jhADa, pANImAM thatI eka vanaspati. 44 vagaire zi, yaMdra, pU2- jalajeH prANibhiH kINAM jalakUpI strI. (jale kUpIva) dUkAno mAuTa, taNAva, jalajabhUSitAM guNaiH / jalajaH kusumaizcitrAM nAnuM tava, purie0-404. -jalakUpI kUpagarte jalajaiHharitodakAm -harivaMze 67 / 32 / (tri.) 5.li. puSkariNyAM ca yoSiti-medinI / utpanna thanAra. jalakUrma puM. (jale kUrma iva) zizumAra nAmarnu saya2 jalajakusumayoni, jalajAsana puM. pahA -vAcaspati___uel, jalasya kUrma pAnI Ayalo. ruvAcedaM prAJjalijalajAsanama-kamAraH 230 / jalakUrmI strI. (jalakUrma+striyAM jAtitvAt DoS) jalajantu puM. (jalajAto jantuH) 4264Naya.2 prAe.. zizumAra mAdA. jalajantukA strI. (jalajantu saMjJAyAM kan) 4. jalakeza puM. (jalasya keza iva) zevan. jalajanman na. (jale janma yasya) umaNa. jalaketu puM. te namarnu, . tu. jalajambUkA sro. (jalapradhAnA jambUkA) me. satanA jalakriyA strI. (jalasAdhyA kriyA) 4thI yatI dhyA, junu A3, kSudra ig. pitRtarpaNa vagere. jalajAjIva puM. (jalajairAjIvati) 4352 sIne jalakrIDA strI. (jale krIDA) ema. 2mata -sahitA mArI khAnAra, te upara AjIvikA calAvanAra. bhrAtaraH sarve jalakrIDAmavApnumaH-mahA0 1 / 128 // 36 / jalajihva puM. (jalA jaDA svAde'samarthA jihvA'sya) pANImAM ramavuM, khelavuM. magaramaccha. jalakhaga puM. (jalasya khagaH) 4852 5kSI... jalajIvin puM. (jalena tajjAtamatsyAdinA jIvati jalakhagI strI. (jalakhaga+striyAM jAtitvAt GIS) jIva+Nini) mA 0484tu mArIne vanA2. jalapakSiNI. jalaDimba puM. (jale Dimba iva) 2.5 LanI chI5. Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 894 shbdrtnmhoddhiH| [jalataNDulIya-jalandhara jalataNDulIya puM. (jalajAtastaNDulIyaH) meM tana lA drAkSA srI. (jale drAkSeva) meM tanu us. us, 55no taind. jaladroNI strI. (jalasya jalasecanArthaM droNIva) vaDAmaithA. jalataraGga puM. (jalasya taraGgaH) 54Ana bhATuM, ta. 40 sIyavAna se patra.. jalatApika puM. (jalatAyin+svArthe kan) me tanu jaladvIpa puM. (jalapradhAno dvIpaH) te nA mano. . vI5. ___ // 7. jaladhara puM. (jalaM dharati dhR+aca) pAra, -nabho jalatAyika pu. (jalatAyin saMjJAyAM kan) mAthI jaladharaihonaM sAGgAraka ivAMzumAn-mahA0 1135 18 / vanaspati. nA2motha, samudra, tiniza-netaratuM 3 (tri.) 5iel jalatAla puM. (jalatAye alati al+ ac) me. tanu ghaa2|25 42nAra 427- apyanyasmin jaladhara ! bhA . mahAkAlamAsAdya kAle-megha0 / jalatiktikA (jalapradhAnA tiktikA) sahI-13 nAmarnu | jaladharamAlA strI. (jaladharANAM mAlA) meghanI hAra, vRkSa. bAra akSaranA caraNavALo te nAmano eka chaMda. jalatrA strI. (jalAt trAyate trai+ka) chatra, chatrI jaladhAra puM. (jalaM dhArayati dhR+aN) te. namana . jaGgamakaTI - parvata. jalatrAsa puM. (jalAt tadRrzanAt trAsaH) 40. chana. jaladhArA strI. (jalasya dhArA) 54InI. ghAra.. thato trAsa. (tri.) pANIthI jene bhaya hoya te, kUtarAnA jaladhi puM. (jalaM dhIyate'tradhA+ki) samudra -jaladhiriva karaDavAthI thato haDakavA. madhyasaMstho na velayoH-AryAsa0 480 / yAranI jalada puM. (jalaM dadAti dA+ka) megha, 752, vanaspati saMkhyA, te nAme paMdaramI saMkhyA. nA2motha -jAyante viralA loke jaladA iva sajjanAH jaladhigA strI. (jaladhiM gacchati gam +Da) nahI, paJca0 1 / 29, -sandezaM me tadanu jalada ! zroSyati samudragAminI harakoI nadI. zrotrapeyam-megha0 13. / (tri.) 57 // 5 // 2. jaladhija puM. (jaladhau jAyate jan+Da) yaMdra, apUra, jaladakAla puM. (jaladasya kAla:) vaDila. __(tri.) samudramA 6 thanA2. jaladakSaya puM. (jaladAnAM kSayo'tra) za2.sa. jaladhijA, jaladhitanayA sro. (jaladhija+TAp) vakSmI.. jaladardura puM. (jalaM dardura iva) 40035692. vAhiMtra, jaladhenu strI. hAna bhATe 48pasI 4maya ya. ..4sata nAmarnu vAhiMtra... jaladapaGkti strI. (jaladAnAM paGktiH ) meghanA pasti, jalanakula puM. (jale nakula iva) .5 tarnu 484ntu, pAnI bisA. vAhanI hAra. jaladAgama puM. (jaladAnAM meghAnAmAgamo yatra) vaSANa jalanidhi puM. (jalasya nidhiH) samudra -vAre zItakaraM -bhadraM kRtaM kRtaM monaM kokilarjaladAgame / dardurA yatra tithI jalanidhi bhe'gni ca yoga dvayam / vaktArastatra maunaM hi zobhanam -vararuciH / / satkRtyamuktAvalyAm / yA2nI. saMdhyA... jaladAzana puM. (jaladairazyate, az bhojane karmaNi jalanirgama puM. (jalAnAM nirgamaH) 40. nAgavAnI lyuTa) sAgarnu Ara -meghA: zAlapatraM bhakSayantIti mAga, pANInuM nIkaLavuM te. jalanIlikA, jalanIlI srI. (jalanIlo svArthe ka / prasiddhiH / jaladAna na. (jalasya dAnam) 10. 5j ta.. ___ jalaM nIlayati nIla+Nic+aN gaurA. GIS) zevA. jaladAbha tri. (jaladasyAbhevAbhA yasya) vA sevA jalandhama puM. (jalaM dhamati dhmA+khaz) te nAmano me raMgavALuM, meghanA jevuM kALuM. hAnava. jaladurga na. (jalaveSTitaM durgam) 55thI vIyesa. jalandhamA srI. (dhmA+khaz+TAp) zrI.puthI cAre tarapha jene pANI che evo killo | satyabhAmAne peTe janmelI eka kanyA. jaladevatA srI., jaladeva puM. (jalaM devaH adhiSThAtrI- jalandhara puM. (jalaM dharati dhR+kha+mum) tanAmanA devatA'sya jalasya jalasthito devo vA) pUvASADhA eka RSi, te nAme eka asura, yoganA aMgarUpa te nakSatra, pANIno deva varuNa, pANImAM rahela deva. | nAmano eka baMdha. Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jalapakSin-jalamadhUka shbdrtnmhoddhiH| 895 jalapakSin puM. (jalasthita: pakSI) 422 pakSI.. / jalaplava puM. (jale plavate plu+ac) me tana jalapaTala na. (jalasya paTalamasmin) megha, vAnino. santu. samUDa. jalaplAvana na. (jalasya plAvanam) 5usly. 52, 5uslil jalapati pu. (jalasya patiH) 5235, samudra, (jalaM 38. patirasya) pUrvASADhA nakSatra.. jalaphala na. (jale phalamasya) puM. jalapatha puM. (jalasya panthAH) ne hAra nI.javAnI / jalabandha, jalabandhaka puM. (jalaM baghnAti bandha + ac/ bhA, 54Ino bhAga, nInaDe 2, 4 // 35. bhA. | _puM. jala+bandh+Nvul) 5uel. 212514ql Hut cipal jalapAtra na. (jalasya pAtram) pAena vAsa, pAtra... pusa 4 57. jalapAna na. (jalasya pAnam) pApI ta. . jalabandhu puM. (jalaM bandhurasya) matsya, bhADaM.. jalapArAvata pu. (jale pArAvata iva) nu, prasUta2.. jalabAlaka puM. (jalaM bAla iva yasya kap) vidhyAyata. jalapArAvatI strI. (jale pArAvata iva sriyAM GIS) parvata. pANInuM kabUtara-mAdA. jalabAlikA strI. (jalasya bAlikeva) pI.jI. jalapitta na. (jalasya pitamiva) agni. jalabiDAla puM. (jalasya biDAla:) 54Ina liyA. jalapippalI strI. (jalajAtA pippalI) 48552 jalabiDAlI strI. (jalasya biDAlI) pInI vidA rataveliyo nAmanI auSadhi. jalabinduja tri. (jalabindu+jan+Da) nai limAthI. jalapaSpa na. (jalajAtaM paSpama) bhagava3. thanA2. jalapUra puM. (jalasya pUraH) ena. samUha, pArnu jalabindujA sro. (jala binduja+TAp) . tanI sAu2. jalapRSThajA strI. (jalasya pRSThe upari jAyate jan+Da) jalabimba puM., jalabudbuda na. (jalasya bimba iva/ zevANa. jalasya bubudam) no 525oTo -yaH karoti sa jalapradAna na. (jalasya pradAnam) 5. mA5j, preta vai mUDho jalabubudasaMnibhe- zuddhitattvam / vagerene uddezIne jaLa ApavuM te. jalabilva puM. (jalapradhAno bilvaH, bilva iva vA) jalapradAnika na. 'bhAbhArata'na strIyAntAta. me. 2yo, nAna 4Azaya. 21 parva - jalapradAnikaM pave strIvilApastataH param / -jalabrAhmI strI. (jale brAhmIva) tana , hilamocikA nAme vanaspati. jalaprapA strI. (jalasya jalapradAnArthe prapA) pAnI jalabhU puM. (jala+bhU+kvip) megha, bhe. tarnu pUra, - 5.2.. jalaprabha puM. (je. prA. ko.) utta2. ta23dhimAra sapippalI-2taveliyo, nAgaramotha. (strI. jaladhArA bhUH) 4sanA ||dhaa2 35. bhIna, (tri. jale bhavatIti) jAtinA bhavanapati devatAno IMdra, jalakAnta tathA pANImAM utpanna thanAra. jalaprabha IdranA cothA lokapALanuM nAma. ' jalabhRt puM. (jalaM bibharti bhR+kvip) bhedha, meDa jalapraveza, jalapraskanda, jalapraskandana na. (jai. prA. tana, apUra. (tri.) ne ghaa25|| 30 rAmanAra ko.) mI . bharI 4 te, azAnama2 no ghat. 5 4.5t2. jalamakSikA strI. (jalajAtA makSikA) 10. bhI .. jalaprAnta puM. (jalasya prAntaH) 4.0-1. sabhIparnu sthAna. | jalamaNDuka na. (jale maNDukamiva) jaladadura za6 jalaprAya na. (jalasya prAyo bAhulyaM yatra) puSTha / mA. savANA pradeza, manU5 prazi- jalaprAyamanUpaM syAt- jalamadgu puM. (jale madguriva nirantaramajjanonmajjanaamara0 / kAritvAt) 57nu me tanuM pakSI, 4 // 4ii. jalapriya puM. (jalaM priyaM yasya) yAta 5kSI, bha7j, | jalamadhUka puM. (jalasanikRSTajAto madhUkaH) machuDI(tri.) ne pAe priya Doya te. 5.4010. sabhI5. thayeTara mI - madhUkapuSpaM madhuraM zotalaM jalapriyA stro. yAta 5kSiI . gururbrahaNam-bhAvapra0 / Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 896 shbdrtnmhoddhiH| jalamaya-jalavAsa jalamaya tri. (jalAtmakaH jala+mayaTa) pAemaya, pAe | jalaraGkI, jalarajI strI. (jalaraGka + GIp svarUpa. jalara+DoS) jata: pakSiya, agalI. jalamasi puM. (jalaM svasthitaM toyaM masyati chinatti | jalaraNDa puM. (jalasya raNDa iva) ma utA. ya.42, sUkSmAMzatayA bhinati masa+ina) megha, sAtanaM ghUmarI, pAna, puM-438, sapa. 452. jalaraNDI, jalaruNDI strI. (jalaraNDa+jAtitvAt striyAM jalamArga puM. (jalasya mAgaH) pAnI 22tI-ual, DoSa/jalaruNDa+ GISa) sApa.... 57035. 2sto, uli. 28. bhA. (puM. jalasya jalarasa puM. (jalapradhAnI rasA'sya jalajAtA vA rasaH, tadvAhasya mArga :) 4sane nIvAno bhAga, jalajasya rasaH) bhAI, AL, ena. 2sa.. praNAlinIka. jalarAkSasI strI. (jalasthitA rAkSasI) 4i 23vI jalamArjAra puM. (jale mArjAra iva) pAnI likhA.. siMli nAmanI rAkSasI.. jalanakula za6 mo. jalarAzi puM. (jalAnAM rAziratra) samudra, (puM. jalAnAM jalamArjArI strI. (jalamArjAra+striyAM GIS) 5ena. rAzi:) 41rAzi-4sano samuha, liyA.. jalaruNDa puM. (jalasya ruNDa iva) jalaraNDa 206 jalamAtRkA strI. (jalasthitA mAtRkA) mA 238. mo. bhAta - tadyathA-matsI kUrmI varAhI ca dardurI makarI jalaruha na. (jale rohati ruha+kvip ruha+ka) 55, tathA / jalUkA jantukA caiva saptaitA jalamAtRkAH / / 5 -jalaM ca zuzubhe channaM phullairjalaruhaistathAjalamAlA strI. (jai. prA. ko.) ghaj 40. mahA0 1 / 128 / 41 / (tri.) bhAMganA. jalarUpa puM. (jalasya rUpamiva rUpamasya) bharabha27. jalamuc puM. (jalAni muJcati muc+kvip) megha __ (na. jalasya rUpam) 54Ana 35, 45maya. zaGkAspRSTA iva jalamucastvAdRzA yatra jAlai: jalarUpI strI. (jalarUpa+ GIS) bh||24247-bh6. megha0 71 / me. hAtana apUra, nAgaramotha. (tri.) jalalatA strI. (jalasya lateva) 540no yoa, lai pANI mUkanAra, pANI choDanAra. mo. jalamUrti puM. (jalaM mUrtirasya) ziva, zaMbhu. jalavat tri. (jala+matup) 55uj. jalamUrtikA strI. (jalasya mUrtiH ghanIbhAvo yatra kap) jalavaraNTa puM. (jalapradhAno varaNTaH) 40. nAsaratuM 23, pAnA 421. vrA . jalamoda na. (jalena jalayogena modayati sevanam) sugandhI jalavalkala puM. (jalAnAM valkala iva) kumbhikA nAme vAgo, masa. vanaspati, jaLa upara thatA pAMdaDAnA velA. jalayantra na. (jalasyotkSepaNAya yantram) suvA, dhUpa | jalavallikA, jalavallI strI. (jalavallI+kan/ vageremAMthI pANI UMce caDhAvavAnuM yaMtra. jalajAtA vallI) zAsana vanA. jalayantragRha, jalayantramandira na. (jalayantraM tanmadhya jalavAdya na. (jalaM vAdyamiva) 12 mAravAthIvAcatulya iva sthitaM gRham) yota26 4. Doya. tavA prazama noni . thAya cha mej, 048.. 4252, mukArAvANu -kvacidvicitraM jalavAnIra puM. (jalajAto vAnIraH) ambuvetasa 06 jalayantramandirama-kAlidAsaH / mo. jalayAtrA strI. (jalaM tadAharaNArthaM yAtrA) zubha prabhA | jalavAyasa puM. (jale vAyasa iva kRSNatvAt) 48.51132 karavA mATe jala levA javuM te. 5kSI, mazupakSI, 4 // 4ii. jalayAna na. (jale yAyate gamyate'nena karaNe lyuTa) | jalavAyasI strI. (jalavAyasa+ GIpa) 4.51030. Aslel, unmoTa vagere. jalavAsa na. (jalena vAsyate surabhIkriyate vAsi+aNa) jalaraGka, jalaraja puM. (jale raGka iva jale raJjati, sugaMdhI vANI, 5.sa., 322. (puM. jale vAsaH) uti ra+ac) mata: pakSI, jagato. vasa. Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jalavAha-jalAJcala shbdrtnmhoddhiH| 897 huvA. jalavAha puM., jalavAhaka tri. (jalaM vahati vah + aN/ | jalastambhana na. (jalaM stabhyate'nena stambha+karaNe lyuTa) jala+Nvula) apUra, naa|2moth. (tri.) 40. I __Nane, thaMbhAvI hevAnI maMtra vagere mantro yathA-'OM' nA2. namo bhagavate jalaM stambhaya stambhaya saMsamaMsake kake jalavAhana na. (jalasya vAhanam) 5. vaDe te, 5.. kacara / ' . jalastambhanamantro'yaM jalaM stambhayate sa 4 te. ziva ! / -gAruDe 179 a0 / jalavAhanI strI. (jalaM udyate'syAm) 55.nI. najI, jalastambhana na, jalastambhanavidyA strI. (jalasya nasa, TI. vagere. stambhanam) maMtra dvArA 4ii gatine thaMbhAvanA jalaviSuva, jalaviSuvat na. (jalapradhAnaM viSuvam/ jalapradhAnaM viSuvat jalaviSuvat) 28ziyamainu tulA jalastha tri. (jale tiSThati sthA+ka) ema. 2282. 2 / 35. sthAna.. jalasthA srI. me tanI oistan propa3, 3 jalavRzcika puM. (jale vRzcika iva) . tanu bhAcha.. jalavetasa puM. (jalajAto vetasaH) 55ma yatuM neta2. | jalaha na. (jalena hanyate han+Da) alpa. muj jalavaikRta na. (vikRtasya bhAvaH aN jalasya vaikRtam) yaMtraDa. nadI vagerenA pANImAM duSTa nimitte sUcaka thayela jalaharaNa na. (jalasya haraNam) ena. me 4thI . koI vikAravizeSa. bIje ThekANe laI javuM te, te nAmano eka chaMda. jalavyAdha puM. (jalaM vidhyati) 3 1.52rnu bhAcha{.. jalahastin puM. (jale hastIva) 55i thanA2 pAthI. jalavyAla puM. (jalasya vyAla:) 55nasa., 54Ana 4. me. prA. 23bhavANu tu. jalavyAlI strI. (jalavyAla+striyAM GIS) 570- jalahAra, jalahArin tri. (jalaM harati ha + aN / jalaM harati ha+Nini) 40 45 deg42, 5 vaDI sApa.. jalazaya, jalazayana, jalazAyin puM. (jale zete 42, 4||stii.. zI+ac/jale zayanamasya/jale zete, zI+Nini) jalahAsa puM. (jalAnAM hAsa iva) samudrI55. viSNa, nArAya- jalamadhye varAhaM ca pAvake jalahoma puM. (jale kSiptaH homaH) 54i ApakA jalazAyinam-purANe / (na. jale zayanam) 5gli. yogya vaizvadevadino homa. ke pANI upara sUvuM. jalahada pu. (jalapracuro hRdaH) maI 5uslauno 2] jalazukti puM. (jalasya zuktiriva) zambUka 206 draDa . jalAkara paM. (jalasya AkaraH) samudra jalazUka na. puM. (jalasya zUkamagramiva) sevANa - jalAkA, jalAtmikA strI. (jale AkAyati prakAzate jalazakaH svayaM gaptA rajanyau bahatIdvayama -vAbhaTe / / A+ke+ka jalamevAtmA'syAH kapa) 4o. jalazUkara puM. (jalasya zUkara iva) dubhI2 magarabha27. jalAkAza puM. (jalapratibimbitaH jalAvacchinno vA jalasandha puM. dhRtarASTrano putra.. AkAzaH) mwi pratiliMjavANu mAza, AyuData jalasamudra puM. (jalamayaH samudraH) savA samudra vagere 2. za. vo meM samudra jalAkSI strI. (jalamakSNoti vyApnoti kAraNatayA jalasarasa na. ta. nAmarnu, . sarIva2. akSa+aN+gaurA. GIS) 46552-2taliyo nAmanI jalasarpiNI strI. (jale sarpati sRp+Nini) 4.. / vanaspati. jalasUci puM. 02, 4013. jalAkhu puM. (jale Akhuriva) sana.sa nAmanu: 4i jalasUcI strI. (jalasthA sUciriva) tanu bhA7j, yatuM prAe. jaLo, kAgaDI, jalakAgaDI, zIMgoDuM, zizumAra nAme jalAJcala na. (jalamaJcati aJca+alac, jale aJcala 49tu. iva vA) zevANa, potAnA. meNe. pAna nI5mg. Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 898 shbdrtnmhoddhiH| [jalAJjali-jalecchayA jalAJjali puM. (jalapUrNo aJjali:) thI. ma.sI. jalAluka na. (jale Aluriva kAryAta ke+ka) 556, khobo, pitRtarpaNa vagere kriyA. ma . jalATana puM. (jale aTati aT + lyu) 35 pakSI. (na. jalAvarta puM. (jalasya AvataH) 550y 22.1312, bhrama, jale aTanam) mA bhama, pAma 12j. pANInI ghUmarI, pANInuM svayameva pharavuM. jalATanI strI. (jalATana striyAM GIS) 4 5kSiNa, jalAvAsa puM. (jale AvAso yasya) bhAcha, 5.bha 4o . jeno vAsa che te. jalANTaka puM. (jale aTati aT+Nvula pRSo.) moTo jalAvila tri. (jalena Avilam) 54thI. mej, pInA bhagarabha7. ghavA. jalANTakI strI. (jalANTaka striyAM jAtitvAt GoS) jalAzaya, jalAzraya puM. (jale tatsamIpe Azete moTI magarabha27, mAharA-bharArI.. A+zo+aca/jalasya Azrayo yatra) sagaMdhI vANI, jalANDaka na. (jale aNDa iva kAyati kai+ka) potAdhAna 206 mI, kSudra matsyana aMDono samUha. MA, ALL%8deg4 namarnu me. gaMdhadravya. jalAnAmAzayaHjalAtmaka tri. (jalamevAtmA'sya kapa) 4bhaya, samudra, pAva, tA. vo3 4Azaya, zIgAu~, 5 .35. zIMgoDAno velo. jalAtyaya pu. (jalasyAtyayo yatra) 126 tu. jalAzayotsarga puM. (jalAzayasya utsargaH) kA kore (jalAnAmatyayo vA) 55nu 62. thata. jalAzayanI pratiSThA rUpa utsarga. jalAdhAra paM. (jalAnAmAdhAro'tra) no mAdhAra | jalAzayin tri. (jale Azete) 59mAM zayana72nAra, taLAva vagere jaLAzaya. -sUnA2. (puM.) vi.-nArAya.. jalAdhidaivata puM. na. (jalasya adhidaivatam/jalamadhidaivataM jalAzrayA strI. (jalamAzrayo yasyAH) 0, 5 ... yasya) 21, pUrvASADhA nakSatra.. tanuM tRi. jalAdhipa puM. (jalasya adhipaH) 125va, varSA me jalASa na. (jAyate iti jan+Da-ja: lASo'bhilASo karIne jalapati sUrya vagere graha. yatra) supa, 5.. (tri.) sumana 255. jalAnusAra puM. (jalavadanusAraH) pAnI 4 4, jalASAha tri. (jalamAsahate) 54Ane saDana. 4282. pANInI peThe anusaravuM. jalASTIlA strI. (jalenASTIlA saMhatA) yA2 vANu jalAntaka paM. (jalamevAnto bhUmaNDa gomA yatra moTu tasAva. kap) sa.saMdhya samudrImAno me. samudra, svayaMbhUrama jalAsukA strI. (jale asavo yasyAH kap) 4o. samudra, zrIkRSNano satyabhAmAthI thayelo eka putra. jalAhvaya puM. (jale AhvayaH zobhamAnatayA kotanamasya) jalAmbikA strI. (jalasya ambikeva) 15. vo. - kamaLa jalAyukA, jalAlukA, jalAlokA, jalAvukA strI. jalikA, jalukA, jalUkA strI. (jalamudbhavasthAnatvaM___ (jalamAyuryasyAHjale alati gacchati, ala+uk / nAstyasyAH Than) 4o -jalUkeva sadA nArI rudhiraM jale Alokyate, A+lok karmaNi ghaJ) 4o. jalArka puM. (jalapratibimbito'ka:) 4i pratidina pibatIti vai-devIbhAga0 1/15/18 / jalecara puM. (jale carati car Ta) sa., pagalA vagere. rUpe paDela surya. jalArNava puM. (jalamayaH arNavaH) sa.saMdhya samudramAMnI (tri.) 2 4saya2, pAemA 32nAra prA- sa chello mIThA pANIno samudra. tamAdAya kaunteyo visphurantaM jalecaram-mahA0 jalAI tri. (jalena ArdraH) 5thA . bhAnu. (na.) 5ulthI | 1217111 / mIna vastra.. | jalecarI strI. (jalecara+striyAM GIS) sI. bore jalArdA strI. (jalena AA) bhInI vIx., bhAnu paratra.. pakSiI . jalAlu puM. (jalajAtaH Alu:) 0i thataM me jalecchayA strI. (jalameti i+kvip aleti zete udbhavati jAtanuM AlunuM jhADa, kamaLanuM mULa. zI+ac) hastizuNDA nAmarnu vRkSa. Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaleja - java] jaleja na., jalejAta na. tri. (jale jAyate jana+Da) bhala, pahUma (tri.) pAsImA utpanna anAra. jalendra puM. (jalasya indraH) varAheva, mahAdeva, bha nAmano kheDa yakSa, moTo chariyo - jalendraH puMsi varuNe jambhale ca mahodadhau medinI / zabdaratnamahodadhiH / jalendhana puM. ( jalAnyevendhAni yasya) vADavAgni, suuryvIjaLI vagerenuM teja. jalebha puM. ( jalajAtaH ibhaH) pAzIno hAthI. jalebhI strI. (jalebha striyAM GIS) pAsInI hAyazI jaleyu puM. puruvaMzI raudrAzya rAmano putra. jaleruha na. ( jale rohati ruh +ka) pAzI mAM anAra umaja vagere. (tri.) pAzI mAM uganAra. jaleruhA strI. suTumbinI nAmanuM vRkSa jalelA strI. artisvAmInI anuyara te nAbhe kheDa mAtRDA. jalavAha puM. (jale toyAbhyantare vAho gatirasya) pAzImAM DUbakI mArI pANImAM paDela padArtha khoLI kADhanAra. jaleza puM. ( jalasya IzaH ) va2za, samudra, varasanA lehe karIne jalAdhipa sUrya vagere graha, jalezaya puM. (jale zete zI+ac) viSNu, mahAdeva, mAcha (tri.) pANImA sunAra, pAzImA rahenAra. jalezvara puM. (jalasya IzvaraH ) varuNa, samudra- bhImodbhavAM prati nale ca jalezvare ca naiSadhIyam / jalokA strI. (jalam oko yasyAH ) pAzIno kheDa sAtha, jo.. jalocchvAsa puM. (jalAnyucchvasanti ebhiH ud+zvas+ ghaJa) vadhI gayelA pAzIne nIDajavAnI mArga, nIDa, pANInuM chalakAI javuM te, vadhArAnA pANInuM cAre bAju vahevuM te. jalodara puM. (jalapradhAnamudaraM yasmAt ) 462 nAmanI peTano eka roga. jaloddhatagati strI. jara akSaranA pahavANI te nAmano eka chaMda. jalodbhava tri. (jale udbhavo'sya) pAzI mAM utpanna thanAra. (puM.) himAlaya pAse khAvesa roDa heza. jalodbhavA strI. (jale udbhavo'syAH) laghubrAhmI nAmanI vanaspati. jalodbhUta tri. (jale udbhUtaH) pAezIyAM utpanna thayesa. jalodbhUtA strI. (jale udbhUtA) kheDa prahAranI kSupa vanaspati. 899 jaloraMga puM. (jalasya uragaH) kheDa bhatano pAsIno sAtha. jaloragI strI. (jale uragIva dIrghatvAt viSavatvAcca pRSo.) 45. jalaukas tri. (jalamAko vasatiryasya) pAzImA rahenAra - bAlaH stanAt pibati dugdhamasRga vihAya / tyaktvA payo rudhirameva na kiM jalaukA:- bharataH / jalaukasa puM., jalaukasI, jalaukA strI. 4No. jalp (bhvA. para. sa. seTa jalpati) josavaM, hevu, jajavu, jaDavu -aviralitakapolaM jalpatorakrameNa, nAri jitvA vikatthante na ca jalpanti durvacaHmahA0 7 / 146 / 12 / anu + jalpa hyA pachI uttara khApavo te. abhi+jalpa sAme he te. prati + jalp pratyuttara Apako te. vi + ati +jaly anyonya sAmasAmA kahevuM te. jalpa puM. ( jalp + bhAve ghaJ) hevu, josa -iti priyAM valgu vicitrajalpai:- bhAga0 1 / 7 / 17 / jaDajaDavu, pArakA matanuM khaMDana karI potAnA matane sthApavA rUpa vibhigISunI vAtayIta- yathoktopapannazchala jAtinigrahasthAnasAdhanopAlambho jalpa:- gautamasUtre / jalpaka tri. ( jalpa + Nvul) josanAra, baDanAra, uMbara karanAra, nahi bolavAnuM bolanA2. jalpana tri. (jalp + lyu) josanAra - kiM mithyAzatajalpanena satataM re vaktra ! rAmaM vada- udbhaTaH / (na. jalp+ lyuT) uMthana, jaDavu, jaDajaDavu jalpAka tri. ( jalp + SAkan) jovanAra-vAyAsa. jalpAkI strI. ( jalpAka + striyAM GIS) jaDu josar3I vAtoriyA strI jalpAkIbhiH sahAsInaH strIbhiH - bhaTTaH 719 / jalpita tri. (jalp+karmaNi kta) josesa, DaDela, jaDela. (na.) josavu, uDevu, jajaDavu jalpitR, jalpin tri. ( jalp + tRc / jalp + Nini) josanAra, anAra, jar3anAra. jalhu puM. (daha+hu pRSo.) agni java puM. (ju bhAve ap, karttAra ac) vega, vegathI choDI 4nAra dUta- javo hi sapteH paramaM vibhUSaNambhartR0 3 / 121, javena pIThAdudatiSThadacyuta: - zizu0 1 12, javena kaNThaM sabhayAH prapedire - zizu0 (tri.) vegavAnuM, tvarita gativALuM, Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 900 shbdrtnmhoddhiH| [javana-jahna javana na. (ju+bhAve lyuTa) vega, tvarita gati, (tri.) | zizu0 1137. (curA. ubhaya. sa. seTa-jasayati+ tvarita tivANu.. (puM. ju +yuc) vega vegavANI jAsayate) 13 25o, bhArI naMg, sanA62 42vo, koI deza, eka jAtano zikArI mRga, vegavALo ghoDo- ti22712. (bhvA. para. sa. seTa-jasati) mana apAyAjjavana razcai: zAmbabANaprapIDita:- mahA0 72, 4. 3 / 16 / 16 / me. svecchAti, 27 deza, ghoDo. jasu puM. (jasa+un) mAyudha, hathiyAra.. javanAla na. (javanAyAlati paryApnoti ala+ ac) jasuri puM. (jasyate mucyate hanyate vA'nena jasa+urin) __ tanu dhAnya, vAra. __4. (tri.) pI. pAmela, kSayayuta. javanikA strI. (javanaM vegena pratirodhanamastyasyAH ) 576), jasvan tri. (jas+vanip) 5kssy-n||2|| 42 // 2. chAta, ya:- naraH saMsArAnte vizAti yamadhAnI jahaka puM. (hA+kvun dvitvaM ca) DAsa, samaya, sapanI javanikAm- bhartR0 3 / 112 / yajI. (tri.) , tyAlA, tyA 52nAra, nimoDI. javanI strI. (jUyate AcchAdyate'nayA ju+lyuT+GIS) | jahakA strI. saMyanI-oya. uparano artha juo, te nAmanI eka auSadhi, vegavALI jahat tri. (hA+zata) chou, tyAga 42tuM. strI, yavananI strI. jahatsvArthA srI. (jagat svArtho yAm) te. namAnI se javas pu. (ju+asun) vega. sakSau. (ne, 'sakSasakSau' 55 43 ) tabhai. javasa na. (jUyate bhakSyArthaM prApyate gavAdibhiH ju+karmaNi pado sva arthano tyAga kare paraMtu eka evA arthamAM asac) ghAsa. prayojAya che ke je koI ne koI prakAre mukhyArthathI javA strI. (ju+ac) te nAmanu me. puSpa-sU6 vRkSa saMcita. Doya- jahati padAni svArthaM yasyAM sA anuvanaM vanarAjivadhUmukhe bahalarAgajarAdharacAruNi jahatsvArthAM-yathA-maJcAH krozantIti, yathA vA shishu06|46. AyughRtamityAdau / javAdi na. me 2nu sugaMdhI dravya. jahadajahallakSaNA strI. (jahacca ajahacca svArtho yAM javAdhika puM. (javena adhikaH) atyaMta vegavAyo gho. tAdRzI lakSaNA) te. nAmanI meM sakSau- yatra (tri.) atyaMta vegavA. vAcyaikadezatyAgenaikadezAnvayastatra jahadajahatI lakSaNA / javAnila puM. (javayuktaH anila:) atyaMta. nuno yathA- so'yaM devadatta ityAdau, ayamAtmA tattvamasi vAyu, tInI. 4. zvetaketo ! (chAndo. 6/8/7). javApuSpa puM. (javAyAH puSpam) sUda nA. 8. A3javApuSpazreNIrucirucirapAdAmbujatalam-haMsadUtam, . jahallakSaNA strI. (jagatI lakSaNA) jahallakSaNA-jahatsvArthA sakSa. sakAJjikaM javApuSpaM bhRSTaM jyotiSmatIdalamvaidyakacakrapANIsaMgrahe / jahA strI. (jahAti hA+za) 3. nAmanI vanaspati. javin tri. (java+Nini) vANu- samakAlamirSu jahAnaka puM. (hA zIlArthe zAnac saMjJAyAM kan) pralaya. kSiptamAnIyAnyo javI naraH- yAjJavalkye 2 / 211 / jahijoDa avya. (ahi joDa ityucyate yasyAM kriyAyAm) (pu.) Biz, ghoDA. 'tyAga kara ane joDa' ema je kahevAya te kriyA. javina puM. (java+inan) 1.53 nAmAnubhe. vRkSa. jahistambha avya. (jahi stambha ityucyate yasyAM javiSTha tri. (java+ iSThan) atyaMta vegavAj. kriyAyAm) 'tyA 42. ane. thaMbhAva' abha.4 vAya, javIyas tri. (java+ Iyasun) satyaMta. vegavANu. teya. jaS (bhvA. ubhaya. sa. seTa-jaSati+jaSate) 4. 12vI, jahu puM. (jahAtIti hA+un dvitvam) pAsa, duvaMzamA bhArI nAgag. pedA thayela te nAmano eka rAjA. jaMsa (curA. ubhaya. sa. seTa-jaMsayati+jaMsayate) 2kssaae| | jahanu puM viSNa, bharatavaMzamai pahA thayeda sabhI. 2j, jayA. rAjAno te nAmano putra, bhAgIrathI nadIno pitAjs (divA. para. sa. seTa-jasyati) chUTuM 42, bhuta. jahroH kanyAM sagaratanayaH svargasopAnapaGiktam 2j, cho. bhU.j - nijaujasaujjAsayituM jagadruhAm- meghduutm| Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ janukanyA-jAnikI shbdrtnmhoddhiH| 901 janukanyA, janutanayA, janusutA strI. (jahroH | jAgR (adA. para. a. seTa-jAgati) uj -yA nizA kanyAtanayA-sutA) gaM, bhAgIrathI nahI- ahaM gaGgA | sarvabhUtAnAM tasyAM jAgarti saMyamI- bhagavadgItA / jahanusutA maharSigaNasevitA- mahAH0 198 / 18 / jAgRvi puM. (jAgR+kvin) 25%1, bhAgni- janasya gopA jahanusaptamI strI. vaizana mAsanI. zu. 5kSanI saptamI. | ajaniSTa jAgRviragniH-Rgvede 5 / 11 / 1 / yitrAnu jahman na. (hA+manin pRSo.) 55.. u. (tri.) gavAnA svabhAvavANu, 29 42nAra. jA strI. (jan+Da) bhAtA, hiyaranI bahu-20I, nA2. | jAgrat tri. (jAgR+zatR) bhAga- evaM sa jAgata tri. (jagatI chando'sya aNa) (jagatyAM pRthivyAM jAgratsvapnAbhyAmidaM sarvaM carAcaram-manu0 1157 / bhavaH aNa) tIche saMbaMdhI maMtra vagere, pRthvI sAvadhAna, pramAhI, zabhAna. 652 thanAra. (na.) te. nAmano. "samavaha'no jAgriyA strI. (jAgR+bhAve zaH riGAdezaH) ij, bhAga. 29. jAgara . (jAgR bhAve ghaJ guNaH) j, Sat jAdhanI strI. (jaghanasya samIpaM zaiSiko'N+DIp) saNa bhAvasthA, 25- svakRtAn nihanti zapathAn / kSudhArtazcAttumabhyagAvizvAmitrAH zvajAghanIm - jAgaradIrghA nizA subhaga! -AryAsa0 360 / samasta manu0 10 / 108 / vastu 35. ant:529||nii. me.vRtti, (karaNe / jAGgala puM. (jaGgale bhavaH jaGgalaprAyo vA aN) samaya, ghaJ) kya-anta2. vanaprAya, gadI, garama thanA2. (na.) ncl. jAgaraka tri. (jAgR+Nvula guNaH) MIR, 10 / 25 // pazunuM mAMsa, jaMgalanuM prANI. (.) jemAM pANI ane 2nAra: ghAsa alpa hoya ane tApa ghaNo hoya tevo dezajaagrnn na., jAgarA strI. (jAgR bhAve lyuTa/jAgR+a) svalpodakatRNo yastu pravAtaH pracurAtapaH / sa jJeyo nidrAratiya - rAtrijAgaraNAt zrAntAH jAGgalo dezaH bahudhAnyAdisaMyutaH / / -bhAvapra0 / saudhugniH samatItya tAn-mahA0 3 / 126 / 12 / 1 // 29, kapiMjala nAmanuM pakSI. ujAgaro karavo. jAGgalapathika tri. (jaGgalapathenAhataM gacchati vA ThaJ) jAgarita na. (jAgR+kta) 25-nidrAno abhAva, jaMgalane mArge ANela, jaMgalane mArge janAra. diyo dvArA viSayona, dhana, (tri.) gej.. jAgali puM. (jaGgala+iJ) 2251, maMtra vagere 43 jAgaritasthAna puM. (jAgaritaM sthAnamasya) vahAtamata | viSa tAra-2, sapa 543nAra.. prasiddha vaizvAnara AtmA. jAGgalI strI. (jaGgala+striyAM GIS) piM048 pakSiA. jAgaritAnta puM. (jAgaritasya antaH tatra vijJeyaH) | jAgula na. (gam+paG luk+Du pRSo0 dIrghaH) 2, jAgrata avasthAmAM jANavA yogya. si.na38. jAgarita, jAgarin tri. (jAgR zIlArthe tRc/tri. jAguli, jAgulika puM. (gam yaG luk Duli jAgR+Nini) nA2, gavAnA svabhAvaauj. | jAGgulI viSavidyA tAmadhIte veda vA tayA dIvyati jAgariSNu, jAgarUka tri. (jAgR+iSNuc/jAgR+Uka) vA ThaJ) viSavaidha, // 231, vAhI-sarpa 45312. nAra, 29 // 4282, gavAnA svabhAvavANu- | jAgulI strI. (jAnulasya viSasyeyam aN) vividhA, varNAzramAvekSaNajAgarUka:-raghu0 14 / 85 / 2. utAravAnI vidyA. jAgarti strI. (jAgR+bhAve ktin) 29, gata. jAni tri. (jaGghAyAM bhavaH tasyA idaM vA iJ) AMdhI jAgA strI. (jAgR+kyap guNaH) 25, gata. thanAra, OMgha-sAtha saMbaMdhI.. jAguDa puM te. nAmanA. me. heza- jAguDAn rAmaThAn / jAcika tri. (jaGghAbhyAM jIvati vetanA0 ThaJ) hounAra, muNDAn strIrAjyAnatha taGganAn-mahA0 3 / 51 / 24 / hUtarnu, 51ma. 72nAra, sUsa. -jAGgalasthA jAchikAzca (tri.) 0.3 zima 232, guru dezama thanA2. | zvAnaste rAjasA matAH- bhojarAjakRtayuktikalpatarau / (na. jaguDe bhavaH aN) sa2- abhicaidyamagAd ratho'pi Giz, (puM.) zrI.rInu vRkSa. zaureravaniM jAguDakuGkumAnabhitIvraH-zizu0 20 / 3 / | jAnikI strI. (jAdhika+GIS) 6250. Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 902 jAGghinI strI. sAthaNa, aMdha, aMdhA. jAjali puM. te nAmanA kheDa RSi jAjin tri. (jaj + Nini) yuddha ravAnA svabhAvavANI, zUravIra. jAjvalyamAna tri. (bhRzaM jvalatIti, jval + yaG + zAnac ) heddIpyamAna- jAjvalyamAnaM tejobhI ravivimbamivAmbarAt / jAjhAli, jATali puM. kheDa bhatanuM jhADa. jATAlikA strI. DArtisvAmInI anuyarI kheDa mAtRDA. jATAsuri puM. (jaTAsurasyApatyaM pumAn iJ ) 42Asurano zabdaratnamahodadhiH / putra. jATilika puM. (jaTilikAyAH apatyaM aNU) risidvAno putra. jAThara puM. (jaThare bhavaH aN) 44rAgni, peTamA rahesa agni, DArti'svAmIno kheDa anuyara (tri. jaTharasyedaM aN) 442 saMbaMdhI, peTa saMbaMdhI. jATha tri. (jaThare bhavaH Jya) peTabhAM thanAra roga vagere. jADAra puM. (jaDasya apatyaM vA Arak) 4uno putra. jADya na. ( jaDasya bhAvaH SyaJ ) 4utA, 43pa bhUta- jADyaM dhiyo harati siJcati vAci satyambhartRhariH, vinA jADyAnubhUtiM na kathaJcidupapadyatepaJcadazI 6 / 16 / jADyAri puM. (jADyasya ariH) jIbheruM. jAta tri. (jan+karttari kta) utpanna thayesa, vyasta - jAto'smi tena janabAndhavaduH khapAtram - kalyA0 38 / pragaTa thayesa, 4nbhesa - ko'rtha putreNa jAtena yo na vidvAn na dhArmikaH - hito0 1 / 14 / (na. jan+bhAve kta) 4nma, samUha niHzeSavizrANitakozajAtamraghu0 5 / 1; - ayi jAta ! kathayitavyaM kathaya uttara0 4 / jAtaka tri. ( jAta + svArthe ka) utpanna thayela, jAjar3anA zubhAzubha nihAya grantha-bhaDe- ''bhatAbhRta', 'bhatataraMgiNI' vagere, vyasta, suMdara, (puM. jAtaM janma tadadhikRtya kRto granthaH aN saMjJAyAM kan) DorAtaMtra, (jAta+ka) bhikSu. jAtakacakra na. (jAtakasya zubhAzubhasUcakaM cakram) pedA thayela manuSyanuM zubhAzubha dekhADI ApanAruM 15. jAtakarman na. ( jAte sati yat karma ) bhatabha, putrabhansa nimitte pitAe karavAno eka saMskAra. [jAGginI - jAti jAtadanta tri. ( jAtAH dantAH yasya) bhene chAMta gelA hoya te.. jAtapratyaya tri. ( jAtaH pratyayo yasya) bhene bhAre zraddhA vizvAsa beTho hoya te, jene khAtrI thaI hoya te. jAtamarSa tri. ( jAtaH marSaH yasya) apAyamAna-gusse thayesa. jAtamAtra tri. ( jAta eva) tAbhuM bhanbhesa, taratanuM 4nbhesa - jAtamAtraM na yaH zatruM rogaM ca prazamaM nayet paJcatantram / jAtarUpa na. ( jAtaM prazastaM jAta + prAzastye rUpap, jAtaM rUpaM, jAtasya rUpaM vA ) sonuM -apyAkarasamutpannA maNijAtirasaMskRtA / jAtarUpeNa kalyANi ! na hi saMyogamarhati / / mAlavi0 5 / 18 / na jAtarUpacchadajAtarUpatA - nai0 1 / 129, utpanna thayeyuM suMdara 35, utpanna thayesanuM bhavana 35. (puM. jAta+rUpap) dhantUrI (tri. jAtaM rUpamasya) bhenuM 35 yayuM hoya te, upavAju. jAtarUpamaya tri. ( jAtarUpa + mayaT ) svaebhiya, sonAnuM, sonAmaya. jAtavidyA strI. (jAte niSpanne homAdau vidyA, vidyate'nayA vidyA prAyazcittajJApikA vAk) homa vagere dharma gayA pachI prAyazcittabodhaka eka vAkya, janmelAne jANanAra. jAtaveda puM. (jAtaM vetti) agni citravRkSa. jAtavedas puM. (jAtaM sadyojAtaM vindati prApnoti vid lAbhe asun) agni, vedAstvadarthaM jAtA jAtavedAstato hyasi - mahA0 2 / 31 / 41 / citra vRkSa, paramezvara, sUrya. (tri.) melAne bhanAra buddhimAna, dhanavAna. jAtavedasa tri. agni saMbaMdhI, sUrya saMbaMdhI zitra vRkSa saMbaMdhI. jAtavedasI strI. (jAtavedas + GIS ) pArvatI. jAtApatyA strI. (jAtaM apatyaM yasyAH) bhene choDarAM pedA thayela che te strI. jAtAyana puM. (jAtasya gotrApatyam phaJ ) bhata RSino gotra. jAti strI. (jan + bhAvakaraNAdau ktin) 4nma, bhata, brAhmaNa-kSatriya-vaizya-zUdra ane mahAzUdramAMthI pratyeka, vaMza, paraMparA, dharmaleha, vyA2zazAstraprasiddha nrnArI-nAnyatara jAtimAMthI pratyeka, vedazAkhAno eka bheda, nyAyazAstraprasiddha sAdharmsa ane vaidharmavALI Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jAti(tI)koza(Sa)-jAtihIna] - zabdaratnamahodadhiH / 903 vyApti. ane. nirapekSA 43 vAhivAzya dUSahAna | jAtivaira na. (jAtyA svabhAvena vairam) svAbhAvi vai2, tat 35. vAya. -parabhinnA tu yA jAtiH saivAparatayocyate / paJcavidham -1 svIkRtam vyApakatvAt parApi syAt vyApyatvAdaparApi ca / / -- zizapAlayoH / 2. vAstu jam -yathA kauravadravyatvAdikajAtistu parAparatayocyate / / -bhASAparicchede - pANDavAnAm / 3. vAgjam-yathA droNa-drupadayoH / 4. 89 / Sar3a4 vagaire sAta svaramAMthA pratye, te nAmano sApatnam-yathA mUSika- nakulayoH / 5. aparAdhajambhe. saM.2, yUsa, yUTo, mani, 23vAnI 4yA, yathA pUjanI-brahmadattayoH -mahAbhArate / 4nmasiddha vai2. AMbalInuM jhADa, camelInuM jhADa, jAyaphaLanuM jhADa, jativailakSaNya na. (jAtau vailakSaNyam) tinI pilsa, 52, ti, naal, gotra, vilakSaNatA, bhinna jAtipaNuM. nyAyaprasiddha gotpati - AkRtigrahaNA jAtizaktivAda puM. (jAtau zaktervAdaH) timai zastino jAtiliGgAnAM ca na sarvabhAk-mugdhabodhe / 6. jAti(tI)koza(Sa) puM. (jAteH jAtyA jAti(tI)phalasya jAtizabda pu. (jAtivAcakaH zabdaH) sa-mR bo3 koza(Sa)miva) ya. -jAtikoSa-jAtiphalayorekasminnauSadhe samullekhAdatraiva-jayatrIti lokaprasiddham / tivAya.3 za6. (puMliGge-) jAtIkozo'tha karpUraM jAtIkaTukayoH phlm| jAtizasya na. (jAteH zasyam) 14. kakkolakaM lavaGgaM ca tiktaM kaTukaphApaham -suzrute / jAtisaGkara puM. (jAtyorviruddhayoH saGkaraH) hAhI. jAti(tI)kozA srI. vI. viruddha jAtiono ekamAM samAveza-varNasaMkara. jAti(tI)koSI strI., na. jAtijJa (jAti+kuS+ jAtisAra na. (jAteH sAram) 14. ___ aN+ GIS/na. jAti+jJA+ka) 14 . jAtisphoTa puM. vyaa425||22prsiddh sa. 2312- tathAhijAtitA strI., jAtitva na. (jAterbhAvaH tal-tva) vaiyAkaraNabhUSaNasAre- varNasphoTaH, padasphoTaH, vaakyjAtipaNuM. sphoTaH, akhaNDapada-vAkyasphoTau iti vyaktisphoTAH jAtidharma puM. (jAtedharmaH) nAma vagaireno tino paJca, varNa-padavAkyabhedena jAtisphoTAtraya ityaSTau sphoTAH uktA / jAti(tI)patrI strI. (jAteH jAtiphalasya patrI) trI. jAtismara puM., jAtismaraNa na. (jAtiH smaryyate'tra jAti(tI)phala na. (jAteH phalam) 34. humo- snAnAdinA smR AdhAre ap) te. namana . tA. ___ jAtikoza za6. -tato devahUde'raNye kRSNabenAjalodbhave / jAtismarahUde jAtibAdhaka tri. prAcIna naiyAyihI mAnela tivAs snAtvA bhavejjAtismaro naraH-bhAgavatam / (tri. jAti vyastinI sameha - vyakterabhedatulyatvaM saMkaro'thAna pUrvajanmavRttAntaM smarati smR+ac/na. jAteH smaraNam) vasthitiH / rUpahAnirasambandho jAtibAdhakasaMgrahaH / / pUrva janmanA vRttAntanuM smaraNa karanAra, jAtibrAhmaNa puM. (jAtyA brAhmaNaH) mAtra nmatha. e, jAtismaraNajJAna na. (jai. da.) pUrva janmanA vRttAntane tapa-svAdhyAya vaga22paData nasa-na jAyata janmanA smaraNa karI ApanAruM jJAna. (matijJAnano prakAra). vipraH / -jAtismaratA strI., jAtismaraNatva na. (jAtismarasya jAtibhraMza na. (jAtyA bhraMzaH yasmAt) tithI. aSTa thavA 35. 585 -brAhmaNasya rujaH kRtyAghrAtira yamadyayoH / bhAvaH tal-tva) pUrva 4nmanI. tinu sm25|| 425j. jaihna puMsi ca maithunyaM jAtibhraMzakaraM smRtam / / -manu0 jAtismaraNAvaraNIya na. (jai. da.) ghaa27|| bhati. 11 / 67 / -brAhmaNasya daNDahastAdinA pIDAkriyA apreyaM jJAnAvaraNIya karma, jAtismaraNane AvaraNa karanAra lazunapuriSAdi jaihra kuTilatvaM vakratA-kullUkabhaTTaH / bha. jAtimat tri. (jAti+matup) tivAj. jAtisvabhAva puM. (jAteH svabhAvaH) potAnA. tino jAtimAtra na. (jAtireva mAtrac) 34. li., svAdhyAyAha svabhAva, potAnI jAta upara javuM te. hAna 4nma mAtra. jAtihIna tri. (jAtyA hInaH) 48. tana, ti jAtimAlA strI. ha. ti. 4||vn||2 me. aMtha. / bhraSTa, ti. DA2. thayela. dharma Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 904 jAtI strI. (jan+ktic vA GIp ) bhAvatI, ardhano veso, bhavaMtrI, bhardhanuM isa. jAtIphalA strI. khAMjalI, jAMjalInuM Au jAtIya tri. ( jAtau bhavaH cha) bhatimAM thanAra, bhatinuM. jAtIrasa puM. ( jAtyA rasa iva raso'sya) rastAjoNa. jAtu avya. (jai kSaye jan vA ktun) adhAyit, dhAya, saMbhAvanA bhane garhA jatAvanAra avyaya na jAtu kAmaH kAmAnAmupabhogena zAmyati manu0 2 / 14 / jAtu nindasi govindaM jAtu nindasi zaGkarammugdhAvabodhavyAka0 / jAtuka na. ( jAtu garhitaM kaM jalamasmAt) DIMga. jAtudhAna puM. (jAtu garhitaM dhAnamabhidhAnamasya) rAkSasajAtudhAnAH pizAcAzca kuSmANDA bhairavAdayaH / kAlikAstotre / / zabdaratnamahodadhiH / jAtuSa tri. (jatuno vikAraH aN suk ca ) sAjanI vihAra, sAjabhAMthI janAve jAtuSAbharaNasyeva rUpeNApi hi tasya kim - paJcatantra 1 / 120 / jAtU puM. (jan+Da jAn tUrvati hinasti tUrva + kvip pUrvapadadIrgha) dranuM 9% jAtUkarNa puM. te nAmanA se RSi jAtUkarNI strI. bhatUrNa RSinI nyA. jAtUkarNya puM. bhatUrNa RSinI putra. jAtUSThira tri. ( jAtu kadAcit sthiraH vede Satvam pRSo. dIrghazca) vajate sthira. jAteSTi strI. (jAte putrajanane iSTiH ) putra unma pachI karavAmAM AvatI eka vedavihita iSTi-yajJa. jAteSTinyAya puM. naiminikhe jAulo pitAnI jharelI ISTithI putragata phalasUcaka kAmyatva ane naimittikatva sUcaka eka nyAya. jAtokSa puM. (jAtaH prAptadamyAvasthaH ukSA Tac) yuvAna baLada (jene skaMdha nIkaLI Avyo hoya tevo baLada.) jAtya tri. (jAto bhavaH yat) guNavAna, zreSTha- atIva sa jJAyate jJAtimadhye mahAmaNirjAtya iva prasannaH - mahA0 5 / 33 / 122 / priya, manohara, suMdara, bhatimAM thanAra jAtyandha tri. (jAtau janmanyeva andhaH ) 4nmathI khAMdhaNuM, 4nmathI saMgha - anaMzau kalabapatitau jAtyandhabadhirau tathA - manu0 9 / 201 / jAtyAsana na. 'rudrayAmala' graMthamAM zavita kheDa Asana, jethI pUrva janmanuM jJAna meLavI zakAya che. [ jAtI - jAnuprahRtika jAtyuttara na. nyAyazAstraprasiddha asat uttara te bhati sAdharmsa- vaidharmsanI vyApti rahita bhede covIsa prakAranI che ane tevI ja rIte asat uttara paNa jAti dvArA covIsa prakAranA che. jAna puM. (jan+bhAve ghaJ vede vRddhiH ) utpatti-4nma (tri. janasyedamaN) manuSya saMbaMdhI. jAnaka tri. ( janakasya pituH tannAma nRpasyedaM vA aN) pitA saMbaMdhI, janakarAjA saMbaMdhI. jAnaki puM. ( janakasya apatyaM iJa) bhArata prasiddha te nAmano eka rAjA. jAnakI strI. ( janakasya apatyaM strI) 415 rAmanI 0 putrI-rAmanI patnI sItA mumoca jAnannapi jAnakI na yaH- zizu0 / - rakSasA jAnakI tasya hRtA bhAryA balIyasA - mahA0 3 / 273 / 1 / jAnat tri. (jJA + zatR) bhAtuM, jJAnI. jAnana tri. (jJA+lyu) bhAgatuM, jJAnI. jAnanti puM RgvedI,khokhe tarpaNa 42vA yogya kheDa RSi - jAnapada puM. (jAnena utpattyA padyate pad + ap) manuSya, soDamAtra, ( janapada eva svArthe aN- ) deza (janapadAdAgataH aN) dezamAMthI AvelajAtijAnapadAn dharmAn zreNI dharmAMzca dharmavitmanu0 8 / 41 / bhano 42. (tri. janapade bhavaH aNa) dezamAM so'mAM dhanAra jAnapadI strI. ( janapada + aN + GIp ) vRtti. jAnazruteya puM. ( janazruteH RSerapatyam Dhak ) vanazruti RSino putra, auci nAmanA eka rAjarSi jAnArdana tri. (janArdanasyedaM aN ) 4nAnanuM, 4nArdana saMbaMdhI. U jAnAyana puM. (janasya tannAmakarSergotrApatyam azvA0 phaJ) 4na nAmanA RSino putra. jAnu na. ( jan+JaN) DhIMyArA, ghUMTa- tasya jAnu dadau bhImo jaghne cainamaratninA - mahA0 4 / 32 / 39 / jAnukAraka puM. (jAnu+kR+ Nvul ) te nAme sUryanI eka pArzvaga-samIpamAM rahenAra anucara. jAnujaGgha puM. te nAmano bheDa rAma. jAnuprahatika puM. (jAnunA prahRtaM prahArastena nirvRttam Dhak) anunA prahArathI thatuM kheDa mahAyuddha Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jAnuvijAnu-jAyA] shbdrtnmhoddhiH| 905 jAnuvijAnu na. taravArana . pra.2nu yuddha. / jAmitra na. (jAyA mitram) yotiSazAstramA udA jAnusandhi puM. (jAnoH sandhiH) DhIyana sAdhI, cUM21no. lagnathI sAtamuM sthAna. sAMdho. jAmitravedha puM. (jamitrasya vedho yasmAt) 55AthI. jAnuhita tri. (janaiH hitaM parikalpitam pRSo.) manuSye - sAtame sthAne rahela caMdrarUpa eka yoga. usa.. jAmivat na. pA.. jAnya puM. te namAnA meM pi. jAmI strI. (jAm+ina+GIp) , aMguli. jAmi jApa puM. (jap+ghaJ) 45, maMtrIzyA2. (tri. japatIti za6 mo. jap+Nvula-jApakaH / ) 45 42 // 2, maMtrIyyAra 42nA2- jAmeya tri. (jAmyA bhaginyA apatyam Dhak) mArI4. - athavA sarva meveha mAmakaM jApakaM phalama- | jAmbava na. (jambvAH phalama/tri. jambvAH idama) usana mahA0 12 / 199 / 49 / 30- atyarthaM vAtalaM grAhi jAmbavaM kaphapittajitajApana na. (japan+ lyuT) dUra 42, 842j, suzrute / ig, sonu, junu, jusa sabaMdhI. pU 72, 45- mucyate sarvapApebhyo gAyatryAzcaiva jAmbaka tri. (jAmbavena nirvRttam vuJ) ijthI banela. jApanAt-saMvartakasaMhitAyAm / jAmbavat, jAmbuvat puM. (jamborvarNa: jAmbavaM tadasyAstIti jApin tri. (jap+Nini) 45. 42 // 2. matup masya vaH, pRSo0) ij. ThevA aAganA, jApya tri. (jap+yat) 45 42vA yogya. nA putra kSa204- RkSarAjasya putro'tra mahAprAjJaH jAbAla puM. (jabAlAyAH apatyam aN) satyajAma sadurjayaH / pitAmahasutazcAtra jAmbavAniti vizrutaH dhaSi -jAbAlo yAjali: paila: karatho'gastya eva rAmAyaNe / sbhaay|' prasiddha te. nA. sa. N7. ca / ete vedAGgavedajJA SoDazavyAdhinAzakAH-brahmavaivarte | jAmbavatI strI. (jAmbavat tasyApatyaM strI aNa+GIp) 1 / 16 / 144 / te. nAmarnu, sAmavehana . upaniSada. | ___suvAnanI putrI- zrInI meM patnI- lebhe jAbAli puM. (jabAlasya apatyam iJ) te. nA. . . jAmbavatI kanyAmRkSarAjasya sammatAm-harivaMze 38 // 41 // RSi- RSyazRGgo bharadvAjazcAstIko devalastathA / / jAmbavI strI. (jAmbavaM tadAkAro'styasyAH aN+ DIpa) jaigISavyo'tha jAbAliryaddhRtvA sarvapUjitaH- nAgadamanI nAmanI auSadhi. brahmavaivarte 21470 / jAmbavauSTha na. (jAmbavamivauSTho'sya) vaidha prasiddha jAmadagnya, jAmadagneya puM. (jamadagnerapatyaM gaI. yaJ eka vraNAdi dAhaka pIpara, bakarInuM zakatu-lIMDI vagere jamadagnerapatyaM Dhak) bhani binA putra. 52zurAma.. 65.42.7. -pitrAjJayA jAmadagnyena pUrvaM chinnaM ziro mAturiti / | jAmbIra, jAmbIla na. (jambIrasya phalaM aNa, vede prasiddham -devIbhAga0 25 / 41 / / rasya vA laH) jI, cUMTanI madhya mA. jAmala na. te nAmanu me ArAmazAstra.. jAmbUnada na. (jambUnadyAM bhavam aN) sonu, dhatU.. jAmA strI. (jam adane aN strItvam) duhitA-putrI. jAmbUnadamaya tri. (jAmbUnada+mayaTa) sonAnu, sonAmaya. jAmAtR puM. (jAyAM mAti minoti mimIte vA) mA / jAmbUnadezvarI strI. te namAnI se. hevI, te vAnu -jAmAtA tvabhavat tasya kaMsastasmin hate yudhi- sthAna. harivaMze 116 / 25 / sU[vata, svAmI. jAyaka na. (jayati gandhAntaraM ji+Nvul) pIsana jAmAtRka tri. (jAmAtR+kan) mA'nu, 4aa saMbaMdhA. eka prakAranuM sugaMdhI kASTha, gaMdharUpa dravya, pILuM caMdana. jAmAtRtA strI., jAmAtRtva na. (jAmAturbhAvaH tala- jAyamAna tri. (jan+zAnac) pahA thatuM, utpana thatuM. tva) mA . jAyA strI. (jAyate'syAM jana+yak Atvam) vidhipUrva jAmi strI. (jam+in nipAtanAt vRddhiH) mana, mugavAna 52 vI. strI- patirbhAryAM saMpravizya garbho bhUtveha strI- zocanti jAmayo yatra vinazyantyAzu tat kulam jAyate / jAyAyAstaddhi jAyAtvaM yadasyAM jAyate -mnu03|57| harI-duritA, bahu-snuSA, nahInI punaH -manu0 98 / patnI, bhAyA- kaH saMnaddhe sagotrA strI. virahavidhurAM tvayyupekSeta jAyAm-meghadUtam / Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 906 khAvAna puM. (nAmAM nti ha+Ta) bhAyane mArI nAkhanAro, patnInA vinAzasUcaka lakSaNavALo pati, patnIno vinAza sUcavanAruM puruSanuM cihna, jyotiSazAstra prasiddha eka yoga. jAyAjIva puM. (jAyayA tannartanavRttyA jIvati jIv + ac) naTa, strInA saMgIta ane nAca Adi vaDe jIvana calAvanAra, strIveza dhAraNa karI potAnuM gujarAna calAvanAra, strIrUpa dhAraNa karanAra. jAyAnujIvin puM. (jAyayA anujIvati anu + jIv + na) u52no artha juo, bagalo, anAtha, garIba, vezyApati. zabdaratnamahodadhiH / khAvApatI chuM. di.va. (nAyA 7 patizca) strI-puruSa, dhaNI-dhaNiyANi, daMpatI- nAyApatIprAhitAndhamAlyAnrghu0 2 / 1 / nAyin tri. (1+ni) vijayavALuM, vijayI. (kuM.) saMgItazAstraprasiddha eka dhruvaka- nAyIti nAnA dhruvIjo dvAviMzatyakSarAnvitaH / sannipAtena tAlena zRGgAre'bhISTado rase-sakItavAmAMvare / khApu vuM. (naryAta ron ni+3) auSadhi, davA. (tri. ni+3) jaya karavAnA svabhAvavALuM- jayazIla. nAve(yA)nca tri. (ni+ae (mA) nya) jaya karavAnA svabhAvavALuM-jayazIla. khAra puM. (nIrvati zriyA: satItvamanena nR+ghag) upati, rakhAta dhaNI, vyabhicArI puruSa, jA2 karma karanAra. nArana tri. khArAt 3papaterrAyate na+3) strIe potAnA pati sivAya bIjA rAkhelA puruSathI utpanna karelI sannati. (puM.) dharmazAstra prasiddha te nAmano eka putra. nAranayona vuM. (nAranasya sUvo yoga:) jyotiHzAstra prasiddha te nAmano eka yoga. khArakhAta tri. (nAra+na+vatta) jA2 karmathI pedA thayela -ne nAranAtasya chATay, m-3Ta: / (puM.) dharmazAstra prasiddha te nAmano eka putra. khAraLa na. (nR+tyu) auSadha mATe vanaspati dhAtu vagerenI bhasma karavI, jIrNatA sampAdana. (7.) jIrNa karavuM, maMtrazAstra prasiddha te nAmano eka jA2Na prayoga, jIruM. nAranI zrI. (nAraNa+kIp) jIruM. [nAyAna--nAri khAtineya puM. (naratyA apatyuM Dha) vRddha strIno putra. nAramara puM. (nAra viti mR+ar vyabhicArI puruSanuM poSaNa karanAra, jA2karma karanAranuM poSaNa karanAra. nAramarA strI. potAnA rakhAta dhaNInuM poSaNa karanArI vyabhicAriNI strI. jArAsandhi puM. ( jarAsandhasya apatyaM pumAn iJ) jarAsaMdhano putra. nArita tri. (nU+Liv+vatta) zodhela, mArela-bhasma karela dhAtu vagere, mArela rasAyaNa. nArI strI. (nU+Li+ga+DIp) eka jAtanI auSadhi. navuM. (nU+3) garbhaveSTana-garbha upara vIMTAyeluM cAmaDuM-o2, (tri.) jAraka. jArudhi puM. (jArurjArako dravyabhedo dhIyate 'smin dhA+AdhAre+ ) te nAmano eka parvata. jAruthI strI. (jaruthena asuravizeSeNa nirvRttA aN DI) jarutha nAmanA daitye vasAvelI eka nagarI. * jAruthya tri. (jaruthaM mAMsaM stotraM vA tadarhati SyaJ ) mAMsa ApIne poSela, stotrAha, stotrane yogya. nAryaja chuM. eka jAtanuM zikArI pazu. jAla puM. na. ( jalyate AcchAdyata'nena jal+ghaJ, yadvA nanhe zipyate na-traN)mAchalAM pakaDavAnI jALa, samUha, samudAya- to dhanuSamUhaste bAMzaparyastazirastranAham-260 762 / nAnuM jALiyuM- nANAntarapreSitadaSTiranyA-raghu 7 / 6 / gavAkSa- prAsAvanAOnajIvennirmyaaN revAM yadi prekSitumasti kAmaH raghu0 6 / 43 / daMbha, DhoMga, iMdrajALa, chaLa, jAdu mAyA, kSAraka-asphuTa kaLIvALuM kuSmAMDa Adi kSudra phaLavizeSa. (puM.) kadaMbanuM jhADa. jAlaka na. ( jAlena ISadAvaraNena kAyati kai+kaH ) asphuTa puSpanI kaLI- minavenAMjemAMtInAmmegha- 18 / navAMkura, pakSIno mALo, jALa- vastuM karNazirISarodhi vadane dharmAmbhasAM jAlakam-zAkuM0 z|rU0| garva, keLuM, samUha, jamAva, deha-loma-za2I2nI ruvAMTIvALuM eka jAtanuM AbhUSaNa- tiruvAgaalkmauktikaiH - raghu0 9 / 44 / nAbAra puM. (nAruM roti hra+vurjI) karoLiyo, mAMkho vagerene pakaDavAne mATe jALa banAvanAra, (tri.) kapaTa vagere rUpa jALa banAvanAra. Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jAlaki - jAmpati] jAlaki, jAlakIya puM kheDa prahAranI jAyudhavI bhati. jAlakin puM. (jAlakaM dehaloma tadastyasya ini) jaDaro, gheTo... shbdrtnmhoddhiH| jAlakinI strI. (jAlakin + striyAM GIp ) jarI, gheTI.. jAlakI strI. (jAlaka + GIp ) bhajatulya bhedAnA vAja jAlakITa puM. (jAle patitaH kITo'sya) romiyo jAle patitaH kITaH- bhagamA paretuM DoI vaDuM jAlakSIryya na. ( jAle jAlake kSIraM tatra sAdhu + yat ) jenuM kSIra jhera rUpa hoya tevuM eka vRkSa. jAlagardabha puM te nAmano se bhavano kSudra rogadAhajvarakaraH pittAt sa jJeyo jAlagardabhaH bhAvapra0 / jAlagRha na. bhajIvANuM De bhaNiyAvANuM ghara. jAlagoNikA strI. (jAlamiva goNI yatra kap hrasvaH) dahIM valovavAnuM vAsaNa, valoNAnI goLI. jAlandhara puM. te nAmano kheDa daitya- purA jAlandharaM daityaM mamApi parikampanam / pAdAGguSThAgrarekhotthaM cakraM sRSTvA haro'harat- kAzIkhaNDe 21 / 106 / bhasaMghara daitye vasAvela trigartadeza, trigata dezamAM rahenAra te nAmanA kheDa RSi (na. jai. prA. ko.) hevAnaMhA brAhmaNInuM gotra. jAlandharAyaNa puM. ( jAlandharasya gotrApatyaM phak) jAlaMdharano putra. (kuM.) jAlaMdharanA putrathI vasAvAyelo heza. jAlapAd, jAlapAda puM. ( jAlamiva pAdau'sya) haMsa, jata pakSI - TiTTibhaM jAlapAdaM ca kokilaM kukkuTTa tathA - saMvartaH 146 / jAlaprAyA strI. (jAlasya prAyo bAhulyaM yasyAm) bhanIhAra kAmavALuM lokhaMDI bakhtara, jAlamAli puM. kheDa prahAranI khAyudhavI bhati jAlavat tri. (jAla+matup) bhajavANu, bhUNiyAvANuM. jAlabarjUraka puM. (jAlAkAro barbarakaH) kheDa bhatano bAvaLa je vAyuroga ane kaphano nAza kare che. jAlasaras na. ( jAlayuktaM saraH ac) te nAmanuM kheDa sarovara. jAlahRda tri. (jalapracuro hRdaH tatra bhavaH tasyedaM vA aN) 6e|| 45vAnA-dhAgA pAezIthI bharapUra sevA dharAmAM thanAra, puSkaLa pANIvALA dharA-draha saMbaMdhI. jAlAkSa puM. (jAlamivAkSi Sac ) bhaNiyuM, nAnI bhajI, goja.. 907 jAlASa na. kheDa prahAranaM auSadha- havA. jAlika tri. ( jAlena carati jIvati vA jAla Thak) jALavaDe pazu, pakSI vagere pakaDI potAnI AjIvikA calAvanA2 macchImAra, pAdhi vagere iMdrajALa vage2e prayogo karI jIvanAra, jAraNa-mAraNanA prayogo karI bhuvanAra, bhagavAnuM, bhagiyAvANuM. (puM.) ziDArI, pAradhi, bhAMDuDo, rojiyo. jAlikA strI. ( jAlaM astyasya Than ) strIsonA bhoM AgaLa nAMkhavAno burakho, jALIvALuM vastra, bhaycha26AnI, 4No, vidhavA strI, bhajIvANuM kheDa prahAra jantara, girisAra-soha, jaMga. jAlin tri. ( jAla + ini) bhagavAnuM, gavAkSavANuM, (puM.) ziDArI, rojiyo. jAlinI strI. (jAla + astyarthe ini) citrazANA, prameha rogavANAkhonI kheDa prahAranI pIDA- jAlinI tIvradAhA tu mAMsajAlasamAvRtA-bhAvapra0 / DozAtaDI-majA nAme eka jAtanuM zAka. jAlI strI. (jAlamastyasyA ac gaurA. GIS ) bhyotsnA, yAMhanI, paTola vRkSa, kSAra. jAlma, jAlmaka tri. ( jAlayati dUrIkaroti vivekaM jal + Nic+ma) sahu~, kSudra, nIya, pAmara- kSaNaM vizramyatAM jAlma ! skandhaM te yadi bAdhati / na tathA bAdhate skandhaM yathA bAdhati bAdhate subhA0 / DUra, ghAtakI, guNadoSano vicAra karyA vinA kAma karanAra, aviyArI- api jJAyate katamena digbhAgena sa gataH jAlmaH - vikramo0 1 / jAlya puM. (jala + Nyat) ziva, mahAdeva. jAvanya, javanatva, javaniman na, javanatA strI. (javanasya bhAvaH SyaJ -tva-iman- tal) vega, tvaritagati. jAvAyani tri. (java caturarthyAM karNA. phiJ) vegavAno pradeza. jAka na. ( jasyati sadgandhAdikaM jas + Nvul) pInA raMganuM kAlIya nAmanuM gaMdhadravya, pILA raMganuM caMdana. jAskamada puM. kheDa bhatanuM pakSI. jAskamadI (strI.) bhasma-pakSInI bhAchA. jAmpati puM. (jAyate jan+Da jAyAH duhituH patiH ) 4bhAI. Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 908 jAmpatya na. ( jAyA ca patizca jAyApatI tayorbhAvaH karma vA NyaJ pRSo.) dhI- ghaziyAzI pazu, chapatInuM durbha, dAMpatya. jAhaka puM. (dah + Nvul pRSo.) kheDa bhatanuM pakSI, jisADI, mIMdaDo, jamInamAM daranI aMdara rahenAra eka prANI, javA-jAraso, jo. jAhnava tri. (jahnoridam ) 43nuM rAma saMbaMdhI, bhaDUnuM rAbhanuM. jAhnavI strI. ( janu + aN + GIp ) gaMgA nahI- apUrayat sa jaladhiM na jAhnavI - zizu / -jAnudvArA purA dattvA jaH saMpIya kopataH / tasya kanyA svarUpA ca jAhnavI tena kIrtitA brahmavaivartapu0 / jAhnavIya tri. ( jAhnavyAH idam) gaMgAnahInuM, gaMgA nahI saMbaMdhI. zabdaratnamahodadhiH / ji (bhvA para. sa. aniT jayati tavu, harAvavu, sarvotkRSTatAthI vartavu- jayati tulAmadhirUDho bhAsvAnapi jaladapaTalAni-paJca0 1 / 330 / - garjitAnantarAM vRSTi saubhAgyena jigAya sA - kumA0 2 / 53 / ati+ji atizaya chatavu, vi + ati + ji - Atma. 52spara ta adhi+ji adhitAthI chatayuM anu+ji yogya rIte chata, pAchanathI kata. abhi+ji sAjhe rahane ta ava + ji tiraskAra durIne kata. parA+ji Atma. parA'bhapUrvata- adhyayanAt parAjayate - siddhA0 // yaM parAjayase mRssaayaajny02|75, prati + ji prati35 45 42vI. vi + ji Atma vizeSa irI ta prAyastvanmukhasevayA vijayate vizvaM sa puSpAyudhaH - gIta0 10. | cakSurmecakamambujaM vijayate - viddhazA0 1 / 33 / (tri. jyA + ki) 4yazIsa, hamezAM chatavAnuM, utanAra. (puM.) pizAya-rAkSasa. jikana puM te nAmano kheDa smRtinibaMdhano rayanAra vidvAna. jigatnu puM. ( gam +knu sanvat ca ) prAeAvAyu, yetanA. jigamiSat tri. ( gam + san + zatR) 4vAne 62cha. jigamiSA strI. (gantumicchA gam + san+a+TAp) 4vAnI 42chA. jigamiSu tri. ( gam + san+u) 4vAne 42chanAra jigariSu tri. (gR + san + u ) 27 42vAno rachatuM. [jAmpatya- jijIviSat jigarti tri. (gR+ti dvitvam) kharachAhana 42nAra, DhAMDanAra. jigISat tri. ( ji+san+zatR) chatavAne rachatuM. jigISA strI. ( jetumicchA ji+san + bhAve + a ) chatavAnI 62chA- jigISayA tato devA vavrire'GgirasaM munimmahA0 1 / 76 / 6 / -yAnaM sasmAra kauberaM vaivasvatajigISayA - raghu0 15/45. jigISu tri. ( ji+san + u ) chatavAne 62chanAra jighatyu tri. (jighAMsu pRSo.) hAvA 42chanAra, bhArI nAkhavA icchanAra. jighatsat tri. (ad + san + zatR) jAvAne 2chatuM. jighatsA strI. (attumicchA ad+san+a+TAp) jAvAnI harachA kSudhA, lUkha. jighatsu tri. (ad+san+u) jAvA 42chanAra - vizvaM jighatsumiva sammukhamApatantam - bhaktA0 36 / jighAMsaka tri. gavAne IcchanAra jighAMsA strI. ( han+san+a+TAp) bhArI nAMjavAnI 62ch| jighAMsayA brAhmaNasya narakaM pratipadyatemanu0 11. 206 / bhArI nojavAno rAhI. jighAMsu tri. ( han + san+u) huezrI nAMjavA chinAro, - prazAntaceSTaH hariNaM jighAMsuH bhaTTiH / jighrAMsavaH krodhavazA susImA - mahA0 3 / 154 / 18 / bhArI nAMjavA IcchanAra (puM.) zatru, huzmana.. jighRkSat tri. ( grah + san + zatR) ahae 2vA chatuM, pakaDavA icchatuM, levA icchatuM. jighRkSA strI. ( grah + san+a+TAp) eA DaravAnI IcchA, sevAnI IcchA, paDaDavAnI IcchA, bola. jighRkSu tri. ( grah + san + u ) graha 42vA rachanAra, levA icchanAra, pakaDavA icchanAra. jighra tri. (ghrA + karttari za jighrAdezaH ) sUMghanAra, nirIkSaNa 42nAra - svAmI niHzvasite'pyasUyati manojighraH sapatnI janaH sA. da. / jighrat tri. (ghrA + zatR) sUMghatuM. jiGgazalya puM. kheDa bhatanuM Au jiGginI strI. (jigi gatau + Nini ) bhiMginI nAmano velo.. jiGgI strI. (jigi gatau ac gaurA. GIS ) mala. jijIviSat, jijIviSu tri. ( jIv + san zatR / jIv + san+u) vavAne 62chatuM. Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jijIviSA-jitendriya] shbdrtnmhoddhiH| 909 jijIviSA strI. (jIva+san+a) 441nI 27.. | jitakAzin tri. (jitena jayena kAzate) 4443 WzatuM, jijISat tri. (ji+san+zata) tavA 627tuM. vi.4thI, (r)ta. meNavanA2- aniruddhaM raNe vAso jijISA strI. (ji+san+a) chatavAnI 627t. jitakAzI mahAbalai:-harivaMze 175|141-jitkaashii jijISu tri. (ji+san+3) (r)tava 6247-42. rAjasevaka:-mudrA0 / jijJApayiSat tri. (jJA+Nic+san+zatR) %uaal | jitakrodha tri. (jitaH krodho yena) 8. jo tyo taM. Doya. te, Adharita. (puM.) bhArita, tAI.42. jijJApayiSA strI. (jJA+Nic+san+a) 4||vaanii jitanemi puM. (jitA nemiratra) pApamAna 41.531no 67. cha.. jitaloka tri. (jitaH AyattIkRtaH kAdidvArA lokaH jijJApayiSu tri. (jJA+Nic+san+u) 4uaal svargAdiryena) zuddha . dvA2. svatAne 4. sAdhyA icchanAra. Doya ta. jijJAsamAna tri. (jJA+san+zAnac) 14vI4 42tuM, jitavat tri. (ji+ktavatu) 4. 04ya meNavyo hoya te, zodha karatuM, tapAsa karatuM, jANavAne icchatuMjijnyaasmaanaa munihomadhenuH-raghu. / jitavrata puM. pRthuvaMzI. viddhAnanI putra... jijJAsA srI. (jJA+san+a+TAp) vAnI 627 (tri. jitamAyattIkRtaM vrataM yena) 4. vrata. svAdhIna tenA mathanI viyA2- athAto brahmajijJAsA- zArIraka. 38. Doya te. prathamasUtram / jitazatru tri. (jitaH zatruryena) 4. zatrumIne. tyA jijJAsita tri. (jJA+san+kta) vA cheda, - hoya te (6) bIjA jaina tIrthaMkara ajitanAthanA jijJAsitamadhItaM ca brahma yat tat sanAtanam - pitA. bhAgavate / tI .4 429, zodhe, tapAsa. 63guM. jitazrama tri. (jitaH zramo yena) parizramAne, tanAra, jijJAsu tri. (jJAtumicchuH jJA+san+u:) vAnI | saMsAranI sarva upAdhithI mukta thanAra. icchA, mAtmazAna bhejavAnI icchA- AttA / jitA strI. (jita+aca+TApa) 3283.. jijJAsurarthArthI jJAnI ca bharatarSabha ! / / bhAga0 7 / 15 / jitAkSara tri. (jitAnyakSarANi yena) sArI rIta. vayanAra, jijJAsthi tri. (asthanaH jijJAsA paranipAtaH salopazca) OM5thI. vAyanA2. hADakAne jANavAnI icchA. jitAtman tri. (jito vazIkRta AtmA indriyaM mano vA jijJAsya strI. (jJA+san+yat) 14. 6571yogya- yena) tidiya-indriyona. chatanA2, mAnane vaza 202. etAvade va jijJAsyaM tattvajijJAsunAtmanaH- (pu.) zrAddhanA mAgana yogya hava. bhAga0 2 / 9 / 35 / jitAmitra tri. (jitaH amitro yena) zatrubhAne. tanA2jit tri. (ji+kvip) tanA2, 4ya bhejavAnA2 . ajo mahArhaH svAbhAvyo jitAmitraH pramodanaHtArakajit, sahasrajit, kaMsajit / / mahA0 13 / 149 / 69 / mAha zatruone tanA2. jita tri. (ji+karmaNi kta) 45 pAsa, tA. 28, (puM. jitaH rAgAdizatruH yena) bhariData, tIrtha.42. tesa- ebhirjitaizca jayati sarvAn lokAnimAn gRhI- | jitAri puM. (jitAH arayo AbhyantarA rAgAdayo manu0 4 / 181 / (na. bhAve kta) 42, Ite . (puM. bAhyAzcaripavo yena) bharita, tIrtha.52, muddha, mavikSita. jitaM jayaM asyAstIti) chainamatanA sAdhu pai.4I meM, rAjAno eka putra, jainonA trIjA tIrthaMkaranA pitA. sAdhunA ziSya paikI eka, arihaMtano upAsaka. (tri.) rAgAdi atyaMtara zatruone jItanAra, harakoI jitakAzi puM. (jitena kAzate jitakAza+in) zatrubhAne (r)tanA2. taravAranI bhU: 5.77vAno abhyAsa. 18 13vo cha / jitASTamI strI. sAso vaha mAma.. tevo yoddha, bhUThI, muSTi. (tri. jito dRDhIkRtaH / jitAhava tri. (jitaH zatrurAhave yena) yuddhamA tanA2. kAziryena) vi.04yI- cANakyo'pi jitakAzitayA- jitendriya tri. (jitAni vazIkRtAnIndriyANi yena) mudrA0 2, 45vA. | ndriyona. 125 4282- zrutvA spRSTvA'tha dRSTvA Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 910 shbdrtnmhoddhiH| [jitendriyatA-jihmAzin ca bhuktvA ghrAtvA ca yo naraH / na hRSyati glAyati / jivi (svA. pa. sa. seTa-jivinoti) zodha, tapAsa, vA sa vijJeyo jitendriyaH-manu0 2 / 98 / varSa | tavI4 42vI, DiMsa 32vI.. meha 2Dita. zAnta manuSya.. (pu.) kAmavRddhi bhe nAmarnu jivi (z2a+rika rasya vaH) samaya, paMjI., paM. OMA. jipa (bhvA. para. sa. seTa-jepati) sIya, 7iej. jitendriyatA strI., jitendriyatva na. (jitendriyasya jiSNu puM. (ji+rasnu) viSNu- viSNurvikramaNAd devo __ bhAvaH tal-tva) hindriya5j, mana bhane ndriyo - jayanAjjiSNurucyate-mahA0 570 / 13 / chandra, arjuna, uparano kAbU, indriyone vaza rAkhavApaNuM. sAhAnu 3, pR. (tri.) 452.6, (r)ta. mejavanAra, jiti strI. (ji+ktin) vi.04ya- hiva4ya. -iti jitvA dizo jiSNuryavartata rathoddhatamjituma, jittama puM. (jit+tamap=jituma pRSo0) mithuna raghu0 485 / rAzi atizaya tanA2. 04yA .. jihAna tri. (hA+zAnac) 4tuM, ta23 4tuM, bhagavatuM, jitya tri. (jetuM yogyam) (r)tI. ya. te, tavA pAmatuM, choutuM, tyAga 42. ___ yogya. (puM. ji+kyap) unI idl. jihAnaka puM. (jihAna+kan) prasa.ya. jityA strI. (jitya+TAp) garnu, 30, 340. bhAnane. jihAsat tri. (hA+san+zatR) chouvAnI me 42tuM, sapATa karavA mATenuM eka kASTha, haLano avayava. tyA 42vAnI 291 52. jitvan, jitvara tri. (ji+kvanip/ji+kvarap) jihAsA strI. (hA+san+a) tyAga 42vAnI. 27.. 4yAsa, vizya bhegavavAnA svabhAvavANu- zAstrANyu jihAsu tri. (hA+san+u) tyAga 426 2782. pAyaMsata jitvarANi-bhaTTiH 1|16|-kdliikRt-bhuupaalo jihIrSat tri. (hartumicchat) 7295 42vAne 627, bhrAtRbhirjitvarairdizAm-zizu0 2 / 9 / / levAnI umeda rAkhatuM. jitvA avya. (ji+ktvA) tIne. jihIrSA strI. (hartumicchA) 4295 42vAnI 627, devAnI. meha. jina puM. (ji+nak) haina tIrtha.42, buddha, maheva, jihIrSu tri. (hartumicchu:) 725 42vAne 62782, devA vi. (tri.) satyaMta. vRddha, url, viyazava, (r)ta. bhegavAnA2. (puM. ba. va.) yovIsanI. saMdhyA. jinayoni puM. 125, . jihma tri. (hA+man sanvat Alopazca) duTiva, 4 - dhRtahetirapyadhRtajihnamati:-ki0 6 / 24 / - suhadarthajinasadman na. (jinasya sadma) haina hira, chaina. 422.sa.2, mIhitam-jihmadhiyAm-zizu0 9 / 62 / iI, maMha, susta, jinavihAra. aprasanna -vidhisamayaniyogAd dIptisaMhArajihmamjinendra, jineza, jinezvara puM. (jinAnAmindraH, jina kirA0 1 / 46 / gupta, DhaMjIyesa, suyyu. (na.) tagarnu indra iva vA, jineSu IzaH, jineSu IzvaraH) haina OM3, 2.5 tarnu, 13, 542. tIrthakara, buddha, te nAmanA vyAkaraNakAra vidvAna. jihmaga tri. (jihnaM gacchati gam+Da) i( 482, jinva (bhvA. para. sa. seTa-jinvati) prasa.na. thaj, muzI samArIta. nAra, susta-mahazata 482 (puM.) eg. sA5. jim (bhvA. pa. sa. seTa-jemati) 4bha, uj. jihmagI strI. (jihnaga+GIS) s||5... jiri (svA. para. sa. seTa-jiriNoti) hiMsA 42vI, jihmatA strI., jihmatvam na. (jihmasya bhAvaH tal-tva) bhAra, 12 bhAraj, 50 42vI.. ___4sil, duTisatA, 542, maMhatA, niSprabhAusi. jillika (puM.) kSiA 20ve.8. meheza. (puM. ba.va.) jihmamehana puM. (jioN mehati ha+lyu) he.. dakSiNamAM AvelA jIllika dezamAM rahenAra, te dezano | jihmamehanI strI. (jihmamehana+striyAM GIS) Rs350. 20%t. jihmazalya puM. (jihyaM zalyamasmAt) 2nu, 13. jivAjiva puM. (jIvajjIva pRSo.) ya.2 pakSA, bhauranai. -jihyAzin tri. (jihyaM mandamaznAti az+Nini) dhIme. pIchAM jevAM jenAM pIchAM che evuM eka jAtanuM pakSI. | dhIme khAnAra. chana2. .. Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jiyita-jIri shbdrtnmhoddhiH| 911 jipita tri. (jihma+itac) vaif, 342ii, aivANesa. | jIta na. (jai. prA. ko. jIya) 52524thI. yAlyo jihva puM. (hUyate AhUyate'neneti) (r)ma, 2sanendriya. sAvato vyavahAra, bhAyAra5ti, 324, utavya, jihvala tri. (jihvena lAti lA+ka) mona.nA. sAyavANu, zrutamayA, sthiti, vyavasthA -'jIyasya visohaNaM khAvAmAM lAlacuM, jIdvAnI lolupatAvALuM. paramam' me. nAmano me sUtragraMtha. jihvA strI. (lihyate'nayA) 9. jItakalpa puM. (jai. prA. jIyakappa) pUyAyona. 5252NthI. jihvAjapa puM. (jihvayA japaH) 340. HthI. thato 45. | yAtyo bhAvato. mAyAra.. jihvAnirlekhana na. (jihvA nirlikhyate'nena nir+likh+ jItakalpika tri. (jai. prA. jIyakappia) talpi karaNe lyuT) ma. sAI 42vAna sAdhana, hAtAnI paraMparAnusArI AcAravALo. yI2, 6si.yu. jItadhara tri. (jai prA. jIyadhara) tanAmanA jihvApa puM. (jihvayA pibati pA+ka) itarI, vAgha, thayela AcArya zADilyanA ziSya jItadhara. liyA, rIcha, hI5o, yitrI. jIta strI. (ji+ktin dIrghaH) 4ya, (r)ta. jihvApI strI. (jihvApa+jAtitvAt GIS) tarI, vAgha, jIna tri. (jyA+kta saMprasA. dIrghaH) 75, vRddha, pu24. lisaust, 01, yitrI, hI5I. (pu.) yAmAnI thedI- jInakArmukabastAdIn pRthag jihvAmala puM. (jihvAyAH malam) 9. 52no bhela- dadyAd vizuddhaye -manu0 11 / 139 / sa. jImUta puM. (jayati nabhaH, jIyate'nilena jIvanasyodakasya jihvAmUla na. (jihvAyAH mUlam) 9. 652no bhela- bhUtaM bandho yatra, jIvanaM jalaM mUtaM baddham anena, 6. jIvanaM muJcatIti vA pRSo0 tArA0) megha, vAdaLajihvAmUla na. (jihvAyAH mUlam) manu, bhUja, jImUtena svakuzalamayIM hArayiSyan pravRttim -megha0 4. / vyAkaraNazAstra prasiddha jIddAmUla nAmanuM ATha sthAno parvata, bhotha, vitAu vRkSa, Indra meM tano veto, paikInuM eka sthAna. te nAmano eka daMDaka chaMda, sUrya, AkaDAnuM jhADa, jihvAmUlIya tri. (jihvAmUle bhavaH cha) vyA 27 // 2 // RSivizeSa, mallavizeSa, te nAme caMdravaMzI rAjA. prasiddha ardha visarga jevo eka varga je ka ane khanI (tri.) pAlana 4282, 6che2nAra. pahelAM ja Ave che. jImUtakUTa puM. (jImUto meghaH kUTe'sya) parvata. jihvArada puM. (jihvA rada iva yasya) 5kSI.. jImUtaketu puM. te. namino vidhAyarIno 25%.. jihvAradI strI. (jihvArada+striyAM DIe) pakSie. jImUtamUla puM. (jImUtasya mustakasya mUlamiva mUlamasya) jihvAroga puM. (jihvAyAH rogaH) mano rokA yUrI vanaspati.. jihvAliha puM. (jihvayA leDhi) dUta. jImUtavAhana puM. (jImUto megho vAhanamasya) dra, 'nAjihvAlaulya na. (jihvAyAH laulyam) mana sAla.ya. naMdanATaka'no nAyaka, vidyAdharono rAjA, te nAme eka jihvAvat puM. te. nAmanAme. pi. (tri. jihvA+matup vidvAna graMthakAra. masya vaH) bhavANu. jImUtavAhin pu. (jImUtaM meghamuddizya vahati UrdhvaM jihvAzata na. (jihvAnAM zatama) so ma.. gacchati, vaha+ Nini) dhumA.. jihvAzalya puM. (jihvAyAH zalyamiva ac) 2rnu mA. | jIra puM. na., jIraka, jIraNa na. (jyA+rak saMprasA0 jihvAsvAda puM. (jihvAyAH svAdaH) bhava.3 svAda devo dIrghaH) talavAra, 7, 1-52mArA. (tri.) vegavANu, ta, yA2j. pI, GduatNayu. jihvollekhana na. (jihvAyAH ullekhanam) ma. sAI jIrakam (na. jIra pRSo0) (r)- jIraNam / 42vI te. jIradAnu tri. (jIraM kSipraM javazIlaM vA dadAti, dA+nu) jibollekhanikA, jihavollekhanI strI. (jihvAyAH utAvaLiyAne ApanAra athavA ekadama ApanAra. ullekhanikA) ma. sa. 72vAna, sAdhana-hAtAnI | jIri puM. (jIryati, +rik) manuSya, 27, 52mava yI2, 6liyu varga3. karanAra, jIrNa karanAra. Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 912 shbdrtnmhoddhiH| [jIrNa-jovatpitRka nIf R. (vRtta) zilAjIta, lobAna, gugaLa, kSINatA. | mAnIta AjIvikA calAvavI, peTa mATe raLavuM, (kuM.) jIruM, vRkSa. (tri.) purANuM vRddha, gharaDuM, pAkela, upabhoga karavo ta+nI atikramaNa karI jIvavuM. jUnuM- vAsasi nIna vidAya -To RArA pacAveluM 3nu+navuM -pAchaLathI jIvavuM, yogya rIte jIvavuM. -sunInaa suvikSa: sutaH-hita 22aa (3) 3+nIva -ucchuvAsa levo, zvAsa levo. vRddha mAnavI. (tri. nI: prAra: nIf+) jUnA prati+3+nIvra - punarjIvana, 3pa+nIva -Azraya prakAranuM - nIm | karavo, Azraya karI vartavuM. nIzvara na. (nIza vera%) jUno tAva, ghaNA nIva chuM. (nI+ma) prANI, jIvantI vRkSa, bRhaspati, vakhatathI Avato jhINo tAva. karNarAja, kSetrajJa-AtmA, vRtti-AjIvikA, jIvana, gItA strI., nItva na. (nIca bhAva: ta, tva) kArya-kAraNano samUha. anekAntavAdI jenoe mAnela jUnApaNuM, vRddhapaNuM. jIvAstikAya nAme eka dravya, upAdhi viziSTa caitanya, nIkAruM chuM, nIpaLI strI. vRddhadAraka nAme vRkSa- | zarIrathI yukta caitanya, buddhimAM rahela caitanyanuM vadhAro. pratibiMba, sAbhAsa ahaMkAramAM caitanyanuM pratibiMba, nIpatra . (nIrjI patrama0) eka jAtanI paTiyA, | prANa vagere samudAyane dhAraNa karI rAkhanAra AtmA, lodara nAme vanaspati. (2.) jUnAM pAMdaDAMvALuM. (j. | DoDI nAme zAka. nI pani aca) kadaMbanuM vRkSa. (3. nI 2 | navA S. (nI+f +q) te nAme eka auSadhi. tat patra va) jUnuM pAMdaDuM, jUnA nAgaraveluM pAna. pItasAru nAme eka jAtanuM jhADa, bauddha sAdhu, sarpa (tri. nardhAni pana yaJ) jUnAM pAMdaDAMvALuM, pAkelAM pakaDanAra gADika. prANI. (tra.) prANa dhAraNa karanAra, pAMdaDAMvALuM. sevaka, vyAjano dhaMdho karI jIvanAra, bhikSA karI nItriva zrI. eka jAtanuM ghAsa. jIvanAra. navuz . (nI pukhaM mUtrama0) pariyA, lodara navadhataitra na vaidyakazAstra prasiddha eka prakAranuM nAmanuM vRkSa. tela. nIvuH S. (nIvuDjha Tuva ta, dai+) nIvavana . (nIva va Ano mUrtarasya) hiraNyagarbha, nAgaramotha. samaSTi jIva zarIra. nIvarDjha na. (nI purAtanuM vanne dIramava) eka jIvajIva, jIvajIvaka, jIvajIva, jIvaJjIvaka jAtano maNi-hIro- vaikrAntA | 5. (nIvaDmIva pRSo/nIvanI ) cakora pakSI. nIvatra na. (nI ra tatva va) jUnuM vastra, viSavALAM anAdine jANavA mATe paMkhIone anna phATeluM-tUTeluM vastra. ApatAM temanI sthiti kevI thAya che te A zlokamAM nI strI. (nRta) moTA dANAvALuM jIru, pUla batAve che- daMsa: pravRti -nivagnIvarsTa nAyate | jI. cakorasyAkSivairAgyaM krauJcasya syAnmadodayaH-vAbhaTe nazcikRttiva zrI. eka jAtanI banAvaTI mATI. sUtrasthAne 7, a0 16. / nI strI. (7+vitta, pAcana, hajama thavuM te, pacavuM. navanIvI, nIvajJIvI strI. (nIvanIva+striyAM ) (6. nIti chinnImavatyanena nu vitta) kuhADo. cakora pakSiNI. jIrNoddhAra puM. (jIrNasya pUrvapratiSThApitamUrtyAderuddhAraH) nIvata tri. (nI+za7) jIvatuM, sajIva. jUnAne pharI navA jevuM karavuM, prathama sthApela maMdira ke nIvatto (nIvat to apatya :) jIvatAM devamUrtino uddhAra karavo te. chokarAMvALI strI. nIvra (Maa. para-nIta navata) jIvavuM, jIvatA rahevuM | nIvata strI. (nIvar pataryA:) sadhavA strI, jeno yasmin jIvati jIvanti bahavaH so'trA dhaNI jIvato hoya tevI strI. jIvatipaJca0 1 / 23; -mA jIvan yaH parAvajJA- navalpitR tri. (nIvat pitA yaya ) jeno pitA kuvAthasfpa nIti -zizu rA46 (+navuM- | jIvato hoya te, jIvatA pitAvALuM. Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jIvatha-jIvanmukta] shbdrtnmhoddhiH| 913 jIvatha puM. (jIva+ atha) yamI, el, bhora, bhedha, | jIvanahetu puM. (jIvanasya hetuH) vana, 125||-3tu - sazu., sa.625.25, yati. (tri.) Cial vidyA zilpaM bhRtiH sevA gorakSaM vipaNiH kRSiH / AyuSyavALuM, dhArmika jIvanavALuM, sadguNI, jIvatuM. vRcibhaikSaM kuzIdaM ca daza jIvanahetavaH / / - gAruDe 214 jIvada puM. (jIvaM jIvanaM dadAti dyati vA dA-do+ka) a0 / __ vaidha, zatru, graMthipa, tagarI is nAme. vRkSa. (tri.) | jIvanA strI. (jIvayati jIv+Nic+lyu) mehA nA. ApanAra, jIvanadAtA. saDa auSadhi. jIvadA strI. vantI. vRkSa, vana. pA. strI... jIvanAghAta na. (jIvanasyAghAto yasmAt) viSa-OM2. jIvadAtR tri. (jIvaM dadAti dA+tRc) vana apanA2. jIvanAnta (jIvanasya antaH) vanano nA2, mRtyujIvadAtrI strI. (jIvadAtR+striyAM GIp) Rddhi nAme. bha25. eka auSadhi, jIvantI-mIThI kharakhoDI. jIvanAvAsa puM. (jIvane AvAso yasya) 24va.. jIvadAnu tri. (jIvaM dadAti dA+nu) vanahatA. (puM. jIvanasya AvAsaH) heDa, zarI2. jIvadRSTA srI. (jIvAya jIvanAya dRSTA) (r)vantImI.81 jIvanikA, jIvanI strI. (jIvanI+saMjJAyAM kan/strI. kharakhoDI nAme vRkSa. jIvatyanena jIv +karaNe lyuTa+DIp) sc0. nAmanI jIvadhana tri. (jIva eva dhanaM yasya) 2||y, meM sa., 5.2i vanaspati, DoDI nAmanI vanaspati, medA nAmanI vagaire (r)vanI . hasata cha te. (na. jIva eva vanaspati, mahAdA nAmanI vanaspati, jIvantI vRkSa, dhanam) 2||y, bhaMsa, 4.42i vagere 35 ghana. 723, 5, l- jIvantI jIvanI jIvA jIvanIyA jIvadhAnI strI. (jIvA dhIyante'syAm dhA+adhikaraNe madhusravA / jIvanIya na. (jIvyate'nena jIva+anIyara) 5.48, lyuTa) pRthvI. vana (tri.) 94vA yogya, sAzraya 72vA yogya, jIvana na. (jIva+karaNabhAvAdau lyuTa) vana, &i00 vana mApanA2. jIvo jIvasya jIvanam - bhAga0 1 / 13 / 44 / jIvanIyA strI. (jIvanIya+TAp) mAlavivRtti, 45, pradhA24- yAvad vAyuH sthito vantI vRkSa. jIvanIyagaNa puM. bI. mAha auSadhinA. samUDa. dehe tAvajjIvanamucyate-haThayogapra0 1 / 3 / prA, jIvanetrI strI. (jIvaM nayati nI+tRc+GIp) saiDalI. bhAsa, mastitva, yAtI, bha%81. dhAtu, ya2vI. nAmanI vanaspati. (puM.) vAyu, prA0-tu, (r)4 auSadhi, kSudra ivANu jIvanopAya puM. (jIvanasya upAyaH) 44641ya. vRkSa, putra, 52me zva.2. (tri.) vana sAdhana., jIvanauSadha na. (jIvanasya mriyamANaprANasya rakSaNArthavAunA2, vahatA -jIvanaM jIvanaprANAH jagajjyeSThA _mauSadham) 43nAeM mauSadha, vAunArI 54l. jaganmayI-kAzIkhaNDe 29 / 65 / bIjAnAM prabhava ! jIvanta puM. (jIva+kartari+jha) , auSadha havA, namo'stu jIvanAya-ki0 18 / 39 / yAtA, mastitva, vizeSa. (tri.) 7vatuM, jIvanaka na. (jIvana+saMjJAyAM kan) mana, sanA. mAyuSyavANu, @ilauj.. jIvanatA strI., jIvanatva na. (jIvanasya bhAvaH tal | jIvantika puM. (jIvAntaka pRSo.) 56l. 5.53nA2 52. tva) vana55i. jIvantikA, jIvantI strI. (jIvanti+kan (jIva+jha jIvanayoni strI. (jIvanasya yoniH) zarIramAMnI vAnI __ +DIp) gaNo nAmanI vanaspati, vRkSa. 352 thayela. zakti, cetanAzakti, zarIramAM prANa saMcAranuM kAraNa vRkSa, eka jAtanuM mIThI kharakhoDI nAme zAka, haraDe, nyAyazAstra prasiddha satIndriya yatnavizeSa - sa tu jIvaMtI-DoDI nAme vanaspati. atIndriyaH zarIre prANasaJcAraNaM kAraNam- | jIvantyAdyaghRta na. ma. tanu uDI mAhi auSadha va bhASAparicchede / banAveluM pakva ghI. jIvanayoniyatna puM. sA iprAsaMyA235 yatna. jIvanmukta tri. (jIvanneva muktaH) GASu-l, Radi jIvanaviDambana na. (jIvanasya viDambanam) vanamai 4 bhuta-AtmajJAnI- jIvanmukto naam-svsvruupaaviDaMbaNA, AzAnuM nirAzApaNuM. khaNDabrahmajJAnena tadajJAnabAdhanadvArA svasvarUpAkhaNDa Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 914 shbdrtnmhoddhiH| [jIvanmukti-jIvasU brahmaNi sAkSAtkRte ajJAnakAryasaJcitakarmasaMzaya- | jIvarakta na. (jIvotpAdakaM raktam) strIbhAnu Rtu, viparya yAdInAmapi bAdhitatvAdakhilabandharahito - saMbaMdhI lohI, aTakAvamAM AvatuM lohI-rakta. brahmaniSThaH-iti vedAntasAre / - atItAnanusandhAnaM jIvarAzi paM. (jIvAnAM rAziH) vono samaI-4thyo. bhaviSyadavicAraNam / audAsInyamapi prApte jIvanmuktaH jIvalA strI. (jIvaM jIvanaM lAti sevanAt lA+ka) sa ucyate-zaGkarAcAryaH / ___ saihalI nAmanI me. satA.. jIvanmukti strI. (jIvato muktiH) 4ti bhokSa, jIvaloka puM. (jIvAnAM lokaH bhogasAdhanam) saMsAra, brahmAna, sAmAna. -bhidyate hRdayagranthizchidyante manuSyAti., 4. 35. - AlokamarkAdiva sarvasaMzayAH / kSIyante cAsya karmANi tasmin dRSTe ___ jIvalokaH- raghu0 5 / 55 / -svapnendrajAlasadRzaH khalu parAvare / / -zratiH / sazarIrA-vasazAna. ___ jIvalokaH-zAku0 2 / 2 / / jIvanmRta tri. (jIvanneva mRtaH) adi. 4 bhUvA samAna, jIvavat tri. (jIva+matupa) Saalj. potAnA kartavyathI bhraSTa. jIvavallI strI. (jIvayatIti jIv+Nic+ac) kSIra jIvapati, jIvapatikA, jIvapatnI strI. (jIva: jIvan ___ kAkolI nAmanI vanaspati.. patirasyAH/strI. jIvapatiH+kap) no gha0.0vato jIvaviprahINa tri. (jai. prA. jIvavippahINa) prAsu:hoya tevI strI, saghavA strI. 2Dita. jIvapatrapracAyikA strI. (jIvasya jIvaputrakasya patrANi jIvavipAkA strI. (jai. prA. jIyavivAga) vana vipA pracIyante'syAm) utta2 hezanA doDonI se. 2mata. darzAvanAra karmaprakRti, jIvavipAkI karma-prakRti. jIvaputra, jIvaputraka puM. (jIvaH putra iva harSahetutvAt/ jIvavRtti strI. (jIva eva vRtti) pazupAsa. (tri. jIve ivArthe kan / jIvan putro'sya, jIvaH jIvakaH putra vRttiH sthitirasya) 4. vatana2-2442. zAha iva harSahetutvAt) no putra. (r)vatI hoya. tevo. I nae vagere. puruSa, jIyApoto nAme eka vRkSa. jIvazAka puM. bhAsavaDhe prasiddha se tana . jIvaputrA strI. (jIvan putro yasyAH) Theno putra. (r)vato . jIvazuklA strI. (jIvatIti jIvA jIvantyeva zuklA) hoya tevI koI strI kSIrakAkolI nAmanI me. vanaspati. jIvapuSpa na. (jIva: jantuH puSpamiva) 75.35. puSpa. jIvazeSa tri. (jIva: jIvanameva zeSaH) chenI 5se. jIvapuSpA strI. (jIvaM jIvakaM puSpaM yasyAH) bRhajjIvantI potAnA prANa sivAya kAMI paNa bAkI na rahyuM hoya nAmarnu vRkSa. jIvapriyA srI. (jIvaM prINAti prI+ka) 42unu vRkSa, | jIvazreSThA srI. (jIvAya jIvanAya zreSThA) Rddhi namAnI vavatmA . eka vanaspati. jIvabhadra na. (jIvAnAM bhadram-kuzalam) (r)varnu atyA, jIvasaMkramaNa na. (r)vana meM zarIra cho.30 60% zarIramA _____ona duzaNa. 4. jIvanabhadrA strI. vantI-mIThI 25o31. nAmarnu vRkSa. jIvasaMjJa puM. (jIva eva saMjJA asya) kAmavRddhi nAmarnu jIvamandira na. (jIvasya mandiram) zarI2, 34. vRkSa. jIvamAtRkA strI. dumA vagaire sAta. (r)qbhAta hevI- jIvasAphalya na. (jIvasya jIvanasya sAphalyam) kumArI dhanadA nandA vimalA maGgalA balA / padmA janma dhAraNa karavAnI saphaLatA. ceti ca vikhyAtAH saptaitA jIvamAtRkAH / / jIvasAdhana na. (jIvasya jIvanasya sAdhanam) dhAnya, jIvayAja puM. (jIvaiH pazubhiryAjaH) 5zumAthI. thatI anAja. yaza. jIvasU strI. (jIvaM jIvantaM sUte sU+kvip) Tena jIvayoni strI. (jIvA jIvanavatI yoniH) 2315 chokarAM jIvatAM hoya tevI strI, jIvadhArI prANIonI sajIva prANI, sajIva utpattisthAna. bhAtA. Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 915 jIvasthAna-jIvya] shbdrtnmhoddhiH| jIvasthAna na. (jIvasya sthAnam) zarIramA 278i | jIvikA strI. (jIv+a+kan ata itvaM TAp) (r)vanano marmasthAna. 60ya, vi. -ajihnAmazaThAM zuddhAM jIved jIvahIna puM. tNtr.2||str prasiddha 7 akSarovo 2.5 brAhmaNajIvikAm-manu0 4 / 11 / vAntI. vRkSa. jIvikAprApta tri. (jIvikA prAptA yena) mAvi.ne. jIvA strI. (jIva+ac+TAp/jIvayaterac vA TAp) pAmela, jene jIvikA maLela che te. dhanuSanI. hoza- muhurjIvAghoSerbadhirayati-mahAvIra0 6 / 30 / jIvita na. (jIva+kta) vana. -tvaM jIvitaM tvamasi vantI-bhI.ha. 2jI.DI. nAme vRkSa, 4%4, pRthvI, me hRdayaM dvitIyam-uttara0 3 aGka / pradhA258 jIvanano upAya, AjIvikA, jIvana, koI bhUSaNanI pil. (tri. jIva+kartari kta) (r)vanavAj. jIvitakAla puM. (jIvitasya kAla:) (r)vAna samaya, za6. mAyunI bhayA. jIvAjIvAdhAra puM. (jIvAjIvayorAdhAraH) pRthvI-4Ata. jIvitajJA strI. (jIvitasya jA-jJAnamasyAH) nADI. dhArI jIvAtu pu. (jIvayati jIva+Nic+kartari Atu, nasa, jenAthI jIvananuM jJAna thAya te nADI. jIvatyanena jIv+ karaNe Atu) anna, vana auSadha, | jIvitavya tri. (jIva+tavyac) 44. yogya, vatuM bharevAne. vAunA auSadha- re hasta ! dakSiNa ! rAjavA yogya. (na.) 0ii, vana. mRtasya zizodvijasya jIvAtave visRja zUdramuno / jIvitavyaya paM. (jIvitasya vyayaH) dinAnA nAza kRpANam- uttara0 2 / 10 / (r)vana, 00. (r) yA nAvo te. jIvAtumat puM. (jIvAtu+matup) ghAyu nimitta 42||taa jIvitasaMzaya puM. (jIvitasya saMzayaH) (r)qawi saMzaya, yajJano adhiSThAtA deva. hino za. jIvAtman puM. (jIvazcAsAvAtmA ca) prA. saM.yA2yuta. jIvitAzA strI. (jIvitasya AzA) (r)4vAnI. 2.. mAtmA, e0, vAtmA- yadA kadAcijjIvAtmA jIviteza tri. (jIvitasyezaH) prAtha, yama . saMsArAnnijakarmabhiH / nAnAyoniSvanIzo'yaM pauruSIM jIviteza(yamasya)vasatiM jagAma sA-raghu0 11 / 20 / gatimAvrajet-bhAga0 8 / 22 / 25 / yaMdra, sUrya, vAta- himAyanA mauSadha. (tri. jIvAdAna na. vaidha nimitta thayesa. vamana-vireyanAhi jIvitasyezaH) vitano ghal, ni . mAsi.. Apatti jIvin tri. (jIva+Nini) (r)vANu -jIvinAM dAruNo jIvAdhAra puM. (jIvasya AdhAro yasmin) hRya, vizva, rogaH karmabhogaH zubhAzubha:- brahmavaivartapu0 / vatuM, 4Ata, saMsAra. sAvi.vANu- bhUtAnAM prANinaH zreSThAH prANinAM jIvAntaka pu. (jIvamantayati ant+Nic+Nvul) buddhijIvinaH-manu0 / potAnI AjIvikA mATe prANIono nAza karanAra jIveSTi strI. (jIvoddezikA iSTiH) spatisa.. nAmanI pachi.. (tri.) mono nAza. 12 // 2. yaza. jIvArddhapiNDaka puM. jyotiSazAstra prasiddha 24stha. 22. jIvotpattivAda puM. (jIvasya saGkarSaNAbhidhAnasya kaLAono 1800no AThamo bhAga. utpattivAdaH) paMyarAtra, vaiSAka siddhAnta prasiddha vanI jIvAlA strI. (jIvamudarasthakRmimAlAti gRhNAti nAzayati utpatti viSe vAda, jIvanI utpatti viSayaka kathana. jIvotsarga puM. (jIvasyotsargaH) 4.na. tyA 72vo. te, A+lA+ ka) saiDasI nAmana veto. jIva kADhI Apavo te. jIvAza tri... jIvAzA strI. (jIve AzA yasya/ jIvopAdhi puM. 94.na ta, svapna Ane suSupti se jIvasya AzA) 9441nI AvAj. trA6dhi-vasthAmI. jIvAstikAya puM. (jai0 da0) chainamata prasiddha the. (r)va | jIvorNA (strI.) (r)vatA dheTA vagernu na. dravya-yaitanya-zAnopayoga sakSavANucha dravyomana, me | jIvya tri. (jIva+yat) aar yogya, vAvA yogya, dravya. bavAna sAdhana. (puM.) 94.3 vRkSa. Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 916 shbdrtnmhoddhiH| [jIvyA-juhvat jIvyA strI. (jIvAya hitA) 423nu jAu, bhI.. 5.25o.31- | jut (bhvA. A. a. seTa-jotate) hI5j, .za. Do. jun (tudA. para. sa. seTa-junati) gamana 42, 4K. ju (bhvA. para. aka. a. - javati) va 12vI, | jumbaka (pu.) 126va. vegavANa thag, Guam 52vI.. (bhvA. A. saka. jur (strI.) vega, tva.28, ti. aniTa-javate) mana. 42j, yAsa. 4. jurva (bhvA. para. sa. seTa-jurvati) 44. 42vI, bhArI jukuTa puM. na. DUtarI, bharayAyasa parvata.. naing. jugupiSu tri. (gup+san+u) 269 42vA 62782. | jula (curA. ubhaya. sa. seTa-jolayati, jolayate) pAsa, jugupsana na. (gup nindAyAM svArtha san bhAve lyuTa) . ninhA, ninch| 72vI.. (tri. gup+kartari yuc) nindA juvasa tri. (ju+asun kiJca) vegavAj, Galaj. karavAnA svabhAvavALuM. juSa (curA. ubhaya. seT a.-joSayati, joSayate) tRpta. jugupsA strI. (gup+san+a+TAp) nanhA, gu- tha, (sa.) 15 52vI. (bhvA. para. seTa-joSati) doSekSaNAdibhirgardA jugupsA viSayodbhavA- sA0 tRpta tha.j, ta.6 42vI- joSatyanyaguNaM sudhIH / (tudA. da0 3 / 176 / -sA ca bIbhatsarasasya sthAyibhAvaH- __ A. seTa-juSate) a. harSa 5vI , prasanna thaj, sa. sA0 da0 / sevA 52vI. jugupsita tri. (jugupsA+itac) ninhela, ( 28., juSkaka pu. (juS+kak tata: saMjJAyAM kan) yA, Aropa mUkeluM. vaTANA, maga vagerenuM osAmaNa. jugurvaNi tri. (gR stutau yaGluki kvipi vede in / juSTa na. (juS+karmaNi kta) 6zchiSTa, me. (tri.) Natvam) stuti. u2nArAmAnI saMmati. 4282-sevA sevej, prasanna 420- puNyo mahAbrahmasamUhajuSTaH 7282. santarpaNonAkasadAM vareNyaH- bhaTTiH 114 / juga (bhvA. para. sa. se-juGgati) tyA 42vI, taxj. | juSya tri. (juS+karmaNi kyap) sevA yogya, prasanna tDhI. naing. 52vA yogya, 4. 5mAuvA yogya. (na. juS+kyap) juGga, juGgaka puM., juGgA strI. (jugi+ ac/ . avazya sevavuM te. jugi+Nvul/jugi+ac+ TAp) vRddhadAraka nAmarnu juhu strI. te namana me. yazapAtra.. vRkSa-12vArI. jaharANa paM. (hacchaM+sana+Anaca sano laka chalopazca) juGgita puM. (jug+kta) yaism. (tri.)bAlikRta, tyAga __ yaMdra. (tri.) 542 7282, suTisatA 4282. karela, choDI dIdheluM, nAta bahAra kADheluM, bAda kareluM. juhuvat puM. (hu karmaNi matup) bhani. (tri. hu+zAnac) juJc (bhvA. para. sa. seTa-juJcati) posag, pragaTa yajJa karatuM, homa karatuM, jUhu nAmanA yajJapAtravALuM. 72j, pra.zita 52. (curA. ubhaya. sa. seTa- juhuvAna puM. (hu+karmaNi kAnac) sAgni, vRkSa, 569. juJcayati, juJcayate) mora, praTa 42j, Hzata hayavANI, yitravRkSa.. 32. juhU strI. (juhotyanayA hu+kvip dvitvaM dIrghazca) 58AzanA juTa puM. (juT+ac) zivanI 048. lAkaDAthI banAvela ardhacaMdrAkAra eka yajJapAtra, saravo, juTaka na., juTikA strI. (juT+ka+kan/strI. juT+kvun mAheza. pRSo.) bhunI. 421, tapasvInI. 421, zanI du, juhUrANa, juhvANa puM. (juhaM raNati raNa+aN) yaMdra, aMjI, - juTikAM ca tato baddhvA tataH karma agni, homa karAvanAra puruSa adhvaryuM, kapUra, citrAnuM samArabhet-brahmapu0 / OM3. juD (curA. ubhaya. sa. seTa-joDayati, joDayate) pre29|| juhvat (puM.) agni.. 52vI.. (tudA. para. sa. seTa-juDati) Miuj, me. | juhoti strI. (ju+dhAtvarthanirdeze ztip) Doma, me. 42. Mi4- tAnucchRGkhalatApannAn zRGkhalena juDatyasau- __.52no Doma, vana. durgAdAsaH / mana. 42j, 4.. | juhvat tri. (hu+zatR) Doma. 72tuM, yAna. 72tuM. Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ juhvAsya-jetR] shbdrtnmhoddhiH| 917 juhvAsya puM. (juhurAsyamivAsya) Doma. bhATeno mani. raNitamukharA jRmbhArambhabharavigalanmakarandadurdinAH jU (sau. sa. para. seTa-javati) gamana. 2, 4. | kusumasurabhayaH-prabodhaca0 4 / 28 / iuj, ghaj, jU strI. (jU+kvip) , sarasvatI, pizAyI, vega, vistAra pAmavo. tva, vegavI gati. (tri.) vegavANu.. jRmbhaka tri. (jRbh+Nvul) MusuM mAnAra. (puM.) te jUTa, jUTaka pu. (juT+ac pRSo./puM. jUTa+svArthe nAmano se. drA , te nAmano . haitya. (8. 6.) ka) 4i, 35, lo, zivanI. 421- bhUtezasya | tiryalokavAsI devatAnI eka jAti. (1.) te nAmanuM bhujaGgavallivalayaH sannaddhajUTAjaTAH-mAlatI 0 / 1 / 2 / eka astra je vizvAmitre rAmane ApyuM hatuM. jUta tri. (jU+kta) gaye, sAsa, yeda, sApekSa jRmbhaNa na. (jubh+lyuTa) MuK Mug, vi.sa. pAvo, jUti strI. (jU raMhasi+bhAve ktin) vega- taM samApnoti gha3j, 5saravU, idhava, mama astra (tri. jUtibhiH-atharva0 / manane pI31 du:59ul jubha+lyu) suM mAnA2- indriyArtheSvasaMprAptigauriva samAva. jambhaNaM klamaHjUtikA strI. (jUtyA kAyati ke+ka) meM tarnu / jRmbhamANa tri. (jubh+zAnac) MujAtuM, vi.sa apUra. ___pAmatuM, bhIlatuM, prasita thatuM. jUra (divA. A. seTa a.-jUryyate) 798 thaj- bhatre jRmbhA strI. (jubha+a+TAp) MusuM- tuSTi: puSTiH nakhebhyazca ciraM jujUre-bhaTTi0 11 / 8 / 52 thaj, kSamA lajjA jRmbhA tantrA ca shktyHvadha karavo, mArI nAMkhavuM. bhAga0 1415 / 61 / jUrNa puM. (jUra+kta) me. tanu ghAsa. jRmbhAvat tri. (jRmbhA+matupa) MusuM pAtuM, MuellY. jUrNAhvaya puM. (jUrNA AhvA'sya) me tanadhAnya, jRmbhikA srI. (jRmbhA+kan+TAp ata itvam) masuM, vidhAnya. suMjAj- nidrAyA mohamUrdhAkSigauravAlasyajUrNi strI. (jvar roge U+ni, jUr vege+ni vA) jRmbhikAH-mahA0 vAbhaTe / strIno roga, vA, sUrya, heDa, braha, Thodha, tA. jambhiNI strI. (bhi+Nini+GIp) sarana nAme 342, mA53ly 3. (tri.) vegavANu, dravANu, vanaspati- elAparNI / / tAvavALuM. jati strI. (jvara+ktin UTa) 12, dua. jRmbhita tri. (jubh+kta) yeSTA 738, vRddhi pAmela, jUrva, jUSa (bhvA. ubha. sa. seTa-jUrvati) (bhvA. ubha. vikasela, khIlela, ughaDela, praphullita thayela, bagAsuM sa. seTa- jUti, jUSate) 4. 42vI, bhArI naing, vupe. (na.) MusuM, vi.sa., pramukhatA, Maj, - pI.u. strIonuM eka karaNa. jUSa puM. na. (jUS+ka) bharA vagairena sosAmA. jRmbhina tri. (jubha+Nini) suMgAnA2, saghAunA2, jUSaNa na. (jUS+lyuTa) me. 'tanu vRkSa. khIlanAra, vikAsa pAmanAra. z2a (bhvA. para. sa aniTa-jarati) nArnu 2, hU~ 42j, z2a (1. divA. para. a. seTa-jIryyati, 2. curA. ubha. tiraskAra karavo. a. seTa-jarayati, jarayate-3. krayA. pa. a. seTajRbh (bhvA. A. a. seTa-idit-jRmbhate) 52||suN pAj jRNAti) 52 tha, vRddha thaj, (r)e[ ya. ghAI parayuvatimukhAbhaM paGkajaM jRmbhate'dya-Rtu0 3 / 22 / - 4 -jIryante jIryataH kezA dantA jIryanti jIryataH / bhogaH ko'pi sa eka eva paramo nityodito jRmbhate jIryatazcakSaSI zrotre tuSNakA taruNAyate-paJca. 5 / 83 / bhartR0 380 / mANasa. bha27vI- jRmbhate muhurAsInA -jerurAzA dazAsyasya 14 / 112 / -ajArIdiva ca bAlA garbhabharAlasA- sA0 da0 / bhvA. A. a. prajJA balaM zokAt tathAjarat bhaTTiH 6 / 30 / seTa-jRmbhate) MusuM pAj, bhANasa. bha.27vI. jetavya tri. (ji+karmaNi tavya) tavA yogya. jRmbha puM. na. (jubha bhAve ghaJ) saMpAvaM, asaM jetukAma tri. (jetuM kAmaH yasya) tavAnI 29vAj. -jRmbhArambhapravitatadalopAntajAlapraviSTaH-veNIsaM0 27 / | jetR tri. (ji+tRc) tanA2- jetAraM lokapAlAnAM bhuhinavi.sa- etAzca pratimukulalagna-madhupAvalI- svamukhairacitezvaram-raghu0 12 / 89 / Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 918 jetva tri. (ji+vanip vede ni. dIrghasyApi tuk) chatavA yogya. zabdaratnamahodadhiH / jentAka (na.) nAsa sevA bhATe urela roDa bhatanuM ghara. jeman tri. (ji+manin ) 4yazIla, bhitanAra. (puM.) bhitanArapazu, 45, chata, bhitavAnuM sAmarthya. (na. jim + bhAve lyuT) bhiSTa bhogna, lakSa.. jeya tri. ( jim + karmaNi yat) tavA yogya tasmAt kAmAdaya pUrvaM jeyAH putra ! mahIbhujA mArkaNDeye 27 / 12 / jeS (bhvA. A. sa. seT-jeSate) gamana vu, vu. jeha (bhvA. A. seTa-jehate) yatna vo, mahenata ravI. jai (bhvA para. a. aniT jAyati) kSaya pAbhavo, ghasAvaM. jaigISavya puM. (jigISorapatyaM gargAdi. yaJ) te nAmanA yogavettA eka muni. jaitra tri. (jetaiva jetR + prajJAdi, aN ) 4yazIsa, vitanArazarIriNA jaitrazareNa yatra niHzaGkamUSe makaradhvajenazizu0 3 / 31 / - idamiha madanasya jaitramastraM viphalaguNAtizayaM bhaviSyatIti- mAla0 2 / 5 / (puM.) pA26 - pArI. (na.) auSadha. jaitraratha tri. (jaitro ratho'sya) 4yazIsa, ti bhejavanAra zUravIra. jaitrI strI. (jaitra + GIp ) 4yantI vRkSa-mIThI jarajoDI. jaina puM. (jina eva jino devatA'sya vA aN) na yovIsa tIrtha'ramAMnA kheDa, arihaMta- jino devo guru: samyak tattvajJAnopadezakaH / jJAna-darzanacAritrANyapavargasya vartini / / bhinahevanI upAsa zrIva. jaipAla puM. (jayapAla pRSo.) neyAjAnuM Au jaimini puM. te nAmanA kheDa muni, 'pUrva bhImAMsAhAra' vidvAna- mImAMsAkRtamunmamAtha sahasA hastI muniM jaiminim - paJca0 2 / 33 | jaiminizca vaizaMpAyana sumantuzca eva ca / pulastyaH pulahazcaiva paJcaite vajravArakAH / jaiminIya na. ( jaimini + cha) pUrva bhImAMsA darzanazAstra'. jaimuta tri. ( jImUtasyedam aN) bhedha saMbaMdhI, bheghanu. jaiva tri. (jIvasyedam aN) va saMbaMdhI, khAtmA saMbaMdhI, bRhaspati saMbaMdhI (na. jIvo devatA'sya aN) puSya nakSatra. jaivantAyana puM. (jIvantasya gotrApatyaM vA phaJ) vanta RSino gotraja, [jetva - joSa jaivantAyani tri. (jIvantasyAdUradezAdi phiJ ) vantanI samIpano pradeza vagere. jaivali puM. ( jIvalasya rAjJo'patyam iJ) vAsarAbhanI putra pravAhaNa. jaivAtRka puM. ( jIvayati auSadhiprabhRtInIti jIv + Nic + AtRkan vRddhizca ) caMdra, myUra, putra, auSadha, havA, Gkuza, 6-. (tri. jIvatIti jIva + AtRkan vRddhizca ) sAMjA AyuSyavANuM- jevAtRka ! nanu zrUyate patirasyAH mithilAyAM prahAravarmAsIt-daza0 2 / AyuSmAna, aMge yAta dudhamuM jaivi tri. (jIvasya adUradezAdi caturarthyAM Ji) avanI samIpano pradeza vagere jaiveya tri. (jIvAyAH maurvyA idam strItvAt Dhak ) dhanuSanI chorI saMbaMdhI (puM. jIvasya gurorapatyam zubhrAdi Dhak ) bRhaspatino putra usa muni, jaiSNava tri. ( jiSNoridamaNa) bhiSyu saMbaMdhI, bhiSNunuM, jaya meLavanAranuM saMbaMdhI. jaihmAzineya puM. (jihmAzino'patyam zubhrAdi Dhak ) jihmAzinano putra. jaimya na. ( jihmAsya bhAvaH SyaJ ) 542, DuTilatA, vaDatA, vAMDA - jaihmaM puMsi ca maithunyaM jAtibhraMzakaraM smRtam - manu0 11 / 67 / jaivya tri. (jihvAyAH idam aN) bhanuM, kala saMbaMdhI.. joGga na. ( juGgayate varjyate, jugi varjane karmaNi ap pRSo.) kheDa bhatanuM DAlIyaDa nAmanuM sugaMdhI dravya. joGgaka na. ( juGgati tyajati sadgandhaM jugi Nvul pRSo.) dRSgAguru bhanchana. joGgaTa puM. (juGgati arocakatvaM parityajatyanena jugi + aTan guNazca) utkaMThA, khaDAMkSA, garmizIno khalilASa-choDalo. joTiGga puM. (joTiM gacchati Da khicca) mahAdeva. (tri.) tIvra tapazcaryA 42nAro, mahAvratadhArI, tapasvI. joDa puM. (juD bandhane ghaJ) baMdhana. jontAlA strI. ( ju+vic tasyAntamAlAti A+lA+ka) eka jAtanuM dhAnya-devadhAnya. joSa puM. (juS + bhAve ghaJ) prIti- joSe prItijanake vyavahAre - dayAnanda bhASye / sevana. (na.) sukha, khAnaMha, saMtoSa, sojya. Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ joSaNa-jJAtasiddhAnta shbdrtnmhoddhiH| 919 joSaNa na., joSaNA strI. (juSI-prItirsevanayoH+bhAve | apa+jJA chupAvaj - zatamapajAnIte siddhA0, - lyuTa/juS+ svArthe Nic+bhAve yuc) prA.li., sevana.. AtmAnamapajAnAnaH zazamAtro'nayad dinam joSam avya. (juS+am) yupIthI, apayu5- kimiti bhaTTiH 8 / 26 / abhi+jJA sArI zata. 21.uj. - joSamAsyate-za0 5. / - maivamityabravIccainaM nAbhyajAnAnalaM nRpama-mahA0 / prati+ abhi+jJA joSamAsveti-mahA0 2 / 68 / 16 / chAna. 24Ine, suja, mANapatra pAe. sama+ abhijJA mojaNavaM saMtApa, mAnaMha, sArA zata, 54, bsubhaa2.| ava+jJA manA62 52vo, 98.83pe - joSA, joSikA, joSit, joSitA, yoSA, yoSit avajAnAsi mAM yasmAt -raghu0 1 / 17 / A+ jJA srI. (joSayati, juS+Nic ac juSate sevate, sArI sate. guj, mAzA 42vI, chuma 72vI. upa+ juS+ Nvula+TApa, ata itvam/juSyate-yuSyate jJA prathama puM. nis-nir+jJA nizcaya35. 4. upabhujyate juS- yuS+ it yasya jaH/joSit-yoSit+ pari+jJA yota25thI. vaM. tapasvibhiH kazcit halantatvAt TAp-joSitA) strI. nA. parijJAto'smi-za. 2 / pra+jJA atyanta uj. prati+ joSTra tri. (juS+tRc) sevanAra, seva.. jJA pratikSA 12vI- haracApAropaNena kanyAdAnaM jomara na. (jumara+aN) humaranandi nmn| vidvAne pratijAnIte-prasanna0 / vi+jJA vizeSa. Sagig. - 2yeDaM, 'saMkSiptasAra' nAmarnu me. vyA5248. (tri.) Aryaputra ! asti me vijJApyam-uttara0 1 / sama+jJA saMkSiptasAra' nAmanA vyAkaraNano bhaNanAra. sArI zata. 1j -pitrA pitaraM vA saMjAnIte-siddhA0 / jaulAyana paM. (jalasya apatyama itra tatra kaJa) ge saMzA thavI, bhAnamA Avaj, yA 52j -mAtuH) RSinI putra. mAtaraM vA saMjAnAsi-siddhA0 / (curA. ubha. sa. jauhahva tri. (juhva+aN) te nAme yazana abhu Davya. seTa-jJapayati, jJapayate) jJap -dhAtuno artha huA. jJa, jJaka puM. (jaJojaH j bhane J bhajAna janevA me. (curA. ubha. sa. seTa-jJapayati, jJapayate) pre25|| 42vI.. dixi. (puM. jAnAtIti jJA+ka/tri. jAnAtIti jJAta tri. (jJa+kta) , vihita. thayela- pUrvameva jJA+ka) buddha-viziSTAtmA, caitanyavANo mAtmA, mayA jJAtaM pUrNametaddhi medasA-paJca0 1 / 126 / (na.) aDa, uta, vidvAna, zaMmanyaH utl, Gl, bhaMgaNa - (puM. jai. da.) te. nAmarnu me. dusa-bhAM praha, zatA, buddhimAna bhane vidvAna.. zrImahAvIrasvAmI utpanna thayA hatA. (tri.) jJAtakuLamAM jJatA strI., jJatva na. (jJasya bhAvaH tal-tva) nA25, utpanna thayela, IkvAku kuLamAM janmela. ni. jaSa (cu. ubha. sa. seTa-jJapayati, jJapayate) bhA2j, jJAtakumAra (pu.) tavaMzanI se dubhA2. jovuM, tIkSaNa karavuM, saMtoSa pamADavo stuti karavI, jJAtakula (na.) te nAmarnu me dusa-.. zAuaj, tuj- anirdiSTArthatayA jJaptiriha jJAnam / jJAtakulanandana (puM.) siddhArtha 25%nA putra yovAsamA sama4yu, samaaj, Tosj. jaina tIrthaMkara zrI mahAvIrasvAmI. jJapita, jJapta tri. (jJap+kta) 45uvesa, kAyadA, tAkSa jJAtakhaNDa (na.) te nAmarnu me vana, yA bhagavAna 728, bhAre, saMtoSa 5mAusa, stuti 428, zAmaveya. mahAvIrasvAmIe dIkSA lIdhI hatI. jJapti strI (jJap+bhAvi ktin) buddhi, sm%| -tato jJAtaputra, jJAtanandana (pu.) yovIzamA haina tIrtha42 dIrghatapovAkyAt sambhAvya dvIpagAM ca tAm / tajjJaptaye zrImahAvIrasvAbhA.. dAzapaterutsthaladvIpavAsinaH kathAsaritsAgare 25 / 57 / jJAtala tri. (jJAtaM jJAnaM lAti lA+ka) nivAj. Lna, bhAra, saMtoSa 5mAudo, tiiksse| 2. jJAtaleya puM. (jJAtalasya apatyam) tana putra. jJA (krayA, pa. sa. aniTa-jAnAti) uj, samaj. jJAtavya tri. (jJA+tavyac) vA yogya, sabhA -mA jJAsIstvaM sukhI rAmo yadakArSIt sa rakSAsAm yogya. -svarASTra pararASTre ca jJAtavyaM balamAtmanaHbhaTTiH 5 / 9 / -jAnannapi hi medhAvI jaDavalloka mahA0 4 / 26 / 5 / Acaret-manu0 2 / 110 / anu-jJA anumati ||5vii, jJAtasiddhAnta puM. (jJAtaH siddhAnto yena) siddhAMtane. 2% ApakI- anujAnIhi mAM gamanAya-uttara0 3 / / 1002, 56ArthanA sva.35ne samA2. Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 920 jJAtAdharmakathA (strI.) haina mate agiyAra aMga paiDI chaThThuM aMgasUtra. jJAtAnvaya (puM.) vaina tIrthaDa2 zrImahAvIrasvAmI.. jJAti puM. (jAnAti chidraM kulasthitiM vA saMjJAyAM kic) pitA, DADA vagere sagAMsaMbaMdhI, jAMdhava, duTuMjI, nAta. jJAtikarman (jJAteH karma) jJAtinuM bha. jJAtitA strI, jJAtitva na. ( jJAterbhAvaH) jJAtipazu, sagApazu. jJAtR tri. (jJA+tRc) bhAnAra, samanAra. jJAtRtA strI. jJAtRtva na. ( jJAturbhAvaH tal-tva) jANanA25NuM. jJAteya na. ( jJAterbhAvaH karma vA Dhak ) jJAtipazuM jJAtinuM bha - jJAteyaM kuru saumitre ! bhayAt trAyasva rAghavambhaTTiH / shbdrtnmhoddhiH| jJAtvA avya. (jJA + ktvA) bhasIne, samane. jJAna puM. (viSayAn jAnAti jJaH aniti anaH karma0 ) va- mokSe dhIrjJAnamanyatra vijJAnaM zilpazAstrayoHamaraH 1 / 5 / 6 (na. jJA+bhAve lyuT) bodha, jJAna, samabheA, AtmajJAna, tattvajJAna- jJAnaM yannirvikalpAkhyaM tadatIndriyamiSyate / tat pramA na pramA nApi bhramaH syAnnirvikalpakam / / prakAratAdizUnyaM hi sambandhAnavagAhi tat-bhASAparicchedaH / - vairAgyAjjAyate jJAnaM jJAnAd yogaH pravartate / yogajJaH patito vA'pi mucyate nAtra saMzayaH vAyupu0 11 / 36 / vizeSa ane sAmAnya sva3ye javajodha. - (1) svaparaprakAzakaM jJAnam - iti jainAH 1 (2) buddhitattvasya mahattatatvAparaparyAyasya pariNAmavizeSo jJAnam - iti sAMkhyA: prAhuH- gau. vR. 1/1/15 / (3) guNapuruSAnyatAkhyAtirUpo'dhyavasAyo jJAnam - (vAca0) / (4) buddhivRttinirodharUpo yogo jJAnam iti yogazAstrajJA AhuH / (5) kecid bauddhAstu bAhyArthAbhAvena buddhereva tattadarthAkAratayA avabhAso jJAnam-ityaGgIcakruH / (6) manovRttizcaitanyavizeSo vA jJAnam - iti mAyAvAdinaH / (7) mAyAvAdimate jJAnaM dvividham vRttirUpam, tadavacchinnavRttipratibimbi-tacaitanyarUpaM ceti / (8) dhyAnopAsanAdi zabdavAcyaM vedanam jJAnam / jJAnakRta tri. (jJAnena kRtam) buddhipUrva resuM bhaegI joIne karela. [jJAtAdharmakathA - jJAnamudra jJAnagamya puM. (jJAnena gamyaH) jJAna mAtra gabhya, jJAna vaDe bhI zAya te paramezvara (tri.) jJAna vaDe jANavA yogya. jJAnacakSus puM. (jJAnaM jJAnasAdhanam zAstraM cakSurivAsya) vidvAna, jJAnI- sarva tu samavekSyedaM nikhilaM jJAnacakSuSA manu0 2 / 8 / (na. jJAnameva cakSuH ) jJAna se 4 Aja, (tri.) jJAnaM cakSurivAsya jJAna35 khajavANuM. jJAnatapas na. ( jJAnAya tapaH) satya jJAna bhATe tapazcaryA. jJAnada tri. (jJAnaM dadAti dA+ka) jJAna khApanAra guru, upadeza. jJAnadagdhadeha (jJAnenaiva dagdho deho'sya) saMnyAsI, jJAnI - jemaNe jJAnadvArA sarva karmone athavA vAsanA jALane bALIne bhasma karI dIdhI che. jJAnadarpaNa puM. (jJAnaM darpaNa ivAsya) ArasI tulya jJAnavALA jJAtIjana, kevaLajJAnI tIrthaMkara Adi. jJAnadA, jJAnadAtrI strI. (jJAnada + striyAM TAp / jJAnadAtR + striyAM GIp ) sarasvatI devI. jJAnadAtR tri. (jJAnasya dAtA) upadezaka vagere. jJAnadhana na ( jJAnameva dhanam ) jJAna3yI ghana (tri. jJAnameva dhanamasya) jJAna3yI dhanavANu. jJAnaniSTha tri. (jJAne niSThA'sya) jJAnabhAM niSThAvANu, jJAna ApanAra guru sAcA AtmajJAnanI sAdhanAmAM yukta, tattvavettA. jJAnapati puM. (jJAnena patiriva ) paramezvara guru. jJAnapara tri. (jJAne paraH) jJAnabhAM parAyA. jJAnapAvana na. (jJAnamiva pAvanam ) te nAmanuM kheDa tIrtha.. jJAnapuruSa (puM.) jJAnapradhAna puruSa, jJAnavAna puruSa. jJAnapradIpa puM. (jJAnaM pradIpa ivAsya) mahAdeva, jJAnazcI dIpakavALA arihaMta Adi. jJAnapravAda na na bhate yaha pUrva paiDI pAMyabhuM pUrva. jJAnamaya puM. (jJAna + mayaT ) paramezvara, paramAtmA, parabrahma, ziva. (tri.) pAnI- itaro dahane svakarmaNAM vavRte jJAnamayena vahninA raghu0 8|20| jJAnamudra tri. (jJAnaM mudrevA'sya) ahyuM zAzuM, samadu. jJAnamudrA strI. taMtrazAstra prasiddha te nAmanI kheDa mudrA. Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jJAnamUla-jyAni shbdrtnmhoddhiH| 921 jJAnamUla tri. (jJAnaM mUlamasya) niSTheno. sAdhA2 cha | jJAnin tri. (jJAnamastyasya ini) u-l, unavANu - ta, (na. jJAnasya mUlam) zAnabhUga. / jJAnino manujAH sarve kintu te na hi kevalam / jJAnayajJa puM. (jJAnaM yajJa ivAsya) tatvavettA, zanI, | yato hi jJAninaH sarve pazu-pakSi-mRgAdayaH / / - dArzanika, jJAnarUpa yajJa. mArkaNDeye 8136 / sAtmazAnI. jJAnayoga puM. (jJAnameva yoga:) zAna35. yoga, tatvAnanI. jJAnendriya na. (jJAnasAdhanamindriyam) nana sAdhana prApti. bhATe zAnamA 4 me. niSThA -parasparaM ko'pi driya-zrotra, tva, yakSu, al, nAsiba mane bhana. yogaH kriyA-jJAnavizeSayoH / strI-puMsayorivAnandaM prasUte jJApaka tri. (jJa+Nic+ lyu) 4||vn2, jo ApanA2, paramAtmajam-samAdhizatakam / samAvanA2. (puM.) gura, AyArtha. (na.) vyaa'25||2||str jJAnalakSaNA strI. (jJAnaM jJAnabhedo lakSaNaM svarUpaM yasyAH) prasiddha jJApaka-pramANadarzaka sUtra. nyAyamatamAM alaukika pratyakSanA sAdhanabhUta eka jJApana na., jJApti strI. (jJA+Nic + lyu/jJA+ sani-viSayI yasya tasyaiva vyApAro jJAnalakSaNa: Nic+ktin) 4uaj, po.dha. 5o, ma02 ||5vii, samajAvavuM. bhASApari0 / jJAnavat tri. (jJAna+matup) zAnavANu, zanI. jJIpsA tri. (jJA+san+bhAve a) vAna. 627. jJAnavijJAna na. (jJAnaM ca vijJAnaM ca) ni. bhane jIpsyamANa tri. (jJap+san+karmaNi zAnac) uvavAne cheda. vijJAna, Atma rahasyanuM jJAna, Izvara saMbaMdhI samajaNa. jJeya tri. (jJa+karmaNi yat) jJAnavApI strI. zAma sAveDaM te. nAmarnu me tIrtha. vA yogya, sama4vA dAya: -jyotiSAmapi tajjyotistamasaH paramucyate / ___-jJAnavApI prazaMsanti yataH svargIkaso'pyalam / / jJAnaM jJeyaM jJAnagamyaM hRdi sarvasyAdhiSThitam-iti kSetraM jJAnasAdhana na. (jJAnasya sAdhanam) iMdriya, tatpazAnanu tathA jJAnaM jJeyaM coktaM samAsataH / madabhakta etada sAdhana-zrava-manana-nihidhyAsana. vage3. vijJAya madbhAvAyopapadyate-bhaga0 a0 13. / jJAnAnutpAda puM. (jJAnasya anutpAdaH) sazAnatA, bhUma, jJeyatA strI., jJeyatva (na. jJeyasya bhAvaH tal-tva) jJAnanI utpattino abhAva. jANavA yogyapaNuM, samajavA lAyakapaNuM. jJAnAcAra puM. (jai. prA. ko. nANAyAra) ANe. maj, jyakA (srI.) vRttanI me 2. vinaya sahita bhaNavuM vagere ATha prakArano jJAnano jyA (krayA. para. a. aniT-jinAti) vRddha thAM, 75 mAyA2- kAle viNaye bahumANe uvahANe taha tha, TUrnu thaj, ghasA 4. aniDhavaNe / vaMjaNa-attha-tadubhave aTThaviho jyA (jyA+yak) dhanuSyanI hoza- jagrAha balamAsthAya nANamAyAro-aticAraH / jyayA ca yuyuje dhanuH / - mahA0 1 / 226 / 20 / - jJAnApIDa puM. (jJAnasyApIDaH) sanathI. utpana thn|2 vizrAmaM labhatAmidaM ca shithiljyaabndhmsmddhnu:saMskAranA nAzathI thanAruM vismaraNa. za0 2 / 6 / pRthvI mAtA, banne ta26 saMyavANI jJAnAbhyAsa puM. (jJAnasya abhyAsaH) zAnanI abhyAsa., eka sIdhI lITI. jJAnanAM sAdhana zravaNa-manana-nididhyAsana vagere. jyAghAta (puM.) dhanuSanI horIno AghAta. jJAnAvaraNa paM., jJAnAvaraNIya na. (jai. prA. nANAvaraNa, jyAghAtavAraNa na. (jyAyAH AghAtaM vArayatyanena) dhanuSanI nANAvaraNijja) Ana prApta 2ati 3 mAvatuM dorInA AghAtane aTakAvanAruM dhanudharIoe hAthe ta nAmarnu bhAva25-. bAMdhavAnuM eka cAmaDuM. jJAnAvasthita tri. (jJAne avasthitaH) namai. 28 jyAghoSa puM. (jyAyAH ghoSaH) dhanuSanI. ho.rIna. saajJAnamAM sthiti pAmela. 2. jJAnAsana na. te namarnu me. bhAsana. jyAni (tri.) vRddha, kSI, (r). (strI. jyA+ni) kyojJAnitA srI., jJAnitva (jJAnino bhAvaH tal-tva) DAni., [5j, vRddhatA, 52315j, tyAsa 2. jJAnIpaNuM. chou, nahI. Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 922 shbdrtnmhoddhiH| [jyAmaya-jyaiSThI jyAmaya puM. (jyA+mayaTa) yaMdravaMzamai pahA thayesa. te jyeSThavRtti strI. (jyeSThasya vRttiH) 4.304nA. vRtti, jyeSThano nAmano me 20%81. dharma. jyAyas tri. (atizayena prazasyo vRddho vA prazasya- jyeSThazvazrU strI. (jyeSThA mAnyA zvazrUriva saMjJAtvAt vRddha+ Iyasun jyAdezaH) bhatizaya vRddha -prasavakrameNa puMvadbhAvaH) moTI. sI., 5/24 sAsu. sa kila jyAyAn-uttara0 6 / atyaMta. bhoTu - jyeSThasAman na. (jyeSThaM sAma) te. nAmanI sAmavahana. jyAyAMsamanayovidyAt yasya syAcchotriyaH pitA se bhAga- jyeSThaM nAmnAbhivikhyAtaM jyeSThasAmavrato manu0 3 / 137 / atizaya vajAvAyogya, atyaMta hariH-mahA0 12 / 348 / 43 / prazaMsApatra. jyeSThasthAna na. 20ma mAveNuM me tAtha.. jyAyasI strI. (jyAyas+ GIS) bhatizaya prazaMsAtra, jyeSThA strI. (jyeSTha+TAp) bhoTa pAuna, sattAvIsa oI strI. vizeSa -jyAyasI cet karmaNaste matA nakSatrImAna sArabhuM nakSatra- zreSThapratiSTho vikalasvabhAvo buddhirjanArdana ! -zrImadbhAga0 / / jyeSThA bhaveda yasya ca janyakAle-koSThIpradIpe / - jyu (bhvA. A. sa. aniT-jyavate) j. kurvantamanurAdhAsu labhante cakravartitAm / AdhipatyaM jyut (bhvA. para. sa. seTa-jyotati/bhvA. A. sa. seTa ca jyeSThAsu mUle cArogyamuttamam-mArkaNDeyapu0 34 / 13 / __jyotate) 65g, utuj. garoLI, vacalI AMgaLI, gaMgA nadI, dhaNInI ghaNI jyuti (srI.) hApti, ti, te4. ja mAnItI strI, lakSmInI moTI bahena, te nAme eka jyutimat tri. (jyuti+matup) hAptivAj, silnaij, hevI, AzIbha me. gaur| hevI, hu, haridratA, me. satI strI.. tevANu. jyeSTha tri. (atizayena vRddhaH-prazasyo vA iSThan jyAdezaH) jyeSThAmalaka puM. (jyeSThaM Amalakam) 53vI. bhIma... jyeSThAmUlIya puM. (jyeSThAM mUlaM vA nakSatraM arhati cha) satizaya vRddha, atyaMta. moTu -jyeSThaM varNamanuprApya malinA- jyeSThAmUlIyamicchanti mAsamASADhapUrvajamtasmAd rakSeta vai dvijaH-mahA0 13 / 143 / 7 / 4.DI.la., zabdArthacintA0 / gatizaya prazaMsapAtra. (puM.) bhATo mals- dRDhabhaktiriti jyeSThAmbu na. (jyeSThaM prazastam ambu) yo dhoyeDaM, jyeSThe rAjyatRSNAparAGmukhaH-raghu0 12 / 19 / 44, 4 uii, yojAna dhovasa. bhalino, 52bhezvara, prA. jyeSThAvApya tri. (jyeSThena avApyaH) moTA mejaal jyeSThatara, jyeSThatama tri. (jyeSTha+tarap+tamap) atizaya yogya. moTAmAM moTuM, ghaNuM vRddha. jyeSThAzrama puM. (jyeSThaH prazastaH AzramaH) gRhasthAzrama. jyeSThatA strI., jyeSThatva na. (jyeSThasya bhAvaH tal-tva) | jyeSThAzramin tri. (jyeSThaH prazastaH AzramI) atyaMta moTApaNuM, atizaya vRddhapaNuM, atyaMta gRhasthAzramamAM rahelo puruSa, gRhasthAzramI. prazaMsApAtrapaNuM. jyeThAMza puM. (jyeSThabandhoraMzaH) bhoTa mAna. bhA. jyeSThatAta puM. (tAtasya jyeSThaH rAja0 pUrvanipAtaH) jyeSThI strI. (jyeSTha+GIp) rojI- nipatati yadi pitAno moTo maus, . pallI dakSiNAGge narANAM svajanaghanaviyogo lAbhadA jyeSThabalA strI. (jyeSThaM balaM yasyAH) sahevI-se627 vAmabhAge ! urasi zirasi pRSThe kaNThadeze ca rAjyaM nAmano velo. kara- caraNa-hRdisthA sarvasaukhyaM dadAti-jyotiSam / jyeSThabhAryA srI. (jyeSThA'sau bhAryA ca jyeSThabandhorbhAryA jyeSTha puM. (jyeSThI pUrNimA'smin mAse aN) 6 ___ vA) moTI vaDa, bhora mAnI. baDu, 50 mahino. jyeSThavarNa puM. (varNAnAM jyeSThaH rAja0 pUrvanipAtaH) lA!, jyaiSThI strI. 4 malinAnI. pUnama- kArtikI phAlgunI zreSTha val, Gttama 20. caitrI jyaiSThI paJcadazI sitA / manvantarAdayastvetA jyeSThavApI (srI.) kSetramai 22sthAnamA mAvA dattasyAkSayakArikA / / tithitattvadhUtabhaviSya0 / me. vA. garojI.. Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jyaiSThya-jyotiSmat shbdrtnmhoddhiH| 923 jyAta yAtina tri jyaiSThya na. (jyeSThasya bhAvaH Syac) zreSTha, atyaMta | jyotirvidyA strI., jyotiHzAstra na. (jyotiSAM sUryAdInAM vRddha satyaMta moTA. gatyAdijJAnasAdhanaM vidyA/jyotiSAM sUryAdInAM jJApakaM jyaiSThasAman na. sAmavehano bhu bhA zAstram vA zatvam) sUrya vagairenI gati.va.3 6vinA2 jyaiSThineya puM. (jyeSThAyAH striyA apatyam Dhak inaG) zAstra-yoti:zAstra. pahelAM paraNelI strIthI utpanna thayela putra, dhaNInI jyotirloka puM. (jyotiSAM lokaH) 10.45 pravata mAnItIno chokaro. dhruvatA, 52bhezva.2. jyo (bhvA. A. sa. aniT jyavate) 25, 51. jyotirhastA (strI.) hu hevI- hastaM zarIramityAhurhasti karavo, hukama karavo, upanayana saMskAra karavo, vratano ca gaganaM tathA / jyotiSi graha-nakSatrAJjyotirhastA upadeza Apavo. tataH smRtA- devIpurANe / jyo avya. (jyo. ukun) puSNa vata, prazna, 486, jyotizcakra na. (jyotibhirnakSatrairghaTitaM cakram) mAre turata, bhai, 6deg4ndi. jyotirAtman puM. (jyotirAtmA'sya) sUrya, yandra, na rAzinu bha31, nakSatra, maya 473- jyotizcakraM bhuvo vagere. mAnamUrdhA provAca kezavaH-garuDapu0 / / jyotirAditya puM. (jyotiSi savitre maNDale AdityaH) | jyAtaSu na. (ja. prA. jAisa) tiSaya. (pu.) paramezva2- Adityo jyotirAdityaHviSNusahasra. / jyotiSacakranI aMdara rahetA devo sUrya, caMdra vagere, jyotiriGga, jyotiriGgaNa puM. (jyotiriva iGgati igi jyoti:zAstra, mAza. (na. jyotiS + ac) gato+ac jai. prA. joiaGga) pataniyu, mAgiyo jyotiHzAstra. kIDo, jemAMthI jyoti-prakAza jaNAya tevA kalpavRkSanI jyotiSa puMzI , jyotiSI, maMtravizeSa. (tri. ld. jyotiS+ac) pagAra saMdhAgosana, dhyotiSa jyotirIza puM. (jyotiSaH IzaH) te namanA meM jyotiSa. saMbaMdhI jyotiSanuM. jyotiSika, jyotiSin tri. jyotiryotiHzAsra jyotirIzvara puM. (jyotiSAmIzvaraH) 52.zva2. adhIte+Thak/jyotiS+ ini) jyotiSazAstra jyotirgaNa puM. (jyotiSAM grahAdInAM gaNaH) gaganastha 2, mAnA2. tasvI sUrya, caMdra, nakSatra vagere. jyotiSI strI. (jyotiS+GIp) zInI strI. (strI. jyotirgaNezvara puM. (jyotirgaNAnAmIzvaraH) 52mezva2. jyotiH astyasyAH ac+GIp) tA.. jyotirgantha puM. (jyotiSAM grahanakSatrAdInAM gatyAdisAdhanaM jyotiSka na. (jyotiriva kAyati kai+ka) te namana granthaH) bhyotiSazAstra. bhe2 parvatana me zija2. (puM. jyotiS+ke+ka) jyotirbIja na. (jyotiSo bIjamiva) 5yu, yo citraka vRkSa, methInA bI-methI gaNiyArInuM jhADa, graha, ho . jyotirmaya tri. (jyotiS+mayaTa) tomaya, te sva.35, tara, sUrya, caMdra, nakSatra, vagaire. jyotiSkalpa tri. (jyotiS+kalpap) tevI, pra- atyanta praDAzavANa-RSAjyAtimeyAn sapta sasmAra cakacakita. smarazAsanaH-kumArasambhavam / jyotiratna na. (jai. prA.) me jyotiSkA strI. (jyotiriva kAryAta ke+ka+TAp) tana ratna. jyotirAja puM. (je. prA. joisarAya) yandra tathA sUrya. bhArasisell, 4.4, 57. jyotirAlaya puM. (jai. prA. joisAlaya) yAtipanA jyotiSToma (pu.) te. nAmanI meM 4-somayA, ma sUrya Adi deva. somavallInAM rasano homa thAya che. jyotirindra puM. (jai. prA. joisiMda) jyotiSAnA dra, jyotiSyat tri. (jyotiH astyatra matup) tasvI, sUrya tathA candra. HzamAna, avANavANu- kokaprIticakoracAraNajyotirvid puM. (jyotiSAM sUryAdInAM gatyAdikaM vetti paTuotiSmatI locane-murAriH (puM.) sUrya, 4053k vid+ kvip) yotiSazAstra. ena2, jyotiSI. | jhADa, plakSadvIpamAM Avela te nAmano eka parvata. aMya.82." Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 924 shbdrtnmhoddhiH| [jyotiSmatI-jvaramAtaGgakesarirasa jyotiSmatI strI. (jyotiSa+matup+GIp) bhAsasisell, jyotsna tri. (jyotsnA'styasya aN) yaMdrana Bi29vANu, bhavAnI tri- nakSatra-tArA-grahasaMkulApi jyotiSmatI | yAMnIuj. candramasaiva rAtriH-raghu0 6 / 22 / yogazAstramA tAvedI | jyautsnikA, jyotsnI strI. (jyotsnI kan) 5.4vANI tattvapradhAna eka cittavRtti, agninI aciMkhatI rAtri, yAMhanAvAjI rAtri. nAmanI nagarI. jri (bhvA. para. a. aniTa-jrayati) 45. pAmo, taj, jyotis puM. (dyotate dyUtyate'nena dyUt+ isun Adirdasya bhI 42j. ubhI tha. jaH, jyut dIptau vA isun) sUrya, agni- tasyAntareNa jrI (krayA. para. a. aniTa-jriNAti/curA. ubha. a. nAbhestu jyotiHsthAnaM dhruvaM smRtam / tadA dhamati aniTa- jrAyayati, jrAyayate) gha27yaj, vRddha j, vAtastu dehastenAsya vardhate-suzrute / 4053lk 3, jIrNa thavuM. citraka vRkSa, methInuM jhADa. (.) jovAmAM sAdhanabhUta jvara (bhvA. para. aka. seTa-jvarati) tAaam , Mini 28. pArtha 31.80-pUtajI, nakSatra - bhaihA thaq. jyotibhirudyadbhiriva triyAmA-kumA0 7 / 21 / pr.52|| jvara puM. (jvarati jIrNo bhavatyanena jvara+bhAve a) jyotirekaM jagAma-za0 5 / 30 / te4, svayaM praza, 84.2, du4- manasastadupasthite jvare-raghu0 884 / yaitanya, sAtmayaitanya. tA5, - svedyamAnajvaraM prAjJaH ko'mbhasA pariSiJcatijyotissAt avya. (jyotiS+sAti) bhanine sAdhIna zizu0 2 / 54 / saMtA5. jyoti svarUpa. jvarakAlaketurasa, jvarakuJjarapArIndrarasa, jvarakesarin jyotIratha puM. (jyotiSAM sUryAdInAM ratha ivAradhAratvAt) dhruvanakSatra, uttAnapAda rAjAno putra. puM. (jvarasya kAlaketuriva rasaH) uvanI. nA 4282 jyotIrasa (puM.) . tanu ratna. te nAme eka auSadha. jyotsnA strI. (jyotirastyasyAM na upadhAlopazca) yAMnI, | jvaraghna puM. (jvaraM hanti han+kartari Thak) , yaMdranu vANu- sphuratsphArajyotsnAdhavalitatale vAstu nAme vanaspati. (tri.) tAvanI nA 4282. -jvaraghnaM pAvanaM vRSyaM rucyaM kaphApahama-bhAvapra0 / kvApi puline-bhartR0 3 / 42 / -jyotsnAvato nirvizati jvaraghnI strI. (jvaraghna+DIpa) bha98. pradoSAn-raghu0 6 / 34 / yaMdraBi23, 23. nagaMdhadravya, du hevI, paTosa. jvaradhUmaketurasa puM. (jvarasya dhUmaketuragniriva dAhakatvAt) jyotsnAkAlI (strI.) te. nA. yaMdrana nyA, 29n| tAvano nAza karanAra te nAmanuM eka auSadha. putranI patnI.. jvaranAgamayUracUrNa na. (jvara eva nAgaH sarpastasya jyotsnAdi (puM.) vyaa429||2||str prasiddha me. sh062|4 mayUra iva hiMsakatvAt) tAvanI nA 4282 66835. -sa ca gaNaH-jyotsnA, tamisrA, kuNDala, kutupa, meDa yU.. visapa, vipAdikA vagere. jvaranAzana na. (jvaraM nAzayati) pasaliyo pitta. 55... jyotsnApriya puM. (jyotsnA priyA yasya) aura pakSI. jvaranAzinI strI. (jvaraM nAzayati) go. bha98. jyotsnApriyA strI. (jyotsnA priyA yasyAH) yAra jvarabali puM. (jvarazAntyai deyo bali:) tAvanI zati. pakSiNI. mATe ApavAnuM eka balidAna. jyotsnAvRkSa puM. (jyotsnAyAH dIpaprakAzasyAdhAraH vRkSaH) jvarabhairavacUrNa na. (jvarasya bhairava iva nAzakatvAt) divAno AdhAra dIvI vagere. tAvano nAza karanAra davArUpa eka cUrNa. jyotsnikA, jyotsnI srI. (jyotsnA+svArthe ka / jvarabhairavarasa puM. (jvare bhairava iva nAzakatvAt) tAvanI strI. jyotsnA'styasya aNa+GIp na vRddhiH) 4. nAza karanAra te nAme eka auSadha. rAtri, 5Tole.st, 5Toma, 27 nAme gaMdhadravya. jvaramAtaGgakesarirasa, jvaramurArirasa puM. (jvara eva jyotiSika tri. (jyotiSamadhIte veda vA Thak) mAtaGgo gajastatra kesarIva/puM. jvaro mura ivaasurbhedjyotiSazAstrane jANanAra ke bhaNanAra. stasyAriH) tAvanI naa2|| 72nA2 te. nAbhe the. auSadha. Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jvarazUlahararasa-jvAlezvara shbdrtnmhoddhiH| 925 jvarazUlahararasa puM. (jvarasya zUlaM vedanAM harati ha+ac) / mRdutaravacanena jvalati na sA malayajapavanena-gIta0 7. / tAvanI vedanAno nAza karanAra eka auSadha. hA5g, 4.5- tvadadharacumbanalambita-kajjalajvarasiMharasa puM. (jvarasya tadrUpagajasya siMha iva hanta / mujjvalaya priyalocane ! -gIta0 12 / utsu thaj tvAt) tAvano nAza 522 te nAmarnu me auSadha. jajvAla lokasthitaye sa rAjA-bhartR0 1 / 4 / / jvarahantu, jvarApaha, jvarAzanirasa tri. (jvaraM hanti jvalana tri. (jval+tAcchIlyAdau lyuTa) 65tuM, han+tRca /jvaramapahanti, apa+han+Da/jvarasya .zamAna, timAna, mana2. (puM. jval+lyuTa) azaniriva nAzakatvAt tadrUpo rasaH) tA.nA. na.28 magni -tadana jvalanaM madarpitaM tvarayerdakSiNavAtavIjanaiH422, tAnAza havA. ku0 4 / 26 / yitra vRkSa. (na.) enj, 5j, jvarahantrI strI. (jvarahantR+GIp) bha98. pra.zavaM. jvarAgni puM. (jvaraH agniriva santApakatvAt) tAvanI jvalanAzman jvalanamaNi puM. (jvalanaH azmA) saMtApa, tAvanI ||2bhii-haadd. sUryakAnta maNi, caLakato maNi. jvarAGkuzarasa puM. (jvarasya gajarUpasya akuza iva jvalayat tri. (jval+zatR) paNatuM, hI5], u.tuj. pratirodhakatvAta) tAvano nAza. 282 te nAbhana jvalita tri. (jval+kta) praNesa, dIpesa, .zekha.. eka auSadha. jvalin tri. (jvala+ini) anAra, dIpanAra, prazanA2. jvarAGgI strI. madrahanti nabha vanaspati.. jvalinI strI. (jval+ini+GIp) mUlatA- bhoravesano jvarAtisAra puM. (jvarayukto'tisAraH) tAva. a.ne. vaso. sAthosAtha jhADAno roga. jvarAntaka puM. (jvarasya antaka iva jvaramantayati vA jvAla puM. (jval-aN) bhanina viu, qu, B, ti, dIpti. (tri.) hAptivANu, tivAj. anti+Nvula vA) paramANo, riyAtuM. jvarAntakarasa . (jvarasya antako rasaH) te. na. jvAlakharagada (puM.) te nAmano me roya. tAvano nAza karanAra eka rasa. jvAlA strI. (jval+ aNa+TApa) mANesA yo, yitrAnu jvarApahA strI. (jvarApaha+TAp) . tanI suMTha, A3, bhaginanI 44l, ANa- durnItiM tava vIkSya lispazUThI, mistrI . kopadahanajvAlAjaTAlo'pi san-bhAminIvilAsaH / jvarAri, jvarArirasa puM. (jvarasyAriH jvarasyArirUpo jvAlAgardabhAhvaya (puM.) te nAmano me roga. jvAlAgni paM. (jvAlAyAH agniH) no agni rasaH) gaNo, te nAme meM. 2sa.-auSadha. . jvarAryabhra puM. tAvanI. nAza 4282 .3 15t2nI . pAlAvA agni. jvarita, jvarin tri. (jvaraH saMjAto'sya tArakA. jvAlAjihva puM. (jvAlA zikhaiva jihvA yasya) agniitaca jvaro'styasya ini) duaanj- jvarito ___ jvAlAjihvaH karAlazca zItakezo jaTI hariHhitamaznIyAd yadyapyasyArucirbhavet- vaidyakacakrapANi- mahA0 9 / 45 / 58 / yitra vRkSa. saMgrahe / tAvavAj. jvAlAmAlin puM. (jvAlAnAM zikhAnAM mAlA'styasya jvariNI strI. (jvarin+GIp) duaari. ini) agni, yitravRkSa. jvala (bhvA. para. a. seTa-jvalati) maj, auj, jvAlAmAlinI strI. (jvAlAmAlin+DIp) te nAmanI __4Aj, yAsa. taMtrazAstra prasiddha eka devI. jvala tri. (jval dIptau vA ac) hAptivAj, sitaauj, jvAlAmukhI te. nAmanu pIsthAna- jvAlAmukhIkrama paNatuM, (pu.) bhaninI. paNa, japa. pUjya ! viSAdiharaNaM bhavet-gAruDe / jvalakA strI. (jvalatIti jvala+vun) agninA %. jvAlAvaktra puM. (jvAleva vaktramasya) ziva, mahAva.. jvalat tri. (jval+zatR) paNatuM, hIyatuM, pra.za.. jvAlin puM. (jval+Nini) umlatj, gavANu, jvalati puM. (jvala+bhAve ztip) pavanayA- jvalati __ntivAj. calitendhano'gniH-za0 6 / 30 / amRtamadhura- | jvAlezvara (puM.) te. nAmanu me tIrtha.. Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 926 jha jhavyaM navaerza paiDI navamI varSA (tri. jhaT +Da) sUteyuM, aMdheyuM, nAza pAmesa. jovAI gayesa. (puM.) aMjhAvAta, vAvAo, vaMToniyo, bhajanI vRSTi, bRhaspati-suraguru, daityono rAjA, eka jAtano avAja, UMco vAyaro. jhakAra puM. (jha svArthe kArapratyayaH) 'Ja' akSara. jhagajhagAyamAna tri. (jhagajhaga + abhUtatadbhAve bhRzA0 kya zAnac) hehIpyamAna, rAjaDatuM, jagajagAra haratu. jhaga (gi) ti puM. ( jhaTiti pRSo.) khe46ma, UTa, tarata - zabdaratnamahodadhiH / sA'pyapsarA jhagityAsIt tadrUpAkRSTalocanA - mahA0 / jhaGkAra puM., jhakRti strI, jhaJjhana na. ( jhamityavyakta zabdasya kAraH kR+ghaJ / jham ityavyaktazabdasya kRtiH kR+ktin/jhaJjh+lyuT) 'am' khevo aspaSTa avAra, rAjazAra, aMgAra, ghUgharI, labharA vagereno zabda - prArabdho madhupairakAraNamaho ! jhaGkArakolAhalaHudbhaTaH / - digantAnAtene madhupakulajhaGkArabharitAnbhAmi0 1 / 33 / pAzInA rAnuM varasavaM. jhaGkAriNI strI. (jhaGkArin + GIS ) gaMgA nahI. jhaGkArita tri. am sevA avAbhvAnuM bhabharA vagerenA zabdavALuM. jhaGkRta na. labharA vagerenI guMbhArava. jhaGkRtA strI. tArA hevI. jhaJjha puM. saha, TaMTo, leha. jhaJjhA strI. jhamiti kRtvA jhati jhaT +Da) varasAhanI jhaDI, jham evo aspaSTa avAja, pracaMDa pavana, tophAnI vAyu. jhaJjhAnila, jhaJjhAmarut, jhaJjhAvAta puM. (jhaJjhAyukto'nilaH) varSARtumAM nINato tojhanI pavana himamambujhaJjhAnilavihvalasya (padmasya ) bhAminI0 2 / 69 / jhaJjhAvAtaH savRSTika:- amara0 / - jhaJjhAvAtaM raktavRSTiM vAtyAM ca vRkSapAtanam brahmavaivarte / jhaT, jhaD (bhvA. para. a. seT-jhaTati, jhaDati) kheDahu vu, gUMgA 4. jhaTA, jhaTAmalA strI. (jhaT + ac) bhoMya AMjalInuM 3513. jhaTi puM. (jhaTa+in) kheDa bhatanuM tRA. jhaTiti avya. (jhaTa + iNa + ktin) 4sahI thI, utAvaNathI, zIghra, tarata- muktAjAlamiva prayAti jhaTiti bhRzyad [jha-jharc dRzo'dRzyatAm bhartR0 1 / 96 / - tyaktvA gehaM jhaTiti yamunAmaJjukuJjaM jagAma / jhaDhaka puM., jhaDhakI strI. kheDa bhatano antya4. ( jhaDhaka + GIp ) kheDa bhatanI antya strI. jhaNajhaNA avya. (jhaNat DAc dvizca pUrvapadaTilopaH) jhaNajhaNa evA aspaSTa zabdavALuM. - jhaNatkAra, jhanatkAra puM. (jhaNadityavyaktazabdasya kAraH kR+ghaJ) gAro, 2- jhaNatkArakrUrakvaNitaguNaguJjadgurudhanurdhRtapremA bAhu:- uttara0 5 | 26 / udvejayati daridraM paramudrAgaNanajhaNatkAraH udbhaTaH / jham (bhvA. para. sa. seT -jhamati) lakSa 42, jAvu jhampa puM., jhampA strI. (jhamp+bhAve a/lamph pRSo. TAp) palAva, DU6vu, chalAMga bhAravI, DUjavu, DUjaDI bhAravI. jhampAka, jhampAru puM. (jhampena AkAryAta A+kai+ka/ jhampaM lamphaM ArAti AdadAti A+rA) vAnara, vAMcharo. jhampAkI, jhampAru strI. (jhampAka + striyAM GIp ) vAnarI, vAMcharI. jhampAzin puM., jhampAzinI strI. (jhampena-jale svecchayA patanena aznAti azu + Nini jhampAzin + GIp ) pANImAM DUbakI mArI matsya vagere khAnAra pakSI, strI. pakSiNI. jhampin puM., jhampinI strI. ( jhamp+astyarthe ini/ jhampan + GIp ) vAnara, vAMcharo; vAnarI, vAMharI. jhara puM., jharA, jharI strI. (jhAMryati jIrNI bhavati patanAdisthAnamanena jhU + ac, TAp, GIp pAezIno jharI, tArAhevI, ara-pravAha - pratyagrakSatajjharInivRttapAdyaH - mahAvIra0 6 / 14 / nahI samUha- sa taduccakucau bhavanaprabhAjharaccakrabhramimAtanoti yatnaiSadha0 2 / 32 / jhArasI strI. kheDa bhatanuM zArDa. jharc, jharccha, jharccha (1. tudA para. sa. seT-jharcati / tudA. para seT - jhacchati / 3. tudA. para. sa. seTjharjhati) hevu, tirasDAra 42vo, upar3I hevo, duHkha hevu, hAra bhAravu. Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prajhara-jhATala shbdrtnmhoddhiH| 927 jharjhara puM. (jharjha ityavyaktazabdaM rAti rA+ka) me. uza, aMboDI va3, zuddhapA, svaccha zarIrane tanuM vAhana, Dhosa- DiNDimo DeGgarI prokto jharjharaH / sugaMdhIvANu bhane sva27 42vAnI meM muzabIra paTahaH smRtaH-bharatadhRtavaikuNThaH / iliyuga, te. nAme pahA. meM naha, netaranI. janAva.sI. 0531, rAdhavAnu, list | jhallikA strI. (jhajh+Nvula pRSo.) sUhanI .21, eka sAdhana. (na.) pANI paDavAthI je nAda thAya che cakacakATa, zarIrane khuzabodAra karavA mATe vApareluM to nA6- Adau jaladhijImUtabherI jharjharasaMbhavA- | lUgaDuM athavA cItharuM, zarIrane masaLI coLIne te htthyogprdiipikaayaam-4|85 / uparathI kADhI nAMkhelo mela. jharjharaka puM. (jharjhara+kan) iliyuga jhallI strI. (jhalla+GIp) me. hAtana is, bi042., mAjherA strI. (jharDsa+ara+TAp) vezyA, rAvI. u, sisa.Tho. jharjharAvatI strI. (jharjharaH zabdo'styasya matup masya vaH | jhallISaka na. (hallISaka pRSo.) me. 2nRtya. ___ saMjJAyAM pUrvapadadIrghaH) diu nahI. -jhiNTIrAvandyA | jhallola puM. (jharjha+kvip tAdRzaH san lola: pRSo.) jhAGkArakAriNI jharjharAvatI- kAzIkhaNDe / roTiyo, yaramo. prajharikA strI. (jharjharA+kan) tarAvI., sI . ro20... jhaS (1 bhvA. para. sa. seTa-jhaSati) vadha 42vI, bhArI jhAjharin puM. (jharjhara+ini) ziva. (tri.) Bisauj. | naing. (2 bhvA. ubhaya. sa. seTa-jhaSati, jhaSate) majherI strI. OM, tArA hevI.. a55 72j, aisj. prajharIka puM. (jhajha+ Ikan) heDa, zarI2, 12, yitra, | jhapa puM. (jhaS+gha) mA7j- jhaSAnAM makarazcAsmi chalI. srotasAmasmi jAhnavI-bhaga0 10 / 31 / magaramaccha, jhalajjhalA srI. (jvalantaM jvalati ac pRSo.) DAthAnA bhInarAzi, bh.522||shi, tApa, uull, vana. (na. kAnanuM athaDAvuM, teno avAja. jhaS+ac) 3rAna pradeza, 5utara bhIna, vana, gala. mAlA strI. (jharA pRSo.) junyA, putrI, tApanI sarbhi, jhaSaketana, jhaSaketu puM. (jhaSaH ketane'sya/jhaSaH keturyasya) ___ Aga, sUryanI 1.52, tanI hI.. jhali strI. (jhal+in) sopAra.. maheva- strImudrAM jhaSaketanasya-paJca0 4 / 34 / jhalla puM. (jharcha+kvip taM lAti la+ka rasya laH) jhaSA strI. (jhaS+ac+TAp) nAga nAma.nI. vanaspati. eka jAtanI varNasaMkara jAti, sAThamArI vagere karanAro jhaSAGka puM. (jhaSo'Gko yasya) maheva, pradhumnano putra bhallA. mau -usAvanA2- jhallo mallazca rAjanyAt aniruddha. -yatkalA kila jhaSAGkapulindaspandavrAtyAnni cchivireva ca-mahA0 / mAnabaDizavratamAdhAt-zrIkaNThacarite 11 / 2 / jhallaka na. (jhalla+kan) me tana , sisAu | jhaSAzana puM. (jhaSamaznAti az+lyu) zizumAra nAme -3 tAsa- zivAgAre jhallaka jalacara prANI. zaGkhakam-tithyAditattve / jhaSodarI strI. (jhaSaH eva udaramasyAH) vyAsamAtAjhallakaNTha puM. (jhallastatsvaraH iva kaNThasvaro yasya) magandhA, satyavatI. pA3. jhA strI. (jha+ac+TAp) pIno ghodha. jhallakaNThI strI. (jhallakaNTha+gaurA. GIS) bhUta, jhAkRta puM. (jhAmityavyaktazabdaH kRto yena) me. pAvI. tano kSau2. (na.) garnu, maabhuuss| OMOM2, 75. jhallakI strI. (jhallaka+GIp) . 75. avA4- sthAne sthAne mukharakakubho jhAkRtainimallarA strI. (jharDsa+aran pRSo.) OMis, Videg42rI, 403 | jharANAm-uttara0 2 / 14 / / za, zaddha lAnAza. jhATa puM. (jhaTa+Nic) nihu~4, satADa, satAbha75, mallarI strI. (jharDsa+aran+GIS) v4N- jhallarI vana, ghAva. vagairenu sAI 42 te. vAdyakuzalA jhalajjhAlajalAvRtA-kAzIkhaNDe 29 / 68 / jhATala puM. (jhaTa+Nica+alaca) gha241260-bharA -naTI Dapha, vAghavizeSa jhAMjha, bhInAza, bhInApaNuM gUMthelA 1 nAme vRkSa. Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2. 928 shbdrtnmhoddhiH| [jhATA-Ji jhATA, jhATI, jhATikA strI. (jhaTa+Nic+ ac+TAp) | jhilli strI. (jhiriti avyaktazabdena lizati liz+Di InI vela, vanaspati bhayaAMbalI. rasya la:) mahA-tamasA, Asa2, vAcavizeSa- ghaNTA jhATAmalA strI. bhoyanasI. __ zaGkhastathA bherImRdaGgo jhillireva ca-gUDhArthadIpikAyAm / jhATAstra na., jhATAstraka puM. na. (na. jhATAstra+kan) jhillikA, jhillIkA strI. (jhilli+kin) tama, pANInuM kALIMgaDuM, eka jAtanuM taDabUca. eka jAtano kIDo, sUryanA tApanI kAMti, prakAza, jhAmaka na. (jham+Nvul) atyaMta 580 , majedI hIveTa, 1. tanu vAdha- jhillikAvirutaidIrgha rudatIva samantata:- rAmA0 2196 / 11 / jhAmara puM. (jham+bhAve ghaJ taM rAti rA+ka) sa.2.48, jhillI (strI. cillati cila+ac pRSo. gaurA. GIp) soya vagere aNIdAra vastune svaccha karavA mATeno. - adRzyajhillIsvanakarNazUla uluukvaagbhirvythipaththara. tAntarAtmA- bhAga0 613 / 5 / jhArjhara, jhAjharika puM. (jharjharavAdanaM zilpamasya aN/ jhillIkaNTha puM. (jhillI tadrava iva kaNThaH kaNThajharjhara+Thak+GIp) OM anAvanA2. svaro'sya) abUtara, pA3j. jhAlarI strI. (jhalara+aN+ GIp) is, videg42... jhillIkaNThI (strI. jhillIkaNTha striyAM DIp) bhUtarI, jhAlA strI. anyA, tapana , A. pArevI. jhAli puM. bhI.hama mAthela. malAnI 43, nu, athA. | jhIrilA, jhIrukA strI. (jhirityavyaktaM rauti ru+kak+ jhAvu, jhAvuka, jhAvUka puM. (jhA iti kRtvA vAti ___TAp) tama, me tano 8.3.. vAyuratra vA+Du/jhAvu+ svArthe ka) me tanu .. jhu (bhvA. A. sa. seTa-jhavate) 4j, rAmana 42. jhiGgAka puM. (ligi+Akan pRSo.) me tanI 50531, jhuNTa puM. (luNTa+ ac pRSo.) . tanuM vinAnu yImaI. , stana, gumchI, gusma. jhiGginI, jhiGgI strI. (ligi+Nini pRSo./ligi+ac / jhUNi, jhUli (puM.) me tana sopAna, 13, duSTa ___ gaurA. DIS pRSo. jiGginI) Gest-nAuiyuM nAmarnu haivana zrava. vRkSa. jhUmerI (strI.) me. 512 na2ni meha. jhijhima puM. (jhijhi mA+ka) magatuM zana. jhUpiNI (strI.) me tana sopAna, 13, maniSTa, jhiMjhiNI, jhiMjhiriTA strI. me tana vanaspati... sUya se nimitta- prAyaH zRGgArabahulA mAdhvIkamadhurA jhiJjhI strI. (jhiJjhA astyasyAH ac gaurA. GISa) mRduH / ekaiva jhUpiNIrloke varNAdiniyamojjhitA meM tano 8.1, tabha- jhijhIvAvyaktamadhurA saGgItadAmodare / kUjantI madhurAkRtiH-AgamaH / jhUSa (bhvA. para. sa. seTa-jhUSati) va 12vI, 12 jhiNTI strI. (jhimiti raTati ac pRSo. gaurA. GIS) ___ mA2j, bhArI naing. eka jAtanuM kAMTAzeLiyo nAme phUlajhADa. (divA. pa. a. seTa- jhIryati) 5278 tha. jhiNTIza puM. ziva. jhoDa puM. (jhuD+ac) me tanu sopArInu mA. jhiri(rI), jhirikA strI. (jhirityavyaktazabdo'styasyAH jhaulika puM. sopArI nANavArnu pAtra. - in vA GIS/jhiri+ke+ka) tama, 32. jhyu (bhvA. A. sa. aniT-jhyavate) gamana. 42, 4.. - dazamo tAlavya anunAsika vyaMjana. ba puM. yana., 282. vaiyo, gha82. 24, 6, zuyAya-asuraguru, vAmamati, dhAtuno anubaMdhavizeSa. (tri.) vAmamArga nA2. 5il, nA2. JakAra puM. Ja akSa2. ji puM. pre25. samaya thana.2 pratyaya, dhAtuno anubaMdhavizeSa. Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ T-TavargIya shbdrtnmhoddhiH| vRkSa. Ta T bhagiyArabho bhUrdhanya vyaM4na.. TaGkazAlA strI. (TaGkasya zAlA) 42, si.taj Ta na. (Tal+Da) karaGka 106 hu.. (puM. Tal+Da) nANuM pADavAnuM sthAna. ___ 50, 506, dhanuSanI honI bhavA4. (tri.) 8 . | TaGkA strI. (Taki+ac+TAp) tArAvI., igha, patanI Tak (curA. ubha. sa. seTa-TaGkayati, TaGkayate) (bhvA. jA. para sa. seTa-TaGkati) bAMdhag, Jtha.. TaGkAnaka puM. (TakaM kopamAnayati an+Nic+Nvul) TakAra puM. (Ta svarUpe kArapratyayaH) 2 akSa2. brahmadAru nAmarnu me vRkSa. Takka puM. (Taki bA. kak pRSo. upadhAlopazca) te. nAme TaGkAra puM. (Tamiti avyaktazabdasya kAraH kR+ghaJ) meheza, vADI heza. dhanuSanI hono savA4- TaGkAranRtyatkallolA TakkadezIya puM. (Takkadeze bhavaH cha) me.. tanu yilI. ___TokanIyA mahAtaTA -kaashiikhnndde-29|69| mAzcarya, athavA. nA. 205. (tri.) 2 dezamA 2382, 2OM ti, prasiddhi, savA- zRgAlolUkaTaGkAraiH praNedurazivAH dezamAM thanAra. zivAH-bhAga0 3 / 17 / 9 TakkanAman puM. ba. 4&ls hezana . TaGkArakAriNI, TaGkAriNI strI. (TaGkAraM karoti Takkara puM. (Tak+kR+ara) me. to vAghacani.. kR+Nini+DIp) tArAhavI. TagaNa puM.chaMzAstramA prasiddha mAtrAvRtta prasiddha megA. TaGkArita na. (TaGkAra+itac) dhanuSanA honA 2. Tagara puM. (Ta: gara iva) 4 2, vilAsa-bhogA, TaGkArin tri. Panj diyanI zAha viSaya, (tri.) isI javANu, TaGkArI strI. (TaGakamacchati R+aNa+GISa) TarI bAIM. TaGka puM. (Taki+ghaJ ac vA) auSa, Thodha, zisgj- yaH | TaGkita tri. (Taka+itac) , lip.c, yoDhesa.. kSatradehaM paritakSya TaGka- anargharAghave 1 / 22 / talavAranu, | TaGga puM. na. (Taka pRSo.) DahANI, 5 // 4.32, 32sI., bhyAna, ta2582, giu. (puM. na.) yA2 bhAsA jana2. duDADI, zisi sigha, yA2. bhAsA baroba2. vana, 14- sa tu caturmASakarUpazcatUraktikAvizeSaH / soDAgo-252. eka jAtanA koThanuM jhADa, kuhADI, garva, ahaMkAra, TaGgaNa puM. na. 492, is. pharasI, hAphusa kerI jenA upara thAya te AMbo, TaGginI strI. (Taki+Nini pRSo.) 9.3 tanI vanaspatisi, zija2-Toya, mAna-mAta. vagairenI 2. TaGkaka puM. (Takyate rudhyate'nena manaH Taki ghaJ+kan) __ 54AubhU-jITa. eka jAtano rUpAno sikko. TaTTanI strI. (TaTTeti zabdaM nayati nI+Da gaurA. GIS) garojI. TaGkakapati puM. (TaGkakasya patiH) zApAnI adhyakSa TaTTarI srI. (TaTTeti zabdaM rAti rA+ka gaurA. GIS) amala2. TaGkakazAlA strI. (TaGkakasya zAlA) 42., Dhosa-nau, dUI posaj, mithyA bhASaL, bha.242rI, sikkAvALuM nANuM pADavAnuM sthaLa. eka jAtanuM vAcitra. TakaTIka puM. (Taka iva TIkate TIka+ka) ziva TaTTura puM. (TaTTa+rA+ka) n||2||no za6. bhaDAva. Tal (bhvA. para. a. seTa-Talati) 2ng, dU2 thaj, na TaGkaNa, TaGkana na. (Taki+lyu pRSo. vA Natvam) pAmavuM, bIvuM-bhaya vagerethI vihvaLa thavuM. Ta792- virukSaNo'nilakaraH zleSaghnaH pittadUSaNaH / Talana na. (Tal+ lyuT) dhAstI, Ama28, dUra thaj, agnidIptikarastIkSNaSTaGkaNaH kSAra ucyate / 7iuj, nAza pAsavo. dhAtune gALI coDhI devI. Tavarga puM. (Ta prAtizAkhyoktaH vargapratyayaH) T Th D Dh Takavat puM. (TaGka astyasya matup masya vaH) te. __Na se pAMya akSaro. nAmano eka parvata. TavargIya tri. (TavargasyedaM cha) 2 saMdhI. Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 930 TA strI. (Talati pralaye bhUkampAdau vA Tal+Da+TAp) pRthvI, zapatha, pratijJA. TAGka na. ( TaGkena tadrasena nirvRttam) kheDa prahArano DoTha vRkSano dArU. TAGkara puM. (TAGkaM rAti rA+ka) nAmanuM kheDa vRkSa, (tri.) jaNa, surayu, raMDIjA4. TAGkakRta (na.) khavA, dhvani. TAra puM. (TAM pRthvImRcchati R + aN) ghoDo, raMga, gudAmaithuna karAvanAra. TArI strI. (TAra + GIp ) ghoDI.. zabdaratnamahodadhiH / Tik (bhvA. A. sa. seTa-Tekate) gamana 2, 4. TiTibha, TiTika, TiTTibha, TiTTibhaka, TiTibha, TiThibhaka puM. (TiTIti avyaktazabdaM bhaNati bhaN+Da) TITIDI pakSI (puM. TiTibha + svArthe ka) anirdiSTAMzcaikazaphAMSTiTTibhaM ca vivarjayet manu0 5 / 11 / TiTibhakI, TiTibhI, TiTTibhakI, TiTTibhI, TiThibhakI, TiTibhI strI. (jAtitvAt striyAM GIp ) TIToDI pakSizI.. TiNTinikA strI. kheDa bhatanI vanaspati-4sa sarasaDiyo. TiNDiza puM. kheDa bhatanuM zArDa-ITolA. Tip (curA. ubha. sa. seTa-Tepayati, Tepayate) preraNA ravI, bhoDasa. vyaMjanomAMno bAramo mUrdhanya akSara. Tha puM. ziva, moTo khavAtha, caMdramaMDaNa, haraDoI maMDaja, mIMDuM, zUnya, iMdriyano viSaya, janasamUha, devanI pratimA. (tri . ) soDaviSaya, zUnya, jAsI, rahita, ghutArI, zaha. ThakAra puM. '8' akSara. Thakkura puM. hevapratimA, brAhmaNane lAgatuM kheDa vizeSaNa, haro deva, DAora- zrIdAmanAmagopAlaH zrImAn sundaraThakkara- anantasaMhi0 / 6 vyaMjanomAM te2mo mUrdhanya vyaMjana. Da puM. (DI+Da) ziva, zabda, javAna, trAsa, bhaya, vaDavAnala agni. DakAra puM. Da akSara. Da [TA- DaGgarI Tippana, na, TippanI strI. (TipA panyate stUyate pan+ghaJarthe ka/Tippana + striyAM GIS) - zrImataGgAnanaM natvA lIlAvatyAH suTippanI / TIk (bhvA. A. sa. seTa-TIkate) gamana kuM, vuM. TIkA strI. (TIkyate gamyate jJAyate granthArtho'nayA ) vyAkhyA, TIDA. Tu puM. sonuM, maheva, game te samaye veSa bahalanAra ga TuNTuka tri. (TuTu ityavyaktaM kAyati kai + ka ) thoDu, khasya, DUra, ghAtaDI, nIya. TuNTuka puM. (" ") kheDa bhatanuM pakSI, kheDa bhatanuM ADa, ajo jera. TuNTukA strI. TaGgiNI se nAmanuM vRkSa. TuNTukI strI. kheDa bhatanI pakSiNI. TunAkA strI. aNI bhUzaNI nAme vanaspati. Tepana na. preraNA ravI, bhoDasa. Tera tri. trAM, TeDhuM tIrachI khajavANuM. Teraka tri. TeDhuM trAsuM. ToTa tri. ( troTa pRSo.) asya, thoDuM, usa hu~, hIsuM. ToDalatantra na. te nAmanuM kheDa taMtrazAstra. Tauk (bhvA. A. sa. seTa-Tokate) 4, gamana khu. Tval (bhvA para. a. seT Tvalati ) nAza yAbhavu, jIvu - Tal dhAtu dukha. ThaTham avya. vAsae vagereno aspaSTa avAra, hAra, anu2e| za76- rAmAbhiSeke madavihvalAyAH kakSAccyuto hemaghaTastaruNyAH / sopAnamAruhya cakAra zabda ThaThaM ThaThaM ThaM ThaThaThaM ThaThaM ThaH- mahAnATake 96 / Thera (tri.) vRddha DagaNa puM. chaM6:zAstra prasiddha mAtrAvRttano khe gae. DaGgara puM. sAMjI jhADaDI. DaGgarI, DaGgArI strI. (DaM arocakAdijanitatrAsaM girati nAzayati gR+ac pRSo.) kheDa bhatanI bAMjI DADI Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ upa-DiNDira shbdrtnmhoddhiH| 931 Dapa (cu. A. sa. seTa idit-Dampayate) Dhagaso 42vI, | DA strI. (DI+Da+TAp) 31591, piuthI, TopadI-Toval se 72. (curA. A. sa. seTa-DApayate) (bhvA. vagaire. A. sa. seTa-Dampate) 9. 2, bha. 42. DAkinI strI. . (Dasya trAsArthaM akati ak vakragatau Dab (curA. ubhaya. sa. seTa-Dambayati, Dambayate) j, Nini+GIp) hevI-0 se anuyarI, 315- sArdhaM 37, bhossavaM. vi. sAthai Damba -anu.125 42 ca DAkinInAM ca vikaTAnAM trikoTibhiH-brahmavaivartapu0 / RtuviDambayAmAsa na punaH prApa tacchriyam- dekhatAM ja kaMTALo upajAve tevI harakoI strI. raghu0 4 / 17 / , yo hevI- evamAtmAbhiprAyasambhAvi DAkinItA strI., DAkinItva na. (DAkinyA bhAvaH teSTajanacittavRtiH prArthayitA viDambyate-za. 2 / / tal-tva) 31. hama puM. (DaM trAsaM mAti mA+ka) tanI. nIya. DAgarI strI. (DaGgarI pRSo) dAbI tanI 3183t.. [saM.2 ti, bhaMgI, Doma vagere. DAmara puM. zive. guMta nAmanu me taMtrazAstra, ziva.31mara, hamara puM. (Dameti zabdaM rAti rA+ghaJarthe ka) hathiyAra yogaDAmara, dugaDAmara vagere cha prakAranAM DAmara che. | vinAnuM yuddha, pokAra ane ceSTA karI duzmanane bhaya (pu.) puMliGga Damara 206 huI, bhayAna:- paryAptaM Apavo te, rAjA sivAyanuM nAnuM yuddha, gAmaDAnAM mayi ramaNIyaDAmaratvaM saMdhatte gaganatalaprayANavegaH dona 52252 yuddha, ho, chusAra, tIna, makA, bhA0 5 / 3 / 1.315 athavA 8090no ghoghATa prasaya. (na.) bhayathI nAsI. 4 te. (srI.) AzcaryakAraka vasta. AzcaryakAraka saMdara-manohara banAva. (Dam+rA+ka+TAp) DamarA / / ratigalite lalite kusumAni zikhaNDizikhaNDakaDAmare Damarin . (Damara+ini) 5 tarnu vAhIna 35j,, (cikure)- gIta0 92 / yamatsara, garva, mATo5, 30243 uma. vizeSa. Damaru puM. (Damiti zabdaM Rcchati R+ku) me tana DAlima puM. (dADimbaH pRSo.) marnu u. vAya-bha- vAdayan DamarUM yogI yatra kutrAzrame sthitaHyogasAre 2. pari0 / DAhana(la) puM. tripu2 nAme me. zi. Damaruka na. 3 4.5t2rnu vAhitra-35, maashcry|24 DAhUka puM. (Deti hUyate ve+Taka) hAtyUDa nAmarnu 56.. DAhUkI nI. (DAhaka+striyAM jAtitvAn GIS) hAtyU vastu. DamarukA strI. taMtrazAstra prasiddha . 15t2nI mudrA. nAmanI pakSiI . Dambara puM. (Dapi saMhato+aran) samUDa, mAuMna2, | DikkarI strI. tara strI, huvAna strI. Ayojana-yojavuM joDavuM, te nAmano kArtikasvAmIno DiGgara puM. (DaGgara pRSo.) meM tanI 50531, 25, meM anuya2. j, vana, dhutA, seva, nA42. Dambha (curA. ubha. sa. seT idit-Dambhayati, Dambhayate) DiDikA strI. yuvAvasthAmA gho| paNiyA lAvanAro ekaThuM karavuM, Dhagalo karavo. me 2no rokA. Dayana na. (DI+bhAve lyuTa) purAvA Aust, manuSyane. DiDimA strI. meM tanuM 5kSa... laI javAnuM vAhana, DolI-pAlakhI vagere, pakSI vagerenuM DiNDima puM. (DiNDIti zabdaM mAti mA+ka) nA vAmai sg. DhaMDheza- iti ghoSayatIva DiNDimaH-hito0 286 / . Dallaka na. isano TopI, guM, isa. 14vanI mukharasya yazo navaDiNDimaH-nai0 4 / 53 / 5 TopalI. thatuM eka jAtanuM AMbaLuM. Davittha puM. 80531no. janAvada mRga, dravyavAyI. saMsa- DiNDimezvara puM. shivpu2|9'bhy 4 te. nAma se zahano me meha- DitthaH kASThamayo hasti | tIrtha. Davitthastanmayo mRgaH- supadmavyAkaraNe vibhaktipAdaH / / DiNDira puM. (hiDi+kiraca Adehasya DaH) samudrana Dahu, DahU puM. (daha+3/daha+u vA uG) 9.5 tarnu 658, samudrIe- uddaNDAtena DiNDIre piNDApaGkira. vRkSa-nakucavRkSa. dRzyata-vikramAGka0 4 / 64 / Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ shbdrtnmhoddhiH| DiNDiramodaka-Dula DiNDiramodaka puM. (DiNDira iva modaka: modayati / mabhUga- haMso jyeSTho nRpasuto modi+Nvul) id, sasa... Dimbhako'nantaro'bhavat-harivaMze / bhUdha, zalya.hezana DiNDiza puM. (DiNDika pRSo.) meM tanI vanaspati 11, brahmahattano me. putra.. TobA | Dimbhacakra na. 'svarohayazAstramA ul. zubha mAne. DiNDIra puM. samudrI.. azubha vArnu me. 28- Dimbhacakre nyased bhAni Ditya puM nI thI, me. saMzavAya: za- __bhAnubhAditrimastake / mukhe trINi dvayaM skandhe caikaikaM dravyazabdA ekavyaktivAcino harihaDittha-DovatthAdayaH- bAhuhastayo:-svarodaye0 / sA.da. / DimbhA strI. (Dimbha+TApa) satyaMta. nAnu jaNa.. Dip (curA. ubhaya. sa. seTa-Depayati, Depayate) Dhagayo DI (bhvA. divA. A. a. seTa-Dayate, DIyate) 20. 5Mi. 42vI, mehu 42. (bhvA. A. sa. seTa-Depate) 4j, Bsj- sarvairuDDIyatAm-hi0 1 / ut+DI (curA. ubha. sa. seTa-Depayati, Depayate), (tudA. (uDDayate, uDDIyate) 652. 3j- (haMsaH) uDDIyata divA. para. sa. seTa- Dipati, -Dipyati vA, (curA. vaikRtAt karagrahajAdasya vikasvarasvanaiH-nai0 2 / 5 / ubha. sa. seTa-Dimpayati+Dimpayate), (bhvA. A. pari+DI (pariDayate, pariDIyate) 2. 72i 3gsa. seTa-Dimpate) pre25|| 42vI, bhosaj, and pra+DI (praDayate -praDIyate) yaMyasatAthI 3j- haMsaiH 42vo, metra :2.. praDInairiva-mRccha0 / pra+ut+DI (proDDIyate) 52 Dib (curA. ubha. sa. seTa-Dimbayati, Dimbayate) (bhvA. 831. 4- proDDIyeva balAkayA sarabhasaM sotkaNTha__ ubha. sa. seTa-Dimbati) mehu 42, me.tra 2j. mAliGgitaH-mRccha0 23. / sam + DI (saMDayate, Dibh (curA. ubha. saka. seTa.) (bhvA. para. saka. seTa) saMDIyate) ToNe. vaNI 3j. sam+ut+DI (samuDDayate, __ si|| 42vI, mehu 42.. samuDDIyate) 12.1. 22811. 3, gave. uj. Dim (sautra. para. sa. seT-Demati) DiMsA 728.... DItara tri. (DI+kvip tatastarap) mA.zama matizaya Dima puM. (Dim+ka) 62 rana dRzya. nAno me. gativALuM. - tallakSaNam - mAyendrajAlasaMgrAma DIna na. (DI+kta) 83, 3j, 5kSAnI gati, te krodhoddhAntAdiceSTitaiH / uparAgaizca bhUyiSTho DimaH khyaato'tivRttkH|| sA0 da0 517 / / nAmarnu .5 maam||str- DAmaraM DamaraM DInaM zrutaM Dimba puM. (Dibi+ghaJ ac vA) Damara no. artha kAlIvilAsakam / saptakoTimahAgranthA mama vaktrAd vinirgatAH- muNDamAlAtantre / juo, bhaya, bhayathI nAsI javuM, garbhAzayamAM pezInA AkAramAM baMdhAyelo garbha, garbhAzaya, bhayano zabda, DInaDInaka na. me tanI pakSAnI gati. , paroNa, pratya, nAza, nAna ayyuM-bANa.. DInAvaDIna na. me tanIpakSAnI. ti, 5kSAnu DimbAhava puM. (DimbaM bhayadhvaniyuktamAhavam) (bhayana ye-naye. 3. 5.82vANu yuddha- DimbAhavahatAnAM ca vidyutA pArthivena DuNDu, DuNDubha puM. (Dumiti kRtvA Dayate gacchati, ca-manu0 5 / 95 / nAnIsUnI 35, 25% vinAnI DI+Du/DuNDuH san bhAti bhA+ka) 9.5 tano 16 - DimbAhavo nRparahitayuddhaM tatra hatAnAm niviSa sa- nirviSAH DuNDubhA smRtAH / ekadA sa kullUkabhaTaH / vane ghoraM DuNDubhaM jarasAnvitam / apazyad daNDamudyamya DimbikA, DimbI strI. (Dibi+Nvula/Dimba+ GIS) ___ hantuM taM samupAyayau-devIbhAgavate 2 / 11 / 28 / pANIno parapoTo, pANInuM baDabaDiyuM, kAmAtura strI, | DuNDula puM. (DuNDuriti zabdaM lAti+lA+ka) nAna jalabiMba zoNaka nAmanI jaLamakSikA. Dimbha tri., Dimbhaka puM. (Dimbhayati saMhato bhavatIti DuNDulI strI. (DuNDula+GIS) nAnI dhuva.. Dibhi+ac) (Dimbha+ svArthe ka) nAnu ayyu- Dula puM. (Du iti zabdaM lAti lA+ka) me tanu jRmbhasva re Dimbha dantAMste gaNayiSyAmi-za0 7 / dhuva7. dhuva3. Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Duli-Nakha shbdrtnmhoddhiH| 933 huli strI. (duli pRSo.) nAno suici, na.na. Aya. ! Dora, Doraka na. (doSa+rA+Da pRSo.) hora, horIDulikA strI. (Duliriva kAyati kai+ka) me tana hastAdAkRSya tadDoraM kSiptavAn pAvakopari- bhaviSyapu0 / khaMjana pakSInA jevuM pakSI. hAtha-keDa vagerene bAMdhavAnI dorI. DoDikA, DoDI strI. uDAna 27, bhI.. 2..... DoraDI strI. (Doramiva Dayate DI+Da gaurA. GIS) Doma puM. te nA. vasaM.2 ti-ol. 473- cANDAlazcaiva bRhatI-UbhI bhoriMgaNI nAme vanaspati. Domazca jJAnakazca tathA iti / daNDIrazcaiva bhaNDIro | val (curA. ubha sa. seTa-DvAlayati, DvAlayate) bhUSuNDazca vRthA zramI-matsyasUktatantre / ___mizra 42. TU vyaMjanomAM caudamo mUrdhanya vyaMjana. DhaNTI srI. . pra.2i vAya- DhaNTIvAkyasvarUpA ca Dha puM. (Dhaukate uccaiH zabdenAvRNoti zravaNaM Dhok-Da) ___DhakArAkSararUpiNI -annapUrNAsahasranAma / moTuM nA, taro, dUtarAnI pUMcha51, savA4, sa, | DhAmarA strI. (Dhe amarA iva) iMsadI, sa. pakSInI strI. ni[. DhAla na. (Dhaukate AvRNoti zarIramanena Dhak-ac DhakAra puM. (DhasvarUpe kArapratyayaH) "" akSara. pRSo.) DhAsa, bhyAna. ka puM. (Dhak-kai+ka) Dha51 za2. ghamAhArnu ghara- DhAlin tri. (DhAla+ini) DhAsavANu. mAna, adRzya. thaj, savA4, ni.. DhuNDh (bhvA. sa. para. seTa-DhuNDhati) zodha, lng. - DhakkA strI. (Dhagiti kAyati kai+ka+TAp) bhoTu n| - anveSaNe DhuNDhirayaM prathito'sti dhAtuH, sarvArthaDhuNDhitatayA -na te hakkena na so'pi DhakkayA na mardalaiH / sA'pi bhava DhuNDhinAmA / na te'pi DhakkayA-nai, 15 / 10. -DhakkAmAhatya madaM DhuNDhana na. (DhuNDha+lyuTa) dhavaM, joga, tapAsa... vitanvate kariNa iva ciraM puruSAH-AryAsa0 247 / duNDhi puM. (DhuNDha+ in) bhai Avela te. nAmanA . 4. 28- kAzIpravezamapi ko labhate'tra dehI / toSaM DhakkADholapriyA strI. ana hevI- DhakkADholapriyA nityA vinA tava vinAyaka DhuNDirAja ! / / DholavAdyapramodinI / DholarUpA DholadharA Dholazabda DhuNThita tri. (duNDhi+kta) zodhej, poNe, zodhalA. svarUpiNI-rudrayAmale / Dhola puM. (DhaH tadAkAraM lAti lA+ka pRSo.) Dhoda.. DhakkAnAdacalajjalA (DhakkAyAH nAda iva calajjalaM tadravo DholadharA strI. anapUvI . yasyAH ) jau nahI. DholArUpA, DholavAdyapramodinI, DholazabdasvarUpiNI DhakkArava puM. (DhakkAyAH ravaH) bhoTa nagarAno za6. srI. humo- DhakkADholapriyA za6: DhakkAravA strI. (DhakkAyAH rava iva ravo yasyAH) tara Dhauk (bhvA. A. sa. seTa-Dhokate) 25 // 42viidevI, tAMtrikonI te nAme eka devI. __Dhokayati / yati. 42vI, pAme bhU- tanmAMsaM caiva DhakkArI strI. (Dhagiti zabdaM karoti kR+aN gaurA ___ gomAyostaiH kSaNAdAzu Dhaukitam-mahA0 / sthA5j. GIp) dul24. hevA-huni mUrtinI meM meha. DhagaNa puM ch6:2||str prasiddha me. mAtrAvRtta prasiddha Dhaukana na. (Dhauk+lyu) 4, pre298 42vI, bhU, bheTa, vAMya, azvata. gA. Na (saMskRtamAM ja thI zarU thato koI zabda nathI, paNa | jU vyaMjanomAM paMdaramo mUrdhanya vyaMjana anunAsika. Na thI. 83 thatA 20.5 ghAtu. cha. . . madhANa puM. (Nakh gato Da pRSo. Natvam) zaMbhu, nindu nAme na thI zarU thAya che. saMskRta dhAtukozamAM thI zarU |auddhana heva, bhUSA-1.512, 54nu sthAna -48||shy, thatA matAvAna 5 // 24 // . to. 'na' nI pra parA ap sam | (tri.) 2.uta, ni.[gu, (na.) ni[ya, nizcaya na.. me. 5sA pUrva prayoga 42tate 'Na' bhAM parivartita Na (bhvA. para. sa. seTa-nakhati-praNakhati sati nimitte thaI jAya che. tethI ahIM te batAvyA che.) - Natvam) mana. 52j, j. Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 934 shbdrtnmhoddhiH| [NaTa-NI NaTa (bhvA. para. a. seTa-naTati-praNaTati) nRtya. 42, | NAgha NAth (bhvA. A. saka. seTa) (bhvA. A. sa. nAya. (bhvA. para. a. seTa-naTati-praNaTati) naTarnu a. seTa) zIvA mApako, du. 42, 64tApa kAma karavuM. 12vo. Nad (bhvA. para. a. seTa-nadati-praNadati) aspaSTa | NAs (bhvA. A. a. seTa-nAsate-praNAsate) za6 72vo, za6 72al, u6 72vI, 24, samudra sarAM. 4, avAja karavo. anu+Nad nArnu bhaanu:25|| 42. abhi+Nad sAme. NikSa (bhvA. para. sa. seTa-nikSati-praNikSati) yuMjana za6 42vI. ud+Nad yathI. za06 42vI.. prati+ 2. vi+NikSa nAza. 42vI. Nad 5ughAva bhAnu:29 2. (curA. ubha. sa. Nij (adA. Atma. sa. seTa idit-niGkte-praNiGkte) seTa-nAdayati, nAdayate-praNAdayati) utej, 33, nirmala 2j, zodha, sAI 2. (juho. sa. a. posaj, savA 12vI. ubha. aniTa-nenekti, nenikte) zodhaj, sAI 52j, Nam (bhvA. A. sa. seTa-nabhate-praNabhate) (divA. para. zuddha tha, sAI tha. ava+Nij yota23457iTIne. sa. -seTa- nabhyati-praNabhyati) (krayA para. sa. seTa zuddha 42. nir+Nij saMpUra. dhonI zuddha 42, nabhnAti) hiMsA 42vI, // 2 42, hu.. sAI 32. Nam (bhvA. para. sa. aniTa-namati-praNamati) namarnu, |Nid (bhvA. para. sa. seTa-nindati) niej, It2j. havaM, za6 12vo. abhi+Nam / (bhvA. ubhaya. seT a, sa-nedati, nedate) sabhI5 thavaM sAbhe nama ava+Nam nIyA nama, nIyA thaj. ni 2vI, ti2272 42vI. ud+Nam ye 4, tha, 96. | Nila (tudA. para. sa. seTa-nilati-praNilati) humapUrva abhi+ud+Nam sAmethI yA thaj. upa+Nam prApta jANavuM, khoTI rIte samajavuM, asaMpUrNa rIte samajavuM. thaj, potAnA. bheNe. se. 4. pari+ Nam tulya | Niva (bhvA. para. sa. seTa idit-ninvati) sIyaj, sattA vastu, anyathA yaj-parizama.) pra +Nam sizj. satyaMta namaj. prati+Nam savajI zata namag. vi Niz (bhvA. para. sa. seTa-nezati-praNeSati) zatithI. +Nam vizeSa. 2 nama. pari+Nam 55 pahAbhAM vicAravuM, dhyAna karavuM, gaMbhIratAthI vicAra karavo. vi.12. tho, parima. sam+Nam sArI rIte. na Ni (bhvA. para. sa. seTa neSati-praNeSati) prokss| thavaM. 2j, sieg. Naya (bhvA. pa. sa. seTa-nayati-praNayati) (divA. A. | Nis (adA. A. sa. seTa-niste-praNiste) yuMjana saka. seTa) gamana. 42j. 4, 2kss9|| 72. 2. NarTsa (bhvA. para. a. seTa-nardati) za6 42vI, 4j. | NI (bhvA. ubha. dvi. aniTa-nayati-praNayati) 45 4, Nal (bhvA. para. sa. seTa-nalati-praNalati) Miuj.. ghora, prApta. 2. ati+NI o7. a xj. Naz (divA. para. a. seTa-nazyati-praNazyati) 2 vi+ati+NI 22. anu+NI vanava, manAva, pAmavo, azya thaj, nasI. 4, Do na. Do tha. apa+nI 424 // 42, 62 72. ami+NI DAvabhAva. Nas (bhvA. A. a. seTa-nasate-praNasate) duTilatA 52, ma44. ava+NI nIye. 14. A+NI 2vI, 48 ya. dUra rahelAne samIpamAM laI javuM, lAvavuM. Nah (divA. ubhaya. sa. aniT-nahyati, nahyate-praNahyati, abhi+A+NI sAme sAva. pari +A+NI praNahyate) Gij, api+Nah pA258 12. bastara yota2thI. dAvaj. prati+A+nI viruddha rIta. sAvaj. vagaire 5.2. ava+Na yota23thI. laiaj. A+Na ud+nI 2. 4. upa+NI) se 45 . sArIrIta. ig. pari+A+Naha yota23thI.wiug. ni+NI tyA 42vI. nir+NI nizcaya 42al, Ag[ya. ud+Na yu 43. iu. sam+ud+Nah sArI 42. parA+NI 32 uaj. pari+NI yotarathI zata. uisg. upa+Naha 652 madhag. ni+Na atyaMta as , 52. vi+NI 3j, stej, praveza Mirg. pari+Na yota23thI. 44. sam+Naha sArI 12vI, 2j, zIva. prati+NI 322. 4. 4. A. Miuj, tara vagaire 52, taiyArI 42vI. vi+NI paseu, dUra 2, 3 . sam+NI uq. Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ NIla-takSa ] NIl (bhvA para. sa. aka seTa-nIlati - praNIlati) aNuM Davu, aNuM tha. NIva (bhvA. para. aka seT nIvati praNIvati) sthUsa vu, bhoTu thavaM. Nu ( adA. para. saka. seT-nauti praNauti) stuti 42vI, vajArAvaM. A+Nu sArI rIte stuti 42vI. pra + Nu atyaMta stuti 42vI. (bhvA. A. sa. aniTnavate) gamana 42, dhuM. zud (tudA. ubha. sa aniT nudati, nudate praNudati+te) preraNA 42vI. apa + Nud jase, dUra 5 parA+zud zabdaratnamahodadhiH / ta ta vyaMnobhAM soNamI ityasthAnIya vyaM4. (puM. tak sahane hasane vA Da) yora, amRta, pUMcha, jojo, mleccha, garbha, ratna, juddhadeva, ziyAjanuM pUchaDu, yodhayoddho, vRkSa. (tri.) duvAna, zaha, subhyuM, dhoju nahi te (na. tR+Da) tarakhuM, puNya. tak (bhvA para. a. seT idit-taGkati) uSTapUrva bhava, hasavu. (bhvA para seT a. sa. takati) usavu, sahana Davu, jamavu. taMsu puM. (tasi+ un) puruvaMzI kheDa rAbha. taka tri. ( taM gauravavarjitaM yathA tathA kAryAta kai+ka) nindhita, sahanazIla, svasanA pAbhela. takat avya. (taka bA. ati) ati satya, gha 4 thoDu. (tri. tat+Terakac) te } pesuM. tarI strI. (taM kutsitaM karoti kR + Ta + GIp ) jarAja kAma karanArI strI. takAra puM. (ta+kAra) 'ta' akSara. takila puM. ( taki kRcchrajIvane uNAdi ilac nalopazca) auSadha, havA (tri.) dhUrta, chagalajA4. takilA strI. (takil+TAp) auSadhi, vanaspati. taku tri. (tak gatau + un) gamana 42nAra, 4nAra. lakkan na. ( tak+kanin na. kit) saMtAna, choDaru. takya tri. (takaM hAsamarhati tak + yat) hAsya, upahAsa karavA yogya, sahana karavA yogya, niMdavA yogya. takra na. ( tanakti saMkocayati dugdhaM tanc + rak kutvaM) chAza mAM yothA bhAganuM pAegI. hoya te pAdAmbusaMyutadadhiamaraH 2 / 9 / 53 / , na takrasevI vyathate kadAcinna takradagdhAH prabhavanti rogAH / yathA surANAmamRtaM sukhAya tathA narANAM bhuvi takramAhuH- bhAvapra0 / 935 jaseDavu, dUra bu. praNud atyaMta preravu, hAMDavu. vi+Nud vizeSa preraNA 42vI. NU (tudA. para. sa. seT nuvati-praNuvati) stuti ravI vajArAvaM. Ned (bhvA. ubha. sa. seTa-nedati, nedate praNedati, te), samIpa haravu, pAse sAvavu, upaDI hevo. NeSa (bhvA. A. sa. seTa-neSate - praNeSate) gamana dhuM. Nya puM. brahmakho'mAM khAvesuM te nAmanuM kheDa sarovara. takrakUrcikA strI. (takrotthitA kUrcikA) chAzabhAMthI pehA thato kheDa pArtha- grAhiNI vAtalA rUkSA durjara takrakUrcikA - suzrute 45 a0 / takrapiNDa puM. (takrotthaH piNDaH) chaDI De chArAthI dUdhane vikRta karI tene kapaDAmAM bAMdhI temAMthI pANI nIkaLatAM je bAkI rahe te maho. takramAMsa na. ( takreNa saMskRtaM mAMsam ) chAzamAM rAMdhe bhAMsa.. takravAmana puM. (takraM vAmayati atyamlatvAt vAm+Nic+lyu) nAraMgInuM Au. takrasAra na. ( takrasya sAram ) tAbhuM bhAja takrATa puM. (takrArthaM takrotpAdanArthamaTati aT+ac) chAza karavAno ravaiyo. takrAriSTa puM. vaidyazAstra prasiddha kheDa auSadha. takva, takvan tri. (tak gatau + va tak + vanip ) 4nAra, gamana 42nAra, 4vAnA svabhAvavANuM. (puM.) thora. takvavI tri. (takvAnAM caurANAM vIH ) yora boDonI gati. takSU (bhvA para. sa. seT-takSati) (svA. para. sa. veT)- takSNoti chola, pAtaNuM Davu- nidhAya takSyate yatra kASThe kASThaM sa uddhanaH- amara0 (bhvA para. sa. veT-takSati) chAla utAravI, chola, DhAMDavu sam+takSsantakSati vihAra, ghAyala Davu, chosavu, prahAra sal - nistriMzAbhyAM sutIkSNAbhyAmanyo'nyaM saMtatakSatuH mahA0 varAha0 42 / 49 / takSa puM. (takS + ac+ghaJ) rAmanA nAnA lAI bharatano eka putra, te nAme eka rAjadhAnI, cholavuM, pAtaLuM karavuM, bakhtara vagerethI DhAMkavuM. Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 936 shbdrtnmhoddhiH| [takSaka-taTinI takSaka pu. (takS+Nvul) vizvamA-hevono suthAra, me | taGkana na. (taki+bhAve lyuTa) 5STapUrva (r)aj. jAtanuM jhADa, sUtradhAra kazyapano putra eka nAga vizeSa- tacchIla tri. (tat zIlaM yasya) svAbhAvi. zata. zanI sa kazyapAt kadrugarbha jAtaH indrasakhaH, asya vAsaH / sapakSA 20NyAvinA pravRtti 2vAnA svabhAva.vA. khANDavavane AsIt, ayaM parikSitaM dRSTavAn- tajja tri. (tato jAyate jan+Da) tathA utpana thayeTa, zrIbhAgavate / takSa 11- ayaM hi kSapaNakarUpadhArI | tathA 6tpana thanAra. utaGkasya munergurudakSiNArthamAnIte kuNDale'pahatya tajjalAn tri. (tato jAyate jan+Da tasmin lIyate nAgalokaM gatavAn-mahA0 1 / 3 / 127 / lI+Da tenAniti an+vic dvandvAt pUrvaM zrutasya takSakIya tri. (takSA astyatra naG cha kukca) chosavANu. tacchabdasya pratyekasambandhena yathAyathaM vibhaktyantatatakSaNa na. (takS+bhAve+lyuTa) chosag, pAtaj 2j - yAnvayaH) tenAthI utpanna thayesa, tenAmIna. thayesa dAravANAM ca takSaNam-manu0 5 / 115 / / ane tenAmAM sthita padArtha. takSaNI strI. (takSyate'nayA takS+karaNe lyuTa +GIS) | tajvI strI. (taM ninditaM javate ju+kvip gaurA. GIS) vAMsI, lAkaDA cholavAnuM sAdhana vAMsalo. hiMgupatrI nAme eka vanaspati. kSa+kanin) suthAra- Aptena takSNA bhiSajeva taTa (bhvA. para. a. seTa-taTati) yA thavaM, 8vaM. tatkSaNam-zizu0 12 / 25 / vizvamA namana haivAno (curA. ubha. sa. seT-tATayati-tATayate) &uj, alsj, suthAra, yitrA nakSatra mAra mAravo. takSazilA strI. bharatanA putra takSa%AnI 24dhAnI - taTa puM. na. (taTa+ac) sial, 12, nArI. (na.) tenaivamuktA bhrAtarastasya tathA cakruH sa tathA bhrAtRn / tara, yavANu tara. (puM.) ziva, mahAvi. (tri.) saMdizya takSazilAM pratyabhitasthe-mahA0 1 / 3 / 22 / / | Gi,Gad. takSazilAdi puM. vyaa429||shstr prasiddha za6258. | taTaga puM. (taDAga pRSo.) tA.. sa ca gaNaH-takSazilA, vatsoddharaNa, karmeduraka, grAmaNI, taTastha tri. (taTe samIpe tiSThati sthA+ka) samayamA chagala, kroSTukarNa, siMhakarNa, saMkucita, kinnara, 28., madhyastha- taTastha: svAnarthAn ghaTayati ca maunaM kANDadhAra, parvata, avasAna, varyara, kaMsa / ca bhajate-mAlatI, hasIna- taTasthaH syAdudAsIne takSita tri. (takSa+itac) chorada, pAtaNu 428. tIrastha- nikaTasthayoH balaH / sb| 2 / 2. (na.) taga (bhvA. para. seTa idit-taGgati) (a.) spasanA nyAyazAstra prasiddha sakSavizeSa- svarUpaM taTasthaM __ manI, samasita. thaj, suj, (sa.), 4. dvidhA lakSaNaM syAta svarUpasya bodho yato lakSaNAbhyAma / tagaNa pu chH||str prasiddha vizeSa mAtra svarUpe praviSTAt svarUpe'praviSTAta yathA kAkavanto akSara hoI chello akSara laghu ane AdinA be gRhAH khaM bilaM ca- vedAntakArikA / akSara guru hoya te. taTA strI. (taTa+aca+TApa) tI2, 38o, niro. tagara puM. (tasya kroDasya garaH gR+ac) tagarnu bha3, taTAka puM. (taTamakati gacchati ak-aN) tava. - priyagucandanAbhyAM ca bilvena tagareNa ca- prAdezamAtramudaraM paripUrayituM kiyAnayaM yatnaH / mahA0 13 / 104 / 85 / bhIgarnu, Au. (na.) 415 culukenAmbhaH pAtuM khanitavyaH kiM taTAko'pi / / dezamAM prasiddha piMDatagara-eka prakAranuM tagara vRkSa, vairAgyaza0 46 / tagabhUla, tara bhUgama thayeda me. sugaMdhI pArtha. taTAkin tri. (taTAka+ini) duall. tagarapAdika na., tagarapAdI strI. (tagarasya pAdo taTAghAta pu. (taTe AghAtaH) 56 paNe3 43 mUlamastyatra gandhadravye Than/tagaraM gandhadravyamadaH pAde zIMgaDAothI pRthvInA bhAgane ukheDavArUpa vaprakrIDAmuule'syaaH jAtitvAt GIS) t||2, tArabhUja nAme abhyasyanti taTAghAtaM nirjitairAvatAH gjaaHeka sugaMdhI dravya. kumAra 72150 / taGka puM. na. (taki+bhAve ac) aSTapUrva (r)aj, | taTinI strI. (taTa + ini+ GIp) nahA- taTini priyanA virahathI thayela duHkha, tApa, bhaya, paheravAnuM taTadrumapAtanapAtakamekaM cirasthAyI-udbhaTaH / -kadA vastra, dukhAuTa, 5thya2. 14vAnu, 21., 5, viyo.. vArANasyAmamarataTinIrodhasi vasan-bhartR0 3 / 123 / Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taTI-taNDulottha shbdrtnmhoddhiH| 937 taTI strI. (taT +ac+GIp) tI2, sisii- padmapayodharataTI- / taNDa puM. (taDi+ac) te. nAme meM. RSi. parirambhalagna:-gItago0 1,dinArI- mAlayaM ca zmazAnaM taNDaka na. (taDi+Nvul) 4. BAL, saMpU4 0.. ca nadyAdInAM taTI tathA-sA0 da0 386 / (puM.) 4. 5kSI, jhI, sarAma sabhAsavANu vAya, taTya puM. (taTamucchAyamarhati yat) ziva, bhaDAvA. (tri. ghara mATenuM lAkaDuM, jhADanI moTI zAkhA, bAjIgara, taTe bhavaH yat) sist 652 thanAra. 12, 13pI. (tri.) maI 4 mAyAvI, 458, taD (bhvA. A. sa. seTa-idit+taNDate) bhAra, bhA2. pAsa. 2. ghAta 42nAra. (puM. na.) parivAra. . bhAvo. (curA. ubhaya. seTa a-tADayati, tADayate) taNDA strI. (taDi bhAve a) 582, bhA2. hI5g, utej, bhA2j, j, bhA2 bhA2vI. taNDi puM. te nAmAnA se RSi. taDaga, taDAka, taDAga puM. (taD+Aga pRSo.) dua.. taNDu puM zivano dvArapAsa. navi2, saMoAta. mAne. puM. (taNDyate Ahanyate Urmibhiriti taD+Aka- nRtyakalAno pahelo zikSaka. Aga) duva, 4248 5734.na. 11, 5iyaso. dhanuSana taNDurINa puM. (taNDA+astyarthe urac tatra bhavaH kha) vistAravANu, 4Azaya - sphuTakamalodarakhelati- hI, 624 tanA hImo. (tri.) bhUla, adhama, khaJjanayugamiva zaradi taDAgam-gIta0 11. / nIya. (na. taNDule bhavaH kha) yogAnu ghI, ghoNu taDAkA srI. (taDAka+TAp) hApti, ti, nArI, sial, mAghAta. taNDula puM. na. (taDi+ulaca) yogA, zeta vagaranuM taDAgavat tri. (taDAga+matup) tAaanj, tAgayuta. dhAna, ATha dhoLA sarasava barobara vajana-cokhAbhAra (tri. taDAga+ini) taDAgI / vana, vAvaDiM. taDAghAta puM. (taTe AghAtaH pRSo.) DAthInI. ya. taNDulaparIkSA strI. (taNDulena parIkSA) me. tI 738. iMDhano. ghA, DAthInI. 48.51- uccaiH karikarAkSepe divya parIkSA-cora vageree corI karelI che ke nahi taDAghAtaM vidurbudhAH / / te mATe amuka maMtrelA cokhA cavarAvI parIkSA karavI taDi puM. (taD AghAte bhAvAdau in) bhAyAta, prA2. te- Aditya-candrAvanilo'nalazca dyaurbhUmirApo hRdayaM ____ (tri.) AghAta 4282, praDA2 32nAra. yamazca / ahazca rAtrizca ubhe ca sandhye dharmo hi taDit strI. (tADayatyabhraM taDi+iti) vIjA- ghanaM jAnAti narasya vRttam -divyatattvam / ghanAnte taDitAM gunnriv-shishu017| - kanakapiGgata- taNDulA, taNDulAyaka strI., taNDulu pu. (taNDula+TA DidguNasaMyutam-raghu0 9 / 54 / sabhI5, pAse, DiMsa.. puM. taNDula pRSo.) vAva inamAnI vanaspati, taDitprabha tri. (taDitaH prabheva prabhA yasya) vANInA tAMdaLajAnI bhAjI. jevI kAMtivALuM. taNDulAmbu na. (taNDulakSAlitamambu) yojAnu, 59l, taDitprabhA strI. (taDitaH prabheva prabhA yasyAH) te. nAme. yobhAnu ghoj ul, yojAnu, dho- pibet samAMzaM ati. svAmInI anuya2 me mAtaDI- taDitaH prabhA taccUrNaM sakSaudraM taNDulAmbunA- vaidyakacakrapANisaMgrahe / vIjaLInI kAMti. taNDulikAzrama puM. na. te. nAmanu, me. tArtha.. taDitvat puM. (taDit vidyate'sya matupa masya vaH) megha, taNDulIka puM. (taNDuliyaka pRSo.) dinnna. mA. pAhaNu, nAgaramotha. (tri.) vIjIvANu, yamana - taNDulIya, taNDulIyakA puM. (taNDulAya tadbhakSaNAya samuditaM nicayena taDitvatAm-kirAtA0 5 / 4 / . hitaM cha/svArthe ka) dient. Hus, vAvaDiM, avarohati zailAgraM taDitvAniva toyadaH-vikrama0 1 / 14 / eka jAtano khanija padArtha. taDidgarbha puM. (taDito garbhe'sya) megha. taNDulera puM. (taNDula+dra) di6ut... taDinmaya tri. (taDidAtmakaH taDit+mayaTa) vIjImaya, taNDulottha, taNDulodaka na. (taNDulAt dii4|| 35- taDinmayerunmiNitavilocanai :- tatkSAlanAduttiSThati ud+sthAna ka/taNDulotthamudakam) kumAra0 5 / 25 / cokhAnuM dhoNa, cokhAnuM pANI, cokhAnuM osAmaNatddilltaa strI. (taDideva latA) vI4I, dI.xvIno jalamaSTaguNaM dattvA palaM kaNDitataNDulAt / bhAvayitvA yama , bhAM saDe2. Doya che. tato devaM taNDulodakakarmaNi-vaidyakaparibhASAyAm / Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 938 shbdrtnmhoddhiH| [taNDulaudha-tattva taNDulaugha puM. (taNDulasyaughaH) yomAnI DhA, Dhagato. | tati strI. (tan+ktina) sti, sAIna, samUDa. (tri. (puM. taNDulAnAmogha iva) me tanI dAMsa.. tat parimANaM yeSAM Dati) tej. tat tri. (tan+kvip antyalope tuk) vistAra2, tatithI strI. (tAvatInAM pUraNI tAvat+ DaT tithuDAgamaH paDoj, 2nAra, 30-82, te, pe. (na.) brAmamAtmAnu GIpa) te.2vAne. 52nArI. nAmavizeSa- tat tvamasi vehAMta. (avya. tan+kvip) taturi tri. (turva hiMsAyAm ki dvitvaM pRSo.) Disa., te. bhATe, tathA rI- tadaGgamagryaM maghavan ! mahAkratoramuM DiMsA 2nA2. turaGga pratimoktumarhasi-raghu0 3 / 46 / te. saMmadhe, yat / tatkara tri. (tat karoti tad + ahetvAdAvapi kRJaH Dha) -zabda sAthe sAmo saMbaMdha rAkhanAra, avyaya. te 42 // 2. (puM. tasya karaH) teno DAya. tata na. (tan+kta) vIkore vAhatra, vistAra, | tatkAla puM. (sa kAla:) te. samaya, te vegA- varSasya 5252|-sNtaan (pu.) vAya, pitA, putra. (tri.) vezma vasubhiH sa kilAdareNa tatkAlameva vistArekha- yasyAntaHsthAni bhUtAni yena sarvamidaM tatam samapUrayadunnatazrIH-kathAsaritsAgare 2183 / vartamAnabhaga0 8 / 22 / vyApela. , samaye, te ANe. (tri. saH kAlo yasya) te tatatva (na.) saMgItamA avAne.cino 42vI, saMbhAtanI samayanuM, te kALanuM, te kALamAM honAra. gati dhImI karavI. tatkAladhI tri. (tasmin ucite kAle dhIrbuddhiryasya) tatanuSTi puM. (tataM dharmasaMntarti nudati vaSTi kAmayate hAjarajavAbI, je samaye je yogya hoya te sUcavanAra kAmAn nud+Du vaz+ktic) dharmasaMtatine 2742. buddhivALuM, pratyutpamati. takriya tri. (vetanaM vinA svabhAvataH sA kriyA karma tatapatrI strI. (tataM patraM yasyAH jAtitvAt GISa) upana yasya) 502, mADu manatAsIdhA vi.na. ma. OM3, 468ii vRkSa. 4282. tataHparam (avya.) tyA2 50ii, te. 54ii. tatkSaNa puM. (sa cAsau kSaNaH kAla:) taDasa, ta2ta, te. tataHprabhRti avya. (tatas+prabhRti) tyA2thI. mAmI, 4 kSa, yAsu kSa- dizaH prasedurmaruto vavuH sukhAH pradakSiNAcirhaviragnirAdade-raghu0 2 / 14 / - tatkSaNAt / tatama tri. (tat+Datamac) ghauvi). 1.55428. amuDa, tattva na. (tasya bhAvaH, tanoti sarvamidamiti tan vivap pumAthI bhabhu- sa etameva puruSaM brahma tuk ca pRSo.) 56Artha vagereno sA2-27sya, __ tatamamapazyadidamadarzamiti-aitareyopaniSadi 3 / 12 / 13 / mAtmasva.35, bhUla, jI4, 25, vAstavi. 6utatara tri. (tat+Datarac) amaithI. na. 428. amu vayaM tattvAnveSAnmadhukara ! hatAstvaM khalu kRtIme, bhAMthA. bhamu. za0 1 / 24 / yitta, pRthvI mere paMyabhUta, vilita tatas avya. (tat+sArvavibhaktikastasil) tethI ane avakAzavALuM nRtya, daza indriya, mana, ahaMkAra, Aradhito yadi haristapasA tataH kim / nArAdhito paMcaviSaya, mahattatva, mAyAmUlaprakRti, ane Izvara yadi haristapasA tataH kim-nAradapaJcarAtre 2 / 6 / te. sevA pAza tatvomAthI pratye, vAcavizeSa. matabhede 5chI, tyA2 5chI, tyAMthI, te. mATe, tyai. padArthabhedAH yathA-(1) sadasadubhayAtmakacatuSkoTivinitatastatas avya. (tatas+tatas) tyA25chI, tyAMthI- muktaM zUnyameva tattvamiti zUnyavAdino bauddhAH / yato yataH SaT caraNo'bhivartate tatastataH (2) pRthivyAdIni catvAri bhUtAni tattvAnIti cArvAkAH preritavAmalocanA-za. 1 / 23 / / AhuH / (3) jIvAjIvAkhye dve tattve tayoreva bhedAHtatastya tri. (tatastatra bhavaH tyap) tyAMnu, tyai DonAra, jIvAkAzadharmAdharmapudgalAstikAyAH paJcatattvAni, tethI thanAra. jIvAjIvAsravabandhasaMvaranirjarAmokSAH sapta tattvAnIti tatAmaha puM. (tatasya pituH pitA) pitAno pitA-hI. vA ityArhatAH / (4) svatantrAsvatantrabhedena dvividhaM tatAmahI strI. (tatasya striyAM GIS) pitAnI mAtA- tattvamiti dvaitavAdinaH zrIpUrNaprajJAcAryA / (5) hAhI. cidacidIzvarabhedena trividhaM tattvamiti rAmAnujIyAH / te pachI. Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tattvajJAna-tathAgata] (6) pazupatipAzabhedena trividhaM tattvamiti pAzupatazAstrakovidAH nakulIzAcAryyAH zaivAzca / (7) mahadAdIni paJcaviMzatitattvAnIti sAMkhyAH / (8) IzvarAdhikAni tAni ceti SaDviMzatistattvAnIti pAtaJjalAH / (9) brahmakameva paramArthatattvam tadbhinnAH mAyAkalpitAH iti mAyAvAdino vedAntinaH / tattvajJAna (na.) yathArtha jJAna, brahmajJAna- pramANa- prameyasaMzaya-prayojana- dRSTAntasiddhAntAvayava-tarka-nirNayavAda- jalpavitaNDA- hetvAbhAsa- cchala-jAtinigrahasthAnAnAM SoDazapadArthAnAM tattvajJAnAnniH zreyasAdhigamaH - gautamasUtre 1. / tattvajJAnArthadarzana (na.) tattvajJAna mATe athavA tattvajJAnanuM phala je mokSa-tene mATe AlocanA-vicAraNA. tattvajJAnin tri. tattvajJAnI. tattvatas avya. (tattva+tasil) jarI rIte- tatvata nAmupalapsye 0 1 / jarApazAthI, bhUjathI, mukhyatve urIne.. tattvaniSThatA (strI.) pAtrIsa prahAranA vAzInA gula paikI eka guNa. zabdaratnamahodadhiH / tattvanyAsa (puM.) taMtrazAstra, prasiddha viSNupUbhanAM saMga35 kheDa prahArano nyAsa-mudrA- jIvaM prANaM dvayaM proktvA sarvAGgeSu pravinyaset / tato hRdayamadhye ca tattvatrayaM vinyaset viSNupUjA0 / - tattvarazmi puM. taMtrazAstra prasiddha strI 35 vadhUjI. tattvavid tri. (tattvaM vetti vid + kvip) tattvajJAnI, brahmajJAnI, AtmajJAnI. (puM.) paramezvara. tattvAvabodha puM. (tattvasya avabodhaH) tattvajJAna. tattvAbhiyoga (tattvasya abhiyogaH) jaruM tahota. tatpatrI strI. (tan + kvip tatpatramasyAH GIS) hiMgupatrI nAmanI vanaspati. tatpada na. ( taditi padam ) tat khevaM vedyAntaprasiddha yaha, jeno artha paramAtmA thAya che. tatpadalakSyArtha (puM.) tat pachavaDe lakSya artha yaitanyaparamAtmA, brahma. tatpadavAcya (puM.) tat se pahano artha yaitanya-paramAtmA. tatpadavAcyArtha (puM.) tattvamasi me vaihi mahAvADayAMnA tat e padano vAcya artha, AtmA. tatpadArtha (puM.) paramAtmA bhagatanA arAbhUta samaSTi ajJAnopahita 5ramAtmA. tatpadAbhidha (puM.) paramAtmA. 939 tatpara tri. (tat paramuttamaM yasya) temAM rahesa, temA khAsata - eSa sAkSAddhareraMzo jAto lokarirakSayA / iyaM ca tatparA hi zrIranujajJe'napAyinI bhaag04|15|6 / tethI paravastu, udyamI, udyogI, taiyAra. (puM.) (tasmAt paraH) nibheSano trIsabho bhAga, tenAthI 52. tatparAyaNa puM. (tadeva paramayanaM yasya Natvam) temAM khAsaData, temAM bAgeso. tatpuruSa, tatpUruSa puM. (saH puruSaH) te puruSa, vyAkaraNazAstra prasiddha te nAmano eka samAsauttrpdprdhaan- statpuruSa iti, te nAmano bheDa rudraddeva, rudrano adhiSThAya heva tatpuruSAya vidmahe - rudragAyatrI | tatprakhyanyAya puM bhImAMsAzAstramA niyama anusAra koI paNa yajJanuM nAma tenI abhivyaktine anukULa rAkhavAmAM Ave che te rUpa nyAya. tatphala puM. (tanoti, tanyate vA tan + kvip tuk ca, tat vistutaM phalamasya) bhaja, 56 nAbhe auSadhi, co2 nAme eka gaMdha dravya. (tri.) karelAM karmanuM phaLa bhene bhajesuM che te. (na.) jAMghela arbhanu i. tatra (curA. Atma. sa. seT idit-tantrayate) dhArA vu, pasaravu, DujanuM rakSA 5vu. (bhvA. para a. seT tantrati TuMjanuM rakSA 5. tatra avya. ( tasmin tat + tral) tyAM, temAM.. tatratya tri. (tatra bhavaH avyayAt tyap) tyAMnuM, tyAM thanAra, temAMnuM, temAM thanAra, tyAM mela. tatrabhavat tri. (tatra bhavat) pUbhya, zreSTha, Arya, Apa pUjye tatrabhavAnatrabhavAMzca bhagavAnapi, AdiSTo'smi tatrabhavatA kAzyapena - za0 1 / tatsAdhukArin tri. ( tat sAdhu yathA tathA karoti, kR + Nini) tenuM sAraM DaranAra. tatrastha tri. ( tatra + sthA + ka) tyAM rahenAra. tathA avya. ( tena prakAreNa tad+prakAre thAla) te prakAre, te pramANe- anAgatavidhAtA ca pratyutpannamatistathA paJca0 1 / 315 / tema tenA Thevu parejara, DA, kharuM, temaja samuccaya tathA nizcayamAM vaparAya che. tathAkAram avya. (tathA + kR ninditaprativacane Namul ) mAMDa mAMDa kahyA pramANe karIne. tathAgata puM. (tathA satyaM gataM jJAnaM yasya) juddhaheva, juddhamuni- yathA gatAste munayaH zivAM gatim / tathA gatiM so'pi gatastathAgataH sarvadarzanasaMgrahe / (tri tathA + gam + kta) te prabhAze gayesa. Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 940 shbdrtnmhoddhiH| [tathAca-tadAprabhRti tathAca avya. (tathA ca ca ca dvandvaH) vaNI, te. abhae | tadanantaram avya. (tasya anantaram) te 5chI, tyA2 tema, ane pUrve kahela arthane daDha karavAnA arthamAM | pachI, tyAra 33. 52||yche-tthaac zrutayo baDhyo nigItA nigameSvapi- | tadananyatA strI., tadananyatva na. (tayorananyatA-tva) te manu0 199 / bannenI ekatA, te bannenuM ekapaNuM. tathAtva na., tathAtA (tathAbhAve tva, tal) te. are, tadanu (avya.) te 5chI, mAmA- sandezaM me tadanu tene maLatApaNuM. jalada ! zroSyasi zrotrapeyam-megha0 13. / tathApi avya. (tathA ca api ca) to 59, tama. chati- tadantam avya. (tasya antam) tyAM paryaMta, tyA sudhI, vapuHprakarSAdajayad guruM raghustathApi nIcairvinayAdadRzyata- temAM naSTa thanAra, A rIte samApta thanAruM. raghu0 3 / 34 / tadanyabAdhitArthaprasaMga puM. (tadanyaH bAdhitArthasya prasaGgaH) tathAbhUta tri. (tena prakAreNa bhUtaH bhU+kartari kta) te. nyAyazAstra prasiddha te nAmano eka tarka. prabhAgayayena te aDathayedAta / thara- | tadartha tri. (sa. artho yasya) chene te artha hoya cha te. tathA- bhUtAM dRSTvA nRpasadasi pAJcAlatanayAm-veNI0 / tanA bhATernu, tane bhATe .. tanAnimitta (puM.) tathArAja puM. (tatheti rAjate rAj+ac) yuddhavi. (tasya arthaH) tano artha.. tathAvAdin tri. (tathA+vAda+ini) te 7.3 thavAno | tadartham (avya.) tene bhATe, tene, sAra, te. bhATe. tanA vo 12 // 2. nimitta chita. tathAvidha tri. (tathA vidhA yasya) tavA 2nu, te | tadarpaNa na. (tasya arpaNam) thA59bhUudA. vastu, thA555 UR - tathAvidhastAvadazeSamastu saH- kumA0 / - mUkanArane soMpavI te, tenuM arpaNa, tenuM soMpavuM. taM vedhA vidadhe nUnaM mahAbhUtasamAdhinA tathAhi sarve / tadavadhi (avya.) tyAM sudhA, me. samaya sudhA- tadavadhi tasyAsan parArthakaphalA guNAH-raghu0 1 / 29 / ___ kuzalI purANazAstrasmRtizatacAruvicArajo vivekaHtathAhi avya. (tathA ca hi ca dvandvaH) te 40 prabhAe, bhAmi0 2 / 14 / .. Thebha, bha, tathA, tabha4, 6STAnta, sabhA, prasiddha tadA avya. (tasmin kAle tad+dAc vibhaktitvAt jaNAvavAmAM, kahelA arthanI daDhatA karavAmAM vaparAya a) tyAre, te Ne, te pate.. tadAtman tri. (sa AtmA yasya) te. sva35, te 35, tatheti (avya.) sahamati, pratijJAna pra2 42vI. ta- tethI amina, te. bhaya. tatheti zeSAmiva bharturAjJAmAdAya mUrjA madanaH pratasthe- tadAtva na. (tadetyasya bhAvaH tadA+tva) te Ne, te kumA0 3 / 22 / samaye, vartamAnaNe- na copabhogalobhAndho hiraNyArthe tathaiva avya. (tathA ca eva ca) te. prA. 4, tama. 4, paraMtapa ! / AyatiM ca tadAtvaM ca ubhe sadyo vajI.. vyanAzayat / mahA0 2 / 59 / 14 / tathya na. (tathA sAdhu yat) satya, sAdhu, 59. (tri.) | tadAdi-tadantanyAya (puM.) bhImAMsAstra prasiddha meM satyavANu, satyathI yuta- priyamapi tathyamAha priyaMvadA- nyAya. za0 1 / sA tathyamevAbhihitA bhavena-kumA0 3 / 66 / tadAdi (na.) pachI, tyArathI bhAMDI, tyArathI. mAmI.. tathyatas avya. (tathya+tasil) satyathI, 52059uthI. tadAnIm avya. (tasmin kAle tad+dAnIm) ta. vamate, pare, sAye. te. jANe, te. samaye, tyAre- nAsadAsIno sadAsIt tad tri. (tan+adi Dicca) ta, pe, prasiddha- tAnIndriyANi tadAnIm-Rgvede 10 / 129 / 1 / / sakalAni tadeva nAma- bhartR0 2 / 40 / (na.) parabrahma, tadAnIntana tri. (tadAnIM bhavaH) tyAnu, te. vamatana, te. 52mAtmA- oma tat saditi nirdezo brahmaNatrividhaH | vajate. thaye, te veNA thanA2- eSo'smi smRtaH-gItA / avya. to, tyAre, bhATe. kAryavazAdAyodhyikastadAnIntanazca saMvRttaH - uttara0 1 / tadatipAta tri. (tasya atipAtaH) tena. mInAra, | tadAprabhRti tri. (tadA tatkAlaH prabhRtirAdiryasya) tyA2thI. tenI pAra janAra, hada bahAra janAra. wil, te. samayathA mAramA, te pachI.. Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tadAmukha-tanayitnu shbdrtnmhoddhiH| 941 tadAmukha tri. (tadA mukhaM yasya) te. vasate. mAtra, | tadvat avya. (tena tulyaM tulyA yA kriyetyarthe vati) tyAre zarU karela, prAraMbhela. tenA Thevu, tanI 4, tenA ThevI syAvA. tadit tri. (tadeti iN+kvip tuk) . viSayana stotra, __(tri. tat+matup) te. vANu, tethI. yuta. te saMbaMdhI stotra. tadvattA strI., tadvattva na. (tadvato bhAvaH tal-tva) te tadgata tri. (tat gataH) tat52, tamA masata, temA vANA5i. raheta, te 52rAya. tadvyapadezanyAya 4o. tatprakhyanyAya 106. tadguNa puM. (tasya guNa iva guNo yasya) te. nAme meM tadvidha (puM.) te. (viSaya)no sudu ts viziSTa kSetramA mAsaM.12- svamutsRjya guNaM yogAdatyujjvalaguNasya prAmANikatA rAkhanAra. yat / vastu tadguNatAmeti bhaNyate sa tu tadguNaH tadvidha tri. (sA vidhA prakAro yasya) te 5.2nu, tavA kAvya0 10 / teno gue, tanu vizeSa, pradhAnana prA2nu. te vizeSa (tri.) tenA sevA zuvAj. tan (tanA. ubhaya. sa. seTa-tanoti, tanute) vistAra, tadguNasaMvijJAna puM. (tatra bahuvrIhau guNasya guNIbhUtasya 3sAva, ahAna. 2j- tvayi vimukhe mayi sapadi vizeSaNasya saMvijJAnaM vizeSyapAratantryeNa bodhanaM yatra) sudhAnidhirapi tanute tanudAham-gItago0 4 / , -piturmudaM vyAkaraNazAstra prasiddha eka bahuvIhisamAsa, jemAM tena tatAna so'rbhakaH raghu0 3 / 25 / ati+tan pradhAnano amuka eka bhAga vizeSaNa rUpe jaNAya che. atizaya vistAravuM, atizaya phelAvavuM. tadIya tri. (tad+cha) tenu, . saMdhI . vi+ati+tan vAraMvAra vistAra. adhi +tan 652 taddina na. (tasmin dine, tadeva dinam) te. hivase, vistA2. anu+tan satata vista2j, 575 2. apa+tan nIce vistAra. ava+tan satata vistAra. amuhiva.se.. taddinam (avya.) hivasa. madhye, 6204, divase divase, divasamAM. A+tan 8ij 42, 2j- maurvI dhanuSi cAtatA raghu0 199 / vi+A+tan vizeSa vistAra, vizeSa taddhana tri. (tadeva dhanaM yasya) 15, aleel, sa.. 2. ud+tan ye vistAra, yu 429. pra+ (na.) te. dhana. tan atyaMta vist||2- khyAtastvaM vibhavairyazAMsi kavayo taddharman tri. (sa. dharmaH yasya anic samA.) tava dikSu pratanvanti naH-bhartR0 3 / 24 / satyaMta. yuM ___prA2na dharmavANu, te dharmavAj. 42. vi+tan vizeSa vistAra, vizeSa | 32taddhita tri. (tasmai hitam) tanalitat24, tenA hitanu. sphritvittjihvH-mRcch09|12| 34.he.banAva(puM. na.) vyA425stra prasiddha meM pratyaya. zreNIbandhAd vitanvadbhirastambhAM tAraNasrajamtabala puM. (tasmin balaM yasmAt) tanakhAesa. raghu0 1 / 41 / sam+tan -sArI rIta vistArag. __ (na. tasya balam) tenu baNa, tenuM sainya. (curA. ubha. sa. seTa- tAnayati/bhvA. para. sa. seTatadbhAva puM. (tasya bhAvaH asAdhAraNadharmaH prAptiA ) tanati) 64.522vo, zraddhA sajavI, 12vI, teno asAdhAraNa dharma, te rUpa thavuM, tene anurUpa, te za6 42vo, vistAra, saMpAvag. saMbaMdhI mAva-yintana-viyAra. (srI.) bAno tanaya puM. (tanoti kulam tan+ayan) putra, cho42, abhyAsa. kuMDalImAM lagnathI pAMcamuM sthAna. tadrAja puM. (tasya rAjA Tac) tana. 2%1, te. sAthamA tanayA strI. (tanaya+TAp) putrI, chorI- sa uttarasya karela taddhita pratyaya. tanayAmupayeme irAvatIm-bhAga0 1 / 16 / 2 / duvAra, tadra (sautra. para. a. seTa idit-tandrati) humI. aj, vanaspati cakraphulyA. bhoDa pAvo. tanayAjAta paM. (tanayA jAtA asya)ne tyo chorI tavyaJca, tavyac tri. (tadaJcati gacchati pUjayati vA 4.bhI. Doya te. aJca gatau pUjAyAM vA kvip TeraThyAdezaH na nalopaH) | tanayitnu puM. (stana zabde +itnu pRSo.) dranu 4%, te pratye janAra, tene anusaranAra, tene pUjanAra. | megha. Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 942 tanas puM. (tanoti vaMzam tan + asun) pautra vagere. tanA strI. (tan+ac+TAp) dhana.. tanAdi puM. vyA2prasiddha dhAtupAThIta kheDa dhAtuga. tanikA satrI. (tanyate dhAtUnAmanekArthatvAt badhyate anayA karaNe in saMjJAyAM kan kApi ata itvam) jAMdhavAnI chorI.. taniman puM. (tanorbhAvaH tanu + imanic) yAtanApazu, tanu, sUkSma, IzayA, hujitA. taniSTha tri. (tanu+ iSThan jemAMthI bheDa atizaya dRshatizaya pAtaLuM, atyaMta nAnuM, atyaMta sUkSma. tanIyas tri. (tanu + Iyasun) ghazAmAMthI kheDa atizaya pAtajuM. tanu strI. ( tanoti karma kAzyaM vA tan + un) zarIra, heDa, sAmarI, chAsa, tvayA svAMga potAnuM zarIra, bhyotiSazAstra prasiddha sagnasthAna- pratyakSAbhiH prapannastanubhiravatu vastAbhiraSTAbhirIza:zAkuntalam 1 / 1 / (tri.) nAnuM - tanutyAgo bahugraha:hito0 2 / 91 / thorDa jArIDa, nAvuGa, drRza, pAtaNuM, sUkSma, vizva, sImita tanuvAgvibhavo'pi sanraghu0 1 / 9 / (tri. tanu + kan) tanukam / (puM.) baheDAnuM jhADa. tanukSIra puM. (tanu alpaM kSIraM niryAso'sya) AmrAtakavRkSa. tanucchada puM. (tanu dehaM chAdayati chAderghaH hrasvazca) vaya, japtara. tanucchAya puM., tanucchAyA strI. (tanvI svalpA chAyA yasya / tanvI cchAyA) jAvajanuM Au (tri.) thoDI chAyAvANuM, thoDI aMtivANuM. tanuja puM. ( tanordehAt jAyate jan+Da) putra choDarI, bhyotiSazAstra prasiddha lagnathI pAMyabhuM sthAna- svAmI dveSTi susevito'pi sahasA projjhanti saddbAndhavA, dyotante na guNAstyajanti tanujAH sphArIbhavantyApadaH / bhAryA nottamavaMzajA'pi bhajate no yAnti mitrANi ca, nyAyAropitavikramAnapi narAn yeSAM na hi syAd dhanam-paJca0 5 / 22 / (strI tanujA ) putrI, chorI, nyA. tanutA strI, tanutva na. ( tanorbhAvaH tal-tva) sUkSmatA, nAnApazu, jArI ardha, drRzatA. tanutra na. ( tanuM trAyate trai+ka) jantara, vaya. zabdaratnamahodadhiH / - [tanas-tanuvaNa tanutravat tri. (tanutra + matup ) ataravANuM- rakSana viprastanutravAn-bhaTTiH / tanutrANa na. ( tanustrAyate anena trai+ lyuT ) jastaravaya - idaM ca me tanutrANaM prAyacchanmaghavAn prabhuH mahA0 3 / 174 /4 / tanutrin tri. (tanutra + ini) jataravANuM. tanutvac, tanutvacA strI. (tanvI tvag valkalaM yasyAH ) eka jAtanI-kSudra agnimaMtha-aNi nAme vanaspati, jArI sAmarI, jArI chAla (tri.) jArI yAbhaDIvANuM. tanupatra puM. (tanUni kRzAni patrANi yasya ) goriyAnu a. (tri. tanUni alpAni patrANi yasya) thoDI pAMdaDAMvALuM harakoI vRkSa. tanubhava puM. (tanorbhavati bhU+ac) putra choDaro tanubhavA strI. (tanubhava +TAp) putrI, choDarI, unyA. tanubhazastrA strI. (tanordehasya bhastreva ) nAI, nAsiDA, tanvI bhastrA nAnI dhamA. tanubhRt tri. (tanuM bibharti bhR + kvip) heDadhArI harasoI prANI - kalpaM sthitaM tanubhRtAM tanubhistataH kimbhartR0 3 / 73 / (tri. tanu + matup ) tanumAn / tanumadhya tri. (tanu kRzaM madhyaM yasya) pAtajI uDavANuM. tanumadhyA strI. (tanu kRzaM madhyaM yasyAH) pAtajI uDavAjI strI, jenA eka pAdamAM cha akSara hoya tevo eka chaM6. tanurasa puM. (tanoH rasa iva) dhAma, parasevo, jAro. tanurUha na. ( tanau rohati ruh + kvip/ tanau rohati ruh +ka) aMga uparanA Deza-vAyuM, roma.. tanula tri. (tan+ulac) vistRta, pahoNuM IsAyesa, vistAra pAmela. tanuvAta puM. (jai. prA. taNuvAya vA taNuvAta) dhanavAtanA AdhAra bhUta tanuvAta, narakavizeSa, bAdara vAyukAyano kheDale. (tri. tanuH vAtaH yasmin) mAM thoDI vAyu hoya tevuM sthaLa. tanuvAra na. ( tanuM dehaM vRNoti vR + aN) tara, vaya. tanubIja na. ( tanUni kRzAni bIjAni yasya) azI jora, rAjora, kheDa bhatanuM jora (tri. ) jatikhasya jIvANuM. tanuvraNa puM. (tanuralpo vraNo yataH) kheDa bhatano rogavalmIka roga. Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tanus-tantubha] shbdrtnmhoddhiH| 943 tanus na. (tan+usi) zarIra, heDa. | tanca (bhvA. para. saka. seTa+taJcati) mana 72, tanusaJcArin tri. (tanuM alpaM saJjaraci 4. (rudhA. para. saka. veTa-tanakti) saMjaya 72vI, sam+ca+Nini) satya saMyAyavANu saMDIya. 5mAu- tanajmi vyoma vistRtam-durgAdAsaHtanusaJcAriNI strI. (tanuM alpaM saJcarati, sriyAM | tanuja / DoS) nAyi, nA, t25|| strI. | tantas (kaNDvA . para. a. seTa-tantasyati) hu ma , tanusara puM. (tanoH sarati sR+ac) ghAma, 52sevA.. hujI tha. tanuhad puM. (tano<Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 944 tantura, tantulana. (tanturvidyate'sya raH / tanturvidyate'sya lac) khAsa, bhajano chAMDalI. tantuvarddhana tri. (tantuM santAnaM saMsAraM vA varddhayati chinatti vA vRdh vRddhau Nic lyu vardhi chedane lyu vA ) saMtita vadhAranAra, saMsAra vadhAranAra, saMtati ke saMsAranI ucche6 42nAra (puM.) paramezvara. tantuvApa, tantuvAya puM. ( tantUn vapati vap + aN/ tantUn vayati ve+aN) 15.42 - tantuvAyo dazapalaM dadyAdekapalAdhikam-manu0 8 / 397 / 4rojiyo. tantuvAyadaNDa puM. ( tantorvAyasya daNDaH vAyate anena karaNe ghaJ) vA2nuM kheDa sAdhana-vemA. tantuvigrahA strI. ( tantavo vigrahe yasyAH ) Deja.. tantuzAlA strI. ( tantUnAM vayanAya zAlA) vaevAnuM sthAna, sAjajAtuM. tantusantata tri. (tantubhiH santataM vyAptam) sUtara vajetuM vastra, sIveddhuM vastra.. tantusAra, tantusAraka puM. tantavaH iva sAro'sya/puM. tantusAra + kan) sopArInuM Au. tantr (curA. A. sa. seT-tantrayate) taMtra sAva, dhArA 42, prazAsana 42vuM prajAH prajAH svA iva tantrayitvA kha0 5 / 5 / (bhvA para. a. seT-tantrati) kuTuMbanuM poSaNa karavuM. tantra (tri tantra + ac) adhIna jitamanasijatantravicAram -gIta0 2 / svataMtra, parataMtra- daivatantraM duHkham-daza0 5 / na. tanyate, tanoti vA kartrAdau yathAyathaM STrana tantri kuTumbabharaNe ghaJ vA) DuTuMjayoSA vagere abha sarvAnupAyanatha saMpradhAya samuddharet svasya kulasya tantram-mahA0 13 / 48 / 6 / siddhAnta, auSadha, havA, pradhAna mukhya, parivAra, te nAbhe bharA-mArA vagere prayogavALI eka vedazAkhA, hetu, kAraNa, be arthavALo kheDa prayoga, itirtavyatA, urtavyanI samApti, vArDara, rASTra, deza, rAjya, prazAsana- lokatantrAdhikAraH - za0 / lazkara, pArakA abhiprAyane anusaravuM, hAjI hA bhagavu, potAnA rASTranI cintA tandrAvApavidA yogairmaNDalAnyadhitiSThatA- zizu0 2 / 88 / prajandha so'vyavasthA- ApaddharmArthakuzalairlokatantramavekSya camahA0 1 / 103 126 / sogaMdha, dhana, ghara, vagavAnuM sAdhanasAtha, AyurvedRzAstra, sutara, jyAsa, rezama vagereno tAMtazo, kheDa prahArano homa, samUha, huNa, vaMza, ghI, zabdaratnamahodadhiH [tantura tantripAlaka sukha, sAdhana, Duja, DuTuMja, ziva vagerekhe usa taMtrazAstra, nItino kheDa avayava, adhyAya- tantraiH paJcabhiretaccakAra zAstram - paJca0 1 / paddhati graMtha, eka vakhata uccAreluM anekane upakAraka bane te, vaza, svAdhIna, jaja, sattA, sugaMdha, sahesAI, ghoddaaratha-pAyadaLa vagere rajavADI ThATha, avazya karavA yogya durbha, vyasUya zila, Dhagalo, bhbhAva, vastra, sevAM kRtyano samUha je aneka mukhya kAryomAM samAna hoya, yat sakRt kRtaM bahUnAmupakaroti tat tantramityucyate / tantraka na. (tantrAt sUtravApAt acirApahatam kan) napuM vastra, navI veSabhUSA - (ooraM pahu~) (puM.) vastra. tantrakASTha na. (tantrasthaM kASTham ) tantukASTha zab6 dukha. tantratA strI, tantratva na. ( tantrasya bhAvaH tal-tva) tAjehArI, adhInapazu, vazapazuM tantra zAstrapazu, taMtrazAstranuM karma, eka kriyAmAM aneka karma karavAM te, je mImAMsAzAstramAM prasiddha che. tantradhAraka puM. (tantraM karmajJApakapaddhatigranthaM dhArayati dhR + Nvul ) arbha sva3pane bhAvanAra pustaune dhAraNa 42nArI. / tantrayukti puM. (tantroktA AyurvedazAstroktA yuktiH) AyurvedazAstramAM kahelI yukti. tantravApa, tantravAya puM. (tantraM sUtraM vapati vap +aN/ tantra + ve + aN) (52, sAjavI. (na. puM.) vA.42nI tAMta-sAna. tantrahoma puM. (tantreNa homa:) kheDa prahArano homa. tantrA strI. ( tantri+a) thoDI nidrA, taMdrA. tantrAyin puM. (tantre kAlacakre eti gacchati Nini ) kALacakramAM gati karanAra sUrya vagere. tantri strI. (tantra + i) vI, vAhitra, thoDI nidrA, taMdrA. tantrikA strI. (tantrI+ka hrasvaH TAp ca) gaNo vanaspati. tantrita tri. (tantrA jAtA'sya itac) taMdrAvANuM, khAjasu, vaza karela, svAdhIna karela. tantrin tri. (tantra + ini) chorAvANuM, vAzeSu, DAMtasuM. (puM.) gavaiyo, taMtravANuM, taMtrazAstrI, TAMtriGa. tantripAla (puM.) pAMDava sahadeva. tantripAlaka puM. ( tantri + pAl + Nvul) mahAbhArata prasiddha yoddho jayadratha rAjA. Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tantrila-tapaHklezasaha] shbdrtnmhoddhiH| 945 tantrila tri. (tantra+ilac) 52||sn. Aryabhai duzaNa- | tanmAtra na. (tadeva evArthe mAtrac sA mAtrA yasya vA) tvaM tantrilaH senApatI rAjJaH pratyayitaH-mRccha0 pRthvI, jaLa, teja, vAyu ane AkAzanAM sUkSma aMza6|16|17| bhUtAdistu vikurvANaH sargaM tanmAtrikaM tataH / sasarja tantribhANDa na. (tantryAH bhANDam) bhAratIya vIu. zabdatanmAtrAdAkAzaM zabdalakSaNam-viSNupu0 12. a0 / tantrI strI. (tantrayati mohayati lokAniti tantra+I) (tri.) te. mAtra pramauralj. vIno 2- tantrImAA nayanasalilaiH sArayitvA / tanmAtraja puM. (tanmAtrAjjAtaH) pAMya tanmAtrAtha. 6tpanna kathaJcita-megha0 86 / -nAtantrIvidyate vINA nAcakro __thayesa, pRthvI, 4, te4 vAyu vagere bhUto. vidyate rathaH-rAmA0 2 / 39 / 29 / jo vanaspati, te. tanmAtratA strI., tanmAtratva na. (tanmAtrasya bhAvaH talnAme meM nahI, nI, zarIranI nasa, vI-vAhitra, tva) pAMya mahAbhUtanuM sUkSma aMza. sutara kAthInI doraDI, te nAme eka naTI. | tanyata paM. (tanoti tamaH zabdaM vA tana+yataca) tri. tantvagra na. (tantUnAmagram) didumono manamA te nAme meM vahina, vAyu zani-4%4, vIxNI, tantvagrIya tri. (tantvagra tato cha) didualna gati -Ina. agrabhAgamAM thanAra. tanyu tri. (tan+lyu na anAdezaH) vistAra pAbheda, tanthI srI. (tan+thI) svI2. sAye... tandra na. te nAmano se chaha, tiha. tanvat tri. (tan+zata) 3yavatuM, asA2tuM. tandrayu tri. (tandrAmAlasyaM yAti yA+kR pRSo.) taMdrAvauj, tanvin puM. tAmasa. nAmanA bhanuno me. putra. mANasu, tho... nidrAvA. tanvI strI. (tanu+GIp) nA strI- iyamadhikamanojJA tandravApa, tandravAya puM. (tantravApa pRSo./puM. tantravAya valkalenApi tanvI-za0 / 1 / 20 / -tava tanvi ! pRSo.) 4.9842, 42Niyo. kucAvetau niyataM cakravartinau-udbhaTaH / pAtajA strI, tandrA strI. (tadri+bhAva a) thonidA- tamovAtakaphAt zAlaparsI-saravo nAme vanaspati. tandrA / na rogo maraNaM tandrA na nidrA na kSudhA | tapa (divA. A. aniT-tapyate) au.zvaryA thaj, tRSAhaThayogapra0 3 / 39 / sAsa- tandrAlasya du, saMtA5. pAmako (a.) tapA4j, saMta5g. (sa.). vivarjanamyAjJa0 3158 / (curA. ubha. sa. seTa-tApayati, tApayate) mA . tandrAlu tri. (tadri+Aluc) thoDI nidrAvANu, mAsu (bhvA. ubha. sa, seTa-tapati, tapate) pANa, . -api jAgrat svapan jantustandrAluzca pralApavAn- tapa puM. (tap+ac) 9Ima tu- tapena varSA zaradA suzrute 39 a0 / (strI. tandri+kin) tandriH sRSTvA himAgamo vasantalakSmyA ziziraH sametya ca-zizu0 bhUtapizAcAn bhgvaanaatmtndrinnaa-3|20|401. tandrikA 166 / Guo, sUrya, bArnu , ta5zcayA(strI) (tandrireva tandrikA svArthe kan TAp ca) (tri. tapobhiH prApyate'bhISTaM nAsAdhyaM hi tapasyataH / tandrA jAtA'sya tAra. itac) durbhagatvaM vRthA loko bahati sati sAdhane -lokoktiH / tandrija, tandripAla puM. una43 nAme yaduvaMza. 25%118 | (tri.) tapAvanA2, ta5. 42nAra, prAzanA2. eka putra. tapaHkara tri. (tapaH karoti ac vA visargasya saH) tandrita, tandrin (tri. tandri+Nini) taMdrAvANI, mANasa.. ta5. 202-ta52vI. tapaskaraH / (puM.) tanA tandrI strI. (tandri+GIS) atyaMta zramathI. dhAdiyomai. matsya . azakti AvI javI te. tapaHkarI strI. (tapaHkara+striyAM GIS) me tana tanni strI. (tannayati nI+Di) yamulyA nAme meM vanaspati. tapaHkRza tri. (tapasA kRzaH) tapa3 dRza-huja. tanmanas tri. (tasmin manaH) tIna tayitta. tapaHkleza puM. (tapasaH klezaH) taparnuDhA . tanmaya tri. (tadAtmakam tad+mayaTa) te bhaya, te 35, tapaHklezasaha (tri. tapasaH phlezaM sahate saha+ac) tasdIna, taha(2. tapanA duHkhane khamanAra-sahana karanAra tapasvI, dAMta. Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 . vRkSa. 946 shbdrtnmhoddhiH| [tapaHsthalI-tapasvitA tapaHsthalI strI. (tapasaH sthalI) 820kSetra, vAsI tapas na. (tapa+asun) sAdAyana.35. Izvaranu zAna, nagarI, banArasa, tapa karavAnuM sthAna. jyotiSazAstra prasiddha lagnathI navamuM sthAna, potAnA tapacchada puM. (tapanapriyaH cchado'sya) ubharI. nA. vRkSa.. AzramanuM karma, vaidhavyanuM klezajanaka karma, duHkha, TADha, tapat tri. (tap+zatR) ta5. 42tuM, ta5, 5tuM, ta5zyA . tApa vagere sahana karavuM. mauna vagere vrata, mAnasika zuddhi mATe yamaniyamAdi karma, zarIra Idriya mana vagerenI tapatI strI. (tapat+ GIp) sUryanA meM. unyA 4 2329 // svasthatA, zAstrIya mArge zarIra Idriya mana vagerenuM rAjAnI patnI hatI ane kuru rAjAnI mAtA hatI - zoSaNa, vAnaprasthano asAdhAraNa dharma, mana IdriyonI tataH saMvaraNAt saurI suSuve tapatI kurum- ekAgratA karavI, uparanA bhAgamAM Avela eka loka, mahA0 1 / 94 / 47 / , te nAmanI meM nahI, chAyA mAghamahinI, ta5- tapasA kilbiSaM hanti nAme sUrya patnI. vidyayA'mRtamaznute-vedAntapa0 (pu.) niyama, dharma, agni, tapana puM. (tap+lyu) sUrya, 4053ly 3, te nAmarnu sague, zizi2 tu. eka naraka, grISma Rtu, tApa, agnimaMtha araNi tapasa puM. (tapa+asac) sUrya, caMdra, 21053lk 3, nAme vRkSa, sUryAnta, bhA, mAnasi. vyathA- tapanaM pUra, pakSI. priyavicchede smarAvezotthaceSTitam-sA0 da0 3 / 116 / tapaskara (tri.) 15.4282, tapasvI. (puM.) .5 tano tanAme meM agni, ziva, bhAlA . mAgiyo 94... matsya . tapanakara puM. (tapanasya karaH) sUryana u25. tapaskarI strI. (tapaskara+GIp) . tanI bhA78.. tapanacchada puM. (tapanaH atirUkSacchado yasya) sAhityapatra tapasomUrti (puM.) thothA manvantaramA 2sa. saptarSinI meha. tapanatanaya, tapanaputra, tapanasuta, tapanAtmaja puM. tapastakSa puM. (tapastakSati takS+kaN) dra. (tapanasya tanayaH) ym2||4, 49, suzrIva, zani . tapassamAdhi puM. (taSase samAdhiH) ta5zvayA 42vAmai tapanatanayA, tapanaputrI, tapanasutA, tapanAtmajA strI. prANAyAma vagere karIne manonigraha karavo te. (tapanasya tanayA) yamunA nahI, jI.4Arnu OM3, za... tapasy (nAmadhAtu a. pa. seT tapaH karoti tapasyati) vRkSa. ta52j. tapanamaNi puM. (tapanatejasko maNiH) sUryAnta bhali. tapasya puM. (tapasi sAdhu yat) / bhalinItapanA strI. (jai. prA. tabaNA) sUryano tApa, tApanA. dhutistapasyaH sutapAstapomUlastapozanaH-harivaMze 7 / 24 / tapanArcimAlin puM. (jai. prA. tavaNAccimAli) tA5 pAMDava arjuna, tapazcaryA, tAmasamanuno eka putra, urato sUrya. sAhArnu, vRkSa-maThuna vRkSa. (na. tapas+kyaG+bhAve tapanAMzu puM. (tapanasya sUryasya aMzuH) sUryana 2i58. ghaJ) ta5 42vo ta, ta5zyA - athAsya buddhirabhavat tapanI, tapanAtmajA lI. (tapyate pApamanayA tapasye bharatarSabha ! -mahA0 13 / 10 / 13 / (na. tapasi tap+lyuTa+DIe) gAhArI nahI, athavA tApI nahI. grISme bhavaM aN) bhornu huda tapanIya, tapanIyaka na. (tap+anIyar/tapanIya+kan) tapasyat tri. (tapas+kyac+zata) ta5 42tu- sthANuM sonu- tasmAdadhaH kiJcidivAvatIrNAvasaMspRzantau ___ tapasyantamadhityakAyAm-kumArasaMbhave / tapanIyapITham-raghu0 18 / 41 / tapanIyopAnadyugalamAryaH tapasyA strI. (tapaH carati tapas+kyaG+a+TAp) prasAdIkarotu-mahAvI0 4 / sonerI dhaMtUrI, (tri.) tapazyA . tapAvavA yogya, tapa karavA yogya. tapasyAtanujanman puM. (tapasyAyAH tanujanmA) gha 2%81, tapanIyamaya tri. (tapanIya+mayaTa) sonAnu, sonAmaya. | yudhiSThi2 5ist. tapaneSTa na. (tapanasya sUryasya iSTam) dij. tapasyAmatsya puM. 5 tarnu bhAcho. tapatu puM. (tapa+RtuH) zrImatu- tapartumUrtAvapi medasAM tapasvitA strI., tapasvitva na. (tapasvino bhAvaH talbharA-nai0 1141 / tva) tapasvIj. Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapasvin- taporati] tApasa tapasvin tri. (tapas + astyarthe vini) tapasvisAmAnyamavekSaNIyA - raghu0 14 / 67 / yAMdrAyaNa vagaire vrata 42nAra, vyApAtra, yogya, hIna-garIja, zreSTha tapavANuM. (puM.) nArahamuni, yogI, kheDa bhatanuM karaMja nAme vRkSa, te nAme eka RSi, cakalo pakSI, saptarSi - tapasvibhyo'dhiko yogI bhagavadgItA / tapasvinI strI. ( tapasvin + GIp ) yassI, 4TAmAMsI nAbhanI vanaspati, duroDizI -'Du nAmanI vanaspati, tapa karatI DoI strI- sA tapasvinI nirvRtA bhavatuza0 7 / 9 / -madekaputrA jananI jarAturA navaprasUtirvaraTA tapasvinI - nai0 1 / 135 / tapasvipatra puM. ( tapasvipriyaM patramasya ) hamana5-umaro nAmanuM vRkSa. tapAcAra puM. (jai. prA. tavAyAra) ra prahAranAM tapano AyAra thI tapa zuddha thAya te aNasaNamUNoariA vittIsaMkhevaNaM rasaccAo / kAryAkaleso saMlINayA ya bajjho tavo hoi / / pAyacchitta viNao veyAvaccaM taheva sajjhAo / jhANaM ussaggo vi abbhitaraA tavo hoi aiyAraviyAraNA / tapAtmaka tri. tapa DaranAra tapasvI. tapAtyaya, tapAnta puM. ( tapasya grISmasya atyayo yatra ) varSARtu zrISmaRtunI aMta- tapAtyaye vAribhirukSitA navaiH - kumAra - saM0 5 / 23 / (puM. tapasya anto yatra ) - ravipItajalA tapAtyaye punarodhena hi yujyate nadIkumA0 4 / 44 / zabdaratnamahodadhiH / tapita tri. ( tap + dAhe kta) tapela, taya urela saMtApa pAbhesa- tapitakanakabindupiGgalAkSo dititanayo'surasainyayuddhanetA- harivaMze 234 / 29 / tapinI (strI.) te nAme kheDa nahI. tapiSTha tri. ( atizayena taptA taptR + iSTan) atyaMta tapa DaranAra, mahAna tapasvI, atyaMta tapanAra. tapiSNu puM. (tap + iSNuc ) sUrya, khaDAnuM Au (tri.) tapavAnA svabhAvavALuM, tapa karyA karatuM. tapIyas puM. ( atizayena taptA taptR + Iyasun) atyaMta tapa 42nAra, mahAna tapasvI. tapu, tapuSi tri. ( tap + un/ tap + usin vede nekArasya it) tapa 42nAra, saMtAya pAmanAra, tapasvI.. tapuSi, tapuSI (strI.) zrI.gha.. 947 tapus puM. (tapati, tApayati vA tap+usi) sUrya, agni, khaDaDAnuM jAu, citrAnuM Au (tri) tApasa, tapasvI, tapAvanAra, tapa DaranAra, tApayukta. tapoja tri. (tapasaH tapasyAtaH agnervA jAyate jan+Da) tapathI athavA agnithI utpanna thayela. tapojA strI pAe.. tapodAna na. ( tapa iva dAnamatra) te nAmanuM kheDa tIrtha. tapodhana puM. ( tapa eva dhanaM yasya) 535 dhanavAnI tApasa- yat kiJcidenaH kurvanti manovAGmUrtibhirjanAH / tat sarvaM nirdahantyAzu tapasaiva tapodhanAH manu0 11 / 242 / tapasvI, hamanaGa-umaro nAbhe vRkSa. (na. tapa eva dhanam ) tapa35 ghana (tri. tapo dhanaM mUlyamasya tapathI bhejavavA yogya svagAhi, tapa35 dhanavAnI. tapodhanA strI. ( tapa eva dhanaM yasyAH ) bhuMDarI nAmanI vanaspati, tapa35 dhanavANI strI- SaNmAsAn vAyubhakSA ca sthANubhUtA tapodhanA - mahA0 5 / 188 / 20 / tapodhRti puM. (tapasi dhRti santoSo yasya ) thothA manvantaramAM bhArgava nAmanA saptarSino leha. (tri.) tapamAM rata tapasvI. taponidhi puM. (tapo nidhIyate'smin ni+dhA + AdhAre ki) tapanAM bhaMDA235 tapasvI- patatpataGgapratimastaponidhiH- zizu0 / (tri. ) tapanA bhaMDA235. taponubhAva puM. (tapasaH anubhAvaH) tapanI prabhAva tapanuM te. tapopadhAna na. (jai. prA. tavopahANa) upadhAna tatha tapobhRt tri. (tapo bibharti bhR + kvip + tuk ca) tapa dhArA 42nAra, tapasvI- svarge tapobhRtAM rAjan ! phalaM puNyasya karmaNaH - harivaMze. tapomaya tri. (tapaH pracuraH tadAtmako vA tapas + mayaT ) tapabhaya, puSTuNa tapavANuM. (puM.) paramezvara. tapomUrti puM. (tapaH Alocanabheda eva mUrtirasya) paramezvara, sAvarNirUpa tAmasa manvantaramAM eka saptarSi bheda. (tri. tapaH pradhAnA mUrtirasya) tapasvI, tApasa. tapomUla tri. (tapo mUlamasya) tapa bhenuM chete svarga vagere. (puM.) tAmasa manuno kheDa putra. taporati tri. ( tapasi ratiryasya) tapaparAyA, tapamAM prItivANu, tapasvI, tapanI bhaMDAra. (puM.) tAmasa manuno eka putra. Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 948 shbdrtnmhoddhiH| [taporavi-tamaHpraveza taporavi puM. (tapasA raviriva) yothA manvantaramA povADa | taptarUpaka na. (taptaM rUpakam) zuddha 3'. saptarSibheda. taptazUrmikuNDa puM. (taptA zUmi lauhapratimA yatra tAdRzaH taporAzi puM. (tapaso rAziH) t552||41, ta5vi. / kuNDo yatra) te nAma se na24. ___prA.tivANu, ta52vI.. taptazUI puM. te nAme me. na24no bha6. tapoloka puM. (taponAma lokaH) 652. 22dA sAta. taptasurAkuNDa puM. te nA. ma. na.27. lokamAMno eka loka. taptAyanI strI. (taptena ayyate'tra ay AdhAre lyuT tapo'vaTa puM. (tapaso'vaTa iva) brahmAvata he. ___ DIp) tapeTA-saMtA5. pAmelAne. 125535. bhUmi.. tapovat tri. (tapas+matup) tavANu, tapasvI.. taptR tri. (tap+tRc) ta5 4282, tapAvanA2, mAnA tapovana na. (tapase vanan) 5. 42vArnu, vana, te. nAme. banA2. me tIrtha. taptvA avya. (tap+ktvA) ta54zana, ta5zvayA tapo'zana puM yothA manvantaramA saptarSibhanI . tapIna, tapAvIna. RSi, tAmasa. bhanunI putra.. tapyatu tri. (tap+yatun) tapAvana.2 sUrya vagere. tapo'rha tri. (tapase arhaH) tapasyAne dAyara, tapane tapsyat tri. (tapsya+tRc) ta5 42tuM, ta5. 42vA bhA. yogya, prAyazcittano chaTho prakAra. yojanA karatuM. tapta tri. (tap+kta) tapeya, saMtA5 pAsa, maNesa, ta5. tam (divA. pa. seTa-tAmyati a.) meM pAmako . 428, du:0- azeSatApataptAnAM samAzrayamaTho haThaH- lalitazirISapuSpahananairapi tAmyati yat-mA0 5 / 31 haThayogapradIpikA 1 / 10 / mopahAsa, prAyazcitta resa.. mAnasika vyathA bhogavavI, zArIrika vyathA bhogavavI taptakAJcana na. (taptaM kAJcanam) tapAvelu sonu. -pravizati muhuH kujaM guJjanmuhurbahu tAbhyati-gIta0 5 taptakumbha puM. (taptaH kumbho yatra) te nA. me. na24. sa. 67j, yahAj. ud+tam atyaMta 6 42vI. taptakRcchra na. pu. (taptenAcaritaM kRcchram) te nAme hRdaya ! kimevamuttAmyasi-za0 1 / ni+tam atyaMta eka vrata jemAM cha pala UnuM pANI, eka pala bI. satizaya. pari+tam atyaMta 6 72vI, vAraMvAra ane traNa pala dUdha, traNa divasa pIvuM ane traNa meha 72vI. hivasa. na. vAyu makSA 42vI- taptakRcchre caran tama na. (tAmyatyanena tama+karaNe ghabartha saMjJAyAM gha) vipro jalakSIraghRtAnilAn-manu0 11 / 215 / andhakAra, pagano agrabhAga, tamoguNa, traNa guNomAMno taptapas puM. (taptaM tapo yena.) 4. ta5. 428. Doya. te.. eka guNa. A guNo ekeka yuganA sUcaka che - taptapASANakuNDa puM. (taptaH pASANakuNDaH yatra) te. sattvaM rajastama iti dRzyante puruSe guNAH / nAme meM na24. kAlasaJcoditAste'pi parivartanta Atmani / / prabhUta taptabA(vA)luka puM. (taptA bA(vA)lukA yatra) na24 ca yadA sattvaM manobuddhIndriyANi ca / tadA kRtayugaM vizeSa- kSut tRDparito'rkadavAnalAnilaiH saMtapyamAnaH vidyAd dAne tapasi yadatiH / / yadA karmasu kAryeSu pathi taptabAluke / zaktiryazasi dehinAm / tadA tretA rajovRttiriti taptamASa puM. (taptaM mASamitaM suvarNAdikaM yatra) me jAnIhi zaunaka ! / / yadA lobhastvasaMtoSo mAno prakAranuM divya ke je zuddhinI parIkSA nimitte karavAmAM dambho'tha matsaraH / karmaNAM cApi kAmyAnAM dvAparastadrasAve. cha. jastamaH / / yadA sadAnRtaM tandrI nidrAhiMsAdisAdhanam / taptamudrA strI. tAve.TI. ch|5-AUMne, vaiSNavo. zarI2. zokamohabhayaM dainyaM sa kalistu tadA smRtaH / / . 652 yi tazadhA25 12vAna hoyacha- ASADha- gAruDe 227 adhyAye / (pR.) rAI nAmanI As, zakladvAdazyAM harau ziSayiSau sati vaiSNavaH pAraNaM tamAlavRkSa. kRtvA taptamudrAM ca dhArayet / tamaHpraveza puM. (tamasi pravezaH) dhAma praveza, taptarahasa na. (taptarahaH+ac) tapej .ita. sthala. aMdha.2i me thaj te. Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tamaHzatru-tamiSIci] shbdrtnmhoddhiH| 949 na24. tamaHzatru puM. (tamasi zatruH) sUrya, caMdra, agni, lodha, | tamastamA strI. (jai. prA. tamatamA) ua aMdhAravANI zAna, ma rnu A3, 52, yitra vRkSa, 52bhezvara. / sAtamI. na.2.4. (tri.) aMdhA dU2 4282, zAna hU2 122. tamastamoga puM. (jai. prA. tamatamaga) sAtamI na2no tamaHsthita tri. (tamasi sthitaH) aMdhArAmA 238.. (na. __ tamasi sthitaM sthAnaM yatra) te nAme meM na2.. tamastimira puM. (jai. prA. tamatimira) zAna35. .2, tamaka puM. (tAmyati atra tam+bA0 vun) 9.5 4.512na.. mazAnaist2no samUha- tamatimirapaDalaviddhaMsaNassazvAsa rogA. pukkharavaradIvaDDhe / tamakA strI. (tam+vun+TAp) moyalalI.. tamasvat tri. (tamas+matup) dhAzavANu. tamaGgaka puM. (tam+aGgakaH) 7528 pAsena. 2veza, tamasvatI strI. (tamas+matup) 2||tri, 162. __ masI, bhUsatI. saTArI, bhayo. tamasvin tri. (tamo'sti iti vini) aMdhArAvANu, tamata tri. (tam kAGkSAyAm atac) tRss||52||34||, . tRSNAtura tamasvinI, tamA strI. (tamasvina+GIp/tam+ac+TAp) tamaprabha puM. (tamasya prabhA yasmin) te nAmAna meM rAtri- adRzyamAnastasyAdyatamasvinyAmanindite mahA0 4 / 21 / 38 / 162. (jai. prA. tamA.) 74ii tamaprabhA strI. (tamasyaprabhA yasyAm) te nAmanI meM naraka pRthvI, nIcenI dizAnuM nAma. ___ na24 pRthivI. tamAla puM. (tam+kAlan) tamAsavRkSa- taruNatamAla tamara na. (tam+aran) 35. nIlabahalonnamadambUdharA:-mA0 919 - tamAlanIlaM tamarAja puM. (tama iva rAjate) .5 tanA. sa.42. sitadantakoJcA -bhAga0 3 / 13 / 33 / tamAlapatra, jANe tamas na. (tAmyatyanena tam+asun) saMghat2- kiM vA'bhaviSyadaruNastamasAM vibhettA taM cet sahasrakiraNo karAtuM tilaka, varuNa vRkSa, kALo khera, eka jAtanI dhuri nAkariSyat-za0 7 / 4 / saMcA, tamAzu, 55, taravAra, vaisanI chAla... mazAna, ziti- munisutApraNayasmRtirodhinA mama ca tamAlaka puM. na. (tamAla+kan) tAsavRkSa, tamAlapatra.. muktamidaM tamasA manaH-za0 6 / 6 / avidhA, Arya (puM.) tamAla vRkSa, isanI chAla. sAyano avives. (puM. na.) rAI . tamAlapatra na. (tamAlapatrasyevAkAro'styasya tamAlapatra+ tamasa puM. (tam+asac) vo, saMcAra, saMdhA. (na.) ac) tamAlapatrane sAsare sumi 5A ti:nagara, zaDe2, saMdhA. tamAlapatrAstaraNAsu rantuM prasIda zazvanmalaya-sthalISutamasA strI. (tama iva jalamastyasyA ac TAp) namA raghu0 6 / 64 / (puM.) tamAsavRkSa. nahI tathA pAvarI nahI- tamasA narmadA caiva nadI tamAlikA strI. (tamAla+kan itvam) mAyainal, godAvarI tathA-mahA0 3 / 211 / 24 / bha96, tAmavalIno velo, te namAnI se .. tamaskalpa tri. (tamas+kalpam) aMdhA ThevU, satya tamAlinI strI. (tamAlavRkSAH bahavaH santi yatra ini __ zavANu, thaa| te4vANu, malina. GIp) tamAsavRkSavANA pradeza, moyanadI. tamaskANDa puM. (tapasaH samUhaH) dharAno samUDa. tamAlI strI. (tam+kAlan+GIS) 2.8, 52.5 // tamaskAya puM. (jai. prA. tamakAya) dRSya tivANI vRkSa. aplAyavizeSa, je aruNavara samudrathI nIkaLI pAMcamAM ! tami srI. (tamyate-glAyate'tra tam+in) tri, moDa, devaloka sudhI pahoMcela che. mAna. tamastati strI. (tamasaH tatiH) uDha saMghat2, saMghat2 no. tamin tri. (tam+dhinuN) yatuM, sala. 42tuM, sne 3sAva. 2. tamastamaHprabhA strI. (jai. prA. tamatamappabhA) sAtamI. tamiSIci srI. (tami mohaM siJcati, siJc ini naraka, sAtamI narakanI pRthvInuM gotra. saMjJAyAM SatvaM pRSo. dIrghaH) te namAnI se apsa2.. Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 950 shbdrtnmhoddhiH| tamistra-taraGgita tamisra na. (tamo'styatra tamisra-rAtrirAzrayatvenAstyasya | tamomaya puM. (tamaH pracuram tamas+mayaTa) rADuDa, ac vA) saMgha2- etattamAladalanIlatamaM tamisram- DI. (tri.) saMgha2maya, puNNa saMgha.2vANu gIta0 11 / Thodha. (puM. tamisrA'styasya ac) aMdhArayu mazAnabhaya, mazAnathI bharapUra. pakhavADiyuM. tamorUpa na. (jai. prA. tamarUva) tama248ya, sa29vara tamistraguhA strI. (jai. pra. prA. tamissaguhA) vaitaDhiya. samudramAMthI aMdhakAramaya dhummasa caDhe che te. parvatanI vacce pazcima bAjunI eka guphA ke jemAM tamolipta tri. (tamasA liptaH) aMdha.2thI. chAye, thaI cakravartI uttara bharatadeza sAdhavA mATe jAya che. aMdhakArathI vyApta, tamoguNathI vyApta. tamisraguphA strI. (jai. prA. tamissaguhA) 427viyanA tamoliptI strI. (tamasA'lpaM lipyate sma lip+kta vaitADhya uparanA nava phUTamAMnuM chaThuM zikhara. __ GIS) te nA . heza. tamisrapakSa puM. (tamisrA'styasya ac tAdRzaH pakSaH) tamovikAra puM. (tamaso vikAra: tamaseva vikAro yatra vA) dareka mAsanuM kRSNa pakSa, aMdhAriyuM pakhavADiyuM. roga, Higol, nidrA mANasa. vagere, aMdhArI rAtri. tamisrA strI. (tamo'styatra) aMdhArI. 28ta- sUrye tamovRta tri. (tamasA vRtaH) tamo guthI. gharAyasa, tapatyAvaraNAya dRSTeH kalpeta lokasya kathaM tamisrA- aMdhArAthI vyApta-dherAyesa... raghu0 5 / 13 / tri., sabhAsanI. rAtri, saMghat2nI. tamovRdha tri. (tamasA AvArakeNAjJAnena vA varddhate paMDita, 62. vRdh+kvip) aMdhArAmA vRddhi pAmanA2 2||ksss. varga3, tamisrAndhakAra (puM. jai. prA. tamisaMdhayAra) uDha aMdhAre, ajJAnathI vRddhi pAmanAra. pUja saMgha2. tampA, tambA, tambikA strI. (tamp+ ac pRSo./ tamI strI. (tam+in+ GIp) patri- sa tamI tamobhira- tamb+ac+TAp/tamb+Nvul+TAp) uya, dhenu. bhigamya tatAna-zizu0 9 / 23 / jI dhArI 2ta, tamba (bhvA. para. a. seTa-tambati) 4, sab. 62. tambIra (puM.) jyoti:zastra prasiddha se yoga. tamuSTuhIya na. (tamuSTuhi ityAdikarmamadhikRtya pravRttaH) tamra tri. (tAmyate'nena tam+karaNe ra) ninu sAdhana.. te nAme eka vaidika sUkta. taya (bhvA. A. sa. seTa-tayate) samAna 2j,j - tameru tri. (tAmyati tam+ eru) nivAj. adhyuvAsa rathaM teye purAt-bhaTTi0 14 / 75 / 2kssaae| tamoghna puM. tamonud, tamonuda, tamo'paha, tamobhida, 42. tamo'ri, tamohantR, tamohara puM. tri. (tamo'ndhakAraM tara puM. (tR+bhAve karaNe vA ap) tarI 4, 524, trApo. Do..vagaire taravArnu sAdhana, bhADu - dIrghAmohamajJAnaM vA hanti han+Tak) sUrya- yathA dhvani yathAdezaM yathAkAlaM taro bhavet-manu0 8 / 406 / tamAMsyabhyuditastamoghnaH pUrvapratijJAM samavApya vIra: mani, DoDa, 55. (tri. tR+ac) ta2nA2, tarI mahA0 7 / 144 / 136 / mani, yaMdra, jodha, suddha, 4nAra, Douna2. viSpa, ziva, 4053lk 3, apUra, yitravRkSa, hAvA, tarakSa, tarakSu puM. (tarakSu pRSo0 ulopaH /taraM gatiM mArga 52mezvara, aMdhA2no- nano naa2|| 72 // 2- tamonudaM vA kSiNoti Du) siMhAn vyAghrAn vAghanI. tarnu dakSasutA ivAbabhuH-raghu0 3 / 33 / -AgamAdiva 0.- varAhAMzca tarakSUnRkSavAnarAn- harivaMze 163 / 14 / tamopahAditaH-kirA0 5 / 22 / taraGga puM. (tarati plavate tR+aGgac) taka, 12, tamojyotis puM. (tamasi jyotirasya) madhota, mAgiyo.. __mohu~, vastra, ghornu 8j, aMthanI. adhyAya. tamobala tri. (jai. prA. tamabala) 25sAyA, ta242, taraGgiNI strI. (taraGgo'sti yasyAH taraGga+ini+GIp) yo2. (na.) sAnana . nahI- taraGgiNI veNirivAyatA bhuvaH-zizu0 / tamobhUta tri. (tamas+bhU+kta) 235 thaye, bhU, | taraGgita, taraGgin tri. (taraGgaH saMjAto'sya taraGga + itac/ sazAna. taraGga+ini) tavANu, bhovANu yaMyaNa, yaNa, tamomaNi puM. (tamasi maNiriva) madhota-mAgiyo 8.32, yabhAna- apAGgataraGgitAni bANA:-gIta0 3 / eka jAtano gomeda, maNi. loDhavALuM. Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taraTI-taralAyita shbdrtnmhoddhiH| 951 taraTI strI. ma. tanu sitauj OMu. tarad strI. (tR+karaNe adi) 4&l, nau., mata. taraNa puM. (tIryate'nena tR+karaNe lyuTa) 4.sul, all 5kSA. vagaire taravArnu sAdhana, sva0. (na. tR+bhAve lyuTa) | taradA, taradI strI. (tareNa-taraNena dIyate khaNDyate do ta2j- kSaNamapi sajjanasaGgatirekA bhavati bhavArNavataraNe khaNDane ghabarthe ka gaurA. GIS) 2.5 tarnu siralj naukA-mohamudgare 6 / tI 4, 52 5Doya. 3. taraNi puM. (tarati tamo'nena tR+ani) sUrya, vaDA, taradvaTI srI. me tanuM 55vAna.. 240530d 03, Bi25, taij, ta2vAnu, sAdhana, po- taranta puM. (tarati tR+ ac) 1331, samudra, nAnI. DI.31, tvAmanughAvati taraNistadapi guNAkarSataraNeyam-AryAsa0 vaDA, mata, rAkSasa. 390 / 45 vagaire. (tri. tarati) taranA2, 46ma tarantI strI. (taranta+GIS) naust, astl. 482, lAvaNe. 4.82, 5 / 2 442, tarI 482. tarantuka (na.) 2kSetramA mAveluM meM sthAna. (strI.) nausa, nAnI Do.30, duvAra4181. tarapaNya na. (tarasya nadyAdipArayAnasya paNyaM zulkam) taraNipeTaka, taraNipota puM. (taraNe: peTaka iva/taraNe: nadI vageremAMthI UtaravA mATe apAto kara, naukAnuM pota iva) Astial. upl. savAnuM 4153rnu pAtra. taraNimaNi puM., taraNiratna na. (taraNipriyo mnniH| taravAlikA strI. (karapAlikA pRSo.) ta2vA2. __ taraNipriyaM ratnam) bhae nAmano dAsa bhali. taraNI strI. (tR+ani+GIp) nau nAnA Do., me. tarambuja na. (taraM-taralamambuvajjAyate'tra jan+Da) tarabUtha, dIgaDu- tajjhAtvA brahmaNA tasyai phalaM dattaM trmbujmjAtanI kuMvAra, eka jAtanI padmacAriNI latA. uttarakAmAkhyatantre / taraNIya tri. (tR+anIyar) ta2vA 4.5, 5.2 5.bhavA tarala puM. (tR+alac) 2. vayye. 29do mhielAyaka, pAra UtaravA lAyaka. taraNDa puM. na. (tarati tR+aNDac) mA 543vA muktAmayo'pyataralamadhyaH-vAsava0 35 / bhADo, 2, horI GidhavArnu me du. (puM.) nauDA, vaDA, tamiyu-yeno maun. (tri.) yaMya, y55tuMbaDI vagerethI kareluM taravAnuM sAdhana, te nAmano vairAyitArastaralAH svayaM matsariNaH pare-zizu0 2 / 115 / se.heza. 500, vistI, vizNa, yatuM, To, pAgaNe.to taraNDaka na. (taraNDa+saMjJAyAM kana)te.nAmana tAtha.. pArtha mAtra, 4tu- tArApatistaralavidyudivAbhravRndamtaraNDakI, taraNDapAdA, taraNDI strI. (taraNDaka+GIp/ raghu0 1376 / taraNDa eva pAda iva taraNahetutvAt yasyAH /taraNDa+ taralatA strI., taralatva na. (taralasya bhAvaH tal-tva) GIp) nAnI DoDI. caMcaLapaNuM, capaLatA. taraNya (kaNDvAdi pa. sa. seTa-taraNyati) (bhvA. pa. taralalocana tri. (taralaM caJcalaM locanaM yasya) yaMya. sa. seTa- taraNyati) mana. 2, 4. netravANu. (na. taralaM locanam) yaMya netra, yapaNa tarat tri. (tR+zata) taratuM, pA2 4], tarI 4tuM. netra. (taratIti tu kartari adiH) 34. pakSI.. taralalocanA strI. (taralaM locanaM yasyAH) yaMya netravANI taratsama tri. (taratsameti RcaH santyatra ac) te. nAme strI. eka vaidika sUkta. taralA strI. (tarala+TAp) 2, ratna, 27, 2075., taratsamandIya na. 5vamAnasUtanI tasata mAvelu meDa mahira, madhamAjI, mA. vaihi sUta.. taralAya (nAmadhAtu ubha. sa. seTa-taralAyate, taralAyati) taratsala puM. turAno agni. caMcaLa karavuM, capaLa karavuM. taratama tri. (tareti tameti pratyayArtho bodhyatayA'styatra taralAyita tri. (bhRzA. abhUtatadbhAve kyaG kta) yayaNa ac) nyUnApi bhAvavANu, mAchApattA bhAvavANA 28, 257 438, de, bhala- tathApi taralAyate tara ane tama e be pratyayo jemAM bomba hoya te. ceta:- udbhaTaH / Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 952 shbdrtnmhoddhiH| [taralita-taruNa taralita tri. (tarala ivAcarati tarala+kta) yayaNa / tarikin puM. (tarika+matvarthe ini) 3sa, nAvi., thayesa, pada, DAsa, dhUThesa- vyAlola: kezapAzastara- dAsI. litamalakaiH svedalolau kapolo-gItago0 12 / 15 / tariNya (kaNDvAdi, tariNa gatau para. sa. seT-tariNyati) taravAri puM. (taraM zatrUNAM gatiM vArayati vR+Nic+in) samAna 42, 4. taravAra. tarita tri. (tR+kta) tarela, tarI yesa, tarI gaye. taras na. (taratyanena tR+karaNAdau yathAyatham asun) taritA strI. (taro jAto'syAH taritA, itac TAp) mANa, -kailAsanAthaM tarasA jigISuH-raghu0 5 / 28 / - 8 pAsenImagajI-taThanI, int- saMvidA tulyabAha tarasA jitastvayA-ragha0 1177 / ve kAlakUTaM ca tAmrakUTaM ca dhusturam / ahiphenaM tIra, sial, vAnara, roga, vaDa.. kharjurasastArikA taritA tathA-kulArNavatantre / tarasa na. (tR+asac) mAMsa.. (tri. taro'styasya taras+ ca) taranAra, pA2 nA2, tarI nA2. ac) vegavANu, jaNavA. taritra na. (taratyanena tR+STran) taravArnu sAdhana. 4&ll, tarasat puM. (tarasa ivAcarati tarasa+kvip zatR) .5 Do.. vagere. tano bhUga. tariratha puM. (tareH ratha iva) vaDAnI saDha, suDAna. tarasatI strI. (tarasat+GIp) me. nI. bhUgalI... tarI strI. (tR+ac GIS) tari 206 humI- tarISu tarasAna puM. (taratyanena tR+Anaca suTa c) nAnI ____ tatratyamaphalgubhANDam-zizu0 376 / dhubhAuTa, do. DorI, nau.. tarIyas tri. (atizayena taritA Iyasun tRNo lopaH) tarasthAna na. (taragrahaNArtham sthanam) 5. devAnuM sthaNa, atyaMta taranAra. bhADuM levAno kAgaLa. tarISa puM. na. (tR+ISan) sUI cha58, mayu-chAj, tarasvat tri. (taro'styatra vA matupa masya vaH matvarthe) nanI ho.31, suM62 hepAvana vA, vyavasAya, udyoga, vegavANu, maNavAna- taraGgabhIruSuSmazca tarasvAnugra eva samudra, sva. (tri.) samartha. ca - harivaMze 7 / 88 / za0.. (pu.) yothA bhanunI tarISan puM. (tR ISan chandasi nakArasya nettvam) tara, tarI vaM. ma putra. tarasvin tri. (taras+astyarthe vini) anuj, javAna, tarISI strI. te nAmAnI. nyA. taru puM. (taratyanena tApaM tR+Du) vRkSa, 13- munivanatazUravIra (puM.) vAyu, 27 su6, 34510- (strI. tarasvinI-nizumbhAzumbhayordevI bhadrakAlI tarasvinI rucchAyAM devyA tayA saha zizriye-raghu0 3 / 70 / - navasarohaNazithilastaruriva sukaraH samuddhartumbhAga0 8 / 10 / 31 / ) mAlavi0 18 / (tri.) tA2nAra, t2||2. tarAndhu, tarAlu puM. (tare taraNe andhuriva gabhIratvAt/ tarukUNi puM. (taru+kUNa+in) me tana 56l.. tarAya taraNAya alati al+un) 63. tayAnI | tarukSa tri. (tu+vA. ukSan) tAranAra, taranArAya, nI.., me.. tanI Do... ghoDo vagerenI rakSA mATe nImela mANasa. tari strI. (taratyanayA ta karaNe i) nau.1, 41, DI tarukhaNDa puM. (tarUNAM samUhaH taru+khaNDa) vRkSono -jIrNA tariH saridatIvagabhIranIrA-udbhaTaH / -sA'bravId samUha. dAzakanyA'smi dharmArtha vAhaye tarim-mahA0 taruja tri. (taru+jan+Da) 3thI. 168 thaye. 1 / 100 / 48 / 75i bhUvAnI pe21, 543.na. 2. tarujIvana na. (taroH jIvanamiva) OMunu bhUNa. tarika puM. (tare adhikRtaH tarAya taraNAya hitaH Than) taruNa tri. (tarati pramodasalile tR+unan) huvAna, naj, trApo, vahANa vagere taravAnuM sAdhana, utAru pAsethI tATuM- taruNaM sarSapazAkaM navaudanaM picchilAni ca dANa lenAra amaladAra. dadhIni / alpavyayena sundari ! grAmyajano tarikA, tariNI strI. (tarAya taraNAya hitA Than TAp miSTamazrAti- chando0 1 / tebhaya, prAraMbha32, tho| tR+ tRc/tarastaraNamastyasyAH tara+ini+GIp) nAnI. avayavavALuM. (kuM.) prauDha dazAmAM Avela puruSa, eraMDAnuM u, vanaspati cha, sevaMtInu 8. DA. Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taruNadvara-tarkaNa shbdrtnmhoddhiH| 953 taruNadvara puM. to 452, sAta. hivasana 262no tAva- taruvilAsinI strI. (taroH vilAsinIva) navamasi / AsaptarAtraM taruNaM jvaramAhurmanISiNaH-cakradattaH / / yaMdAna sA. taruNatA strI., taruNatva na. (taruNasya bhAvaH tal-tva) | taruza tri. (taru astyatra lomA. za.) mAuvANu. yauvana, huvAnI, ta295. taruzAyin (tri. tarau zete zI+Nini) jI, pakSI.. taruNadadhi na. taratarnuDI , tAhu~ 64aa. taruSa na. (divA. para. sa. seTa-taruSyati) DiMsA 52vI, taruNAya (nAmadhAtu A. a. seTa-taruNAyate) (vAna naza 72vI. (taruSyati-hinasti atra taruS+ AdhAre nathI tene juvAnI AvavI. kvip) yuddha. taruNI strI. (taruNa+GIp) bhuvAna. strI- vRddhasya taruNI taruSa, tarus tri. (tR+uSan/tR+usi) taarn||2, ta22. viSam-cANa0 98 / -vRddho'pi taruNIM gatvA taruNatva- tarusAra puM. (taroH sAra iva) unI sA2- tatra netrANi mApnuyAt-bhAvapra0 / tanI duvAra, tIvRkSa, suvarNarajatatAmrAyoriti dantazRGgamaNitarusAramayAni sevaMtI vRkSa, ciDA nAmanuM eka sugaMdhI dravya. zlakSNAnIti-suzrute 35 a0 / [42, 52. taruNIkaTAkSamAla puM., taruNIkaTAkSamAlA strI. tarustha tri. (tarau tiSThati sthA+ka) 3 652 23nAra. (taruNInAM kaTAkSANAM mAlA yatra priyatvAt) ti | tarUTa puM. (taro uTa iva) vRkSa, juvAna strIno uparAuparI kaTAkSa. tarUSas tri. (tR+USas) ta2vA2. vAdAma duza, tarutala na. (tarostalam) jAunu, bhUga, unI nIyana. dumamAthI. uddhAra 72nA2. bhA, vRkSanu sva.35. tark (curA ubha. seTa-tarkayati, tarkayate) a0 hI5j, tarutA strI. (taro vaH tal) , tuxil.. ___4Aj, sa0 -20.5ial :2vI, 15 42vI- tvaM cedacchataruta, tarUtR tri. (tR+tRc uT UTa vA) tArana2. sphaTikavizadaM tarkayestiryagambhaH-megha0 53 / vi+tak tarutulikA, tarutUlikA strI. (tarau tolayati dolayati -vita 72vI, utprekSA 72vI, 627vaM. vA tula+Nvula+TAp) 1.5 tarnu, pakSI, 43vAmu.. ta puM. (ta+bhAve ac) 18- tarko'pratiSThaH smRtayo tarutra tri. (tR+utra) tAnA2. vibhinnAH-mahA0 / 2usial. 27. vAha-vivAha- kataH tarunakha puM. (tarornakha iva) 4923, sial, OMAuno sial. punarasminnavadhArite AgamArthe tarkanimittasyAkSepatarupakti strI. (taruNAM paGktiH ) unI 2. syAvakAzaH, idAnIM tarkanimitta AkSepaH parihiyatetarubhuj puM. (taruM bhuGkte bhuja+kvip) 2. tanA zArI0 / Agamano avirodhI nyAya taIbhImAMsA rUpa vicAra, AgamanA arthanI parIkSA karavI, vyAkhanI tarumRga puM. (tarau mRga iva) vAnara, died. kalpanA vaDe vyApakanI kalpanA karavI, te nAmanuM eka tarumRgI strI. (tarumRga+striyAM GIS) vAnarI, 4iEN.. bhAnasa. zAna, nyAyazAstra yat kAvyaM madhuvarSi tarurAga puM. (tarUNAM rAgo raktatA yasmAt) kAuna gharSitaparAstarkeSu yasyoktayaH-nai0 32 / 155 / potanI navAMkura, suil. buddhi 43 alpanA 2vI- avijJAtatattve'rthe kAraNotarurAja puM. (tarUNAM rAjA uccatvAt Tac) tAunu / papattitatastattvajJAnArthamUhastarkaH-gau0 sU0 1 / 1 / 40 / OMAu- yadetadAhRtaM svargAt tat tvadarthaM mayA vibho ! | tarkaka tri. (tark+Nvul) 4282- tathA'nujIvino devopabhogyametaddhi tarurAje samudbhavam-hari0 124 / 55 / bhRtyAn saMzritAnatithInapi / kAmaiH santarpayAmAsa harakoI zreSTha vRkSa. kRpaNAM-starkakAnapi / / mahA0 12 / 45 / 6 / yAya, taruruha, tarurohina tri. (taruSu rohati ruha+ka/taruSu bhAga rohati ruha+Nini) 3 652 yaDhanA2. tarkagrantha puM. (tarkAdhikRtaH granthaH) ta:trane rAto taruruhA, tarurohiNI, taruvallI, tarusthA strI. aMtha, nyAyatha, tapradhAna. aMtha. (taruruha+TAp/taruSu rohati Nini DIp/tarorvallIva/ tarkaNa na. (ta+bhAve lyuTa) ta 42vI. saMzaya 42vo, tarustha+TAp) 4515 nAmano aal, vaha nAmanI. utpn|| 12vI- parakrauryAtmadoSAdyaiH zaGakAnarthasya latA, jhADa upara rahenArI vaMdAkI latA. tarkaNam-sA0 da0 / vedo. Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 954 shbdrtnmhoddhiH| [tarkamudrA-tarpiNI tarkamudrA strI. taMtrazAstra prasiddha mudrA. | tarjaka tri. (ta+Nvul) trchn| 42nAra, ti2242 tarkayat tri. (tarka+zatR) viyA2. 42tuM, vAha 72, | 282. panA 42, mAja. tarjana na., tarjanA strI. (ta+bhAve lyuT/ta+yuc+ tarkavidyA strI. (tarkasya vidyA) vidhA- AnvikSikI | TAp) ti2242, vi2. bhUbhedibhiH sakampoSThatarkavidyAmanurakto nirarthikAm -mahA0 13 / 37 / 12 / lalitAgulItarjanaiH-kumA0 6 / 45 / / deta. prabhAe-ameya vA3 pAza | tarjanI strI. (tajyate'nayA tarja+karaNe lyUTa GIpa) padArthanI vidyA, ane kaNAda munikRta dravyaguNa- karma- DAyanA aMgUThA pAsenA inii- vilokya bhrAmayAmAsa sAmAnya vagere par padArthanI vidyA, nyAyazAstra. yAmAjJAmiva tarjanIm-kathAsa0 17 / 88 / tarkA (sI.) taI 42vI, yana, saMzaya. tarjanImudrA (srI.) taMtrazAstra prasiddha meM mudrA. tarkATa (pu.) bhimArI, yAya, bhAga. tarjika puM. (tarjastarjanaM yasyAsti Than) te nAmanI tarkArI strI. (tarkamRcchati R+aN+ GIp) jayantI sumA28 pAsenI zi. vRkSa. | tarjika (paM. ba. va.) tazinA ko tarkita tri. (tak+kta) taI 28, zaM. 422, 85nA | tarNa, tarNaka puM. (toti-tRNAdikaM bhakSayati tRNa+ac) 38, viyAresa. gAyanuM vA2hu~. (puM. tarNa+kan) u9nmedavAtarkin tri. (tak+Nini) taI 22- traividyo hetukastarkI AliGganyamAnAM krandadbhistarNa kairiva dArakai:nairukto dharmapAThakaH / manu0 12 111 / saMzaya 422, rAjata0 5 / 436 / viyAra!2, seyn| 42 // 2. (puM. tak+vA0 in) tarNi puM. (tarati AkAzamArge tR+Ni) sUrya, 4<, naiyAyika paMDita, tarkavidyAvettA. DoTI, mArnu u. tarkina, tarkila puM. (tarka+ina vA ila) cakramarda vRkSa. | tartarIka tri. (tIryate'nena tR+kartari Ika) 5.2 5oMyej, tarku, tarkuka puM. (kRt+Da/ta'+svArthe ka) 22., tarI gayesa, taranAra (na. tR+karaNe ika) tartarIkam zuTiyo, zastra. 3. dhAra vArnu, sAdhana- tarkuH -4&ll, DI.DI, nApo ko taravArnu sAdhana. kartanasAdhanam / me tanu vRkSa. tat (bhvA. para. seTa-tardati) DiMsA 52vI, bhArI nainj, tarkuTa na. (tarkayati sUtrotpAdakatayA zobhate ta dIptau+bA0 uTana) satara tavaMta. 2 bhAra. tarkuTI strI. (tarkuTa+DoS) ya2, Tiyo. tardU strI. (tarda tRd+vA U) 4531nI. cha. tarkupiNDa puM., tarkupIThI srI. (tarkoH piNDaH/tarkoH tardamad, tardaman puM. (puM. tarda tRd vA manin) yaSAla pIThI) roTiyAnI nAye tathA 13 mArA chidrano savedha, taina prazi. Doya che te. tarpaNa na. (tRp+Nic lyuT) tRpta. 42, prasa.na. 42j, tarkulAsaka puM. (tarku lAsayati cAlayati las+Nic yajJakASTha, pAMca mahAyajJamAMno eka mahAyajJa, pitRtarpaNa, ___Nvul) yo. yAvavAno DAtho. tRpti, saMtoSa. (tri. tRp+lyu) tRpta 72nAra, prasanna tarkuzANa puM. (tarkoH zANaH) tahune 52 8DhavAnI. me. karanAra, pitRyajJa karanAra. ___tanI sarAya tarpaNI strI. (tRpyate'nayA tRp+Nic karaNe lyuTa+DIp) takSu puM. (tarvA pRSo) me tanA nAnA vAcanAe~ guruskanda namana me vRkSa, fou. (tri.) tRpti tarasa nAmanuM prANI. 72nArI.. tamU puM. (tarpha+yat) 44Ara. | tarpaNecchu puM. (tarpaNamicchati iS+u) bhISma pitAmaha. tarja (bhvA. para. saka. seTa-tarjati) tarchana 72vI- (tri.) tRpta 42vA 627 // 2, pitRyajJa. 2 // 27 // 2. sakhImaGgalyA tarjati-za0 1 / (curA. A. sa. seT | tapita tri. (tRp+kta) tRpta 428, prasanna 728, pitRya. -tarjayate) ghira, tanA 42vI- ahitA rela. nalinodbhutaistarjayanniva ketubhiH-raghu0 4 / 28 / 84.8o | tarpiNI strI. (tarpin+GIp) tRpta 42nArI strI, bhAvo, dUSA he. padmacAriNI nAme eka latA. Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 955 tarpin-talita shbdrtnmhoddhiH| tapin tri. (tarpayati tRp+Nic+Nini) ta 42nAra. | talaka na. (tala vA. vun) bhoTu taNAva, vAva. tarba (bhvA. para. sa. seTa-tarbati) rAmana. 72, 4. | talakITa (puM.) 9.5 tarnu vRkSa. tarbaTa puM. (tarbati satataM gacchati tarba+aTan) varSa, talatas avya. (tala+tasil) tajiyethI, taNe, tajiye. sAsa, saMvatsara, cakramarda - mAriyAno chou. talatAla puM. (talena karatalena tADyate tAD+karmaNi tarman na. (tR+manin) yazastabhano mana mA. gha+Dasya la:) thenI hoDIne. uvAk . tarya (paM.) tanAmanameSi . vAhana. na taNana (taSa bhAve ghaba) abhilASA | talatrANa na. (talaM karatalaM trAyate trai+lyu karaNe lyuTa vA) 527, tRl- tarSacchedo na bhavati puruSasyeha hAthanI hatheLInuM rakSaNa karanAra cAmaDAno eka baMdhaklmssaat / nivartate tadA tarSaH pApamantargataM yadA / / hatheLInuM bakhtara. mahA0 1212041 / tarasanAlaya (na. taSa+bhAve | talaprahAra puM. (talena capeTena prahAraH pra+ha+ghaJ) lyuTa) - nirviNNA nitarAM bhUmannasadindriyatarSaNAt / tabhAyAnamAra, 6531 mAravIta- talaprahArAbhihato yena saMbhAvyamAnena prapannAndhaM tamaH prabho ! / / - nipapAta mahItale-mArka0 90 / 17 / bhAga0 3 / 25 / 7 / (tR karmaNi karaNe vA sa / talamIna puM. (tale jalanimne sthito mInaH) pIna. tIryate'sau) samudra, bhego, sUrya, bhAnu 3, taLiye raheluM mAchaluM. (tIryate'nena) trayo, Do.30 vagere taravArnu sAdhana. talayuddha na. (talasya capeTasya AghAtena yuddham) tamAyo tarSita, tarpula tri. (tarpha jAto'sya itac/tRS+ulac) mArI karavAmAM AveluM yuddha. tarasyuM, tRvANu- rAjA tadyajJasadanaM praviSTo nizi talaloka puM. (talasya lokaH) pAtAsa. tarSitaH / dRSTvA zayAnAn viprAMstAn paprau mantrajalaM talava tri. (talaM hastAditalaM vAti nihanti tADayati vA svayam-bhAga0 9 / 6 / 27 / dAsayu, abhilASI. ___ gatihiMsanayoH ka) thegI. .hIne 43vAk auta. tAvat tri. (tRSAvat vede pRSo.) tRSyavANu, tarasyuM. 4003-2- talvaM talavAdyavAdanam-vedadI / tarhi avya. (tad+hil) te. vAjate, tyAre, te. samaye. talavakAra (pu.) sAmavahana. ma. zA . tal (curA. ubha. a. seTa-tAlayati, tAlayate) pratiSThA talavAraNa na. (tale bAhutale vArayati jyAghAtam vAri+lyu) DAyanA thegAna 265 / 72nAra yAmAno. manI, sthApana. tha, siddha tha. (bhvA. para. a. seTa-talati) saMpU[ thaj, bharapUra thA, sthApana yAM, medha, ithejArnu manta2. talasAraka na. (tale vakSaHsthalAdhobhAge sAro balaM yasmAt siddha thavuM. kapa) ghosano taMga. tala puM. na. (tal+ac) sva35- vidAMkurvantu mahatastalaM talahRdaya na. (talasya hRdayamiva) 5gana taNiyAno viddhiSadambhasa:-zizu0 2 / 111 tANayu- bhavastalamiva madhya bhAga. vyoma kurvan vyomeva bhUtalam-ghu0 4 / 29 / prabhAe, talA strI. (talaM jyAghAtavAraNArthatvenA'styasyAH aca) dhanuSanI dorInA ghAnuM vAraNa karanAra, veMta, paganuM hAthathI hatheLInuM rakSaNa karanAra cAmaDAno eka baMdhataannyu- rasAmacaSTAghritale'tha pAdayoH bhAga0 hatheLInuM bakhtara. 8 / 20 / 23 / rAsa, vana. (na.) aarybhaa4-5||29, tu, | talAcI strI. (talamaJcati aJca+kvip+ GIp) sA51. samajA. (puM.) tAunu 3, 432, tha857, 6538, yA. taravAranI mUTha, DAbe hAthe vINA vagADavI te, ghonA talAtala (na.) nIyana sAta manu . . yAmAnAca, AdhArabhUta - revArodhasi vetasItarutale talikA strI. (talaM-vakSaHsthalatalaM bandhanasthAnatvenA'styasya cetaH samutkaNThate-kAvya0 1 / nIyana. 56Artha- phaNI Than) ghosano taMga. mayUrasya tale niSIdati-Rtu0 1 / 13 / (tri.) DAyanI / talit strI. (taDit Dasya laH) pI.jI.. hatheLInuM rakSaNa karanAra cAmaDAno eka baMdha- hatheLInuM talita na. (tala+tArakA itac) taNe.mu, me, 2 . manta2- gAtrANi caiva sarvANi nAbhiM pANitalena tu bhAMsa. (tri. tal+kta) sthApesa, siddha 43sa, taiyAra manu0 4 / 143 / | 388, giyAvA. Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 956 shbdrtnmhoddhiH| [talina-taskara talina (na.) zayyA, pathArI. (tri. tala+inan) vi28, / talva (na.) muzanuhAra 544tha, yojavAthI athavA sAthI. __ thoDaM, chUTuvAyu, sva27, hu, Dhaij. nItI sugaMdhI.. talinodarI strI. (talinamudaraM yasyAH) pAtI bha.2vAjI talvakAra (pu.) sAmavehanI me. mA. strI. tallezya tri. (jai. prA. tallessa) tIna, tahAsa.., talima na. (tala+iman) chata, zayyA-5thA, ta2vA2, tezyAvANo. yaMha2vI, 5 . tavaka paM. (jai. prA. tavaa) tava. .. 542000 talimat (na.) 2tA-vAcavizeSa. tavakaH kapaTe'pi ca-nAnA0 / taluna puM. (tarati-vegena gacchati+unan rasya la:) vAyu, tavakSIra na. (tavaM kSIram) 5. sAne dUdhamA 5vesa 5vana, yuvAna. varnu yU. talunI strI. (taluna+striyAM GIS) vAna. stra... tavakSIrA (strI.) me. tanI vayo- gandhapatrA. talekSaNa paM. (tale'ghobhAge IkSaNamasya) naM. 2. tavarAja puM. (tu+ac tavaH pUrNaH san rAjate rAj+ac) talekSaNI strI. (talekSaNa+jAtitvAt GIS) 30, eka jAtanI sAkara. rI. tavarga (puM.) 't, th, d, dh, n' meM akSarI. talodarI strI. (talaM nimnamudaramasyAH GIS) pAtA tavargIya tri. (tavarge bhavaH vargAntatvAt cha) 14.[vi peTavANI 52 vI. strI.. patnI.. thanAra, tavargano koI paNa akSara talodA strI., (tale udakamasyA udakasyodAdezaH) nahI.. tavas na. (tu-asun) vRddha, moTuM, puSTa, pa. talka na. (tal+kan na kittvam) vana, sa. tavasvata tri. (tavo'styasya matapa matsya vaH) javAna.. talpa puM. na. (talyate zayyArthaM gabhyate'tra tala+paka) tavasvin tri. (tano pakSe vini) maNavAna, vRddha, moTu. zayyA- srabiNaM talpa AsInamarhayet prathamaM gavA- | tavAgA tri. (tavasA balena gIyate, gai kaNi kvip manu0 3 / 3 / zayana, maTArI, 652nI. mANa, patnI, pRSo.) satyaMta vasA javANu. bhAyA- sapadi vigatanidrastalpamujjhAJcakAra- tavipulA strI. te namanI me. cha, yothA sakSa2 5chI. raghu0 5 / 75 / tagaNa hoya evo vipulAchaMda. talpaka tri. (talpa+kan) zayyA taiyAra 42 // 2 na.42. taviSa puM. (tava+TiSac) sva0, samudra, zakti, vyavasAya, talpakITa puM. (talpe kITaH) bhAM53. ma. (tri.) vRddha, moTuM, basavAna. talpana, talpala na. (talpa ivAcarati tlp+kvip+lyu| taviSI (strI.) (taviSa+ GIS) hevanyA, bhUmi, pRthvI talpaM tathAkAraM lAti lA+ka) thAnI. 5.4, pArnu __ kRSNarajAMsi taviSIM dadhAnaH-Rgveda0 1 / 35 / 4 / nahI.. bhAMsa. taSTa tri. (takS+kta) choTsa, pAtaY 438, bhArata, talla tri. (tasmin lIyate lI+Da) tamA dIna, temA __ gurola. sya pAmela. (na.) 03, dua, 4Azaya. taSTi strI. (takS+ktic) chosa, pAtayu, 42j. tallaja tri. (tat prasiddhaM yathA tathA lajjati laja | taSTra puM. (takS+tRc) suthAra, vizvamA, te nA me kAntau ac) 6ttama. (mA. za6 sabhAsana 61256i sAhitya. bhukSya cha bha3) - gotallajaH / prazastA kumArI tas (1. curA, ubha, sa. seTa-taMsayati, taMsayate) kumArItallajAH / (2. bhvA. pa. sa. seTa pa sa. seTa-taMsati) zobhAva, sh||29. tallA strI. (tat+lA+ka+TAp) huvAna strI, DoDI, (3. divA. pa. sa. seTa-tasyati) 6ng, ye nAnI. nauDA, 32zanI patnI... 3j, bhosaj, prera.. tallikA strI. (tasmin lIyate lI+Da saMjJAyAM kan | tasara puM. (ksatan+ran) me tana suta2. kvApi ata itvam) uul yI, yAvI. tasarikA strI. gUMthate, . tallI srI. (tat prasiddhaM yathA tathA lasati las+Da | taskara puM. (tat karoti kR+suTa) yo2-iMTarI, 4.5 gaurA. GIS) vAna. strI.. tarnu us, bhIDhaNana Au, Ana.. Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taskaratA - tANDina] taskaratA strI, taskaratva na. ( taskarasya bhAvaH talatva) thorI, thorapazuM - vyAvRttA yat parasvebhyaH zrutau taskaratA sthitA raghu0 1 / 27 / taskarasnAyu (puM.) kheDa bhatano velo, DAInAsA batA. taskarI strI. ( taskara + GIS) DIghavAnI strI. tasthivas tri. (sthA + kvasun dvitvaM ca bhuM rahenAra. tasthu tri. (sthA + kR dvitvaM ca) sthAvara, sthira rahenAra. tasthus puM. ba. va. (sthA + kusi dvitvaM ca ) manuSya. tAkSaNya puM., tAkSNa tri. ( takSNorapatyam kAritvAt ya/ takSNo'l SapUrvatvAdano'llopaH) sudhArano putra. tacchIla na. ( tat zIlam ) te svabhAva. tacchIlya na. ( tacchIlasya bhAvaH SyaJ) niyata svabhAva. tasdI strI. (bhyotiSazAstrAnI zabda ) SaT.e. tA (strI.) lakSmIdevI. zabdaratnamahodadhiH / tAcchIlika puM. ( tacchIlArthe vihitaH ThaJ ) te svabhAva evA arthamAM karAto eka vyAkaraNa pratyaya. tAjaka, tAjika (na.) nIlaDaMDe rayesa bhyotiSagraMtha. tAjat tri. (taJj saGkoce adi vRddhinalopau) utAvaNiyuM, upahAra. tAjika (puM.) madhyavartI kheziyAmAM rahenArI kheDa bhati, uttama prakAranA ghoDAnI jAta. tATakA, tADakA (strI.) rAvarAnI jahena kheDa rAkSasI. tATaGka, tADaGka puM. (tADyate tADaH tathAbhUtaH aGkaH yasya pRSo.) anano kheDa chAgInI- talodarI tirobhAvA tATaGkapriyavAdinI- devIbhAga0 12 / 6 / 71 / tATasthya na. (taTasthasya bhAvaH) taTasthapaNuM, madhyasthapAsuM samIpapa- taTastha nikaTasthaH prasiddhapUrvapraNaya iti - caNDidAsaH / tADa puM. (taD+ac) bhAravu, hoDavu, bhAra bhAravI, zabda, avA, parvata, bhUhI bheTasuM ghAsa, tAunuM jhADa. tADaka tri. bhAranAra, gueAnAra. tADakAphala na. ( tArakeva phalamasyAH rasya DaH) bhoTI khelathI- sthUlailA / tADakAyana (puM.) vizvAmitrano kheDa putra. tADakAri puM. ( tADakAyAH ariH) rAmacaMdra. tADakeya puM. (tADakAyAH apatyam Dhak ) bhArIya rAkSasa. tADagha puM. ( tAlaM hanti han Tak) tAsa abhavanAra. tADaghAta puM. ( tAlena ghAtaH yasya) zilpAma 42nAra, sudhAra, luhAra vagere. 957 tADana puM. (taD + bhAve lyuT) bhAravu- lAlane bahavo doSAstADane bahavo guNAH cANa0 12 / avataMsotpalatADanAni vA kumA0 4 / 8 / hoDavu, bhAra bhAravo, gaeAvu, dIkSAnAM aMga3 roDa maMtra, saMskAra. tADanI strI. (tADyate'nayA tADi karaNe lyuT + GIp ) ghoDA vagerene mA2vAnI cAbUka. tADanIya tri. (taD + anIyar) bhAravA yogya, hoDavA yogya, gueAvA yogya. tADapatra na. (nAlasya patramiva DaH) kheDa bhatanuM ananuM ghare, tAunuM pAMDu. tADayitR, tADala tri. (taD + tRc) bhAranAra, hoDanAra, guNanAra tADAga tri. ( taDAge bhavaH aN) taNAvamA thanAra tADi, tADI strI. (taD+in GIp vA) kheDa bhatanuM tADavRkSa, tADInuM lADa, ananuM ghareNuM- zuSyattamAlapatrANi zIrNatADIdalAni ca rAjata0 3 | 328 / tADita tri. (taD + kta) mAresa, hoDela, gurosa. tADya tri. (taD+ yat) bhAravA yogya, hoDavA sAya. tADyamAna tri. (taD + karmaNi zAnac ) bhAratuM, hoDatuM guzatuM. (puM.) bhoTu nagAruM, Dhola-DI- apyanyapuSTA pratikUlazabdA zroturvitantrIriva tADyamAnAkumA0 1 / 45 / tANDa na., tANDi puM. ( taNDinA-taNDena muninA kRtam iJ - aN) nRtyazAstra. tANDyabrAhmaNa (na.) sAmaveddanA kheDa brAhmaNa graMthanuM nAma. tANDava na. ( tANDaM nRtyazAstraM tatpratipAdakatayA'styasya vaH, taNDunA proktamaN iti kSIrasvAmI) ziva khane zivagaNanuM eka jAtanuM nRtya, taMDu munie kaheluM nRtya, puruSanI nAtha- puMnRtyaM tANDavaM proktaM strInRtyaM lAsyamucyate / uddhata nRtya, kheDa bhatanuM ghAsa. tANDavatAlika puM. (tANDave tAlastaddAnaM zilpamasya ThaJ) te nAbhe kheDa zivanaMhi, zivanI dvArapAla naMdIzvara. tANDavapriya puM. ( tANDavaM priyamasya ) ziva, mahAdeva. tANDavita tri. ( tANDava + kRtau Ji karmaNi kta) tAuva nRtya uresa, nAyesa. tANDin puM. va. va. ( tANDyena proktamadhIyate ini ya lopaH) taMDa muninA putra tAMDe uDela behazAjAnuM adhyayana karanAra. Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 958 shbdrtnmhoddhiH| [tANDya-tAntra tANDya puM. (taNDimunerapatyam gargA. yaJ) i3 muninA | tAdAtvika (puM.) apavyaya 421 // 2- yo yad yad utpadyate putra. tattad bhakSayati sa tadAtvika:-kau0 a0 2 / 9 / tAta puM. (tanoti-vistArayati kulAdikam tan+kta | tAdItnA avya. (tadAnIm pRSo.) . al, te. Ne. dIrghazca) pitA, 5. (tri.) yA 72yogya 57ya- | tAdRz tri. (sa iva dRzyate'sau tad+dRz+kvip) tasmAd mucye yathA tAta saMvidhAtuM tathArhasi / te. ikSvAkUNAM durApe'rthe tvadadhInA hi siddhayaH-raghu0 172 / tAdRza tri. (sa. iva dRzyate'sau tad+dRz+Ta) teanukampApAtra. upadezo na dAtavyo yAdRze tAdRze jane-paJca0 1 / 390 / tAtagu puM. (tAtasyeva gaurvAcakazabdo yasya gavAntavAt tanA. gauNye hrasvaH) 51, pitAno mAS. (tri.) pitAnA | tAdRzI strI. (tAdRza+GIp) tavA, tanAvI- yAdRzI jitana. ___ bhAvanA yasya siddhirbhavati tAdRzI-udbhaTaH / tAtajanayitrI strI. dvi. va. (tAtazca janayitrI ca) pitA tAdRkSa tri. (sa iva tad+dRz+ksa) te, tenAle.. sane bhAtA, bhAmA5. (strI. tAtasya janayitrI) pitAnA. tAddharmya na. (taddharma+SvaJ) zubha samAnatA. bhAtA. tAdrUpya na. (tadrUpa+SyaJ) 35nI samAnatA. tAtatulya, tAtasama puM. (tAtena tulyaH) 415. sa.2j, tAna puM. (tan+ghaJ) vistAra, zAnana viSaya, yanak saMga- tAnapradAyitvabhivopagantama-kumA0 18 | pitA samAna. tAtana puM., tAtanI strI. (tAtaM prazastaM nRtyati nRt+Da) (na.) vistAra, 36va, prasara. tAnava na. (tano vaH aN) sUkSmatA, alpatA, tho35j, ixnapakSI. (strI. tAtana+striyAM GIp) idegnapakSiya... humatA- hAsyaprabhA tAnavamAsasAda-vikramAGka0 tAtala puM. (tApaM lAti lA+ka) roma, 2so, visii 1 / 106 / gha, mananI va. (tri. tAtaM lAti lA+ka) pitArnu, tAnavya puM. (tanorapatyam gargA. yaJ) tanu, bino putra.. pitA saMbaMdhI, taveda, tapesa.. tAnunapta puM. pati, vAyu, te. nAmano me. heva.. tAti puM. (tAya+ktic) putra, hI422. (strI. tAya+bhAve tAnUnana na. (tAnUnaptA devatA'sya aN) tAnUnapta ktin), vRddhi, yatI, vadhAro. jenA deva che tevuM haviSa. tAtkarmya na. (tatkarma+SyaJa) vyavasAyanI samAnatA. tAnUra (puM.) (tan bA. uraNa) 5ena potanI bheNe. tAtkAlika tri. (tasmin kAle bhavaH ThaJ jiTha vA) ___ dhUma, 5uslma 5utI dhUma.. te kALamAM thanAra, te kALa saMbaMdhI, tatkALanuM tAnta tri. (tam+kta) dAna, thAigaye, dAni. pAmela, kartustAtkAlikI zuddhirazuddhaH punareva saH-zuddhitattve pI.30 pAbheda, susta, 4. ghAma, omasa- ratirabhasatAtparya na. (tatparasya bhAvaH SyaJ) 4.tAnI 627 / vilAsAbhyAsatAntaM na yAvat / / zizu0 / vakturicchA tu tAtparya parikathyate- bhASApari0 84 / tAntava na. (tantorvikAraH aJ) vastra.. mAmiprAya, tat525, tu, 125, bhAzaya, tAntavya puM. (tantoH santAnasya apatyaM gaI. yaJ) yathArthakathane tAtparyam-pA0 2 / 3 / 43 / 24sya. ___ taMtu RSinI putra. tAtparyArtha na. (tAtparyasya arthaH) 27syArtha-bhAzaya, tAntavyAyanI strI. (tantorapatye striyAM lohitA, Spha koI uktino sAco artha. SitvAt GIp) taMtu RSinI putrI vagere. tAdarthya, tadarthatva na., tadarthatA strI. (tadarthasya bhAvaH tAntavAyya, tAntuvAyi puM. (tantuvAyasya apatyam __SyaJ - tva-tal) tanA bhATenu, te. saMoilysi dluj.. ____Nya/tantuvAyasya apatyam iJ) 942no cho2. tAdAtmya na. (tadAtmano bhAvaH SyaJ) 35tA, sameha, tAntra tri. (tantra+aN) hozavANu, duranj, taMtrapatra abhinnatA. saMbaMdhI.. Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAntrika-tApiccha shbdrtnmhoddhiH| 959 tAntrika tri. (tantraM siddhAntaM vetti zAstramadhIte vA | ghaNTe kakSopari vilambite -harivaM. 87 a0 (tri.) Thak) stra. ena.2, siddhAMta nA2, tapAvA yogya. taMtrazAstrokta karma vagere, taMtrazAstra jANanAra, zAstra | tApazcita na. (tapasi cIyate ci+kta svArthe aN) te. saMbadhA, taMtrazAstrana sanasanA2. (pu.) sarva vidhA | nAma se manAyA. 1901 manuSya, taMtramatAnusArI- kSeyorthibhirvaidika- tApasa tri. (tapastaccaraNaM zIlamasya Na) tApasatAntrikeNa- bhAga0 8 / 6 / 9 / (puM.) 202tra. 1917, tApaseSveva vipreSu yAtrikaM bhaikSamAharet-manu0 6 / 27 / siddhAMtano jJAtA. ta5 42vAnA svabhAvavAj. (puM. tapo'styasya aN) tAndana (pu.) vAyu, 5vana.. nagada 5kSI, me. tanu jAu. (na.) tamAlapatra. tAndura na. (tandureNa-pAkayantrabhedena saMskRtam tandura+aN) tApasaka puM. (tApasa+kan) 45 ta5zya pUrA nathI. eka jAtanuM rAMdheluM mAMsa. karela evo AcArabhraSTa tApasa, DhoMgI tApasa. tAntra puM. (tanvAH ayam) putra, hIro, te. nAme me. tApasataru, tApasadma puM. (tApasahitastaruH zA. ta.) pi. (na. tanu dazApavitravastram, tasyedam aN) gariyA- 3- igudo'GgAravRkSasca tiktkstaacheDAthI pavitra karela vastra. (tri.) cheDethI pavitra pasadrumaH-bhAvapra0 / karelA vastra saMbaMdhI. tApasadrumasannibhA strI. (tApasadrumeNa tulyA) me. nI. tApa puM. (tap+ghaJ) du5, 2bhI, 64- samastApaH garbhadAtrI vanaspati. kAmaM manasijanidAghaprasarayoH-zA0 38 / saMtApa tApasapatrI strI. (tApasapriyaM patramasyAH jAtitvAt GIS) itaratApazatAni tavecchayA vitaritAni sahe caturAnana ! mana nAmarnu vRkSa, uma2. tApasapriya paM. (tApasAnAM priyaH chAyApradatvAta) priyAsa - udbhaTaH 15STa, hu...| tApaka tri. (tApayati tApi+Nvul) tapAvanA2, janA2, nAmarnu vRkSa, rAyarnu vRkSa. (tri.) tapasane priyasaMtApa 5maaun||2. (puM. tap+Nic+Nvul) 12, vaDAj- pItapuSpo'GgArapuSpa igudI tApasapriyaHtAva, 2.ga. vaidyakaratnamAlAyAm / tApatya na. (tapatyAH sUryakanyAyA apatyam kSatriyatvAt tApasapriyA strI. (tApasasya priyA) drAkSA, tapasInA priyA-strI.. Nya) tapatI nAmanI sUryajanyAno putra the. kSatriyaso'haM tvayeha varjitaH saMkhye tApatyavarddhana ! - tApasI strI. (tApasa+GIp) Hin62. tApaseSTa tri. (tApasasya iSTaH) tApasane priya-vaDA. mahA0 1 / 171169 / tApaseSTA strI. (tApasasya iSTA) drAkSa 425, tApase tApatraya na. (tApasya trayam) mAdhyAtmi.s, u.mau.ti. yAdI.. Adhidaivika-e traNa prakAranAM duHkha. tApasya na. (tapasya dharmaH SyaJ) ta5sa. gha. tApaduHkha na. (tAparUpaM duHkham) yogasUtra.82 524si. RSi batAveda me 2nu, dusa- pariNAmatApa tApahara tri. (tApaM harati ha+Ta) tAno nA242 2, saMtApa dUra karanAra, garamI haranAra. saMskAraduHkhairguNavRttivirodhAcca duHkhameva sarvaM vivekinaH tApaharI strI. (tApaM harati-tApahara-DIp) 162 najI pAta0 sUtram / ghImAM taLela aDadanA loTano banAvelo eka padArthataapn na. (tap+Ni+bhAve lyuTa) tA542vI, tAva, vyaM.- bhavet tApahari valyA vRSyA zleSmANamAcaretsaMta5. 5bhAvo. (puM. tApayati kartari lyuTa) sUrya, bhAvapra0 / 45lk 13, mahevana se bA!- sammohanonmAdanau tApika tri. (tApe tApakAle bhavaH ThaJ) zrImatumai ca zoSaNastApanastathA-jaTAdharaH / zrIma. tu, DonA2-thanA2. sUryantamali. (tri.) tavara, saMta5.64%vanA2. tApiccha, tApiJja puM. (tApinaM chAdayati chad+Da tApanIya na. te namana meM upaniSada, me. nI. pRSo./tApinaM jayati ji+Da) tamAsavRkSa- akSNojhuM sona. (tri. tapanIyasya suvarNasya vikAraH nikSipadaJjanaM zravaNayostApicchagucchAvalIm - aN) sonArnu, sonAnu janAvela - tApanIye tathA | gItago0 11 / 11 / suva[mAkSi dhAtu. Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 960 tApita, tApin tri. ( tap + Nic + kta / tApayati tApi + Nini) saMtapta thayeyuM, pIDA pAmeva, trAsa pAmesuM, tApesuM, tApathI duHkha pAbhela, du:khI. (puM.) juddhaddeva. tApI strI. ( tApayati yac GIS ) vindhyAyasamAMthI nIjI pazcima taraI vahetI kheDa nahI, tApI nahI- tApI payoSNI nirvindhyA kSiprA ca RSabhA nadI / vindhyAcalaprasUtAstAH sarvAH zItalajAH zubhAH- mAtsyapu0 113 / 27 / yamunA nahI. tApIja, tApIsamudbhava, tApIsambhava, tApyudbhava, tApyutthasaMjJaka puM. (tApyAH samIpe Akarabhede jAyate jan+Da) bhAkSi dhAtu. tApezvara (puM.) zivapurANa prasiddha roDa tIrtha. tApya tri. (tApayituM yogyaH) tapAvavA yogya, saMtApa pabhADavA yogya. (puM.) bhAkSi: dhAtu, hIrAGasI. (na.) bhAkSi dhAtu- tApyasya palatritayaM dve lohazrAvaNikAyAH bhAvapra0 / tAma puM. (tAmyatyanena tam karaNe ghaJ) bhISA, bhayaM42, ghoSa, bhUsa, durguza, glAni, glAninuM ara. (tri.) glAniara, bhayaMkara, uMTAnI upabhavanAra. tAmara na. ( tAmaM glAniM ravate hinasti ruG vadhe vA. Da) 4sa, ghI. zabdaratnamahodadhiH / tAmarasa na. ( tAmare jale sasti sas+Da) bhaNa- jAtA tAmarasodare bhagavato dhAtuH kRtArthA sthitiHrAjendrakarNapUre / rAtuM kSmaNa, sonuM, tAMju, dhaMtUro, te nAmano eka chaMda. tAmarasI strI. ( tAmarasa + GIp ) bhajathI vyApta sarovara, padmanI vesa, malinI. tAmalakI (strI.) moMyatrAMjalI- kaTvendrayavozIrasiMhI tAmalakIvanaiH - suzrute 39 a. / tAmalipta, tAmaliptaka (puM.) te nAbhe kheDa heza. tAmaliptI, stambhapU strI. ( tAmalipta + GIS ) te nAbhe eka nagarI, hAlanuM khaMbhAta zahera. tAmasa tri. (tamo'styasya aN) tamoguNI - tamogueAvANutrividhA zraddhA dehinAM sA svabhAvajA - bhaga0 17. a0 / jaja, duSTa, aMdhAriyuM, aMdhArAvANuM. (puM. tamaH pradhAnatvenAstyasya aN) sarpa, dhuvaDa, te nAmano yotho bhanu, rAhunI putra, tamoguNI puruSa (na. tama eva tamas + aN) tamoguNa, gADha aMdhAra. [tApita - tAmbUlarAga tAmasakIla puM. ( tAmasaH rAhusutaH kIla iva) rAhunI putra, tuno le.. tAmasadhyAna na. ( tAmasaM dhyAnam) tamoguNa pradhAna dhyAna, baTukabhairavanuM dhyAna, taMtrazAstra pramANe sAttvika, rAjasa ane tAmasa e traNa dhyAna paikI eka tAmasadhyAna. tAmasika tri. ( tamasA nirvRtta ThaJa) tamoguezanA arya 35, aMdhAriyuM, aMdhAravANuM. tAmasI strI. (tamAMsi bhUmnA santyasyAm aN + GIp ) aMdhArI rAtri, mahAkAlI devI, jaTAmAMsI vanaspati, tamoguNI DoI strI- sAttvikI rAjasI caiva tAmasI ca tathA parA devIbhAga0 3 / 85 / tAmAleya tri. ( tamAlavRkSasyAdUradezAdi sakhyA DhaJ ) tamAla vRkSanI samIpano pradeza vagere. tAmisra puM. ( tamisrA samastyatra aN ) te nAbhe kheDa na24, dveSa, zeSa. (na.)- sasarjAgre'ndhatAmisramatha tAmisra AdikRt- bhAga0 3 / 162 / 10 / (na.) dhora-gADha aMdhAraM. tAmistrI (strI.) aMdhArI rAtri. tAmu tri. (tam + uN) stuti 42nAra. tAmbalI strI, tAmbula, tAmbUla, tAmbUlapatra na. / (tAmbUlI pRSo. / tam + ulac buk / tAmbUlI+aN) nAgaravela - tAmbUlamuttamamidaM rasanAgrabhinnaparNaM nizAsvadhikakhaNDitaparNa mahni - rAjavallabhaH tAmbUladvayamAsanaM ca labhatene0 / sopArI (puM. tam +Ulac vuk) zAno choDa - tAmbUlapatraM tIkSNoSNaM kaTupittaprakopanam - suzrute 1 / 46 / - (puM. tAmbUlamiva patramasya) piNDAlu nAmanI vanaspati, pAnano velI, sopArInuM jhADa. tAmbUlakaraGka puM., tAmbUlapeTikA strI. (tAmbUlasya karaGkaH / tAmbUlasya peTikA) pAnachAnI, pAna rAkhavAnI peTI. tAmbUlada puM. (tAmbUlaM dadAti dA+ka) rAbhane pAnanuM bIDuM ApavA nImelo adhikArI. tAmbUladAna na. ( tAmbUlasya dAnam ) pAnajI khApavu tAmbUlarAga puM. ( tAmbUlasya rAgaH ) pAna cAvavAthI khAvelo raMga, pAnano raMga- rAgo na skhalitastavAdharapuTe tAmbUlasaMvardhitaH zRGgAra0 7 / (puM. tAmbUlasya rAga iva rAgo'sya) kheDa bhatanuM dhAnya, masUra dhAnya. Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ putra. tAmbUlavallikA-tAmraphala shbdrtnmhoddhiH| 961 tAmbUlavallikA, tAmbUlavallI, tAmbUlI strI. | tAmracUDA (srI.) ti.svAmI-. meM anuya, me. (tAmbUlavallI+kan+TAp/tAmbUlasya vallI/ | bhAta.. tAmbUla+DIpa) nAgaravasa- tAmbUlIzca sahAmlAni tAmracUDI strI. (tAmracUDa+striyAM GIp) 54.. mAlAtilakayuktibhi:- kathAsarita0 981 / -tAmbUlInAM tAmrajAkSa (paM.) zrI.rAno satyabhAmAthI 04nbhedA meDa dalaistatra racitA pAnabhUmayaH- raghu0 4 / 42 // sopAna jhAu, taMbolI, pAnano veto. tAmratanu tri. (tAmrA tanuryasya) dinnava zarIravANu. tAmbUlika puM. (tAmbUla+Dhak) tamojI. (tri. tAmbUlaM tAmratrapuja puM. (tAnaM ca vapu ca tAbhyAM jAyate jan Da) tadracanaM zilpamasya) pAna-bI.invavAwiDoziyAra, tAMbA ane kalAIthI utpanna thayela-kAMsu, pittaLa. pAna-bI. saMbaMdhI.. tAmradugdhA strI. (tAnaM raktaM dugdhaM niryAso'syAH) tAmbUlikI strI. (tAmbUlika+GIp) taMbora.. gorakSadugdhA nAmanI eka vanaspati. tAmbUlin tri. (tAmbUlaM paNyatayA yasya tAmbUla+ini) tAmradvIpa (puM. na.) kssi| zima bhAvela. . .Ta. pAna. vayanAra, taMbolI. tAmrapakSA (srI.) . nAmanI satyamAmAnI. putrI.. tAmyat tri. (tam+ zatR) du: hetu, aSTa mA5tuM.. tAmrapaTTa na. (tAmranirmitaM paTTam) dicAna vepanapatratAmra na. (tam:+rak dIrghaH) diy, 2. tano Doail. us - dattvA bhUmiM nibandhaM vA kRtvA lekhyaM tu roga, sAsa. 01- udeti savitA tAmrastAmra evAstameti kArayet / AgAmibhadranRpatiH parijJAnAya pArthivaH / / ca-paJca0 / rAtuM yaMhana, 2dixjI. (puM.) te nA. paTTe vA tAmrapaTTe vA samudropari cihnita:- mitAkSarA / me 2- dvIpaM tAmrAhvayaM caiva parvataM rAmakaM tathA tAmrapatra tri. (tAnaM raktaM patramasya) dAra DhUMmauj. mahA0 2 / 31 / 65 / (tri. tam+rak-dIrghaH) dijAnA navapallavavALuM-lAla pAMdaDAMvALuM vRkSa. (3) eka jAtanuM raMga jevuM rAtuM, lAla varNavALuM. us, qus. (na.) tAmrapa. tAmraka puM. (tAmra+kan) dig. tAmraparNI (srI.) hakSiA dezamA sAvadA bharaya parvatathA tAmrakarNa tri. (tAmrau karNo yasya) rAta navAj.. nIkaLelI te nAmanI eka nadI. (A nadImAMthI tAmrakarNI (strI.) pazcima.hinA hAthInI patnI-thA.. nIkaLatAM motIonA kAraNe tenI prasiddhi che.)taamrkaar puM. (tAnaM tAmrapAtrAdikaM karoti kR+aN) tAmaparNI sametasya muktAsAraM mahodadheH-raghu0 4 / 50 / sAro. te nAmanI e zilA. tAmrakArI strI. (tAmrakAra striyAM jAtitvAt GIp) sA25. tAmrapallava puM. (tAmrANi pallavAni yasya) AsopAlavarnu tAmrakili, tAmrakIla, tAmrakRmi (puM.) tano OM3, a umauj 3. ho, digo5. tAmrapAkin puM. (tAmraH pAkaH astyasya ini) ImA tAmrakuTTa, tAmrakuTTaka puM. (tAnaM kuTTayati kuTTa +aN) nAmarnu vRkSa, uii pI5o. sAro. tAmrapAtra na. (tAmrasya pAtram) tAlAna vAsarA. tAmrakuTTakI, tAmrakuTTI strI. (tAmrakuTTaka+DIp) // 25.. tAmrapAdI strI. (tAmraH raktaH pAdo mUlamasyAH GIp) tAmrakuNDa na. (tAmramayaM kuNDam) aiana , meDa __haMsapadI nAmanI. vanaspati. 2nu hevasevArnu vAsa. tAmrapuSpa puM. (tAnaM puSpaM yasya) rAtuM yanavRkSa, moyayaM.. tAmrakUTa puM. na. (tAmrasya kUTamiva) taMdu, chI.30 tAmrapuSpA, tAmrapuSpikA, tAmrapuSpI strI. (tAmra puSpaM saMvidA kAlakUTaM ca tAmrakUTaM ca dhusturam yasyAH/tAnaM puSpaM yasyAH kap kApi ata itvam/ kulArNavatantram / tAnaM raktaM puSpaM yasyAH GIp) rAtuM nasotara, 5 / 78. tAmragarbha na. (tAnaM garbha ivotpattisthAnamasya) bhorathuthu.. nAmanI vanaspati, dhAvaDI. tAmracUDa puM. (tAmrA raktA cUDA yasya) 832- apareNAgni tAmraphala puM. (tAnaM raktaM phalaM yasya) Al28 vRkSa, dAyAdastAmracUDaM bhujena saH-mahA0 3 / 224 / 24 / ma amaroTanuM jhADa. (na. tAnaM phalam) rAtuM 3, tana, jAu. (tri.) rAtI seoland, sAsa zivAj. | (tri. tAnaM phalaM yasya) 2dl suvA. Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 962 shbdrtnmhoddhiH| [tAmraphalaka-tAyu tAmraphalaka na. (tAmranirmitaM phalakam) tamilema, dilAna | tAmrasAra na. (tAnaM raktaM sAramasya) 27. yaMhana. vRkSasapanapatra. tAM4jI. tAmrabIja puM. (tAmrANi bIjAni yasya) mukhatyanu, A3, | tAmrasAraka, tAmrasArika puM. (tAmraH raktaH sAro'sya raNathI. (na. tAmram bIjam) sAsa bI4. kapa) rAto 2, 27ta. yaMhana vRkSa. (tri.) rAta tAmrabIjA strI. (tAmrANi bIjAni yasyAH) 50.. sAro j42. (tAmraH sAro'styasya Than) rAto tAmrabhasman na. (tAmrasya bhasma) dibAnIja-tamamama. 2, 24ta. yaMhana. vRkSa. tAmramaya tri. (tAmrasya vikAraH mayaTa) tAmAna. tAmrA strI. (tAmra+TAp) saiuidA. namAnI vanaspati, rA.tI. tAmramukha tri. (tAnaM mukhamasya) diali. 42j, 2rAtA vela, prajApati kazyapanI patnIomAMnI ekabhovaaj. (puM.) rAtA bhujavANo manuSya. surabhivinatA tadvattAmrA krodhavazA irA- maatsye06|2| tAmramUla na. (tAnaM mUlam) rAtuM bhUmithu. (tri. tAnaM | tAmrAku (puM.) aDhA2. upadvIpo pai.4 me. 5. mUlamasya) 2rAta bhUliyAMvAj. tAmrAkSa tri. (tAmra akSiNI yasya) rAtI sajavANu. tAmramUlA strI. (tAmra tAmravarNaM mUlamasyAH) huzalamA (puM.) yada5kSA- bandhAmarSatAmrAkSaH pazuM rasanayA nAmanI vanaspati, tAmrapA- siMhI vyAghrI tAmraparNI ___ yathAbhAga0 117 / 33 / paTolI-bhAvapra0 jvarAdhikAre / tAmrAkSI strI. (tAmrAkSa+GIS) oyada pakSiya. tAmramUlI strI. (tAnaM raktaM mUlamasyAH sriyAM GIp) tAmrAkhya puM. (tAmra iti AkhyA yasya) te. nAmanI me. ghAsI, bha69, risAmAna veto. (strI.) ghamAso upadvI5. nAmanI vanaspati. tAmrAbha na. (tAmrasya AbhevAbhA yasya) 27tayaMhana, tAmrayoga (puM.) vaidh4||str prasiddha hai. auSadha. 2disel.. (tri. tAmrA raktA AbhA yasya) Le. tAmrarasAyanI strI. (tAmrarasasya raktaniryAsasyAyanI) tivANu, eue. hemAvarnu, parvata. vizeSa- rucakA ___ gorakSadugdhA namAnI vanaspati.. niSadhaM prAptA tAmrAbhaM niSadhAdapi-brahmANDe 47 a0 / tAmralipta, tAmraliptaka (pu.) te nAme me. heza. tAmrAruNa (na.) te. nAme me. tItha.. tAmraliptI (strI.) te nA. sa. nagarI.. tAmrArddha puM. (tAmrasyAddhoM'zabheda utpAdako'sya) suM. tAmravarNa tri. (tAmro varNo yasya) rAtA gavANu, rAtuM. tAmrAvatI (strI.) te. nAmanI meM nahI. (puM. tAmrazcAso varNazca) rAto al, meM tanu ghAsa tAmrAzman puM. (tAmraH azmA) 55rAma-. bhAratano me dvIpa- indradvIpaH kaseruzca tAmravarNo | tAmrika tri. (tAmrasyedam Thaja) dibAnaM. taial-saMbadhIgabhastimAn-mAtsye 113 / 8 / / yathA kArSike tAmrike paNa:-amaraH 21988 / - tAmravarNI strI. (tAmro varNo yasyAH) 821, tasarnu 8.. kArSApaNaM tu vijJeyastAmrikaH vArSika: paNa:tAmravallI strI. (tAmrA cAsau vallI) ma.60, yiDU, __ manu0 8 / 126 / (puM. tAnaM tatpAtrAdinirmANaM zilpamasya dezamAM prasiddha eka velo, harakoI rAtI vela. ThaJ) sA. tAmravRkSa puM. (tAmraH vRkSaH) 27tayaMhana. vRkSa-2di04jInu | tAmrikA, tAmrI strI. (tAmrika+TAp/tAmrasya vikAraH jhADa, kaLathInuM jhADa, harakoI rAtuM jhADa. aN+GIp) 2508, dilnI ghaTi51, me. tanu tAmravRnta puM., tAmravRntA strI. (tAnaM vRntaM yasya/tAnaM vAhitra-mabhA. vRntaM yasyAH ) thArnu 3. (na. tAnaM vRntam) 2 | tAmrikI strI. (tAmrika+striyAM jAtitvAt GIS) Au2-. ho. strii-s||25||. tAmrazikha, tAmrazikhin puM. (tAmrA zikhA ysy| | tAy (bhvA. A. sa. seTa-tAyate) pANayu, 215 / 42j, tAmrazikhA'sti yasya) 32. (tri. na.) zatI. vistAra, 3sAva. kalagIvALuM, lAla zikhAvALuM. tAyika puM. (tAya+ThaJ) te nAmanI meM deza. (puM. ba. tAmrazikhinI, tAmrazikhI strI. (taamrshikhin+ngiip| va.) tAyi-tA dezanA als. tAmrazikha+GIp) 183. tAyu puM. (tAy+uN) yo2, 542. Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ deza. tAra-tAratAra shbdrtnmhoddhiH| 963 tAra puM. (tArayati svajApakAn saMsArArNavAt tR+Nic bakula, zvabhra, ArAla, kalaGka, kadama, kandala, aca) prava, OM2, me.tano vAnara, zuddha motI, __ mUrchA, aGgAra, hastaka, pratibimba, vighna, tantra, hevIna, (51) jI4, zuddha bhItInI cha5, tA2j - pratyaya, dIkSA, garja, (garbhAdaprANini) "tadasya saMjAtaM tArayed pad bhavAmbhodheH svajapAsaktamAnasam / tArakAdibhya itac" tArakitaM asya AkRtigaNatvAt tatastAra iti khyAto yastaM brahmA vyalokayat- anye'pi zabdA yathAprayogamatrAvadheyAH / / kAzIkhaNDe 73 a0 / maDAva, yo za06, tI2- tArakAyaNa (pu.) te nA. vizvAmitrano me putra.. sial. (na.) 3. gurusnigdhakumAraM ca tAramuttamamiSyate- tArakAri puM. (tArakAsurasya ariH) iti svAmI.. medinI 43 / nakSatra, HimanI 51.51, tI2-si81, tArakiNI strI. (tArakAH santyatra ini GIp) nakSatrI . bhotI, yatuM 3295- hArAMstArAstaralaguTikAn- tri. mAlatI0 / (tri.) yA zavANu, nija-svaccha, | tArakita tri. (tArakAH saMjAtA'sya tAraka+itaca) 68deg040- urasi nihitastAro hAraH- amaru0 28 / tArA nakSatravANaM vagere- siti nizA dRzadi uttama, zreSTha, thu, pramaNa. sphuTadutpatat / kagaNAdhipatArakitAmbaraH-nai0 / tAraka tri. (tArayati tR+Nic+Nvul) tAranA2, 582 tArakopaniSad strI. (tArayati jJAnadAnena tAri+Nvul+ 5oyAuna2. (puM.) te. nA. . haitya- ||24||su2, TAp tArikA upaniSad) te nAme me upaniSada jene kArtikeye mArI nAkhyo hato, kAna, vahANa, trApo antha. vagaire taravArnu, sAdhana. (na.) Hin, in.na81..., tArakSiti puM. (tArA uccA kSitiryasya) te. nAma se nakSatra, tArI- zAntaHgrahatArakam-bhAga0 1313 / 1 / te nAme eka chaMda, rAma nAmano maMtra. tAraNa puM. (tArayatyanena lyuTa) Aust, auo vagaire tArakajit puM. (tArakaM daityaM jayati ji+kvip) taravArnu, sAdhana, tAranA2 vi- azokastAraNastAraH ___tisvAmI. tArakabrahmana na. 'OM rAmAya namaH.' sa.7 akSarano zUraH sarvajanezvaraH-mahA0 13 / 149 / 50 / sATha varSA pai.DI. varSa. (tri.) tAra-2, 52. utaarn||2, rAma nAmano maMtra- SaDakSaraM mahAmantraM tArakaM brahma ucyate-padmapu0 / Gal2. 5282. (na.) tAra, 52 Gl2j, uddhA2. tArakA strI. (tAraka+TApa) sajana... un- saMdadhe 42vo. tAraNA strI. (tR+Nic+yuc) tarIna paDoya. __ dRzamudagratArakAm-raghu0 11 / 69 / , nakSatra. tArakAkSa (puM.) ti.svAmIno me anuya2, tAra(Ni)NI strI. (tAryate'nayA tR+Nic+aNi, vA tArakAsurano eka putra. GIp) nau., nAnI. DI.31, te. nAme // 255 RSinI. se patnI . tArakAdi (puM.) vyaa429||2||str prasiddha a.za06sa ca gaNaH-yathA-tArakA, puSpa, karNaka, maJjarI, tAraNeya puM. (tAraNA+Dhak) anyAthI. 6tpanna, nIna, RjISa, kSaNa, sUtra, niSkramaNa, purISa, uccAra, pracAra, 478, sUryanA mata. vicAra, kuDmala, kaNTaka, musala, sukula, kusuma, tArataNDula puM. (tAraH zuddhamauktikamiva zubhrastaNDulo'sya) kutUhala, stabaka, kisalaya, pallava, khaNDa, vega, eka jAtanI DAMgara. nidrA, mudrA, bubhukSA, dhenuSyA, pipAsA, zraddhA, abhrapulaka, tAratamya na. (taratamayorbhAvaH Syatra) nyanAyikatA aGgAraka, varNaka, droha, doha, sukha, utkaNThA, bhara, mAchApatta5- nirdhanaM nidhanametayoIyostAravyAdhi, barman, vraNa, gaurava, zAstra, taraGga, tilaka, tamyavidhimuktacetasAM bodhanAya vidhinA vinirmitA candraka, andhakAra, garva, mukara, harSa, utkarSa, raNa, repha eva jaya vaijayantikA-udbhaTaH / kuvalaya, gardha, kSudha, sImanta, jvara, gara, roga, tAratAra na. (tArayati tAra tatprakAraH prakAre dvitvam) romAJca, paNDA, kajjala, tRS, koraka, kallola, sAMkhyazAstra prasiddha eka prakAranA mananarUpa tRtIya sthapuTa, phala, kaJcuka, zRGgAra, aGkura, zaivAla, | siddhi. Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 964 tAradI strI. (taradyeva svArthe aN GIS ) tarahI nAmanuM vRkSa. tAranAda puM. (tArazcAsau nAdazca ) yo zabda, suMdara savA4. tArapuSpa puM. (tAraM rajatamiva puSpamasya) bhogarI, bhogarAnuM 13. tAramAkSika na tAravimalA strI. ( tAraM rUpyamiva mAkSikamasya / tAro rajatamiva vimalA) te nAmanI eka jAtanI upadhAtu-rUpAmAkSika, rauSyamAkSika. tArala tri. (tarala eva aN) viSayasaMpaTa, vyasanI, asthira, aMgaNa. zabdaratnamahodadhiH / tAravAyu puM. (tArazabdayukto vAyuH) ati uyya zabdavANI pavana, susavATa urato vAyu. tArazuddhikara na. ( tArasya rajatasya zuddhiM karoti kR+Ta) sIsuM. tArasAra (puM.) te nAmanuM kheDa upaniSa6. tArahAra puM. ( tAranirmito hAraH ) bhoTAM bhotInI manAvesI DA.ra. tArA strI. ( tArayati saMsArArNavAt bhaktAn tR + Nic ac) 6za mahAvidyAo paiDI jI mahAvidyA, khA prahAranI siddhikho paiDI kheDa, nakSatra, tArI- haMsazreNISu tArAsu - raghu0 4 / 19 / te nAme prasiddha kheDa jauddha devI, bRhaspatinI strI, suSeNa vAnaranI kanyA-vAlInI patnI, yiDA nAbhe kheDa gaMdhadravya, bhotI, pArvatI, ulchA, ujADi, khAMjanI DIDI. tArAkUTa (na.) strI-puruSanA vivAhamAM bhevAmAM AvatuM zubhAzubha jaNAvanAra jyotiSazAstra prasiddha eka DUTa. tArAkSa (puM.) tArAsurano putra kheDa haitya. tArAcakra (na.) zAstramAM prasiddha dIkSA khApavA yogya maMtranuM zubha-azubha sUcavanAra eka cakra. tArAcamana (na.) taMtra zAstraprasiddha tArAhevInA pUrananA aMgabhUta eka Acamana. tArAdhipa, tArAdhipati, tArAnAtha, tArApati puM. (tArANAmadhipaH / puM. tArANAmadhipatiH) caMdra, ziva, bRhaspati, vAlI vAna2, sugrIva, nakSatronA adhipati azvinIkumAra vagere, DayUra. tArApatha puM. (tArANAM panthA ac) khADAza, vAtAvaraNa, paryAvaraNa.. [tAradI-ta - tAruNya tArApIDa puM. ( tArANAmApIDaH bhUSaNamiva) caMdra, yUra te nAme kheDa rA4kumAra - tArApIDo'pi tanayaH kramAt tasyAmajAyata kAdambarIkathitanAyakavizeSaH / tArApramANa (na.) azvinI vagere nakSatronA sva3pane jaNAvanArI amuka saMkhyA. tArAbhUSA strI. ( tArA bhUSA yasyAH ) rAtri, rAta. tArAbhra puM. ( tAraH nirmala: abhra iva) DyUra. tArAmaNDala na. ( tArANAM mauktikAnAM maNDalaM yatra ) devAlaya (puM. tArANAM maNDalam ) nakSatra maMDala tArAmRga puM. ( tArArUpa: mRgaH ) bhRgazIrSa nakSatra. tArAri (puM.) suvaerza bhAkSi dhAtu. tArAvatI (strI.) te nAmanI adbhutstha rAbhanI unyA - kakutstho bhAryayA sArddhamatyantamudito'bhavat I sahajenAthahAreNa bhUSitA sA kakutsthajAkAlikApu0 48 a0 I tArASoDhA (strI.) dvitIya mahAvidyA, tArA devInI pUjanAM aMgarUpa cha prakAranI mudrA. tArika (na.) bhADu, chAlA, DA. tArikA strI. ( tADikA pRSo.) tADIno hA3, tADIbrAhmaNA liGginazcaiva na dApyAstArikaM taremanu0 8 / 407 / tAriNI strI. ( tArIn + GIp ) 6za mahAvidyA paiDI jI mahAvidyA, te nAbhe kheDa jauddhonI mAnelI hevI- atha bhedAn pravakSyAmi tAriNyAH sarvasiddhidAn / yeSAM vijJAnamAtreNa jIvanmuktastu sAdhakaH - tantrasAraH durgAdevI. 1 tArin tri. ( tArayati tR + Nic + Nini) tAranAra, pAra saha 4nAra tArISa (puM.) svarga, samudra, sonuM. tArISI strI. te nAmanI IMdranI kheDa hunyA tArukSya puM. (tarukSasyarSerapatyam gargA. yaJ) tarakSa nAmanA RSino putra. tAruNa puM. (taruNasyApatyam SyaJ ) tarAno duvAnanI putra- tAruNI (strI.) tAruNya puM. (taruNasya bhAvaH SyaJ ) yauvana, duvAnItAruNyaM gatameva niSphalamahAzUnyAlaye dIpavat- subhA0 / - tRNakoTisamaM vittaM tAruNyAd vittakoTiSumArkaNDeya0 24 / 7 / Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAreya-tAlagarbha] tAreya puM. ( tArAyAH apatyam Dhak ) vAsInI putraanurUpANi karmANi vikramya balavAn raNe / kariSyatyeSa tAreyastejasvI taruNo'GgadaH / bRhaspatino putra budhagraha - bRhaspatipatnyAstArAyAH putro budho'pi - rAmA0 4 / 22 / 12 tArkava tri. (tarkorvikAraH kopadhatvAt aN) iMTiyAthI kAMtela sutara vagere. tArkika puM. (tarka vetti tacchAstramadhIte vA ThaJ ) tarkazAstra jANanAra naiyAyika, tarka karavAmAM kuzaLa, dArzanika aal - kopo maitrAvaruNeH zApo vA tArkikasya muneH / saMsmaryate yadi sakRcchatrorapi mAstu zakrapadamapyadIkSita-vairAgyazatakam (tri. tarkasyedam aN) tarkazAstranuM, tarkazAstra saMbaMdhI. tArkSa puM. (tRkSa eva svArthe aN ) 4zyapa muni. tAkSI strI. ( tArkSa + gaurA GIS ) pAtAlagaruDI nAmano kheDa vesI-satA. zabdaratnamahodadhiH / tArkSya puM. (tRkSa+yaJ) garuDa - trastena tArkSyAt kila kAliyena - raghu0 3 / 49 / vRkSa bhunino putra garuDanI bhoTo lAI arue, sUrya, ghoDo, sarpa, sAganuM ADa, azvaerza vRkSa, sonuM, ratha, te nAme rasoI pakSI. (na.) 2sAM4na-kheDa bhatanuM khajanuM saMbhana, viSNu. tArkSyaketana puM. ( tArkSyam ketane yasya) viSNu. tArkSyaja, tArkSyazaila na. ( tA parvate jAyate jan+Da, tArkSyazaile bhavam aN) tArkSya parvatabhAM thanAruM rasAMna - sindhUdbhUtaM cakramardasya bIjamikSUdbhataM kezavaM tArkSyazailam - suzrute 9. a0 I tArkSyadhvaja puM. (tAyoM dhvaje yasya) viSNu. tArkSyanAtha, tArkSyanAyaka puM. (tArkSyANAM sarpANAM nAthaH) garuDa. tArkSyaprasava puM. ( tArkSyaH zailaH prasavo yasya) azvaerza nAmanuM vRkSa. tArkSyasAman (na.) te nAmano sAmavehano kheDa lAga tArkSyAyaNa puM. (tRkSasyarSerapatyaM yuvA0 phak) vRkSaRSinuM yuvApatya. tAya strI. ( tArkSyasya khagasya priyA aN) kheDa bhatanI bhaMgalI satA. tArNa tri. (tRNasyedaM zivA, aN) ghAsanuM ghAsa saMbaMdhI. (puM.) ghAsano agni, ghAsanAM veyAza uparathI khAvesa 52. 965 tArNaka tri. (tRNAni bhavantyasmin chaN kuk ca) ghAsavALA pradezamAM thanAra. tArNakarNa puM. (tRNakarNasya apatyam zivA. aN) tRNakarNa RSino putra. tArNasa (na.) kheDa bhatanuM yaMdhana bheno raMga popaTanI pAMja ThevI hoya che - kau0 a0 2 / 11 / tArNAyana puM. (tRNasyarSergotrApatyam naDA. phak) aDae RSino putra. tArtIya tri. (tRtIya eva svArthe aN) trIbhuM tArtIyIka tri. (tRtIya eva svArthe aN) trIbhuM. tAtayIka tri. (tRtIya eva tRtIya + svArthe ikak) trIbhuM. -tArtIyIkaM purArestadavatu sadanaploSaNaM locanaM vaH mAlatI0 / tArtIyIkatayA mito'yamagamat tasya prabandhe - nai0 3 / 136 / tArya tri. (tR + karmANi Nyat) taravA yogya. (na.) tarI javA mATe ApavAmAM AvatuM ka2-dANa. tAla puM. (tal + aN) hathejI, paMbhe, aMgUThAthI madhyamA AMgaLI sudhInuM pramANa, hAtha Thokavo te, karatAla, vAhitra, taravAranI bhUha, tAunu Au, kheDa bhatanuM bhASa, saMgItazAstra prasiddha tAla- karakisalayatAlairmugdhayA nartyamAnam - uttara0 3 / 19 / tAnuM (na. tal+ac) iratAsa, tAsIza patra, durgAddivInuM siMhAsana, tAunu ija- zirobhiH prapatadbhizcApyantarIkSAt mahItalam / tAlairiva mahArAja ! vRntAd bhraSTairadRzyata - mahA0 3 / 102 / 5 / pAtA. tAlaka na. puM. (tAla+kan) hastAva, jAraNAM baMdha rAkhavAnuM sAdhana, AMgaLIe tALuM vagere, tuvera dhAnya. tAlakaTa (puM.) te nAmano kheDa deza. tAlakanda na. ( tAlasyeva kandamasya) aNI bhUzaNI nAmanI eka vanaspati. tAlakAbha puM. (tAlakasyevAbhA yasya) sIso raMga. (tri.) sIsA raMgavANuM, sImuM. tAlakI strI. ( tAlakasyeyam aN + GIp ) tADIno hA3. tAlaketu puM. ( tAla: tAlacihnitaH keturasya) bhISmapitAmaha. tAlakSIra, tAlakSIraka puM. ( tAlajAtaM kSIramiva zubhratvAt / tAlakSIra + svArthe ka) kheDa bhatanI sADa2, yI nAI sAkara. tAlagarbha (puM.) tAuvRkSano garbha tAuvRkSanI saMharano eka padArtha. Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 966 tAlaGka puM. (tADaGka Dasya laH) tADaGka zabda dukhI. tAlacara (puM.) te nAbhe kheDa heza. (puM. ba. va.) tAsayara dezanA loka, tAlacara dezanA rAjAo. tAlaja tri. ( tAlAjjAtaH) tAumAthI utpanna thayesa, tADamAMthI utpanna thanAra. zabdaratnamahodadhiH / tAlajaGgha puM. (tAla iMva jaGghA yatra ) te nAbhe kheDa heza. (puM. ba. va.) tAlabhuMdha dezanA borDa, tAladha dezanA rAjAo. tAlajaTA strI. ( tAlasya jaTeva) tADanA vRkSamAMthI nItA jaTAnA AkAranA lAMbA resA. tAlajJa puM. ( tAla: jAnAti yaH saH) ke saMgItavidyAnA tAlane jANe che te. tAladhvaja puM. (tAlaM dhvajo'sya) jaNaheva, parvatavizeSazatruJjayo raivatazca siddhikSetraM sutIrtharAT / TaGkaH kapardI lauhitya-tAladhvaje kadambakam - zatruJjayamAhA0 1 / 352 / tAladhvajA (strI.) te nAmanI kheDa nagarI- asti tAladhvajA nAma nagarI tridivopamA- kriyAyogasAre / tAlanavamI strI. ( tAlopahArA navamI) (bhAharavA zuddhi navabhI-nobha tAlapatra na. ( tAlasya patramiva ) nanuM kheDa bhatanuM ghareNuM tATaMDa (na. tAlasya patram) tAunuM pAMDu, tADapatra. tAlapatrikA, tAlapatrI strI. ( tAlasya patramiya patramasyAH TAp saMjJAyAM kan hrasvaH) tAsabhUsI vRkSa-ajI bhUzajI (strI.) 3624AnI nAmanI vanaspati gojI na piSTA saha tAlapatryA / granthau vidheyo'nilaje pralepaH / / - suzrute 18. a0 1 tAlaparNa na., tAlaparNI strI. (tAla iva khaDgamuSTiriva parNamasya tAlasya varNaM vA, bhurA nAmanuM kher3a sugaMdhI dravya, tADapatra, tAlIzapatra. (strI. tAlaparNa + GIp ) madhurikA nAmanI vanaspati, murA nAme gaMdhadravya. tAlapuSpa na. ( tAlasya puSpam) tAunuM Isa. tAlapuSpaka na. (tAlaH khaGgamuSTiriva puSpamasya kap ) prapaueurI-puMDerI vRkSa, lAunuM Isa. tAlapralamba na. ( tAle tAlavRkSe pralambate pra+lamb +ac) tADabhAMthI nI'NatA 42 ThevA resA tathA tAlapralambaM ca rUkSaM kSatarujApaham - rAjavallabhaH / tAlabhaGga puM. ( tAlasya bhaGgaH ) saMgItamAM tAsa tema4 layanA pramANane rAkhavAnI khAmI, tAla tuTavo te. [tAlaGka - -tAlAvacara tAlabhRt puM. (tAlaM dhvajarUpeNa bibharti bhR+kvip) jayadeva. tAlamaya tri. ( tAla + mayaT ) tAunuM DaresuM, ghaeAM tAuna ADavANuM, tAunu. tAlamaddala puM. ( tAlasya tAlArthaM mardala iva) kheDa bhatanuM vAtri-vA. tAlamUlikA, tAlamUlI strI. ( tAlasya mUlamiva mUlamasyAH kan) vanaspati aNI bhUsaNI. tAlayantra (na.) vaidyazAstra prasiddha zasyanA uddhAra bhATe kAMTo kADhavA mATenuM eka zastra-cIpiyo, kUMcIyaavii. tAlarecana, tAlarecanaka puM. ( tAlena recayati ric + lyu/ tAlarecana + svArthe ka) 12. tAlalakSaNa puM. (tAlo lakSaNaM dhvajo'sya) jaNarAma, aheva (puM. tAlo lakSma dhvajo'sya) tAlalakSmA / tAlavana na. ( tAlasya vanam ) mAM puSDa tAuna Au che tevuM vRndAvanamAM AveluM eka vana. tAlavRnta, tAlavRntaka na. (tAle karatale vRntaM bandhanamasya tAlasyeva vRntamasya vA) paMjo, vIMzI - pare brahmaNi vijJAte samastairniyamairalam / tAlavRntena kiM kAryaM labdhe malayamArute - udbhaTaH / tAlavecana, tAlavecanaka puM. ( tAlasya vecanaM yatra ) tAla upara nAcanAra naTa. tAlavya tri. (tAluni bhavaH dehAvayavatvAt) tAlusthAnI varga 'icuyazAnAM tAlu' se prabhArI uaisA tAlavya varzo kaNThyAvahAvicuyazAstAlavyA oSThajAvupUzikSAyAm 17. / tAlAkaTa (puM.) 6kSiNamAM khAvelo roDa heza. tAlAkhyA strI. (tAlaM tatpatramivAkhyAyate A+khyA + ka) murA nAme eka sugaMdhI dravya, tAlIsapatra. tAlAGka puM. (tAlastAlacihnitaH aGkaH dhvajo'sya) jaNaheva, jaNarAma. tAlAdi (puM.) vyA2zazAstra prasiddha kheDa zabda gae. sa ca gaNaH- ( tAlAGkanuSi) vArhiNa indrAliza, indrAyudha, indrAdaza, caya, zyAmAka / pIyUkSA- "tAlaM dhanuHpakSe amayaTI- tAlaM tAlamayaM vA madyam / " tAlAvacara puM. ( tAlena avacarati nRtyati ava + car+ac) 12. Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAli-tAvISa shbdrtnmhoddhiH| 967 tAli srI. (tal pratiSThAyAM Nic+in) bhoyaicnel. | tAlura, tAlUra puM. (tal+ura, Ura) 4Avata 400 tAlika puM. (tAlena karatalena nivRttaH Thak) 5o . ghUmarI, 54Ana 485t2 32 te. 438. DAyano paMd, sApoTa-tha857, tAjI- yathaikena tAluzoSa (puM.) umalvi zoSa 53 te. me.. tano na hastena tAlikaH saMprapadyate-paJca0 2 / 167 / sAda, tALavAno roga. mudrA tAlUSaka na. (tal+USaka) dung. tAlikA strI. (tAlI svArthe ka) tAlamUli 206 humo, tAvaka, tAvakIna tri. (tavedaM yuSmad + aN ekavacane tI, tAmavalI vanaspati. tavakAdezaH/tavedaM yuSmad+khaJ ekavacane tavakAdezaH) tAlita na. (tADyate yat curA. taD+kta Dasya la:) tA, tArA saMbaMdhI- tapaH kva vatse ! kva ca gaDaM vastra, vAghamAMu, tara gharavArnu vAgha, horI tAvakaM vapuH - kumAra0 5 / 4 / u, 2. saM.ichI.. 22sa., , tAsApe... tAvacchas avya. (tAvat saMkhyA saMjJatvAt vIpsArthe tAlin puM. ba. va. (talenarSiNA proktamadhIyate zaunakA0 zas) 2, 20 pra.re. Nini) tara Si ra anya adhyayana tAvat avya. (tad+DAvat) saMpU, samaya, tyA sudhI. 72|2|mii. (tri. tAlo vAdyatvenAstyasya ini) 4) -yAvad dattaM tAvad bhuGktam-gaNa0 / samu bhA5, tara pela. Doya te. tasavAj. (puM.) ziva. nizcaya, tvameva tAvat prathamo rAjadrohI-mudrA0 1 / - tAliza puM. (tAl+iza) parvata, 5413. prazaMsA, pakSAMtare, yuddha, maciDAra, tyA3- Arye ! tAlI strI. (tAlena taniryAsena nirvRttA'N+GIS) aslil itastAvadAgamyatAm -za0 1 / te. vega, te. mate, dArU, tADanuM jhADa, bhoMyaAMbalI, mUsaLI, tAlIsa paribhA- tvameva tAvat paricintaya svayam kumA0 5 / 67 / (tri.) ta2j, tevaI -yAvatI saMbhaved patra, DUMthI-yAvI, tausael vanaspati, te. nA. . chaMda jemAM traNa akSaranuM eka caraNa hoya che, hAthatALI. vRttistAvatI dAtumarhasita pramAnu. tAlIpatra na. (tAlyA iva patramasya) tA. patra, tAvatika tri. (tAvatA krItaH saMkhyAtvAt kan) tathA zahada, ta2-(ye tu yAvanta evAjI tAvAMzca dadRze ___tuvarA -tu.28. sa taiH-raghu0 12 / 45 / ) te pramAnu. tAlIza, tAlIzapatra na. (tAlIva rogAn zyati zo+Da/ tAvatitha tri. (tAvatAM pUraNaH DaT ithuk) tanI tAlIzaM roganAzakaM patramasya) tAdIzapatra, saMdhyAne pU[ 22, te2j.. bhoMyaAMbalI. tAvatka tri. (tAvat+kan) tehAthI parIheta, taraj, tAlIzAdyamodaka (puM.) vaizastra prasiddha tAdIzapatra te pramAnu. Adino banAvela modaka-lADu. tAvatkAlam (avya.) tyA sudhA, 20 mata sudhA.. tAlu, tAluka na. (tarantyanena varNAH tR+juNa rasya tAvaddhA avya. (tAvat+dhAc) 20 .513, te.el. la:) ung- tRSA mahatyA parizuSkatAlavaH-Rtu0 vA2. 1 / 11 / (na. tAlu+ kan) dunj- mukhatAlunibhinnaM tAvadvayas tri. (tAvat+vayas) telI. bharanu, te2I. jihvA tatropajAyate / tato nAnAraso jajJe jihvayA vayana (tri.) te2j, tevaDaM, te pramAnu. yo'dhigamyate-zrIbhAgavate / tAvatphala na. (bahu. sa.) te24|| 4 3Nane. bhogavanA2. tAlukSya puM. (talukSarapatyam gargA. yaJ) tadukSa RSinI tAvanmAtra tri. (tAvat+mAtrac) teraj, tevaDaM, te. pramAna. putra. tAvara na. dhanuSanI ho.. tAlujihva puM. (tAlu eva jihvA yasya) dummA2. nA. tAviSa puM. (tavyate gamyate satkarmabhiratra tav+TiSac) magaramaccha. svA, samudra, zasti, vyavasAya, 6dhama. tAlupAka (puM.) vai zastra prasiddha me tana.tunana tAviSI strI. (tAviSa+GIp) pRthvI, ta. nAme dranI ro . nyA, te. na. me nahI. tAluppupuTa (puM.) umar 652 thayeTo zekho. tAvISa (tAviSaH pRSo0 dIrghaH) svarga, samudra, sa.na. Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 968 shbdrtnmhoddhiH| [tAvISI-tiktarohiNikA tAvISI (tAviSI pRSo0 dIrghaH) yandranAnyA, chandrana | tiktaguJjA srI. (guJjava tiktA rAjadantA.) 7304 unyA . nAmarnu vRkSa. tAri (puM.) vRSabha rAzi. tiktaghRta (na.) vaidhatra prasiddha bhauSa535. the. tAsuna puM. (tas+ unaN) za, zarnu kAu. dhI.. tAskarya na. (taskarasya bhAvaH) yo25, yo.. tiktataNDulA srI. (tiktastaNDulo'ntaH zasyaM yasyAH) ti avya. (iti vede pRSo.) ti shn| arthamai, te. pIpara nAmanI vanaspati. prabhAsa, rIte. tiktatuNDI srI. (tiktaM tuNDamasyAH) 33vI. tuMbAnI tik (1. bhvA. A. sa. seTa-tekate) gamana. 2j, 4. (2. bhvA. para. sa. seTa-tekati) 2552vI, tiktatumbI strI. (tiktA tumbI) 53vI tuMbaDI. hamA, 36 42vI, bhArI nairg. tiktadugdhA strI. (tiktaM dugdhaM niryAso'syAH) svAkSarI tika, tikakitava puM. (tik+ka) ta, nAme me. nAmanI vanaspati, sonAmukhI, vanaspati maraDozIMgI. tiktadhAtu puM. (tiktaH dhAtuH) pittadhAtu. tikakitavAdi (pu.) vyaa425||2||2tr prasiddha a. 9L. tiktapatra tri. (tiktaM patramasya) 834 . sa ca yathA-tikakitavA, vaGkharabhaNDorathAH, (puM. tiktaM patramasya) 5323 nA. banaspati.. upakalAmakAH paphakanirakAH, vakanakhagudapariNaddhAH, ___ (na. tiktaM patram) 7 5i. ukAkakubhAH, laGkazAntasukhAH, uttarazalaGkaTAH, tiktaparvana strI. (tiktaM parva granthiryasyAH) istvANI kRSNAjinakRSNasundarAH, bhraSTakakapiSTalA:, dhoma-duvA, go, hImadha. agnivezadarorukAH / tiktapuSpa tri. (tiktaM puSpamasya) 53vA dUsavANu. tikAdi puM. vyaa7252||str prasiddha me. za . sa ___ (na. tiktaM puSpam) 53j 8.. ca yathA-tik kita. saMjJA, bAlA, zikhA, uras, tiktapuSpA srI. (tiktaM puSpamasyAH) 548 mUja namana. zAThya, saindhava, yamunA, rUpya, grAmya, nIla, amitra, vanaspati. jaukakSya, kuru, devaratha, taitala, aurasa, kauravya, tiktaphala puM. (tiktAni phalAni yasya) nibhAnu bhaurika, maulika, caupayata, caiTayata, zaikayata, kSatayata, 03. (tri.) 53a smalj. (na. tiktaM phalam) pAjavata, candramasa, zubha, gaGgA, vareNya, supAman, 53j 5. Araddha, bahyakA khalyakA, vRSa, lomaka, udajJa, tiktaphalA strI. (tiktAni phalAni yasyAH) bIbIjAna yajJa / 13. tikta puM. (tejayati tija kartari ka) 33vo. 23., sugaMdha, kuTadeg4vRkSa, 529vRkSa, pAta55, zyAtuM, tiktabIja na. (tiktaM bIjam) 33. bhI.. (tri. tiktaM sto. 2. (tri.) 3, 53vAzavANu, sugaMdhavAj __ bIjam yasya) 34. jIvANu 26 vRkSa. nAdAtumanyakarimuktamadAmbutiktam-zizu0 5 / 33 / tiktabIjA strI. (tiktAni bIjAni yasyAH) 53 (na.) pAtapA5o, pittadhAtu,43savA. __ tuma.DI. tiktaka puM. (tikta+saMjJAyAM kan) paTolavRkSa, riyAtuM, tiktabhadraka puM. (bhadraM karoti Nic+Nvula tikto'pi kALo khera, IgoriyAnuM jhADa, kaDavo rasa, kaDavAza. __bhadrakaH) 5Tola vRkSa. (tri.) 53. tiktamarica puM. (tiktaH marica iva) nijAna 3tiktakAndikA strI. (tiktaH kando yasyAH) aaptr| 36. vRkSa. nAmanI vanaspati. tiktayavA strI. (tiktaH yava iva indrayavaraso'styatra) tiktakA strI. (tiktena rasena kAyati kai+ka) 33vI. zaMkhinI nAmanI vanaspati. tiktarohiNikA, tiktarohiNI strI. (tiktarohiNI+ tiktagandhA, tiktagandhikA strI. (tiktaH gandho ysyaaH| kan+TAp/strI. tiktA satI rohati ru+Nini) strI. tiktagandhA itvam+TAp) . tumI. Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tiktavallI-titira shbdrtnmhoddhiH| 969 tiktavallI strI. (tiktA cAsau vallI) bhAravesano | tigmaruSa puM. (tigmA rugasya) sUrya, 0.531nu, u. veto, 83vI. vesa.DI.. (tri.) tevAj, P. (strI. tigmA rug) tIkSa tiktazAka, tiktazAkaka puM. (tiktaH zAko'sya/ ti. (tiktazAka+svArthe kan) 25 vRkSa- varuNastikta- tigmAMzu puM. (tigmA aMzavo'sya) sUrya -tigmAMzurastaM zAkazca-vaidyakaratnamAlAyAm / paranu, jAu. (na. tiktaM gataH -gIta0 5 / -dhaumyopadezAt tigmAMzuprasAdAzAkam) uqus. dannasaMbhavaH -mahA0 1 / 233 / 18 / 24153Anu, 3, ka0 tiktazAkha puM. (tiktA zAkhA yasya) 2k 3. sa0 6.3291. (tri.) 29uj.. tiktasAra puM. (tiktaH sAro yasya) 2. (tri. tiktaH tigh (svA. para. sa. seTa-tighnoti) ghAta 2al, bhaa| sAro yasya)5341 sAravANu, 436 // 2savA 26 nainj, 12 bhAra. vRkSa. (na. puM.) 53do. sA2-2sa. (na.) hI. rolipa tij (curA. ubha. sa. seTa-tejayati, tejayate) tIkSa. nAme eka jAtanuM ghAsa. tiktA strI. (tikto raso'styasyAH ac+TAp) I 2j, te4 42, dhAravANu 2. (bhvA. A. sa.) kaTvI kaTukA tiktA-bhAvapra0 / 4.3bhUga. vanaspati, seTa kSamAyAM kSAntau san-titikSate) kSamA 42vI, cha50. bhAI 62, saDana 42, du: 8j. (bhvA. A. sa. tiktAkhyA strI. (tikteti AkhyA yasyAH) 33vA. tuma.DI. seTa-tejate) tiikss|| 2, dhAra dAvavI, pra.za. tiktAGgA srI. (tiktamaGgamastyasyAH ac+TAp) tijina puM. (tij+ina+kicca) yaMdra, pU2, 21kSasa.. pAtAlagaruDI, te nAmano eka velo. tiThI, tiNTI (strI.) me tana vanaspati-nasota2. tiktAmRtA strI. (tiktA satI amRtA) go. tiNiza (puM.) vRkSa-yodha2. tiktAsyatA strI. (tiktAsyasya bhAvaH tal) pittanya titau puM. (tanyante bhRSTayavA yatreti tan+ Dau sanvacca mera roga Dau iti nirdezAt na sandhiH) al. -zUrpavad tiktAhvayA, tiktikA strI. (tikteti AhvA ysyaaH| doSamutsRjya guNaM gRhNanti sAdhavaH / doSagrAhI guNatyAgI ___ strI. tiktA svArthe ka itvaM TAp) 53vItuma... | asAdhustitauryathA -udbhaTaH / (na.) chatra, chatrI. tig (svA. para. sa. seTa-tignoti) DiMsa12vI, va titikSa tri. (tij svArthe san ac) saDana. 4282, 2vI, halAvabharo 2vo. , 5. vagere saDana. 42n||2. (puM.) te. nAmanA tigma na. (tij+mak jasya gaH) tii|| 5558 me. bhuni. tigmavIryaviSA hyete dandazUkA mahAbalAH- mahA0 titikSA strI. (tij+svArthe san+bhAve a) kSamA, 1 / 20 / 11 / 12-5802, 4, (puM.) mAjhI, sahanazIlatA- zamo damastapaH sAmyaM kSatriyavizeSa. (tri.) tIkSA sparzavANu, tIkSNa, titikSoparatiH zrutam -bhAga0 1 / 16 / 26 / ugratAvALuM, garama, atyaMta tIkhuM, jaladI kopa pAme titikSu tri. (tij+svArthe san+u) saDana 42nAra, kSamA 42nAra, sahanazIla, kSamAzI -akrodhanaH tigmakara paM. (tigmaH karaH kiraNo rAjagrAhyo vA'sya) krodhanebhyo viziSTastathA titikSuratitikSoviziSTaH- sUrya, AMkaDAnuM jhADa, ghaNo kara lenAra rAjA. mahA0 187 / 6 / tigmatA strI., tigmatva na. (tigmasya bhAvaH tal-tva) ____ . titikSita tri. (titikSA jAtA'sya itac) kSata, kSamA tigmadIdhiti puM. (tigmA dIdhitirasya) sUrya, marnu jene pedA thayela che te. titibha, tittibha puM. (titIti bhaNati bhaN+Da) 5 tigmamanyu puM. (tigmo manyurasya) ziva-mAheva.. (tri.) nAmanI 3132, bhenA, bhAmA. tIkSNa krodhavALuM. titira, tittira, tittiri puM. (tittiri pRSo./tittIti tigmarazmi puM. (tigmA razmayo'sya) sUrya, mAna / zabdaM rauti ru+Da, Di) tata2 5kSA- kapiJjalA 3, ka0 sa0 tAkSaL 325. (tri.) tI 2 // vANu. | stittirAzca kAlaviGkAzca saMghaza:- mahA0 5 / 9 / 38 / 3. Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 170 titiri tittirI strI. (titira + jAtitvAt Di GIS ) tetara pakSiNI- tittiriH kRSNavarNaH syAt sa tu gauraH kapiJjalaH bhAvapra0 / titila na. ( tila+ka dvitvam) taitila hue, kheDa jAtanuM telamizrita pakavAnna, eka jAtanuM jalapAtra mATInuM vAsaNa-nAMda, jyotiSazAstramAM eka karaNa. titIrSat tri. (titIrS + zatR) ta2vA 42chatuM. titIrSA strI. (taritumicchA ) 42vAnI 42chA.. titIrSu tri. (taritumicchuH) taravA 424nA2- titIrSurdustaraM zabdaratnamahodadhiH / mohAduDupenAsmi sAgaram - raghu0 2 / tittirIka na. ( tittire: pakSadAhena jAtam Ik ) tetaranI pAMkha bALIne kareluM eka AMjaNa. titha puM. (tij+thak jalopaH) agni, amaheva, ajasamaya-vajata, varSAAsa, citra vRkSa. tithi puM., strI, tithI strI. ( tanoti vistArayati candrakalAmiti, tanyate candrakalayeti vA tan + ithin pRSo.) paDave vagere tithi, yAMdra hivasa- tithireva _tAvanna zuddhyati - mudrA0 5 / paMdharanI saMkhyA. tithikRtya na. ( tithau kRtyam) te te tithi 2vAnuM abha.. tithikSaya puM. (tithInAM kSayaH titheH kSayaH) tithikhono kSaya, tithikSaya. tithipati puM. (tithivizeSANAM patayaH) tithisonA adhipati-svAmI heva. tithipraNI puM. (tithi praNayati pra+nI+kvip) caMdra, yUra. tithiyugma puM. (tithyostithivizeSayoryugmam) bhyotiSazAstra prasiddha eka yoga. tithivRddhi (puM.) tithikhonI vRddhi. tithisandhi puM. (tithyoH sandhiH ) AAgalI pAchalI tithionI saMdhi. tithyarddha na. ( titheH arddham ) 42, audhI tithi. tinAzaka, tiniza puM. (tiniza pRSo.) taniza- netaranuM vRkSa - dAtyUhastinizasya koTaravati skandhe nilIya sthitam - mA0 9 / 7 / tintiDikA, tintiDI, tintiDIkA, strI, tintiDIka puM. (tIntiDI+kan+TAp/ (tintiDI pRSo./tintiDI svArthe ka+TAp) jasInuM Au [titiri- timiGgilagila | tintiDIka na. ( tintiDIkasya phalam JaN) AMjalIno ataze, lakSyAtra. tintiDIdyUta na. ( tintiDyA bIjena dyUtam ) khAMjaliyA vaDe khelAto eka jAtano khela, AMbalInA kacUkAthI ramAto jugAra. tintilI, tintilIkA strI. (tintiDI + svArthe ka hrasvaH vA Dasya laH) sI. tindiza (puM.) kheDa bhatanuM Au tindu puM. (tim+ku mRgayvAdi0) kheDa bhatanuM Au. (puM. na.) vaidyazAstranI dRSTikhe kheDa durSa rojara bhASa. tinduka puM. (tindu + svArthe ka) kheDa bhatanuM Au, soja mAsAnuM eka vajana. tinduki, tindukI strI. (tinduko pRSo. hrasvaH tinduka + GIS ) tinchu vRkSa. tindukinI strI. (tindukastadAkAraH phale'styasyA ini) AvartakI nAmanI vanaspati. tindukI strI. tindula puM. (tinduka + GIp / tinduka pRSo0 kasya laH) tinhuDanu Au, tinhuGa Aunu iz2a, tinhuI vRkSa. tip (bhvA. A. sa. seTa- tepate) rakSA 5, prokSA 5-chAMTa. tim (1. bhvA para. a. seTa-temati) (2. divA. pa. a. seTa- timyati) (lInuM thavu, pasajavu, khAI thavu. tima (puM.) kheDa bhatano matsya timi, timI puM. ( tim+in / pRSo0 sAdhuH ) samudra, kheDa jAtanuM dariyAI vizAlakAya mAchaluM, havela mAchaluM. - asti matsyastimirnAma zatayojanavistaraH / amI zirobhistimayaH sarandhrerUrdhvaM vitanvanti jalapravAhAnraghu0 13 / 10 / (puM. timIti zabda vAcakatvena rAti rA+Di) kheDa bhatanuM bhoTu bhAcha. timikoSa, timikoSaka puM. (timeH koSa iva/timikoSa + kan) samudra. timiGgila puM. (timiM girati gR+ka rasya laH) kheDa prahAranuM bhoTu bhAchasuM - timiGgilasamAkIrNaM makarairAvRtaM tathA - mahA0 1 / 22 / 3 / dvIpavizeSa. timiGgilagila puM. ( timiGgilaM girati gR+ka rasya laH) atimahAna mAchasuM ke timiMgala bhatinAM mAchasAMne parAgaNI bhaya che - timiGgilagilo'pyasti tagilo'pyasti rAghavaH / Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ timiGgilAzana-tiryakasrotasa] shbdrtnmhoddhiH| 971 timiGgilAzana puM. (timiGgilo matsyaH azyate yatra | ti22442. 4242, manA62 4282, ail2, az+AdhAre lyuTa) 6kSima bhAvato. me 12. // 27 // 6- dvipadviSaH pratyuta sA tiraskriyA(puM. ba. va.)-timiGgilAzana shin| 23vAsI do zizu0 139 / athavA rAjAo. tiraskArin tri. (tiraH karoti kR+Nini) // 27 // timija na. (timito jAyate jan+Da) me tanuM karanAra, anAdara karanAra, apamAna karanAra, jANanAra, motI.. sAvI . nA2- devi ! tvanmukhapaGkajena zazinaH timita tri. (tim+kartari kta) nizva, sthi2- zobhAtiraskAriNA- ratna0 1124 / / ____ atastimita-gambhIraM na tejo na tamastatam- | tiraskRta tri. (tiras+kR+karmaNi kta) ti22782 438, paJcadazI 2 / 35 / bhAnu, bhAI. DhAMsa, apamAna resa- arthAntare saMkramitamatyantaM timira puM. na. (tim+kirac) saMgha.82, me. 5.2 vA tiraskRtama-bhAvapra0 / (paM. tirasa++ karmaNi bhajanI roga- timirAkhyaH sa vai doSazcaturthaM paTalaM kta) taMtrazAstra prasiddha hai. maMtravizeSa. gataH / ruNaddhi sarvato dRSTiM liGganAzamataH param tirasya (kaNDvAdi. para. sa. seTa-tirasyati) saMtadhAna. mAdhavAkaraH / ___ thaj, sadRzya thaj. timiranAzana, timiraniSUdana, timiranud, timirabhid, tiriTi (puM.) shevddiin| sai.8110. bis. timiraripu, timirAri puM. (timiraM nAzayati tirima puM. (tR+imak) . tanI uin2. naz+Nic+lyuTa/timirasya niSUdanaH/timiraM nudati tiriSa puM. (tR+iSak) me tanI. uin2, 2usino khaNDayati, nud+kvip/timiraM bhinatti, bhid kvip/ 2. timirasya ripuH/timirasya ariH) sUrya, bhAnu tirITa, tirITaka na. puM. (tR+kITakaH saMjJAyAM kan) u. (tri.) saMdhAno nAza 282, sajana rogana bhaga2. (paM.) sodharanaM 3- lodhravRkSaH n||2|| 2 // 2- timirAdistamo hanti prAta: tirogata tri. (tiras+gam+kta) antAna pAmelA, svavadhabhIravaH- udbhaTa: / timiSa puM. (tim+isak) aaj, jIAI-tarasUya. - adazya thayela, DhaMkAyela, AcchAdita thayela. (tri. tiras+dhA+kta) tirohitam / grAmyakarkaTI / tirazcI strI. (tiryak +jAtitvAt striyAM GIp) tiryaya tirodhA strI., tirodhAna, na., tirobhAva puM. (tiras+dhA+aG/na. tiras+dhA+bhAve lyuTa/puM. jAtimAMnI strI jAti. tirazcIna tri. (tiryageva svArthe kha) idu, tArachu, me / tiras+bhU+ghaJ) santadhAna thaj, adRzya thaj. hunu, aniyama.sa.2, mAI thayeda -gataM tirazcIna tirobhavitR (tri. tiras+bhU+tRc) saMtAna thanAra, manUrusAratheH-zizu0 / adazya thanAra. tirajihvaka (puM.) me. tanu jAu. tirohitatA strI., tirohitatva na. (tirohitasya bhAvaH tiras avya. (tR+asun svarAdi.) saMtAna tha.j, tal tva) guptA , sadRzya5j, maMtadhAna5. mahazya thavaM -sa tiryaDa yastiro'Jcati- amara0 / tiryak (avya.) mAI, iI, tA2chu, mADI zata__ mAI-tIra , 43, chAnI zata, ti22742. tiryagUvaM zarIre ca pAtayitvA zirodharamtiraskAra tri. (tiraH karoti kR+Ta) dina2. rAmA0 2 / 23 / 4 / / tiraskariNI, tiraskAriNI strI. (tiraH karoti kR+Nini tiryaktA, strI. tiryaktva na. (tirazco bhAvaH tala-tva) vRddhyabhAvaH GIp/tiraskArin + GIp) 5.78t tA275j, 4tl, 5zu5j. tiraskariNyo jaladA bhavanti -kumA0 1 / 14 / unAta, tiryakpAtin tri. (tiryak patati pat+Nini) tI2chu moTA taMbune pharatI vastranirmita -bhIMta, kanAna vagere. paunA2, vai nA2. tiraskAra puM., tiraskriyA strI. (tiras+kR+bhAve ghaJ/ tiryakpramANa (na.) vistAranu pramA, tI27 bhA5. tri. tiras kR+karttari aN/tiras kR+bhAve za) tiryaksrotas puM. (tiryak sroto AhArasaJcAro yasya) ti22782, sanA62, apamAna, aisi, aish d. | pazu-5kSA pra... Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 972 shbdrtnmhoddhiH| [tiryaggati-tiladhenu tiryaggati strI. (tirazcAM gatiH) tiyAnI gati. dharmadhAta yi. (tri.) takhanA vilavANu- deva tiryagja tri. (tiryaga+jana+Da) pazu-pakSI. vagerebhatpana / guruprasAdena jihvAgre meM sarasvatI / tenAha nRpa ! thayela. jAnAmi bhAnumatyAstilaM yathA-kAlidAsaH / tiryagjAti, tiryagyoni strI. (tiryg+jn+ktin| | tilakaTa na. (tilasya rajaH kaTac) tasanI 24, tasanA (strI. tirazcAM yoniH) pazu-pakSI vagaire. li. | puSpano parAga. (tri. tiryagyonirasya) pazu-pakSI. vagaire tirnu, pazu- tilakalka puM. (tilasya kalkaH) tadanopAsA pakSI jAtithI utpanna thayela. tasa. tiryagjRmbhaka puM. (jai. prA. tirikkhajaMbhaga) hevonI ta / tilakA strI. (tilaM tilapuSpamiva kAyati ke+ka TAp) nAmanI eka jAti. eka jAtano hAra, te nAme cha akSaranA pAdavALo tiryagyavodara (puM.) 9.5 tanu dhAnya-45.. meM chaha- sagaNadvitayaM bhavatIha yadA / rasavarNapadA tiryagyAna puM. (tiryagyAnamasya) 12yaso nAmarnu 4822. tilakati tadA- zabdArthacintAmaNidhRtalakSaNam / e.. tilakAlaka puM. (tila iva kAlakaH kRSNaH) zarI2 tiryagyonyanvaya puM. (tiryagyoneranvayaH) pazu-pakSI vagaire upara thatuM kALA jevuM nizAna, zarIra uparanA tala - tino saMbaMdha. (tri. tiryagyoneranvayo yasya) pazu kRSNAni tilamAtrANi nirajAni samAni ca / pakSI vagerenI jAtinA saMbaMdhavALuM. vAtapittakaphodrekAt tAn vidyAt tilakAlakAntiryac puM. (tiryagaJcati aJc+kvip) pazu-pakSI va.re. amaraTIkAyAm / me tano ro.. -pApAni tu naraH kRtvA tiryag jAyeta bhArata ! - tilakAzraya puM. (tilakasya Azrayo yatra) 402-54... mahA0 131111 / 125 / (tri.) AI 4 // 2, tilakiTTa na. (tilasya kiTTam) tadanI mo. janAra tIrachuM janAra. tilakita, tilakin tri. (tilaka + itaca / tiryaJca puM., tIryyaJcI strI. yatuSpAda prA. vagere, tilaka+ astyarthe tri. ini) tiSThene. Doya chete, ____ig yAsanA2 prausll. (tri.) va 42. tilakadhArI. tirazcI strI. (tiryaca+GIp) 452- strI, pakSInI. strI. tilagiri (puM.) hAna. mATe parvata. 35. upada tasa.no. til (1. bhvA. para. sa. seTa-telati) gamana. 42j - . 4. (2. curA. ubhaya a. seTa-telayati, telayate) tilacitrapaka puM. (tilasyeva citraM patramasya kap) te 6 (3. tudA. para. a. aniT-tilati) thI.TuM thaj, nAme vRkSa. tevANu, tha, smitha- tilati tailenAGgam tilacUrNa na. tilasya cUrNam) tarAvaTa, i3 taka, durgAdAsaH / tasano mo. tila puM. (tala+ka) tana- kRSNaH pathyatamaH tilataNDulaka na. (tilasya taNDula iva kAyati kai+ka) sito'lyaguNadaH kSINAH kilAnye tilA: -rAjanighaNTuH / AliMgana, photarAM vagaranA tala. zarIra uparanA talanA jevI nizAnI, talanA jevaDuM tilatejA strI. (tila iva tejayati tij+ac) me. alpa pramANa. ___AtanI veto. tilaka na. (til+kvun) me tano roga, saMyama, tilataila na. (tilasya tailaM snehaH) tasatasa- tilarasaH jIusava, nizAnI, zikSa. (puM. tila iva kAyati za6 du. -sarvebhyastviha tailebhyastilatailaM prazasyatekai+ka) te nA. vRkSavizeSa -auSadhyaH pazavo suzrute 1145 / vRkSAstiryaJcaH pakSiNastathA-manu0 5 / 40 / zreSTha, | tiladvAdazI strI. (tilabhojanAdiniyamayuktA dvAdazI) saMgIta prasiddha eka pravaka, talanuM jhADa, tala, ghoDo. | jemAM tala khAvAno niyama hoya che tevI bAraza. se. tano roga, bha.2vo. (puM. na. tila iva kAyati | tiladhenu strI. (tilanirmitA dhenuH) ta6.35. ya, hAna. ke+ka) tisa., ma 42vAma mAvatuM amu bhATe utpadI. tasanA 135 ya. Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ M2. tilantuda-tiSThadguprabhRti] shbdrtnmhoddhiH| 973 tilantuda puM., tilaparNaka tri. (tilaM tudati tud+khaz+ | tilAnna na. (tilamizritamannam) tamizrita. mAtra, tasanI ___mum) ghAMdhI-tabI, tara pIsanA2. ___jaya... tilaparNa na. (telasyeva parNamasya tilasya parNaM vA, tilApatyA strI. (tilasyeva kSudraM apatyaM bIjamasyAH) tilaparNa- isa, 24tayaMhana, tasanA kAunu 5 meM raktasAraM tat pravAlaphalaM smRtam- tilitsa puM. (telanaM tiligatistaM tsarati chadmanA gacchati bhAvapra0 / (puM. tilasya parNAnIva parNAnyasya) tasanA tsara+Da) 42-sA5. Auna 5ibi dai vibiabf . - | tilottamA strI.) te. nAmanI se apsa25 -tilaM tilaM zrIveSThavRkSaH / samAnIya ratnAnAM yada vinirmitA-mahA0 11212 / 17 / tilaparNikA, tilaparNI strI. (tilaparNI+kan+TAp/ tilodaka na. (tilamizritaM udakaM yatra) tava bhane 5.5 tilasyeva parNAnyasyAH GIp) 27tayaMhana-2di04jI. - vaDe pitR vagerenuM tarpaNa. vetrAgraM bRhatIvAsAkuntalI tilatRparNikA-vAbhaTe / - tilaudana puM. na. (tilamizritaH odanaH) tasanIya.31, citraka stilaparNI ca kaphazoSaharo laghuH- suzrute 1 / 46 / tamizrita yoja-tatastilaudanaM bhuktvA punarpanaradhaH te nAme eka nadI. zirAH-rAmA0 2169 / 10 / (tilodanam -mevo. 416 tilaparvata (puM.) tilazaila za6 mo. 59. maNe cha.) tilapiccaTa puM. (tilamizritaH piccaTaH, -tilavejaH) tilpija puM. (tila+pija vede Dicca) ijhiyA tasak talapApaDI nAmanuM eka pakavAnna. jhADa. tela vagere na nIkaLe evA tala. tilapiJja, tilapeja puM. (niSphalastilaH tilapiJjaH, tilya na. (tilAnAM bhavanaM kSetram yat) ma tara tilapejaH) niSkSaNa se talana, 3, ijhiyuM, tasarnu nI57 : te tara. (tri. tilAya hitaM yat) kAu. tilapuSpa, tilapuSpaka puM. (tilasyeva puSpamasya kap) talanA hitanuM khAtara vagere, tala saMbaMdhI. tilla (bhvA. para. saka. seTa-tillati) mana 72j___ tasarnu sa. pa rnu, (na.) tasacaM iMsa, nA. tilabhAra (puM.) te. nAmanI me. .. tilamaya tri. (tilasya vikAraH tila+asaMjJAyAM mayaTa) tilva, tilvaka puM. (til+van) vRkSa, dho dona davithI. janAvara, tadano vi.t2. (na. tilavikAre A3, rAtAnivRkSa- tilvakasya kaSAyaNa kalkana saMjJAyAM tu aN) tasarnu tara, tasiyuM tela. ca sazarkaraH / saghRtaH sAdhito lehaH sa ca zreSTha tilamayUra puM., tilamayUrI strI. (tilapuSpacihnitaH myuurH| virecanam-carake / tilamayUrajAtitvAt striyAM GIp) meM tano bhAra tilvila (na.) hevaya4. sthAna. pakSI, me. pra.512- mayUrI-Dhela. tiSThadgu avya. (tiSThanti gAvo yasmin kAle dohAya) tilamodaka paM. (tilasya modakaH) tasano pAhu. gAyo hoDavAnI samaya- AtiSThadgu japan sandhyAM tilarasa puM. (tilasya rasaH) tasiyu tesa- tilataila prakAntAmAyatIgavam-bhaTTiH 4 / 14 / za6 (mo. | tiSThadguprabhRti (na.) vyA729zAstra prasiddha me. tilazas avya. (tilaM tilaM tatparimitaM karotIti zahae. sa ca yathA-tiSThadgu, vahadgu, AyatIgavam, mAnArthatvAt vIpsAyAM kArakArthe zasa) tara tara khaleyavam khalevasam, lUnayavam, lUyamAnayavam, jevaDuM karIne, tala tala jevaDuM. pUtayavam, pUyamAnayavam, sahatayavam, saMhyiyamANayavam tilazaila (puM.) hAna bhATe parvata35. spesa. tasanI. dA. saMhatavusam, saMhyiyamANavusam, samabhUmi, samapadAti, tilasneha puM. (tilasya snehaH) tasarnu tara, tilataila suSamam, viSamam, duHsamam, niHsamam, apasamam, zabda juo. AyatIsamam, prauDham, pApasamam, puNyasamam, prAham, tilAGkitadala puM. (tilenAGkitaM dalamasya) taisa56 nAmanI prastham, pramRgam pradakSiNam, aparadakSiNam, samprati, vanaspati. asamprati, ic pratyayaH samAsAntaH / Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 974 tiSThaddhomA strI. ( tiSThatA homo yatra) te nAmano kheDa yAga. zabdaratnamahodadhiH / tiSya, tiSyaka puM. (tuSyantyasmin tuSa+kyap nipAtanAt sAdhuH) puSya nakSatra, poSa mahino. (na. tviS dIptI + yak) viyuga- yadA sUryazca candrazca tathA tiSya - bRhaspatI / ekarAzau sameSyanti pravartsyati tadA kRtam / / (tri tiSye nakSatre jAtaH aN tasya luk) puSya nakSatramAM mesa, mAMgalika, mAMgalya. tiSyapuSpA, tiSyaphalA strI. (tiSye pauSe puSpamasyAH phalamasyAH) jajAnuM jhADa. tiSyA strI. (tiSyaH pauSamAsaH hetutvenAstyasyAH ac) jAMjaNAM dhAtrI karSakalA tiSyA vayasthAmalakI zivAvaidyakaratnamAlAyAm / tisRdhanva na. ( tisRbhiriSubhiryutaM dhanva dhanuH vede ac) rAjAthI yukta dhanuSa - kRSNAyasaM kAlalohaM rukmaM tat tIkSNamanyathA-vaidyakaratna0 / tihan puM. (tah ardane+kanin ) ( roga- tIkSNazcaiva mRduzcaiva syAt kAryaM vIkSya mahIpatiH manu0 7 / 140 / vyAdhi, aMgara, yojA, dhanuSa, sadbhAva, sArI svabhAva, lalAI. tIk (bhvA. AtmA. sa. seT-tIkate) gamana 4j. tIkSNa na. (tij + vasna dIrghazca) tIkSaNa sparza, 2, posAha, yuddha, bharA, zastra, zIghra - utAvaNa, samudranuM bhIhu-savarA, khaMDa-vRSaNa, yavya vanaspati, haraDoI dhAtu, ADAno roga, kSayano roga, nakSatra maMDana. (puM.) yogI, 4vajAra, ghoNo harbha, DIndu vanaspati. (tri.) ugra, asahya, utsAhavANuM, samabhu, upayogI, tIkSNatAvALuM, AtmatyAgI, ALasa vagaranuM, sArI buddhivANu, garama. - tIkSNaka puM. ( tIkSNa+kan) dhonA sarasava, vRSA-khaMDa. tIkSNakaNTaka puM. ( tIkSNaH kaNTako'sya) dhaMtUrI, jAvaNa goriyAnuM Au, bAMsa. (puM. na. tIkSNaH kaNTakaH) tIkSaNa DAMTo (tri. tIkSNaH kaNTako'sya) tIkSa aMTAvA, Darodha vRkSa. tIkSNakanda puM. ( tIkSNaH kando mUlamasya) DuMgaNI.. tIkSNakarman tri. ( tIkSNaM karmA'sya) tIkSNa amaranAra, tIvra abha DaranAra (na. tIkSNaM karma) tIkSNa Arya, tIvra ama. [tiSThaddhomA-tIkSNazUka tIkSNakalka puM. ( tIkSNaH kalko'sya) tuMjaraM vRkSa. tIkSNakAntA strI. ( tIkSNA kAntA) tArA devI - ugratArA. tIkSNagandha, tIkSNagandhaka puM. ( tIkSNaH gandho'sya tIkSNagandhaH + kap) saragavAnuM tI tulasI, khesathI, sojAna, DInharaM. tIkSNagandhA strI. ( tIkSNaH gandho'syAH ) 14, 26, aMdhAriyAnaM jhADa ugrA kuSThaM tIkSNagandhA viDaGga zreSThaM nityaM cAvapIDe karaJjam-suzrute 24. a0 / bhavantI vRkSa, dhojI 14, nAnI khelathI. tIkSNataNDulA strI. ( tIkSNAstaNDulA yasyAH) pIpara. tIkSNataila na. ( tIkSNamugraM tailaM sneho yasya) thoranuM kSIra-dUdha, rAja, 663. tIkSNadaMSTra puM. ( tIkSNA daMSTrAsya) vAgha. (tri. ) ( tIkSNA daMSTrA'sya) tIkSaNa chADhavANuM. tIkSNadaMSTrA strI. ( tIkSNA daMSTrA ) tIkSNa ghADha. tIkSNadaMSTrI strI. ( tIkSNadaMSTra + striyAM GIp ) vAghAsa. tIkSNadhAra puM. ( tIkSNA dhArA'sya) taravAra. tIkSNapatra puM. ( tIkSNAni patrANyasya) tuMjaraM vRkSa. (tri.) tIkSNa pAMdaDAvALuM. tIkSNapuSpa na. ( tIkSNaM puSpamasya) saviMga, ka0sa0 tIkSNa DUsa. (tri.) tIkSaNa IsavANuM, DaraDoI vRkSa. tIkSNapuSpA strI. ( tIkSNapuSpa+TAp) devAnuM Au, taDI vRkSa. tIkSNaphala na. ( tIkSNaM phalam) tIkSNa jevuM ija. (puM. tIkSNaM phalamasya) athabhIra ghAlA, tuMjaraM vRkSa. (tri.) tIkSNa ijavANuM. tIkSNamArga (puM.) talavAra - sAstrigarAjistIkSNamArgasya mArgaH - zi0 18 | 20 | tIkSNamUla puM. ( tIkSNaM mUlamasya) saragavo. (na.) tIkSNa bhUja. (tri. tIkSNaM mUlamasya) tIkSNa bhUNiyAvANuM. tIkSNarazmi puM. ( tIkSNA razmayo'sya) sUrya, khaDaDAnu Au, ka0sa0 tIkSNo dvirA. (tri.) tIkSNa dviraevAnuM. tIkSNarasa puM. ( tIkSNo raso'sya ) 4vajAra, surojAra ka0 sa0 tIkSNa, sevo rasa (tri.) tIkSaNa rasavANuM. tIkSNalauha puM. ( tIkSNaH lohaH ) povAha. tIkSNazUka puM. ( tIkSNaH zUko'gramasya ) 45, yava. (tri.) tIkSNa agrabhAgavALuM. Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tIkSNasAra - tIrthayAtrA ] tIkSNasAra juM. na. (tIthyA: ni: sAra:) tIkSNa sAra. (tri. tamna: sAro'sya) tIkSNa sAravALuM. tITMsArA strI. (tA: sAro'syAH) zizama vRkSa. tIA (tIkSNA+TAv) vaja, sarpakaMkAlikA vRkSa, sarpanI bola, kapikaccha vanaspati- kavaca, tArAdevI mahA jyotiSmatI-mAlakAMkaNI nAmanI vanaspati, atyamtaparNI nAmanI vanaspati. tIkSNAni puM. (tIkSNa niryasmAta amlapitta. tIkSNAvasa naM. (tIkSNamAyasam) polAda, tIkSNa loDhuM. (tri. tIkSNAvasa+an) polAdanuM banAvela. tIkSNAMzu puM. (tIH aMzava: yasya) sUrya, agni. tIdevAya puM. (tIkSNa: kapAya:) ugra sAdhana. tIm (vivA. 5. Ja. seT-tIti) bhInA thavuM, palaLavuM. tIr (surA. 3ma. a. se-tIrati, tIrayate) pAra pahoMcavuM, pAra javuM, karma samApta karavuM. tIra na. ( tIrayati samApayati nadyAdikamiti tIr + ac) nadI vagereno kAMTho, tI2-kinAro- sArdhahastazataM yAvad garbhatastIramucyate / bhAdrazuklacaturdazyAM yAvadAkrama jalam / tAvad garbhaM vijAnIyAt tadanyat tIramucyate / prAyazcittatattvam / (puM. tIrayatIti) kalaI, sIsuM, zabdaratnamahodadhiH / bANa. tIraprazna (pu.) te nAme eka deza. tIrahuma tri. (nai. prA. tIrama) pAragAmI, pA2 janA2. tIramuktti (kuM.) nAme eka deza-videha deza. sIrATa puM. (tIre ati) lodharanuM jhADa. tIrAntara na. (anyatram) bIjo kAMTho, sAmo kinAro, pele pAra. sIrita tri. (tI+vatta) pUraNa karela, samApta karela, pAra pahoMcela. (7.) saMpUrNa karavuM, pUruM karavuM, aparAdhanA pramANamAM je zikSA TharAvela te amalamAM na lAvavI te. tIrI (strI.) eka jAtanuM bANa. tirupuM. (tR+) ziva. sIrpha tri. (tR+vatta) tarI gayela, pAra gayela, oLaMgI gayela- satyAM tIrgA zatrumadhye haiM tena| tavA nAzaMse vijayAya saJjaya ! - mahA0 1 / 1 / 192 / 52 yaDI caDhiyAtuM thayela, phelAyela. tIrkhapavI strI. (tIn: pAle mUmasyAH) tAlamUlIkALImUzaLI nAmanI vanaspati. 975 tIrvavat strI. (7+vatavatu) pAra pahoMcela, tarI gayela. tIrjA (srI.) te nAmano eka chaMda. tIrtha na. (tati pApavi yasmAt tR+tha) zatruMjaya vagere tIrtha-pavitra kSetra, pavitra vidyA, pavitra vidyAnI harakoI zAkhA, bhAgIrathI narmadA, yamunA vageremAMthI pratyeka, kuMDa, pANIghATa vagere, jalAzaya, nadI vagereno bAMdhelo vATa, upacAra athavA sAdhana- viSayopi vigAhyate nayaH kRtatIrthaH payasAmivAzayaH-kirA0 2 / 3 / guru, yajJa. avatAra, strI rajodarzana, vedAMtano viSaya, vajIra, maMtrI, upAya, ilAja, bhukti, guhya aMga, yoni, vAsaNa, UMcuM pAtra-UMcI vyakti- va punaHstAdazasya tIrthasya sAdho: saMmava:-3ttara. . / brAhmaNa, agni, vyAdhinI cikitsA, hAthanuM AMgaLInI pAsenuM tIrtha, zAstra, upadeza, bodha- zuci mano yasti tIrthena vim ? -mar|| saMnyAsIone lAgatuM eka vizeSaNa, avasara, upAdhyAya, puNyakAla. tIrtha, tIrthAt, tIrthadUra, tIrthanAtha, tIrvASipa puM. (tIrthaM joti +Ta) jinezvaradeva. (tri.) zAstrakAra, tIrthasAdhu, sAdhvI, zrAvaka ane zrAvikArUpa caturvidha saMghanA sthApaka, saMgha pravartAvanA2. tIrthakAka, tIrthadhvAGkSa, tIrthavAyasa puM. (tIrthe kAka rUva hohupattAt) tIrthamAM kAgaDA jevo lobhI manuSya, tIrthopajIvI. tIrthanIti vuM. (tIrthe aitirasya) viSNu. tIrthara nDiA zrI. (naM. prA. tittvayarAMDiyA) tIrthaMkaranA caritravALo graMthavibhAga. tIrtharasiddha, tIrthasiddha chuM. (nai. prA. tisthavarasiddha) tIrthaMkara pada prApta karIne, tIrtha pravartana karyA pachI siddha thanAra. tIrthacaryA strI. (tIrthasya paryA) tIrthayAtrA. tIrthakaranAmagotrakarman na. (jai. prA. titthyrnnaamoyamma) nAmakarmanI eka prakRti ke jenA udayathI jIva tIrthaMka25NuM pAme. tIrthadeva puM. (tIrthamiva zreSThaH devaH, tIrthe dIvyati vi+j vA) jina, ziva. tIrthamAghava (kuM.) te nAme eka tIrtha. tIrthayAtrA zrI. (tIrthamuddizya yAtrA) tIrthane uddezIne yAtrAprayANa, mahAbhAratanAM vanaparvanuM peTAparva. Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 976 shbdrtnmhoddhiH| tIrthavidhi-tukAkSIrI tIrthavidhi strI. (tIrthe vidhiH) tAmai. 46ne bhavizeSa | tIvra na. (tIvra + rak) satizaya- tAn hatvA karavAnI vidhi. gajakulabaddhatIvra vairAn / kAkutsthaH kuTilatIrtharAja puM. (tIrthAnAM rAjA) chainona zatru4yatItha, nakhAgralagnamuktAn-raghu0 9 / 65 ghaj, dlel, podAha, prayAgatItha, -triveNIsaGgame tattvamasyAdisaGgame / snAyAt tIra, sIsuM, 505, boIM. (tri.) atyaMta, puSThA, tattvArthabhAvena tIrthanAmA sa ucyate-prANatoSiNyAm / ti.61, 28, tIj, rAkSasI-prakRtivANu, *tIrtharAji, tIrtharAjI strI. (tIrthAnAM rAjiratra) 10. hanta ! virahaH samantAjjalayati durvAratIvrasaMvega:manA23.. AryAsa0 691 / - vilacitAdhoraNatIvrayatnAH - tIrthavat tri, (tIrtha+matup) tAyavANu.. raghu0 5 / 48 / (puM.) ziva, mAheva.. tIrthavAka puM. (tIrthasyeva vAko vacanamasya uttamAGgasthityA | tIvrakaNTha, tIvrakanda puM. (tIvraH kaNTho yasmAt tIvraH prazaMsanIyatvAt) mAthA 652 vA. ___ kando'sya) sU24. tIrthazauca na. (tIrthasya ghaTTasya zaucaM pariSkAraH) tIrtha. tIvragandha tri. (tIvraH gandho'sya) la jalj, 6.52 _iguj. (puM. tIvraH gandhaH) tI gaMdha, 8632 dia. uparanA ghATa vagereno jIrNoddhAra. tIvragandhA strI. (tIvraH kaTurgandho yasyAH) 246. tIrthazaucakAra, tIrthazaucarata tri. (tIrthazaucaM karoti tIvrajvAla tri. (tIvrA jvAlA yasya) dla salchauj. kR+aNa/tIrthazauce rataH) tIrtha. 652na pATanI tIvajvAlA strI. (tIvra jvAlayati uttejayati jvAla+Nica jIrNoddhAra karanAra. ___ ac+ TAp) pAvaDI nAmanI vanaspati. tIrthaseni (strI.) te. nA. ti:2vAbhI.nA. anuya.2 me. tIvadAru na. (tIvaM dAru) dla L. bhAtA. tIvrapauruSa na. (tIvaM pauruSam) 6. sAsa, pU[ vIratA. tIrthasevin tri. (tIrthaM sevate sev+Nini) tathana sevanAra, tIvrabandha puM. (tIvro bandho yasmAt) tAmasa.zu. ___ tArtha nivAsa. 42 // 2. (puM.) jaso 56.. tIvravedanA strI. (tIvrA cAsau vedanA) atyaMta. pI.31, tIrthasevinI strI. (tIrthasevin+GIp) mI .. __ghaj4 huna, ghora yAtanA. tIrthika puM. (tIrtha+Than) tIrthayAtrI, 4 tathA nI. yAtrA tIvasaMvega puM. (tIvraH saMvegaH) tA. vairAzya. (tri. nimitte nIkaLyo hoya. tIvraH saMvegaH yasyA) tA. vaizyavANu, mati-prayaM tIrthIya tri. (jai. prA. titthIya) zani, ta. te 6zananA | vairAgyayukta. vidvAna, koIpaNa darzanano anuyAyI. tIvA strI. (tIvra+TApa) gaNDadUrvA nA. vanaspati, dla tIrthodaka na. (tIrthasya udakam) tAtharnu, 57, pavitra strI, 205, . sa.2sava, te. nAme nahI, tulasA., M -tIrthodakaM ca vahnizca nAnyataH zaddhimahata: saMgItano eka svara. uttara0 1 / 13 / tIvAnanda puM. (tIvraH Anando'sya) ziva, mAheva.. tIrthodgAlika na. (jai. prA. titthugAliya) te. nAmano tu (adA. para. aniT-tauti, tavIti) vata, Quj, eka payagno-prakIrNaka, daza payatrAmAMno eka. a.DasAvA , 59820. sa. tu avya/tu+Du) tIrthya puM. (tIrthe bhava: yat) te nA. . drava, me. 56525. nirartha - avagUrya tvabdazataM sahasramabhihatya ca -manu0 11 / 207 / meha, nizcaya, ni:saMzaya -tu guru pAse bhaNanAra sahAdhyAyI. zabda: saMzayavyAvRttyarthaH / samuyyaya, 5kSAntara -sa tIv (bhvA. para. a. seTa-tIvati) puSTa thaj, sthUda sarveSAM sukhAnAmantaM yayau, ekaM tu sutamukhadarzanaM sukhaM na lebhekA0 59 / niyoga, prazaMsa., ni.As tIvara puM. (tIryate iti tR+Svarac) samudra, zirI, vagaire arthama va52rAya cha -uSTrayAnaM samAruhya kharayAnaM pAradhi, te nAme eka varNasaMkara jAti, macchImAra. tu kAmataH / snAtvA tu vipro digvAsAH prANAyAmena tIvarI strI. (tIvara sriyAM GIp) zirInI strI, zuddhyati-manu0 11 / 202 / to, quil, 595. macchI mAranAranI strI. tukAkSIrI strI. (tugAkSIrI pRSo. kaH) vaMzaloyana. Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tuk-tu] shbdrtnmhoddhiH| 977 tuka puM. (tujyate jIvyate'nena) putra vagaire. tuGgA strI. (tuGga+TAp) vaMzalAyana, zamI- zamI zaktuphalA tugA, tugAkSIrI strI. (taj+gha+TAp tugA eva kSIrI) tuGgA-rAjanighaNTa: / mI.4Ina, 3. soya.na.- dviguNA tu tugAkSIrI sitA sarvacaturguNA- | tuGgin tri. (tuGga+ini) 6yya sthAnamA 238. bheSa bhAvapra0 / vagere rAzimAM rahela sUrya vagere, mukhya sthAnamAM tugra puM. (taj+ rak jasya gaH) azvinI kumArIna ziSya. 23nA2. eka rAjarSi. tuGginI strI. (tuGgin+GIp) mAtA namana tugrya (pu.) tuA24rSinI putra. (na. tu+rak svArthe vanaspati yat) 585. tuGgiman puM. (tuGga+imanac) 05 -kRtanizcayito tugryA (trI.) 5 . vandyAstuGgimA nopabhujyate-paJca0 2 / 146 / tugvan tri. (tuj+kvanip jasya gaH) sa.. tuGgI strI. (tuGga+DIp) 162- varvarI tuvarI tuGgItuGga puM. (tuji ghaJ nyaGakvA0 ku) ziva, punarAvRkSa, bhAvapra0 / rAtri.. parvata, budha graha, nALiyerI, geMDo, grahanuM ucca sthAnamAM tuGgInAsa puM. (tuGgI haridreva pItA nAsA'sya) . rAmana, pAna. 624. rAzi, yuM - zilAvibhaGgarmaMga __tanI 8.32. rAjazAvastuGgaM nagotsaGgamivAruroha-raghu0 6 / 3 / ticj, tuGgIpati, tuGgIza puM. (tujhyAH rAtreH patiH/tuDyAH madhya pravaNa- jalanidhiomava vidhumaNDaladarzana - IzaH) yaMdra, pUra, ziva, 9, sUrya, 240531k, 3. taralitatuGgaturaGgam-gIta0 11 / (na.) puSpamA 238 tuc puM. (tvac+kvip saMprasA. tuj+kvip vA pRSo.) 4i6-usa.2, Dona uthya, sthAna. cho, saMtAna. tuGgaka puM. (tuGga svArthe ka saMjJAyAM kan vA) putra tuccha na. (tud kvip tudA vyathayA chyati cho+ka) 166, sara, tAthana nAma- tuGgakAraNyamAsAdya zata, 52 // , zUnya, bhI. (tri.) alpa, bhI, ni:sAra, brahmacArI jitendriyaH-mahA0 385 / 46 / sAra vagaranu -kimetairAtmanastucchaiH saha dehena nazvaraiH tuGgakUTa puM. (tuGga kUTamasya) in zivANI parvata. -bhAga0 7 / 7 / 45 / maMha, sUna, Hel, asatya, hu, (na. tuGgaM kUTam ka. na.) yuM zima.2. DA.I. (pu.) gajIna cho3. tuGgatA, strI. tuGgatva sa. (tuGgasya bhAvaH tal-tva) tucchataru, tucchadru, tucchadruma, tucchavRkSa puM. (tuccha: taruH) me.., hIvadAna 3. yA. tucchadaya tri. (tucchA dayA yasya) yA2Dita, niya. tuGganAbha puM. (tuGgo nAbhirasya) te nA. . tana. 83. tucchadhAnyaka na. (tucchaM dhAnyaM ka) anAnuM bhUsuM, zeta, 52. tuGgabIja (na.) (tuGgasya zivasya bIjam) pArI, 5 / 26. tucchaprAya (tri.) nagaeya. tuGgabha (na.) sUrya vagere DonI bheSa. vagere yya zi. tucchA (srI.) paththara, tAdIvRkSa yathA- sUkSmopakuJcikA tuGgabhadra puM. (tuGgo'pi bhadraH) maho.2 thI.. tucchA koraGgI drAviDI guTi:-bhAvapra0 / tuGgabhadrA (strI.) kSiArAma mAvenA. te nAma.nI. nahI 4 tucchya na. (tuccha-vede svArthe ivArthe yat) tu27, zeta, kRSNA nadImAM jaI maLe che. __ 52rANa, zUnya, bhIr3a, turachanA he. tuGgavRkSa puM. (tuGgaH vRkSaH) nAgiyaranu A3. tuj puM. (tuj+kvip) chore, saMtAna. tuGgaveNA (srI.) te. nAbhe se nahI. tuj (1. bhvA. para. sa. seTa-tojati) DiMsA 42vI., tuGgarasa puM. (tuGgaH zreSTho raso'sya) te. nAme me. i bhArI nainj, 2 bhA2j. (2. curA. ubha. a. seTa dravya. iditaH-tuJjayati-tuJjayate) hI5g, utej, 23, tuGgarAzi (puM.) sUrya vagare aDAnI bheSa 3. sya jaNavA thaj. (3. bhvA. para. seTa idit a. - rAzi . tuJjati sa.) saNavAna thaj, prApta 2j, bhagavarnu, tuGgazekhara puM. (tuGgamuccaM zekharaM yasya) parvata. (tri.) DiMsA 72vI, bhArI nauj, staj, PAvIna. laj, yA zijavANuM. (na.) yu. zima2. rasa kADhavo. Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 978 shbdrtnmhoddhiH| [tuJja-tundavat tuJja puM. (tuj bale ac) drana, 4%, 28kSasa. daitya. | tuNDikerikA strI. (tuNDakeri+kan+TAp) 4Asano __(tri.) nusAna. 42 // 2, DiMsA 42nA2, 60 4282, choDa, gAlonI veal. huSTa, ghAtahI. tuNDikerI strI. (prazastaM tuNDaM kan tad Irayati Irte tuTa (tudA. para. a. seTa-tuTati) yo 42vI, 435 ___ vA aN GIp) 652no artha bhI, me. tano 12vI, praveza. 42vI. roga jemAM tALavuM sUjhI jAya che. tuTituTa (puM.) ziva, maDAva- namastuNDAya tupyAya / tuNDikezI (srI.) .31no vato. namastuTituTAya ca -mahA0 3 / 284 / 9 / tuNDibha, tuNDila tri. (tuNDirvRddhA nAbhirasya tuNDi+ tuTuma puM. (tuTayati-nAzayati dravyajAtam tuTa+ uma) ___ bha/tuNDirastyasya tuNDi+lac) bhoTo durIvANu, ya. uMdara nAmivAj. (tri.) vAya, bhautmauiyuM, baDu bolanAra. tuTumI strI. (tuTuma+GIp) 642. tuNDela (pu.) te nA . sasu2. tuD (tudA. para. sa. seTa-toDati) to'j, 3j, wint, | tutAta (puM.) te. nAmanA . bhImAMsA stravatta-tenu 6% 52vI. kaheluM darzana-te "tautAhikamImAMsAdarzana' kahevAya che tuD (bhvA. para. sa. seTa-toDati) tou, meha, thA.2j, -naivAzrAvi garormataM na viditaM tautAtikaM darzanama3j, 478 42vA- mallo mallAGga toDati sA0 da0 / bhinatti -durgA0 / (bhvA. A. sa. seTa- tuNDate) tuturvaNi (puM.) tvarApUrva ma4na 4282. phADavuM, toDavuM bhAMgavuM, IjA karavI. tutth (curA. ubha. sa. seTa-tutthayati, tutthayate) stuti. taDi strI. (tuDa+ina+kicca) touva, mAMgata vaM. 42vI.. tuDD (bhvA. para. saka. seTa-tuDDati) sanA62-65mAna tuttha puM. na., tutthaka na. (tud+thak/tuttha+kan) 2. - 5452, agni, (na. tudati-pIDayatyanena tutthakena) tuN (tudA. para. sa. seTa-tuNati) va 42y, aiI thaj, bho.rathuthu, 204na.. garamAthI. vata. tutthA strI. (tud+thak+TAp) gaNI, nAnA asthI.. tuNi puM. (tuN+ini, tuNa+ki) me tano roH, tutthAJjana na. (tutthamaJjanam) 24., bhorathuthu. nahivRkSa, tu. nAme vRkSa- tuNI raktaH kaTu pAke tutha puM. (tu+thak, tud vadhe thak pRSo.) , mahAvi, kaSAyo madhuro laghuH-bhAvapra0 / 2.5 tarnu bhAratI 35. yazIya tvi4. (tri.) 2. 4. 52 // 2. lAkaDAnuM jhADa. tuNika puM. (tuNi+svArthe kaH) nahivRkSa. tud (tudA. ubhaya. sa. aniT-tudati-te) pI.3j, 5.3j, tuNDa, tuNDaka (tuNDate-niSpIDayati abhyantarasthaM dravyam/ ma. hej - sutIkSNadhArAyatanograsAyakaistudanti cetaH taDi toDane aca tuNDa+kana) bhA. bhA.da. 5kSAnI. prasabhaM pravAsinAm-Rtu0 2 / 4 / / yAMya -tuNDayuddhamathAkAze tAvubhau samacakratuH-devIbhAga0 tuda tri. (tud+ka) pIunAra, humanAra, unnA2. 2 / 1 / 26 / sUMDha. (puM.) ziva, bhaDAva -namastuNDAya tudAdi (pu.) vyaa429||shaastr prasiddha me pAtue, tupyAya namastuTituTAya ca-hari0 15 / 15 / te. nAme 'tudAdibhyaH zaH' (pA. sU.) ma za pratyaya thAya cha eka rAkSasa. tevo daza gaNamAno chaTTho gaNa. tuNDadeva (puM.) te. nAma se 20%, te. 2%Ano deza. tunda na. (tudatIti tud+ka+tum) peTa, 442, ha. tuNDi pu. (tuNDa+in) bhuja, bhAIM, sUTa, pakSAnI. yAya, tundakUpikA, tundakUpI strI. (tundakUpI svArthe kan+TAp/ onalino vedo, 6l. ___ tundasya kUpIva) (2ii, nAmi.. tuNDi, tuNDI strI. (tuNDi/tuNDi+DIp) nAmi., 21. tundaparimArja, tundaparimRja tri. (tundaM parimATi mRj+ tuNDikA strI. (tuNDaM tadavayavAdhAramastyasyAH Than) 652no __aN tundaM parimASTiM mRj+ka) mANasu. bhA.sa., maMha sartha, mo.na. vedo -tuNDikA cAgnirucikRd vAta mANasa, uMghaNazI mANasa. -pittanivAraNI-hArIte 10. a0 / tundavat tri. (tunda+matup) bhoTA pezalj, siraj. Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tundAdi-tumbi shbdrtnmhoddhiH| 979 tundAdi (puM.) vy842112||27. prasiddha me. za06 5 | tupha (1. bhvA. para. sa. seTa-tophati) 44. 42vI, bhArI sa ca yathA-tunda, udara, picaNDa, yava, vrIhi, vivRddhau / na . (2. tudA. para. seTa-tumphati) 4. 52vI, karNI yasya staH karNilaH, tundilaH, tundI, tundikaH, ___ bhArI naing. sa. vaza mavA, pa. ya. a. / tundavAna-si0 kau0 / tubh (1. bhvA. A. sa. seTa-tobhate) sA 42vI.. tundi (puM.) ta. nA. sa. d. (na.) peTa, ha. bhArI naing. (2. divA. pa. sa. seTa-tubhyati) (srI.) du. DiMsA 42vI, bhArI naing. (3. krayA. pa. sa. seTatundika, tundikara tri. (tundaM vidyate'sya Than/tundi tubhnAti) DiMsA 52vI, bhArI naing, huna he, karoti kR+ac) bhott| 24uj, sihavANu, bhoTI harakata. karavI. duMTIvALuM. tubha puM. (tubh+ac) mo.331, .42rI.. tundikA, tundI strI. (tundi+kan+TAp/srI. tundi+GIp) tum (bhvA. para. sa. seTa-tomati) pre29|| 42vI, DA. l, nAmi.. tumura na. (tumula lasya raH) kSatriyanI. . ti.tundita tri. (tunda+itac) bhA. TUlaij. tumurAstumbarAzcaiva paGgamA naiSadhaiH saha-mAtsye 113 / 53 / tundin tri. (tundo'styasya ini) bhI peTavAj, havANu. tumula, tIvra vyAkuLatA bhareluM, gabharAvI nAMkhe tevuM tundibha, tundila tri. (tundi+bha/tri. tundi+lac) -tatrAbhUt tumulaM yuddhaM deva- daanvsainyyo:moTI ghUMTIvALuM, UMcI ghUMTIvALuM. devIbhA0 5 / 41 / 28 / tundilaphalA strI. (tundilavat bRhatphalamasyAH) tarabUyano tumula puM. na. (tu+mulan) 52252nA ghA 43 bhayaM.42 velo, sakaraTeTIno velo. tIvra vyAkuLatA bhareluM, gabharAvI nAkhe tevuM yuddhatundilit tri. (tundila+itac) hernu, peTa dU81. Ayu ekasya karuNAkrandaiH sainyasyAnyasya gajitaiH / hoya te, moTA peTavALo. sarittaraGgaghoSaizca babhUvustumulA dizaH- rAjataraGgiNyAmtuba puM. (tud+kta) nanhivRkSa. (tri.) duH5. hoya, 4 / 541 (puM.) mA.uk 3. (tri.) miTTIvANu, vyathA pAmela chAyeta, apAyesa- sa tunna iva tIkSNena moTA zorabakoravALuM, kolAhalavALuM yuddha. pratodena hayottamaH / rAjA pracodito'bhIkSNaM tumpa (1. curA. ubha. sa. seTa-tumpayati tumpayate) 4 kaikeyImidamabravIt -rAmA0 2 / 14 / 23 / 2vI, bhArI naing. tumba (2. curA. ubha. sa. seTa-tumbayati, tumbayate) tunaka puM. tri. (tunna+kan) nahivRkSa. tuna 206 ma.. (2. bhvA. para. sa. seTa-tumbati) pIu, du he . tutravAya puM. (tunnaM-chinnaM vayati va+aN) 620-sa.I. - tumba, tumbaka puM. (tumbati-nAzayati arucim, tubi ardane zailUSastunavAyAnnaM kRtaghnazcAnyameva ca-manu0 4 / 214 / ___ ac tumba +kan) tuMmInI. vaso, tuma, tuMbaDaM. tunnasevanI srI. (tunnaM chinnaM sIvyate'nayA siv+karaNe tumbara na. (tumbaM rAti rA+ka) taMdUrI nAmarnu / lyuT +GIp) me tanI soya, soya. vAtri (puM.) tuMbaI nAme me gandharva. tunnita tri. (tuna+itac) sAMdheda, sAMdhedu. tambaracakra (na.) narapati yayA nAmAnA thama tunya (1. bhvA. para. saka. seTa-tumpati) va 42al, batAve yaha. bhArI naing, 32 42vI. (2. tudA. pa. -seTa tumbaru (puM.) te nA. me. gaMdhad. tumpati) 44. 42al, bhArI naing, sa. 2. 5.mako, tumbavana (na.) te. nAmano me zi. duHjI. . a. / tumbA strI. (tubi+ac+TAp) 53vI. tuma.DIna.. vedo, tuncha (1. bhvA. para. sa. seTa-tumphati) 452vI, 12 tuma, inel, otu. bhAra. (2. tudA. para. seTa-tumpati) sa. veza. tumbAra na. 53vI. tUM431, Hinal. [ya. pAbhavI, du. 2, a. / tumbi, tumbikA, tumbinI, tumbI strI. (tubi+in/ tumpa (1. bhvA. para. sa. seTa-topati) va 12vI, bhArI. tabi+svAthe kana+TApa/tabi+Nini+ GISa/ na . (2. tudA. para. seTa-tumpati) 4 52vo, tubi+in+GIS) 63vI. tuMbaDIna. aal, 47vI. tujhIbhArI naing. sa. 2. 5vI, bhI thaj. a. / tanUjAdhIjAlaM stanayugalatumbIphalayugam-zAntiza 03 / 16 Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 980 zabdaratnamahodadhiH / [tambipuSpa - turaNya tumbipuSpa na. ( tumberiva puSpamasya) tuMjInuM DUla, hudhiyAnuM | turagalIlaka puM. (turagasyeva lolA yasya) saMgItazAstra Ila. prasiddha tAla- drutadvandvaM virAmAntaM laghusturagalIlakesaGgIta - dAmo0 / tumbuka na. ( tumbU + uka) tuMjaDu. (puM.) tuMjaDAnuM vRkSa. tumbura (puM.) vidhyAyasamAM vasati so'bhati tumburI strI. (tumba+rA+ka+ GIp pRSo.) DothabhIra, ghANA, jIbhaDAnuM jhADa. tumburu ( puM.) te nAbhe kheDa gandharva - gandharvaiH sahitaH zrImAn prAgAyata ca tumburuH - mahA0 1 / 123 / 15 / pAMcamA jaina tIrthaMkarano sevaka, eka yakSa. tumburu ( puM.) te nAmano kheDa gandharva othamIra. (na.) ghAzA, tumpra (tum preraNe AhvAnane ca+ rak) preraNA 42nAra, hiMsa. tur (juhotyAdi para. a. seT tutoti) tvarA 42vI, utAvaLa karavI. tura tri. ( tur +ka) tvarAvANuM, utAvaNiyuM, vegavAnuM turaM karmasu kSipravantam-sAsanaH / (puM. tur+ghaJarthe bhAve kaH) vega, tvarA turaga, turaGga, turaGgama puM. (tureNa vegena gacchati gam + Da) dhoDoM, azva- tataH prahasyApabhayaM purandaraM punabamASe turagasya rakSitA- raghu0 3 / 51 / - mRgAH mRgaiH saGgamanuvrajanti gAvazca gobhisturagAsturaGgaiH paJcatantre 1 / 314 | - rasAtalaM saMkramite turaGgame - raghu0 / (puM. ba. va.) sAtanI saMkhyA (na.) mana, vitta, azvinI nakSatra. turagaka, turaGgaka puM. ( turaga + svArthe ka) ghoDI. turagagandha, turaGgagandha puM. ( turagasya gandhaH) ghoDAnI gaMdha. turagagandhA, turaGgagandhA strI. ( turagasyeva gandho'syAH) AsaMdha nAmanI vanaspati. turagadAnava puM. ( turagAkAro dAnavaH) dezI nAmano haMsanI anuyara, kheDa haitya. turagadveSaNI, turaGgadveSiNI strI. (turago dviSyate'nayA) leMsa.. turagapriya, turaGgapriya puM. ( turagasya priyaH ) 41, yava turagabrahmacArin, turaGgabrahmacArin, turagabrahmacarya, turaGgabrahmacarya, turagabrahmacaryaka, turaGgabrahmacaryaka (puM. turagasyeva brahmacArI / na. turaGgasyeva brahmacaryam/ na. turagasyeva brahmacaryakam abhAvAdaGganAtyAgaH) ghoDAnA jevuM brahmacarya, strI na maLatI hoya eTale tenA tyAga rUpa brahmacarya. turagavaktra, turaGgavaktra, turagavadana, turaGgavadana, turagavaktra, turaGgavaktra, turagAnana, turaGgAnana, turagAsya turaGgAsya puM. (turagasya vaktramiva vaktramasya / puM. turagasyeva vadanamasya) ghoDA ThevA bhujavAjI Dinara bhati turagAtu tri. ( tureNa gAtuH gam + vede DAtu) vegathI 4nAra, utAvaNe 4nAra. (na.) vegapUrva vuM, utAvaNe 4. turagAnana, turaGgAnana puM. ( turagasyAnanamivAnanamasya) ghoDA jevA mukhavALI eka gaMdharva jAti, te nAme kheDa heza. turagAri, turaGgAri puM. ( turagasya ariH) pADo, renuM A.u. turagin, turaGgin puM. (tri. turago vAhanatvenAstyasya ini) ghoDesvAra - turaGgibhiryatnaniruddhavegAH- zizu0 / turagI, turaGgI, turaGginI strI. ( turaga+ac+GIp) ghoDI, khAsaMgha nAme vanaspati. turaGgamedha (puM.) azvamedha yajJa. turaGgayAyin, turaGgasAdin (puM.) ghoDesvAra turaGgazAlA strI. ( turaGgasya zAlA) ghoDazAnA, ghoDA jAMghavAnI 4gyA, tajelo. turaGgaskandha (puM.) rasAso, ghoDesavArI rojI. turaGgasthAna na. ( turaGgasya sthAnam) dhoDazAnA, ghoDAne jAMdhavAnuM sthana, tajesI. turaGgAhvA strI. ( turaGga iti AhvA yasyAH ) AsaMgha nAmanI vanaspati.. turAGgakA strI. ( turaGgavadAkAro'styasya turaGga+Than) kukaDavela nAmanI eka latA. turaNa (kaNDvAdi para. a. seT-turaNyati tvarA 42vI, utAvaNa 42vI. turaNa na. ( tura+bhAvo lyu) tvarAdhI 4dhuM, utAvajuM dhuM. turaNya puM. ( turaNya + kaNDvAdi bhAve ghaJ) tvarA, vega. turaNyasad (tri.) utAvaNe 4nAra, vegathI 4nAra. turaNya tri. ( kaNDvAdi turaNya + un) utAvaniyuM. vegavANu, Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'turam-tulasIvivAha shbdrtnmhoddhiH| 981 turam avya. (tur+amu) tva.28, 2, tAvam. turuSka puM. (tur+usik+ka) zivArasa nAmarnu nya turas na. (tura+asun) tva.28, ve., Galam. / dravya, tuIsthAna deza, zrIvAsavRkSa, sthUsa bhane 48 turAyaNa na. (turakasyAyanam Natvam) te nAma se bhovANo. vizeSa. (turuSka+aN) tustAnI. do5. ya, masaMga, te. nAme me. satra, prata- turAyaNaM / turuSkI strI. (turuSka+GIp) te. namAnI yavanAnI se. vaizAkhapaJcamyAM caitrasya vA-turAyaNaM hi vratamapyadhRSyama- sipivizeSa. krodhano'karavaM trizato'bdAn-mahA0 13 / 103 / 35 / turpharI, turpharItu tri. (tRph hiMsAyAM+ ari, tRph+aritu turAyaNA srI. (turAyaNa+TAp) 4205 vastu 652 pRSo.) nA2, DiMsA 522. Asakti, harakoI cIja vagerenI utkaMThA. turya tri. (catura+pUraNe yat cabhAgasya lopaH) yoy. turAsAh, turASAha puM. (tura+saha +kvip turaM sAhayati __ (na. catur+yat) yotho bhAra, 5mA. abhibhavatIti) iMdra, -turAsAhaM purodhAya dhAma svAyaMbhuvaM turyagola (puM.) jyotiSazAstra, zAna mATeno me yayuH-kumAra0 / -turASA'pi tacchrutvA krodhayukto gomo-yaMtra. babhUva ha -devIbhAga0 1 / 11 / 63 / turyavAh puM. (turyaM caturthaM varSaM vahati vah +Nvi) yAra turi, turI strI. (tura+in/tura+ina+GIp) va 2rnu varSanu 5zu. vAsavAna me. sAdhana, yinI pachI- azliSya tu (bhvA. para. sa. seTa-tUrvati) DiMsA 42vI, Suj. kairna taruNaisturIyavasanaivimuktA'si-AryAsa0 443 / turvaNi tri. (tUrNaM vanute van saMbhaktau in pRSo.) satvara turIpa tri. (tUrNamApnoti vyApnoti tUrNa+Apa+ka pRSo.) saMbhAga karanAra, ekadama bhAga karanAra. ekadama vyApta thanAra, phelAI janAra. turvaza (puM.) te nA. me. 2%ii. turIya (bhvA. para. sa. seTa-turIyati) ma.na. 42j, 4j. | turvaze (avya.) pAse, sabhI5, ni.32. tarIya tri. (tarIya+aca) tivANa. gamana 2.4taM. tarvasa (paM.) yayAti 20%no seTa (caturNAM pUraNaH catura+cha Adyalopazca) yo) - turvIti (pu.) te. nAmAnA me 2|4rssi. turIyAtItasaMnyAsaparivrAjAkSamAlikA-muktikopaniSad / tul (curA. ubha. sa. seTa-tolayati, tolayate) tang, (na.) 527, 52mAtmA, ta24, 2- zivadvaitaM jokhavuM, vajana karavuM, samAna hovuM -samakakSa hovuM - turIyaM manyante turIyaM tArakam / (puM.) yatuthA, prAsAdAstvAM tulayitumalaM yatra taistairvizeSaiH-megha0 64 / cotho bhAga. (bhvA. para. sa. seTa-tolati) dunj, tuj. ud+tul turIyaka (tri. turIya+svArtha ka-turIyakam) yo\- bhaginyazca UMcuM karIne tolavuM, madada karavI. nijAdezAt dattvAMzastu turIyakam- yAjJa0 / tula (puM.) chaMdra. turIyabhAga puM. (turIyaH bhAgaH) yotho bhA. tulabha puM. (tureNa vegena bhAti bhA+Da rasya la:) te. turIyabhAj tri. (turIyaM bhajate) yothA bhAgavANu. nAmano AyudhajIvI eka saMgha. turIyavarNa puM. (turIyaH varNaH) yotho [-zUdra. | tulasAriNI strI. (tulena vegena sarati sR+Nini DIp) turIyA strI. (catura+cha+TAp) vahAntazastra prasiddha chaTAp) vAntazAstra prasiddha dhAsa, taj. yAra avasthA pai.4I. tamAMnI. me. yothI avasthA- | tulasikA, tulasI strI. (tulasI+kan tulAM sAdRzyaM jAgratsvapnasuSuptizca tava rAjan ! bhavanti hi / syati so+ka gaurA. GIp) tulasIno pavitra cho3, avasthAstu yathAkAlaM turIyA tu kathaM nRpa ! - hiMdumI, pAsa. zana. vaivo. 60sana-pUna devIbhAga0 1 / 19 / 8 / / pure che. turIyAMza puM. (turIyaH aMzaH) yothA. mamA. tulasIdveSA strI. (tulasI dveSTi tulyagandhatvAt sparddhate turIyAvasthA, turyA strI. (turIyA cAsau avasthA ca | dviS+aN) me tanu yaMhana. catur+yat+TApa, casya lopaH) gRta svapna, suSupti | tulasIvivAha puM. (tulasyAH vivAhaH) ti suddhi ane turiyA, e cAra avasthAmAMnI cothI avasthA, bArasa, jemAM bAlakRSNanI pratimA sAthe tulasIno jemAM AtmA brahmanI sAthe tadAkAra thaI jAya che. | vivAha thayo. Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 982 shbdrtnmhoddhiH| tulA-tulyabala tulA strI. (tula+bhidA. aG) tuda, samAnatA- kiM tulApragraha, tulApragrAha puM. (tulA+pra+graha+ac ghaJ dhurjaTeriyaM tulAmupayAti saGkhye-veNI0 38 / 52 / vA) vAnI ho saim. saMbaMdhI mApa, gharano mobha, so palanuM mApa, vAsaNa, tulAbIja na. (tulAyAH tolanasya bIjaM mUlam) .54, jyotiSazAstra prasiddha sAtamI.rAzi-tusAzi- jayati kAraNa ke caNoThInA mApathI mAMDIne zAstramAM gaNatarI tulAmadhirUDho bhAsvAnapi jaladapaTalAni ___42vAma mAvI. cha. bha3- dazArddhaguJja pravadanti paJca0 11330 / / trAvAnI.in, meDatanI. mASam - iti lIlA0 / hivyaparIkSA, tolai, 48na, bhA5.. tulAmAna na. (tulArthaM tolanArthaM mAnam) tAlavA bhATena tulAkUTa na. (tulAmAnasya kUTam) ani mAcha5, nyUnatAani. dai. (tri. tulAyAM kUTamasya) mozi __ bhA5-4%na, tA. 42j, al4vAna. 6ist. to 4282. tulAyaSTi (strI.) vAnI 6ist. tulAkoTi, tulAkoTI strI. (tulayA tulAM vA koTayati, tulAsUtra na. (tulArthaM tolanArthaM sUtram) 4AnI ho| kuTa paritApe in tulAkoTi vA+DIe) strIna, OMOM2, Aism. nUpu2 - tulAkoTikvANairkusumazaramujjAgarayati-udbhaTaH / tuli, tulI strI. (turiH rasya laH) turi 206 mI. - lIlAcalat srIcaraNAruNotpalaskhalattulAkoTi- tulikA (srI. tolayati sAdRzyaM gacchatIti tul+ ikan ninAdakomalaH -zizu0 12 / 44 / me tanu bhA5, sa ca kit) ni. nAme meM. 5kSa. abda-abajanI saMkhyA. tulita tri. (tulA tatkaroti Nic karmaNi kta) toNesa, tulAkoza puM. (tulA koza iva) dhAnyana samudadAmai sa, s62|| 721- kailAse tulite-mahAvI0 5 / 37 / ochuM vadhatuM thayela jaNAvanAra eka jAtanI mAparUpa - paulastyastulitasyAdrerAdadhAna iva hriyam-raghu0 4 / 80 / lAkaDI, tulAthI parIkSA karavI, divyaparIkSAvizeSa 64. ApavI- mukhaM zleSmAgAraM tadapi ca zazAGkena tulAkoSaH / tulitam- bhartR0 3 / 20 / tulAdAna na. (tulayA svadehamAnena dAnam) potAnA tulinI strI. (tulaM vidyate phale'syAH ini GIp vA) zarIranA vajana barAbara sonuM, jhaverAta vagere vastunuM dAna karavuM te. zImaLAnuM jhADa, zAlmalI vRkSa. tulAghaTa puM. (tulAyai tolanAya ghaTaH) 41. 6il. tuliphalA strI. (tuli tulayuktaM phalamasyAH vA pRSo.) tulAdhara tra. (tulAyAH mAnadaNDasya dharaH dhR+ac) zImaLAnuM jhADa. vepArI, trAvAnI 6in. ghaa25|| 32 // 2. (puM. tulya tri. (tulayA sammitaM yat) sa621, samAna, upayuta, tulA+dhR+ac) tudAzi , sUrya, 40331k 3, sara- kumbhakarNaH kapIndreNa tulyAvasthaH svasuH kRtaHBialnu -chAbaDu. raghu0 / tulAdhAra tri. (tulAM dhArayati) vepArI, 485, (puM.) tulyatA strI., tulyatva na. (tulyasya bhAvaH tal-tva) tulA-2, sUrya, 40.50y 3, 75.. samAnatA saMdezapaNuM. tulAdhAraNa (na.) trAmA bhU: agara tota. tulyadarzana na. (tulyaM darzanam) samAna dRSTiya. te tulAdhirohaNa (na.) bhagatuM-bhUsatuM sa.27 dRSTiyA , (tri. tulyaM darzanamasya) samAna tulAnumAna (na.) sAdRzya, sAdRzya. 52 aAdhArita daSTithI jonAra, sarakhI draSTithI jonAra. bhAnubhAna- sadyaH parasparatulAmadhirohatAM dve-raghu0 5 / 68 / tulyapAna na. (tulyena sajAtIyena saha pAnam) samAna tulAparIkSA strI. (tulayA parIkSA) meM tanA hivya jAtivALAonI sAthe maLIne pIvuM te, barAbara madirA parIkSA, sogaMdanI parIkSA. pAvIta. tulApuruSa puM., tulApuruSadAna na. (tulApuruSasya dAnam) soLa moTA dAno paikI paheluM dAna, potAnA vajana | tulyabala tri. (tulyaM balaM yasya) samAna. mauj. barAbara sonuM, jhaverAta vagere vastunuM dAna, te nAme (na. tulyaM balam) samAna - tulyArthaM tulyasAmarthaM se prata. marmajJaM vyavasAyinama-paJca0 14278 / Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tulyabhAvana-tuSTi shbdrtnmhoddhiH| 983 tulyabhAvana na. (tulyaM bhAvanam) 22 // 56Arthanu | tuSaja tri. (tuSe jAyate jan+Da) anA48 zetarAma sa.DI.425-saMyoga yanAra, zetarAno mAni. tulyayogitA strI. (tulyA yogitA yasyAH) te. nAmanI / tuSadhAnya na. (tuSAvRtaM dhAnyam) tiiauj manA4. . sA.2- niyatAnAM sakRddharmaH sA tuSasAra puM. (tuSaM sarati anusarati sR+aN) magna. punastulyayogitA kAvya0 10 / me. 4 vizeSa | tuSAgni, tuSAnala puM. (tuSasya agniH/tuSasya anala:) dharAvatA keTalAye padArthono ekatra saMyoga, bhale pachI anAjanAM photarAMno agni. padArtha prasaMgAnukULa hoya agara asaMbaddha hoya. tuSAmbu (puM.) zetaiauj 50, me.tanI. si(r). tulyarUpa na. (tulyaM rUpaM) samAna, tulya, sa62.. tuSAra puM. (toSayati tuS+Aran kicca) te. nAme . tulyavayas tri. (tulyaM vayo yasya) tulya AyuSyavANI, 2. -tuSArAn varvarAn kArAn palhavAn pAradAn sarakhI uMmarano. zakAn -mAtsye 120 / 45 / 526 // 5u jhI58 tulyazas avya. (tulya+vIpsArthe zas) sa27.sa.2, 49. -vilInapadmaH prapatattuSAro hemantakAla: samupAgataH sa27. zata, saraNe. mAge, aza2. priye-Rtu0 4 / 1 / 54InA jI jIliMduo, tulyasaMkhya tri. (tulyA saMkhyA) sajA saMjyAna.. 5.26, 4o sparza- na yAvadetAvudapazyadutthitI tulvala (puM.) te. nAme se Si. janastuSArAJjanaparvatAviva-zizu0 1 / 15 / me tanu tuvara puM. (tuvati hinasti rogAn tu+Svarac) tU28 21., upUra -apAM hi tRptAya na vAridhArA svAduH sugandhiH tuvera nAmarnu dhAnya, bhUcho. vinAno puruSa. (tri. tUra, svadate tuSArAH -nai0 3 / 93 / (tri.) zata, du. turAzavALuM. tuSArakaNa puM. (tuSArasya kaNaH) minaTa 3, 931.. tuvarayAvanAla (puM.) me. tanu dhAnya. tuSArakara puM. (tuSArAH karAH yasya) yaMda, pU2. tuvarikA, tuvarI srI. (tuvaraH kaSAyaraso'styasyAH tuSArakAla puM. (tuSArasya kAla:) ziyAgI, 216nI Than/tu+Svarac SitvAt+ GIS) 32531, 2.50dnI tuSAragiri, tuSArAdri, tuSArAcala puM. (tuSArasya giriH/ bhATI, tuveranI m. adriH-acala:) himAlaya parvata. tuvarIzimba puM. (tuvAH ADhakyAH iva zimbA yasya) tuSita puM. va. (tuS+kitac) sAhitya nAmAna vitA me tanI. vanaspati. (tuvA iva zimbAM phalatvak pai.4. chatrIsa. haivAno. . 25-samUDa- SaTtriMzattuSitA yasya) maI vRkSa-juuiyAnuM 3. matAH / OMna bhate. te vo mAra cha- prANApAnasamAnAzca tuvi strI. (tumbI pRSo.) tuma... udAno vyAna eva ca / cakSuH zrotrarasA ghrANasparzI tuvirivat tri. (tuvI gatyartho vA raH tato matup masya buddhirmanastathA / dvAdazaite tu tuSitA devAH vaH) mane stuti. 42vavAj. svArociSe'ntare-sArasundarI / (puM. tuS+kitac) tuvisu na. (tu vRddhau pUrtI vA isi kicca) vRddhi, buddhi, / viSya. (tri. tuSa+tArakAdi itac) zetaiauj. ma. tuSottha, tuSodaka na. (tuSAduttiSThati ud+sthA+ka/ tuz (1. bhvA. A. sa seTa-tozate) 4. 42vI, bhArI tuSamizritamudakam) tuSAmbu zetaiauj 558, . ring, 12 mAra.. (2. divA. para. a. seTa ___tanI si(r). tuSyati) saMtoSa pAmako, prasanna thaj- tutoSa pazyan / tuSTa tri. (tuS+kartari kta) saMtoSa pAmela, prasanna vitRNAntarAlA-bhaTTi0 / thayeTa, suzIthayesa- tasmin tuSTe jagattuSTaM prINite tupa puM, tuSA strI. (tuS+ka/tuS+TAp) mArnu prINitaM jagat-purANe (puM.) viSNa. jIu, manAnu, zeta- tuSeNApi parityaktA na prarohanti tuSTi strI. (tuSa+bhAve ktin) saMtoSa, prasannatA, me. taNDulAH-hito0 / 52 na. buddhi -vedo'khilo dharmamUlaM smRtizIle ca tuSagraha puM. (tuSeNa gRhyate graha+ac) bhani., yitrAnu / tadvidAm / AcArazcaiva sAdhunAmAtmanastuSTireva ca - OM13. ___ manu0 2 / 6 / gauyAhi SoDaza mAtRbhamAnIta. nAmanI. mosama Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 984 shbdrtnmhoddhiH| [tuSTimat-tUnI se mAtA- tuSTi: puSTi: kSamA lajjA jammA tandrA | tUNadhAra puM. (tUNaM dhArayati dhAri+aN) mAthAdAmo ca zaktayaH / saMsthitA sarvataH pArzve mahAdevyaH yodo.. pRthak pRthak-devIbhAga0 1 / 15 / 61 / tUNava puM. (tUNastadAkAro'styasya kezA0 va, tUNaM tuSTimat tri. (tuSTirastyasya matup) saMtoSI, saMtoSavANu.. __tadAkAraM vAti vA+ka vA) bhAthAnA Dal 452nu (puM.) te. nAmanA. asena no meputra-sa.no. mA. ___vAhitra. tuSTu puM. (tuS+tuk) anamo ghaa24|| 42vAno me. | tUNavat tri. (tUma+astyarthe matupa masya vaH) bhASauj. bhali, bhUSA. ___ (puM.) navRikSa, te nAmarnu me vRkSa. tuSTvA avya. (tuS+ktvA) saMtoSa pAbhIna, muzI tUNA srI. (tUNa+ac+TAp) mA 25vAnu, mAthu. thaIna. tUNika (tri.) mAyAvA. (pu.) me tanu jAu. tuSya puM. (tuS kartari kyap) maDAva.. tUNin tri. (tUNa+Nini) mAthAvA. (puM.) tu. nA. tus (bhvA. para. aka. seTa-tosati) za6 42vo, pIpaLAnI jAtanuM jhADa. avAja karavo. tUNI strI. (tUN+ghaJ+DIp) bArA tusa puM. (tuSa pRSo.) anAnuM zeta. vArnu mAthu - tusta na. (tus+kta iDabhAvaH) 24, dhUpa, sta2... tUNImukhoddhRtazareNa vizIrNapakti - raghu0 156 / tuha (bhvA. para. sa. seTa-tohati) pI.3j, du. 4, 5 madho bhAge. thatI. vanA vizeSa- adho yA vedanA 12vI, bhArI naing. yAti varSomUtrAzayotthitA / bhindantIva gudopasthaM sA tuhara, tuhAra puM. (tuha+karan/tuha+kAran vA) tUNItyupadizyate -suzrute 1. a0 / kArtikasvAmIno eka pAriSa. tUNIka puM. (tUNIva kAyati kai+ka) naMdivRkSa, te tuhina na. (tuhyate'nena tuh + inan guNe kRte hrasvazca) nAmanu me vRkSa. tUNin / humo. lima- tRNAntalagnastuhinaiH patadbhiH-RtusaM0 417 / tUNIra puM. (tUNyate pUryate zaraiH tUNa pUraNe+Iran) 126- kiM candanaiH sakarpUraistuhinaiH zItalaizca kim- mAthu tasya pArtho dhanuzchitvA tUNIrAn sannIkRtya paJca0 2 / 58 / yaMdranu, avANu. ca / -mahA0 7 / 28 / 16 / -tUNIrANyatha yantrANi tuhinakara, tuhinakiraNa, tuhinAMzu puM., tuhinAMzutaila vicitrANi dhanUMSi ca -mahA0 6 / 5151 / na. (tuhinaM karo'sya/tuhinaM kiraNaM yasya) yaMdra, | tUNIravat tri. (tUNIraM tanoti matUp) mAyAvA. tUtaka na. (tUttha pRSo.) bhorathuthu. tuhinagiri, tuhinaparvata, tuhinazaila, tuhinAcala, tUtujAna puM. (tUji bale+kAnaca tujAdi abhyAsadIrghaH) tuhinAdri puM. (tuhinasya giriH) himAlaya parvata.. sahI, zAvra pre29|| 42tuM. tuhuNDa (puM.) te. nAmanI me. hAnava, te. nAme me. dhRta tUtuji strI. (tuji bale dAne vA kidvitve tujA. rASTrano putra. ___ abhyAsadIrghaH na lopaH) 4sI, turata. (tri.) Edi, tUD (bhvA. para. sa. seTa-tUDati) ana62 42vI, to'j, hAna. 42nAra. iug. tUtujyamAnAsa puM. (tuji bale karmaNi zAnac dvitvaM tUNa (curA. para. aka. seTa-tUNayati) saMghIya. 5.ma.j, ___ abhyAsadIrghaH) zIgha, satvara, 45.6.. saMjoyA . (curA. A. sa. seTa-tUNayate) puu24|| tUtuma tri. (tuj+ac dvitve abhyAsadIrghaH pRSo.) 32, , saMpUra :2.. tUNa puM. (tuNyate pUryate bANaiH tUNa+karmaNi ghaJ) tAvaNiyu, tAvaj. CALL 2javAna mAthu - militazilImukhapATa tUda . (tUd+ka pRSo0 dIrghaH) 52sa pApo. lipaTalakRtasmaratUNavilAse-gIta0 1 / -tUNa-khaDgadharaH tUdI srI. te nAmanI me. heza. (tri. tUdI abhijano'sya zUro baddhagoghAGgulitravAn-mahA0 3 / 17 / 3 / / Dhak) tUhI dezamA 23 / 2. tuNaka puM. (tUNa+Nvula) tanAmanI meM chaha- tUNakaM / tUnI (srI.) peTama thatuM zUja, peTabha thI. matipI.31, samAnikApadadvayaM vinAntimam- chandoma0 / ___ yUM. 52. Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tUpara-tUvarikA] shbdrtnmhoddhiH| 985 tUpara (puM.) zAgara vimAna 5zu. | tUlakArmuka, tUlacApa, tUladhanuS na. (tUlasya sphoTanArtha tUya na. (toya pRSo.) 5ull, 4,406, Gauan. __kArmukam-dhanuH-cApo vA) 3 pAnI did. (tri.) tAvaNiyu, tAvamuj. tUlanAli, tUlanAlI strI. (tUlanimmitA nAli:) sUta.. tUr (divA. Atma. seTa-tUryyate) sa0 DiMsA 42vI., 82 kADhavAnI rUnI puNI-rUnI jADI puNI. 72j, bhArI a0, 42vI, tAvaNa 42vI.. tUlapicu puM. (tulapradhAnaH picuH) upAsanu, , 34:sano tUra tri. (tUra kartari kvip) vegavANu. (srI. tvar+kvip) chau3. vA, (5.28. puM.) sUsa, sa6. (na. tUryyate tADyate tUlavRkSa puM. (tUlasAdhanam vRkSaH) 652no artha, ma.74 mukhamArutena tUr +ghabarthe karmaNi ka) za25, 03, DI29.. vahina, 205 hina.. tUlazarkarA srI. (tUlasya zarkareva) pAsiyA, 45sarnu tUrI strI. (tUra+ac+GIp) dhatUrI, 153... bI. kapAsa sarakho padArtha je jhADathI utpanna thAya che tUrNa tri. (tvar saMbhrame bhAve kta pakSe iDabhAvaH UTh tasya naH) vegavANu -cUrNamAnIyatAM tUrNaM te jhADanI zIMga athavA bI. pUrNacandranibhAnane-subhA0 / 6duatNayu- tAM dRSTvA tUlasecana na. (tUlasya secanam) | sidj, 3 pI . capalApAGgI samIpasthAM varAGganAm / / | tUlA strI. (tUla+ ac+TAp) havAnA. 42, hIveTa, paJcabANaparItAGgastUrNamAsId dhRtavrata:- devIbhAga0 | pati... 1 / 10 / 31 / (na.) sahAthI, svarAthI, zA. tUli, tUlikA srI. (tUla+ in/tUli+kan) yinI tUrNAza na. (tUrNamazrute aza+ac) 5.5. yitaravAnI pIchI, hIveTa -unmIlitaM tUlikayeva citraM pUrNi puM. (tvara+ni+UTha) vega, tva.28, Galan, sUryAMzubhibhinnamivAravindam-kumA0 1 / 32 / 3na. uii. tUrNistvaramANaH-sAyanaH / bhala, viSTa, vitA Rels, -kaJcukaM tUlagarbhaM ca tUlikAM sUpavItikAmbhana. (tri.) vegavANu, parAuj. kAzIkhaNDe 4 / 97 / dus, l6, pAtu, umvAna tUrta, tUrvi na. (tvar+kta UTha vede na tasya nH| pAtra, vIraNa ghAsa vagerenI saLI, muzamAM dhAtu ogaLI tuva+in dIrghaH) zIgha, satva2. che ke nahi e tapAsavA mATe sonInI eka jAtanI tUrya na. (tUryyate nA'yate tUra+yat) 42 vatri- sajI. sa tUryazatazaGkhAnAM bherINAM ca mahAsvanaiH / harSayan | tUlin tri. (tUla+ini) 3vANu.. sarvazaH paurAn viveza gajasAhvayam-mahA0 1113 / 44 / tUlinI, tUliphalA strI. (tUlin+GIS/tUlavat phalaM (tri.) yoy. yasyAH) mArnu A3- tAmbUlaM kaTutailamuSNabhavanaM tUryakhaNDa puM. (tUryya khaNDayati nAdena) me. tarnu tUlIpaTI tUlinI- vaidyakam / 25nu OM3. patri-il. tUlI strI. (tUlayatIti tUla+ina+GIS) jI, 34sanI. tUryyamaya tri. (tUrya+mayaTa) 26 vahivANu sthaNa.. vATa, vartikA cItarAnI kucI, pIMchI, vaNanAranuM rU tUla (curA. Atma. sa. 'seTa-tUlayate) pUraj, bha.2j, vagere sApha karavAnuM sAdhana. tong, tuj.. (bhvA. para. sa. seTa- tUlati) pAra | tUvara puM. tri. (tU+Svarac) lene 3 9 gya _____laj, sis. staj, pUra, bha2, tong, tuj. tUla na. (tUlayati pUrayati sarvaM vyApakatvAt tUla+ac) na hoya tevuM nAnuM pazu, jene hajI mUcho na AvI sarvavyApaka AkAza, pIpaLAnI jAtanuM eka jAtanuM hoya evo nAno puruSa, aspaSTa evuM puruSanuM lakSaNa, 3. (puM. na.) pAsa, 3 -viparItaM yadA daivaM tRNaM ___ napuMsa, turanu A3, tu32, tUrI. 20. (tri.) tUra, vajrasamaM bhavet / vidhizcet sumukhaH kAmaM kulizaM / tUrA rasavALuM. tUlavat tadA-devIbhAga0 5 / 10 / 36 / tUvarikA, tUvarI srI. (tUvarI+kan+TAp/tUvara+gaurA0 tUlaka na. (tUla-svArthe ka) 3. GIS) tuvera, 32531. Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 986 tUS (bhvA para seMT aka tUSata) saMtoSa pAmavu, sukhI thaj. tUSNIka tri. ( tUSNIM zIlaM yasya zIlaM'rthe kan malopazca) mUMguM, mauna, dhAraNa karanAra, mauna rAkhavAnA svabhAvavALuM AsInamapi tUSNIkamanurajyanti taM prajAH zabdaratnamahodadhiH / mahA0 5 / 34 / 23 / tUSNIkAm, tUSNIm avya. (tUSNI+kAm/ tRS+nIm ) yUpa, zAMta, mauna, yupaDIhI- kiM bhavAMstUSNImAste ? vikrama0 2 / , na yotsye iti govinda ! muktvA tUSNIMbabhUva ha bhaga0 2 / 9 / tUSNIgaGga avya. ( tuSNIM gaGgA yatra) te nAbhe kheDa deza.. tUSNIdaNDa (puM.) gupta rIte hevAyelo daMDa. tUSNImbhAva puM. ( tuSNIm + bhU+ghaJ) khUpa raDe, zAMta rahevu mauna rahevu, nIravatA, nistabdhatA. tuSNImbhUta tri. ( tUSNI + bhU+kta) yUpa rahesa, zAMta rahesa, mauna rahesa. tUSNIMzIla tri. (tRSNIM zIlamasya) khUpa rahevAnA svabhAvavA, bhaunI, jAmoza, svalpabhASI. tUsta na. ( tus zabde + tan dIrghazca) dhUNa, 421, pAya, dhAgo sUkSma lAga, jatara tUMha (tudAdi. para. - gRhati ) bhAradu, ghAyala 5. gRhaNa na. (tRhi bhAve + lyuT ) hiMsA 42vI, bhArI nAmavu, ThAra karavuM. tRkvan (puM.) thora. tRkSU (bhvA para. sa. seT - tRkSati) gamana 42, dhuM. tRkSa puM. (tRkS + ac) 5zyapa RSi. tRkSAka, tRkSi puM. (tRkS + Akan/ tRkS+in) te nAmanA kheDa RSi tRkha na. ( tRS+ka pRSo.) bhayai. tRca na. ( tisRNAmRcAM samAhAraH tisraH Rco yatra vA ) traNa vaidika RcAo-jeonA deva tathA chaMda samAna hoya che. tRT strI. (tRSa+ kvip) 42chA, tRSNA - mRgAH pracaNDAtapatApitA bhRzaM tRSA mahatyA parizuSkatAlavamRtusaM0 1 / 11 / tRDha tri. (gRha + kta) pIDita, duHkhI, duHkhI Daresa, DalI nAMjela, harahuta thayesa. tRN (tanA ubhaya seMT sa tRNoti, tRNute, tarNoti, tata) lakSaNa, jAvu, yavu. [tUS-tRNajyotis tRNa, tRNaka na. (tRh+nak halopazca / tRNa+svArthe kan ) tarAja, ghAsa - kiM jINaM tRNamatta mAnamahatAmagresara: kesarI - bhartR0 2 / 29 / tRNamiva laghulakSmIrneva tAn saMruNaddhi bhartR0 2 / 17 / tRNakarNa puM. (tRrNAma karNo'sya) te nAbhe kheDa RSi, tRNakANDa na. (tRNAnAM samUhaH iva0 kANDac) vAsano sabhU. tRNakIya tri. (tRNa+utkarA0 cha kuk ca ) ghAsabhAM dhanAra. tRNakuGkuma na. (tRNajAtaM kuGkumam) kheDa bhatanuM sugaMdhI ghAsa, gaMdhadravya. tRNakuTI strI, tRNakuTIra na. ( tRNAcchAditA kuTI ) ghAsathI DhAMkela ghara, ghAsanI jhUMpaDI. tRNakUrma puM. (tRNamayaH kUrmaH) tuMjaDI, tuMjaDuM. tRNaketu, tRNaketuka puM. (tRNeSu keturiva zreSThatvAt asAratvAt vA / tRNaketu + svArthe ka) vAMsanuM Au, tADanuM jhADa. tRNagaNDa puM. (tRNamiva gaNDo'sya) kheDa bhatano DIDI. tRNagodhA strI. (tRNasya godheva kSudratvAt) kheDa bhatanI nAnI garojI, DajhaDIDI, kheDa bhatano DI.DI. tRNagaura na. ( tRrNAmiva gauraM pItam) kheDa bhatanuM sugaMdhI ghAsa-gaMdhadravya. tRNagranthi strI. (tRNamiva granthirasya) svarNa avantI nAmanI vanaspati. tRNagrAhin puM. (tRNaM gRhNAti grah + Nini ) nIlamaNi, jene ghasavAthI agni pedA thAya che evo maNi. tRNacara puM. (tRNeSu carati car + ac) kheDa bhatano bhaNi- gomedarmANa. (tri . ) ghAsa yaranAra. tRNajambhan tri. (tRNaM jambho bhakSyamasya tRNamiva jambho danto'sya) ghAsa jAnAra, ghAsanA ThevA chAMtavANuM. tRNajalAyUkA, tRNajalUkA strI. (tRNAkArA tRNajAtA vA jalAyUkA) ghAsanI 4jI. tRNajalaukAnyAya (puM.) prema ghAsanI bhajI kheDa sthaje pahoMcyA pachI pUrvanA sthAnano tyAga kare che, tema bIjA sthAnanA saMyoga pachI pUrva sthAnanA tyAgane sUcavanAro eka nyAya. tRNajAti strI. (tRNasya jAtiH) lAkhapAsAnI bhati. tRNajyotis na. (tRNaMSu madhye jyotiH jyotiSmat) rAtre caLakatI eka vela, jyotiSmatI. Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tRNatA-tRNAdi] shbdrtnmhoddhiH| 987 tRNatA strI., tRNatva na. (tRNamiva tAyate tAya+kvip) / kucayoH samyak sAmyAt gato vaTazcakravatitvam dhanuSa. (tRNasya bhAvaH tala-tva) ghAsa55, 75, AryAsa. 567 / tRNa bhAva. tRNavat tri. (tRNa+matup) tRvANu, uvANu. (avya.) tRNadruma puM. (tRNamiva drumaH asAratvAt) tAunu , tRrA sara , tulya. khajUranuM jhADa, nALiyeranuM jhADa, sopArInuM jhADa, kevaDAnuM tRNazIta na. (tRNeSu zItaH) me.. tanu, sugaMdhI tuma, jAu. sugaMdhAvaNa-masa, vitara. tRNadhAnya na. (tRNabahulaM dhAnyam) pAvyA vinA kSetra tRNazItA (nA.) ratavAsiyo. vageremAM UgI gayela khaDa-dhAnya, nIvAra dhAnya, sAmo tRNazUnya tri. (tRNaiH zRnyaH) 4. vinAna, vA.25. cA2nu, 143, 43 dhAnya-bhoraiyo vagere. tRSA 2khita- nIpaM sabhArgavaM pIlu tRNazUnyaM vikaGkatamtRNadhvaja puM. (tRNeSu dhvaja iva) isana jAu, tAunu carake / (na. tRNana zUnyam) 3431nu, sa, mahilA3. bhogarAnusa, yamesI... tRNanimba puM. (tRNAkAraH nimbaH) riyAtuM. taNazanyA strI. (tamiva zanyA) mogarAnajAu. tRNapa puM. (tRNaM pAti pA+ka) te. nA. sa. iad. ! tRNazUlI strI. (tRNaM zUmiva tIkSNAgraM yasyAH gaurA. tRNapaJcamUla na. (tRNarUpANAM paJcAnAM mUlam) ___DIe) te name se vedo. vaidyakazAstra prasiddha pAMca jAtanAM mULa. tRNazoSaka puM. (tRrNAmava zoSaryAta zuS+Nic +Nvula) tRNapatrikA strI. (tRNasyeva patramastyasyAH Than) me eka jAtano sApa. tanu ghAsa- ikSudarbhA / tRNazoNDikA strI. (tRNaSu zauNDikA) . vatana tRNapatrI strI. (tRNamiva patramasyAH gaurA. GIS) guNDAzinI kevaDAnuM jhADa. nAmanI vanaspati. tRNaSaTpada puM. (tRNamiva SaTpadA yasya) (ma.ma.2.. tRNapadI strI. (tRNasyeva pAdo'syAH antyalopaH DISi tRNasa tri. (tRNa+sa) tRnu, ghAsanu, tanu bane. padbhAvaH) ghAsana ThevI bhUgavANI veda.. tRNasArA strI. (tRNasyeva sAro'syAH) 31, garnu jAu. tRNapIDa na. (tRNasyeva pIDA yatra) me. prA2rnu yuddha, tRNasiMha puM. (tRNeSu siMha iva) huDA, duDa30. mallayuddhano eka prakArano dAva. tRNasomAGgirasa (pu.) dha28 no. me. vi. tRNapuSpa na. (tRNajAtaM puSpam) tRNakuGkuma na. me. tRNaskanda tri. (tRNamiva skandati skand+ac) ghAsa gaMdhadravya, sindUrapuSpa vRkSa- tRNapuSpI / jevA caMcaLa svabhAvavALuM. tRNapulikA, tRNapulI, tRNapUlikA, tRNapUlI strI. tRNaharmya puM. na. (tRNanirmitaM harmyam) ghAsana gha2, (tRNapulI+svArthe ka+TAp/tRNanirmitA pulii| ghAsanI bAMdhelI jhUMpaDI. tRNanirmitA pUlI+kan+TAp) 225, Au631, ghAsano | tRNAMhipa puM. (tRNarUpo'piH ) meM. tanu ghAsa, pUga.. manthAnakatRNam / / tRNavalvajA (srI.) me. satarnu ghAsa. tRNAgni puM. (tRNajAto'gniH) ghAsanI. agni. tRNabindu (puM.) te nAmAnA se RSi. tRNAku (puM.) te nAme me. Si. tRNabindusaras (na.) te. nAmarnu ma.5 tIrtha. tRNAJjana puM. (tRNamiva aJjanaH) 518131, 2:32. tRNabIja (na.) sAmo dhAnya, bhoreyo. tRNATavI strI. (tRNapracurA aTavI) ghAsamaya sa. tRNamaNi puM. (tRNagrAhako maNiH) me tano bhaNiya. tRNADhya na. (tRNeSu ADhyam) 54Ama thayera ghAsa.. tRNamatkuNa puM. (tRNaH matkuNa iva) bhIna, sAkSI.. (tri. tRNena ADhyaH) ghAsavA. tRNamaya tri. (tRNasya vikAraH zarA. mayaTa) ghAsana.. tRNAdi (puM.) pANinIya vyaa422||2str prasiddha meM vi.12, ghAsamAnujane, ghAsanu. za6 - yathA-tRNa, naDagUla, vana, parNa, varNa, varANa, tRNarAja, tRNendra puM. (tRNeSu rAjate/tRNamindra iva) vila, pula, phala, arjuna, arNa, suvarNa, vala, caraNa, tAunu 03 -zrIH zrIphalena rAjyaM tRnnraajenaalpsaamytH|| vasu / Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 988 tRNAmla na. (tRNeSu amlam) ghAsano jAra. tRNAraNinyAya (puM.) vRkSa ane kharaziSThane paraspara nirapekSapaNe kAraNatA che tema svataMtrapaNe kAraNatA sUcaka eka nyAya. zabdaratnamahodadhiH / tRNAri (tRNasyAririva) pItapApaDI.. tRNAvartta puM. (tRNamAvartayati A + vRt + Nic + aN ) vaMToLiyo, te nAmano eka daitya. tRNAsRj na. (tRNeSu asRgiva raktatvAt) tRNakuGkuma zabda juo. tRNekSu puM. (tRNamikSuriva madhuratvAt) kheDa bhatanuM ghAsa - valvajA / tRNottama puM. (tRNeSu uttamaH) dhAsabhA uttama kheDa ghAsa. tRNodbhava puM. (tRNaiH sahaH udbhavati ut+bhU+ac) nIvAra dhAnya, sAbhI, bhoraiyo. (tri. tRNAdudbhavo yasya tRNodbhavaH) ghAsabhAM utpanna thanAra. tRpolkA strI. (tRNajAtA ulkA) ghAsathI utpanna thayesa umA-jAriyuM. tRNaukas na. ( tRNanirmitamokaH) ghAsanuM ghara, ghAsanuM pahuM. tRNauSadha na. ( tRNAtmakamauSadham ) elavAlukA nAbhe kheDa gaMdhadravya. tRNyA strI. (tRNAnAM samUhaH tRN + pat+TAp) dhAsanI samUha, jaDano Dhagalo- tRNyA pralIyate kiM na jvalitena havirbhujA - subhA0 / tRtIya tri. ( trayANAM pUraNaH tri+tIya saMprasAraNaM ca ) zrIbhuM -prathame'bde tRtIye vA kartavyam - manu0 2 / 35 / tRtIyaka, tRtIyakajvara puM. (tRtIye'hni bhavaH rogaH kan / tRtIyako jvaraH) zrIThe hivase bhAvanAra tAva. (tri. tRtIye'hni bhavaH) zrI hivase thanAra. tRtIyaprakRti, tRtIyAprakRti strI. (tRtIyA prakRtiH prakAraH) napuMsa, SaMDha, napuMsa' viMga tRtIyA prakRtiH / tRtIyayugaparyaya puM. (tRtIyasya yugasya dvApararUpasya paryayaH parivarttA yatra kAle ) dvAparayugane jahasAvAnI aNa, kAliyugane besavAno kALa. tRtIyA strI. (tRtIya +TAp) zrI4 tithi. tRtIyAkRta tri. (tRtIya + DAc + kR + kta) kheDela khetara. tRtIyAzrama puM. (tRtIyazcAsau AzramaH) zrI vAnaprasthAzrama. [tRNAmla-tRptimat tRtIyin tri. (tRtIya + astyarthe ini ) zrIbha lAgane yogya, trIbhu bhAgavA. tRtsu tri. (tRd + suk) te nAbhe kheDa RSi tRd (bhvA para. sa. seT - tRNatti - tarhati ) hiMsA 42vI, bhArI nAjanuM, hAra 5vu. (rudhA. ubha. sa. seT - tRNatti, tRnte) anAra ravI, tiraskAra 42vo, bhArI nAkhavu tRdila tri. (tRd+kilac) uhuM paDela, hu~ pAunAra, leDa, bhinna. tRnha (tudA. para. sa. seTa-tUMhati) bhAvu, nAza vo.. tRp (1. svA. para. sa. seT - tRpnoti) prasanna 2, tarpaNa 42vu, tRpta 42. (2. curA. ubhaya. sa. seTtarpayati, tarpayate) ( 3. bhvA para. sa. seT tarpati) ( 4. divA. para. sa. seT - tRpyati) (5. tudA. para. sa. seT - tRpati) dIpAva, prAzamAna 42, prasanna 42vu, prema upabhavavo, khuza ukhu, tRpta Davu prAzIna cAtRpat krUraH- bhaTTi0 15 291 - adya tapsyanti mAMsAdAH - bhaTTi0 6 / 29 / nAgnistRpyati kASThAnAM nApagAnAM mahodadhiH, nAtaGkaH sarvabhUtAnAM na puMsAM vAmalocanAH paJca0 1 / 117 / tRpat puM. (tRp + ati pRSo.) caMdra, DayUra, nAnI chatrI tRpadI strI. (tRp + ati pRSo.) sAMDaNe, sAMDaNI. tRpala na. ( tRp +kalac) paththara, DAMDarI, triisA- haraDe, baheDAM ane AmaLAM. tRpalA strI. (tRp +kala +TAp) batA, velI, tri tRpta tri. (tRp + kta) tRptiyukta apAM hi taptAya na vAridhArA - nai0 3 / 93 / saMtoSa pAmeva, prasanna, khuza thayesa tasyAlameSA kSudhitasya tRptyai- raghu0 / tRptatA strI, tRptatva na. ( tRptasya bhAvaH tal-tva) tRptapazu. vAra Azrama, tRptAtman tri. (tRptaH AtmA yasya) bheno AtmA saMtoSa pAmela che te, jeno AtmA khuzI thayela che te. tRpti tri. (tRp + ktin) saMtoSa, tRpti, IcchAnI zAMtinaiva tRpti vrajAmo'dya sudhApAne'marA yathAdevIbhAga0 112 | 20 | tRptimat tri. (tRpti + astyarthe ini tRptamanena iSTAdi ini vA) tRptivANu, saMtoSI, saMtuSTa Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tRNu-t] tRpnu tri. (tRp +knu) tRpta thavAnA svabhAvavANu, tRpta thayesa, tRptizIla. zabdaratnamahodadhiH / tRpa puM. (tRp+rak) puroDAza, yajJano zeTalo. (na.) duHkha, ghI. (tri.) tRpta 42nAra. tRprAlu tri. (tRpra + Aluc) dhIvANuM, premAMthI ghI paDI jAya nahIM evuM ghI mizrita anna vagere, duHkhane nahi sahana karavAnA svabhAvavALuM, duHkhI. tRph ( tudA. para saka. seT - tRphati) tRpta thavu, saMtoSa pAbhavo, saMtoSa pabhAuvo, tRpta haravu, habha 42vI, pIDavu. tRphalA strI. ( tRph+phala+TAp) haraDa, jaDeDAM khane khAmagAM-triiNA. tRph puM. ( tRphati pIDatIti tRph + kU) sarpa bhati tRmp, tRmph (puM. tudA para. sa. seT - tRmpati, tRmphati) tRpta thavu, saMtoSa pAbhavu, saMtoSa, saMtoSa pabhAuvo.. tRmphAdi (puM.) vyA425|zAstra prasiddha dhAtu garA- tumph tunph hanph, Rnph gunph, unph zunph / tRS (divA. para. sa. seT-tRSyati tRSNA 42vI, 62chA DavI, aMja, tarasa lAgavI, pAzI pIvAnI IcchA 42vI. tRS, tRSA strI. (tRS + kvipa tRS+TAp) tarasa, tRSA, - tRSA zuSyatyasya pibati salilaM svAdu surabhi - bhartR0 3 / 92 / kRSNA, khaDAMkSA, 42chA - snigdhaM tathAmlaM lavaNaM ca bhuktaM gurvannamevAzu tRSAM karotirUgvinizcaye / - lobhena buddhizcalati lobho janayate tRSAm hito0 1 / 266 / abha, amahevanI putrI. khA. artha uparAMta tRSA eka jAtanI vanaspati lAMgalikI tRSAbhU strI. (tRSAyA bhUrutpattisthAnaM bhU+kvip) bhUtrAzaya, bhUtraSTha. tRSArtta tri. (tRSAya ArttaH) tarasyuM, bhene tarasa bAgesa hoya te, vyADuNa, khabhilASavANuM. tRSAha na. ( tRSAM hanti han + Da) 45, pAegI. tRSAhA strI. (tRSAM hanti han + Da+TAp) madhuriDA nAbhe vanaspativizeSa. tRSita tri. (tRS + kta) tarasyuM, bhene tarasa bAgesa che te, IcchAzIla- tRSitazca parizrAntaH kSudhitazcottarAsutaHdevIbhAga- 2 / 8 / 20 / (na. tRS + kta) tarasa, tRSNA, IcchA, sola, kheDa bhatano roga. tRSitottarA strI. (tRSitaH uttaraH yasyAH ) azanaparNI nAmanI eka vela. 989 tRSu na. ( tura+suk pRSo.) zIghra, satvara, (tri. tur+suk pRSo.) zIghratAvANuM, utAvaNiyuM. tRSTa tri. (tRS + kta deve iDabhAvaH) 674 5. tRSTAmA strI. (tRSTaM dAhamamayati gamayati am + Nic +ac) nahI. tRSNaj tri. (tRS+na jik) bolI, sAsayu vAsanApAritApo me na hi zAmyati tRSNajaH dInAkrandanam / tRSNavANuM, tarasyuM. tRSNA strI. (tRS+na kicca) tarasa, tRSNA- tRSNA chinatyAtmanaH- hito0 1 / 171 / tRSNAM chindhi bhaja kSamAm bhartR0 2 / 77 / 42chA, sAsaya- tadupasthitamagrahIdajaH piturAjJeti na bhogatRSNayA - raghu0 8 / 2 / sola, te nAmano kheDa roga. tRSNAkSaya puM. (tRSNAyA kSayaH) tRSNAno nAza, sAsayano nAza- tRSNAkSayasukhasyaiva kalAM nArhati SoDazImzabdArthacintAmaNiH / tarasano nAza, zAMti nAmano gue.. tRSNAri (puM.) pitapApaDI (tri. tRSNAyAH ariH) tRSNAnI nAza karanAra. tRSNAlu tri. (tRSNA astyasya Aluc) tRSNAvANu, tarasyuM, bAsa, bolI. tRSya tri. (tRS RdupadhAt kyap ) sola vA yogya, IcchavA yogya, tRSNAvANu, sAsayu. (na.) sam,, 42chA, tRSNA tRSyat tri. (tRS + zatR) tRSNA haratu bola ratu. tRha (cu. ubha. saka. veT-tarhayati, tarhayate / rudhA. pa. ka. veTa-tRNeDhi) hiMsA aravI, vadha 42vo- tRNehmIti loko'yaM vinte mAM niSparAkramam bhaTTi0 6 / 39 / (tAni) tRNodu rAmaH sahalakSmaNena bhaTTi0 1 / 19 / ( tudA. para. sa. veT tRhati) hAra bhAravu, bhArI nAja, habha khAyavI, haraData ravI. (bhvA para. jefa) dug. tR (bhvA para seT sa tarati ) takuM sa tIrtvA kapizAm-raghu0 4 / 38 / DUha, pAra 4 -kenoDupena paralokanadIM tariSye- mRccha0 8 / 23 / vahAga vagerenI sahAyathI pANI upara javuM, caDhiyAtA thavuM, tiraskAravuM, parAbhava vo. ati+tR khojaMgI . vi + ati+tR vizeSa urIne khojaMgI 4dhuM yadA te mohakalilaM buddhirvyatitariSyati - bhagavadgItA / abhi-tR saMdhana - Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 990 shbdrtnmhoddhiH| [te-tejonAtha 2. ava+tR nIye. ta2, avatara-rathAdavatatAra tejavatI strI. (teja+matup+GIp) pI52. ca-raghu0 1154 / -sAgaraM varjayitvA kutra vA | tejas na. (tejati tejyate'nena vA tija+bhAve karaNAdo mahAnadyavatarati / ud+tR pAra tara. vAma / asun) hApti, ti, te4 -tejastejasi zAmyatubhA5vo- udtAriSurambhAdhim-bhaTTi0 15 / 33 / / uttara0 5 / - tejasAM hi na vayaH samIkSyate-raghu0 11 / 1 / vyasanamahArNa-vAduttoNam -mRccha0 1049 / nis+tu prabhAva, * taMjAvizeSAnumittAM (rAjalakSmI) dadhAnaH sahIsalAmata rIte karavuM. saMpUrNa rIte pAra UtaravuM. raghu. 27 / zati, 524bha, vIrya- syAd rakSaNoyaM vi+tahAna 42vaM.saMpate. pArAta vi+ta yadi meM na teja:-ragha0 14156 / . daSyantenAhitaM chAna. 42, 5- bhagavAn mArIcasta darzanaM vitarIta tejo dadhAnAM bhRtaye bhUvaH-za0 4 / 1 / hehanI. ti, -za0 7 / -vitarati guruH prAjJa vidyAM yarthava tathA mAmA, agni, sonu, zarIranI madeg3%81-dhAtu-pitta, jdde-uttr02|4 / anuDa 42vo, 35 42vI. sam+tR asahiSNutA, sAra, pragabhA. bIjAno parAbhava sArI rAta jAta2. A+tunU2 mAthI. vaDA vagere karavAnuM sAmarthya, baLa, caityanyAtmaka jyoti, sAdhanA 52 mata2. dus+tR 6japUva. ta2vu sattvaguNathI thanAra liMga deha, ghoDAno vega. pAMca pra+tu yaDhiyAtA thA kintvavaM kavirvAbhaH pratArita mahAbhUtomAMnuM trIjuM mahAbhUta, vairya, kIrti, tIkSaNatA, manAstattvaM vijAnannapi-bhartR0 1178 / 12bhI, tamAza, tA, ziva, viSaya. te avya. (tam+ De) tI , tu 43, tA243, gaurI tejaska tri. (jai. prA. teilla) tevANu, tivANu, pArvatI -tezabdenocyate gaurI nazabdenocyate haraH / prAzavANu. tena mAGgalikazcAyaM zabda stena iti smRtaH tejaskara tri. (tejaH karoti kR+ hetvAdI Ta) prApta saGgItadAmodaraH / karanAra, jorAvara karanAra, baLa karanAra, kAMti sApanA2. tegA strI. (tij puMsi jasya gaH) te. na . vitA. tej (bhvA. para. sa. seTa-tejati) tIkSA 2j, Inj. tejaskAma tri. (tejaH kAmo yasya) lene 52mAnI 67 cha ta. - rakSaNa karavuM, cokI karavI. tejaskAya, tejaskAyika (je. prA. -teukAya, teukkAya, teja (na.) te.4 -anyaducchRGkhalaM sttvmnycchaastrniyntritm| jai. prA. teukkAiya) maniyaagninA 75.. sAmAnyAdhikaraNyaM hi tejastimirayoH kutaH tejasya tri. (tejasi sAdhu yat) te4nuM sAdhana. zizu0 2 / 62 / tejasvat tri. (tejas+astyarthe matupa masya vaH) te4vAj. tejaHphala na. (tejase balAya phalamasya tejaH phalati tejasvatI, tejovatI strI. (tejasvat+ GIp/tejovat+ phala+ac vA) te4isa nAme vanaspativizeSa. DIp) pI52, yavidhA-yavya, bhAsa.i.sel.. tejana, tejanaka puM. (tejayati zastramagni vA tij+ tejasvin tri. (tejas astyarthe vini) te4A, paNavANu, Nic+ lyu/tejana+ kan) vAMsa, muM4 namarnu, ghAsa. zava2. -na karNAibharnApi digdhainAgnijvalitatejane : tejasvinI strI. (tijasvin+Gopa) vanaspati, bhAsasisyll manu0 7 / 90 / sa. nA. ghAsa, dhAnya. (na.) te bhaya tejabala nAme vanaspati. 42, tA . 42j, al, aij. tejita tri. (tija+Nic+kta) te4 428, tI.69 438., tejanI strI. (teja+lyuT+GIp) . tano vaso, maNavAna resa, pra.ze.sI, puSTi 4282. bhAraveda, jyotiSmatI-te0458. nA. vanaspati- tejanI tejiSTha tri. (tejas+ iSThan) atyaMta te4sva., mati. pilunI devA tiktavallI pRthaktvacA-vaidyakaratnamAlA / tIkSNa, bahu ja puSTikAraka, puSkaLa parAkramavALuM. tejapatra na. (teja patramasya) tamAlapatra. tejIyas tri. (tejo vidyate'sya tejas+iyasun) atyaMta tejala puM. (tejati atizayena pAlayati zAvakAniti tasvI- tejIyasAM na doSAya vahnaH sarvabhujo yathAtej+kalac) piM.48. pakSI, tetara. brahmavaivarte / tejavata tri. (teja+matupa) tamaya, ta.6L, yati, | tejeya (paM.) zaidrAzva nAme 5 no patra.. parAkramI. tejonAtha (pu.) te. nAme meM.5 tIrtha.. Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tejomantha-taimira] tejomantha puM. (tejo mathnAti mandh + aN) gaziyArInuM 313. tejomaya tri. (tejas + mayaT ) tebhebhaya, puSpuNa teThavANuM, tejano vikAra. tejomAtrA strI (tejasAM sattvaguNAnAM mAtrAMza:) iMdriyo. tejomUrti puM. (tejastejasvatI mUrtiryasya) sUrya, khaDaDAnuM jhADa. (tri.) tebhbhaya, puNDaNa tebhvANuM. tejorUpa na. ( tejaH sarvaprakAzakaM caitanyaM rUpaM svarUpaM zabdaratnamahodadhiH / yasya) teomaya sva3pavAnA brahma, parabrahma, paramAtmA - yadasAkSi sarvasAkSi tejorUpaM namAmyaham brahmavaivarte / (na.) tenuM sva35, (tri. tejas + matup ) te vANuM. tejobindu (puM.) te nAmanuM kheDa upaniSa6. tejovRkSa puM. (tejoyuktaH vRkSaH) kSudra agnimaMtha vRkSa, ariNa vRkSa. tejovRtta na. ( tejasaH vIryasyAnurUpaM vRttam) te4ne anusaratuM caritra, uttama baLa, uttama teja. tejovA strI. (tejaH hvayate sparddhate hve+ka) te svinI satA, tejasa nAbhe vanaspati, tebhevatI. tedanI (strI.) te nAme kheDa hevatA. tena avya. (tad+bA. ena) te bhATe, tethI, te vAste, te sAra. (puM.) gAnanuM kheDa aMga. tep (bhvA. Atma. seT a. - tepate) 4, rayavavuM, jara, avu, mAna vuM prokSaNa 5, 245. tema puM. (tim+ghaJ) bhInAza, bhInAzapazu. temana na. (tim + lyuT ) lInaM DavuM khArdavu, vyaMbhana, zAdI vagere. temanI strI. (timyate'nena tim + lyuT + GIp ) yUsa, yUsI, tamAza telu (puM.) te nAmano se rAma. tev (bhvA. A. aka. seT-tevate) rabhavu, jvu, DIDA 42vI zo kho. tevana na. ( tev + lyuT ) 2bhata, DIDA -tevanena vanaM gatvA nadIstIrtvA bahUdakA:- zabdArthaca0 / DIDAno jAga ramatanI vADI, 2mata karavAnuM sthaLa. taikSNya na. ( tIkSNasya bhAvaH SyaJa) tIkSzatA zauryamAzu kriyAzAstrataikSNyamasvedavepathU- suzrute / garamI, tIjAza, uThoratA- dveSaM dambhaM ca mAnaM ca krodhaM taikSNyaM ca varjayet manu0 4 / 163 / taimya na. ( tigmasya bhAvaH SyaJ ) nApa, garamapazu, tIkSNapaNuM, te4svI. 999 teGa puM. (tiGgaH vyAkhyAnaH granthaH aJ) mAM dhAtukho saMbaMdhe vyAkhyAna che tevo grantha. taijas na. ( tejaso vikAraH aN ) ghI, haro dhAtu dravya-sonuM 3yuM vagere, te4, parAma, tIkSNatA, rajoguNathI pedA thayela-2joguNano vikAravaikaarikstaijsshc tAmasazcetyahaM tridhA taijasAnAM maNInAM ca sarvasyAzmamayasya ca manu0 5 / 111 / tejasa tri. (tri. tejasaH idaM aN) te4nuM, te4 saMbaMdhI, agninu, agni saMbaMdhI, parADabhI, bherAvara- tejasasya dhanuSaH pravRttaye raghu0 11 / 43 / (puM. tejaso vikAraH tejas+aN) azvavizeSa, AIaravizeSa, sumati putra. taijasAvartanI strI. (tejas + A + vRt + lyuT + GIp ) sonuM vagere gALavAnI kulaDI, musa vagere. taitala (puM.) te nAme kheDa RSi taitila puM. ( titila + aN) geMDo nAmanuM pazu, kheDa heva. (na.) bhyotiSazAstra prasiddha kheDa yoyuM 427. taitilin (puM.) te nAmanuM gotra pravartaka RSigAnuM eka pravara gotra. taitakSa tri., taitikSa puM. ( titikSA zIlamasya chatrAdi. Na) titikSAzIla, sahanazIla. taitikSya puM. (titikSasya RSibhedasya gotrApatyaM gargAdi. yaJa) titikSa RSino putra. taittira puM. ( tittira eva svArthe aN) tetara pakSI. (tri.) tetarapakSIthI thayeluM. (na. tittiri + aJ) tetara pakSIono samUha. taittiri (puM.) huvaMzI kheDa zubha, dRSNa, yadurve pravartta kheDa RSi. taittirI strI. ( taittira+ GIp ) tetara pakSiNI.. taittirIya puM. ba. va., taittirIyaka, taittirIyin puM. (tittiriNA proktamadhIte aN/taittirIya+ ka/taittirIya/ + ini) yadurvedhanI tittirIyazAkhAnuM adhyayana 42nAra vidyArthI vagere, yajurvedanI tittirizAkhA saMbaMdhI pra.627. taintiDIka tri. (tintIDikena saMskRtam kopadhatvAt aN) jasI nAMjesa zA vagere. taimira tri. (timira + aN) kheDa bhatano khAMjano roga, aMdhAra, aMdhAra saMbaMdhI. Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 992 shbdrtnmhoddhiH| [taimirika-tailavaka taimirika tri. (timira+Than) timi2 namAnA ropa saMdhI / tailacorikA srI. (tailasya corikeva) tara. pAnA2 se. timira nAmanA roganuM, timira nAmanA rogavALuM. tanAhI. taira na. (tIre bhavaH aN) 5thA, me.. tanu dhAnya. / tailadroNi strI. (tailapUrNA droNi zA. ta.) tanI hI.. tairaNI strI. (tIre namati nam+Da tataH svArthe aN | tailadhAnya na. (tailopayogidhAnyaM satuSaM dhAnyam) ithI. gaurA. GIS) me tanI kSu5. vanaspati-meMhI.. tela nIkaLe che tevuM dhAnya. tairazca tri. (tirazcAmidaM tiryaMc+aN bhatvAt tirazcAdezaH) tailapaka puM. (tailaM pibati pA+ka svArthe ka) me pakSI saMbadhI tano 8.32. tairtha tri. (tIrthe dIyate kAryaM vA aNa) tIrthabhAvA tailaparNaka pu. (tailayuktamiva parNamasya kap) anthi558 lAyaka, tIrthamAM karavA yogya, tIrthanuM kArya. / tara nAmana vRkSa. tairthaka tri. (tIrthe deze bhavaH ghUmA. vuJ) tIya pradezamA tailaparNika na. (tailaparNa+ThaJ) hariyaMhana-2.5 tarnu thanA2. tairthika tri. (tIrthaM siddhAntanizcayaM nityamarhati chedA. yaMhana, supara- zrIkhaNDaM candanaM na strI bhadrazrIstailaThaJ) // 222, siddhAntavetta, tIrthamA yanAra.. parNikaH -bhAvapra0 / strI. tailaparNikA / tarthya tri. (tIrtha+caturA. saMghA. Nya) tAthanA sabhI5i tailaparNI strI. (tilaparNa+aNa+GIp) yaMhana, dhUpa, thanA2. vihAnu satpa, zeyarasa. tilaparNI za06 humI - tairyagayanika tri. (tirazcAmayanaM satrabhedaH tadeva ThaJ) te. __ tailaparNI dadhitthAkhyaH piNyAko raktazIrSakaH - name se satra. bhAvapra0 / tairyagyona tri. (tiryagyoneridam aN) pazu-pakSI-. tirnu, | tailapA, tailapAyikA, tailapAyinI strI. (tailaM pibatIti 5zu-pakSInI. ti. saMbaMdhI.... pA+Nvula/pibati tailaM pA+Nini+ GIp) -gRhe taila na. (tilasya tatsadRzasya vA vikAraH aJ) tasarnu pArAvatA dhanyA zUkAzca sahasArikAH gRheSvete na tesa- atailapUrAH suratapradIpAH-kumA0 1 / 10 / -labheta pApAya tathA vai tailapAyikAH-mahA0 13 / 104 / 111 / sikatAsu tailamapi yatnataH pIDayan -bhartR0 2 / 5 / - taspInara, DIvizeSa. tailacorikA za6 mo. nAsti tailAt paraM kiJcit bheSajaM mArutApaham- | tailapAyin puM. (tailaM pibatIti pA+Nini) tara pInAra rAjanighaNTaH / 326 tela, zeyarasa... eka jAtano kIDo. tailaka na. (taila+alpArthe kan) thoDe tA. tailapipIlikA strI. (tailapriyA pipIlikA) meM tanI tailakanda puM. (tilasya ayam aN tailaH tilasambandhI kanda iva kando'sya) meM tano vizeSa. tailapIta tri. (pItaM tailaM yena) hai tesa. pII Doya te. tailakalkaja puM. (tilasambandhikalkAjjAyate jan+Da) tailaphala puM. (tailaM phale yasya) goNiyAnu, kAu, tara, - talanA khoLamAMthI thanAra. ba.. tailakAra puM. (tailaM karoti kR+aN) telI, ghAyA tailabhAvinI strI. (tailaM bhAvayati vAsayati bhU+Nini+ snehamayAn pIDayataH kiM cakraNApi tailakArasya / AryAsa0 592 / __ GIp) ti puSpavRkSa, SnA DUbana 3. tailakiTTa na. (tailasya kiTTam) tasanI po. tailamAlI strI. (tailena mAla: sambandho yasyAH GIp) tailakITa puM. (tailasya kITaH) meM tano 81...... hIvAnI hIveTa. tailakya na. (tilakasya bhAvAdau purohitA. yak) tailampAta na. (tilasya pAto'tra mum ca) pitR zrAddha. tisa5ul. tailampAtA strI. (TAp) svadhA, pitRkArya, me. satarnu tailaGga (pu.) te za- zrIzailaM tu samArabhya caulezAnmadhya- balidAna, svadhA upalakSita zrAddha. bhAgataH tailaGgadezo devezi ! dhyAnAdhyayanatatparaH tailayantra puM. (tailamardanArthaM yantram) tapAsavAnI... zabdArthaci0 / (puM. ba. va.) te zivAsI. koDa, tailavaka puM. (tailunRpasya viSayaH rAjanyAdi0 vuJ) taidu tailaMgI loka. 20%no 62. 8 . Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tailavallI - tomaradhara] tailavallI strI. (tailAkteva vallI) laghu zatAvarI nAmanI vanaspati.. tailasAdhana na. (tailaM sAdhayati surabhIkaroti sAdh + Nic + lyu) Dosa nAmanuM gaMdhadravya. tailasphaTika puM. (tailAktaH sphaTika iva) gobhe6 nAmano kheDa mAjhi, tRzamazi tailasyandA strI. (tailamiva syandati syand +ac) zveta gokarNI, kAkolI nAmanI vanaspati. tailAguru puM. (tailAktamivAguru ) kheDa bhatanuM agara. tailATI strI. (tailena aTati dUrIbhavati, aT+GIS) labharI, varaTA. tailAmbukA strI. (tailamambu iva peyamasyAH) kheDa bhatano DIDI- tailapAyikA zabda dukha. zabdaratnamahodadhiH / tailika, tailin tri. (tailaM paNyaM yasya tailaM zilpamasya vA Thak / tailaM niSpAdyatvenAstyasya ini) telI, tesa 42nAra, tesa veyanAra, dhAMyI- samudrayAyI vandI ca tailikaH kUTakArakAH- manu0 3 | 158 / tailinI strI. ( tailin+ GIp ) tesarA, hIvAnI hIveTa DITavizeSa. tailizAlA strI. (tailinaH zAlA) tela DADhavAnI gyA ghAzIdhara. tailIna (na.) tala thavA yogya tara- tilodbhavocitaM yat tu tilyaM tailInamityapi zabdaratnAvalI / taivradArava tri. (tIvradAruNaH idam rajatA0 aJ) tIvrahAra nAmanA lAkaDAnuM-te saMbaMdhI. taiSa puM. (taiSI tiSyanakSatrayuktA paurNamAsI yasmin taiSI + aN) poSa bhAsa, poSa mahino.. taiSI strI. (tiSyanakSatrayuktA paurNamAsI aNi yalope GIS ) poSa bhAsanI pUrNimA. toka, tokaka na. (tauti pUrayati gRhaM tu+ka tasya netvam / toka + svArthe ka) choDa, jAjaDa, jayyu. (puM. toka+kai+ka) yAta pakSI, japaiyo. tokma puM. ( tuk+ma) sIsAbhava, nahi pADelA 4. sIso raMga, DUpaNa, pallava, navA aMDurA -patrapuSpaphalacchAyAmUlavalkaladArubhiH / gandhaniryAsabhasmAsthitokmaiH kAmAn vitanvate - zrIbhAga0 10 / 22/25 | - niryAso ghanarasaH tokmAH pallavAdyaGkurAH - bhAga 0 TIkA (na.) anano bhela, bhegha. tokman na. ( tak manin pRSo. ata otvam) navA asA 41, vArA, jAjaDa-jayuM. 993 toTaka (na.) te nAmanI kheDa chaM6- dvAdazAkSarapAdazchandaH, vada toTakamabdhisakArayutam / toD (bhvA para. sa. seT - toDati) toDavu, anAhara urakho.. toDana na. ( tuD + lyuT) toDavu, lehavu, bhIra, jhaDavu, lAMga, hiMsA ravI, bhAravu. toDala (na.) bheDa prahAranaM taMtra-yaMtra vagere. toDI (strI.) kheDa bhatanuM dhAnya. totas avya. ( tu. bA. tasi) bhAryA, strI, tArAmAM, tArA viSe. totra na. ( tudyate'nena tud + STran) vAMsano paroNo, paroezI sADI - na hi tatpuruSavyAghro duHkhajaM darzanaM pituH / mAtuzca sahituM zaktastAtrairnunna iva dvIpa: rAmA0 2 / 40 / 41 / totravetra na. (totramiva vetram) viSNunuM kheDa hathiyAra, khAyudha. toda puM. (tUd + bhAve ghaJ) vyathA, pIDA, duHkha, hAvatodaM mRSanniragAdambumadhyAd grAhAhataH sakareNuryathebhaH - bhAga0 3 | 18 | 6 | mAnasiGa duHkha, zArIri' duHkha, (tri. tud+ac) pIDA 42nAra. todana na. ( tudyate'nena lyuT ) parozI, sADI, vyathA, pIDA, duH- todana-bhedana- tADana-chedanAyamana - manthanetyAdi- suzrute / puM. (tad + lyu) kheDa bhatanuM jhADa. (tri.) vyathA upabhavanAra, duHkha, 42nAra, pIunAra. todaparNI strI. (todaM todakaM parNamasyAM gaurI0 GIS) eka jAtanuM niMdya dhAnya. tomara puM. ba. (tumpati hinastIti tump+ar pratyayena sAdhuH) kheDa bhatanuM hathiyAra, somaMDI agrabhAgavAnI kheDa sADaDI, lAkho - gadAbhiH paTTizaiH zUlaizcakrezca zaktitomaraiH - devIbhAga0 5 / 5 / 29 / (na.) kheDa prahArano nava akSarano chaM6- prathamaM sakaM vinidhAya jagaNadvayaM ca nidhAya / kuru tomaraM sukhakAri phaNirAjavaktravihArI - zabdArthacintA0 / (puM. ba. ) te nAmanI kheDa heza- tomarAn plAvayantI ca haMsamArgAn samUhakAnmAtsye 120 / 57 / tomaragraha puM. ( tomaraM gRhNAti grah + ac) tomara nAmanuM hathiyAra grahaNa karanAra. tomaradhara puM. (tomaramastraM dharati dhR + ac) agni, toma2 nAme astra dhAraNa karanAra, citrAnuM jhADa. Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ toyaDimbha, toyaDimbhaka 994 shbdrtnmhoddhiH| [tomarikA-toraNa tomarikA strI. (tomara+saMjJAyAM kan+TAp) tura, toyaprasAdana puM. (toyaM prasAdayati phalayogena eka jAtanI khuzabodAra mATI. pra+sad +Nica+lyu) nAtha pAe. sva-7 thAya cha toya na. (tu+vica tave pUtyai yAti yA+ka) upt - sevA meM vanaspati, nijAna 3. (na.) nijI. toyAdhArapathAzca valkalazikhAniSyandarekhAGkitAH- | toyaprasAdanaphala na. (toyaprasAdanasya phalam) 315 za0 1 / 14 / -tayA tatamidaM toyaM tadAdhAraM ca tiSThati- isa, nijI. devIbhAga0 1 / 6 / 29 / pUvASADhA nakSatra, nayI yo) toyaphalA strI. (toyapradhAnaM phalamasyAH) me tanA sthAna. ____34552, sa.72TeTI. toyakarman na. (toyena karma) tapa, 454.3 tara toyama na. (toyadaivatam bham) pUrvASADhA nakSatra.. 2j te.. toyamuc puM. (toyaM muJcati muc+kvip) megha, naa|2bhoy. toyakAma puM. (toyaM kAmayate) 55 pAse 3 pAemA ___ (tri.) 5. bhU.2, 4. chounA2, 59 7i2-82. gatI. neta2, pAna. yAnA2 4 vetasa.. (tri.) toyayantra (na.) 5uIna yaMtra, ivA. pANInI icchAvALuM. tomarAj puM. (toyeSu rAjate rAj+kvip) hariyo, toyakumbha puM. (toyasya kumbha iva) zevANa, zekha 29.he. ___(puM. toyasya kumbhaH) pAnI ghaDa... toyarAzi puM. (toyAnAM rAziriva toyasya rAziH vA) toyakRcchre na. (toyena jalamAtrapAnena yat kRcchre vratam) samudra, pAno samUha. eka mahinA sudhI mAtra pANI ja pIvAya che tevuM vrata toyavat tri. (toya+matup) 5ilauj, 4savAj. - toyakRcchre jalena tu-mArkaNDeye / / toyavallikA, toyavallI strI. (toyavallI svArthe kan/ ka paM. (toyasya Dimbha iva toye jalapradhAnasthAne vallI yasyAH) revAnI deto. toyaDimbha+kan) 12sAhanI 72. toyavelA (strI.) samudrataTa, hariyAist. toyada puM. na. tri. (toyaM dadAti dA+ka) megha- yadA toyavyatikara puM. (toyAnAM vyatikaraH) nAsIno saMgama, kSINI svalpaphalA toyadAH stokavarSiNaH / ____ nahImonuM bhA asamyak phalino vRkSAstadaiva prabala: kali:- toyazuktikA, toyazuktI strI. (toyajAtA zuktikA mahAnirvANatantre 4 153 / nAgaramotha. (na.) ghI, dhRta zAka. sa.) pAnI chI5. (tri.) vidhipUrva sahAna 72nA2, 5it 35 sahana 72nA2, 550 sApanA2. toyazaka paM. (toyasya zaka iva) sevANa. toyadhara, toyadhAra tri. puM. (toyaM dharati dhR+ac) toyasUcaka puM. (toyaM toyavarSaM sUcayati raveNa sUc+Nvula) 5. pA278 4282, 5auj. (puM. toyAnAM dhArA o. (tri.) ena. sUyabanA2. atra toyadhArA+ac) megha, nAgaramotha, vizeSa. toyabimba na. (toyotthitaM bimbam) 5illi 5.utuM toyadhi, toyanidhi puM. (toyAni dhIyante'tra dhA+ki pratilimamA. upa. sa./toyaM nidhIyate'smin ni+dhA+ki upa. toyAtman puM. (toyamAtmA svarUpaM yasya) 52mezva2. sa.) samudra, hariyo, yAnI. saMdhyA- samantAd | toyAdhAra paM. (toyasyAdhAraH) 4Azaya- toyAdhArapathAzca merumadhyAt tu tulyabhAgeSu toyadheH-sUryasiddhAnte ___ valkalazikhAniSyandarekhAGkitAH- zAkuntalam / golAdhyAye 37 / - pUrvAparau tonidhI vagAhya | toyAdhivAsinI strI. (toyaM toyA dezamadhivasati sthitaH pRthivyA iva mAnadaNDaH - kumA0 11 / ___ adhivas+Nini+ DIp) 58 vRkSa. toyadhipriya na. (toyadhiM prINAti prI+ka) daviMga.. toyeza, toyezvara puM. (toyasya IzaH) 3293, zatabhiSA toyanIvikA strI. (toyaM samudrodakaM nIvIva yasyAH nakSatra. (na.) pUrvASADhA nakSatra. svArthe kapa) pRthvI.. toraNa puM. na. (tutotti tvarayA gacchatyaneneti tura+karaNe toyapippalI strI. (toye pippalIva) 4sapI52-2taliyo.. lyuTa) mA2nu, dvA2 -gaNo nRpANAmatha toraNAd bahiHtoyapuSpI, toyapraSTA strI. (toyena bahujaladAnena zi0 12 / 1 / naa29|| 652nu, to295 -dRrAllakSya puSpANyasyAH) 52||vRkss-43s, sAga2021no vetA. | surapatidhanuzcAruNA toraNena - megha0 75 / bhAsojjvalat Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ torazravas-tman shbdrtnmhoddhiH| kAJcana-toraNAnAM sthAnAntaraM svarga ivAvabhAsa -kumA0 | taura (na.) te. nA. me. yA. 7 / 3 / mAso.pAsava, Hical 47.3na parnu to2.71, taurayAna na. (tUrNaM yAnamasya) a.ma. 482 4sahIthI motInuM toraNa, merAba kamAna vagerenAM nAhavAnAM sthAna nA2. pAse bhIMta sarakho UMco pradeza baMdhAya che te, moTA taurazravasa na. (taurazravasA'GgirasA dRSTam sAma aN) Hinne aAdhAra mA5to . trio (na.) DoDa, taurazravasa RSie joyela sAmavedano bhAga. garahana.. taurya na. (tUrye murajAdau vAdye bhavam+ aN) tapasai torazravas (puM.) saMgi28 muni.. vagereno zabda. tola, tolaka puM. na. (tula+karmaNi ghaJ/tola+svArthe tauryatrika na. (trayaH parimANamasya kan tauryopalakSitaM kan) . u. XL me. bhA5, azI. ratirnu me. trikam) nAya, gAyana, ane.vAhitrotra -tauryatrikaM mApa, ardha karSa, 16 mAsAne pAMca rati barAbaranuM vRthATyA ca kAmajo dazako gaNa:-manu0 47 / - eka jAtanuM vajana, toluM, kATaluM, eka tolAbhAra nRtya-gIta-vAdyamidaM samuditaM trayaM nATyaM ca - 4.4na. -ekatolaM dvitolaM vA tritolaM vedatolakam / amara0 17 / 10 / ito'dhikaM naraH kRtvA prAzcittIyate dhruvam-ityAgamaH / taula na. (tulaiva tulA-svArthe aN) toj, stej, adj, tolana na., tolya tri. (tula+lyuTa tul+Nyat) tANag, ___ tusArAzi. dj, tosa, 3.4na -tolayitvA (avya. tula+ktvA) taulika, taulikika puM. (tulyA tulikayA jIvati toLIne, jokhIne, toLavA yogya jokhavA yogya. tulI+Thak) At2, yitArI. toza puM. tri. (tuz vadhe+bhAve ghaJ/tuz kartari ac) taulin puM. (tulaiva taulaM tat vidyate'sya ini) tudA DisA, DiMsa.. 2.zi. toSa puM. (tuS + bhAve ghaJ) saMtoSa, sAnaMha, supa, muzA taulya tri. (tulyayA paricchinnam SyaJ) taluthI. bhAsa, ___-devazca paramaM toSaM jagAma ca sahomayA -hari0 173 / 13 / | tolAthI paricchinna, tolAthI vajana karela. toSaNa na. (tri. tuSa+bhAve lyuTa tuS+kartari lyuT) | (na. tulyameva+aNa) tulya, samAna. saMtoSa, saMtoSa. 64%aat, saMtoSa.24, saMtoSana , taulvali puM. (tulvalasyApatyam iJ) tuTavala binA sAdhana. putra. toSaNI strI. (toSaNa+striyAM DIpa) saMtoSa. 64vanArI taulvalyAdi vyA425 prasiddha me // 19 -sa ca strI. yathA-taulvali, dhAraNi, pAraNi, rAvaNi, dailopi, toSala na. (toSaM lunAti lU+Da) bhUsata namaname. devati, vAli, naivaki, devamati, daivaryAjJa, cAphaTTaki, ___ astra, bhUsaj-saj. vailvAla, vaiGki Anurohati, Anuti, prAdohani, naimizri, toSita tri. (tuS+kta) saMtoSa. 5mAusa, puza. 43.8.. prADAhati, vAndhAki, vaizIti, AsinAsi, Ahisi, tok (bhvA. Atma. sa. seTa-taukate) 4jgamana. 2.. Asuri, naimiSi, Asibandhaki, pauSkareNupAli, vaikaNi, taukSika (puM.) ghana zi.. vairaki, vehati / tautAtika na. (tutAtabhaTTena nivRttam ghaJ) tutAta. maTe | tovaraka tri. na. (tuvA idam aN) tuva2. saMdhI, 428. zAstra- nevAzrAvi guromaMtaM na vihitaM tautAtikaM ___(na.) tuvera. darzanam / tattvaM jJAtamaho na zAlikagirAM vAcaspateH tauvilikA (strI.) te. nAme auSadhi. kA kathA -prabodhacandrodayaH / tauSAyaNa tri. (tuSasyAdUradezAdi pakSA. catura* phak) tautika (na.) bhotI. (puM.) chI5. dhAnyanAM photarAMnI pAsenuM. taudI strI. (viSanAzake auSadhibhedeghRtakumA-m) meM toSAra tri. (na. (tuSArasyedaM aN) 52nu, lima ___ tanI vAra nAmanI vanaspati. saMbaMdhI lima, 526naM 50 -dhAraM kAraM toSAraM hermAtitaumbaravin puM. ba. (tumburuNA kalApyantevAsinA suzrute 1 / 45 / proktamadhIyate ini) tumamurume 2yela. zAstra manA2. tman puM. (Atman AlopaH) bhAtmA. Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 996 shbdrtnmhoddhiH| [tyakta-trapA tyakta tri. (tyaj+karmaNi kta) tyA 528, tI, tyAgazIlatA (strI.), tyAgazIlatva na. (tyAgazIlasya tyA 72, bhU.DI.vIdhej - tyaktabhogasya me rAjan ! | bhAvaH tal-tva) 2ta, tyAgI, hAtAj, bane vanyena jIvataH-rAmA0 2 / 37 / 2 / choDanArapaNuM. tyaktajIvita tri. (tyaktaM jIvitaM yena) 4. pAnI tyAgitA strI., tyAgitva na. (tyAgino bhAvaH tljiMdagI tyajI hoya che, jeNe potAno jIva tyAga tva) tyAgIj, hanI. 428. cha te. -madarthe tyaktajIvitA: bhaga0 1 / 9 / / tyAgin tri. (tyaj+ghinuN) tyA 42nAra, ta482tyaktalajja tri. (tyaktA lajjA yena saH) 4o sAla yastu karmaphalatyAgI sa tyaagiitybhidhiiyte-bhg017|11| choDIDoyate, ni4i04. dAna karanAra, bakSIsa karanAra, karmanA phaLano tyAgI. tyaktavat tri. (tyaj+ktavatu) tyA 42tuM, choutuM, (puM.) hAna mApanA, chouna, zU2- tyAgini zUre bhUDI hetuM. viduSi ca saMsargarucirjano guNaM bhavati-paJca0 3 / 2 / 59 / tyaktavya, tyajanIya tri. (tyaj+tavyac/tyaj+anIyar) viSayano tyAga karanAra. tyAga karavA yogya, choDavA yogya. tyAgima tri. (tyAgena niSpannam tyAga+ imap) tyAgI tyaktAgni puM. (tyakto'gniryena) bhanihotra chI.. banela. ghai che mevo dvi4, saMnyAsI.. tyAjita tri. (tyaj+Nic+kta) vayita, 2hitatyaktamanasa tri. (tyaktaM manaH yasya saH) tyAgavAnai dhUpoSmaNA tyAjitamArdrabhAvam-kumA0 7 / 14 / ___manavANu. tyAjya tri. (tyaj+Nyat kutvAbhAvaH) chouvA yogyatyaktR tri. (tyaj+tRc) tyA 42 // 2, chounA2. tIre pratigrahastyAjyastyAjyo dharmasya vikrayaHtyaktvA avya. (tyaj+tvA) tyA zana, choDIna.. prAyazcittattattve / tyA 42vAya, chAna. 42vAyogya tyaj (bhvA. para. sa. aniT-tyajati) choj, mApa, (na.) vaidhRti, vyatipAta vagere rUDA karmamAM choDavAyogya tyAga 42vo -prArabdhamuttamaguNA na parityajanti- yoga mudrA0 2 / 17 / bhUDI he, 6dhRta 42j- tRNamapya- trak, trakh, trag (1. bhvA. Atma. saka. sett-trkte| parityajya satRNam / -satyajya vikramAdityaM dhairyamanyatra 2. bhvA. pa. sa. seTa-bakhati/3. bhvA. para. sa. rAjata0 3 / 343 / seTa-baGgati) gamana, 72, 4d. tyajana na. (tyaj+lyuTa) choutuM, bhU.DI. he, Apa, pu, baGgA strI. (baGgati zobhAdikaM gacchatIti hAna, tyAga. agi+ ac/gi+ac+TAp) te. na. parizcaMdra tyajas puM. (tyaj+bhAve asun) tyAsa rAjAnI rAjadhAnI. tyad tri. (tyajati saMsargamiti tyaj+adiH sa ca | trad (bhvA. para. aka. seT idit-trandati) dhaMdho 52vI, __Git) te, pelu, prasiddhi sarvanAma.. udyogI thavuM, harakoI kAma karavuM, mahenata karavI. tyadAdi (puM.) vyA425 prasiddha . za6 - tyad, trapa (bhvA. Atma. a. veT-trapate) uj, 12mA - tad, yad, etad, idam, adas, eka dvi, yuSmad, trapante tIrthAni tvaritamiha yasyoddhRtividhau-gaGgA0 28 / asmad, bhavat, kim / trapa tri. (trapa+ac, trap+ghaJ) vANu, zaramANa, tyAga puM. (tyaj+ghaJ) tyAga- tyAgAya saMbhRtArthAnAm- ___ %, zarama, 4%%81.. raghu0 1 / 67 / dj - na mAtA na pitA na strI trapamANa tri. (trap+zAnac) sA4-202ma. 5AmanA2. na putrastyAgamarhati -manu0 8 / 319 / na. -kare trapA strI. (trapyate iti, trapate anayA asyAH vA trap+ zlAdhyastyAgaH-bhartR0 2 / 65 / (tri.) tyAga, tapasvI, aG) zarama, us- mandatrapAbhara0 -gItago0 12 / vai20I . 4.%%L- nIcaM varSavarairmanuSyagaNanAbhAvAdapAsya trapAmantaH tyAgazIla (tri.) tyA 42tuM, hAna 42tuM, pakSAsa. kaJcukikaJcukasya vizati trAsAdayaM vAmanaH . 42. ratnAvalyAm / huma, hArti, musA strI.. Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ trapAka-trayodazan shbdrtnmhoddhiH| 997 trapAka puM. strI. (trap+Aka) meM tanA. 27 / trayastriMza tri. (trayastriMzat+pUraNe DaT) tevIsa . ti. trayastriMzat strI. (tryadhikA triMzat) tatrIsa, tetrI sanI trapAkara tri. (trapAM karoti) 4.8%0 52nA, 12 saMdhyA . pahoMcADanAruM. trayastriMzatpati puM. (trayastriMzato devAnAM patiH) dra, trapAnirasta tri. (trapA nirastA yena) 4. zarama sAThe prapati. bhUDI. cha ta, ni[4deg4, zarabha. trayastriMzastoma puM. (trayastriMzat stoma asya pRSo.) te. trapAnvita, pAvat tri. (trapayA'nvitaH/trapA+matup) nAmano eka yajJa. lAjavALuM, zaramavALuM. trayastriMzin na. (trayastriMzat RcaH santyasmin ini trapAraNDA srI. (trapAyAM raNDeva) vezyA strI, chIna, Dicca) tetrIsa. yAmothI vAtuM me. sAma. 22. trayI strI. (tri+ayac+GIp) trayI vai vidyA trapAvarjita, pAhIna tri. (trapayA varjitaH/tri. trapayA Rco yajUMSi sAmAni-zata0 manu0 1 / 23 / trIhUM, hInaH) 4. vinAnu, zarama. vinAnu, zarama. ve, yahurveda, sAmave. avAjava4 - vyadyotiSTha trapita tri. (trap+kta) sAThe, zaramAyesa.. sabhAvedyAmasau narazikhitrayI-zizu0 2 / 3 / pati bhane trapiSTha, trapIyas tri. (atizayena tRptaH atizAyane hAzavAjI strI, Una, 36, somarAThi nA. vanaspati. padezaH atizayena tRptaH Iyasun trapAdezaH) | trayItanu puM. (trayI vedA eva tanurasya) sUrya, sU24 - atyaMta tRpta thayela, atyanta saMtuSTa, atyanta trayyA vidyayA bhagavantaM trayImayaM sUryamAtmAnaM yjntelAjavALuM, ghaNuM ja zaramALa. bhAga0 5 / 20 / 41 / bhAnu Au. trapu, trapula, trapus, trapusa na. (agniM dRSTvA trapate trayIdharma puM. (trayyA vedatrayeNa vidhIyamAno dharmaH zAka. lajjate iva trap+ un/trap+ulac/trap+us/ sa.) vaihi dharma, vahAtadharma. trap+ usa/ sIkheM -yadi maNistrapuNi pratibadhyate- | trayImaya puM. (trayyAtmakaH mayaTa) sUrya, sU24, 40.50k paJca0 175 / -bhaume trapuH zanau lauhaM rAhAvazmAni jAu, 52mezvara -trayImayAya triguNAtmane namaH-kA0 1 / kIrtayet-gRhabhAvaprakAze / 55, 51551.. (tri.) vehota. dha bhaya, vaidha35 -trayIvarjamitarA trapukarkaTI strI. (trapuvat zubhrA karkaTI) me tanI vidyAH paripAThitau -uttara0 2 / 81531. trayImukha puM. (trayI vedA mukhe yasya) uten, Lax. : trapuTI strI. (trap+uTak+gaurA GIS) 10. alayI... trayI vedA mukhe yasya-hema0 3 / 4 / 75 / trapuSa na. (trap+uSas) sus, 31551, yAma. trayIvedya tri. (tribhirvedairyad vedyam) le 3 aal dvArA trapuSI, trapusI strI. (trapuSa, trapus+GIS) 50531, Ne0. zAya.te- trayIvedyaM hRdyaM tripuraharamAdyaM trinynmmahendra vAruNI latA nAmanI vanaspati. Ananda0 2 / trapsA (sI.) ghanIbhUta thayera mAI ko3. trayIsaMvaraNa na. (trayANAM saMvaraNaM gopanama) chapAvavAnI trapsya na. (drapsyaM dasya taH) ghATana.thayedavaMhI. mAra gupta. rAjavAnI.. vastumao (svarandhragopana, trya na. (trayo avayavA yasya tri+ayac) / pararandhrAnveSaNagopana, bhane mantragopana) me.To. // 5 // savayavANu, al- akAraM cApyukAraM ca makAraM durbalatA, zatrunI durbalatA ane potAnI nIti. (om) ca prajApatiH / vedatrayAt niradUhat bhUrbhuvaH- | trayodaza tri., jayAdazI strI. (trayodazana paraNArtha DaTa/ svaritIti ca-manu0 2176 / zanI uttare 352rAto trayodazyAM bhavaM sandhivelA aNa) tabha.teranI saMdhyA za6 bha3- vacanatraya, guNatraya vagaire. (puM. taratIti pU[ 422, terazanA hivase. thanA2 - rUpAnvitaH tR+DriH) enI. saMdhyA- trayaH / sAttvikabhAvahInaH sakhI ca bAlye jananIpriyazca / trayaHpaJcAzat strI. (tryadhikA paJcAzat trizabdasya sadAlasaH zilpaguNaikavettA trayodazI janmatithiryadi trayA dezaH) trepana, pananI saMdhyA. syAt- koSThIpradIpe / trayayApya puM. (vayaM janmatrayaM yAti yA+Apya) yA trayodazana tri. (trayazca daza ca tryadhikA daza vA zAka0 janma pAmela. sa0 traya AdezaH) te2, tarI saMdhyAvA. Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 998 shbdrtnmhoddhiH| [trayodazika-trAsita trayodazika tri. (trayodazI+Than) tarasane hivase retuM, | trasura, trastarUpa, trasnu tri., trasta na. (tras+ urac/ terame divase kareluM. trastaM rUpaM yasya/tras+knu/tras+ kta) trAsavANu, trayyAruNa (pu.) bhAdhAtAzanI me. 25%t. trAsa. pAmela mAra, bI.495 -sItAM saumitriNA tyaktAM tras (divA. para. a. seTa-trasyati/bhvA. para. a. seTa- sadhrIcI trasnumakikAm-bhaTTi0 67 / (na.) trAsa, trasati/bhvA. para. a. seTa-uMsati) trAsAbhavA - bhaya- trastaikahAyanakuraGgaviloladRSTi: -mA0 4 / 8 / pramadavanAt trasyati-kA0 255 / - kaperatrAsiSurnAdAt zAca -savirAmaM tritAlaM ca ekaM zUnyaM tathA pare / -bhATTa0 9 / 11 / dAvamaya pAmavahAvaM, hAthA zeSe trastaM tritAlaM ca devasAra itIyate -saGgItadAmodaraH / 4 (bhvA. para. a. seTa-trasati) mosaj, j, tarata- trastaH samastajanahAsakara: kareNuH-zizu0 / Ang, utej. (curA. ubha. a. seTa- traMsayati, trasyat tri. (tras+zatR) jItuM, bhaya matuM, trAsa. sayate) 45 , 4.5j. (curA. ubha. sa. seTa pAmAM. trAsayati, trAsayate) 4, 543, jIvarAva . vitrastamugdhahariNIsadRzaiH kaTAkSaH - bhartR0 1 / 9 / sAmA trA. (adA. A. saka. aniTa) 2kSA 12, pANaj. trANa na. (trai. pAlane+bhAvakaraNAdo lyuT kto vA) thaj, 12514g, bhanAI 42vI.. basa tri. (tras+ac) 32, ma -RjuH praNihito 2kSa 42- ArtatrANAya vaH zastraM na prahartumanAgasigacchat trasa-sthAvaravarjakaH -mahA0 12 / 9 / 19 / hAsatuM za0 1 / 11 / jayAvag, tana 42, 2kSaNa, mAzraya, yAsatuM. (na.) sa25ya, vana, 4 , rAna. rakSaNa karanAra, kavaca, bakhtara, astra, trAkamANa nAme trasayoni puM. (trasANAM yoniH/(tri. trasANAM yonirasya) vanaspati. (tri. trai +karmaNi kta tasya naH) 2kss| savona utpatti sthAna. (tri.) trasavomA 42j, ayAve, tana . utpattivALuM. trAta tri. na. (trai+kta tasya natvAbhAvaH) 269 42. trasadasyu (puM.) Hindu RA%AnI. me. pautra putsino. -trAtaM tvayA samaramUrdhani te'pi hatvA- mArka0 4 / 22 / jayAve, tana 29, 21mayAba, mAzraya. sana na. tri. (tras+bhAve lyuTa/tras+lyu) bhaya, trAtR tri. (trai+tRc) 2kSA 42nA2, jayAva. 282. trAsa, trAsa. pAbhavA, vI, udvega (tri.) trAsa.yu.., trApuSa tri. (trapuS+aN) 5thAranu, uthIrana banAvesa, bhayabhIta, jIvANu, zrI. sIsAnuM banAvela. trasanADI strI. (jai. prA. tasanADI) sa. pIne 23vAno trAman tri. (tre pAlane+manin) 2058, 2kSA 422. pradeza ke je lokonI vacce eka rAja pramANa lokanA trAyat, trAyamANa tri. (trai+zata/trAyate, trai+karmaNi nIcenA cheDAthI uparanA cheDA sudhI che. zAnac) 2kSA 2tuM, yAva. 42tuM. trasanAman na. (je. prA. tasanAma) 40 yathA .sapA trAyantikA, trAyantI, trAyamANA srI. (trAyantI+svArthe maLe tevI nAmakarmanI eka prakRti. ka/trai+zatR+ GIp/trAyamANa+TAp) rakSA 42tI, trasapodikA strI. (je. prA. tasavAiyA) 3 diyaa| trAyamANa nAmanI vanaspati. 4. trAsa puM. (tras+bhAve ghaJ) bhaya, 40.5, ma1i-0.5wil. trasaprANa puM. (jai. prA. tasapANa) DAlatA-yAsatA pra... trasara puM. (vasanti dhAtUnAmanekArthatvAt sUtrANi mana-hopa, mAtaM.- antaH kaJcukikaJcukasya vizati veSTayantyaneneti tras aran) 452nu, vAnasAdhana. trAsAdayaM vAmanaH -ratnA0 2 / 3 / / tAsanI.. trAsakara, trAsadAyin, trAsana tri. na. (trAsaM karoti/ trasareNu strI. puM. (trasaH reNuH yasyAH/trasaH reNuH) sUryanI trAsaM dadAti/tras+Nic+ lyuTa) mayaM.42 trAsa. patnI. (kuM.) jALiyAmAMthI AvelA sUryanA prakAzamAM upajAvanAra, bhaya denAra, bhaya upajAvavo te. uta 2044935 -jAlAntaragate bhAnau sUkSmaM yad dRzyate trAsita, trAsin tri. (tras+Nic+kta/tras+Nini) rajaH / prathamaM tatpramANAnAM trasareNuM pracakSate- bhaya pamADela, bIvarAvela, bhayavALuM, trAsavALuM, manu0 8 / 132 / sImArI 2%85. bIkavALuM. Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tri- trikUTa ] tritri. (tR + Dri) e. -ta eva hi trayo lokAsta eva traya AzramAH manu 2 / 299 / - priyatamAbhirasau tisRbhirbabhau - raghu0 9 / 18 trINi varSANyudIkSate kumAryutumatI satI manu0 9 / 90 / / triMza tri. (triMzat + DaTa) trIsabhuM. triMzaka tri. (triMzatA krItaH) trIzathI jarIhesa. triMzan, triMzin tri. aMzataH parimANamasya / triMzat parimANamasya ) zrI nIzanI saMkhyAvALuM, trIzanA parimANavALuM. triMzatka tri. zabdaratnamahodadhiH / tparimANamasya kan) trIzanuM Toju, trIzano jaya, trIza paribhAzavANI avayava, trIza. triMzati strI. (triMzatpRSodarA0 ) zrIsanI saMkhyA. triMzattama tri. (triMzataH pUraNam tamap) trIbhuM. triMzatpatra na. ( triMzataH patrANyasya) poyasuM, caMdraviDAsI DumaNa. triMzAMza puM. (triMzastriMzatpUraNoM'zaH ) trIzamI lAga trika na. puM. tri. ( trayANAM saMgha kan / puM. tri+kan) traNanuM ToLuM, traNano samUha, pIThanI nIcenuM eka kazcidvivRttatrikabhinnahAraH - raghu0 6 | 16 | hADakuM oM-praNava, maMtranA traNa akSara, eka sthaLe maLatA traNa mArga, traNa vastuno samudAya jemake haraDAM, beDAM ane sAmaNAM (triisA), (triuTu) sUMTha, bharI, pIpara, deunI lAga, vanaspati gojaraM. (tri.) trIbhuM. trikakut puM. tri. ( trINi kakudatulyAni zRGgANyasya kakudasya antyalopaH / tri. tisraH kakudo'sya ) zijaravANI parvata, triTa parvata, viSNu - tathaivAsaM trikakudo vArAhaM rUpamAsthitaH / trikakuttvena vikhyAtaH zarIrasya pramApaNAt -mahA0 12 / 342 / 90 / te nAbhe kheDa yaza. (tri.) tra zijaro Tu bhUMghavANuM. trikakubh puM. ( tredhA kaM pItamudakaM skubhnAti skumbh+ kvip) udyAna vAyu-ThenAthI khoDaara jAve che te nAmano eka yajJa. trikakubdhAman puM. (tisRNAM kakubhAM samAhAraH trikakubha tad dhAma Azrayo yasya) viSNu. trikaTa puM. ( trIn vAtAdidoSAn kaTati AvRNoti kaT+ac) gojaraMnuM Ara, gojaraM. trikaTu na. ( trayANAM kadanAM samAhAraH ) suMTha, bharI ane pIpara kaTutraya-vizvopakulyA maricaM trayaM trikaTu kathyate -bhAvapra0 / 999 trikaNTa, trikaNTaka puM. (trayaH kaNTAH kaNTakAH yasya trikaNTa + svArthe kan ) gojaraMnuM Au, gojaraM, vanaspati vAvaDiMga, kheDa bhatanuM bhAchasuM. (tri.) aMTAvAmuM. trikadruma (puM.) bhyoti, AyuSa ane go khetra nAma. trikarman puM. ( trINi karmANi asya) chAna, yajJakhane adhyayana e traNa karma karanAra dvija. trikaza na. ( tisRNAM kazAnAM tadAghAtAnAM samAhAraH ) cAbukanA traNa prahAra. trikazUla na. ( trIke zUlam ) pITanA sAMdhAmAM thato kheDa phUlano roga. trikA strI. (tridhA kAryAta kai+ka) IvA pAse pANI kADhavAnuM eka yaMtra, pANI kADhavAnI gareDI. trikANDa puM. ( trINi kANDAni yasya) amarasiMhano traNa kAMDavALo koza-amarakoza. trikANDa (na.) nirukta. facnusta. (facs+319) asis, agua. trikAya puM. ( trayaH kAyA asya trikaM duHkhatrikamityasmAt i apAdAne ac vA) juheva trikArSika na. ( trayANAM vAtApittakaphAnAM kArSikam ) sUMTha, ativikhanI kaLI, ane motha e traNanuM maLeluM auSadha. trikAla na. ( trayANAM kAryyakAlabhUtabhaviSyatkAlAnAM samAhAraH) bhUta, bhaviSya, vartamAna se ega jhaNa trikAlajJa, trikAladarzin, trikAlavit tri. puM. - sa (trikAlavatipadArthAn jAnAti jJA + ka / trikAlaM tadvati vastu parthyAta dRz Nina / trikAlaM vetti) bhUta, bhaviSya, vartamAna e traNa kALane jANanAra. tIrthaMkara, arihaMta, DevaNI, sarvajJa chaina tIrtha42 puruSa. trikUTa puM., trikUTalavaNa na. ( trINi kUTAni zRGgANyasya trikUTam sAmudramiva lavaNam) / zijaravANA parvata, je khArA samudranI vacce Avelo che sAgaramanAdhRSyamatikramya mahAbalaH / trikUTasya taTe laGkAM sthitaH svastho dadarza ha - rAmA0 5 / 2 / 1 / sarvaratnamayaH zrImAn trikUTo nAma parvataH / vAmanaH (puM.) adhavizeSa yo'sya lalATasthA AvarttA adharottarAH / trikUTaH sa parijJeyo vAjivRddhikaraH para:- avacikitsitaM - 4 / 9 / (na.) samudranAM pAzInu jAithI taiyAra resuM bhIhu, sIMdhava, jAMgaDacAra, jaMgaDI jAra. Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1000 shbdrtnmhoddhiH| [trikUTavat-trijaTa trikUTavat pu. (trINi kUTAni santyasya matup masya | trigartaka, trigatika puM. (trayo gartA yatra trigarta+svArthe __vaH) triya, trikUTa parvata. ka) nAme meM. 122, saMgha2 12, Aust2 prainno trikUTA (strI.) te. nAbhe . bhairavIhavI. 'taMtrasA2'bhAM. | samAsa 38. che. trigartaSaSTha puM. va. (trigartaH SaSTho vargo yasya) ta trikUrcaka na. (trINi kUrcakAnyasya) me. tarnu / nAmano AyudhajIvI saMgha. dhAravALuM zastra. trigartA strI. (trayo yonisthAH gartA asyAH) atyaMta trikoNa na. tri. (trayaH koNAH yasya) (0 - bhI sevA. strI, motI, tanI nAnI 132. karatoyAM samArabhya yAvad dikkaravAsinI / zatayojana triguNa na. tri. (trayANAM sattvarajastamasAM guNAnAM samAhAraH vistAraM trikoNe sarvasiddhidam-zabdArthacintAmaNau / samAhatAH vA trayo guNAH/tribhirguNyate ka) satya, strInuM guhyAMga, lagnathI navamuM tathA pAMcamuM sthAna, raja ane tama e traNa guNa. traNathI guNela, traNa mokSa. traNa khUNAvALo harakoI padArtha, traNa khUNAvALuM. ga. -vratAya maujI triguNAM babhAra yAmtrikoNaphala na. (trikoNaM phalamasya) zAgA. kumA0 5 / 10 / -sapta vyatIyustriguNAni (21) tasya trikSAra na. (trayANAM kSArANAM samAhAraH) sA dinAni dInoddharaNocitasya- raghu0 2 / 25 / / // 2, 4 2. ane. 8462- sarjikA TaGkaNaM caiva yavakSAra triguNA strI. (trayo guNAH asyAH) hu. vI. - udAhRtaH-vaidyakarasendra0 / padaistribhirbalirbaddho rAgAditripatho'thavA / utpattitrikSura puM. (trINi kSurANIvAgrANyasya) kokilAkhya _ sthiti-nAzeSu rajAditriguNA matA-devIpu0 45 a0 / tAlImakhAnA-ekharo nAme vanaspati. triguNAkRta tri. (triguNaM kRtvA kRSTaM DAc+kR+kta) trikh (bhvA. para. sa. seTa-triMkhati) 4, 5se. 4j. - traNa vakhata kheDela khetara. triguNAtmaka na. (trayo guNAH AtmA yasya) sAna. trikha na. (tridhA khaM AkAzo'vakAzaH atra) sI.su. triguNita tri. (tribhirguNitaH) trikhaTava na., trikhaTavI strI. (tisaNAM khaTavAnAM samAhAraH yI gu9 mata. garoda. __ trikhaTva+GIp) . MUZAL, 9.5no samuhAya. triguNI strI. (trayo guNAH patre'syAH gaurA. GIS) trikharva (puM.) sAmavanI.me. zAjAnu adhyayana 2nAra. bImArnu vRkSa. trigaGga avya. (tisro gaGgA nadyo yatra) te. nAmarnu, me. trigUDha na. (triguh+kta) strInI. vaza 4 puruSarnu, nAya, tAtha. strInA vezamAM puruSanuM kArya. trigaNa puM. (trayANAM gaNAnAM samAhAraH) dharma, artha, ma tricakra puM. (trINi cakrANyasya) azvinI kumArIno 25. triva0- na bAdhate'sya trigaNaH parasparam - tricakSus puM. (trINi caDUMSi asya) zava, maheva.. kirA0 1 / 11 / tricatura tri. (trayo vA catvAro vA vikalpArthe ac) trigata tri. na. (tri+gama+kta) mA gaera 19. yAra -gatvA javAt tricaturANi padAni sItAzata. 42j, 5 raste gaye. (na.) mAthI 9 | bAlarAmA0 6.34 / artha nIkaLe che evuM vAkya. tricit puM. (trIn agnIn cinoti sma ci+bhUte kvip) trigarta puM. (trayo gartA yatra) yaial-19 gata cha traNa agninuM cayana karanAra, traNa agnine ekaThA eTale kAmAMganAo che evo lAhora nAmaka deza - 12 // 2. 'uttarataH kailAsaH' ityupakramya-trigata- turagAnanAzva- tricita puM. (tribhAgotseghAdibhiraSTakAdibhiH citaH) mukhAH -bRhatsaMhitAyAm / gAhapatya nAmano yajJIya agni. trigandhaka na. (trayANAM gandhakadravyANAM samAhAraH) 24, trijagat na. (triguNitaM jagat saMjJAtvAt karmadhArayaH) elacI ane tamAlapatra e traNa gaMdhaka dravya. svargaloka, aMtarIkSaloka, ane bhUloka athavA svarga, trigambhIra puM. (tribhirgambhIraH) sulakSa puruSa len| matya ane. pAtAla me. e. 5. svara, mi. ane. sattva. me. jo bhI2. Doya. cha. | trijaTa puM. (trayo jaTAH yasya) ziva, mAheva.. Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ trijaTA-tridazAyana shbdrtnmhoddhiH| 1001 pinaM zabdAta varAha0 thAnAmA trijaTA strI. (tisro jaTA yasyAH) sapanA bhanama | mupajIvati-bhAga0 / (puM. tridaNDamasyAstIti ac) sItAnA pakSamA 2sI. me 2|kss.s. -rAkSasI trijaTA saMnyastAzrama, saMnyAsa Azrama, dharmaniSTha saMnyAsInI. vRddhA prabuddhA vAkyamabravIt- rAmA0 27. kANDa / savasthA -tridaNDametannikSipya sarvabhUteSu mAnavaH / trijAta, trijAtaka na. (triguNitaM jAtaM sugandhidravyarUpaM | kAmakrodhau tu saMyamya tataH saddhi niyacchati sundaradravyam-karma0 sa0/trijAta+kan) samAna bhAge. manu0 12 / 11 / ta-sayI mane tamAlapatra- tvagelApatrakastulyaistri- | tridaNDadhAraNa na. (tridaNDasya dhAraNam) 25 67 58295. sugandhi trijAtakam- rAjanighaNTaH / 12vA te, saMnyAsano svIDat2. trijIvA strI. (triSu rAzISu jIvA) // zimonI / tridaNDin puM. (tridaNDamastyasya ini) saMnyAsI, jyA, traNa cihnonI trijyA agara 90 koTi ardha- saMnyAsamAzramI -vAgdaNDo'tha manodaNDaH kAyadaNDavyAsa. . stathaiva ca / yasyaite nihitA buddhau tridaNDI sa triNa na. (tRNa pRSo.) tRNa za6 zubho -rephekArasaMyukta- ucyate-manu0 12 / 10 / / mavyutpannaM zabdAntaramasti / -utkSipta-triNapatrapAMzuvihagaH | tridala puM. (trINi dalAni yasya) jIlAna, 3. saumyasvanaH pUjitaH- varAha0 / tridalA, tridalikA strI. (trINi dalAni pratipatraM ysyaaH| triNata tra. (triSu sthAneSu nataH) 3. sthAnobha nabhedI | trINi dalAni pratipatre'syAH kapa) me tanAvado, triNatA strI.,triNatva na. (triSa sthAneSa natA saMjJAtvAta ___ % sa. Natvam triNasya bhAvo vA tala-tva) dhanuSa- tridaza puM. (tisro dazA janmasattAvinAzAkhyA na tu svaguNairAptaphalaprApterAkRSya gaNikA iva / kAmukA vRddhiryasya tRtIyA dazA yasya saH) heva, vi. ti. iva nAlikAMstriNatA sahasAmucan -zizu0 19 / 61 / q. (puM. ba. va.) zrI.sa., trIsa.nI. saMnyA . ghAsapaNuM. ___ (tri. tridazan+ DaTa) tara . triNava paM. (trirAvRttA nava Dac samA0 saMjJAtvAt Natvam) | tridazaguru, tridazAcArya puM. (tridazAnAM guruH AcAryo sattAvIsa vakhata gaNela eka sAma stoma. vA) sUDaspati. triNAciketa puM. (triH kRtvazcito nAciketo'gniryena | | tridazagopa puM. (tridazo devabhedaH indraH gopo rakSako'sya) pRSo0 / saMjJAtvAt Natvam) . tanI madhvaryu, dragopa. nAmanI 1.32 -zraddadhe tridazagopamAtrake yajurvedano eka bhAga. __ dAhazaktimiva kRSNavartmani-raghu0 11 / 42 / trita (na.) te namanI meM vano meha, haivati, tridazadIrghikA strI. (tridazAnAM dIrghikA) bhAgIrathI brahmAnA mAnasaputra eka RSi. nahI -jou, sva.fu. tritakSa na., tritakSI srI. (trayANAM takSNAM samAhAraH vA tridazan (tri.) te2, tarI saMdhyA. GIS) / suthAra, 39 suthArarnu Toj.. tridazanadI, tridazavApI strI. (tridazAnAM nadI) mA0.2thI. tritaya na. (trayANAmavayavaH trayo'vayavAH yeSAM vA tayap) ___ nahI, gaMga nahI. 39, rAnI saMjyA -dharmazcArthazca kAmazca tritayaM jIvite tridazapati, tridazAdhipa, tridazAdhyakSa puM. (tridazAnAM phalam -mahA0 13 / 111 / 18 / nIsaMdhyAvA . ___ patiH/adhipaH/adhyakSo vA) . zraddhA vRttaM vidhizceti tritayaM ttsmaagtm-sh07|29|1 / trida tridazamaJjarI strI. (tridazapriyA maJjarI yasyAH saMjJAtvAt tritA strI., tritva na. (tri+tal tva) . na kap) tulasI tritApa na. (trayANAM tApAnAM samAhAraH) mAdhyAtmi., tridazavadhU, tridazavanitA strI. (tridazAnAM vadhUH/vanitA) Adhibhautika, ane Adhidaivika e traNa tApa. apsa.28, hevAMganA -kailAsasya tridazavanitAtridaNDa na. (trayANAM daNDAnAM samAhAraH) trA, darpaNasyAtithi: syAH-megha0 58 / / yatinArA - vamana, yA me.rAnI. tridazavarman na. (tridazAnAM vama) 2 sazubha pravRtti, vAyA, mAya29. sAne mAnane. samAdhAna tridazasarSapa puM. (tridazapriyaH sarSapaH) heva sarasava. 42vArnu bha, pAuno samudAya -yastvasaMyataSaDvargaH tridazAGkuza na. (tridazeSvaGkuzamiva) chaMdranu 4.. pracaNDendriyasArathiH / jJAna-vairAgyarahitasridaNDa- | tridazAyana puM. (tridazAnAmayanaM yasya) viSNa. Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1002 shbdrtnmhoddhiH| [tridazAyudha-trinayana tridazAyudha paM. (tridazAnAmAyudham) danu, 4, danu / tridoSaja tri. (tridoSAjjAyate jan+Da) vAta, pitta dhanuSa. ane kaphanAM prakopathI pedA thanAra sannipAta rogavikAra tridazAri puM. (tridazAnAmariH) sasura, 28kSasa.. -cirajvare vAtakapholvaNe vA tridoSaje vA tridazAlaya, tridazAvAsa puM. na. (tridazAnAmAlayam/ | dazamUlamizraH- cakrapANidattaH / AvAsaH) 20, 25vata -anujJAtaH kaco gantumiyeSa | tridhanvan (puM.) te namanI me 20%. tridazAlayam-mahA0 176 / 66 / tridhA srI. (tri. prakAre dhAc) 39 // // , 390 . tridazAhAra puM. (tridazAnAmAhAraH) amRta. -tridhA''tmAnaM sa bhagavAn sasarja paramezvaraH - tridazI (strI.) tarasa.. varAhapu0 / -dharmeNArthaH samAhAryo dharmalabdhaM tridhA dhanam tridazeza, tridazezvara puM, tridazezI, tridazezvarI -mahA0 13 / 14178 strI. (tridazAnAmIza:-IzvaraH/tridazezaH tridazezvaraH DIpa) | tridhAtu pu. (trAn dhamAthakAmAn dadhAti puSNAti dhA+tana) iMdra. (strI.) huvA - surAGganAstridazA devA nandinI gapati, goza. (na. trayANAM dhAtUnAM samAhAraH) dvandvabhirmatA / teSAM ca vandinI nandI IzatvAt traNa dhAtu, traNa dhAtuno samudAya. tridadezvarI-devIpu0 45 a0 / tridhAman tri., tridhAmUrti strI. (trINi dhAmAni yasya) tridina na. (trayANAM dinAnAM samAhAraH) e. hivasa, jene vAsa karavAnAM traNa sthaLa hoya te. (kuM.) ziva traNa divasano samUha. viSaya -saMsArAkhye mahati jaladhau majjatAM nanidhAman ! tridinaspRz puM. (tridinaM spRzati spRz+kvip) - mukundamAlAyAm 11 / mani, mRtyu, yi vRkSa, (na.) sva. (na. trayANAM dhAmnAM samAhAraH/DIpa vA) jyotizAstra prasiddha kSaya divasa, eka sUrya divasa 3 dhAma -haMso haMsena yAnena tridhAma paramaM yyaune traNa caMdra divasanuM maLavuM te. bhAga0 3 / 24 / 20 / tridiva puM. na. (trayo brahmAdayo dIvyantyatra ghabarthe AdhAre ka) svA, 2000- trimArgayeva tridivasya mArgaH tridhAmUrti puM. (triprakArA mUrtiryasya) , vi. ane. mahezvaranI evI traNa prakAranI mUrtivALA paramezvara, kumA0 1 / 28 / tridhAra tri. (trisro dhArA agrANi triSa sthAneSa vA tridivA strI. (tri+div+ka+TAp) mA02thI. nahI dhArAH pravAhAH asya asyAH vA) paravANu, tribhAmA RSikulyA ca ikSudA tridivAcalA - traNa dhArAvALuM, traNa pravAhavALI gaMgA. matsya pu0 113 / 31 / tridhAraka puM. (tisro dhArA agrANyasya tataH svArthe tridivAdhIza, tridivAdhIzvara, tridiveza puM. (tridivasya ___ saMjJAyAM vA kan) me tanu tR, 3 tRe. ___ adhIzaH/adhIzvaraH/IzaH) ,dra heva. tridhArasnuhI strI. (triSu bhAgeSu dhArA yasyAH sA eva tridivodbhava puM. (tridive udbhavo yasya) svabhai 6tpana snuhI) se tano thora. thanAra deva. tridhArA strI. (triSu sthAneSu dhArA yasyAH) funahI. tridivodbhavA srI. (tridiva+ut+bhU+ac+TAp) | tridhAvizeSa puM. (tridhA triprakAro vizeSaH) sUkSmAhi hevAMgana, gaMga nahI, bhoTI adAyI.. ___35vizeSa. tridivaukas, tridivaukasa puM. (tridivam oko yasya) tridhAsarga puM. (triprakAraH sarga) L 4.512nI sRSTi, va, su2. aSTavidha deva sarga-pAMca prakArano taiyegyonisarga ane tridRz tri. puM. (timro dRzaH yasya) 35. netravANu, se 15t2no bhAnuSyasa - aSTavikalpo daivastaiziva, maDAva. ryagyonazca paJcadhA bhavati mAnuSazcaikavidhaH samAsato'yaM tridoSa na. (trayANAM doSANAM samAhAraH) ad, pitta tridhAsargaH / bhane 46 me. hoya, me... 58o kSoma.. | trinayana puM. tri. (trINi nayanAni yasya) maDAva, ziva tridoSaghna tri. (tridoSaM hanti han+ac) ad, pitta, ___-tripuraghnaM trinayanaM trilokezaM mahaujasam- mahA0 ane kaphanA ekaThA doSane haNanAra. 14 / 8 / 27 / 15. netravANu, 19 inauj. Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1003 trinayanA-tripATha] shbdrtnmhoddhiH| trinayanA strI. (trINi nayanAni yasyAH) hu[ hevI- nayaM | tripatha na. (trayANAM pathAM samAhAraH ac) 39 // 19 // sanmArgadharmatvaM dRSTau trinayanA matA- devIpu0 45 bhAno samudAya, 9 2stA- ghRtasatpathastripathagAbhitaH a0 / -vibhrANAM vizadaprabhAM trinayanAM vAgdevatAmAzraye- sa tamAruroha puruhUtasutaH -kirA0 6 / 1 / (tri.) . mAtRkAdhyAne / rastA, traNa rastAvALuM. trinavati strI. (tryadhikA navatiH) alg (83). tripathaga tri. (tripathe gacchatIti gam+Da) 9. 22te trinAka puM. (nAsti akaM duHkhaM yasmin nAkaM tRtIyaM 42. nAkaM vRttiviSaye saMkhyAzabdasya pUraNArthakatvAt) huM tripathagA, tripathagAminI strI. (tripthg+ttaae| svarga, uttama sthAna. tripatha+gam+Nini+GIp) (bhA2025. nahI.-iu nahI.. trinAbha puM. (trayo lokA nAbhau yasya ac samAsAntaH) gaGgA tripathagA nAma divyA bhAgIrathIti ca / trIna viSya triniSka tri. (tribhiH niSkaH krItam ThaJ tasya vA patho bhAvayantIti tasmAt tripathagA smRtA rAmA0 1143 / 6 / luk) 39 / sonAmahArathI pArIhesa. trinetra tri. puM. (trINi netrANi yasya) 3. Mitauj. tripada tri. (trayaH pAdAH asya) vAparAvAsa maDAvi, ziva- nijatrinetrAvataratvabodhikAm -201 / 6 / caraNavALuM, traNa pAdavALuM, traNa pAMdaDAMvALuM, traNa trinetracUDAmaNi paM. (trinetrasya cUDAyAM maNiriva) yaMdra, ___pAyAvA. (puM.) paramezvara. (na.) 3 pAyAvANI ghoDI. pU2. trinetrarasa (pu.) vaidya zastra prasiddha me 2i, 2sAyana. tripadA strI. (trayaH pAdAH asyAH) uyatrI maMtra - trinetrA strI. (trINi netrANIva zarIre yasyAH/trINi netrANi __ oGkArapUrvikAstisro mahAvyAhatayo'vyayAH / vipadA yasyAH vA) vArA46, gahivA, (tri.) netravANI.. caiva sAvitrI vijJeyaM brahmaNo mukham -manu0 281 / tripakSa na. (trayANAM pakSANAM samAhAraH) 29 // 56, 7 | tripadI strI. (trayaH pAdAH yasyAH) 646, vyaya bhane. 9.64uiyAM, ho bhalinI. (puM. tRtIyaH pakSaH dhruva e traNa pada, gAyatrImaMtra, hAthIne page bAMdhavAnI saMkhyAzabdasya pUraNArthakatvAt) trI. 5kSa. horI- nAsatkariNAM graivaM tripadIcchedinAmapitripaJca puM. ba. va. (triguNitAH paJca) 542. raghu0 4148 / yA, utpana tha, nAza vo bhane tripaJcAGka puM. (tripaJca paJcadazAGkAnyasya) me tanI sthi2 23 se 56 -yeSAM saGgItake nityaM samAvi. nivItiH kinnarAkhyikA / saiva syAt prAkRte jJAne tripaJcAzat strI. (tryadhikA paJcAzat) trepana, pananI tripadIti parizrutA-kAvyodayaH / / __saMdhyA (43). triparikrAnta puM. (triSu vRtyarthaM karmasu parikrAntaH ceSTamAnaH) tripaTu (puM.) Aya. yAjana, adhyApana ane pratigrahabhikSA e traNa karma tripatAka na. puM. (tisraH patAkA iva rekhA yasmin) | karI jIvanAra brAhmaNa. lalATa, kapALa, traNa rekhAvALuM kapALa, traNa sIdhI triparNa puM. (trINi trINi parNAnyasya) parI-suDAnu injIvANo hAtha- tripatAkakareNAnyAnapavAryAntarA 3, bI.sI. (tri.) 2. 5ibiauj... kathAm / anyo'nyAmantraNaM yat syAjjanAnte tajjanAntikam-sA0 da0 6154 / triparNI strI. (troNi parNAni pratiparNamasyAH) dI pAsa, vanaspati bhoravesa- yAtukaH zAlakalyANI tripatra (pu.), tripatraka tri. (trINi patrANi yasya / tripatra+kan) bIdAna A3- UrdhvapatraM haro jJeyaH patraM vAmaM triparNI pIluparNikA -carake 27. a0 / vanaspati. vidhiH svayam / tryahaM dakSiNapatraM ca tripatradalamityuta jaMgalI gAMjo, sameravo nAme vanaspati, traNa pAMdaDAM. bRhaddharmapu0 11. a0 / jAjarAnuM 3. (tri.) 39. triparNikA strI. (trINi trINi parNAni yasyAH saMjJAyAM viesiauj. (na. trayANAM patrANAM samAhAraH tataH kan) kan TApi ata itvaM ca) hAnA hAvaza... 19 // 5iz3i, 55 5isino samUDa- tulasIkundamA- | tripATha puM. (trayaH pAThAH) dhana, 56 ane. ma, mevA lU'patrANyAhunipatrakam-devIpu0 / | traNa pATha, vedanI saMhitArUpa pada ane kramano pATha. Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1004 shbdrtnmhoddhiH| [tripAThin-tripuruSa tripAThin puM. (trIn padakramasaMhitArUpagranthAn paThati- | tripuTI strI. (trINi puTAnyasyAH, trayANAM puTAnAM samAhAraH) paTh+Nini) vahana 56, 3. mAne. saMgitA me. 39 / nasotara, 15 puTa, audi, AUna bhane zeya. a. 9 416 LL-2, dhana, 3. ane. 56 me 19 // 54 . bhUtotpatteH pUrA bhUmA tripuTIdvaitavarjanAt / jJAtRnA2. jJAna-jJeyarUpA tripuTI pralaye hi no- paJcadazyAm / tripANa na. (trikRtvaH pAnaM udakapAnaM yasya saMjJAtvAt tripuNDra, tripuNDraka na. (trayANAM puNDrANAM ikSuvadAkArANAM Natvam) vA2 5pAyeda horI, 488.... samAhAraH/tripuNDra+kan) 44uvi rAtuM zivamAna tripAd puM. (trayaH pAdAH yasya) 52bhezvara tatva, agni, vAMkI traNa rekhAvALuM cihna ke je bhasma-caMdana vagerethI trivima, viSNu, tretAyugano dharma, tAva. - vidrAvite 72rAya chete -vinA bhasmatripuNDreNa vinA rudrAkSamAlayA / bhUtagaNe jvarastu trizirAstripAt -bhAga0 / yitra pUjito'pi mahAdevo na syAt tasya phalapradaH / vRkSa tasmAnmRdA'pi kartavyaM lalATe'pi tripuNDrakamtripAda puM. (trayaH pAdAH yasya saMkhyApUrvatve'pi samAsAnta tithyAditattvam / -vakrA lalATagAstisro bhasmarekhAtrividheranityatvAnnAntyalopaH) 52.152, 452-tAva . puNDrakam-hArAvalI 62 / jvaratripAdastrizirAH SaDbhujonavalocanaH- hArivaM0 | tripur strI. (triguNitAH puraH samAsAntavidheranityatvAt 181a. / ASe na aca) asaronA nagara, tanAmanA tripAdikA strI. (trayaH pAdAH mUlAnyasyAH kapa TAp meM. haitya, 39. za2. nagarI . ata itvam) sa2014 nAme vanaspativizeSa- haMsapAdI | tripura na. (trayANAM purANAM samAhAraH) haMsapadI kITamAtA tripAdikA-bhAvapra0 / | mahAtmanA zaGkaraNa tripuraM nihataM yadA / tadetadatraM tripiNDa na. (trINi piNDAni deyAnyatra) 5 zrAddha, nirmuktaM yena dagdhA mahAsurAH -mahA0 3 / 41 / 38 / trapiM. | tripuraghna, tripurajita, tripuradahana, tripurAntaka, tripiva puM. (tribhiH karNAbhyAM jihvayA ca pibati smRti tripurAri puM., tripurasUdana na. (tripuraM hanti hn+ttk| jalaM pA+ka) ial anavANI 2. tripuraM jitavAn/tripurasya dahanaM yasmAt/tripurasya antaM tripiSTapa na. (martyapAtAlApekSayA tRtIyaM piSTapaM bhuvanaM karoti- anta+Nic+Nvul/tripurasya ariH/tripuraM sUdati) maDAva, ziva. vRttau trizabdasya tribhAgavat pUraNArthatA) svalals tripurabhairavI strI. (tripurA bhairavI karmasa.) te. namAnI tat tripiSTa pasaGkAzamindraprasthaM vyarocata meM hevI -vaiSNavyA mantramukhyeSu tripurAyAstataH zRNu / mahA0 1 / 208 / 35 / za. tasyAstu sarvamantrANi trayodazayutAni vai - tripiSTapasad puM. (tripiSTapaM sIdati sad+kvip) hev..| kAlikApu0 77 a0| -Aruhya sa rathaM divyaM tripu (puM.) yo2 sarvadevamayaH zivaH / tripurasya vadhArthAya sthANuH tripuTa puM. (trINi puTAnyasya) ma.515 nAme dhAnya, AL, praharatAM varaH-mahA0 7 / 20076 / / tauj, amuDa meM tha, dl2, sist, gomana jAu, | tripuramallikA strI. (tripurA mallikA) meM tanu -tripuTaH khaNDiko'pi syAt -bhAvapra0 / bhAratI, dUsa-313, . tanI auSaya. 50. melayA, naso.tara. tripurA strI. (trIn dharmArthakAmAn piparti) te. nAmanI tripuTaka puM. (tripuTa+kan) trioe. me. hevI- mohanaM pattanaM caiva tripurA kozalAM tathA / tripuTA strI. (trINi puTAnyasyAH) ra nasotara, bhAratI, | etAn sarvAn vinirjitya karamAdAya sarvazaH-mahA0 bhari-bhogarI, nAnI adayI, bhoTI adAyI, __3 / 253 / 9 / / nasatara, tasa40-5nI nAme vanaspati triparI (strI.) yahi nagarI. tripuTin, tripuTIphala puM. (tripuTa+ini/tripuTI puTatrayaM / triparuSa na. (trayANAM puruSANAM samAhAraH) pitA vagaire phale'sya) anu kAu. traNa puruSa, traNa puruSanuM ToLuM. Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tripuruSAgata - trimAtR] tripuruSAgata tri. (tripuruSAdAgatam) | peDhIthI yAtyuM khAvesuM. zabdaratnamahodadhiH / tripuSA strI. ( trIn vAtAdidoSAn puSNAti puS+ka TAp) aNuM nasotara. tripuSkara na. ( trayANAM puSkaraNAM samAhAraH) te nAmanuM kheDa tIrtha. (puM.) nakSatra, vAra khane tithi se eAthI thanAro eka jyotiSazAstraprasiddha yoga. tripuSTa puM. ( trayaH dharmArthakAmAH puSTAH asya) te nAmano kheDa rA.bha. tripRSTha puM. na. (jai. prA. tiviTTha, trayANAM lokAnAM pRSThaH samAhAraH) yAsu yovIsInA prathama vAsudeva, AvatI covIsInA navamA vAsudeva, satyaloka. tripauruSa tri. ( trIn pitrAdIn puruSAn vyApnoti aN uttarapadavRddhiH) pitA vagere puruSomAM vyApta loga vagere, trA peDhInuM, puruSanuM. triprazna puM. ( trayANAM digdezakAlAnAM praznaH ) hizA, deza ane kALa saMbaMdhI prazna. triprasta puM. (triSu sthAneSu prasrutaH) siMga, samazAM jane netra e sthAnamAMthI jharatA madavALo hAthI. triplakSa (puM.) te nAmano kheDa deza. triphalA, triphalI strI. ( trayANAM phalAnAM samAhAraH ajA. TAp, GIS ca) haraDa, jaDAM khane khAmagAM - pathyAbibhIta-dhAtrINAM phalaiH syAt triphalA samaiH / phalatrikaM ca triphalA syAt sA varA ca prakIrtitA bhAvapra0 I triphalAghRta, triphalAdyaghRta na. ( triphalAnAM rasena yuktaM ghRtam zA. sa.) haraDa, jahAM khane khAmagAMnA rasathI pakAvela ghI, vaidyakazAstraprasiddha triphalAdi auSadhi vaDe siddha karela ghRta. triphalAdiloha (na.) kheDa bhatanuM boha ke vaidyazAstramAM prasiddha che. triphalIkRta tri. (tri. trivAraM phalIkRtaH vituSIkRtaH ) traNa vAra photarAM rahita karelA cokhA vagere. tribandhana puM. ( troNi bandhanAni yasya) haryazvano pautra rAbha, bhayadhAhi avasthA, mAthI yukta vAtmA tribAhu puM. ( trayo bAhavo'sya) nAmano eka rudrano anucara. tribha na. trayANAM bhAnAM rAzInAM samAhAraH) / rAzikho, trA nakSatro. 1005 tribhaGgI (strI.) te nAmano kheDa chaM6. tribhajIvA strI. (rAzitrayadhanurAkArakSetrasya jIvA ) rAzionI jayA. tribhaNDI strI. ( trIn vAtAdidoSAn bhaNDati, bhaNDa paribhASaNe aN) nasotara - zyAmA tribhaNDI triphalA susiddham -suzrute 17 a0 / tribhadra na. (triSu dantakSatAliGganamardaneSvapi bhadraM yatra ) surata-maithuna, tribhAga puM. (tRtIyaH bhAgaH vRttau saMkhyAzabdasya pUraNArthatvAt) trIjo bhAga. tribhAnu (puM.) turvasu vaMzano kheDa rAma. tribhAva puM. (triSu lokeSu bhAvo'sya) se AjamAM vartato lAva. tribhuja puM. ( trayo bhujA yatra) trioza kSetra, trA jADuvAnI eka trikoNa. tribhuvana na. ( trayANAM bhuvanAnAM lokAnAM samAhAraH ) svarga, mRtyu bhane pAtA se loDa -tAvat tribhuvan sadyaH kalpAntaidhitasindhavaH - bhAga 0 3 / 11 / 30 / - puNyaM yAyAstri bhuvanagurordhAma caNDIzvarasya megha0 33 / tribhuvanakIrtirasa puM. (tribhuvane kIrtiryasya tAdRzo rasaH ) vaidyakazAstra prasiddha eka rasa. tribhUma puM. (tisro bhUmayaH UrdhvAdhomadhyasthAH asya aN samAhAraH ) sa bhAjano mahesa. -trimaNDalA (strI.) kheDa bhatanI bhU-sIma. trimada puM. ( trayANAM madAnAM samAhAraH abhidhAnAt puMstvam) trArA prahArano bhacha-vidyAmaha, dhanamaha, guNamacha- vidyAmado dhanamadastathaivAbhijano madaH / ete madA madAndhAnAM ta eva hi satAM damAH / / nUnaM nRpANAM trimadotpathAnAm - bhAga0 3 / 1 / 43 / bhotha, citra jane vAvaDIMga khe traNa vaidyakazAstra prasiddha auSadha. trimadhu na. ( triguNitaM madhu yatra) bhadha-dhI, sAra, madha. (puM.) Rgvedano kheDa bhAga - madhuvAtA RtAyate madhu kSaranti sindhavaH - Rgvede 119016 -8 / Rgve te nAmanA bhAgano abhyAsa ka2nA2. trimadhura na. ( triguNitaM madhuram saMjJAtvAt karma0 sa0 ) sAkara, ghI ane madha e traNa. trimAtR tri. ( trayANAM lokAnAM mAtA nirmAtA) soDanI mAtA. Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1006 shbdrtnmhoddhiH| [trimAtra-trilocanASTamI trimAtra puM. (tisraH mAtrA uccAraNakAlo'sya) suta / trirAtra na. (tisRNAM rAtrINAM samAhAraH) 2. rAta, e svara, traNa mAtrAvALo svara. rAtrino samudAya, havasana vrata, hivasa.. trimArga puM. (trayo mArgA yasya) 1 mafauuo 22to. (puM.) te. nAmanI meM. ya.. trimArgagA, trimArgA strI. (trIbhirmArga : gacchati | trirUpa (trINi rUpANyasya) azvamedha yajJano ghoDa. ___gaNa+Da+TAp/trayo mArgA yasyAH ) ojau nahI. trirekha puM. (tisro rekhA yatra) 4. (na.) 19. 258. trimArgI strI. (trayANAM mArgANAM samAhAraH) 3. mAno (tri.) 32pAvA. samudAya. trila, trilaghu puM. (trayo lAH laghuvarNA laghavo vA yatra) trimukuTa puM. (trINi mukuTAnIva zRGgANi yasya) triya8. chaMda zAstra-prasiddha laghuvarNa yukta nagaNa, traNa laghu parvata. akSaravALuM. | trilavaNa na. (trayANAM lavaNAnAM samAhAraH) trazatanai trimukha puM. (trINi mukhAni yasya) usya bhuni-yauddha, trI saMbhavanAtha bhagavAnanA yakSay nAma. (tri.) lavaNa-saidhava bIDalavaNa ane mIThuM. traNa moMvALuM. triliGga tri. (trINi liGgAni asya) 9. siMgavANu. tribhukhA strI. (trINi mukhAni yasyAH) te. nAmI . (na. trayANAM liGgAnAM samAhAraH) strIliMga, puMliMga prauddha havA, mAyAvI. mana napuMsaliMga me 39 tivANo za6. (tri. trimani na. (trayANAM manInAM samAhAra:) tra bhanisI. trINi sattvAdIni liGgAni anumApakAnyasya) sattvAha traNa guNo jenAM cihna che tevA ahaMkAra vagere, stoma. pANini, kAtyAyana ane pataMjali muni, jemaNe RgvadanAM navamA maMDaLanA agiyAramAM maMtranI vyAkaraNa racyuM che. sAMbhaLavAnI rIti. trimUrti puM. (tisro mUrtayo'sya) .AL, Avi mane rudra trilokadhRta, trilokanAtha, trilokapati, trilokAtman, 2. 29. mUrti 52mezva.2 . - trimUrtiryaH sarga trilokeza puM. (trayANAM lokAnAM dhRt dhRtirasya sthitivilayakarmANi tanute- gaGgazopAdhyAyaH / (srI.) dha+bhAve kvipa/trayANAM lokAnAM nAtha:-patiH/trayo brahmanI zaktino bheda, te nAmanI eka bauddha devI. lokA, AtmanaH svarUpANi yasya/trayANAM lokAnAm trimUrddha puM. (trayo mUrdhAno'sya) 15masta.uj... IzaH) 52bhezvara, dono 59. viSNu, mAheva, triyambaka puM. (trINi ambakAni dRSTayo yasya) ziva sUrya, 4153rnu, Au -abhigamya trilokezaM varadaM triyambakaM saMyaminaM dadarza-kumA0 3 / 44 / viSNumavyayam-mahA0 384 / 117 / triyava na. (trayo yavAH parimANamasya) 94vamA2.trilokI strI. (trayANAM lokAnAM samAhAraH) 3yo:triyaSTi puM. (triSu vAtAdiSu yaSTiriva vidrAvakatvAt) satyAmeva trilokI sariti hariziracumbinI te nAme eka supa vanaspati, kSetraparpaTI. vicchaTAyAmbhartR0 395 / / triyAmaka na. (trIn dharmArthakAmAn yamayati nAzayati / trilocana puM. (trINi locanAni yasya) ziva, bhaDAiva ___ antarbhUtaNyarthe yam+Nvul) 5.5, 5ud.. -sa bAla AsId vapuSA caturbhujo mukhena niyAmA strI. (trayo yAmA praharA yasyAH) rAnI - pUrNendunibhasrilocanaH -zizu 170 / 2Ima saMkSipyeta kSaNa iva kathaM dIrghayAmA triyAmA-megha0 covIsa mahAliMgomAMnuM eka zivaliMga. (tri.) traNa 108 / guM, nasotara, yamunA nahI, gANI, 562. netravALuM. triyuga puM. (trINi yugAni AvirbhAvakAlo'sya) viSNu, trilocanA strI. trINi locanAni yasyAH) te nAma se yajJa puruSa-paramAtmA. pauddha hevI, hugAvA -trikAlajJAnasaMpannA trivalI ca triyUha puM., triyUhI srI. (triyUha+ac/triyUha+striyAM trilocanA-devIbhAga0 12 / 3 / 67 / GIp) tasiyA no. atha mahAmI no gho; | trilocanASTamI The vaha mAma-jyeSThe mAsyasite pIMgaLo ghoDo, pIMgaLI ghoDI. pakSe aSTamyAM ca mahezvari / / -uttara kAmAkhyatantre 11. trirasaka na. (trirasa+kana) madha, mahi28. paTale / Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ trilocanI-trivRt] trilocanI strI. (trilocanasya strI GIS ) pArvatI, gaurI, bhavAnI, durgA. trilohaka na. ( trayANAM lohakAnAM samAhAraH kan vA ) sonuM, rUpuM ane trAMbuM e traNa dhAtu. trilauhI strI. ( trINi lauhAni sAdhanatvenA'styasyAH zabdaratnamahodadhiH / gaurA. GIS ) sonuM, 35 netrAM se trANa ghAtunI vIMTI -soma- sUryAgnirUpAH syurvarNA lauhatrayaM tathA / raupyaminduH smRto hemaH sUryastAmro hutAzanaH / lauhabhAgAH samuddiSTAH svarAdyakSarasaMkhyayA-tantrasAraH / trivatsa puM. ( trayo vatsA vatsarA vayo yasya pRSo. ) varSano baLada. . trivatsA strI. (trivatsa+TAp) / varSanI gAya. trivarga puM. ( trayo vargAH) dharma, artha sane abha; satva, 24s jane tamas khe trA gueA -yo hi kAraNataH krodhaM saMjAtaM kSantumarhati / nAlaM sa manujaH samyak trivargaM parirakSitum - mahA0 1 / 181 / 3 / haraDa, jauuDAM ane AmaLAM e traNa phaLa; sUMTha, marI ane pIpara setra auSadhi bhAgAn dazaitAn vipaced vidhijJo dattvA trivargaM madhuraM ca kRtsnam - suzrute 41 a0 / kSaya, sthAna jane vRddhi se rADIya padhArtha kSayaM sthAnaM ca vRddhizca trivargo nItivedinAm - amara0 / sArI nIti, suMdara yAsa trivargapArINa tri. (trivarge pArINaH) dharma, artha ane kAma e traNe jeNe prApta karelA hoya te. trivarNa na. ( trayANAM varNAnAM samAhAraH ) traNa varNa brAhmaNa, kSatriya ane vaizya e traNano samudAya. trivarNaka na. ( trayo varNAH puSpeSvasya) gojara, triiNA, tribhuH sUMha, bharI, pIpara trivarNatryUSaNayuktametad guDena lihyAdanavena cUrNam- suzrute / (na. trivarNa+kan) brAhmaeA, kSatriya, vaizya me varza ajo, sIso ane pILo raMga. trivartma na. (triSu vasantAdiSu RtuSu varttate vRt+un) sUryanuM teja. trivartman puM. ( trINi vartmAnyasya) vAtmA (strI.) gaMgA nahI.. - trivarSa tri. ( trayo varSA vayo yasya) traNa varSanuM. (puM. na. triguNito varSaH) / varSa. trivarSA, trivarSikA strI. ( trINi varSANi vayo yasyAH trivarSA+n+TAp ata itvam) / varSanI gAya, traNa varSanI vAcharaDI. trivarSIya tri. (trivarSe bhavaH) trA varSe thanA. trivali, trivalI strI. (triguNitA valiH) peTa 52 42yasIo rejAjI hoya che te - aindreNAsyAstathA madhye jAtaM trivalisaMyutam / kRdikArAditi patte Gopi trivalItyapi devIbhAga0 518 / 71 / trivalIvalayopetAm- jagaddhAtRdhyAnam / kSAmodaroparilasattrivalIlatAnAm bhartR0 1 / 93 / trivalIka na. ( tisro valyo yatra kap) guhA. tivAra tri. ( trayo vArA yasya) vAranaM traNa vajatanuM. (puM.) te nAmano garuDano kheDa putra. trivikrama puM. ( trayo vikramAH pAdanyAsAH yasya ) vAmanAvatAra viSNu- triNi padAni vicakrame zrutiH / trirityevaM trayo lokAH kIrtitAH munisattamaiH / vikrAmaMstu tataH sarvAstrivikramo'si janArdana ! - harivaMze / traho sone khojaja te. trivikramarasa (puM.) vaidyazAstra prasiddha kheDa rasAyana. trividya puM. (tisro vidyA asya) eveha bhAnAra vipra. de, ugde 27 prahAra, rItanuM. triviSTapa na. ( tRtIyaM viSTapaM bhuvanam ) svarga loDa, trabhuvana -vihara tvamayodhyAyAM yathA zakrastriviSTape farfarer at (fast fa:) sAmaveda e traNa vidyA. trividha tri. (tisro vidhA yasya) 1007 - rAmA0 2 / 108 / 9 / triviSTapasad puM. (triviSTape svarge sIdati sad + kvip) heva.. triviSTabdha na. ( trINi viSTabdhAni yatra) e sAIDIkho rUpa traNa TekaNa. trivista tri. ( trINi vistAni svarNakarSamUlyAnyarhati Thak tasya vA luk) tra tolA sonAnI DImatane yogya. trivistIrNa puM. (tribhiH vistIrNaH) sasAra, 33, chAtI e traNemAM vizALatAvALo-zubha lakSaNavALo puruSa. trivIja puM. ( trINi trINi vIjAni pratiphalaM yasya) zyAmaka sAmo nAmanuM eka prakAranuM dhAnya. trivRt puM. ( trIn avayavAn vRNoti vR + kvip) tribhirava vaiH vRtA vA) roga vastuno bhelAya, trA sUtara kheDahAM rela roDa chorI- mauJjI trivRt samA zlakSNA kAryA viprasya mekhalA manu0 2 / 42 / Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1008 shbdrtnmhoddhiH| [trivRtA-trizikhadalA trivRtA strI. (trIn avayavAn vRNoti kR+kvip tuka | trizaktidhRt puM. (trizakti icchAdizaktitrayaM dharati ca/tribhiravayavairvRtA) vanaspati nasotara, mizra mevA | dhR+kvip) 52me.va.2, 4yanI. 627 // 2rAmanAra 21%. jala, teja ane anna, e traNa prakAre gaNeluM eka | trizaku puM. (trayaH zaGkavaH iva yatra) te nAmano stoma, RgvadanAM navamA maMDaLanA agiyAramAM maMtranI ayodhyAno eka sUryavaMzI rAjA harizcaMdra rAjAnA sAMbhaLavAnI rIti. pitA- evaM trINyasya zaGkani tAni dRSTvA mahAyazAH / trivRtkaraNa na. (tri+vRt+kR+lyuTa) ta4-540 bhane trizakuriti hovAca trizakuriti sa smRtaH-harivaMze / sAnA sAnu mizra 2 te -tejo-jala- kSitayaH sapaiyo, yAta 5kSA, li , 11.3, patAgayu, Ayo , pratyekaM dvedhA vibhajya ekasminnar3a svetarayorarddhArddha pabho. prakSipet-mokSadharmaTIkAyAm- nIlakaNThaH / | trizakuMja puM. (trizaGku+jan+Da) trizaM. 20%Ano trivRtparNI srI. (triSu doSeSu varttate nAzanAya trivRt | putra. 20% rizcaMdra. tridoSaghnaM parNamasyAH-DIp) uisamAyinAmanI se trizakuyAjin puM. (trizakuM yAjayati yaj+ vanaspati. ___ Nic+Nini) vizvAmitra RSi. nivRtta tri. (triH AvRtteH) 29 mata zesa. trizata na., trizatI strI. (triguNitaM zatam/trizat+ DIp) trivRttA, trivRttikA strI. (tisraH ghRttayo'syAH, kap __an u so, so. ___TApa) nasota2 nAmanI vanaspati. trizaraNa na. (trINi zaraNAnyasya) niva, muddhavi. trivRttika tri. (tisraH vRttayo'sya kap) 25 pra.512nI trizarkarA strI. (triguNitA zarkarA) Lu0. sa.52. vRttivA'. trizalA strI. (tisraH zAlA yasyAH) chaina tIrtha.42 trivRdveda puM. (RgAdyatmanA trivarttate trivRt vedaH karma. mahAvIrasvAmInI mAtAnuM nAma. sa.) ve ane, sAmaveda se vaha trizalya na. (jai. prA. tisalla) mAyAzasya, niyaa| praNava oMkAra. zalya ane micchAdaMsaNa zalya e traNa zalya. triveNi, triveNI strI. (tisraH veNayaH pravAhAH vicchinnAH, trizAkha tri. (tisraH zAkhA asya) 35 zApAmovANa. saMyuktA vA yatra ca GIp) diou, yamunA bhane - traNa agravALuM. sa.22vatIne samAgama stha, prayAga tIrtha - pradyumnasya trizAkhapatra puM. (tisraH zAkhA asya tAdRzaM patraM yasya) hRdAt yAmye sarasvatyAstathottare / taddakSiNaprayAgastu jAmIna u. gaGgAto yamunA gatA-prAyazcittatattve / trizANa tri. (trayaH zANAH parimANamasya) 9l ul triveNu puM. (trayo veNavo yatra) 2thanA samApana bhAvANu, 39. zAthI parIhesa.. avayava. 1-triveda, trihina paM. (trIna vedAna vetti trizAlaka paM. (tisraH zAlA yatra kapa) uracyanAma vid+aN upa. sa./trIn vedAn vetti) vahanI | nAme se vAstuno ma... (puM. jai. prA. tisAlaga) ena2, prA.1, ta24151, trivehI. (na. trayANAM traNa paMDALavALuM eka ghara. vedAnAM samAhAraH) 6. yaha ane, sAmaveda trizikha na. paM. tri. (tisraH zikhA asya) trizala 3 va6, trivedI, taravADI.. nAmanuM eka astra, traNa zikhAvALuM eka jAtanuM trivelam (avya.) travata. zirobhUSa, (312-bhuTa- satyakA harayo vIrA trivelA strI. (tisro velA avayavasImAno'syAm) nasota2 devAstrizikha IzvaraH / -bhAga0 8 / 1 / 28 / chandra. nAmanI vanaspati. (6) rAvaNano trizIrSaka nAmano eka putra, bIlInuM trizakti strI. (triguNitA zaktiH) taMtrazAstra prasiddha 13. (tri.) 2.5 zivANuM -trizikhAM bhRkuTI cAsya Rza hevI-500, tArA, tripurA, 27, zAna bhane dadRzuH sarvapArthivAH / lalATasthAM trikUTasthAM gaGgAM kriyA e traNa IzvaranI zakti prabhAva, maMtra ane tripathagAmiva-mahA0 2 / 41 / 11 / 3 mAthAvAj. utsAha e traNathI thanArI rAjakIya zakti, | trizikhadalA strI. (tisraH zikhAH santyasya ini tAdRzaM triguNAtmaka pradhAna prakRti, mAyA. dalamasya) mA156 nAmanI meM vanaspati. Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dvAcikazabdAH yatra) vRkSavRya. triziras-trisavana] shbdrtnmhoddhiH| 1009 trizirasa, trizIrSaka puM. tri. na. (trINi zirAMsi yasya, | triSaSTi strI. (tryadhikA SaSTiH) saha. kapa ca) rAvarAno putra dukha2, 52 nAmAnA haityano triSuparNa puM. (trayaH suparNAstadvAcikazabdAH yatra) senApati, para-va- trizirAste prazanno'haM vyetu te nAmano vedano bhAga. majjvarAd bhayam-bhAga0 / (tri.) 29 mAthAvANu, triSTubh srI. (triSu sthAneSu stubhyate, stubha+kvip Satvam) jene traNa mastaka hoya che te, trizUla nAmanuM astra. te nAmano eka chaMda, jenA dareka caraNamAM agiyAra trizuc puM. tri. (tisraH zuco dIptayaH zokA vA yasya) akSa2. Doya. che te -indra ekAdazAkSareNa triSTubhamada dharma. (tri.) AdhyAtmi., bhAbihaivi bhane jayattAmujjeSam- vAjasaneyasaMhitAyAma 9 / 33 / Adhibhautika e traNa zokavALuM. | triSToma paM. (trayaH stomAH yatra Satvama) tanAmano meDa trizUla na. (trINi zUlAnIvAgrANi yasya) trizusa nAmarnu yaza. thiyAra. triSTha puM. (triSu cakreSu tiSThati sthA+ka) 35 // pai.itml trizUlakhAta na. (trizUlena khAtam) te. nAmarnu meM 2tha. tIrtha. triSThin tri. (triSu vidyA-dAna-yajJeSu tiSThati sthA+ini) trizUlamudrA strI. (trizUlamAkAratvenAstyasyAH sA cAso vidyA, dAna ane yajJa-e traNamAM sthiti karanAra. ___ mudrA) te. nAmanI meM mudrA. tris avya. (tri+vAre suca) 3 vAra. trizUlin puM. (trizUlamastyasya ini) mahAdeva, ziva. trisandhi srI. na. (trayaH sandhayo'ntarakAlA vikAze'syAH) trizUlinI srI. (trizUlin+GIp) hu hevI.. eka jAtanuM phUla. (1.) pUrva, avara ane madhya e trizRGga puM. tri. (trINi zRGgANyasya) triyada pavata, trae saMghi. trikoNa, traNa TocavALI parvata, traNa zIMgaDAMvALuM, | trisandhya na. (tisRNAM saMdhyAnAM samAhAraH) savAra, apAra traNa zikharovALuM. ane. sai04 me re - sAnnidhyaM puSkare yeSAM trizRGgin . (trINi zRGgANi astyasya ini) 5 trisandhyaM kurunandana ! -mahA0 3182 / 21 / tana, bhA7j- rohitamatsya / (tri.) 29 zivANu, trisandhyakusumA strI. (trisaMdhyam kusumam yasyAH) me. traNa zIMgaDAMvALuM. ____ tanu sa. 53. trizoka puM. (trayaH AdhyAtmikAdayaH zokAH yasya) trisaptata tri. (trisaptati+pUraNe DaTa) tote . jIvAtmA, kaNva RSino eka putra, eka RSi. trisaptati strI. (yadhikA saptatiH) totara. triSaMyukta tri. (tribhirhavibhissaMyuktaM veti chandasIti trisaptan tri. (triguNAH sapta) Leu sAta-.5 cAnuvRttau vA vede Satvam) viSadhI. yuta AI S.i trisama na. (trayANAM samAnAM samAhAraH) 35 sa2 triSaMvatsara na. (trayaH saMvatsarAH sAdhanakAlA asya vede padArtha vagereno samudAya, jemAM haraDe, sUMTha ane goLa __ vA Satvam) 19 varSe sAdhya me satra. samAna boya tevo pArtha -samaharItakI-nAgara-guDarUpamtriSandhi tri. (trayaH sandhayo'sya vede vA Satvam) e rAjanighaNTe / 3. varSa, 39 varSano samudAya. sandhivANu. trisara puM. na., trisarA strI. (kRsara pRSo.) tila triSama (tri.) nAna, sva. mizrita cokhA, cokhA ane tala ekaThA kareluM anna. triSavaNa na. (tri+sa+lyUTa vA Satvam) prAta:snAna, (strI.) tanI jIya.DI. madhyAhna snAna tathA sAyaM snAna eka divasamAM traNa | trisaraka na. (trivAraM sarakam) vA2 ma. pI. te, vakhata karAtuM snAna, traNa kALa-trikALa. madirApAna. triSavaNasnAyin puM. (triSavaNe snAti) 35 mata. trisarga puM. (trayANAM sattva-rajastamasAM sargaH) satya, 24 snAna karanAra. ane tama e traNa guNonI sRSTi. triSaSTa, triSaSTitama tri. (triSaSTi+pUraNe DaTa/ trisavana na. (trayANAM savamAnAnAM kAlAnAM samAhAraH) triSaSTi+pUraNe tamap) sa.bhu. traNa kALa. vIsa. Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1010 trisAman puM. ( trINi sAmAni stutisAdhanAni yasya ) 5ramezvara. trisAmA strI. (triNi sAmAni yasyAH TAp) mahendra parvatamAMthI nIkaLatI eka nadI. trisAhasra tri. ( trINi sahasrANi parimANamasya aN ) traNa hajAranA mApavALuM, traNa hajAra jeTaluM. trisitA strI. (triguNitA sitA zA. ta.) gI vAra zabdaratnamahodadhiH / sA2. trisItya na. (trivAraM sItayA sahitam yat) kheDela khetara. trisugandhaka tri., trisugandhi na. ( trayANAM sugandhidravyANAM samAhAraH) ta4, khelayI jane tabhAvapatra se trAno sabhUDa- tvagelA patrasaMyoge trisugandhi trijAtakamazvavaidyake 12 / 73 / trisuparNa (puM.) vekhane yadurvedhano te nAmano kheDa lAga, trisupaebhAM DaDelo vidhi. (puM. trisuparNa + aN) trisuparNano abhyAsa karanAra vipra, trisRpaNane anusaranArI brAhmaeA- triNAciketaH paJcAgnistrisuparNaH SaDaGgavit manu0 3 / 185 / trisuvarcaka (puM.) AMgirasa vyavana 35 agni (tri. triguNitaM suvarcakaM yasya) bhene treva te hoya che te. trisauparNa na. (triH suparNena RSinA kRtam aN vAra suparNa RSie karela vrata, parabrahma. triskandha na. ( trayaH skandhA ivAvayavA asya) jyotiSazAstra, jenAM traNa skandho-taMtra, horA ane aMga- nierzaya hoya che. tristana na. ( trayaH stanAH dohyAH yatra) te nAmano kheDa yajJa. tristanI strI. ( trayaH stanA yasyAH GIp / stanavANI rAkSasI. tristAvA strI. (triguNitA tAvatI vediH) azvamedha vagerenAM aMgarUpa eka vedI. tristhalI strI. ( trayANAM gayA- kAzI prayAgarUpasthalAnAM samAhAraH) azI, gayA ane prayoga se trA sthaNa. tristhAna tri. ( trINi sthAnAni asya) paramezvara-paramAtmA ane jIvAtmA, svarga, martya ane pAtAlasthita paramAtmA, bhagata-svapna-suSupti avasthA se trAno sAkSI jIvAtmA. [trisAmAn- truTibIja tristrotas trisrotasI strI. (triSu lokeSu sroto yasyAH / trINi srotAMsi santyasyAm ac + gaurA + GIp ) gaMgA nahI trAza pravAhavANI haraDoI nahI- aGguSThaniSThayUtamivordhvamuccaistrisrotasaH santatadhArambhaH- zizu. 4 / 10 / trisrotasaM vahati yo gaganapratiSThAm sa0 7 / 6 / trispRzI strI. ( trINi cAndradinAni ekasmin sAvane dine spRzati spRz +ka) kheDa prahAranI agiyArazaekAdazI dvAdazI ca rAtrizeSe trayodazI / trispRzI nAma sA jJeyA brahmahatyAM vyapohati saMvartavacanam / trisnAna na. (triSu kAleSu snAnamatra) kheDa prahAranuM vrata. trihalya na. ( triH halena kRSTam kSetram) vAra hamathI kheDela khetara. trihAyaNa tri. ( trayo hAyanA vayo'sya Natvam) | varSano baLada vagere. trihAyaNI strI. (trihAyaNa + GIp / varSanI vAcharaDI, gAya vagere, draupadI - kRte yuge vedavatI tretAyAM janakAtmajA / dvApare draupadIcchAyA tena kRSNA trihAyaNI - brahmavaivarte zrIkRSNajanma0 / trISu tri. ( trayaH iSavaH parimANamasya kan tasya luk ) trA jAega bheTalA bhApanuM. (na. trayaH iSavo yatra) e bANavALuM dhanuSa. trISTaka puM. (tristaH RgAdirUpA iSTakAH yasya ) .s prakA2no yajJa saMbaMdhI agni. truT (divA. para. sa. seT-truTyati) (tudA. para. sa. - truTati (curA. A. sa. seT troTayate) toDakaM, chehakuM, apavu, duHkha apavuM saMzaya chehavo vyAvRNute yadi vakSastruTyati vAsastadA jaghane udbhaTaH / ayaM te bASpaughastruTita iva muktAmaNisaraH - uttara0 1 / 29 / truTi strI. (truT+in vA GIp) nAnI khelathI- utkArikAM sarpiSi nAgarADhyAM paktvA samUlaisruTikolapatraiH suzrute / thoDe alpa, saMzaya, samudra ajanoM leha, kSaya, caNuka athavA RNuka rajakaNa, kSaya, nAza, vacana toDavu, sUrya DirAmAM jAtuM 244 toDavu chehavu, te nAmanI kArtikasvAmInI anucara mAtRkA. truTita, truTitavat tri. ( truT + kta / truTita + matup ) toukhu, chahe, apesuM bhajama resuM, harahuta re. truTibIja puM. ( truTiralpaM bIjamasya) kheDa bhatanuM bhUNa. kacuH / Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paza.. truTizas-traimAtura shbdrtnmhoddhiH| 1011 truTizas avya. (truTi+vIpsArthe zas) 1. kSa truTiyo | traiguNya na. (triguNAnAM bhAvaH karma vA svArthe SyaJ tena truTime. nirvRtaM vA) satpa, 24 ane, tama sevA e guerA - trunya, trunpha, trup, trupha, trumpa, trumpha (bhvA. para. seTa traiguNyaviSayA vedA nisvaiguNyo bhavA'rjuna-bhagavadgItA / sa-trunpati/bhvA. para. sa. seTa- trunphati/bhvA. pa. 9gurAno dharma- traiguNyodbhavamatra lokacaritaM nAnArasaM sa. seTa-tropati/bhvA. para. sa. seTa- trophati/bhvA. dRzyate -mAlavi0 1 / 4 thI. guj, saMsa.2. para. sa. seTa trumpati/bhvA. para. sa. seTa- trumphati) traita puM. (trIn vatsAn tanoti yugapat tan+Da) 35 // va 42vo, bhAra. pazuo ekI sAthe janmyA hoya temAMnuM koI eka tretA strI. (tritvamitA pRSo.) kSi patya. ane. avanIyojana tAyA- tretA hRtasarvasvaH | traitana (paM.) atyanta nirdaya sevA hAsa-no2. -mRccha0 2 / 8 / // 2i. a. 81.31mAna 395 traidazika na. (tridazA devatA asya ThaJ) devatAo aMkavALA pAsAnuM catuM paDavuM te, eka jAtano dharma- jenA deva che evuM AMgaLInA agrabhAga rUpa tIrtha. rAjAno phAMso. traidha tri. (tri+prakAre dhamu ) 39 ranu, tretAgni puM. (vetA agniH) kSini patya. ane. zatarnu, 9 tanu -sarvameva haThenaike daivenaike AhavanIya e traNa agni. vadantyuta / puMsaH prayatna kiJcit traidhametannirUpyate tretAya puM. (tretAnAmako'yaH) 7.prAranaMga __-mahA0 3 / 32 / 32 / (avya.) 9 praDAre, trAsa tretAyuga puM. (vetAnAmako yugaH) tanAmano me yuga. tathI, 39 / tareDathA. -dviSaTalakSaparimitaM SaSNavatisahasrakam / tretAyugaM | traidharmya na. (trayANAM vedAnAM dharmAn arhati Sya) due parimitaM kAlavidbhiH prakIrtitam-brahmavaivarte / veda saMbaMdhI hotA; adhvaryuM, ogAtra yogya tretinI strI. (tretA'styatra ini DIpa) tretA mAninathI / - jyotiSTomAdi yajJanAM kAmya karma. sAdhya kriyA. traidhAtavI (strI.) te. nAma.nI. me. STi. traidhA srI. (tri+prakAre edhAc) 19 .512- tadekaM sat | traidhAtavIya na. (tridhAtavI cha) samuI me TinA tredhAkhyAyate-zata0 / -(namaH) tubhyaM tredhA sthitAtmane- aMgarUpa koI dharma. raghu0 10 / 16 / traidhAtuka tri. (tribhiH dhAtubhiH nirvRttaM ThaJ) sonu, 35 trai (bhvA. A. sa. aniTa-bAyate) 5unj, 2058 42j. ane trAMbu e traNa dhAtuthI banela. -kSatAt kila trAyata ityudanaH kSatrasya zabdo bhuvaneSu | niSkika tri. (tribhiH niSkaH - krItam Thak) 31. rUDhaH -raghu0 2 / 53 / -paritrAyasva paritrAyasva sonA mahorathI kharIdela. (nAomai) pArAyaNika tri. (triH pArAyaNam Avarttayati ThaJ) traiza na. (triMzadadhyAyAH parimANamasya brAhmaNasya Da) | je kAmarUpa dezanI sImA upara Avelo che. traNa trIza adhyAyanA parimANavALo eka brAhmaNagraMtha. vAra vedanuM pArAyaNa karanAra. traikakuda na. (trikakud nAma parvataH tatra bhavaH aN) | traipura puM. (tripura+svArthe aN) tripura nAmano deza - trikakudra nAmanA parvatamAM utpanna thanAra eka prakAranuM kAlezvaraM zvetagiriM traipuraM nIlaparvatam / kAmarUpAbhidho 4na- sauvi04na. dezo gaNezagirimUrdhani . kAmAkhyAtantre / tripura traikAlika tri., traikAlya na. (trikAle bhavaH ThaJ/ nAmano deza, tripurAsura, cedi dezano rAjA. trikAla+svArthe Syab) | stmi nA2. 35 / traipuruSa tri. (trIn puruSAn vyApnoti aN ArSe kALa te bhUta, bhaviSya ane vartamAna e traNa kALa. pUrvapadavRddhiH) 35 // peDha. sudhI. vyA5.4. traigartaka tri. (trigartasya dezabhedasyAdUradezAdi caturarthyAM traiphala na. (triphalAnAM tadAdyadravyANAmidaM aN) tripArnu, vuJ) trigata dezanA smaapn| pradezamA thanAra. trizA bagernu dhI.. traiguNika tri. (triguNa+ThaJ) 25 // vAranu, ma, trizuH | trevali (pu.) ta. mAnA .5 . saMbaMdhI, yA guna. | traimAtura puM. (tisRNAM mAtRNAmapatyam aN Than) 1.. Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1012 traimAsika tri. (trimAsaM tRtIyamAsaM bhUtaH svasattayA prAptaH) zrIbha mahinAne prApta thayesa trAsa bhAsanaM. traimAsya na. (trimAsa + svArthe SyaJ ) trA mahinA. trayambaka tri. (triyambako devatA asya) ziva bheno heva zabdaratnamahodadhiH / hoya te, ziva saMbaMdhI. (puM.) kheDa prahArano homa. traiyAhAvaka tri. ( tryAhAve dezabhede bhavaH vuJ) vyAvAra nAmanA dezamAM thanAra. trairAzika puM. (trirAzi ThaJ ) pramAera 2chA ane ijathI mAMDI je gaNita karAya che te prakAra, 'lIlAvatI' prasiddha gaNita, trirAzi (tri. jai. prA. terAsiya) jIva, ajIva ane jIvAjIva ema traNa rAzinuM sthApana karanAra nirbhava rohagupta AcAryano anuyAyI. trairAzikI strI. ( trairAzika + GIp ) 'lIlAvatI' prasiddha gaNita. trairUpya na. ( trirUpasya bhAvaH SyaJ ) prahAranaM 35. liGga na. ( trINi sattvarajastamAMsi puMstrIklIbarUpANi vA liGgAnyasya) tttva, 24 ane tuma se triguNAtma pradhAna kArya; puliMga, strIliMga, tathA napuMsakaliMga e traNa liMga saMbaMdhI. trailoka puM., trailokya na. ( triloka + svArthe aN / trilokyeva svArthe SyaJ ) svarga, mRtyu ane pAtAla se bha so'. - trailokyametadakhilaM ripunAzanena mArkaNDeye / trailokyacintAmaNi (puM.) vaidyazAstra prasiddha kheDa auSadha. trailokyamohana na. ( trailokyaM mohayati muh + Nic+lyu) taMtrazAstra prasiddha eka tArAkavaca. trailokyavijayA strI. (trailokyaM vijayate sevane svAdhInaM karoti vi+ji+ac) lAMga.. traivaNa tri. (trivaNasya vanatrayasyedam zivA. aN vana saMbaMdhI. traivaNi strI. (trivaNasya RSerapatyam iJ ) triv| RSinI putra. traivaNIya tri. (trivaNasambandhini so'syAsyatIti cha) traNa vanavALuM. traivargika, traivargya tri. (trivargAya hita ThaJ / (trivarge sAdhu SyaJ) dharma, artha bhane amanAM sAdhana durbha vagere. traivarNika tri. (triSu varNeSu vihitaH ThaJ) brAhmaeAhi trA varga saMbaMdhI (na. triSu varNeSu svArthe ThaJa) brAhmaNAdi traNa varNa. [ traimAsika-troTi traivarSika tri. (trivarSe bhaviSyati ThaJ ) / varSamA thanAra, trA varSamAM thAya te. (trivarSe bhUto bhavati vA ThaJ) / varSanuM, varSa saMbaMdhI, tra varSamAM thayesa. vikrama tri. (trivikramasyedam + aN) trivima saMbaMdhI, viSNunuM. (puM.) trivimanI avatAra. traividya tri. (tisro vidyA: samAhatAH trividyaM tadadhIte veda vA aN) veha bhAnAra he bhaganAra. (na. tisRNAM vidyAnAM samAhAraH trividyaM svArthe aN) e veda rUpa traNa vidyAo svAdhyAyena vratairhomaistrividhenejyayA sutaiH - manu0 2 / 28 | traividhya na. ( tisro vidhAH trividhaH tasya bhAvaH) prahArapa, tra prahAra. traiviSTapa, traiviSTapeya puM. (triviSTape vasati aN / triviSTape vasati vA Dhak) heva. traivRSNa puM. (trivRSNasyApatyam + aN) te nAmanI kheDa zubha. traivedika tri. (triSu vedeSu tadadhyayanArthe vihitaH Thak ) traNa veda saMbaMdhI, traNa veda bhaNavA saMbaMdhI vrata vagere.. traizaGkava puM. (trizaGkorapatyam aN) harizcaMdra rA.bha. traizoka na. ( trizokena RSiNA dRSTam sAma) trizo RSie joyela sAma. sAnu (puM.) te nAmanI turvasuvaMzI rAma. srotas tri. (tisrotasaH idam) gaMgAnuM, gaMgA saMbaMdhI. traisvargya na. ( trisvarga + SyaJ / svargano samuhAya. svaryya na. ( trisvara + SyaJ) / svara - chAtta, anuhAtta ane svarita e traNa svarano samUha. traihAyaNa tri. (trihAyanasyedam aN) eA varSano AAja, varSa saMbaMdhI (na.) tra varSa. troTaka na. ( truT + Nvul) kheDa dRzya avyano leha saptASTanavapaJcAkaM divyamAnuSasaMzrayam / troTakaM nAma tat prAhuH pratyekaM savidUSakam sA0 da0 540 - yathA vikramorvazIyam / 6 bhareluM josavu te, chehanAraM. (tri.) toDanAra-chenAra. troTakI (strI.) rAgizI vizeSa. troTi, troTI strI. (truT+i/troTi vA + GIp ) DAyaiNa, pakSInI yAMya, pakSI, kheDa bhatanuM bhAchasuM. Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ troTihasta - tryaha] troTihasta puM. (troTirhasta iva yasya ) (2Do pakSI, paMkhe. troTihastI strI. ( troTihasta + GIp ) 256 pakSizI. trotala (na.) troDala nAmanuM taMtra (tri.) tota, totA vAkyavALuM, bolatAM vAraMvAra je aTakatuM hoya te. trotra na. ( trAyate'nena trai+utra) aMDuza, yAjajI, parozI, harakoI hathiyAra, eka jAtano roga. trauk (bhvA. A. sa. seT traukate) 4, DAsa, yAsavu. tryaMza puM. (tRtIyAMzaH) zrIbhe bhAga, zrIbhe aMza, rAgAzI lAga tryakSa puM. ( trINi akSINi asya saH) ziva, mahAdeva AsasAda mahAtmAnaM tryakSaM tripuramardanam- mahA0 3 / 106 / 11 / (tri . ) sajavA. tryakSara puM. ( trINi akSarANi yatra) prAva OMA. taMtrazAstra prasiddha kheDa maMtra -AdyaM yat tryakSaraM brahma trayI yasmin pratiSThitA / sa guhyo'nyatrivRdvedo yastaM veda sa vedavit - manu0 11 / 266 / (na.) madhyA nAmanI kheDa chaMha, bhAga khakSara (tri.) trA akSaravANuM. tryakSarA strI. ( tryakSara +TAp) kheDa vidyA. tryakSA (strI.) te nAmanI kheDa rAkSasI. tryaGkaTa, tryaGgaTa na. (tri + aGga + aT + ac) kheDa prabhAranaM traNa dorIvALuM zIkhuM, traNa dorIvALI kAvaDa, eka prahAra aMzana. (puM.) Izvara, mahAdeva. tryaGga na. ( trINi aGgAni yasya ) sauviSTita kheDa haviSa zabdaratnamahodadhiH / - tryaGgula tri. (trisro'GgulyaH pramANamasya ac samA.) traNa AMgaLAnA pramANanuM, traNa AMgaLanuM. tryaJjana na. ( trayANAmaJjanAnAM samAhAraH ) DAsAMna rasAMjana ane puSpAMjana e traNa aMjana. tryaJjala, tryaJjali na. ( trayANAmaJjalInAM samAhAraH ) traNa aMjalino samUha, traNa khobA. tryadhiSThAna puM. ( trINi mano-vAk- zarIrANi adhiSThAnAni asya) kavAtmA. (na. jAgradAdyavasthAtrayasAkSI) DrUTastha caitanya ( trINi adhiSThAnAni yasya saH) adhiSThAnavALuM. tryadhvagA strI. (tribhiradhvabhirgacchati gam +Da+TAp) gaMgA, bhAgIrathI nadI. tryanIka puM. ( trINi uSNavarSazItAkhyAni anikAni guNA yasya) te nAmano saMvatsarAtmibhAnI heva. 1013 tryabda na. ( trayANAmabdAnAM samAhAraH ) tra varSa. (tri. trINi abdAni asya) varSanuM. tryabdaspRz (puM.) bhyotiSazAstra prasiddha kheDa varSa tryamRtayoga (trayANAM tithivAranakSatrANAM amRtatulyo yogaH ) te nAmano jyotiSazAstra prasiddha eka yoga. tryambaka puM. ( trINi ambakAni netrANi asya) ziva, mahAdeva jaDIkRtatryambakavIkSaNena raghu0 2 / 42 / trayANAM brahma-viSNurudrANAmambakaH pitA - sAyane / ekAdazarudrANAmanyatamaH / tryambakasakha puM. (tryambakasya sakhA Tac) Dubera. tryambakA strI. ( trINi ambakAni yasyAH) hugahivI, pArvatI- soma-sUryAnalAstrINi yasyA netrANi ambikA / tena sA tryambakA devI munibhiH parikIrtitA devIpu0 45 a0 / tryambara tri. ( trINi ambarANi yasmin) BL upaDavANu, traNa kaniSThAvALuM. tryaruNa (puM.) te nAme rArSi tryaruSi tri. ( trINi aruSINi rocamAnAni yasya) royamAna zubhrapRSTha vagerethI yukta gAya vagere. tryavi puM. (SaDmAsAtmakaH kAlaH aviH tisro'vayo'sya) aDhAra mahinAnuM pazu. (tri. trIn lokAnavati svatejasA av + ini) trailokSya vyApa5. tryabda (na.) Rza varSa (tri.) / varSanu. tryazIta, tryazItitama tri. ( tryazItyA yutaM zatAdi Da / yazIti + pUraNArthe tamap) yAzIbhuM. tryazIti strI. ( tryadhikA azItiH) yAzI, yazInI saMkhyA. tryaSTaka (na.) suzrutamAM jatAvesa pANI sUDavAnuM kheDa sthAna tryaSTan (tri (triguNitAH aSTa) yovIsa, yovIsanI saMkhyAvANuM. tryasareNu (puM.) ananta paramAjhunuM janesa 2447, jALiyAmAMthI AvelA sUryanA prakAzamAM UDato dekhAto rajakaNa, cha paramANuno eka rajakaNa, trIsa paramANu rUpa eka rajakaNa. tryatra na ( tisra: asrayaH koNA asya ac) triza.. yaha puM. ( trayANAmahnAM samAhAraH Tac) eza hivasa, trA divasano samUha. Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1014 shbdrtnmhoddhiH| [vyahasparza-tvaksAra yahasparza puM. (tryahaM spRzatIti spRz+ac) meM tithi | tvak srI. (tvacati saMvRNoti medazoNitAdika 43. hivasanI. spaza 42ta. hoya- tryahaspRzam / tvaca+kvip) tvayA, indriya, zarI2 -kaNDUyamAnena -tryahaspRzaM nAma yadetaduktaM tatra prayatnaH kRtibhirvidheyaH / kaTaM kadAcit vanyadvipenonmathitA tvagasya-raghu0 2 / 37 / -jyotistattvam / tvakkaNDura puM. (tvacaH kaNDu rAti rA+ka) , tryahIna puM. (tribhirahobhi nirvRttaH kha) 2. hivasamA kSata, ghAva, sote. sAdhya eka yajJa. tvakkSIrA, tvakkSIrI strI. (tvacaH vaMzatvacaH tryahohaka tri. (IhA ceSTA tasyAM bhavaM ThaJ aihikaM kSIramastyasyA ac/vA DIp) vaMzaroyana, vaMzavAyanadhanAdi tryahaparyAptamaihikaM dhanaM yasya) ThenI pAse. sitAjagandhA tvakakSIrI vidArI trivRtaH samAHhivasanA nivaDa pUratuM dhana hoya.te. - kuzUladhAnyako suzrute 1144 / vA syAt kumbhIdhAnyaka eva vA / tryahaihiko vA'pi tvakchad puM. (tvageva cchado'sya) me. nI. vanaspati, bhavedazvastanika eva vA -mAnave 4 / 7 / kSIrIza vRkSa, kSIrakaMcukI nAmathI prasiddha che. tryAkSAyaNa puM. (tryakSasya yuvApatyaM phaJ) zizupAla 3 tvakcheda puM. (tvacaH chedaH) yAmInu suj, chAlanu zivano putra. Fulj, kSata. tryAyuSa na. (trayANAM bAlyayauvanasthavirANAmAyuSAM samAhAraH) tvakta (na.) bastara. bAlya, yauvana ane vRddha e traNa saMbaMdhI traNa AyuSa. tvaktaraGga puM. (tvacastaraGga iva) 24, 9, ya. tryAya puM. (trayaH ArSeyAH RSayaH yatra) 35 pra.va.2vANu tvakpaJcaka na. (tvacA paJcakam) 43 vagaire pAMya vRkSo.nI. 5 gotra. chasa -nyagrodhodumbarAzvattha- zirISa-plakSapAdapAH / tryAzira puM. (tisraH dadhi-takra-payorUpA AziraH paJcaite kSIriNo vRkSAsteSAM tvakpaJcakaM smRtam / / adhizravaNasAdhanabhUtA yasya) bhanino me vRSanI tvakpatra na. (tvageva patramasya) te4, telapatra, ta-hAla yInI, tamAlapatra- candanAgurumukhyAni tvakpatrANAM me. ne ca- mahA0 121170 / 18 / -racana sukumArANA tryAhaNa puM. (tribhiH caJcupAderAhanti A+han+ac) eka jAtanuM pakSI. tvakpatramaricAMzakam-suzrute 1144 / / tryAhAva (puM.) te. nAmano se 12. tvakpatrI (tvakpatra+GIS) pitrI nAme vanaspati. tryAhika tri. (tryahe bhavaH ThaJ) . hivasamA 42j, tvakparipuTana na. (tvacaH paripuTanam) cha. taal, traNa divasamAM thayeluM, traNa divase AvanAra tAva chosag. tvakpAka puM. (tvacaH pAko) yAmIna, 505j.. vagaire. tvakpAruSya na. (tvacaH pAruSyaM kaThoratA) yAma.31-0 tryudaya na. (triSu savaneSu udayo gatirasya) soma namarnu ThoratA-58025. dravya. tvakpuSpa na., tvakpuSpikA, tvakpuSpI srI. (tvacaH yudhan puM. (tribhiH vasantazaraddhemantairRtubhiH rUdho'sya puSpamiva tvakpuSpI+kan tvaci puSpaM yasyAH) romAMya, ___ anaGga hrasvazca) varSa35. 156. cAmaDInAM draNa. tryuSaNa, tryUSaNa na. (trayANAmuSaNAnAM samAhAraH pRSo. tvakS (bhvA. para. sa. seTa-tvakSati) chosa, taNu vA dIrgha) , bharI bhane pI52 se 35 -pippalI 2. maricaM zUNThItrayametadvimizritam-vaidyakaparibhASAyAm / tvakSas na. (tvakSyate'nena tvakS+karaNe asun) 50, -tryuSaNaM dIpanaM hanti zvAsa-kAsa-tvAgAmayAn-bhAvapra0 / Tho2. ca na. (tisRNAmRcAM samAhAraH ac) 35.yA. tvakSIyas tri. (atizayena tvakSitA Iyasun tRNo lopaH) tryeNI strI. (trINi etAni asya DIpa tasya natvam) hIta, tasvI, saMta. . jayitrA raMgavAjI strI. tvaksAra puM. (tvaci sAro'sya) disa., isanI. cha.sa., tva tri. (tan+vic anazca vaH) mana, anya, pIeM, tadeg4, zo5 vRkSa, poto vAMsa - tvaksArarandhra| paripUritaladdhagItiH -zizu0 4 / 61 / Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tvaksArabhedinI-tvaraNa shbdrtnmhoddhiH| 1015 tvaksArabhedinI strI. (tvacaH sAraM bhinattIti bhid+ | tvacas na. (tvac+asun) tyA-5ndriyane. ti:2. Nini+DIpa) nAnu yaMyu nAmarnu, vRkSa. tvacApatra na. (tvacA tvak patramivAsya) ta4. tvaksArA, tvagAkSIrI srI. (tvaksAro vaMza utpatti- | tvaciSTha, tvacIyas tri. (atizayena tvagvAn iSThan/ kAraNatvenAstyasyAH/tvacaH AkSIraM svalpakSIraM yasyA ____ Iyas vA) atizaya ghara chAtavANu, yAmalauj. GIp) vaMzaloyana. tvacisAra puM. (tvaci sAro yasya) disa, maj. tvaksugandha puM. (tvaci phalatvaci sugandho yasya) nA.. tvacisugandhA strI. (tvaci sugandho yasyAH) nAnI melayA.. tvaksagandhA (strI.) asavAna nAme se gaMdha dravya, tvacya tri. (tvaci hitam yat) chAlane jitana, yAmIna. caNakabAba, hitakAraka. tvaksvAdvI strI. (tvaci syAdvIva) tadeg4, bayAnI.. tvaJca (bhvA. para. saka. seTa-tvaJcati) gamana. 2, tvam (bhvA. sa. para. seTa itid-tvaGgati) 4. tvagaGkura puM. (tvacaH aGkura iva) romAMya. tvat tri. (tan+kvip tuk) bITuM, . tvagasthimAtrazeSa tri. (tvagasthimAtreNa zeSaH) di tvatka tri. (tvat+kan) tA. mAtra hADakAM, cAmaDAM bAkI rahyAM hoya te. tvattas avya. (tvat+tasil) tArAthI, tuthI.. tvaggandha puM. (tvaci phalatvaci gandho'sya) nA.. tvad (yuSmadaH tvad AdezaH samAse) madhyama puruSa The tvagja na. (tvaci jAyate jan+Da) sADI, suTuM.. rUpa prAyaH samAsamAM prathama padanA rUpamAM vaparAtuM tvagdoSa puM. (tvacaM dUSayati dUS+Nic+aN) oDhano. vAya. che te. Thebha ? -tvadadhInaH tvatsAdRzyam / za, 2j -mandoSNalodhranIrAmlacUrNaM tu kanakasya tvadIya tri. (yuSmad+cha, tvat AdezaH tava idam) ca / tenodvartitadehasya hared grISmaprasArikAm / / tvagdoSazcaiva se kazca carmadoSazca nazyati / tara. -pitustvadIyasya mayA'pahAritaH-raghu0 3 / 50 / tvadvidha tri. (tavaiva vidhA prakAro yasya) tA . gAruDe 194 a0 / tvagdoSAnta puM., tvagdoSApaha tri. puM. (tvagdoSasya tvaJc (bhvA. para. saka. seTa-tvaJcati/rudhA. para. saka seTa tvanakti) gamana 2, 4, saMjaya, saMjaya antaH/tri. tvag doSamapahanti, apa+han Da) stinha 5mAuvo. nAmanI vanaspati, bAvacI nAme vanaspati, cAmaDInA doSo nAza karanAra, tvanmaya tri. (tvat+mayaTa) tArAmaya, tubhaya. tvagdoSAri (pu.) hastikanda namAnI vanaspati, vaya. tvampadalakSyArtha puM. (tvamiti padasya lakSyo'rthaH) vahAMta. __nAme vanaspati. (tri.) yAmIna also dUra 4282. prasiddha turIya caitanya. tvagdoSin tri. (tvagdoSa+Nini) aDhiyuM, 524vAvA. tvatpadavAcya, tvampadavAcyArtha, tvampadAbhidha puM. tvagbheda, tvagbhedaka puM. (tvaci bhedaH/tvaci bhedakaH) (tvamiti padasya vAcyo'rthaH/tvampadamabhidhA yasya) ghAva, pra.9, kSata, ama.. - pada vAcya-jIvAtmA. tvagroga puM. (tvaci rogaH) yAmInI. 22. tvayatA strI. (tvayA dattam pRSo.) teM. sApela. tvaGkAra (pu.) tuN||2, tuMrI. tvar (bhvA. A. a. seTa-tvarate) tva.28 72vI, tva.24thI. tvaGmaya tri. (tvac+mayaT) yAmAnu, yAmAnu, janAvesa, 4, vega 72vI, tA. 42vI- bhavAn suhRdarthe chAlanuM, chAlanuM banAvela. tvaratAm -mAlavi0 2 / -nAnunetumabalAH sa tatvare - tvaca (tudA. para. sa. seTa-tvacati) mArahAna 72j, raghu0 19 // 38 / aisj, vIraj -tvacati kavacena dehaM vIraH / tvaraNa na., tvarA strI. (tvar+ lyuTa/tvar+a+TApa/ tvac, tvaca, tvacA strI. (tvacyate saMviyate deho'nayA tvar+ aG+TAp) 21, 2, Galam, sahI - tvacati saMvRNoti tvac+kvip/tvac+ac/tvacati AsroyIzca vAsteyIzca tvaraNAH kRpaNAzca yAHsaMvRNoti deham tvaca+ac+TAp) , yAmI, atharvavede 11 / 8 / 28 / -autsukyena kRtatvarA sahabhuvA tadeg4, 1848., tvayA, indriya. vyAvartamAnA hiyA -ratnAvalI 1 / 2 / Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1016 shbdrtnmhoddhiH| [tvaramANa-tviSita . tvaramANa tri. (tvara+zAnac) 4AhI. 42tuM, Galam | tvAcapratyakSa na. (tvAcaMpratyakSam) yAmIna. spazathI tuM, tvarAtha. 4. je viSayanuM pratyakSa jJAna thAya che te dravyAdinA sparza tvarAnvita tri. (tvarayA anvitaH) anuj, Guaj. dvArA thatuM zAna. tvarAyaNa, tvarAvat tri. (tvarayA ayanamasya/tvarA+matup) | tvAdRz, tvAdRza puM., tvAdRzI strI. (tvamiva dRzyatevegavANu, Galaj. yuSmad+dRz+kvin kan vA striyAM GIS) tArA tvarAyas (kaNDvA . para. a. seTa-tvarAyasyati) (12 // sa25, tArA .. 12vI, vega 12vo, 6 3vI. tvAmkAmA, tvAyu strI. (tvAM kAmayate kam+ NiG+aN) tvari strI. (tvar vege+bhAve in) tva2, 3.2, 6tlam. potAne mATe tame IcchatI. tvarita na. (tvar+kta) satvara, zAdha- bahvantarAyayuktasya | tvAvat tri. (taveva darzanamasya yuSmad+matup) t2|| dharmasya tvaritA gatiH- paJca0 3 / 102 / (tri.) vegavANu, tvarAvAj, Balaj, (avya.) 486IthI, | tvAvasu tri. (tvaM vasurvyApako'sya tvAdezaH pRSo.) 6duduthI, vege. tArA vaDe vyApta. tvaritaka pu. (tvaritaM kAyati prakAzate jAyate kai+ka) tvASTI (srI.) hu hevI- tuSa tuSTau smRto dhAtustasya eka jAtanI DAMgara. tuSTI nipAtane / sRjatyeSA prajAstuSTI tvASTI tena tvaritagati strI. (tvaritA vAsI gatiH) 6nanii. prakIrtitA - devIpu0 45 a0 / / 4, 4IthI. gamana. 2j, tvarAyuData gati. (tri. ttvASTra puM. (tvaSTurapatyaM tvaSTra+aN) te. nAmano . tvaritA gatiryasya) 6vajI tivANu, vegathI 42. haitya, vRtrAsura, vizva 35 -udyamena hatastvASTro (strI.) nAme se chaha. namucirbala eva ca / (na. tvaSTA adhiSThAtrI devatA'sya tvaritA (strI.) te namAnI se hevI. tvaSTrI+aN) yitrA nakSatra, sAma meha. (tri. tvaritodita tri. (tvaritaM yathA tathA uditam) 6vaNe. tvaSTra+aN) suthAranu, suthAra saMbaMdhI, vizvamAna 3, hama lodela. vizva. tvalaga puM. (jalaga pRSo.) me tano 50no sA5. tvASTrabha na. (tvASTra bham) yitrA nakSatra.. tvaSTa tri. (tvakS+kta) choka, pAtaj 428. tvASTrI strI. (tvaSTA adhiSThAtrI devatA'syAH tvaSTA (tveSati dIpyatIti tviS+tRc ito'tvaM ca) tvaSTra+aN+ DIp) 64ad za06 zusI, sUryapatnIsUrya vizeSa. vizvamAna. putrI. - tvASTrI tu saviturbhAryA vaDavA tvaSTi strI. (tvakSa+ktin) chola, pAtaNu 42j, rUpadhAriNI -mahA0 1166 / 35 / nAno 25, dust. satArAma. (paM.) tanAmanI vasaM.2Ati. tviSa (bhvA. ubha. a. seTa-tveSati, tveSate) prazavaM. tvaSTImatI srI. (tvaSTA tadanugraho'styasyAH matup strI.) ya.j, yama -cayastviSAmityavadhAritaM puraH / vizvakamanA anugrahapAtra strI. zizu0 1 / 3 / (ava+tviS-avatveSati) hej, j, tvaSTra puM. tri. (tvakS+tRc) vizvama-havAno rIgara 23. -tvaSTuH sadAbhyAsagRhItazilpavijJAnasampatprasavasya tviS srI. (tviS+bhAve kvip) silt, d04, sUbasUratI, sImAzizu0 3 / 35 / suthAra, yinakSatra, 2 suM425j, 40, mautsuya, prIti, 2thi, Pian4, AdityamAMno eka Aditya, AkaDAnuM jhADa, cholanAra, zobhA, vyavasAya. pAtaY 42nA2- Arogya cakrabhramimuSNatejAstvaSTrava tviSA strI. (tviS TAp) hApti, ti. yatnollikhito vibhAti- raghu0 6 / 32 / tviSAbhIza, tviSAmIzvara, tviSAmpati puM. (tviSAm tvaSTamat tri. (tvaSTra+astyarthe matup) vAyana AlQAtA IzaH/IzvaraH/patiH vA) sUrya, marnu 3. mehava. tviSi puM. (tviS+ini) 329L.. tvAca tri. (tvacaH idam aNa) yAmIna, yAmI tviSita puM, tveSatha, tveSas tri. (tviS+ itac/ saMbaMdhI, chAlanuM, chAla saMbaMdhI, sAMsargika sparzathI ___ tviS+ athac/tviS+asun) prApta, pratimAna, vagatuM. acid, vasita. Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tve-daMzabhIru ] tve avya. (tvac + Dai) vizeSa, vitarDa. tvota tri. ( tvayA UtaH) teM rakSA urela. tsar (bhvA. para. aka sa. seTa-tsarati) gati 42vI, vAMDA yAsavu, vAMDA-khADAI 42vI. zabdaratnamahodadhiH / zvyaMjanamAMno sAtamo dantyasthAnIya vyaMjana. tha puM. (thuDa-thurva +Da) parvata, roga, bhayarakSa, lakSa (na.) jIrDa, laya, rakSA, bhAgyavAnapazu, bhaMgala (tri. thaD +Da) bhayamAMthI rakSA DaranAra. thakAra puM. (tha svarUpe kAraH) th vyaM4nAkSa tha (bhvA. para. saka. seT-tharvati) gamana Davu, cAlatuM javuM. thuD (tudA. para. saka. seT thurDAta) sArachAna ukhu, DhAMj. thutkAra puM. (thut ityavyaktazabdasya kAraH) thaMDatI veLA je avAja thAya che te, thu chu evo zabda karavo. niSThIvanatyAgAnukaraNam / thuthUka (tanA ubha. sa. seT thuthUkaroti ) thu thu khevo zabda karavo. da 6 vyaMjana paikI aDhAramo dantya vyaMjana, tavargano trIjo akSara (puM. dep zuddhau, dA dAne, do khaNDane, dA+ka daddAne bAhulakAt Da vA) parvat akSisa aranAra, chAna AApanAra, chAna urelI vastu, chAna. jaMDana (na. dadAti Anandamiti dA+ka, dyati g:afafa ar i+3) z2ll-uch, er-alata, alsg, lAMgavu. daMza (dazane bhvA para. saka. seT-darzAti) usa, uvu. - mRNAlikA adazat -kA0 32 / - mUlakenopadazya bhuGke - siddhA0 / daMza puM. (dazatIti daMz + ac karaNe bhAve ghaJ vA) DAMsa, bharachara, jantara parAnuSaktaM tapanIyopakalpaM mahAgadaM kaJcana citradaMzam - bhAgavate 1 / 18 / 9 / usavuM -mugdhe ! vidhehi mayi nirdayadantadaMzam - gIta0 10 / Darauvu, chAMta, sarpano haMza, lUlayUDa, bharma, te nAmano tha 1017 saru puM. (tsarati kauTilyaM gacchati tsar + un) taravAranI bhUTha- supragrahavimalakaladhautatsaruNA khaDgena veNI0 3. / - tsarupradezAdapavarjitAGgaH - kirA0 17 / 58 / jaMbharanI bhUha. tsAruka tri. ( tsaru + kan + aN) jaDgathI yuddha 42vAmAM je hoMziyAra hoya te. thuthUkRt strI. (thuthU ityavyaktazabdaM karotyasyAm kR + AdhAre kvip) mAM thu thu khevo zabda 9ravAmAM Ave evI kriyA. thudh (divA. ubha. a. seT zudhyati, thudhyate) sva27 tha, zuddha . dhurva (bhvA para. sa. seT-thurvati) vadha 42vo, bhArI nAja, duHkha hevu. thai thai (avya.) thai thaise pramANe anuhara zabda 42vI.. vAdyAnukaraNazabdavizeSaH- saGgItadAmo0 / thoDana na. ( thuD + bhAve lyuT ) DhAMDa, chAchana khu. thauya tri. ( sthUNAyAM hitAdi Dhak pRSo.) yAMlalI mATenuM thAMbhalI mATe hitakara ke hitakAraka. kheDa asura vizeSa, tIjAyacaM, saragavAnuM jAu. (puM. jai. prA. daMsa) sabhyatva, tattvazraddhA. daMzaka puM. (dazatIti. daMz + Nvul) DAMsa, bha2cha2, kheDa bhatanI bhAMjI, urayalo, tarI nRpavizeSa- daMzakaH kampanAdhIzapravRddhe tatra sakrudhi - rAjatara0 178 / tri. 6 42nAra, 42unAra. daMzana na. ( dazatIva zarIramiti, daMza + lyu/daMz + bhAve lyuT vA) tara- saMnahyadhvaM sarva evendrakalpAH mahAnti cArUNi ca daMzanAni - mahAbhA0 3 / 268 / 18 / chAMtathI usavuM- dRSTAzca daMzanaiH kAntaM dAsIkurvanti yoSitaH sA0 da0 / daMzanAzinI strI. (daMzaM nAzayati nAz + Nini + GIp ) telIo kIDo. dezabhIru, dezabhIruka puM. (daMzAt bhIruH / daMzabhIru + kan) pADI. Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1018 daMzamUla puM. (dazyate, daMzavadugraM mUlamasya vA) khe bhatanuM vRkSa-saragavo. zabdaratnamahodadhiH / daMzavadana puM. (daMzameva vadanamasya) pakSI. daMzita tri. (dazo saJjAto'sya, daMz + itac daMz + kta+iTa vA) Daraukhu, usekhu, jantara paherelu, saMrakSaNa resuM. - hastyazvarathapUrNena daMzitena pratApavAn mahAbhA0 2 / 29 / 2 / daMzin puM. (daMz + Nini ) tarI. daMzI strI. (kSudro daMzaH, svalpArthe GIS, yadvA dazatIti daMz + ac + GIS) nAnI bhAMjI. daMzU tri. (daMz + bAhulakAt - Uk) (lasavAnA - 42uvAnA svabhAvavALuM. daMzera tri. (daMz + ika) nusAna urtA, apAra 42nAra. daMSTra na., daMSTrA strI. (dazyate'nena daMza + STran / dazyate'nayA, daMz + STran+TAp) chADha, bhoTo hAMta prasahya maNimuddharenmakaradaMSTrAGkurAt bhartR0 2 / 4 / daMSTrAbhaGga mRgANAmadhinRpataya iva vyaktamAnAvalepA, nAjJAbhaGga sahante nRvara nRpatayastvAdRzAH sArvabhaumAHmudrA0 3 / 22 / - daMSTrAyAM dharaNInakhe ditisutAdhIzaH pade rodasI - sA0 da0 1 / 3 / daMSTrAkarAla tri. (daMSTrAbhiH karAlaH) bhayAnar3a chADhavAjA, bhayAnaka moTA dAMtavALo. daMSTrAnakhaviSa puM. (daMSTrAyAM nakhe ca viSaM yasya) chADhabhAM ane nakhamAM jene jhera hoya te bilADo vagere. daMSTrAyudha puM. (daMSTrA eva AyudhaM yasya) varADa, Du2. daMSTrAla, daMSTrika tri. (daMSTrA astyasyetyarthe cUDAdibhyo lac / daMSTrA vidyate'sya daMSTrA + Than ) chADhAvANuM. daMSTrAviSa puM. (daMSTrAyAM viSamasya) bhIna uparano sApa daMSTrAstra puM. ( daMSTrAstramivAsya) varADa, Du2. daMSTrikA strI. (daMSTrA + svArthe ka hrasve ata itvam ) ghATa. daMSTrin tri. (daMSTrA astyasya ini) hAMtathI 42unAra, chADhavANuM, tIkSNa hatavAnuM, mAMsAhArI (puM. prazastA daMSTrA'sya ini) 2, bhUMDa - vilAni daMSTriNaH sarve sAnUni mRgapakSiNaH - rAmA0 2 / 33 / 23 / sarpa. daMsana na. ( daMs + bhAve lyuT) usavu, 423vu. daMsanA strI, daMsas na, daMsi puM. (daMs + bhAve yuc+TAp/ daMs + asun daMs+in) arbha, DAma. [dazamUla- dakArgala daMsiSTha tri. ( s + tRn daMsayitA, atizayena daMsayiteti iSThan tRNo luki NilopaH ) atizaya zatru-DiMsarDa, atizaya kAma karanAra, atyanta dekhAvaDuM- darzanIya. daka na. (udaka pRSo0 daip+ka, kan vA) pAzI, 2iTiDa. dakakalaza puM. (dakasya kalazaH jai. prA. dagakalasa) pANIno kalasIo. dakakumbha puM. (dakasya kumbha: jai. prA. dagakumbha) pAzIno ghaDo. dakagarbha puM. (dakaM garbhe yasya jai. prA. dagagabbha) vAhaNAbhegha. dakatuNDa puM. (dakaM tuNDe yasya jai. prA. dagatuNDa ) pakSI vizeSa. dakapaJcavarNa puM. (jai. prA. dagapaMcavaNNa) 88 grahamAMnI u4bho graha. dakapatha puM. (dakasya panthAH jai. prA. dagapaha) pAegI bharavAno mArga. dakaparvata puM. ( dakasya parvataH jai. prA. dagapavvaya) sUryAbhavAsI devatAono vanakhaMDamAMno sphaTikamaya DIDAparvata. dakaprAsAda puM. (dake dakasya vA prAsAdaH jai. prA. dagapAsAya) 45 mahesa, siTiDa ratnanI janAvelo mahesa. dakabhavana na. ( dakasya bhavanaM jai. prA. dagabhavaNa- dagabhavana) pANiyAruM, pANI bharI rAkhavAnuM sthaLa. dakamaJcaka puM. ( dakasya maJcakaH -dagamaMcaga) 23 24 ratnano bhayo, jATasI. dakamaNDapa na. ( dakasya maNDapam jai. prA. dagamaMDava ) sUryAla devatAnA vanakhaMDabhAMnI DIDAmaMDapa. (puM. dakasya maNDapaH jai. prA. dagamaMDava) 2iTiGa ratnanI janAvesI mAMDavo, jemAM pANI jhare che evo mAMDavo. dakarajata na. (dakasya rajatam jai. prA. dagarayaya) pAegI jhI... dakarajas puM. na. ( dakasya rajaH jai. prA. dagaraya) pANInuM bindu. dakavAra puM. (dakasya vAraH jai. prA. dagavAra ) pAzIno nAno ghaDo.. dakAbhAsa, dakAvabhAsa puM. (jai. prA. dagAbhAsa daobhAsa) velaMdhara nAgarAjano eka nivAsa parvata. dakArgala na. ( dakasya jaladvArarodhasyArgalamiva) nirmANa pradezamAM jaLa prAptinA sAdhanarUpa eka upAya. Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dakodara-dakSiNapazcAt shbdrtnmhoddhiH| 1019 dakodara puM. (dakaM jalasphItamudaraM yatra jai. prA. daudara | dakSasAvarNi (puM.) te. nA. navI manu. daodara) 462 roga dakSasuta puM. (dakSasya sutaH) heva. dakopapara puM. (jai. prA. dagovavara) sa36 oDhanI meM. | dakSA lI. (dakSate bhAradhAraNe samarthA bhavati td. dakS+ac+TAp) pRthvI-bhUmi.. dakSa (vRddhau zIghrArthe ca bhvA. A. a. seTa-dakSate) | dakSAdhvara puM. (dakSasya adhvaraH) 6kSanI yaza. aaj, 6452vI. (gatau vadhe ca bhvA. A. sa. | dakSAyya puM. (dakSate dakS+AyyaH) / 2756., oll556, seTa-dakSate) 4j, j-4 52al. (tri. dakS vRddhau dakS+AyyaH) vRddhi 58una82, dakSa puM. (dakSate dakS+kartari ac) '6kSasaMDitA' 2yana82 vadhAranA2. eka mani. mahAdevano poThiyo. eka jAtanuM vakSa, | dakSiNa tri. (dakSate dakSna-inan) 542.4. 627nusa.2 mani, mahAva, 6kSapati, yitra vRkSa, 59o. vtn||2. sa.20, yatura, AyuM, prabhaRLS. GUR, bhAj, (tri. dakSa+ac) yatu2-hoziyAra -nATye ca dakSA kSiA hizAna -Adade nAtizItoSNo nabhasvAniva vayama-ratnA0 116 / vidvAna, yogya -merau sthite dogdhari dakSiNaH -raghu0 4 / 8 / (puM.) sAhityaprasiddha me. dohadakSe raghu0 12 / 11 / nAya -eSu tvanekamahilAsu samarAgo dakSiNaH kathitaHdakSakanyA, dakSajA, dakSatanayA. dakSasatA strI. (dakSasya sA0 da0 3140 / bho bhAra, kSini . (na.) kanyA/dakSAjjAyate jan+Da/dakSasya tanayA sutA ca) tatrazAstramAM kahela eka AcAra. dakSanI putrI, durgA devI dvAdaza AdityanI mAtA dakSiNakAlikA puM. sI. (dakSiNA kAlikA) te. nAmAnI sAhiti, azvinI.Di.. 6kSi li.hevI, dini vitA- dakSiNe cAmIvaraM dakSakratu puM. (dakSakRtaH kratuH) 6kSatithe. 427 ca trijagadaghahare dakSiNe kAlike ca- tantrasAraH / yaza. pArvatI... dakSakratudhvaMsin, dakSayajJavinAzin, dakSAdhvaradhvaMsaka, dakSiNagola puM. (dakSiNaH gola:) viSuvarAtha. 4ma.e. dakSAdhvaradhvaMsakRt, dakSAdhvaradhvaMsakartR puM. (dakSakratuM tarapha rahela tulA vagere cha rAzi. dhvaMsayati/dhvaMs+Nic+Nini/dakSayasasya vinAzI/ | dakSiNatas avya. (dakSiNA+tasil) 6kSi himai, dakSAdhvaraM dhvaMsayati/dhvaMsaM+Nic+Nvul/dakSAdhvarasya kSiAthI, ma mAtha. dhvaMsaM/karotIti kR+kvip+tugAgamazca/dakSAdhvarasya dakSiNataskapaI tri. (dakSiNataH kapa: cUThA yasya) dhvaMsakartA) maDAva, mahAvanI anuyara vIrabhadra. jamaNI tarapha zikhAvALuM. dakSajAnAtha, dakSajApati puM. (dakSajAyAH nAthaH, dakSajAyAH dakSiNatA strI., dakSiNatva na. (dakSiNasya bhAvaH tala. pati:) ziva, yandra, pU2. tva) kSiyj, joziyArI, 3&54, atno. me. dakSaNAvat tri. (dakSaNA+matup) kSiu nA2. dakSatA strI., dakSatva na. (dakSasya bhAvaH tal-tva) dakSiNatIra na. (dakSiNaM tIram) naha. vagaireno kssiaae| yaturA, DoziyArI, 39859.. taraphano kAMTho. dakSapitR puM. (dakSaH dakSaprajApatiH pitA yasya) 66 | dakSiNatrA, dakSiNadik strI. (dakSiNa+vede trA/dakSiNA prajApati jeno pitA che te prANAbhimAnI eka deva. ___ dik) kSira bhAra vagere, kSizi .. dakSayajJa puM. (dakSasya yajJaH) 66 pratinI yaza bhAM | dakSiNapatha puM. (dakSiNaH panthAH) . mArga, dakSi zaMkarano bhAga kalyo na hato. dizA, te nAmano eka deza. dakSayajJavinAzinI strI. (dakSayajJasya vinAzinI) pArvatI, dakSiNaparvata puM. (dakSiNadiksthaH parvataH) malayAyata duga havA. parvata. dakSavihita tri. (dakSeNa vihitaH) kSe. 738.. dakSiNapazcAta avya., dakSiNapazcima tri.. dakSiNapazcimA dakSavihitA (srI.) . .12nI. nist. strI. dakSiNasyAH parAyAzca dizo'ntarAlA dik) naitya dakSas na. (dakSa+karaNe asun) mA. khUNo, dakSiNa pazcimamAM vartanAra-rahenAra. Page #213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1020 shbdrtnmhoddhiH| [dakSiNapUrva-dakSiNAraNya dakSiNapUrva tri., dakSiNapUrvA strI. (dakSiNasyAH pUrvasyA | dakSiNAjyotis puM. (dakSiNasyAM jyotirasya) meM tano dizo'ntarAlA dik) kSiA pUrvana, dakSiA pUrvamA 5.2. 238, mAnie- agnipU. dakSiNAt avya. (dakSiNa+prathamApaJcamIsaptamyarthe Ati) dakSiNamAnasa (na.) yAma mAvaDaM te namarnu . kSa, kSithI, kSamai. tIrtha. -'tasya dakSiNabhAge tu tIrthe dakSiNamAnasam' - dakSiNAtyaya (puM.) hakSiNAnu, kSi zima 2unAe. vAyupurANe / dakSiNAntikA (strI.) te. nAmanI meM chaha. dakSiNamArga (puM.) taMtrazAstra prasiddha . mAyA2, dakSiNApatha puM. (dakSiNA panthAH ac) te. nAmanI meM pitRyAna mArga. deza- asti dakSiNApathe vidarbheSu padmapuraM nAma nagaramdakSiNasamudra puM. (dakSiNadiksthaH samudraH) kSimii mA0 11 Avela samudra, lavaNa samudra. | dakSiNApathajanman puM. (dakSiNApathe janma yasya) kSiudakSiNastha puM. tri. (dakSiNe bhAge tiSThati sthA+ka) patha dezamAM janma pAmela aMdhaka, pulinda, guha, bhadraka sArathi, dakSiNa bhAgamAM rahela, jamaNI bAjue vo3 4ii. ti- dakSiNApathajanmAnaH sarve 282. naravarAndhrakAH / guhAH pulindAH zabarA cucukA madrakaiH dakSiNA avya. (dakSiNA+prathamApaJcamIsaptamyarthe Ac) saha-mahAbhA0 12 / 207 / 24 / / dakSiNa, dakSiNa dizA, dakSiNa dizAthI, dakSiNamAM. dakSiNApara tri., dakSiNAparA strI. (dakSiNAyAM paraH/ (strI. dakSate dakSa+inana+TApa. dakSiNasyAM. dizi dakSiNAyA aparAyA dizo'ntarAlA dik) yazapUrti dakSiNA dik vA, dakSiNa+Ac) kSiu El, mATe dravyadAna rUpa dakSiNA ApavAmAM tatpara, dakSiNa pazcimamAM rahela, naiRtya khUNo. 47. pATu -dig dakSiNA gandhavahaM mukhena dakSiNApravaNa tri. (dakSiNA dakSiNasyAM pravaNaM nimnam) vyalIkaniHzvAsamivotsasarja-kumA0 3 / 25 / tanAmanI. dakSiNa tarapha nIcuM, dakSiNonmukha dakSiNa dizA tarapha A. Gulu.st, As 4Ne3. bhate. apAtuM hAna.- patnI gata bhUmi-heza vagaire. sudakSiNetyAsIdadhvarasyeva dakSiNA-raghu0 1 / 31 / pratiSThA dakSiNApraSTi puM. (dakSiNA dakSiNabhAge praSTiH -S4ta. pra+az+ktic) . ghoAmImAthI. bhI. mAjhe dakSiNAkAla puM. (dakSiNAyAH kAla:) hakSi devAnI joDavA yogya puSTa aMgavALo koI ghoDo. samaya-14. dakSiNAbandha puM. (dakSiNAyAM bandhaH anubandhaH) hakSiuwi dakSiNAMsavaNin puM. (dakSiNAMse dakSiNaskandhe vraNo'styasya baMdha-abhimAnapUrvaka dakSiNA ApavI te. ini) bhaemA 652 pravAj.. dakSiNAbhimukha tri. (dakSiNasyAmabhi mukhaM yasya) kSi. dakSiNAgni puM. (dakSiNo'gniH) bhanina ani _dizA tarapha mukhavALuM. pai... kSirAno mAnine 'anvAhAryapacana' | dakSiNAmUrti, dakSiNAmUrtika tri. puM. (dakSiNA'nukUlA paNa kahe che, te nAmano yajJIya agni. __mUrtirasya/dakSiNAmUrti+vA kap) zivanA. sa. bharti. dakSiNAgra tri. (dakSiNasyAmagramasya) kSiA mii. | dakSiNAyana na. (dakSiNA dakSiNasyAM dakSiNe gole vA'yanaM jeno agrabhAga che te, jeno jamaNI bAjue agrabhAga rave) sUryana kSiu hama mana, sUrya ko3 hoya tevo darbha vagere. unI 58 473 ziyama gati- karkaTAvasthite dakSiNAcala paM. (dakSiNasthito'cala:) bhasayAya parvata. bhAnau dakSiNAyanamucyate -amaraH / 55 saM.ntithI. dakSiNAcAra puM. (dakSiNo'pratikUla AcAraH) taMtrazAstra makara saMkrAnti sudhIno kALa, dakSiNAyana abhimAnI prasiddha me. bhAyAra- svadharmanirato bhUtvA paJcatattvena vitA, kSamA mAM. 2Deso prA- dakSiNastho yadA pUjayet / sa eva dakSiNAcAraH zivo bhUtvA zivAM prANastadA syAdakSiNAyanam-prayogasAre / yajet -AcArabhedatantram / (tri. dakSiNasyAM cAro | dakSiNAraNya na. (dakSiNasthamaraNyam) (35 // 275, 6kSiAnu gatiryasya) kSiEAL ta23 yAnA-ti. 42 // 2. 125ya. Page #214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dakSiNArus-daND] shbdrtnmhoddhiH| 1021 dakSiNArus puM. (dakSiNabhAge aruNamasya) zirI | dagdhakAka puM. (dagdha iva kAkaH) me tana , jenA jamaNA aMgamAM traNa karyuM hoya te mRga. | droNakAka. dakSiNArha puM. (dakSiNAmarhati arha+aNa) dakSiune yogya | dagdhakAkI srI. (dagdhakAka+striyAM jAtitvAt DIpa) tvi .4. eka jAtanI kAgaDI. dakSiNAvat tri. (dakSiNA asti asya ityarthe matup dagdhamantra puM. (dagdho mantraH) tantrazAstra prasiddha me. masya vaH) kSiuarj... bhaMtra. dakSiNAvarta tri. (dakSiNe Avartate, A+vRt+ac) dagdharatha puM. (dagdho ratho'sya) citraratha nAmano meDa dakSiNAvarta zaMkha vagere, jamaNI tarapha AvartavALuM, fad- so'haM citraratho bhUtvA nAmnA dgdhrtho'bhvmdakSiNa dizAmAM rahela, jamaNA mukhavALo zaMkha. mahAbhA0 1 / 171 / 39 / dakSiNAvartakI strI. (dakSiNAvartta iva kAyati kai+ ka+ GIS) vanaspati sAdhu ma220, madhamAnI dagdharuha puM. (dagdho'pi rohati ruha+ka) ti. vRkSa. pati. dagdharuhA strI. (dagdhApi rohati, dagdharuha+ka+TAp) dakSiNAvaha puM. (dakSiNA dakSiNadikto vahati, vah + ac) bhasmarohA nAmanI vanaspati. dakSiNano vAyu. dagdhavarNaka na. (dagdhavarNa iva varNo yasya) 2. tanu dakSiNAvRt tri. (dakSiNA Avartate, vRt+kvip) 4.5 sugaMdhI ghAsa. mukhavALo zaMkha vagere. dagdhavya tri. (dagdhuM yogyaM dah+tavyac) 44. yogya. dakSiNAzA strI. (dakSiNA AzA) kSiA 6u. dagdhA strI. (dahyate sma iva yA daha+kta tataSTAp)4 dakSiNAzApati puM. (dakSiNAzAyAH patiH) yama24, dizAmAM sUrya rahelo hoya te dizA, dagdhA tithi - bhaMgasa. kulIrakanyAlimRgAsyamInavRSeSu kRSNAstithayaH pradagdhA / dakSiNAhi avya. (dakSiNa+Ahi) 2nI lagu (HI, eka vRkSa vizeSa. -dakSiNAhi grAmAt- siddhA0 / dagdhikA strI. (kutsitA dagdhA kutsite kan kApi dakSiNit (avya.) kSamai, kSiA zimai. ata itvam) Dj sana, baNe yogA vagere, dakSiNIya puM. (dakSiNAmarhatIti cha:) kSiune yogya. bhAtanuM poDuM, dadhdhikA nAmanuM vRkSa. dakSiNena avya. (dakSiNasyAmiti dakSiNa+enap) kSiA | dagdheSTakA strI. (dagdhA iSTakA) aNe. $. zAmai, kSiA zima, kSiA 125- dakSiNena | dagdhodara tri. (dagdhamudaraM yasya) bhUjyu, bhUjavANu, - vRkSavATikAmAlApa iva zrUyate- zakuM0 1 / asya dagdhodarasyArthe kaH kuryAt pAtakaM mahatdakSiNeman puM. (dakSiNe ImmaM vraNaM yasya dakSiNema+ hito0 1 / 68 / (na. dagdhaM udaraM yasmAt, dagdhaM ca anic) lene. zi . 49. ta26 49438 cha tadudaraM ceti vA) bhUma, kSudhA, bhUmyuM 2. te / - mRgayumiva mRgo'tha dakSiNermA dizamiva dAhavartI dagdhvA a. (dah+ktvA) bAjIna, jAne... marAvudanyan -bhaTTi0 4 / 44 / dakSiNya tri. (dakSiNAmahaMtIti yat) kSaune yoya. dadh (tyAge pAlane ca, bhvA. para. sa. seT idit daMdhati) tyAga 42vI, bhUDI he, 5 -dakSiNyadiSTAM kRtamArtijInaistadyAtudhAnaizcicite , 21 // 42. (ghAtane svA. pa. sa. seTa-daghnoti) ghAta 42vo, prasarpat-bhaTTi0 2 / 29 / dakSezvara (na.) 2i Ha pati.. sthApesa meM mArI nAMkhavuM. zivaliMga dacchada puM. (dantAn chAdayati dantasya dat chad+ac) dagdha tri. (dahyate sma, dah+kta) paNe, pANe., -nAdyApi meM dagdhadehaH patati- uttara0 4 / bhasma va tapAsA daND (pAtane damane ca, curA. ubha. sa. seTa-daNDayati(puM. daha+kta) amu chathi . sAthe. yaMdAzrita zazi.. __daNDayate) 63j, A%1. 42vI, RAEL 42vI- sthityai (na.) . tanuM suvAsita. tRel. daNDayato daNDyAn-raghu0 1 / 25 / Do8. Page #215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1022 shbdrtnmhoddhiH| [daNDa-daNDanIya COLL daNDa puM. na. (daNDayati anena daNDa+ghaJ) Cust, | daNDagrAha tri. (daNDaM gRhNAti, graha + aN) 67 dhAra usii, 17. (puM. daND+ghaJ ac vA) 63, 6- 12nAra. rAjyaM svahastadhRtadaNDamivAtapatram-za0 5 / 6 / -patatu | daNDaghna tri. (daNDena hanti, han+ka) 41.55lthI. m||2||2, zirasyakANDe yamadaNDa ivaiSa bhujaH-mA0 5 / 31 / - 3thI. bhAranA2. vinA daNDaM kathaM rAjyaM karoti janakaH kila / dharme daNDaDhakkA strI. (daNDatADyamAnA DhakkA) iuiyA. na vartate loko daNDazce na bhaved yadi- vAyata mohanAI devIbhAga0 1 / 17 / 3 / yama.14, sainya, senAnI. mAsa- daNDatAmrI strI. (daNDatADyamAnA tAmrI) meM tanu senA, 47vyUha, yA2. DAyano meM. 63, 2405, you., vAhitra-sa.2 bAnI ghaTi. gho, te. nAmanI sUryano meM. se.va., -amimAna, daNDadAsa puM. (daNDena kRto dAsaH) gudAma, 13 mATe jhADanuM DALuM, tAbe karavuM, ghaTikAtmaka samaya, sIdhA | yArI nA2. UbhuM thavuM, ikvAku rAjAno putra, graha, dhvaja vagerenI daNDadhara puM. (daNDasya dharaH dhar+ac) saMnyAsI, kuMbhAra, 6il, thA. mAtmA 61ya tevI mana, vayana, yAnI. s-ym2|4, 20%1- balaniSUdana-marthapatiM ca taM zramanudaM azubha pravRtti- vAgdaNDo'tha manodaNDaH kAyadaNDa manudaNDadharAnvayam-raghu0 9 / 2 / (tri. daNDasya ghara: stathaiva ca-manu0 12 / 10 / 1530 mAre ghar+ac) 6 ghA25 42nAra, zikSA 2nA2, 63 kevalisamuddAta vakhate AtmAnA daMDakAra pradeza dhaar| 42vAnI Theno aviDAra cha -ahaM daNDadharo vistAravA te, pANI garama karatA pANImAM ukALo rAjA prajAnAmiva yojitaH - bhAga0 4 / 21 / 22 / Ave te, deDaratna-cakravartInAM cauda ratnamAMnuM eka. dhvajanI kAThI dhAraNa karanAra, daNDaka puM. (daNDa+svArthe alpArthe vA kan) te. nAma.no. daNDadhAra daNDadhAraka tri. (daNDaM dharati dhR+aN/ eka chanda jemAM sattAvIsathI baso akSara Ave che, tri. daNDadhAra kan) yama, 20%1, 3, te nAme the. nAnI lAkaDI, dhvajAnI lAkaDI, IkvAku rAjAno eka 28% -aha daNDadhAra iti khyAtaH so'bhavanmanujezvara putra- prAptAni duHkhAnyapi daNDakeSvapi-raghu0 14 / 25 / hu~u naye. aresa meM sanniveza (gaDa)- tatrAgamanamekAgro -mahA-bhA0 1 / 67 / 97 / dhRtarASTrano me. putra. (tri.) lAkaDI dhAraNa karanAra, zikSA karanAra. daNDakAn praviveza ha-rAmA0 1 / 1 / 40 / (puM. jai. prA. daNDadhAraNa na. (daNDasya dhAraNam, daNDa+5+aNa+ daMdaka, daMDaga, daMDaya vA) vIchIna. sieo, na.2.6. vagaire lyuTa) 67 ghaa24|| 42vo, saMnyAsa. aDA, zAsana.. yovIsa. 1944, 4thana-vana, 'namotthu' mA 5.6. daNDakandaka puM. (daNDaH prakANDaH kando'sya kap) daNDadhArin tri. (daNDaM dhArayati ini) 457 dhaa29|| karanAra, dhvajanI kAThI dhAraNa karanAra, daMDa karavAno bhUmikanda, daNDakA strI., daNDakAraNya na. (daNDa+kan+TApa/ jene adhikAra che te. daNDakA nAmAraNyam) 1827ya, namahAmane gaDAvarI daNDana na. (daND+lyuTa) usana, sa., 67, 3. nahI. vayyenovijyAta pradeza - kvAyodhyAyAH punarupagamo daNDanAyaka . (daNDaM nayati nI+Nvul) lene daNDakAyAM vane vaH-uttara0 2 / 13- 15. / -mama sannA karavAno adhikAra che evo nyAyAdhIza vagere, rAjA, matiH sIte ! netuM tvAM daNDakAvanam / vasiSyAmIti senApati, yama. sA tvaM mAmanuyAtuM sunizcitA-rAmA0 2 / 30 / 39 / / daNDanIti strI. (daNDo nIyate'nayA nI+karaNe ktin) daNDakAka puM. (daNDaH yama iva kRSNatvAt kAkaH) daMDanI nIti, rAjyanA zAsana mATe DAdinI vyavasthA meM tano Ago -droNakAka / zikSA- sAno niyama -daNDena nIyate cedaM daNDaM daNDakAka puM. (daNDakAka+striyAM jAtitvAt GIS) nayati vA punaH / daNDanItiriti khyAtA triillokaaneka jAtanI kAgaDI. tivartate-bharate / -daNDanAd gamanAd vApi daNDanItiriti daNDagaurI (strI.) te nAmAnI. me. apsarA. smRtA -devIpu0 45 a0 / arthazAstra.. daNDagrahaNa na. (daNDasya grahaNaM yasmin) saMnyAsI. thaj, | daNDanIya tri. (daNDayituM yogyaM daND+anIyara) 1 lAkaDI, daMDa vagere levuM te kAma. karavA yogya, zikSA karavA yogya. Page #216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ daNDanIyatA-daNDavikalpa ] daNDanIyatA strI, daNDanIyatva na. ( daNDanIyasya bhAvaH tal-tva) 63 42vA yogyapazu, daMDavAsAya yazudaNDanetR puM. (daNDaM nayati nI + tRc ) zubha, yama, nAya. daNDanetRtA strI, daNDanetRtva na. ( daNDaneturbhAva tal tva) heDanAyaya, rAmapazu, yamapazu. daNDapa puM. ( daNDena pAti pA+ka) 6upAsa, rAbha zabdaratnamahodadhiH / zubha. daNDapAMzula puM. (daNDena yaSTidhAraNena pAMzulaH nIcaH ) paharegIra, thoDIhAra, dvArapAla daNDapANi puM. (daNDaH pANau yasya) yama, zubha, chaDIhAra bhenA hAthamAM sADaDI De 63 hoya te - parIkSitaivamAdiSTaH sa kalirjAtavepathuH tamudyatAsimAhedaM daNDapANimivodyatam - bhAga0 1 / 17 | 35 | zivanI kheDa gae bhairavano bheda. daNDapAta puM. ( daNDasya pAtaH) 6unuM paDavu, sADaDIno prahAra. daNDapAtin tri. ( daNDaM pAtayati daNDa + pat + Nini ) daMDa ka2nA2-zikSA karanAra, lAkaDIono prahAra karanAra. daNDapAruSya na. (daNDena dehena pAruSyam daNDyate'neneti daNDo dehastena yat pAruSyamiti) tIkSrAu, sapta sajA, daMDazAstra virodha, te nAmano eka vyavahAra viSaya, sapta vyasanamAMthI rAjAonuM eka vyasanavizeSa vivAdyAntargata kheDa vivAha- aSTAdazavivAdAntargato vivAdavizeSaH / ata UrdhvaM pravakSyAmi daNDapAruSyanirNayam- manu0 8 / 278 / daNDapAla, daNDapAlaka puM. (daNDaM dahaM pAlayati bhakSaNAt, pAli + aN athavA daNDena pAlayati, pAli+ac daNDapAla + kan) kheDa bhatanuM bhatsya, dvArapAsa daNDapAzika (puM.) sisIo hevAnuM ama DaranArI puruSa. daNDapiGgalaka puM. (daNDa: dehaH piGgalo yatra ) uttaramA Avelo te nAme eka deza, jyAM zarIra pILuM thaI bhaya che. daNDapraNayana na. (daNDa+pra+nI+ lyuT ) 6uvu, 63 52vI, sabha aravI, zAsana . daNDabala (na.) sainya jaNa. daNDabAhu puM. (daNDa iva bAhurasya) arti'svAmIno kheDa anuyara jADuvA, daMDa ThevA jADuvAmuM. daNDabhIti strI. ( daNDasya bhItiH) uno laya. nAmano (tri.) DADAra 1023 daNDabhRt puM. (daNDaM yaSTiM lokadamanaM vA bibharti bhR+kvip) rAbha, yama, bhAra. (tri. daMDa bibhartIti) lAkaDI dhAraNa karanAra. daNDamatsya puM. (gaNDa iva matsyaH) kheDa bhatanuM bhAchasuM. daNDamAna (Na) va puM. ( daNDapradhAno mAna (Na) vaH) 63 pradhAna manuSya, daMDa pradhAna bAlaka, saMnyAsI. daNDamAtaGga (puM.) piNDatagara nAmanI vanaspati. daNDamatha puM. ( daNDAkAro mAthaH panthAH ) pradhAnamArga, sarIyAma rasto, sIdho rasto. daNDamAthika tri. ( daNDamAthaM dhAvati Thak) pradhAna bhArga upara doDanAra, sarIyAma rastA upara doDanAra. daNDamudrA strI. ( daNDAkArA mudrA ) taMtrazAstra prasiddha kheDa mudrA. zusun fa. (cusufa zug+a1q) E3g, E3 sej, sabha ratu, zAsana astu. daNDayAtrA strI. ( daNDArthaM zatrudamanArthaM daNDA prakANDA vA yAtrA) zatrune zikSA 42vA mATe prayAsa, rAbhane harAvavA mATe karelI kUca, digvijaya moTA dabadabA sahita hajAro mANaso sahita cAlavuM te, varaghoDo. daNDayAma puM. ( daNDena yacchati daNDe yAmo'syeti vA yam+ghaJ) zubha, yama, hivasa, agastyamuni... daNDayoga puM. (daNDasya yogaH ) haMDavAnI yoga, zikSAnI saMyoga. daNDarI satrI. ( daNDaM tadAkAraM rAti rA + ka + GIS) te nAmanuM eka vRkSa. daNDaleza puM. ( daNDasya lezaH) thoDI daMDa, thoDI zikSA.. daNDavat tri. (daNDa + matup masya vaH) hauvANuM, hAthabhAM sADaDIvANuM, sainyavANu (avya. daNDena tulyaM tena tulyaM kriyA cettadvati) daMDa Thevu, zikSA Thevu, sASTAMga namaskAra. daNDavAdin puM. ( daNDena vadati, daNDa + vad + Nini) dvArapANa, nyAyAdhIza, senApati, daMDa vaDe jIbhane laya pabhAunAra (tri.) 6eDa vaDe josanAra. daNDavAladhi puM. (daNDa iva vAladhiryasya) hAthI, hastI. daNDavAsin puM. (daNDe daNDanimittaM vasati dvAradeze vas+ Nini) dvArapAla, kheDa gAmane haMDavAmAM adhikArI, jhe4hAra. daNDavikalpa puM. ( daNDe vikalpaH ) zikSAmAM bhataleha, zAsana karavAmAM bhrAnti. Page #217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1024 shbdrtnmhoddhiH| [daNDavidhi-datta daNDavidhi puM. (daNDasya vidhiH) zikSA 2vAna yaha, daNDAsana na. (daNDavadAsanamiti daNDAkhyaM Asanamiti aparAdhI vagerene sajA karavAnuM zAstra. vA) te. nAmarnu me. sAsana.. daNDavizeSa puM. (daNDasya vizeSaH) ha. hI zikSAma., daNDAhata na. (daNDena manthAnayaSTyA Ahatama) ravaiyAthI. ho ho 3. mathedI. chaza. (tri. daNDena AhataH) 4053thA. mAresa, daNDaviSkambha puM. (daNDaM manthAnadaNDaM viSkabhnAti vi+ zikSA karela. skambha+aN) ravaiyA. dhavAnI thAMmasal. daNDika tri. (daNDo'styasya Than) 15. 4025 4282, daNDavRkSa, daNDavRkSaka puM. (daNDAkAraH vRkSaH/daNDavRkSa jenA hAthamAM daMDa ke lAkaDI hoya te. (6) eka ___ +kan) thoranu kAu. tarnu bha7j, 32vAsa, 25%81, sAmanta vagere. daNDavyUha puM. (daNDasaMjJako vyUhaH) te nAmanI meM | daNDikA strI. (daNDavadAkRtirastyasyAH daND+Than+TApa, sainyano vyuharacanAvizeSa. me tanu, bhUSa. (strI. jai. prA. daMDiA) daNDasahAya puM. (daNDe sahAyaH) zikSA 2qAma sAya. nAnI lAkaDI, ThaMDIko, rAjamudrA, motIonA sera, daNDasena (puM.) te nAme, 12vaMzI. me 2.. 2, hoza.. daNDasthAna na. (daNDasya sthAnam) 62. 2- zikSA daNDita tri. (daNDaH saMjAto'syeti daNDa+itac) 1j,, karavAnAM sthAno. 63 72, sa.30 , zAsana. 29. daNDahasta na. (daNDa iva hasto vRntamasya) tara 88.. daNDin puM. (daNDo'styasya daNDa+ini) ziva, ta nAme eka kavi, jeNe 'dazakumAra carita', "kAvyAdarza' vagere (puM. daNDo haste yasya) dvArapAla, 762. thonI. 2yn| 2 cha ta - jAte jagati vAlmIke daNDAkSa, daNDArta (na.) yaMpAnahInI. pAse. sAveDaM tItha. kavirityabhidhA'bhavat, kavI iti tato vyAse daNDAjina na. (daNDazca ajinazca samA.) mastinAM kavayastviti daNDini-udbhaTaH / -sa kathAbhiravantiSu 56. sUya.6 6 bhane, yAmaDu- daNDAjinakRtA cintA prasiddhAn, vibudhAn bANa-mayUra-daNDimukhyAnyathA tava vane'pi ca / tathaiva rAjyacintA me zaGkaradigvijaye 15 / 140 / dhRtarASTrano me putra, cintayAnasya vA na vA-devIbhAga0 1 / 19 / 31 / 342, yama, 25%1, dvArapAsa, 7682, sUryano meM pArSada, luccAI. saMnyAsI, eka jAtanuM sugaMdhI ghAsa, jaina matano te daNDAdaNDi avya. (daNDaizca daNDaizca prahatyedaM pravRttaM nAmano sAdhu, mana vRkSa-ubha... (tri.) 6uvA, yuddham) 15. uIme thayesuM yuddha. lAkaDIvALuM. daNDAdi (puM.) vyaa425||str prasiddha . - 'daNDa, daNDimana paM. (daNDasya bhAvaH karma vA imanica) 9754i. musala, madhuparka, kazA, ardha, medhA, megha, suvarNa 1 . udaka, vadha, yuga, guhA, bhAga, ibha, bhaGga / ' daNDotpala na. (daNDayuktamutpalamiva) me. tanu jAu, daNDApUpa puM. (daNDe daNDAkarSe apUpasya AkarSaH) te. eka jAtanuM mAchaluM. nAmanI me. nyAya, te nyAre hu42 athavA STasAdhya / daNDotpalA strI. (daNDayuktamutpalaM yasyAH TAp) vanaspati thatAM tenI sAthe ja sukara-sukhada kAma avazya thayuM sahadevI, eka jAtanI mAchalI. haze evuM batAvavAmAM vaparAya che: daNDya tri. (daNDyate iti Nyat daNDamarhatIti yat vA) daNDAra puM. (daNDamRcchati R+aN) 2tha, us. vo3 13vA yogya, zikSA 426 // yogya- sthityai daNDayato vAuna, kuMbhAranI. yA.. dhanuSa, mahonmatta hAthI.. daNDyAn pariNetuH prasRtaye- raghu0 1 / 25 / (tri.) hune prApta. thayena, zikSAne pAbhela. dat puM. (danta pRSo.) bid daNDAvatAnaka (puM.) 'suzruta' nAmana vaidya zAstra prasiddha datta tri. (dA+kta) sApej, ho - svahastadatte muni me. rano. vAtaroga- 'kaphAnvito bhRzaM vAyustAsveva mAsane munizcirantanastAvadabhinyavIvizatyadi tiSThati / sa daNDavat saMbhavati kRcchro zizu0 1 / 15 / saMmANe.j, rakSe yu. (pR.) bhatri RSiyI daNDAvatAnakaH'-suzrute anasUyAne avatarela dattAtreya muni, gata utsarpiNI Page #218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dattaka- dadvarogina ] phAlamAM thayelA AThamA jaina tIrthaMkara, bhAratavarSamAM thaI gayela sAtamA vAsudeva, jaMbudvIpanA bharatakSetramAM AvatI utsarpiNImAM thanAra pAMcamA kulakara, 'puSpikAsUtra'nA sAtamA adhyayananuM nAma, sAtvavaMzI rAbhadhiddevano putra, chatta5 putra (chor3aro), 'vipAsUtra'nA navamA adhyayanamAM udAharaNa Apela devadattano pitA, vaizya bhakti (na. dA+kta) hevu, heAgI, chAna. dattaka, dattakaputra puM. (datta + kan/ dattakaH putraH ) dharmazAstra prasiddha dattaka putra, saMtati vinAnA Arya gRhasthe joNe sIdhesI putra - dadyAnmAtA pitA vA yaM sa putro dattako bhavet yAjJavalkye / zabdaratnamahodadhiH / dattavat tri. (dA+vatu) khAyesuM, hIdhesuM. dattazatru ( puM.) adhideva rAbhano kheDa putra. dattazulkA strI. (dattaM zulkaM yasyAH ) nyAnA Apane paisA ApI lIdhelI kanyA. dattahasta tri. (dattaH hasto yena yasya vA ) hAtha - hastanI madhcha DaranAro athavA hAthanI mahahane pAbhelo sa kAmarUpezvaradattahastaH -raghu0 7 / 17 / -vAtyA khedaM kRzAGgayAH suciramavayavairdattahastA karoti-veNI0 2 / 21 / dattAtman puM. (dattaH AtmA yena) bhAtApitAnI hayAtimAM ke binahayAtimAM pote potAnI meLe koIno putra thayo hoya te- dattAtmA tu svayaM dattaH - kAtyAyane / dattAtreya puM. (dattasaMjJakaH AtreyaH) anasUyAmAM atri munithI utpanna thayela putra, brahmA, viSNu ane zive atri munine Apelo putra dattAtreya. dattAtreyezvara (puM.) jhAzImA raheSu te nAmanuM zivasiMga. dattAdatta tri. (dattaM ca AdattaM ca) hIdhesuM tathA sIdhesuM, daIne pAchuM lIdheluM. dattAdara tri. (dattaH Adaro yasmai ) bhene khAra khAyesa chete. dattAnapakarman na. ( dattasya na apakarma yatra ) premAM dIdheluM pAchuM levAtuM nathI tevo eka vyavahAra. daMttApahRta tri. (dattaM ca apahRtaM ca) 6Ine pAchu sIdhesuM. dattApradAnika na. ( dattasya punarapradAnaM astyatra Than ) chIdhesI vastu irI va sevI te dattvA dravyamasamyag yaH punarAdAtumicchati dattApradAnikaM nAma vyavahArapadaM hi tat - nArade | DhAra prahAranA vivAhamAMnI kheDa vivAha. 1025 dattAmitra (puM.) te nAbhe kheDa sauvIra rAbha. datti strI. (dA+ktin dadAdezaH ) chAna hevu, khApavu - apazokamanAH kuTumbinImanugRhNISva nivApadattibhiHraghu0 8 / 86 / z2agI.. dattaka tri. (alpo dattaH Thak ) thoDuM khAyesuM. datteya puM. (dattAyAH apatyaM Dhak ) 6tta nyAno putra, indra. dattoli (puM.) pulastya muni. datra na. ( dA+katran) dhana, sonuM. datrima puM. ( dAnena nivRttaH dA+vitra, kormap ca ) 6 putra. mAtA pitA dadyAtAM yamadbhiH putramApadi / sadRzaM prItisaMyuktaM sa jJeyo dattrimaH sutaH manu0 1 / 168 / (tri.) chAnathI thayesa, chAnathI uresa, chIdhesa. dattvA avya. (dA+ ktvA) khApIne, 6. dad (dAne, dhRtau ca, bhvA. A. sa. seT dadate) khAyavu, hevu, dhAragaDavu. dada, dadi tri. (dad+za / dA+ki dvitvam) khApanAra, chAna DaranAra, jakSisa 42nAra, hAtA. dadat, dadivas na. (dad + zatR / dadi + vasu) chAna Daratu, khApatuM. dadana na. (dad+bhAve lyuT ) Apa, chAna, pakSisa. dadaMza (puM.) it. dadRt tri. (dR+kvip hrasvaH dvittvam tuk) yIrAtuM, yI rAdhe 4tuM, bhaya pAbheluM. dadRzAna tri. (dRz + zAnac) hejesa, bheyesa. dadRzivas, dadRzvas tri. (dRz + vasu) bhetuM, hejatu, bheyesuM. daddhi (avya.) bhAMgavu, yAyanA ravI. dadruka dadru dadrU puM. ( dadate kaNDUM dad + ru / daridrAtyanayAGgamiti daridrA + U rakArekArANAM lopazca / dadru+kan) dAdarano roga, dhAdhara, kharajavuM vagere tvacAno roga, - sakaNDu rAgapIDakaM dRdrumavraNamunnatam - mAdhavAkaraH 1 dadrughna dadrdhna puM. (datuM hanti han+Taka / dadaM hanti Tak) yahubharha nAmanuM vRkSa-vADiyA kArDa -vAkucA cAtha dadrughnamamlaM vAtakaphApaham -bhAvapra0 1 daguNa, dadrUNa tri. (dadrU+pAmAditvAd astyarthe na hrasvazca / dadru+Na) chAchara khAhi yAmInA rogavANuM. dadrUrogin tri. (dadrUrogo yasyAsti) 6AharanAM rogavANuM. Page #219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1026 shbdrtnmhoddhiH| [dadha-dadhisAra dadh (dAne dhAraNe ca, bhvA. A. sa. seTa-dadhate) hana. parivrATakauziko, pravaryopasadau, zuklakRSNau, bhA, sapA 2j, dhaa24|| 72, 453, 2 . | idhmAvarhiSI, dIkSAtapasI, zraddhAtapasI, medhAtapasI, - AdadhyAdandhakAre ratimatizAyinIm-mayUrabhaTTaH / ___ adhyayanatapasI, ulUkhamusale, AdyavasAne, zraddhAmeve, saMbhALavuM. RksAme, vAGmanase' / dadhat, dadhAna tri. (dhA+za/dhA+zata/dhAH+zAnac) / dadhipuSpikA strI. (dadhIva zubhraM puSpaM asyAH kap+TAp dhAraNa karanAra, rAkhanAra, saMbhALanAra. TApi ata itvam) vanaspati vi.santA-zveta. dadhanvat tri. (dadhi+matupa vede dadhanAdezo masya vaH) aparAjitA-garaNI nAmanI vanaspati. siauj. dadhipuSpI strI. (dadhIva zubhraM puSpaM asyAH/jAtitvAt dadhi tri. (dhA+ki dvitvam) ghaa29|| 42, saMbhAgatuM. ___GIp) // 29 // nAme vanaspati, da. nAmanI vanaspati. __ (na. dadhAtIti dhA+ki sa ca liGvat) - kSIraM / 'kolazimbI' dadhibhAvena pariNamate-zArI0 - kssiirottraavsthaabhaavH| | dadhiphala puM. (dadhIva phalaM yasya) na, . vastra, vihAratuM sattva, 82penTAIna. tara, ghara-23818. dadhimaNDa puM. (daghnaH maNDaH) 4ii tara. dadhikUcikA srI. (danaH kUrcikA) haDasana yoga 43 | dadhimaNDoda, dadhimaNDodaka puM. (dadhimaNDa iva udakaM dUdha thato. 1i2- 'daghnA saha payaH pakvaM yat / yatra udakasya udAdezaH/dadhimaNDa iva udakaM yatra syAt sA dadhikUrcikA' -vaidyakaratnamAlAyAm / / kan) te. nAmanI meM samudra-kSIrodekSurasodasurodavRtodadhikrA puM. (dadhiH dadhadanyaM dhArayan san krAmati dadadhimaNDodazuddhodAH sapta jaladhayaH -bhAga0 5 / 1 / 33 / kram+viT antasyAt) ghoDAna 35vAyo .heva. dadhimaNDodabhava na. (dadhimaNDAdudbhavati) bhAma. dadhikrAvan puM. (dadhiH dadhat krAmati kram+vanip dadhimukha, dadhivaktra puM. (dadhivanmukhaM yasya/dadhivat zubhraM vaktraM yasya) tanAmanI me. rAmano senApati antasyAt) azva35, anyAtama va. dadhidharma puM. (dadhisaMskArakaH vaidikakarmabhedaH) 6DAna. meM vAnara, te. nAme meM na- surAmukho dadhimukhastathA vimalapiNDaka:-mahA0 11358 saMskAra pamADanAra eka vaidika karma. dadhivat tri. (dadhi astyasya matup masya vaH) 6iauj. dadhicAra puM. (dadhi cArayati cAlayati car+Nic+aN) dadhivAmana (na.) niyamAnI mUrti pai.me. vAmana dahIM valovAno ravaIyo. mUrti. (6) dadhi ane odana vaDe karIne havana nadhija na. (daghno jAyate jan+Da) bhApa (tri. karavA yogya eka vAmana bheda. dadhi+jan+Da) 66mAMthA. 6tpana thanAra. dadhivAri na. (daghnaH vAri) 4Ina. 09. dadhittha puM. (dadhivarNo dravastiSThatyasmin dadhi+sthA+ka) dadhivAstukA strI. (dadhi iva vAstukA) ghamAso, me. jona, jAu -tadvaddadhitthabilyAnaM jambUmadhyaiH prapaJcayet tanI 2tAsa. -vAbhaTe / dadhizoNa (pu.) me tana gumAlI vAna2. dadhitthAkhya puM. (dadhitthaM AkhyAti kapitthadravamanukaroti dadhiSayya puM. (dadhi syati so+AyyaH Satvam) ghRta, A+khyA+ka) sa28. nAmanA vRkSano 2sa, dolAna. gha.. dadhidhenu strI. (dAnArthaM dadhinirmitA dhenuH) hAna bhATe dadhisaktu puM. ba. va. (dadhimizritAH dadhyupasiktAH ___ 8. nI. ouya. (strI.) sa28. vRkSa. saktavaH) hA chAMTeko sAthako -na pANau lavaNaM dadhinAmaka puM. (dadhItyevaM nAma yasya kap) anu vidvAn prAzIyAnna ca rAtriSu / dadhisaktan na bhuJjIta OM3. vRthA mAMsaM ca varjayet-mahA0 13 / 104 / 91 / 6mazrita. dadhipayas na. dvi. va. (dadhi ca payazca) hI mane dUdha. - __yavak uj. dadhipayaAdi vyaa425||2||str prasiddha 2065 mA dadhisara puM. (daghnaHsaraH dadhi+sR+ ac) 6.nI. ta2. samAhAra dvanddhana niSedha cha - 'dadhipayasI, sarpimadhunI, dadhisAra, dadhisneha puM. (daghnaH sAra iva/daghnaH snehaH) madhusarpiSI, brahmaprajApatI, zivavaizravaNo, skandavizAkhau, / mAkhaNa. Page #220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dadhiskanda-dantaghAta shbdrtnmhoddhiH| 1027 dadhiskanda (puM.) te. nAme me tAmaha. | danAyu (puM.) te namAnI se hAnava. dadhisya, dadhyasya puM. (nAmadhA. pa. a. saT-dadhisyati danAyusa (strI.) ta nAme kSanI se nyA. atigAddharyena dadhIcchati iti kyacik asuk ca) danu (strI.) te. nAme se kSanI anyA-hAnavAnI mAtA, dahIMnI atizaya lolupatA karavI. zyapanI patnI. - zriyo mAM madhyamaM putraM danuM nAmnA dadhisveda puM. (daghnaH svedaH) ds, 728. ca dAnavam-rAmA0 3 / 75 / 24 / / dadhica (puM.) te nmn| me. muni senA mAthI danuja, danujadviS, danujAri, danusUnu puM. (danorjAyate chandranu 4% janayu, cha- dadhicasyAsthito vajraM kRtaM jan+Da/danoH sUnuH) nava, hanuna putra -tavaiva dAnavasUdanam- mahA0 11138 / 12 / vibhUtayo diti-danujAdayazcApi- bhAga0 6 / 9 / 40 / dadhIci (puM.) te nAmAnA meM RSi mo. Indranu, 4% (puM. danujaM dveSTi dviS+kvip/danujasyAriH) heva, banAvavA potAnAM hADakAM ApI devatAone jaya vita -namo nandakumAraparAya danujadviSe-prayogaapAvyA. utI- dadhIce'sthIni dehIti tairvadhiSyatha ratnamAlAyAm / dAnavAn / tat zrutvA sahasA devairyAcito munibhistathA- danta puM. (antarbhAvitaNyarthe dam+tan) it. -kiJcidapi bhAga0 / dantarucikaumudI harati daratimiramatighoram- gIta0 dadhIcAsthi, dadhIcyasthi na. (dadhIcasya asthi/ 10. / batA 5 4, 5vatano. madhyano pradeza, pavanI. dadhIcerasthi) chandranu 4%, dhAyarnu dumeDa eka bAjunuM parvatanuM zikhara, batrIsanI saMkhyA, parvatano tarnu vana, . 2... madhya bhAga, damayaMtIno nAnobhAI, hAthIdAMta. dadhRS tri. (dhRS prAgalbhye dhRSNoti kvin dvitvAdikaM ca dantaka puM. (danta eva+kan) parvatana zipa2. 6id, nipAtyate) Pi4, zarama., ti22712. 42 // 2, pRSTa. eka jAtano paththara, DuMgara athavA khaDakano dAMta. dadhRSvaNi tri. (dagipAcarati dadhRS+kvip+vani) jevo AgaLa nIkaLato bhAga, dIvAlamAMthI bahAra tiraskAra karanAra, parAbhava karanAra. nIsndma.ma.A5, 1021. vagaire. (tri. dante dantamArjane daghna puM. (dadhate jIvebhyaH pApapuNyaphalAphalaM dadAtIti __ prasitaH kan) it. Aus 52vAma tat52. dadhu dAne+na) yama.. dantakarSaNa puM. (dantAn karSati kRS+lyu) bI., dadhyagra na. (daghnaH agram) 6&AnI. ta2. lIMbunuM jhADa. dadhyaJc puM. (dadhiM dhArakamaJcati aJc+kvip) atharva dantakASTha na. (dantadhAvanArthaM kASTham) hAta5, 6ita. | RSino putra dadhIci muni. ghasavAnuM kASTha, vikaMkata-vikalo nAmanuM eka vRkSa - dadhyanna na. (dadhyupasiMktamannam) ElthA. 7ij bhana. tiktaM kaSAyaM kaTukaM sugandhi kaNTakAnvitam / dadhyAkara puM. (daghnaH AkaraH) 6DAnI samudra kSIriNo vRkSagulmAdyA bhakSayed dantadhAvanam- mahA0 / dadhyAnI srI. (dadhivat zubhratAmAnayati A+nI+ | dantakASThaka na. (hasvaM dantadhAvanopayogikASThaM kASTha kvip+GIS) vanaspati DI- tanI vanaspati. | miti+kana) sADalya namana vakSa, pAvana hAta. dadhyAlI srI. (dadhi+A+lI+kvip GIS) meM tanA dantakUra puM. (dantAH kUramiva annamiva yatra) saMpAma, sata. dadhyAhna puM. (dadhIti AhvA yasya) ona u. | dantakrUra puM. (dantAH krUrA yatra) te nAme me deza, te. dadhyuttara, dadhyuttaraka, dadhyutaraga na. (daghnaH uttrm| nAme, sa. 20%. dadhyattara+kana/danaH uttaraM caramAvasthAM gacchatIti dantakaTa na. (dantA kaTamiva yatra) saMgrAma gam+Da:) nA. ta2. -payasaH sarpiSazcaiva daghno dantaketu puM. nAnA hI dAjunu, jAu... dadhyattarasya ca / yathAkramaM pradAnAya bhojyAdizrayaNAya dantagharSa puM. (dantAnAM gharSaH) ita. ghasA , hata. ya341. ca -harivaze / dantaghAta . (dantAnAM ghAto yasmAt) dagurnu jara, dadhyuda, dadhyudaka puM. (dadhivadudakaM yasya udakasya vA eka jAtano bALaroga jemAM dAMta AvatI vakhate udAdezaH/dadhivadudakaM yasya) 4Ino samudra. bAlaka vAraMvAra dizAe jAya che.. Page #221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1028 dantacAla, dantacAlana puM. (dantAnAM cAlazcalanaM yatra cala + aNdantAn cAlyati cal + Nic+lyu) eka jAtano dAMtano roga. dantacchada puM. (dantAzchAdyante'nena chad saMvaraNe + Nic+gha hrasvazca) khoSTha, Doha- vAraMvAramudAra-zItkRtakRto dantacchadAn pIDayan - bhartR0 1 / 43 / dantacchadaiH savraNadantacihnaH - RtusaMhAre 12 / dantacchadopamA strI. (dantazchadaH upamIyate anayA aG) ghIsoDAMnI velo, ghosAno velo, jimbai. dantajAta puM. (dantena jAtam) chAMtathI yehA thayesa. (tri. zabdaratnamahodadhiH / jAtA dantA asya niSThAntatvAt paranipAtaH) ne dAMta UgelA hoya te, jene dAMta AvelA hoya te. dantajAha na. ( dantAnAM mUlaM jAhac ) chAMtanuM bhUja. dantadarzana na. ( dantAnAM darzanaM dRz + Nic + lyuT ) hAMta dekhADavA, yuddhanI AdimAM yoddhAe pratiyoddhA pratye dAMta batAvavA te. dantadhAvana pu. ( dantAn dhAvayati zodhayati dhAv + lyu) kheranuM jhADa, guMja, karaMja vRkSa, bolasarInuM jhADa, dAMta sAI 42vA te. (na. dantAnAM dhAvanam dhAv + lyuT dantAnAM dhAvanaM yasmAditi ca lyuT ) AMta sAI 42vA, chAtae 2vu, chAtA - uSaHkAle tu samprApte zauca kRtvA yathArthavat / tataH snAnaM prakurvIta dantadhAvanapUrvakam -gAruDe 214 a0 / dantapatra na ( danta iva patramatra) kheDa bhatano anano chAgIno- karNAvasaktAmaladantapatraM mAtA tadIyaM mukhamunnamayya - kumA0 // 7 / 23 / alaMjhara, hAthIhAMtanuM patrAdvAra kheDa arzabhUSA (na. dantena gajadantena nirmitaM patram) hAthI chAMtanI DAMsa.DI. dantapatraka na, dantapatrikA strI. (danta iva zubhraM patraM dalaM yasya kap yasyA vA svalpArthe kan ata itvam) bhogarAnuM puSpa, nAnuM ebhUSA yathA "vidagdhalIlo - citadantapatrikA " - zizu0 / dantapavana na. ( dantaM punAti anena pU+bhAve karaNe lyuT ) chAtA Davu, chAMta sAI DaravA, chatamaMThana, ghatA. dantapAta puM. (dantAnAM pAtaH) ghAMtonuM paDavu, hAMta paDI gat. [dantacAla-dantavalka dantapAtra na. ( dantanirmitaM pAtram) tanuM janAvesuM pAtra, dAMtanuM bhAjana. dantapAlI strI. (dantAnAM pAlI) chAMtano agrabhAga. dantapuSpuTaka puM. (dantapuppuTa+kai+ka) chatanI hAramA phoDalo paDe che te, daMtavraNa - eka jAtano dAMtano roga. -" dantayostriSu vA yasya zvayathuH sarujo mahAn / dantapuppuTako jJeyaH kapharaktanimittajaH " - suzrute / dantapuSpa, dantaphala na. ( danta iva zubhraM puSpamasya / dantavacchubhraM phalaM yasya) bhogarAnuM DUla, nirmaNInuM utaI isa, uta' Ila. (puM.) DonuM ADa. dantaphalA strI. (dantavacchubhraM phalamasyAH) vanaspati, pIpara. dantabIja, dantabIjaka puM. (danta iva bIjamasya / dantabIja + svArthe kap) hAubhanuM Au dantabhAga puM. (dantasahito bhAgaH zAkapArthivAdivatsamAsaH dantasya bhAgaH iti vA ) DAthInA bhujathI sdha sudhIno agra bhAga, dAMtano bhAga. dantabheda puM. (dantasya bhedo yasmAt) bheDa bhatano dAMtano roga. dantamala puM. na. ( dantamagnaM dantasya vA malam ) chAMtamAM sAgeso bhesa, chAMtano bhesa. dantamAMsa na. ( dantasaMlagnaM mAMsam ) chAMtanI AsapAsa vaLageluM mAMsa. dantamUla na. ( dantasya mUlam ) tanuM bhUNa, kheDa bhatano dAMtano roga. -dantamUlikA strI. (danta iva zubhraM mUlamasyAH kap TAp ata itvaM ca) hantivRkSa, nepAjanuM vRkSa. dantamUlIya puM. ( dantamUle bhavaH cha) hAMtanA bhUsabhAM thanAra, honA2 te varga vagere. dantaroga puM. (dantasya rogaH ) chAMtano roga- kAkajaGghA zigrumUle mukhena vidhRte zive / carvitvA dantarogANAM vinAzo hi bhaved dhara gAruDe 189 a0 / dantalekhaka tri. (dantAn likhati jIvikArtham likh + Nvul ) chAMta jotaranAra. dantavakra puM. (dantAH vakrA: yasya) vAMDA hAMtavANI (tri. ) te nAmano rAkSasa rAbha dantavalka puM. (dantasya valkamiva ) chAMtane DhAMDanAra yAmaDI3pa mAMsa. yathA - " dalanti dantavalkAni yadA zarkarayA saha " suzrute / - Page #222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dantavarti - dantAlikA ] dantavarti, dantavartikA strI (dantanirmitA varttiH / dantavattireva dantavartikA svArthe kan ) vaidyazAstra prasiddha chAMtanI varti-vAra- dantairhastivarAhoSTragavAzvAjakharodbhavaiH, sazaGkhamauktikAmbhodhiphenairmaricapAdikaiH / zukramapi vyAdhiM dantavatti nivartayet cakradattokte vartikAbhede / zabdaratnamahodadhiH / dantavastra, dantavAsas na. puM. (dantasya vAsa iva / dantasya vastramiva chAdakatvAt) khoSTha, DoDa - "tulAM yadArohati dantavAsasA" kumArasaMbhave 5 / 31 / dantavaidarbha, dantaveSTa puM. 'suzruta' mAMDela kheDa bhatano dAMtano roga. dantavyasana na. ( dantasya vyasanam) ta hAsavA te dAMtamAM duHkha, dAMtamAM pIDA, dAMta paDI jAya te. dantazaGka puM. vaidyazAstra prasiddha kheDa hathiyAra, yathA - " vaDizo dantazaGkuzcAnatAgre tIkSNakaNTakaprathamayavapatramukhe' - suzrute / dantazaTa, dantazaTha puM. (dantAn zaTati kledayati zaT + ac/dantAn zaThati kledayaMti zaTh + ac) banuM Au, nAraMgInuM ADa, DohAnuM ADa, jarAza - airAvataM dantazaThamamlaM zoNitapittakRt suzrute / jAnuM 313. dantazaThA strI. ( danta+ zaTh + ac+TAp) khAMjalI cAGgerI cukrikA dantazaThAmbaSThAmlaloNikA - bhAvapra0 / bahu khATI lUNInI bhAjI. dantazabda strI. (dantasya zabda: yatra ) kheDa bhatano jAsaroga, hAMtano roga. dantazarkarA strI. (dantasya zarkarA iva) kheDa bhatano dAMtano roga, dAMtanI kherI, dAMtano mela malo dantagato yastu kaphamArutazoSitaH / zarkareva kharasparzA sA jJeyA dantazarkarA suzrute 16. a0 / dantazANa na. ( dantasya zANa iva) chAMta sAI 42vAnuM yU, tamaMna - dantuzuddhi strI. (dantAnAM zuddhiH) hAMta sAI 42vA te dantazUla na. ( dantasya zUlamiva) hAMtanI vehanA - triphalA nimbayaSTyAhvaM kaTukAragvadhaiH zatam - gAruDe 174 a0 / dantazopha puM. (dantasya zopha iva) kheDa bhatano chaMtanI roga. dantazodhana na. ( dantasya zodhanam ) chAMtA, chAMta jotarazI, dAMta sApha karavA te. 1029 dantazodhanI strI. ( dantazodhana + GIS ) chAMta sAI 42vAnuM braza, chAtA vagere. dantazliSTa, dantasakta tri. (dante zliSTaH / dante saktaH) dAMtamAM bharAI gayela, dAMtamAM gUMcavAI gayela. dantasirA strI. ( dantasya sirA yatra ) chAMtano nIyeno mAMsavALo bhAga, dAMtanAM peDhAM. dantaharSa puM. (dantAnAM harSo yatra yasmAdvA) kheDa bhatano chAMtano roga - dazanA zItamuSNaM ca sahante sparzanaM na ca / yasya taM dantaharSazca vyAdhiM vidyAt samIraNAt - suzrute 16. a0 / jATo pachArtha jAvAthI chAMtanuM saMjA vApa, chAMta ITavA te, chAMta khAvavA te. dantaharSaka puM. dantaharSaNa na. ( dantAn harSayati hRS+ Nic+Nvul lyu ca) jIbheruM, sIMdhunuM Au dantAgra puM. (dantasya agram) hAMtano agrabhAga. dantAgrIya tri. ( dantAgre bhavaH cha) hAMtanA agrabhAgamAM dhanAra dantAghAta puM. (dantAnAhanti, A+hana + aN) sIMdhu. (puM. dantaiH AghAtaH bhAve ghaJ) hAMtI vaDe prahAra 42al - dantAghAtavidAritArirudhiraiH sindUrazobhAkaram gaNezadhyAne / to vare prahAra 42vo, chAMtI vare kSata rakhA - "stanayoH gaNDayozcaiva oSThe caiva tathAdhare / dantAghAtaH prakartavyaH kAminInAM sukhAvahaH kAmazAstre / (puM. dantasya AghAtaH) chAMtano 423. dantAda puM. kheDa bhatano roga bhenAthI chAMta javAI bhaya " dantAnAM samuddiSTaM vidhAnaM mukharogiNAm / ' "kezaromanakhAdAzca dantAdA: cikkazAstathA" suzrute / che - dantAdanti tri. (dantaizca dantaizca prahRtya pravRttaM yuddham ) dAMte dAMte prahAra karI thayeluM yuddha, hAthInuM paraspara dAMte dAMte yuddha 'kacAkaci yuddhamAsId dantAdanti nakhAnakhi' / - dantAyudha puM. (danta eva AyudhaM yasya) lUMDa, DuDDa2. dantAyudhI strI. (dantAyudha + jAtitvAt striyAM GIS) lUMDazI, DuGarI. dantArbuda puM. (dantasya arbudamiva) bheDa bhatano chAMtanI roga.. dantAlikA, dantAlI strI. (dantAn alati paryApnoti, dantAl + Nvul+TAp, TApi ata itvamdantAlyeva dantAlikA kan+TAp hasvaH) lagAma, chAMtanI paMDita. Page #223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samUha 1030 shbdrtnmhoddhiH| [dantAvala-daMbha dantAvala puM. (atizayitau dantau yasya, danta+valac / dantodbheda puM. (dantasya udbhedaH) id 24 // ta, it. pUrvapadadIrghaH) sta., DAtha.. mAvA te. dantikA, dantijA strI. (dantI eva dantikA, dam+tan+ dantolUkhalaka, dantolUkhalika puM. dantolUkhalI srI. GIS+svAra kan+TAp husvazca) tIvRkSa, nepaNAne (danta eva ulUkhalaH asya kan asyAsti Thandan u. tolUkhala in) se. tano vAnaprastha, he hata. 43 dantin puM. (prazastau dantau staH asya ini) thI. - ja anAjanA dANA cAvI khAya che. tRNairguNatvamApatrarbadhyante mattadantinaH - hito0 135 / / dantoSTha na. (dantauSThAnAM samAhAraH) ita mane. Dono - mantriputraH sthitastatra sthApayAmAsa dantinaH . devIbhAga0 2 / 9 / 45 / parvata. (pu. danta+in) ziyA, dantauSThya tri. (dantoSThe bhavaH yat) 6ita. sana. DI thI pANa-nAgArnu A3. (puM. ba. va.) mA.nI. saMdhyAnI ayyAravA dAya'va' - "dantauSThyo vaH smRto budhaiH|" saMu. (tri. danta+in) inauj. dantya puM. (dante dantamUle vA bhavaH yat) hantya akSara dantinI strI. (dantastadAkAro'styasyAH mUle, danta+in+ tavA - (syurmUrddhanyA RTuraSA dantyA lutulasAH smRtAH GIS) itAvRkSa- netanavRkSa. (dantAH radAH santyasyAH, - zikSAH/tri. danteSu bhavaH dantebhyo hito vA danta+yat) danta+in+GIS) DAya-astinI.. hAtamA thanAra, hatane chita124 - dantinIbIja, dantibIja na. (dantinI iva bIjamasya/ "dantyo'gnimedhAjanano'lpamUtrastanyo'tha kezyo' dantina iva bIjamasya) tIvRkSana jI, pANa-nepAna nilahAguruzca" - suzrute / jau. dantyariSTa na. (dantyaM ariSTaM riSTAbhAvo yatroSadhe) dantimada puM. (dantino madaH) hAthInI. maha. vaidyakazAstra prasiddha harasanA roganuM nAzakAraka eka dantimUlikA strI. (danti gajadantayuktamiva mUlaM yasyAH auSadha - dantI citrakamUlAni jaladroNe vipAcayet / kapa TApa, ata itvam) hutAvRkSa. triphalaM triphaLAyAzca dalAnAM tatra dApayet / / tulAM dantI srI. (dAmyatyanayeti dam+tan+GIS) tIvRkSa, guDasya tattiSThenmAsArddha ghRtabhAjane / tanmAtrayA nepALAnuM jhADa. pibennityamazebhyo vipramucyate / / grahaNI pANDurogaghnaM dantIbIja na. (dantyA iva bIjamasya) tIvRkSaroM, jI, vAtavarSo 'nulomanam / dInanaM cArucidhnaM ca nepAk 3. dantyariSTamidaM budhaiH - suzrute / / dantura tri. (unnatA dantAH santyasya, danta+urac) yA | dandaza puM. (atizayena dazyate'nena) ita. 6idvANu, bhoTa 6idvAj - akharvagarvasmitadantureNa dandazUka puM. (garhitaM dazati, daMza garhArthe yaG uk ca) - vikramAGka0 1150 / - kadAcid danturo mUrkhaH - sA5, rAkSasa, jerI, duSTa, 15.7824 - iSumati raghusiMhe sAmudrakam yu-nAyuM sthAna, airl ane. baDA2 dantazUkAn jighAMsau" - bhaTTikAvye 1 / 26 / (tri.) nIkaLelA dAMtavALuM. hiMRhiMsA karanAra. danturaka pu. te. nA. me. . daMdrama, daMdramaNa na. (m+yaG dvitvaM acca/daMdram+lyuTa) danturacchada puM. (danturaH unnatAnatazchado yasya) jI, dhIme dhIme 4, 45 ti 42vI. (tri. dram+yaG+ bIjorAnuM jhADa. zAnac) dis. gativANu. danturita tri. (dantura+itaca) ne cial ane pAra | daMdramyamANa tri. (dram+yaG+zAnac muk ca) dial nIkaLatA dAMta pedA thayela che te UMcA moTA dAMtavALuM. ___ ti. 2. * ketakidanturitAze - gIta0 1 / dambha tri. (dambhe svA. para aka. seT dabhnoti) hama dantojjvala tri. (danta iva ujjvala:) itanA 2vI, roga 72ko, DhoMga 2vI. (saMghAte curA. A. sa36. aka. seTadambhayate) metra 2 thaq. dantojjvalA strI. (danta iva ujjvalA) dhonI. 205no daMbh (preraNe curA. ubha. sa. seTa-dambhayati, dambhayate) veta. preraNA karavI. Page #224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ danv-damayitR] danv (gamane bhvA para. sa. seT -danvati) gamana khu. daMza (hiMsane, daMzane ca bhvA para. sa. aniT - daMzati) hiMsA ravI, Izavu, uvu. dana na. ( dabhnoti danbh + rak) asya, thoDu. (puM.) samudra, hariyo (tri. ) thoDu, satya, aspatAvANuM. dabhrA (strI.) uttara dizA. dam (zame, daNDe ca divAdi, para. a. sa. seT dAmyati bhavu, haDavu, zAMta thavu, hadviyonuM hamana 5vu, pazunuM pANavu, zatrunI peThe tAje - yamo dAmyati rAkSasAn - bhaTTi0 10 / 27 / dam avya. (dam+ vic) bhAryA, patnI. dama puM. (damanamiti dam+ghaJ vRddhyabhAvaH) 679, zikSA indriya damana-saMyama-bAhya indriyane vaza karavI - nigraho bAhyavRttInAM dama ityabhidhIyate - bhaga0 10 / 4 / bhananI sthiratA 42vI, DuM'rbhAthI bhanane khaTAvakutsitAt karmaNo vipra ! yacca cittanivAraNaM sa kIrtito damaH / hamana - dhRtikSamA damo'steyaM zaucamindriyanigrahaH / dhIrvidyA satyamakrodho dazakaM dharmalakSaNam - manu0 6 / 92 / hava, lIma rAbhano kheDa putra, viSNu, yajJasthAna. damaka tri. (damayatIti dam+ Nic + Nvul ) hamanAra, damana karanAra, zikSA karanAra, zAMta karanAra hastigo'zvoSTradamo nakSatrairyazca jIvati muna0 3 / 162 / damaghoSa puM. (dama + ghuS+ghaJ) te nAme kheDa rAma zizupALano pitA hato "damaghoSazcedirAjaH zrutazravasamagrahIt' - bhAgavate 9 / 24 / 39 / damaghoSaja, damaghoSaputra, damaghoSasuta puM. (damaghoSAjjAyate, damaghoSa + n + Da / damaghoSasya putraH sutazca ) zizupANa. damatha puM. (damu upazame dam + bhAve atha) tapanA uvezane sahana 42vo te 6u, zikSA, sabha, (puM. na. dam + atha) sabha aravI, zAsana, heDa indriyanigraha, khAtmasaMyama, tAje havu, pANavu, hamana 42. - zabdaratnamahodadhiH / - damadhu puM. (dama + bhAve athuc) hama, hamana, indriyanigraha, 6u, zikSA, sabha. damana na. (dam+bhAve lyuT ) zAsana, habhavuM jAmadagnyasya damane naiva nirvaktumarhasi uttara0 5 / 32 / 6 sal - durdAntAnAM damanavidhayaH kSatriyeSyAyatante mahAvI0 3 / 34 / - atyucchritasya damanamucitaM ca - 1031 zrutau zrutam - brahmavaivarte / zikSA 42vI, zAMta thaj, indriyone vaza ravI. (puM. (dAmyatIti dam+lyu) tattvavettA, zUra, eka jAtanI sugaMdhI vanaspati, te nAmano eka RSi, upazAnta, damayantIno bhAI, viSNu, mahAdeva, te nAmano kheDa utsava, sunhavRkSa, bhogarAnuM Au, te nAmano kheDa puSpavizeSa, umaro.. (tri. damayati dam+ Nic + lyu) zAsana ranAra, dhamanAra, zikSA 42nAra. damanaka puM. ( damana evaM damana + kan) ubharI, umarAnuM jhADa. (na.) SaDakSaravAnI kheDa chanha, dvAhazAkSaravAjo kheDa chan6 - dviguNanaguNamiha vitanu hi / damanakamiti gadati zuci hi / / dvijavaragaNayugamalaM tadanu ca kalaya karatalam / phaNipativaraparigaditaM damanakamidamiti lalitam / / damanakAropaNotsava puM. (damanakasya AropaNArthaM utsavaH) zrIkRSNane damanaka arpaNa karavA mATe karelo moTo utsava - caitrasya zukladvAdazyAM damanAropaNotsavam / vidadhyAt tadvidhirbodhAyanAdyukto'tra likhyate / damanapUrNimA strI. (damanArthe pUrNimA ) caitra zuDasa pUnama. damanI strI. (damyate'gniranayA dam + lyuT + GIp ) agni hamanI nAmanuM kheDa Au damanIya tri. (damituM yogyaM dam + anIyar ) 6bhavA yogya, zikSA karavA yogya, daMDavA yogya, tAbe karavA lAyaka. damany ( damana iva AcaratIti nAmadhA. para. a. seT daman + kvac damanyati antalopazca ) mana DaranAranI pehe vartavu. damabhaginI strI. (damasya bhaginI) hamayaMtI. damayat tri. (damayatIti dam+ Nic + zatR) zAsana 42tu, tAbe karavuM, damana karatuM. damayantI strI. ( damayati nAzayati amaGgalAdikamiti, dam + Nic + zatR + GIS ) bhadrabhassiA nAmanI vanaspati, navarAbhanI strI-lIbhaDa rAbhanI putrI.. tvayi vIra ! virAjate paraM damayantI kila kiJcitaM kila naiSadhe / bhuvanayasubhruvAmasau damayantIkamanIyatamadam, udiyAya yatastanuzriyAM damayantIti tato'bhidhAM dadhau / - damayitR tri. (dam+ Nic + tRc) hamanAra, zikSA 42nAra, vaza 42nAra. (puM. dam+ Nic + tRc ) viSNu - daNDo damayitA damaH - viSNusaha0 / Page #225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1032 shbdrtnmhoddhiH| [damasvasR-dayAvIra damasvasR strI. (damasya svasA) mayantI, bhImaputrI, | dambhodbhava puM te. nA. ma. yavatA 2%t. (tri. nasa.20%1.nI. strI.. __dambhAdudbhavo yasya) githI. utpanna nA2, 5vilthI damAya (dama damanaM icchati, nAmadhA. para. aka. seTa utpana. thavA yogya, zikSApAtra.. dam+kyac - damAyati) potAne. bhavAnI ch| | dambholi puM. (dabhnoti khedayati dambha+oli) chandrana 12vI.. | 404, 2. damita tri. (damyate sma dam+iT+kta) A 42khaM damya tri. (damituM yogyaH dam+yat) bhavA yogya, mana - vajropabhogyA ca yathA nAge vai damite mayA - 2. yogya - nArhati tAtaH puGgavadhAritAyAM dhuri harivaMze 67 / 56 / tara 2j, pANelu, sana 2j, damyaM niyojayitum - vikrama0 5 / zikSApAtra damana kareluM, sarva duHkha-ciMtA sahana karanAra. (puM. damyate dam+yat) nI bhAra yAnI avasthA damin tri. (damo'syAstIti zIlArthe+ghinuN) mana. prApta. 25 hoya to vA7231, 4205 4m - gurvI 52nAra, indriyanigaDa 4282, 40 42nA2. (na.) dhuraM yo bhuvanasya pitrA dhuryeNa damyaM sadRzaM bibharti samudra ane sidhu nadInA samAgamarUpa dakSiNa dizAmAM - raghu0 678 / mAvesuM . tItha - damIti nAmnA vikhyAtaM daya (gatau vadhe dAne pAlane ca, bhvA. Atma. seT sa.. sarvapApapramocanam - mahA0 82 / 71-72 / dayate) yA 42vI. - rAmasya dayamAno'sAvadhyeti damunas, damUnas puM. (dAmyatIti antarbhUtaNyarthAt dam tava lakSmaNaH - bhaTTi0 8 / 119 / gamana 2-4, dhAtoH Unas pRSodarAditvAt vA hrasvaH/dam+Unas vadha 72vI, hAna. 2, 5 -2ksse| 42. dIrghapakSe) ani, zusayArtha, daityapurayitra vRkSa. (tri. | daya tri. (day+aG) yAvANu, 29unj, 4.52tuM, 4, dam+Unas) manA2, zikSA 42na2. (tri. dam+Unas taY. (puM. daya+aG) 6yA, 29, 3258 2sa.. dIrghapakSe damUnas) manAra, zikSA 52nAra, 2042 nA2. | dayamAna tri. (dayate day+zAnac muk) yA 42tuM - dame avya. (dam+ke) gha2-Da. dayamAnAH pramadAH-za0 1 / 3 / 2058 42, 4. 42tuM, dampatI puM. dvi. va. (jAyA ca patizca dvande jAyAzabdasya 4. pakSe damAdezaH) strI-puruSarnu yudapati-patnI - tau dayA srI. (day+a+TAp) yA, manu,58, 29, dampatI svAM prati rAjadhAnI prasthApayAmAsa vazI 5.27 dupa dU2. 42vAnI 278 - Atmaupamyena vaziSThaH - raghuvaMze / sarvatra dayAM kurvanti sAdhavaH / - nirguNeSvapi sattveSu dambha (svA. para. sa. seTa -dabhnoti) ng, DhauM 42vI, dayAM kurvanti sAdhavaH - hitopa0 1 / 60 / 3j, yI2y, HOL 42vA. (curA. para. sa. seT -dambha- | dayAkUrca, dayAkUTa puM. (dayAyAH, dayAyAM vA kUrcaH yati) me 32j, metra. 2, 4, 2ya. | zaSimiva pradhAna iva/dayAyAH dayAyA vA kUTa iva) dambha puM. (dabhyate iti dambha+ghaJ) 342 veSa 42 suddhavi. sAdhupayanI. hemA 42vI te, DhoMgA-311, 342, zahatA | dayAla (puM.) nArAnuM tUTI 57j, silk tUTI 4. - bhUguptasyApi dambhasya brahmApyantaM na gacchati - dayAlu, dayAvat tri. (day+Aluc dayA'svAstIti paJca0 1 / 222 / - nAstikyaM vedanindAM ca devatAnAM matup) yAvANu-dhyAgu, . - yazaHzarIre bhava ca kutsanam / dvaSaM dambhaM ca mAnaM ca krodhaM taikSNyaM me dayAluH - raghuvaMze / - dayAlumanaghaspRSTaM purANamajaraM ca varjayetmanu0 4 / 163 / suyyA, garva, bhAbhimAna.. viduH * raghu0 10 / 19 / dambhaka puM. (dambha+Nvul) 6002-cht2||2, 2nAra, dayAlutA strI. (dayAlorbhAvaH dayAlu+tala) dhyAgupaye garva 282, 5vis.. dayAvIra puM. (dayAyAM vIraH dayayA vA vIraH) dhyAyuta dambhacaryA srI. (dambhasya caryA) Dho, pAvis.. vIra rasa, dayAyukta vIrarasavALo koI nAyaka, dayA dambhana na. (dambha+ bhAve lyuTa) 805 12vI, ddhoN| 43 zUravIra - zirAmukhaiH syandata eva raktamadyApi 12va, . 42vI, bhojana-ga. 42vI. dehe mama mAMsamasti / tRpti na pazyAmi tavApi dambhina tri. (dambha+ini) DojI, DhoMgI, 43, 3421, tAvat kiM bhakSaNAt tvaM virato gurutman ! - 06-suthyu, abhimAnI. nAgAnanda0 / Page #226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dayita-darIbhRt shbdrtnmhoddhiH| 1033 dayita puM. (day+iTa + kta) pati, svAmI, untha. (tri.) | daravara puM. (dareSu zarkheSu varaH) bhagavAna viSno priya, vaDAj, yAro.. pAya4nya zaMbha. dayitA strI. (day+iT+kta+TAp) yA, mAya strI- | daravidalita tri. (daraM ISat vidalitam) thAI yA.2ye, dayitAjIvitAlambanArthI-megha0 4 / - nirvatya rAjA thoDaM mAgej, thoDaM tUTe. dayitAM dayAluH - raghuvaMze 2 / 3 / - nagajA nagajA darasAna puM. (dR vidAraNe+asAnac) dhota, pra.5t2.. dayitA dayitA - bhaTTi0 10 / 9 / darA strI. (dR+a+TAp) patanI gu, guDI, 5DAunI dayitAdhIna tri. (dayitAyAH adhInam) strIne. vaza, bakhola. strInI AdhInatAmAM rahela. dari strI. (dR+in) gu, 62, Dota2, pA. (puM. 1+ in) dayitnu tri. (day+ itnu) dhyANa, anu582sa. takSaka nAganAM kuLamAM utpanna thayela eka sApa. dayU tri. (deva+kvip+UTa) 8.30 52nAra, 2manAra, darita tri. (daro bhayaM saMjAto'sya tArakAdibhya itac sanAra. dR+iT+kta vA) bhaya pAme, 203j, mA 42j, dara avya. (bhaye+ap guNazca) thoDu - daravigalitamallIvallicaJcatparAga0 - gIta0 5 / satya - daritR tri. (du+tRc+iTa) 31. Hin2, bhArI namana2. pamAkarairviracayan daraphullarUpaiH - jIvaMdharacampvau / daridra tri. (daridrAti durgacchatIti daridrA+ac) harida. (puM. na.) 72, bhaya, trAsa. - harati daratimiramatighoram - yuktaM mamaiva kiM vaktuM daridrAti yathA hariH : - gIta0 10 / zaMbha, mAnanA haranI bhAu.. (na.) bhtttti05|86| nidhana. - sa tu bhavatu daridro yasya tRSNA vizAlA / manasi ca parituSTe ko'rthavAn ko zaMbha, viSa. (puM. strI. dR bhaye, ap guNazca strItve daridraH - bhartR. 2 / 50 / - daridro yastvasaMtuSTaH GIS) gu - daratarale'kSiNi vakSasi darAnate tava kapaNo yo'jitendriyaH - bhAga0 / sa, jI. mukhe ca darahasite - AyAsa0 300 / - dRzA drAghIyasyA daridratA strI. daridratva na. (daridrasya bhAvaH+tal-tva) daradalitanIlotpalarucA - saundarya0 / haridraya, SuRj haridraya - praNIya dAridrayadaridratAM daraka tri. (dar+vun) bhI2-50.49L. nala: - naiSadhIyam / darakaNDikA strI. (dara ISatkaNTo yasyAH kap TApi daridrA (durgatau, adA. para. aka, seTa-daridrAti) haridra ___ ata itvam) zatAvarI vanaspati. thae~, - adho'dhaH pazyataH kasya mahimA nopacIyate / daraNi puM. daraNI strI. (dR vidAraNe+ani/strItve GIS) uparyupari pazyantaH sarva eva daridrati-hito0 2 / 2 / nadI vagerenA kinArAnuM tUTI paDavuM, pANIno pravAha. nidhana thaj, vii. ya. daratha puM. (dR vidAraNe+atha) 432, hiAmImA 30 daridrAyaka tri. (daridrAti daridrA+Nvula) ut, haridra. daridrita, daridritR tri. (daridrA+kartari kta+idaridrAdarad strI. (dRNAti dR+ad) aMta:4241-66ya, chinArI, ____ +tRc) garIla, ud, haridra thayesa. sial, bhaya. (puM. dR bhaye dR+ad) parvata, prapAta, daridin tri. (da bhaye, vidAraNe vA ini) bhI2.bI.e, tara, bhaya, 27 ti, dezavizeSa- himavad-vindhyayo ___tho namanAra, 3namanA2.. -rAsIdAryAvarta ivAntare - rAjA0 157 / darI strI. (dR+in+ DIe) gus - ekA bhAryA sundarI darada tri. (daraM bhayaM dadAtIti dara+dA+ka) mahAya, | vA darI vA bhartR0 3 / 120 / - darImukhotthena samIraNena u2. sapanA2 (puM. na. daraM ISat dAyati zudhyatIti, | - kumA0 / tara, 62, bA. dara+daip+zodhe+ka) DiMgo, DiMgo - higulaM | darIta tri. (darI+kta) DI nasa, thI. nA . daradaM mlecchaM citrAGgaM carNapAradama-bhAvapra0 / darIta tri. (darI+taca) tInajanA2: (puM. daraM bhayaM dadAti dara+dA-dAne+ka) 2.27 ti, | darIbhU strI. (daryAH bhUH) gunI mA.na., gunI praza. .5 zivizeSa, dhIre dhI3 yAnaulythI. zUdra nedarIbhRt puM. (darI bibharti, bhR+kvip tuk) parvata, prApta thayelA kSatriya-vizeSa, bhaya. 43. Page #227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1034 shbdrtnmhoddhiH| [darImat-darpaha darImat tri. puM. (darI+matup) taaj, taravANu, | dardughna, dUMghna puM. (dardu hanti han+Tak) "cakramarda" pavata, 5DA. puuiyAna, vRkSa. (tri.) 662no nAza. 4282. darIvat avya. (darI+tulyArthe vat) i. sa.2, Dota2 darduNa, dardUNa tri. (dradrrasyAsti dardU+na/dardU+na) 6628 rogavALuM. darodara puM. (darajanakamudaraM yasya) 2bhavAnI pAso - Azritya / da nAzinI, dardUnAzinI strI. (dahU~ nAzaryAta dadru+ durgaM girikandarodaraM krIDantyamuSmin satataM darodaram - naz+Nic+Nini+ GoS) 6862ne nA 4282. . uNAdi-sUtraTIkAyAm / (na.) // 2, TuM. jAtanI vanaspati, puMvADiyA. dartu, darnu tri. (dR vidAre+tRc vede iDabhAvaH/dhR+bAhula / dadurogin tri. (dardrarogo'syAstIti Nini) 1628 - kAt tnu vede iDabhAvaH) yI nAnA2, DI rogavALuM. nAMkhanAra. darpa puM. (dRpa bhAve ghaJ kartari ac vA) gava, 2 dardara puM. (dR vidAre yaG +ac + dvitvaM guNazca | - ahaGkArazca sarveSAM pApabIjamamaGgalam brahmavaivarte / pRSodarAditvAt sAdhuH) parvatavizeSa - malayaM dadaraM eka prakAranI cittavRtti, harSathI thato garva, eka caiva tataH svedanudo'nilaH - rAmA0 2 / 11 / 24 / __ tano bhUga, 6ldl, 12bhI, pusatA, dharma (tri.) yA26 gaye, 2 mAMgehuM vAsA vagaire. bhayAhA ogaMgavI. te, utsAha, ustUrI. dardarAmra puM. (dardare parvate Amra iva) tanuM riyA. darpaka puM. (darpayati harSayati mohayati vA dRp harSamohanayoH dardarArdra (na.) meM tana, 4. Nic+Nvul) maheva, bhIDa, ustUrI, siMDa, 5 dardarIka na. (dArayatIva ko, du+Nic+Ikan nipAtanAt sAdhuH) bho28, vaisanI vagare vAhana, TuM (pu.) tana. vanaspati. (tri.) At2 4282, garva 32nAra, moha karanAra. bhegha, , nAgaramotha.. darpaghna tri. (dapa' hanti, darpa+han+Tak) vano nAza. dardura puM. (dRNAsi karNo zabdena dR+urac ni. sAdhuH) 42nAra. he - bhadraM kRtaM maunaM kokilarjaladAgame / dardurA darpaNa puM. (darpayati saMdIpayati, dRp sandIpane+Nic+ lyu) yatra vaktArastatra maunaM hi zobhanam udbhttsaagre| (na. 6555, Ayano, sarIso. - locanAbhyAM vihInasya darduraH parvataH sannikRSTatayAstyasya ac) mAno darpaNaH kiM kariSyati - chando0 109 / te. nAme samudAya, bhegha, vAcavizeSa, bho28, isaNI, pAvo vagaire, rAkSasa, sabha. nAmanI dhAtu, parvatavizeSa - pati - tataH pUrvaM mahArAja ! darpaNo nAma parvataH - "stanAviva dizastasyAH zailI malayadardurau' - kAlikApu0 / te nA. ma. na6. (na. dRp+Nic+lyu) raghuvaMze 4 / 55 / netra, bhAma, saMtapta. mana. darduraka puM. (dardurAya kAyati dardura iva kAyati zabdAyate darpaNaka na. (darpaNa+kan) sazaso. 5.47vAnI &ttha.. vA, durdara+ke+ka) megha, bhe. tanu, tri., aisaNI darpaNIya tri. (dRp+anIyara) agavAnI utsAzastine vagaire. (puM. dardura eva svArthe + kan) me. rAkSasa., te. nAme meM. 5413, 2ii . darpada tri. (dapaM dadAti, darpa+dA+ka) gAya5hAtha, darduracchadA strI. (durdara iva cchado yasyAH TAp) alll ___ gavanA2.5. (puM. dharmavama'ni vartamAnAnAM darpa dadAti, ' nAmanI eka vanaspati. dA+ka) vi. durdarapuTa puM. (dardurasya puTaH) bho20I, diarl, uo. | darpadhmAta tri. (darpaNa dhmAtaH, dhmA+kta) gavathI. isa vagere vAghanuM mukha. gayeda. dardurA strI. (dRNAti asurAn iti, urac+TAp ni.) darpapatra, darpapatraka puM. (darpayuktaM patramasya, darpapatra+kan) duhavI, pArvatI, ya.8331. (srI. dRNAti kI eka jAtanuM ghAsa. zabdena urac+TAp ni.) me. tanu, sidhAnya. darpaha, darpahana tri. (darpa hanti, darpa+han+Da/han+kvip) dardu, dardU puM. (daridrAti durgacchati aGgamanena daridra+3/ gavana nA2, gavane. bhttaaun||2. (puM. dapaM hanti U ikArAkArayoH lopaH) 162no roga. ___ han+kvip) viSNu | puSTa 32nA2, 442||ni prApta 12nAra / Page #228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ darpahara-darzana shbdrtnmhoddhiH| 1035 darpahara tri. (darpa haratIti, ha+ac) . 72nA2. / darvA strI. (dR+va+TAp) .na.2 nAmAnA 20%81.nI. strI.. darpA strI. (darpa+TAp) ustUrI. darvi, darvI strI. (dRNAti vidArayati vyaJjanAdikaM yA, darambha puM. (darpasya ArambhaH) garvano Ama.. dR+vin+ dR+vin+vA GIS) 539ii - Alocya dapin tri. (darpo'syAsti, darpa+Nini) 452, viSTha. ___ caturo vedAn dharmazAstrANi sarvadA / yo'haM brahma na dopazAnti strI. (darpasya upazAntiH) gavanI zanti, jAnAmi darvI pAkarasaM yathA-uttara-gItAyAm 2 / 37 / ahaMkAra UtarI javo te. sarpanI pheNa. darbha puM. (dAti vidArayati, du+bha guNazca athavA darvikA strI. (davi+kan+TAp) uchI, me. tanI __ dRbh+ghaJ, ac vA) 6, duz, hAmanA. ghAsa.. vanaspati, 4-48. - sauvIraM jAmbalaM tutthaM darbhaTa na. (dRbhyate nibhRtasthAne viracyate dRbh granthane, mayUrazrIkaraM tathA / darvikA meghanIlazca aJjanAni TTabh+aTan) 52no pAnagA bhAga, meghAnta gRha, bhavanti SaTkAlikApu0 68 a0 / mo.2, pAnI 3ma. davihoma, darvIhoma puM. (dA homaH) cha. 43 Doma.. darbhapatra, darbhapatraka puM. (darbhasyeva patramasya/darbhapAtra + darvIkara puM. (darvI phaNA kara iva yasya dIM phaNAM kan) 528, so nAme ghAsa.. karotIti, kR+Ta) 39o sA5. nA2. (tri. darbhapuSpa (pu.) . tano sApa. dauM karotIti kR+Ta) 33chIna janAvanA2. darbhamaya tri. (darbhAtmakaH zarAH0 mayaTa) hamamaya, manu.. darvIsaMkramaNa (na.) te nAme me tArtha.. darbhamUla na. (darbhasya mUlam) mana bhUNiyuM, hamana darza puM. (dRzyete candrasUryo yatra dRz + AdhAre ghaJ) samAsa tithi - ("ekatrastho candrasUryo darzanAddarza darbhamUlA strI. (darbhasyeva mUlamasyAH) me. sAtanI ucyate'' - matsyapurANe / puM. darzaH nimittatayA'sti asya dRz+ac) sabhAsane hivase. 52vAnI yasa.. vanaspati. (puM. dRzyate'nena dRz+bhAve ghaJ) 6zana, harSa, darbhara puM. (darbha+ra) 5 tarnu . (tri. darbhasya savatAuna. sanikRSTadezAdi, darbha+ra) hamanA pAsena. pra. vagaire. darzaka tri. (pazyatIti, yuTTaz Nvula darzayati iti, darbhAnUpa puM. (darbhapracuro'nUpaH) (mathI. bharapUra ni.45 daTaz + Nic + Nvul vA) hemanA2, hemAunA2 pradeza. - anekasaMzayocchedi parokSArthasya darzakam / sarvasya darbhAhyaya puM. (darbhamAhyayate sparddhate sAdRzyAt A+ locanaM zAstraM yasya nAstyandha eva saH - hito0 ve+za) muM4 nAmarnu tR-ghAsa.. 1 / 11 / 1.5 // 2 // 42nAra, duzava-ni., pradhAna, bhujya. darbhi (puM.) te namana Si. (puM. darzayati nRpAdisamIpagamanapathamiti, dadRz + darma tri. (dR vidAre, bAhulakAt maH guNazca) bhArI. Nic + Nvul) dvArA, vizeSa - "kAzmIrAH __namanAra, 13 najanA2. sindhusauvarAH gAndhArA darzakAstathA" - mahAbhArate / daryya tri. (darAya darasya vA hitaM gavAdibhyo yat dvitvaM (puM. duTTaz + tumarthe Nvul etadyogena karmaNi na ca) mayana, sAdhana. SaSThI) vAna, hemavAne, hemAvAne - "animantrito darva puM. (dRNAti vidArayatIti dR + va) rAkSa.sa., hiMsA na gacchet yajJaM gaccheta darzakaH / " 2nAra manuSya, nava2 vagaire. (tri.) hiMsa.. darzata puM. (dRzyate gaganamArge, dRz+kamaNi atac) darvaka paM. (duNAtIti da+Nvala) 33. 839ii.. sUrya, yandra, 752, ma rnuA3. (tri. dRz+karmaNi darvaTa puM. (darvAya hiMsAyai aTati, aT + ac allopazca) | atac) lovA yogya, zazana 32vA yogya. ke zaherano phojadAra, dvArapAla. darzana na. (dRzyate anena, dRSTimAtra, pazyatIti darvarIka puM. (da vidAre, pharpharIkAdayazca iti nipAtanAt daz+bhAvakaraNAdau lyuTa) netra, svapna, buddhi, dharma, Ikan pratyayena sAdhuH) Indra, vAyu, 5vana, me. satarnu 6, bhArasI, zAstra, al, hemaj, lo. -mArIcaste vAhitra. darzanaM vitarati- za0 7 / - cintAjaDaM darzanam - Page #229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1036 shbdrtnmhoddhiH| [darzanapratibhU-dalanI za0 4 / 5 / adhyAtmazAstra, pazana, maj, ma darzavipad puM. (darza amAvasyAyAM vipad nAzo'darzanamasya, 42vI, 35, mata-saMhAya, dhArmi.s zAna, vizana, | vi+pad+kvip) yandra. vAraMvAra ko, yo.50. 42vI, zAmiprAya, 81.50 | darzita tri. (dRz+Nic+kta) hepAusa. darzitayamunocchrAye dekhADavuM, sAmAnya upayoga-padArthanuM sAmAnya grahaNa- / bhramavibhramabhAji valati tava nayane -AryAsa0 289 / darzanopayoga, cakSu-acakSu-avadhi ane kevaLa e cAra prakaTa karela, samajAvela. zana, tattvArtharnu yathArtha. zraddhAna- 1. yathA 'tattvArthazraddhAnaM | darzin tri. (dRz+Nini) hemanAra, satAvanA2, samyagdarzanam' tattvArthAdhigame / 2. 'cakkhU acakkhU samajAvanAra, prakaTa karanAra, vivecana karanAra - ohI daMsaNamadha kevalaM bhaNiyaM' -dravyasaMgrahe / 3. 'jaM ___ 'taddarzinamudAsInaM tvAmeva puruSa viduH -kumArasaMbhave / sAmaNNaM gahaNaM bhAvANaM Neva kumAgAraM avisesadUNa aThe | darzivan, darzivas tri. (dRz 'anyebhyo'pi dRzyante' daMsaNamiti bhaNNaye samaye' -dravyasaMgrahe / 4. 'upayogo ___ iti sUtreNa ivanip/dRz+kvasu) hemanAra, nA2. duviyappo daMsaNaNANaM ca' -dravyasaMgrahe / panavagu' manA dala (bhedane curA. ubha. saka. seTa-dAlayati, dAlayate/ sUtranA trIjA padanuM nAma. (bhede bhvA. para. a. bhedane saka. seTa-dalati) 66 darzanapratibhU puM. (darzanAya pratibhUH) me. 52no sAkSI, -dalati hRdayaM gADhodvegaM dvidhA na tu bhidytejAmIna, hAjara jAmIna. uttara0 3 / 31 / -api grAvA roditi dalati api darzanaprAtibhAvya na. (darzanAya prAtibhAvyam) sAkSI54, dalati vajrasya hRdayam- uttara0 1 / 28 / uj, tou, jAmInagIrI, hAjara karavAnI jAmInagIrI, hAjara meha, vi.sa. 42vI, vi.sa. karavAnI khAtarI ApavI te. dala na. (dalatIti dal+ac) du:32, GAls, 5ij, darzanI (dRz+Nic+lyu+DIe) pArvatI, hu. vana, tamAlapatra, adhu, u, taravArarnu bhyAna, samUha, darzanIya tri. (draSTuM yogyaM arhaH vA, dRz+karmaNi Dhato, tuj, meha, toj - phaladalavalkalarahita arhAdau vA anIyara) zana. 42vA yogya -zUro'si stvayAntarIkSe tarustyaktaH- AryAsa0 692 / sainya, kRtavidyo'si darzanIyo'si putraka ! -paJca0 4 / 40 / 12422. 2531, apadravya. (puM.) manu vRkSa, sunu va yogya, jAvaI, suM82, mano2. kA3. darzanIyamAnin tri. (darzanIyaM AtmAnaM manyate man+Nini) dalakapATa puM. (dalasya kapATaH) sana. 5inst. potAne suMdara mAnanAruM, potAne jovA yogya mAnanAruM, dalakoSa puM. (dalAnyeva koSo yasya) bhorAna 3, ojI, hamI. camelInuM jhADa. darzapa puM. (darzana darzanena pibanti pA+ka) t2nI | dalat tri. (dalatIti dal+ztR) utuM, yA2tuM, toutuM, devajAti. mehatuM. darzayAminI srI. (darzasya yAminI darzasyeva yAminI dalatR tri. (dal+atRn) bhAga 42 // 2, yA2nAra, __vA) amAvAsyAnI. 2||tri, maMdhArI rAta. nAra, touna2. darzayitukAma tri. (darzayituM kAmaH) hemAvAne. 627tuM, dalana na. (dalyate'nena dal+karaNe lyuTa) vArnu sAdhana, batAvavAne cAhatuM. toDavAnuM sAdhana, cIravAnuM-kApavAnuM kAraNa, daLavAnuM darzayita tri. puM. (darzayatIti dRz+Nic+tRc, darzayati sAdhana. (tri. dalatIti dala+lyu) unA2, thAranAra, nRpaM mArgAdikaM vA) zana. 4282, lonAra, hepAunAra, me mA 242, touna2, u, zeuy, Enj - dvArapaNa, pratADapara, momiyo -prasAdaye tvAmatulaprabhAva ! mattebhakumbhadalane bhuvi santi zUrAH-bhartR0 1159 / tvaM no gatirdarzayitA ca dhIraH -mahA0 6 / 3 / 61 / | dalanirmoka puM. (dalatIti dalaM valkalaM. nirmoka iva darzayitvA avya. (dRz+Nic+ktvA) hemAna, yasya) bhUpatra, bhopatranu A3. matAvAna.. dalanI strI. (dalyate'nayA dala+karaNe lyuT + GIS) darzayiSyat tri. (dRz+Nic+sya+zata) hepAze, bhATIna, bhATIna ho. (strI. dalati vidArayati batAvaze, samajAvaze, khulluM karaze. dala kartari lyu GIS) nArI, vi.24|| 42vAjI Page #230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dalapa--davadahana] -sA durgA bhavabhItirItizamanI lokatrayatrAyiNI / bhUyAda vaH pratipakSapakSadalanI vAJchAphalollAsinIvidvanmodataraGgiNI / zabdaratnamahodadhiH / dalapa na. ( dalyate asau dalyate anena vA, dal + kapan) svArtha, zastra, taravAra vagere. (puM. dalaM yUthaM pAtIti pA+ka) senApati, samUhano netA, nAya, AgevAna. (tri. dala + kapan) vidhAranAra, yIranAra, toDanAra, unAra, lehanAra. dalapuSpA, dalapuSpI strI. (dala iva puSpamasyA:, TAp/ dala iva puSpamasyAH, GIp ) devAnuM Au, utaDIvRkSa. dalamAlinI, dalazAlI, dalasAriNI strI. (dalena malati sambaghnAti mal+ Nini + GIp / dalena zalate zal+ Nini, + GIp / dale patre sAro'sti asyAH sAra+ ini + GIp ) kheDa bhatanuM zAha, DIjI4. dalazas avya. (dala+zas) 5235251, TuDe TuDu, chaje chan. dalasUci, dalasUcI strI. ( dalasya sUciriva / dalasya sUcIva) sil. dalasnasA strI. (dalasya snasA) pAMDAnI nasa. dalADhaka puM. (dalena ADhaka iva) bhaMgalI tasa, nAgaDesara, geru, jhIla, jAI, hAthIno DAna, bhogarI, yabhebInuM jhAu, bhAvata, bhoTo pavana, vAvAoohu~, ghazuM bhoTu, zirISa-saraso. dalADhya puM. (dalena dvaidhena ADhyaH) nahInA dvinArA upa2no kIcaDa, kAdava, patarI rUpe banelo kAdava. ( tri. dalena parNena ADhyaH) pAMDAvANuM. dalADhyaka puM. (dalADhya + kan) bhogaro hunchavRkSa. dalAmala na. ( dalena amalam) kheDa bhatanI vanaspati, bhaDhajanuM vRkSa, bharava-umaro, hamanavRkSa. dalAla na. ( dalena Amlam, daleSu Amlo raso yasyeti vA) bUgInI lAcha. dalAkha, dalAhvaya puM. (dala iti AhvA yasya / dala iti AhvA yasya, A+he+za) nAgaravebanuM pAna, taMjoja pAnano velo. dali puM. dalI strI. (dalyate iti dal+in / GIp ca) mATInuM DhekuM. dalika puM. (dalyate bhidyate iti dala + it + saMjJAyAM kan) lAuDu, bhAratI jhADuM. 1037 dalita tri. (dalamasya saMjAtam tArakAdibhya itac athavA dal + kta + iT ) vikasita, jIsesa, ughaDela, jhADesuM jheDe, toDesuM -dalite palAlapuJje vRSabhaM paribhavati gRhapatau kupite - AryAsa0 302 / jesuM, je lAga Irela, maMDita thayeva -dalitakucanakhAGgamaGgapAlIM racaya mamAGkamupetya pIvaroru - prabodha0 2 / 35 / dalin tri. (dal + matvarthe ini) je lAgavANuM, tUTesuM lAMgesuM, bhIrAyesuM. dalegandhi puM. (dale gandho yasyAH it saptamyA aluk ) sAtapuDA Au dalodbhava tri. (dalAdudbhavati, udbhU+ac) pAMDAmAMthI utpanna thayela. (7.) pAMdaDAmAMthI utpanna thayeluM eka jAtanuM madha, eka jAtano dArU. dalabha puM. (dalati vizIrNo bhavatyanena dala+bha) hago, hagAI, jhpaTa, aprabhAziGapazu, pApa, yaha, te nAmanA kheDa RSi dami, dalmimat puM. ( dalati vidArayati asurAn girIn, dalyate'nena vA dal+mi / dalmi+matup) Indra, chandranuM va%. dalya tri. (dalasya adUradezAdi ., dala+caturarthyAM yat) pAMdaDAnI samIpano pradeza vagere. dav (dav gatau, bhvA. para seT idit-danvati) 4, gamana karavuM. dava puM. ( dunoti pIDayati du+ac) vana, vanano agni, chAvAnasa- 'dRSTvA gatA nirvRtimadya sarve gajA davArttA iva gAGgamambhaH' -8 / 6 / 13 / (puM. du upatApe 'Rdorap anena bhAve ap) tAya, saMtAya davathu puM. ( dunoti davanamiti, dUyate'neneti vA bhAve karaNe cAthuc) kheDa bhatano roga, prema AjamAM jagatarA thAya, duHkha, tApa, ciMtA, saMtApadIna saMtApazamanI dAtrI davathuvairiNI kAzIkhaNDe 29 / 89 / davadagdha tri. (davena dagdhaH, dah + kta) vanamAM jajesa, dAvAnaLathI baLela. davadagdhaka na. ( davena dagdhaM sat kAyati prakAzate kai+ka) rohiSatRza, kheDa bhatanuM ghAsa. davadahana, davAgni puM. (davajAto dahanaH, dah + lyuT / davajAto agni dava eva agniH vA) vAgni, chAvAnaNa - zazAma vRSTyApi vinA davAgniH -raghu0 Page #231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1038 shbdrtnmhoddhiH| davayat-dazati 2 / 18 / bAghetolkA kSayitacamarI bAlabhAro davAgniH / dazakSIra na. (dazavidhaM kSoram) 621 a.52nu, dUdha-04k -meghadUte 55 / -yasya na savidhe dayitA davadahana- dUdha, bheMsanuM dUdha, bakarInuM dUdha, UMTaDInuM dUdha, gADaranuM stuhinadIdhitistasya / yasya ca savidhe dayitA dUdha, ghoDInuM dUdha, manuSya-strInuM dUdha, hAthaNInuM dUdha, davadahanastuhinadIdhitistasya-kAvya0 9. / mRgalAna, dUdha, gadhenu dUdha - 'gavyamAjaM tathA davayat tri. (dav+Nic+zatR) (2 42tuM, dUra bhUtuM. cauSTramAvika mAhiSaM ca yat / azvAyAzcaiva nAryAzca davi (nAmadhAtu dUrIkaraNe para. sa. seTa, dUra+Nic kareNUnAM tathaiva ca / mRgIgardabhIkSIram' -suzrute / ___davAdezaH davayati) (2. 52. dazaguNa na. (dabhiH guNitam) 6zaga. daviSTha, davIyas tri. (idameSAmatizayena dUram iSThan dazagrantha puM. (daza granthAH) 62 prA2nA anya vehadUrasya davAdezaH/idamanayoratizayena dUram, dUra+Iyasun saMhitA, brAhmaNa, sA29ya, zikSA, sya, vyA 4245, davAdezazca) satyaMta 62, uj4 cha-vidyAvatAM chanda, nirukta, jyotiSa nighaTTa, jaina siddhAMta prasiddha sakalameva girAM davIyaH bhAmi0 169 / -ko'smin davIyAMsamapIndubimbam- pradyumnavijaye 2 / 16 / - 62 // 1.512. nitha, pAya pariyaDa- kSetra, vAstu, 'tejasvimadhye tejasvI davIyAnapi gaNyate' -zizu0 / li27ya, suvA, dhana, dhAnya, sI, sa., dudhya, mA daz (dIpto, curA. ubha. aka. seTa idit-daMzayati, -'dhaNadhannakhittavatthU rupya suvane a kuviaparimANe / daMzayate) dIpa, pra.za. (dazane, curA A. saka. dupae caupayagmi ya paDikkame desiyaM savvam' - seTa idit- daMzayate) (dazane, bhvA. para. sa. seTa vaMdittusuttam / dazati) usaj, 727. dazagrAma na. (dazANAM grAmANAM samAhAraH, daza ca dazaka na. (daza parimANamasya kan) 64, 6zanI. grAmAzca vA) 6za prAmano samudAya, 62 usi. saMdhyA -kAmajo dazako guNa:-manu0 7 / 47 / dazagrAmapati, dazagrAmin, dazagrAmika puM. (dazAnAM dazakaNTha, dazakandha, dazakandhara puM. (daza kaNThAH grAmANAM patiH-uttarapadadviguH/dazagrAmA adhikRtatvena galAH yasya/dazakandharA yasya pRSo ralopaH/daza kandharA santyasya -daza grAma+ini) 6za gAmanI dharI. 6za yasya puMvadbhAvazca) rAvA - saptalokaikavIrasya gAmano adhikArI athavA dhaNI. dazakaNThakuladviSaH -uttara0 4 / 27 / | dazagrAmika puM. (dazagrAmasyAdUradezAdi, caturAM Thak) dazakaNThajit, dazakandharajit puM. (dazakaNThaM jayati, 6 manI pAsenA praza. ji+kvipa 'hasvasya pitikRtituk' ityenana tuk/ dazagrIva paM. (dazagrIvA yasya paMvadbhAvaH) 20.5 - dazakandharaM jayati. ji+kvipa taka) zavaezane tanA2 dazagrIvastu sarveSAM zreSTho rAkSasapuGgavaH / mahotsAho rAbhayaMdra, rAma. -yasmina virudhya dazakandhara mahAvIryo mahAsattvaparAkramaH -mahA0 za0 274 / 10 / AtimAcchata-bhAga0 27 / 23 / / dazajyotis (puM.) subhA4 2%AnI 5 putra. dazakarman na. (dazavidhaM karma) gamadhAnathI AlI. dazat strI. (daza parimANamasya, daza+ati) 6zanI. smazAna sudhInuM daza prakAranuM karma, dvijanA daza saMskAra saMdhyA , zanI 0. -garbhAdhAna, puMsavana, sImantonayana, jAtakarma, nAmakaraNa, dazatama tri. (daza+tamaSa) za. niSkAmaNa, annaprAzana, cUDAkaraNa, upanayana, vivAha / dazataya, dazana tri. (daza avayavA yasya, dazAnAM dazakAmajavyasana na. (dazakAmajaM vyasanam) svecchAthI. avayavA vA 'saMkhyAyAM avayave ca tayapa'/daMza utpanna thanArA daza vyasana-jugAra, divase nidrA, chInALuM, madamattapaNuM, zikAra, koIne gALa devI, bAhulakAt kanin nalopazca) 6zanI saMdhyAvANu, 62 -sa bhUmi vizvato vRttvA'tyatiSThad dazAGgulam - nRtya, gAyana, vAgha, hama. dazakulavRkSa puM. (dazaguNitaH kulavRkSaH) taMtrazAstra prasiddha Rg0 10 / 90 / -dizo dazoktAH puruSasya loke628 5.782vRkSA. - zleSmAtakaH karajazca mahA0 3 / 134 / 17 / bilvAzvattha-kadambakAH / nimbo kaTodumbarazca dhAtrI dazati strI. (dazAvRtA daza. nipAtanAt sAdhu) sonI ciJcA daza smRtAH' -tantrasAre / saMdhyA , 6zathI. gupayesa. 62. Page #232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dazadazin- dazamin] dazadazin tri. (dazAvRtA daza parimANamasya Nini ) zata-guzita, sogasuM. dazadhA avya. ( dazAnAM prakAra: prakArArthe dhA) daza prakAre sarva vA rikthajAtaM tu dazadhA parikalpya camanu0 9 / 152 / dazana na. (dazyate iva zarIramanena dazan + karaNe lyuT kvacidakiyapi na lopaH) antara (puM.) parvatanuM zijara (na. dazyate'nena karaNe lyuT ) sitmuhurmuhurdazanavikhaNDitoSThayA - zizu0 17 / 2 / (puM. ba. va.) trIsa saMkhyAnI saMjJA. dazanacchada puM, dazanavAsas na. ( dazanAn dantAn chAdayati, chAdi+ghaJ hrasvaH / dazanAnAM vAsa iva AcchAdakatvAt) khoSTha, hoTha. dazanapada na. ( dazanasya dazanakSatasya padam ) takSatanuM sthAna, chAMtanA DaraunI nizAnI 'dazanapadaM bhavadadharagataM mama janayati cetasi khedam' - gItagovinde 8 / dazanabIja puM. (dazanamiva bIjamasya) chAubhanuM Au dazanavihIna tri. ( dazanairvihInam ) hAMta vinAnuM, mAM chAMta nathI te jokhuM -dazanavihInaM jAtaM tuNDam - zaGkarAcAryaH / naMtanuM dazanAGka puM. (dazanasya aGkaH ) hAMtanuM thila, hAMtano agha, daMtavraza, chAMtanA Darauno adha. dazanAMzu puM. ( dazanAnAmaMzuH) ghAMtanuM ghoNA te4, chAMtanuM dvirA. zabdaratnamahodadhiH / dazanADhya tri. (dazanaiH ADhyaH) chAMtavANuM. dazanADhyA strI. (dazanaH ADhyaH yasyAH sevanAt ) khe jAtanI vanaspati-lUNInI bhAjI. dazanocchiSTa na. ( dazanena ucchiSTaM yatra) hoTha vagerenuM zubhjana (puM. dazanena ucchiSTaH) niHzvAsa, hoTha, khoSTha, adhara-yumjana. (tri. dazanena ucchiSTaH) chAMta vinAnuM bokhuM. dazapa puM. (daza grAmAn pAti pA+ka) 6za gAmaDAMno koI amaladAra. dazapaJcatapas puM. (dazasu indriyeSu paJcasu vahniSu ca tapo yasya) `ndriyabhyapUrva paMthAgni tapa uravAvAnI. dazapAramitAdhara puM. ( dazabhirbalaiH pAramitaH adhvaro yena) te nAmano kheDa jauddha sAdhu, buddhadeva. dazapura, dazapUra na. ( daza dizaH piparti, pU+ka / daza dizaH pUrayati, pUr + aN) nAgaramotha, seMDa bhatanI 1039 bhotha (puM. daza puro yatra + ac) bhAlavA dezano khamuGa kheDa bhAga khAnuM bhaM6sora -pAtrIkurvan dazapuravadhUnetrakautUhalAnAm - megha0 49 / 6zapura (maMdasora) nAmanuM nagara jemAM goSThAmAhila nAmanA nilava thayA. dazapuruSa puM. (dazaguNitaH puruSaH) potAnA pitA paryanta daza puruSo. dazapeya puM. (dazabhiH puruSaizca nasaM peyamatra) kheDa bhatanI yajJa.. dazabala, dazabhUmiga, dazabhUmIza puM. (daza balAni yasya, yadvA dazasu dikSu balamasyeti / dazasu bhUmiSu dAnAdibaleSu gacchati, gam + Da / dazAnAM dAnAdInAM bhUmInAmIzaH ) buddhaddeva - dAnazIlakSamAvIryadhyAnaprajJAbalAni ca / upAyaH praNadhiH jJAnaM daza buddhabalAni vai / / dazabAhu, dazabhujA strI. (daza bAhavo bhujA vA'syAH) chaza lubhavAnI durgA devI dazavaktrA dazabhujA dazapAdAJjanaprabhA - kAtyAyanItantre / dazama tri. (dazAnAM pUraNaH, dazan + pUraNArthe DaTi nAntatvAt maT Tilopazca ) 6zabhuM - dIrghatamA mAmateyo jajurvAn dazame yuge - Rgvede 1 | 158 | 6 | dazamabhAva (puM.) bhyotiSazAstra prasiddha bagnathI hazabhuM sthAna. dazamahAvidyA strI. (dazAvRtA mahAvidyA) taMtrazAstra prasiddha dRza mahAvidyAyo 35 6za hevIkho -'kAlI tArA mahAvidyA SoDazI bhuvanezvarI / bhairavI chinnamastA ca vidyA dhUmAvasI tathA / / bagalA siddhavidyA ca mAtaGgI kamalAtmikA etAH daza mahAvidyA siddhavidyAH prakIrtitAH' - tantrazAstre / dazamAla na., dazamAlI strI. (dazAnAM mAlAnAM samAhAraH / dazamAla + GIp ) 6za bhANAno samuddAya, dRza bhASAo. dazamAlika (puM.) te nAmanI kheDa heza. (puM. ba. va.) dazamAlika dezanA rAjAo, dazamAlika dezanA rahevAsIkho.. dazamAsya puM. ( dazamAsAn garbhe sthitaH yat) daza mahinA garbhamAM rahela. dazamin tra. (navaterurdhvaM dazamI sA'vasthA bhedo'styasya 'varyAsa pUraNAt' iniH ) atyaMta vRddha, nevuM varSathI uparanI avasthAnuM. Page #233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1040 dazamI strI. ( dazama + GIp ) tithi zubha -vidyAvinodI dhanaputrayuktaH pralambakaNTho madanAdhika zrIH / udAracittaH sumanA dayAluH prasUtikAle zamI yadi syAt-koSThIpradIpe / manI challI avasthA, manuSyanA AyuSyanA so varSa paikI chellAM daza varSa, dazamIgata tri. (dazamI gataH) atyaMta vRddha, nevuM varSathI zabdaratnamahodadhiH / uparanI avasthAvALuM, ghaNuM jUnuM, ghaNuM gharaDuM. dazamastha tri. (dazamyAM avasthAyAM tiSThatIti sthA+ka) atyaMta vRddha, nevuMthI te so varSanI aMdaranuM, kAmanI chellI avasthAne pAmela. dazamukha puM. (daza mukhAni yasya) rAvA - dazamukhamaulibaliM ramaNIyam - gItago0 1 11 / dazamukharipu, dazamukhAntaka puM. ( dazamukhasya ripuH / dazamukhasyAntakaH) rAmacaMdra, rAma dazamukhA strI. (daza mukhAni yasya) 6za bhujavANI hevI -nIlAzmadyutimAsyapAdadazakAM seve mahAkAlikAm' - durgAsaptazatyAm / dazamUtraka na. ( dazAnAM mUtrANAM samAhAraH) haza prahAranA mUtra -gAyanuM, bheMsanuM, bakarInuM, gheTInuM, hAthInuM, gadheDInuM, bhRgasInuM, manuSyanuM, strInuM, ghoDInuM - hastimahiSoSTragavAjameSAzvagardabha mAnuSamAnuSINAM dazAnAM mUtram / - rAjanighaNTaH / dazamUla na. (dazasaMkhyakAnAM mUlAnAM samAhAraH, pAtrAditvAnna GIS ) 6za bhUlanI samudAya, chazabhUsa kheDaThA durI bilvshyonnaakgmbhaariipaattlaagnnikareluM auSadha kArikAH / dIpanaM kaphavAtaghnaM paJcamUlamidaM mahat / / zAliparNIpRzniparNI bRhatIdvayagokSuram / vAtapittaharaM vRSyaM kanIyaH paJcamUlakam / ubhayaM dazamUlaM tu sannipAtajvarApaham' -sukhabodhe / dasamRlaghRta (na.) vaidyazAstra prasiddha zvaranAza za mUlAdi vaDe pakAvela eka prakAranuM ghI, taMtrazAstra prasiddha kAsa (udharasa) vinAzaka eka prakAranuM ghI 'dazamUlIrase sarpiH sakSIre paJcakolakaiH / sakSAraiH hanti tatpUrvaM jvarakAsAgnimandatAm cakradatte / 'dazamUlIkaSAyeNa bhArgIkalkaM pacet ghRtam / dakSatittiriniryUhe tatparaM vAtakAsanut' - tantrazAstre / dazamUlataila (na.) vaidyazAstra prasiddha baDerApazAnuM nAza eka prakAranuM dazamUla Adi auSadhithI pakAvela tela. dazamUlaSaTpalaghRta, dazamUlAdyaghRta (na.) vaidyazAstra prasiddha auSadharUpa eka ghI. [ dazamI - dazalakSaNaka dazayoga puM. ( dazAnAmaGgAnAM yogaH ) vivAha vageremAM tyAjya jyotiSa prasiddha eka yoga. dazayogabhaGga puM. (dazayogasya bhaGgaH ) saMskAra armamAM nakSatravedhavizeSa. A nakSatra vedhane khajuravedha' paNa @ che - 'tithyaGgavedekadazonaviMzamaikAdazASTAdazaviMzasaMkhyAH / iSToDanA sUryyayutoDanA ca yogAdabhUcceddayogabhaGgaH ' - jyotistattve / dazaratha puM. (dazasu dikSu gato ratho yasya) sUryavaMzI kheDa rAma, zrIrAmacaMdranA pitA. (puM. jai. prA. dasaraha) yAsu avasarpizInA AmA, jagadeva tathA vAsudeva, e nAmanA cAlu avasarpiNInA 9mA kulakara, eka kumAranuM nAma, 'vahlidazA' sUtranA prathama adhyayananuM nAma. dazarathatanaya, dazarathatanuja, dazarathatuk, dazarathatoka, dazarathaputra, dazarathasuta, dazarathasUnu, dazarathAtmaja puM. (dazarathasya tanayaH-tanujaH- tuk- tokaH putraH sutaHsUnuH - AtmajaH ) rAmacaMdra, rAma. dazarathalalanA strI. (dazarathasya lalanA) 6zaratha rAbhanI strI-patnI. dazarathalalitA strI. (dazarathena lalitA azvina bhAsanI kRSNa caturthI. dazarazmizata puM. (daza razmizatAnyasya) sUrya, khaDaDAnuM 313. dazarAtra puM. (dazabhiH rAtribhiH nirvRttaH ) 6 hivasa sAdhya kheDa yaza. (na. dazAnAM rAtrINAM samAhAraH ) dazarAtano samudAya. dazarUpaka na. ( daza rUpakANi dRzyakAvyAni pratipAdyatvenasantyatra) nATaahi lakSaNapratipA66 sAhityaprasiddha eka grantha. dazarUpabhRt puM. (dazarUpaM bibharti, bhR+kvip tugAgamazca) viSNu. dazalakSaNa na. ( dazAnAM lakSaNAnAM samAhAraH ) 6za lakSaNI, daza lakSaNano samudAya. dazalakSaNaka puM. (jai. dazalakSaNAnyasya kap) 68. sakSazavAjI dharma - 'uttamakSamAmArdavArjavasatyazaucasaMyamatapastyAgAkiJcanyabrahmacaryANi dharmaH' tattvArthAdhigame / dhRtiH kSamA damo'steyaM zaucamindriyanigrahaH / dhIrvidyA satyamakrodho dazakaM dharmalakSaNam' / / manu0 / Page #234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1041 cha. dazavAjin-dazAnana] shbdrtnmhoddhiH| dazavAjin, dazazvetavAjin puM. (daza vAjino rathe / syurdazAH prakameNa- alaGkArazAstram / (strI. jai. prA. yasya/daza zvetavAjino rathe yasya) yaMdra. dasA) 625.12 // aghit2anj me. si. sUtra' dazavArSika tri. (dazasu varSeSu bhavaH ThaJ uttarapadavRddhizca) sUtara athavA UnanA nAnA ne pAtaLA dorA, dazA, 62 varSa , 62 varSamA thanA2. -nIcairgacchatyupari ca dazA cakranemikrameNa - dazavidha tri. (daza vidhAH prakArAH yasya) 62 5.82. megha0 109 / sthiti, avasthA, Asa.2, goTa - dazavIra na. (daza vIrA yatra) te. nAmarnu me satra. raktAGkuzaM pavanaloladazaM vahantI-mRccha0 1 / 20 / dazavaja (puM.) te nAma se preSi.. dazAkarSa, dazAkarSin puM. (dazAyA tailAdikaM AkarSati, dazazata na. (dazaguNitaM zatam) me. 2, .3 %02nI A+kRS+ac/A+kRS+Nini) hI5, hI.. saMnyA . (puM. ba. va.) vastrano cheDI-unA2. dazazatarazmi puM. (dazazataM sahasraM razmayo yasya) sUrya.. dazAkSara tri. (daza akSarANi yatra mantrabhede) 6. dazazatAghri strI. (dazazatamajrayo yasyAH) zatabhUlI, akSaravAgo me mantrameha- dazAnAmapi tattvAnAM sAkSI zatAvarI nAmanI vanaspati. vettA tathAkSaram / dazAkSara iti khyAto mantrarAjaH dazasaptA strI. (daza ca sapta cAsyAM viSTutau) sAmavahanA parAtparaH / / gautamIyatantre 2. a0 / / (na. daza amuka eka bhAga. akSarANi yatra pAde) 6za akSarana pati. nAmanI dazasahasra, dazasAhasra na. (dazaguNitaM sahasraM/dazaguNitaM sahasraM pramANamasya aN uttarapadavRddhiH) 62 72, dazAkalpavyavahAra puM. (jai. prA. dasAkappavavahAra) daza hajAranA pramANavALuM. 'zAzrutaghanaza, scseu' na ane, 'vyavahAradazasAhastrika tri. (daza sahasrANAM pramANama aNa ThaJa sUtra'nAM daza adhyayana-sarve maLIne chavvIsa adhyayana. uttarapadavRddhiH) 62 2nA prabhAno bhAvagere. dazAkalpavyavahAradhara puM. (jai. prA. dasAkapyavavahAradhara) dazasya (dazaM dAnamicchati nAmadhAtu para. aka. seTa '62||shrut', 'mRtyalpa' bhane, 'vyavahArasUtra'nA dharanA2. dazasyati, daz+yak+suk ca) hAnanI. 27 // 42vI. dazAkSarI strI. (dazAkSara+ arzAdibhyo'c+GIS) tantrazAstra prasiddha me mantra -eSA dazAkSarI vidyA dazaharA strI. (daza pApAni harati. ha+Ta+TAp) full sarvasampatpradAyinI' -tantrasAre / 4mahivasa, 6 zuddha 6zama -jyeSThasya zukladazamI saMvatsaramukhI smRtA-brahmapurANavaivartayoH / dazAGgadhUpa (puM.) tridoSano nArA 42nArI . tano dazA srI. (daMz+aG tataSTAp na lopaH, vasrAnte bahuvacanAnto'yaM zabdaH) vastranAko chenu sUta2 dazAGgula na. (daza aGagulaya iva phalatvagupari santyasya vasanasya dazA grAhyA zUdrotkRSTavedane -manu0 3 / 44 / ac) 6526 mAgaNIo.vI. 24AvANu 52bya' bALa, taruNa ke vRddha evI jiMdagInI hAlata ke sthiti, (tri. daza agulayaH parimANamasya taddhitArthadvigoH dIvAnI 42-hIva.2- ahamasya dazeva pazya TaJ luk samAsAnto'c ca) 62 mAMga pramAna, mAmaviSahyavyasanena dhUmitAm -kumA0 4 / 30 / mana 62gaNana. -nAmajAtigrahaM tveSAmabhidroheNa kurvataH / citta, janmakALathI mAMDIne gaNita vaDe samajAyelo niHkSepo'yamayaH zakuvalannAsye dshaanggul:prANIno AyuSano samaya, temAM prANIne sukhaduHkha manu0 8 / 271 / vagere bhogavavA thayelA grahano vibhAga, hAlata - dazAdhipati puM. (dazAyAH adhipatiH) sUrya vagaire. 6zAnA Apadi yenopakRtaM yena ca hasitaM dazAsu viSamAsu pati, mA682. paJca0 1 / 381 / sthiti, samata. 62. savasthAmA - dazAnana puM. (daza AnanAni yasya) raav|. (na. daza cakSurAgastadanu manasaH saGgatirbhAvanA ca vyAvRttiH AnanAni) 41 bhuja -yuSmatkRte khaJjanagaJjanAkSi ! syAt tadanu viSayagrAmatazcetaso'pi / nidrAcchedastadanu ziro madIyaM yadi yAti yAtu / lUnAni nUnaM tanutA nistapatvaM tato'nUnmAdo mUrchA tadanu maraNaM janakAtmajArthe dazAnanenApi dazAnanAni-udbhaTaH / 55. Page #235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1042 shbdrtnmhoddhiH| [dazAnika-dazaikAdazika dazAnika puM. (anyate iti bhAve ghaJ Ano jIvanam, | dazAzvamedha, dazAzvamedhika (na.) (2i sAveDaM te. tasmin hitaH AnikaH, dazAyAM AnikaH) hantIvRkSa ____ nAmarnu .5 tIrtha. nepANI. dazAsya puM. (daza AsyAni yasya) rAva . dazAnta puM. (dazAyAH antaH) vRddhAvasthA, hITano. che.. akaliyugamakharvamatra hRdyaM vyacaradapApavano yataH dazAmaya puM. (dazAmayA yasmAt) heva. kuTumbI / mama ruciriha lakSmaNAgrajena prabhavati zarma dazApavitra na. (dazA vastrAJcalaM pavitramiva) zrAddha dazAsyamardanena- rasikaraJjane 6. / vageremAM apAto vastrano TukaDo. dazAsyajita, dazAsyaniSadana, dazAsyaripa, dazAruhA strI. (dazasu dikSu Arohati A+ru+ka+TAp) dazAsyazatra, dazAsyahanta paM. (dazAsyaM jayati ji+ eka prakAranI motha. kvip+tuk/dazAsyaM niSUdayati- dazAsyasya-ripuHdazArNa, dazArNaka puM. (daza RNAni yatra/dazArNa+svArthe zatruH-hantA, han+tR) rAma, rAmayaMdra. kan) vidhyAdinA masinomA 23yo se deza dazAha puM. (dazAnAmahnAM samAhAraH samAsAntaH Taca mazaEALchate-kiSkindhakaNTakasthala niSAda samAhAratvAta nAhnAdeza:) 6za hivasa.. rASTrANi purikadazArNAH -bRhatsaMhitAyAm (puM. ba. dazAhnika tri. (jai. prA. dasAhiya) 62. hivasa. saMdhI. va. dazArNasya abhijanAH teSAM rAjA vA aNa bahuSu dazAhnikA srI. (jai. prA. dasAhiyA) 6za hivasa. paryanta aNo luk) 6za zino 20%1, 6u dezanA thatI putranI janmakriyA. 2vAsI mo. -pUrvamAgaskRto gatvA dazArNA samare jitAH dazikA strI. (daza+Nvul) . tanI bananI bhAMjI. -mahA0 1 / 113 / 25 / -saMpatsyante katipayadinasthAyi dazina tri. ba. va. (daza saMkhyA santi yeSAm Dini) haMsA dazArNAH - megha0 23. / (puM. daMza arNAni 6zanI. saMdhyAuj. (puM. dazA vartikA astyasya varNAni yatra) 6za akSaravAgosa mantra vizeSa - ini) hIdI.. (tri. dazAJcalaM astyasya ini) vastranA dazAnAmapi tattvAnAM sAkSI vettA tathAkSarama / dazAkSara iti khyAto mantrarAjaH parAtparaH / / luptabIja chAvANu (puM. dazasaMkhyAH grAmAH adhikRtatvena svabhAvatvAt dazArNa iti kathyate-gautamIyatantre / santyasya Dini) 2. niyukta 42vo 65 aAmanA mavipati. -ull. dazANA stro. (daza RNAni jalAdhArA yatra) anaho. vizeSa, viMdhyAdrimAMthI nIkaLatI te nAmanI eka nadI. dazIvidarbha (puM.) kSirAma mAvenA he. dazArNeyu (puM.) 52vaMzI raudrAzva 2%Ano putra. dazendriya na. (daza indriyANi) 5iya bhandriya, pAya dazArddha na. (dazAnAmarddham) pAMya pAMyanI. saMdhyA. ___zAnendriya bhjii-6|| indriyo. dazAha puM. (dazasu dAnAdibaleSu arhaH, dazArha + aN) dazendhana puM. (dazA vattikaiva indhanaM yasya) hovo, hI5. buddha, krANuvaMzI dhRSTadyumna rAjAno eka putra, viSNu, dazera tri. (dazatIti daza-eraka) Disa., a5.62.4. yAva. dono heza. (puM. jai. prA. dasAra) samudra dazeraka, dazeruka, daseraka puM. (dazati dukhaM dadAti vijaya vagere daza bhAI lokomAM aha-lAyaka hovAthI daz+erak/dasa+erak tataH kan) bha2sthala, ni . 42 // vAyacha -tamaciMtaM sarvadazAhapUgairAzIviSAgni- he, taTarnu jayyu, nAna, 62, gadheut. (puM. ba. va. jvalanaprakAzam-mahA0 3 / 19 / 20 / vasudevana Tumna. dazeraka-daseraka+aN bahuSu aNo luk) 4224(tri.) 2. yAhavaMzI. bhddeshn|| 29nA2 soI- AvantyAn dAkSiNAtyAMzca dazAhagaNDikA strI. (jai. prA. dasAragaMDiyA) wi pArvatIyAn dazerakAn-mahA0 7 / 9 / 16 / 3 mazinA dazAhano adhikAra che evo grantha. 2. vagere. dazAvatAra puM. (daza avatArA yasya) vi.. dazeza puM. (dazAnAmIzaH) 6zAnA svAmI sUrya vagaire. dazAvizeSa puM., dazAsthiti strI. (dazAyAH vizeSaH) __ (puM. dazAnAM grAmANAmIzaH) 62 ma.na.. macipati. amuka koI dazA, avasthA. dazaikAdazika tri. (ekAdazArthatvAdekAdaza vastuto daza, dazAzva puM. (daza azvA rathe yasya) yaMdra, 752. ye dattA daza ekAdaza bhaviSyanti te darzakAdazAH Page #236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dazoNi-dahanI] shbdrtnmhoddhiH| 1043 samAsAnto'kAraH dazaikAdazAn prayacchati ityarthe SThac) | dasradevatA strI. (dasro devatA yasyAH) mazvinI bhA28, eka prakArano vyAjano dhaMdho karanAra, so pratye daza mazvinI nakSatra.. lenAra-sonuM daza TakA vyAja lenAra. dasaMbha na. (dasaMbhaM nakSatram) azvinI nakSatra.. dazoNi puM. (daza bahavaH uNayo'sya) puNaviSavANu. darasU strI. (dasrau sUte sU+kvip) saMjJA nAmanI sUryanI dazauSadhakAla puM. (davidhaH auSadhakAla:) prabhu sAmu patnI .. samaye levA yogya daza prakArano auSadhamAla. | dasrI strI. (dasyati pAMsUn, das+rak+striyAM jAtitvAt daSTa tri. (daz+kta) zekha, 427j, me.tra thayesa. DISa) gadhe.. das (darzane daMzane ca curA. A. saka. seTa idit- / ca curA. A. saka. saT iAdat- | daha (bhasmIkaraNe dAhe ca, bhvA. sa. para. aniTa-dahati) daMsayate) , Aj, 327. (utkSepe upakSaye ca nj -sapadi madanAnalo dahati mama mAnasaM dehi apakSaye aka. divA. para. saka. seTa-dasyati) ye mukhakamala- madhupAnam-gIta0 10 / 2 / 5 4. naing, 34, pre2j, 631sj, nAza pAma, mochu yaj. ang. (dIptau dAhe ca curA. ubha. sa. seTa idit(bhvA. para. sa. seTa- daMsati) usaj, 427j, lo. daMhayati. daMhayate dIptau aka.) ng, , utej. dasa puM, dasana na. (das+ac/das+ lyuTa) ye 34. te, nAza pAma, kSIra thaj, 613j. dahat tri. (daha+zata) jANatuM, tAvatuM, mAtuM. daserakI strI. (daseraka+striyAM jAtitvAt GIS) gadheDI... dahadahA (strI.) te nAmanI tisvAmInI anuy2|| dasta tri. (das+kta) nA 429, 33, 613,, eka devI mAtRkA. - tyAga kareluM. dahana puM. (dahatIti dah + lyu, dahyate kAmAgninA, dasma puM. (dAta utkSipati dakSiNAdikamiti das+mak) daha+lyaTa ca) agni -trAhi naH zaraNApannAtrailoka5%mAna, yora, agni, huSTa, , yitrAnu u. dahanAd dviSAt - bhAga0 87 / 21 / yitra vRkSa, (tri. das+mak) 382, 98una.2, 6zana. 42vA bhIlAmuM-bhIlAmo, kabUtara, te nAme rudradeva, holo yogya, va yogya. pakSI, duSTa manuSya, gugaLa, tRtIya saMkhyA, kRttikA dasya tri. (dasma+yat) zana. 4258 yogya, va nakSatra. (tri.) 66, nAjI namanAra, huSTa vittavAj. yogya (na. dahau dAhe bhAve lyuTa) 69, pAta, bhagni, dasyu puM. (dasyati parasvAdikaM nAzayati das+yuc saM272 42vI, 605. tha, maNa.. anunAsikatvAt nAnAdezaH) mahAsAsi., -sa- dahanaketana puM. (dahanasya ketanamiva) dhUma, dhumAut. duSTa, yo2. -vikrozantyAM yasya rASTrAddhiyante dasyubhiH dahanapluSTa tri. (dahanAdiva pluSTaM ploSaNaM yasmAt) prajAH / saMpazyataH sabhRtyasya mRtaH sa na tu jIvati vaidyaka-prasiddha eka dAhaka padArtha. -manu0 7 / 143 / asu2, zatru, timeha- grAma, dahanapriyA strI. (dahanasya priyA) aninI svAhAnAmanI kSatriya, vaizya, zUdra - A cAra varSathI bhinna eka patnI-priyA. jAti, kUra, potAnuM karma choDI devAthI jene bahiSkRta dahanabahula puM. (dahanaM bahulamatra) bhani, yitravRkSa. jyo. hoya te. (tri. das+yuc) saMbhraSTa, patita, dahanarakSa (na.) vRtti nakSatra.. jAtiyyata. dahanasahacara, dahanasArathi puM. (dahanasya sahacaraH, dasyusAt avya. (dasyUnAmadhInaM bhavati karoti sampadyate vA dasyu+sAti) yo2ne. sAdhAna, zatrune, sAdhIna. sArathirvA) vAyu. dasyuha puM. (dasyuM hanti) suzrIvAno bhoTo Hus arel.. dahanAguru na. (dahanasya dahanAya aguruH) pANavA mATernu dasra puM. (dasyati pAMsUn das+rak dasyati rogAn iti sagara. vA) gadheDo, mazvinI nakSatra, azvinIkumAra. dahanArAti, dahanAri puM. (dahanasyArAtiH arivA) 5uel, (puM. dvi. va. das+rak) azvinI kumAra, jenA. saMdhyA. (na. das+rak) zizira Rtu. (tri.) DiMsa, DiMsA | dahanI strI. (dah + lyuTa-GIp) bhorave nama.nI. vanaspati. 32nA2. (srI. jai. prA. dahaNI) vidyAvizeSa. Page #237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1044 dahanIya tri. (dahyate dah + karmaNi anIyar ) jANavA yogya.. dahanopala puM. (dahanAya vahnaye hitaH upalaH) sUryAntamaNi, khAgiyo, atha, abha paththara dahanolkA strI. (dahanasya ulkA) agnino tAjo. dahara puM. ( dahati gRhadravyanAzanena santApayati, dah + ara) 42, nAno lAI, jAjaDa, 4nAvaranuM jay, vA heva. (na. dahati tADanamAraNAdyairvividhaiH duHkhaiH jIvAn santApayati, daha + ara) 125. (tri. dah + ara) huryodha, atisUkSma AruNastu sAkSAt hRdayasthaM daharaM sUkSmamevopAsate - bhAga0 (10 / 87 / 18 / ) TIkAzrIdharasvAmI / svalpa-atizaya thoDu. daharAkAza (puM.) bighADAza3pa Izvara, paramAtmA. dahamAna tri. (dah + zAnac) jajatuM, jANatuM, dah puM. (dahatIti daha + rapara) agni, chAvAna, 442peTa, naraDa, hRdhyADA - AnvikSikI trayI vArtA daNDanItistathaiva ca / evaM tryAhRtayazcAsan praNavo hyasya dahUtaH - bhAga0 3 / 12 / 44 / varu.. dA (dAne. bhvA. para. sa. aniT Nit yacchati) Apa, hevu -secanaghaTaiH bAlapAdapebhyaH payo dAtumita evAbhivartateza0 1 / (lavane, adA. para. sa. aniT-dAti) jhApavuM, to - dadAti draviNaM bhUri dAti dAridryamarthinAmkavi0 / (dAne, juho. ubha. sa. aniT dadAti, datte) hevu, khApa - avakAzaM kilodanvAn rAmAyAbhyarthito dadau - raghu0 4 / 58 / ati + dA atyaMta khApavu. anu+dA pAchu khApa, pratinidhi 3 khAyavu abhi+dA sA khApavu ava + dAnIye khAyavu sAhirbha 2. A+dA haravu, du vyavahArAsanamAdade yuvA- raghu0 8 / 18 / agRghnurAdade so'rthAn- raghu0 1 / 21 / apa+A+dA apekSA se. ud+A+dArI graha 2. upa + A+dA sabhIpamAM zraddhAvaM. -upAttavidyo gurudakSiNArthI- raghu0 5 / 1 / pari + A + dA IzvIne graha 42. afa+371+1 AlHe ag, ulaus szal. vi+A+dA saMga vagere pasaravA vyAdadate pipIlikAH zabdaratnamahodadhiH / pataGgasya mukham- mahA0 / na vyAdadAtyAnanamatra mRtyuHkirA0 16 / 16 / pari + dA upara sthApa. pra+dA vidhipUrva Apa, atyaMta khApa svaM prAgahaM prAdiSi nAmarAya kiM nAma tasmai manasA narAya nai0 6 /95 / [dahanIya - dAkSikanthA anu+pra+dA pArchu khApayuM prati + pra+dA sIdhe pAchu Apa sam+ pra+dA satkArapUrvaka ApakuM taM te'haM saMpradAsyAmi / dAka puM. ( dadAti yajJe havirAdikaM yadvA dakSiNAmiti dA+ka) chAna 42vAvANI, yajJa durAvavAvANI yamAna. dAkSa tri. (dakSasyeyaM aN) 6kSanuM, 6kSa saMbaMdhI, hoziyAranuM vagere. dAkSaka puM. ( dAkSeridaM gotrAcaraNAt vuJ ) 6kSanA putrano viSaya-deza, dakSanA vaMzajanuM ToLuM, dakSanA vaMzajano samudAya (na. dakSANAM samUho dAkSINAM viSayo vA, dakSa+ vuJ, dAkSi+ vuJ ca) dRkSono samuhAya, 6kSanA putrono deza. dAkSAyaNa puM. (dakSasya gotrApatyam iJ phak) 6kSanI yothI peDhInI saMtati (na. dakSasya idaM tacca tadayanaM ca aN) suvarNa-sonuM, sonAnI avaMjhara - 'dAkSAyaNaM suvarNamucyate' / 'yo bibharti dAkSAyaNaM suvarNam' yajurveda 34 / 51 / / (puM. dasra eva dAkSaH tasya ayanaM tatkRto yajJabhedaH) 6kSathI urela kheDa yajJaleha -'savai dakSo nAma / tadyadanena so'yajata tasmAd dAkSAyaNayajJo nAma' - zatapathabrAhmaNe 2 / 4 / (tri. dakSa + phiJ) dRkSanuM, 6kSa saMbaMdhI, dRkSanA DugamAM utpanna thayelu. dAkSAyaNin puM. ( dAkSAyaNa + Nini ) sonAnA khAravANuM sonAvALuM, jenI pAse sonAnuM AbhUSaNa hoya te. dAkSAyaNI strI. (dakSasya stryapatyam iJi phiJ GIS ) azvinI vagere nakSatro, satI durgAdevI, revatI nakSatra, dantI vRkSa, kazyapanI patnI aditi, rohiNI nakSatra, 5g, vinatA- trayodazAnAM patnInAM yA tu dAkSAyaNI - varA -mahA0 1 / 22 / 5 / dAkSAyaNIpati, dAkSAyaNIramaNa, dAkSAyaNIvallabha, dAkSAyaNIsvAmin puM. ( dAkSAyaNI patiH - pA+Da, dAkSAyaNyAH vA patiH /ramaNaH -vallabhaH, svAmI vA) ziva, caMdramA, upUra. dAkSAyaNya (dAkSAyaNyAM aditau bhavaH yat) dhAkSAyazino putra, sAhitya-deva. dAkSAyya puM. (dakSAyya eva svArthe aN) gRdhra, gIdha pakSI. dAkSi puM. (dakSasya gotrApatyam, apatyaM vA iJ) 6kSano putra, kSano gotra. dAkSikanthA strI. ( dAkSINAM kanthA' saMjJAyAM kanthozInareSu' anena na klIbatA) vAlDIGa dezamAM te nAmanuM kheDa sthAna. Page #238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAkSikanthIya-dADhikA] shbdrtnmhoddhiH| 1045 dAkSikanthIya tri. (dAkSikanthA+cha) vA dezamai | dAgha puM. (daha+bhAve ghaJ) hADa, saMtApa, tApa. pe.hA thanAra. dADaka paM. (dAlayati makhAbhyantarasthadravyaM vicIkaroti. dAkSiNa tri. (dakSiNasya dakSiNAyA vA idam aN) ___ dala+Nic Nvul lasya DaH) bhoTo it, it. dakSiNa dizAnuM, dakSiNa dizA saMbaMdhI, dakSiNAnuM, dADima puM., dADimI strI., dADimIphala na., dADimIsAra kSiu saMdhI. (tri. dakSiNA prayojanamasya aN) puM. (dalanaM dAlaH, dala vizaraNe bhAve ghaJ dAlena dakSiNA jenuM prayojana hoya te. nirvRttaH bhAvapratyayAntAt imap lasya ddH| dAkSiNaka puM. (dakSiNAyAM karmasamAptau dravyadAnarUpAyAM dADima+gaurAdibhyo GIS/dADimyA phalam/dADimI kriyAyAM prasRtaH, dakSiNamArgeNa candralokaM gacchatIti tacchabdaM sarati- gacchati+aN) ubharnu, 3 . vA dakSiNa+vuJ) 'STApUta yaza. samApti wi pAkAruNasphuTadADimakAnti vaktram-mA0 9 / 31 / dakSiNA devAmAM tatpara, dakSiNA mArga vaDe caMdralokamAM hAubha.. -madhuraM tat tridoSadhnamamlaM vaatkphaaphmjAya che te, dakSiNa mArge janArAno eka prakArano rAjavallabhe / sayAna, jIu. (na. dADimasya phalam dha, hAkSi - 'viparyayAdatattvajJAnAnAmiSyate aN) ubharnu Isa-uma, nAnI sesasI. bandhaH, sa ca trividhaH- prAkRtiko vaikRtiko | dADimapatra na. (dADimasya patram) mana pAna. dAkSiNakazceti / ' dADimapatraka, dADimapuSpa, dADimapuSpaka puM. (dADimasya dAkSiNazAla tri. (dakSiNazAlAyAM bhava: ) patramiva patramasya kapa/dADimasya puSpamiva puSpamasya zAdAma thanA2. kan ca) rohita. vRkSa, 2 gata zani , 3- rohI dAkSiNAtya tri. (dakSiNasyAM dizi bhavaH dakSiNA+tyak) | rohitaka: plIhazatrurdADimapuSpaka:-vaidyakaratnamAlAyAm dakSiNa dizAmAM pedA thanAra, dakSiNa dezanuM, dakSiNI. | (na. dADimasya puSpam) ubharnu, sa. - prAcyAzca dAkSiNAtyAzca pratIcyodIcyavAsinaH . | dADimapriya, dADimabhakSaka, dADimabhakSaNa puM. (dADima mahA0 3 / 236 / 3 / (puM. dakSiNA+tyak) nANiya2rnu, tatphalaM priyamasya/dADimasya bhakSakaH / dADimaM bhakSayituM u. zIlamasya lyu/dADimasya bhakSaNaM lyuTa) 5 / 58 5kSI, dAkSiNApathaka tri. (dakSiNApathe deze bhavaH vuJ) dADama khAnAra, dADama khAvAnA svabhAvavALo. dakSiNApatha dezamAM thanAra. dADimAdicUrNa (na.) vaidyazAstra prasiddha te. nAmarnu dAkSiNya na. (dakSiNasya anukUlasya paTorvA bhAvaH se yUesa. SyaJ) anuNatA, yatu27, yatu25 -tasya dADimASTaka puM. (dADimasya tattvacaH aSTakaM palASTakaM dAkSiNyarUDhena nAmnA magadhavaMzajA / patnI sudakSiNe- yatra) vaidhazAstra prasiddha se yUe. tyAsIdadhvarasyeva dakSiNA -raghu0 1 / 31 / -sneha- dADimIrasa (paM.) vaidyakazAstra prasiddha rasa.34 auSadha - dAkSiNyayoryogAt kAmIva pratibhAti me - vikrama0 'dADimaM ghRtasantaptaM tatra pAtre vinikSipet / tataH rAjA paranA abhiprAyane anusaravuM, sAhitya prasiddha pakvaH paTe pUta iti syAddADimIrasaH / ' .3 128 AkSa -'dAkSiNyaM ceSTayA vAcA dADimba puM., dADI strI. (dA+bAhulakAt Dimba. Dasya paracittAnuvartanam-sAhityadarpaNe / (tri. dakSiNAmarhatIti netvam/dalyate phale'sau dala+karmaNi ghaJ gaurA. Nyat) hakSiu ||5vaa yogya, kSaud yogya. __ GIS lasya DaH) ubharnu A3, 683mI . dAkSI strI. (dakSasyApatyaM dakSa+iJ) kSanI putrI, ni. dADhA strI. (daip zodhane. dA dAne vA bhAve kvipa, de zuddhyai, muninI mAtA. dAnAya vA Dhokate. Dhauka+bAhulakAt Da) it, Ela, dAkSIputra, dAkSeya puM. (dAkSyAH putraH/dAkSyAH apatye al, prArthana, yAyana, 291, samUha, samudAya. Dhaka) vyA42972 pAli dADhikA strI. (dADhAyai kezasamUhAya prabhavati Thak tataSTAp) dAkSya na. (dakSasya bhAvaH SyaJ) yaturAI, un5j, hADhI, bhUcha- pAdayoH dADhikAyAM ca grIvAyAM vRSaNeSu duzaNatA, boziyArI -dAnaM dAkSyaM zrutaM zauryaM hI ca-manu0 8 / 283 / dADhikAyAM zmazrUNi-taTTIkAyAM kIrtirbuddhiruttamA / sannatiH zrIzrutistuSTiH puSTizca kulukabhaTTaH ! (strI. dADhA+svArthe kap kApi ata niyatAcyate -mahA0 2 / 38 / 20 / itvaM ca) ghala, Elal. Page #239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1046 dANDa puM. (daNDasya ikSvAkuputrabhedasyApatyam zivAdibhyo'N) kSvAGkurAbhanA daMDa nAmanA putrano khe putra. (na. daNDasya bhAvaH aN ) upazu, zikSApayuM, te nAmano kheDa khAyudhavI saMgha (na. daNDAnAM samUhaH, aJ) 'unI samuhAya (tri daNDasyedaM aN ) daMDa saMbaMdhI, zikSA saMbaMdhI.. dANDaki tri., dANDakIya puM. (dANDaki + svArthe chaH ) zabdaratnamahodadhiH / te nAmano eka AyudhajIvI saMgha. dANDapAtA strI. ( daNDasya pAto yasyAM tithau saMjJAyAM Ja) eupAtra ardha kheDa tithi. dANDAjinika tri. ( daNDAjine arthAnanvicchati daNDAjina + ThaJa) mAyAvI, dupaTI haga, khapramAzi, kapaTathI artha meLavavA khAtara daMDa ane ajinacarmane dhAraNa karanAra. dANDAyana puM. (daNDasya gotrApatyam phak) 6Da nAmanA kSatriyano gotraja. dANDika, dANDikya tri. ( daNDena taddhAraNena jIvati ThaJ / dANDikasya bhAvaH thak ) 63 dhArA 5rI gubhrAna yadhAvanAra, chAMDiya. dANDin puM. ba. va. ( daNDena proktamadhIyate Nini) 3 RSie kahela AcAragraMtha bhaNanAra. dANDinAyana puM. ( daNDino gotrApatyam phak TilopAbhAvazca) haDinano gotra. dAta tri. (dAp lavane, dAyate sma dA+karmaNi kta) apelu, lAgareSu, chehe. (tri. dep zodhane kartari kta) zodheyuM, zuddha resuM. dAtavya tri. (dAtuM yogyam dA + tavyat) ApavA yogya, devA sAya (tri. dAtuM bhettuM yogyam dA+tavyat) kApavA yogya. dAti strI. ( daip zodhane dAp lavane vA, bhAve ktic) zuddhi, zodha, sAI 5, Apa, chehana . (strI. dAdAne. dA 'bAhulakAt ti) chAna hevu, Aya. dAtu, dAtR tri. (dA+bhAve tuna /dA-dAne+tRc) hAna 42nAra, sapanAra chAtA (na. dA+tun) chAna. dAtyUha, dAtyauha puM. (dAp lavane ktin, dArti mAraNaM Uhate, dAti + Uh + aN/dAti+A+Uh+aN) yAta pakSI, kheDa bhatanuM paMjI - sArasaM rajjuvAlaM ca dAtyUhaM zukasArike -manu0 5 / 12 / bhedha, vAhaNaM prAvRTkAle sukhI bhUtvA ko vA kutra na gacchati / [daNDa-dAna iti vadati dAtyUhaH ko vA ko vA kva vA kva vAudbhaTaH / 4sa agaDI - dAtyUhastinizasya koTaravati skandhe nilIya sthitam - mA0 9 / 7 / dAtyUhI, dAtyauhI strI. (dAtyUha dAtyAha + GIS ) yAta pakSiNI, sAgaDI. dAtra na ( dyati, dAti vAnena do - avakhaNDane dAp lavane vA STran) dhAtaraDu, kheDa bhatanI charI, chechananuM sAdhana-zastra vizeSa- sazUrpapiTakAH sarve sadAtraGkuzatomarAH-mahA0 5 154 / 7 / chAna. (dA + karmaNi tran) chAna uravA yogya, sAyavA yogya. (tri. dadAti dA + kartari + tran) chAna 12nAra ApanAra. (na. dA + bhAve tran) chAna. dAtrI strI. ( dadAtIti - dA + tRc + GIp ) chAna nArI, gaMgA nahI- dInasaMtApazamanI dAtrI davathuvairiNI - kAzIkhaNDe / dAtva, dAdada, dAdin puM. ( dadAti, dAdAne + tvan/ dad + Nini) ApanArI, henArI, chAtA (na. dA+tvan) yajJabha. dAda puM. (dad + bhAve ghaJ) dhana - dattvA ca vividhAn dAdAn pUjayitvA ca vai dvijAn / ' dadhika tri. (dani dadhnA vA saMskRtaH, dadhnA carati, dadhnA saMsRSTaM upasiktaM vA Thak ) 6hIM chAMTesa, dahIMthI mizra karela, dahIMmAM saMskArayukta karela vastu. (na.) vaidyakazAstra 'suzruta'mAM kaheluM eka auSadha bIjapUrarasopetaM sarpirdadhicaturguNam / sAdhitaM dAdhikaM nAma gulmahat plIha-zUlajit - suzrute 42 / arfare na. ( dAdhitthasya vikAraH, aJ) ThAnI vihAra, koThAnA jevaDuM piramANa. dAvi strI. (dhRvi + yaG luk in) pRthvI. dAdhRSi tri. ( dhRS+yaG luk +in) atyanta gharSaNa karanAra, atyanta tiraskAra karanAra. dAn (Arjave, chidi ca bhvA ubha. sa. seTa. svArthe san chedane tu na san-dIdAMsati, dIdAMsate, dAnati, dAnate.) sIdhuM 42, chehavu, apavu. dAna na. (dA-dAne, dA khaNDane, daipa-zodhane vA bhAvAdau lyuT) chAna, hevu, khApavu, hAthInA gaMDasthalamAMthI ratuM pANI bha6- dAnaM dadatyapi jalaM sahasAdhirUDhe ko vidyamAnagatirAsitumutsaheta - zizu0 5 / 37 / - sadAnatoyena viSANinAgaH- zizu0 4 / 63 / dhana-cholata, Page #240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnaka - dAnina] pANavu, rakSArA 42, chehavaM, toDavu, apavu, zuddha vu, nirbhala avu, bhAravu-hoDavu, nAma, akSisa, kheDa bhatanuM bhaMgalI madha. (tri. dA + lyuT ) khApavAnuM hakoI dravya. dAnaka na. ( kutsitaM dAnam kutsitArthe kan ) jarAja zabdaratnamahodadhiH / chAna. dAnakarma na. ( dAnameva karma) chAna35 arma, ApavAnI DiyA- dAti dAzati, dAsati, rAti, rAsati, priNakSi, pRNAti, zikSati, tuJjati mahataH iti daza dAnakarmANaH - devanighaNTI 3 a0 dAnakAma tri. (dAnaM kAmayate, kam+ svArthe NiG aN ) dAna karavA icchanAra. I dAnakulyA strI. (dAnasya kulyA) hAthInA gaMDasthalabhAMthI jharato madano pravAha. dAnacyuta (puM.) gotrapravarano se RSi. dAnatas avya. (dAna+tasil) chAnathI. dAnatA strI. dAnatva na. ( dAnasya bhAvaH, tal-tva) dhAnapazu. dAnadharma puM. ( dAnarUpo dharmaH) dhana35 dharma -athAtaH saMpravakSyAmi dAnadharmamanuttamam | arthAnAmucite pAtre zraddhayA pratipAdanam-vahnipurANe / dAnapati puM. (dAne patiriva) aDUra nAmano kheDa yAdava, jAto te nAme eka asura, niraMtara ApanAra dAnapatiputrastvayA zUrastathAparaH - mahA0 5 / 199 / 22 / (tri. dAne patiriva) gha 4 chAna ApanAra puruSa, dAnaparAyaNa puruSa. dAnapAtra na. ( dAnasya pAtram yogyam) chAnanuM pAtra, dAna devA yogya. dAnapratibhAvya na. ( dAnAya pratibhAvyam) khApavA mATe - jAmInagIrI. dAnaphala na. ( dAnasya phalam ) chAnanuM i.. dAnayogya puM. (dAnAya yogyaH) chAnapAtra, chAnane yogya. dAnava puM. (danorapatyam aN) hanuno putra, chAnava tridivamuddhatadAnavakaNTakam - za0 7 / 3 / rAkSasa, asurasahasrapAdaH sumukhaH kRSNazcaiva mahAsuraH / raNotkaTo dAnapatiH zailakampI kulAkula:- harivaMze 32 / 7 / (tri. dAnavasyedaM aN) chAnava saMbaMdhI, rAkSasI, asuranuM. dAnavaguru puM. (dAnavasya guruH) zuDAyArya. 1047 dAnavajra puM. (dAne vajra iva) vaizya 'vajrapANiH brAhmaNaH syAt kSatraM vajrarathaM smRtam / vaizyA vai dAnavajrAzca karmavajrA yavIyasaH - mahAbhArate / 1 / 171 / 51 / vaizyabhativANI kheDa ghoDI, gAndharva. dAnavat tri. (dAna + matup ) chAnavANuM, chAtA, chAnazIla. (dAnena tulyam vat) chAna Thevu. dAnavapriya tri. (dAnavAnAM priyaH) ghanavIne priya. dAnavapriyA strI. (dAnavasya priyA) nAgaravesa, tAmbUlana velo. dAnavarSin puM. (dAnasya varSa : varSaNamasya ) 264NavANI hAthI, maharato hAthI, chAnaparAyA puruSa. dAnavAri puM. (dAnavAnAmariH) cheva, sura, viSNu - darzitAnekakutUkA duSTadurjayaduHkhahRt / dainyahRd duritaghnI ca dAnavAripadAbjajA - kAzIkhaNDe - 29 // 80 1 (na. dAnasya vAri) hAthInA mahanuM pAzI 'senAcarIbhavadibhAnanadAnavArivAsena yasya janitAs - surabhI raNazrIH ' naiSadhakA0 / dAnavIra puM. (dAne vIraH) chAna uravAmAM zUravIra kiyadidamadhikaM me yad dvijAyArthayitre kavacamaramaNIyaM kuNDalaM cArpayAmi, akaruNamavakRtya drAk kRpANena niryadbahalarudhiradhAraM maulimAvedayAmi / mahAna chAtA dAnaveya puM. (danvAH apatyam, danu+ manuSyajAtitvAt striyAM UGa tataH Dhak) dhAnava, asura, rAkSasa, hanuno putra. dAnavyatyAsa puM. (dAnasya vyatyAsaH) 4ne chAna hevu yogya che tene nahIM ApatAM bIjAne ApavuM te, kupAtrane dAna devuM te. dAnazIla, dAnazauNDa tri. (dAnaM zIlaM satatamanuSThAnaM yasya / dAne zauNDa: dakSaH) jaDu 4 chAtA, udhAra chAtA, satata chAna ApanAra, atizaya chAtA 'nirguNo'pi vimukho na bhUpaterdAnazauNDamanasaH puro'bhavat zizu0 14 / 46 / dAnasAgara puM. (dAnAnAM sAgara iva pratipAdakatayA AdhAra iva) tulA puruSAhi mahAddAnonA vidhAnane bhAvanArI kheDa smRtinibaMdha, atizaya chAna ApanAra. -yaH kazcit kurute devi ! grahaNe dAnasAgaram - kAmadhenutantre jJAnadarpaNe - 25 paTale / dAnin tri. (dAna + Nini) chAna 42nAra. Page #241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1048 zabdaratnamahodadhiH / [ dAnIya - dAminI adhipati. dAnIya tri. ( dIyate'smai iti dA+sampradAne anIyar) | dAmaddhiM puM. (jai. prA. dAmaDDhi ) rAjendranI vRSabhasenAno AApavA yogya, hevA sAya - sarvo'rcyA jIvanaH pAtA dAnIyaH prabhavo layaH mugdhabodhe- kArakaprakaraNe / (na. dA+anIyar ) chAna, akSIsa, hevu, khAya te. dAnu tri. ( dadAti dA-dAne dyati do khaNDane vA kartari nu) chAtA, henAra, khApanAra, parADabhI, vizyA, jaMDana 42nAra, apanAra, hevA yogya saM yA dAnUni vemathurdivyAH pArthivAridha: - Rgvede 2 / 12 / 11 / (puM. dA-dAne + bhAve nu) vAyu, suja, chAnava (na. dIyate dA+karmaNi nu) chAna, vRSTi, varasavuM te. dAnodaka na. ( dAnasyodakam ) hAthIno bha6. dAnta tri. (dAmyatIti dam + kartari kta dam+ Nic + kta vA) jAhyendriyane vaza 42nAra- klRptakezanakhazmazrurdAntaH zuklAmbaraH zuciH - manu0 4 | 35 hamana pAmela, suzikSita jahAhie, chAtA chAna DaranAra (tri. dantena nirvRtam, dantasyedamiti vA aN) tathA janeyuM, chAMtanuM, hAMta saMbaMdhI, hastInA hAMtanuM, hastInA chAMta saMbaMdhI. (puM.) hamana5-umaro, vRkSa, parvatanAM zikhara uparano kUvo, vidarbha rAjAno putra vizeSa tasmai prasanno damanaH sabhAryAya varaM dadau mahA0 3 / 53 / 8 / apsarA vizeSa (strI.) vidyutA prazamI dAntA vidyotA ratireva ca mahA0 13 / 19 / 45 / dAnti strI. (dam + ktin dIrghazca) indriya saMyama, indriya nigraha, tapa vagerenA ulezanI sahiSNutA, hama-hamana. dApana na. ( dA + Nic + lyuT ) pAvavu, chAna urAvavuM. dApanA strI. (jai. prA. dAyaNA) praznanuM nirA 298 42 te. dApayitvA avya. (dA+ Nic+patvA) japAvIne, devarAvI. dApita tri. (dApyate sma dA + Nic +karmaNi kta) sAdhela, vaza rela, heDa rela, zikSA durela, japAvela, svaccha DuresuM. dApya tri. (dA + Nic + karmaNi yat) uvA yogya, zikSA 42vA yogya, apAvavA yogya-sAya . dAma na. ( dIyate iti do-khaNDane karaNe man) pazu vagerene jAMghavAnuM hAmarza, chorI-chora, bhAsA - kSaNamalaghuvilambipicchadAmnaH- zizu0 4 / 50 / saMdAna. (na. do + bhAve man) saMdhAna (na. damyate anuziSyate dam+karmaNi ghaJ, bAhulakAt dIrghazca) chAbhohara viSNu - gopyAdade tvayi kRtAgasi dAma tAvat bhAga0 118 / 31 / - dAmakaNTha (puM.) te nAmano kheDa gotra pravartaka RSi dAmagranthi (puM.) matsyarA4 virATanI kheDa senApati. dAmacandra (puM.) dru56 rAbhano kheDa putra. dAman na. ( do khaNDane + karaNabhAvAdI manin) hoDavA vakhate pazu vagerenAM paga bAMdhavAnuM doraDuM, dorI, IsonI bhASA, garo-hAra Aye baddhA viraha divase yA zikhA dAma hitvA megha0 92 / - kanakacampakadAmagaurIm - caura0 1| kSata vagerenAM pATA para jAMdhavAno chora (tri. dA+manin) chAna khApanArachAtA (tri. jai. prA. dAma) velandhara nAgarAnI kheDa AvAsa parvata. dAmana tri. (dAmnaH idaM aN ) chorAnuM-ghoraDA saMbaMdhI, hAbhazAnuM - dhAmaNA saMbaMdhI.. dAmanaparvan na. ( damanasyedaM dAmana aN, dAmanaM pUrva yatra) caitra zuklA yaturhazI, caitra zuddI bArasa vagere. dAmanI strI. ( dAman + svArthe aN + GIS ) pazune jAMdhavAnI chorI, chAbha - kIlairAropyamANaizca dAmanIpAzapAzitaiHharivaMze 65 | 24 / (strI. jai. prA. dAmaNI) bhagavAna kunthunAthanI mukhya ziSyAnuM nAma, dAmanI AkAranuM strI-puruSanuM eka sulakSaNa. dAmanyAdi (puM.) vyArazAstra prasiddha roDa zabdhagarAsa ca gaNo yathA 'dAmani, aulapi, vaijavApi, audaki, audaGki, Acyutanti, Acyutadanti, zAkuntaki, Akidanti, auDavi, kAkadantaki, zAtruntapi, sArvaseni, vinduvaindavi, tulabha, maJjAyana, kAkandi, sAvitrIputra / ' dAmalisa (na.) te nAmanuM kheDa zahera. dAmaliha puM. (dAma leDhi liha+kvip) hora yATanAra. dAmA strI. (dAman pakSe DAp) chorI, choraDu, bhASA, pazune bAMdhavAnI dorI. dAmAJjana na. ( dAmnaH - aJjanam aJcalamapi ) ghoDA vagerene pAchalA paga bAMdhavAnI dorI, ghoDAnA sAmAnanuM eka aMga jemAM ghoDA upara besanAranA paga rahe che te pAgaDuM-pagahu~. dAminI puM. (dAmanasya apatyaM iJ) 6manano putra, te nAmano kheDa khAyudhachavI saMgha (strI. dAmin + GIS) vidyut, vIsI. Page #242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAmodara-dAraka shbdrtnmhoddhiH| 1049 dAmodara puM. (dAmnA bandhanasAdhanena udare baddhaH) zrI. ta, 6ddhata. bhASaL. (tri. dadAtIti. dA+Na yuk) -sa ca tenaiva nAmnA tu kRSNo vai dAmabandhanAt / goSThe chAna. Apanara, ha -rahasi ramate prItyA dAyaM dAmodara iti gopIbhiH parigIyate -harivaMze 63 / 26 / / dadAtyanuvartate-mA0 3 / 2 / ulumanI meM bhUti, vardhamAnapuranI seno pAnI | dAyaka tri. (dadAtIti dA dAne+Nvula) hAna. 1282 OM OMrI, vi, zbhIra no . 25%- gati aapn||2. (tri. dyati do khaNDane+Nvul) una. pravIrasulabhA tasmin sukSatriye gate / zrImAn dAmodaro 42 // 2. (puM. dAyena dhanena kAyati, ke+ka) vArasa.. nAma ta tatsanarabhUta kSitima-rAjata0 1164 / (paM. damaH / dAyabandha paM. (dAye bandhaH) mA vArasAnI hAra. bahirindriyanigrahaH tajjanyo dAmaH tasyedamityaNa, dAyabhAga, dAyavibhAga puM. (dAyasya bhAgaH vibhAgazca) R+apa guNe araH, dAmaH damasAdhakaH ut utkRSTaH vArasAno bhAga, vArasAnI vaheMcaNI. araH sAkSAtkArarUpAvagatiryasya athavA'bhiSekakAle | dAyAda paM. (dAyaM vibhajanIyadhanamAdatte, A+dA+ka kaNThAllambamAnaM puSpadAma udare yasya) gata dAyaM atti, ad+aNa, upapadasamAso vA) pArasI utsarpiNImAM thaI gayela eka tIrthaMkara. nAra, -pumAn dAyAdo'dAyAdA srI-niru0 dAmoSNISa (paM.) gotra vyAvata: prava2 bino meDa yAjJa0 2 / 118 / vArasa., putra, Cial AthavA pAsenA pra.sa.2. saMbaMdhavALA gotraja baMdhu, samAnodaka, sapiMDa. dAmpatya na. (dampatyoridaM patyantatvAt yak) 6mpatI (tri. dAyasya+AdaH grAhakaH) hAyamAganeDa saMbaMdhI, dhaNI-dhaNiyANInI anyonya prIti. karavAvALo, dAyabhAganA adhikAravALo. dAmbhika tri. (dambhena dharmaM carati Thak) 4. dAyAdava (puM. ba. va.) vAraso senA2, vArasa., vArasAnA pAparogyabhizastazca dAmbhiko rasavikrayI-manu0 3 / 159 / | bhAgIhA2 madhava, gotra vagere. isii, DhI, bhavANu. (puM. dambhena caratIti) | dAyAdavat tri. (dAyAda+matup) vArasAvANu (puM.) bagalo pakSI. pitA, pA(avya. tulyArthe vat) yA vo, dAmbhikI strI. (dAmbhika+GIS) pI. pitAThevo. dAmya tri. (dam+Nyat) vaza 42vA yogya, mAzA 2 // dAyAdA, dAyAdI strI. (dAyAda+TAp/dAyaM Adatte+DIe) yogya. strI, unyA -'pumAn dAyAdo dAyAdA strI' daayaadypi| dAy (dAne, bhvA. Atma. saka. seTa-dAyate) // 5j, dAyAdya na. (dAyAdasya bhAvaH SyaJ) vArasa5j, sApaMpaj. he, hAna. 42j. dAyApavartana na. (dAyasya apavarttanam) vArasAnI samAva, dAya puM. (dIyate iti, dA-dAne+karmaNi ghaJ+yuk) ____ vArasAna na ho . vivAha kAle kanyAne paherAmaNImAM apAtuM dhana, jamAI | dAyita tri. (dAyaM dAnaM karoti, dAya+Nic+karmaNi vagerene tenA sasarA taraphathI apAtI paherAmaNI, __ kta) hAna 428, sApesa- dApitaH itymrttiikaayaam| vrata ane bhikSA vageremAM brAhmaNone apAtuM dAna dAra puM. ba. va. (dArayati bhrAtRn dR+Nic+kartari ac dravya -yajJArthaM rAjabhirdattaM mahAntaM dhanasaJcayam- Nilopazca) mAyA, patnI -Apadarthe dhanaM rakSet dArAn kanyAdAnakAle jAmAtryAdibhyo vratabhikSAdau yada dravyaM rakSed dhanairapi / AtmAnaM satataM rakSet dArairapi dIyate tat-mahA0 2 / 51 / 1 / vimA 42vAyogya dhanairapi-mahA0 1 / 159 / 27 / -apyekAmAtmano dArAM hAhArnu dhana-hAyabhA, vArasI. -'dAyAdAjIvato nRNAM svatvagraho ytH-bhaag07|14|11| -ete vayamamI rAjavarcasAd gRhNato dhanam /dAyaM vApahanuvAnasya dArAH kanyeyaM kulajIvitam-kumA0 663 / 52 dI. kvAcauryavyasanaM zuci' -sAgaradharmAmRte / (puM. dA- strI. (puM. dR+karaNe ghaJ) meM 1.52rnu auSadha. dAne+bhAve ghaJ+yuk) dhana -anapatyasya putrasya (puM. dR+bhAve ghaJ) yI2j, zI naing, vi.68245. mAtA dAyamavApnuyAt -manu0 9 / 217 / sthAna. (puM. | dAraka puM. (dR+Nvul) bAcho , nAva2rnu ayyu, dIGa-kSaye bhAve gha yuka) kSaya, sthAna. saya. (paM. | vizuno sAthi, 2||maano hu2, putra. (puM. dvi. do-khaNDane+bhAve ghaJ yuk) una, tochaDaM posa ba. dR+Nvula) putra bhane putrI, yI namanAra, 31 Page #243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1050 shbdrtnmhoddhiH| [dArakarman-dAruNa najanAra, tounA2, vi29|| 12 // 2 . azeSa- | dArI strI. (dArayati padatalaM iti, dR+Nic+in+GIS) durnAmakarogadArakaM karoti vRddhaM sahasaiva dArakam- te. nAmano meM. kSudra roga- parikramaNazIlasya vaidyakacakrapANisaMgrahe / vAyuratyartharukSayoH / pAdayoH kurute dArI sarujAM dArakarman, dAragrahaNa na., dArakriyA strI. (dArArthaM talasaMzritAm' -suzrute / yat karma/dArANAM tadbhAvasya pratipAdikA kriyA dArANAM dAru puM. na. (dIryate, dR+aN) , tSTha, pittaNa, dAratvasya sampAdakaM jJAnam / sana, vivAha- dArakarma vihAra. (na. dR+uNa) vihArnu, , pittAtato vyAsaH zukasya parya cintayat- dArupadmakazuNThIbhirevameva kRto'pi vA-suzrute devIbhAga0 1 / 14 / 26 / uttaratantre / (tri. dA dAne, do khaNDane vA ru) dAraNa na. (dR+lyuTa) nibhajI, thAravAna sAdhana, yI2, kArIgara, cItaranAra, phADanAra, dAna denAra, khaMDana meha, DI. nAma, me 2k, auSadha -cira 2nA2, apanA2, hAtA. bilvo'gniko dantI citrako hayamArakaH / / dAruka puM. (jai. prA. dAruga) vasudeva. 20%. kapotagRdhrakaGkAnAM purISANi ca dAraNam / kSAradravyANi putranu nAma. (puM. jai. prA. dAruya) aMtasUtra'nA vA yAni kSAro vA dAraNaM param-suzrute 1 / 36 / (tri. jAramA adhyayananu, nAma (na. dAru+svArtha ka) hevahA2. dR+lyu) yI nAmanAra, mehA nAmanAra, vihArI ___ (puM.) zrIna sAthi- dArukeNa sUtena sahito nAjanA2. devakIsutaH -mahA0 2 / 2 / 28 / -utkandharaM dAruka dAraNI strI. (dR+Nic lyuT+GIp) hu hevI, padda. ityuvAca- zi0 4 / 18 / / dArada na. (daradi dezabhede bhavaH darada+aN) 126 dArukaccha (puM.) te. nAmano. . zi. dezamAM thanAra eka prakAranuM jhera, pAra, hIMgaloka, dArukacchaka tri. (dArukacche bhavaH vuJ) ra 427 lond. (puM. darado dezasya sanikRSTaH aN) samudra dezamAM utpanna thanAra, te dezanA loka. dArabalibhuja puM. (dAreNa caJcvAghAtavidAraNena baliM dArukadalI strI. (dAru iva kaThinA kadalI) bhuGkte iti bhuja+kvip) bagalA. tanAu, ThaMgalA dArava tri. (dAruNaH vikAraH dAru+aN) 40&tk, dArukA, dArugarbhA srI. (dAruNA kAyati, kai+ka+TAp/ lAkaDAnuM banAvela. dArumayo garbho yasyAH) 40531nI. pUtI dArasaMgraha puM. (dArANAM saMgraho yasmAt) vivAha, na. dArumayatrIhArAvalI / zubhA. dAruputrikA maha. dAri tri. (dArayatIti dR+Nic+in) yaa2n||2, un||2, dArukAvana (na.) te. nAmarnu me tIrtha. vihAranA2. (strI.) yAra, u, vihAra, tou. | dArukezvara (puM.) tanAmanu meM zivAsI dArikA strI. (dAraka+TAp kApi ata itvam) unyA dArugandhA strI. (dAruNi gandho yasyAH) meM tanu ___ -dArikA hRdayadArikA pituH- chorI, putrI, vezyA. ___ thI.31' nAmarnu sugaMdhI dravya... dArikAdAna na. (dArikAyA dAnam) anyAhAna. dArucinI (strI.), dArucIrNaka (na.), dArusitA srI. dArita tri. (dAryate sma. dR+Nic+kta) 2038, 338., (dAruNi siteva) ta4 -uktA dArusitA sAdvI tiktA vihAre8. -tataH sudarzano rAjA gadayA dArito'bhavat cAnila-pittahat / surabhiH zukralA balyA -kAlikApu0 90 a0 / mukhazoSatRSApahA-bhAvapra0 / dAridrya na. (daridrasya bhAvaH SyaJ) haridratA -dAridryadoSo dAruja tri. (dAruNo jAyate jan+Da) 453thithI. guNarAzinAzI-subhA0 / haridraya, 140 -praNIya utpanna yanA2- AsanaM prathamaM dadyAt pauSpaM dArujameva dAridrayadaridratAM nRpaH-nai0 1 / 15 / -dAridryAnmaraNAd vA-kAlikApu0 67a0 / (.) me tanuM vAhina, vA maraNaM mama rocate na dAridryam / alpaklezaM vAdha. maraNaM dAridryamanantakaM duHkham-mRcchakaTike 1. aGke / dAruNa puM. (dArayati bhISayate cittaM, dR-bhaye+Nic+unan) dArin puM. (dAra+in) pati, ghael, svAmI, ghI strIo yitrAnu u, bhayAna, 2sa, viSNu -sudhanvA karavI evA matane mAnanAro. khaNDaparazurdAruNo draviNapradaH-mahA0 13 / 14974 / Page #244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uchI.. dAruNaka-dAvaTa shbdrtnmhoddhiH| 1051 bhe. tano roya. (tri.) mayaM.52, vi.27, CASH / dAruyantra na. (dArumayaM yantram) 40530d 05 yaMtra. -mayyeva vismaraNadAruNacittavRttau-za0 5 / 23 / -hAhAkAro dAruvaha, dAruvAhaka tri. (dAru vahatIti vaha+ac/ mahAnAsIt saMprahArAcca dAruNaH / utpapAta tataH siMho dAru vahati vaha +Nvula) Ana.dul nA24sano nRpasyopari dAruNaH-devIbhAga0 5 / 4 / 27 / yInajanAra. pravAha vagere, lAkaDAne laI janAra kaThiyAro vagere. dukhI , niya, taleel, 8t2- dAruNaM dehadamanaM dArusAra puM. (dAruSu sAraH zreSThaH) yaMhanavRkSa, suma.unu, sarvalokabhayaGkaram-devIbhA0 1 / 4 / 5 / (tri. jai. prA. dAruNa) kAu. eka ahorAtranA trIza muhUrtamAMnA paMdaramAM muhUrtanuM nAma. | dArusaMkrama puM. (jai. prA. dArusaMkama) 40530-1. janAve (na.) jyotiSazAstra prasiddha abhu nakSatrI. pusa. dAruNaka puM. (dAruNavat kAyati kai+ka) mAthAmAM dAruhastaka puM. (dAruNo hasta iva kan) 40531nI. thato . tano roga -kAryo dAruNake mUrdhni pralepo madhusaMyutaH-bhAvapra0 / dAropasaMgraha puM. (dArANAM upasaMgraho yasmin karmaNi) dAruNatA strI., dAruNatva na. (dAruNasya bhAvaH tala- vivAha-sana. tva) mayaM.7259, laDAma, niyatA, dU25. dArpasatra puM. (dIrghasatre bhavaH dIrghasatra+aN Adya ca dAruNA (strI.) akSayatRtIyA tithi. -'tRtIyA'kSayasaMjJA At) Cical stmsudhiin| yasamA thanA2. yA dAruNA sA prakIrtitA / ' naviunI adhiSThAtrI dALa na. (dRDhasya bhAvaH SyaJ) du, raj - me. hevI. vAkyAnyapi yathAprazaM dADhA yodAharanti hidArutIrtha (na.) ta nAmarnu .5 tIrtha... paJcadazyAm 6104 / dArunizA, dArupItA, dAruharidrA strI. (dArupradhAnA | dAtaya tri. (dRtau bhavaH DhaJ) yAma.nI. pAsamA nizA/dAruNA kASThena pItA/dArumayI haridrA) 183, thanAra, cAmaDAnI pakhAlamAM rahenAra. sa.62, -dA/nizAguNAH kintu netrakarNAsyaroganut- | dArdura puM. (darduraH mRtapAtrabhedaH tadAkAro'styasya bhAvapra0 / prajJAdibhyo Na) ElauvataM. zaMbha, bhaya bhupano zaMja, dArupatrI strI. (dAruNaH devadAruNaH patramiva patramasyAH | (tri. dardurasyedam dardura+aNa) megha saMdhI, DIpa) pitrInA. vanaspati, mAjI nAme hernu, he351. saMdhI, parvatarnu, parvata. saMdhI. vanaspati. TArdurika tri. (darduraH mRtapAtrabhedaH zilpamasya ThaJ) dArupAtra na. (dAruNaH pAtram) 13tnu pAtra.. mATInAM jAtajAtanAM vAsaNo banAvanAra kuMbhAra. dAruputrikA, dAruputrI, dAruputtalikA, dAruvadhU, | dArbha tri. (darbhasyedam aN) hama saMbaMdhI, hamana, hala dArukhI strI. (darumayI putrikA/dArunirmitA putrI- nAmanA, tRnu- dAbhaM muJcatyuTajapaTalaM vItanidro mayUraHpattalikA/dArumayI vadhaH-vadhapratimA-dArumayI vadhariva za0 4 / vA/dArunirmitA strI.) 0531nI pUtaNI, euslnI. dArbhi puM. (darbhasya gotrApatyam iJ) haSinI 34banAvelI strI pratimA-pUtaLI. gotrano apatya. dAruphala (puM.) pIstAna jAu. dArya tri. (darbha bhavaH NyaH) halamA thanA2. dArumaya tri. (dAruNaH ayaM, dAruNaH vikAro vA dArva (puM.) te. nAmano meM deza. (puM. ba. va.) hava dAru+mayaT) 40530nu, 4053withI. janAvada. hezana28, 66. dezanA do. (tri. dAruNaH idam dArumukhyAhvayA, dArumukhyAhvA srI. (dArumukhyaM Ahvayate aN) 41531j, eu531nu janAve. Ahve+za+TAp/ka+TAp) dho. dArvA (srI.) va zima AvedI me nahI. dArumUSA strI. (dArupradhAnA mUSA) 3bhUSI nAmanA. me. dArvaTa na. (dAru iva nizcalatayA nirUpaNIyaviSayanizcayArthaM vanaspati. aTantyatra aTa ghaJarthe ka) bheDantama viyA2 42vAnu dArumRta puM. (jai. prA. dArumaDa) bUdvIpanA bharatamai. sthAna, yintanagaDa, bho232, iye, samADa, thanAra ra3mA tIrthaMkaranA pUrva bhavanuM nAma. mantragRha. Page #245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1052 shbdrtnmhoddhiH| [dAvaNDa-dAvapa dArvaNDa puM. (dAru iva kaThino'NDo yasya) mayUra, bhAra. | dArTAntika tri. (vAdi-prativAdinoH yasminnarthe buddhisAmyaM dArvaNDI strI. (dArvaNDa+striyAM jAtitvAt GIS) mayU2 / sa dRSTAnta tena yutaH ThaJ) dRSTAntavANa, upameya, pakSa.e, veda. ne 6STAntA hoya.te. - saMsrutya patitaM puSpAt dArvAghATa puM. (dAru Ahanti, A+han+aN antasya yat tu patropari sthitaM, madhurAmlakaSAyaM ca tad dAlaM TAdezaH) 432 pakSI -dAghATamukhAccApi madhu kIrtitam -zabdArthakalpatarau / cAsavatrAzca bhArata ! -mahA0 10 / 7 / 18 / zatapatra dAla na. (puSpAt patitaM dale saJcitam aN) vanak 5kSA. madha, je puSpamAMthI paDeluM hoya ane pAMdaDAM upara dAghATI strI. (dArvAghATa+striyAM jAtitvAt GIS) ekaThuM thayuM hoya te. jhADanI bakholamAM thatuM madha lakkaDakUTa pakSiNI. hoya te. (puM. dale jAtam aN) audrava, audI. dAghAta tri. (dAruNi AghAto yasmAt A+han+aN) dAlana na. (dAlayati dala+Nic+lyu) me tano _eusi nA2. tano roga. dArvikA srI. (dArayatIti dR+Nic+un+GIp dArvI dAlava puM. (dalati dala+un tasyAyaM aN) meM 4.52rnu, svArtha kan TAp pUrvahasvazca) 53 7162 na. 6tvupithI. sthAva2 2. banatuM eka rasAMjana, rasavaMtI, vanaspati pAtharI, dAlA strI. (dalyate dal+karmaNi ghaJ+TAp) [.5 gojihuvA nAmanI auSadhi, kharasaTa bhoMpAtrI nAme nAme jherI jhADa. vanaspati. dAli strI. (dala+in dADi Dasya la veti) puNej, dAvipatrikA, dAvipatrI strI. (dAAH patramiva patramasyAH dhAnya, sa-11, hAubharnu 33, dvi, vihAdI.edu. dArvipatrA, svArthe kan+TAp ata itvam / dAlikA strI. (dAlaiva dAlikA svArtha kan TAp ata dArvipatra+GIS) namAnI. vanaspati, 52saTa itvam) Ne.tuM zamI dhAnya, 68, manu, , bhoMpAtrI nAme vanaspati. 43 vRkSa. . dAvI strI. (dArayatIti da+Nica+una+GIpa athavA dAlima puM. (dADima-Dasya la) ubharnu u. da+'ulvAdayaz' nipAtanAt sAdhuH) 837562 dAlI strI. (dAlyate. dala+Nic+in+GIp) , kaTaGkaTerI dAvI syAt tathA dArunizeti ca / khyAtA dAruharidrA ca-vaidyakaratna-mAlAyAm / vihAnu mAu, dvidala dhAnya, marnu . (jaina. prA. dAlI) Ec, Ta, ta. haladara, vanaspati pAtharI, dArUhaladara pIsI kareluM eka jAtanuM rasAMjana-rasavaMtI. dAlbha puM. ba. va. (dalbhyasya gotrajasya chAtrAH aN yalopazca) hAsya vinA vidyArthIyo. dA:kvAthodbhava na. (dAAH dAruharidrAyAH kvAtha dudbhavati dAlamya puM. (dalmasya gotrApatyaM gargAdibhyo yaJ) te. ud+bhU+ac) 1837862 na. 3 maithI. janekhu eka rasAMjana-rasavaMtI, kRtrima rasAMjana. nAmanA me. vi -vako dAlmyaH sthUlazirAH dArza tri. (dRzi bhavaM aN) netramA thanA2. (tri. darza | kRSNadvaipAyanaH zukaH- mahA0 2 / 4 / 11 / bhavaM, darza+aN) sabhAsane hivase. thanA2. dAlmi puM. (dAlayati dal+Nic+mi) chandra. dArzapaurNamAsika tri. (darza pUrNimAsyAM bhavam) amAse. dAva puM. (dunAti du+kartari Na, upatApArthe bhAve ghaJ vA) tathA pUname thanAra. vana-4- idamindraH sadA dAvaM khANDavaM parirakSatidArzanika (tri.) zana-mata saMbaMdhI, pratyakSa. mahA0 1 / 224 / 6 / vAnaNa-vanano mAna -'dadarza dAzika tri. (darza bhavaM ThaJ) thanA2. dAvaM dahyantaM mahAntaM gahane vane', -'adhijyadhanvA dArSada tri. (dRSadi piSTaH dRSadaH idaM vA aN) 5552 vicacAra dAvam' -raghuvaMze / 75tA5, saMtA5. upara vATeluM, paththara saMbaMdhI. dAvan puM. (dA+karmabhAvAdI auNAdiko vani) mAvA dArSadvata na. (dRSadvatyAH nadyAH tIre kartavyam aN) yogya, hevA yogya. daSadvatI nAmanI nadIne kinAre karavA yogya satra | dAvapa puM. (dAvaM vanavahniM pAti pA+ka) puruSa vagere. yajJamAM upayogI koI eka puruSa. Page #246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAvasu-dAzva] dAvasu (puM.) te nAmanA kheDa RSi dAvAgni, dAvAnala puM. ( dAvodbhavaH agniH / dAvodbhAvo dAvo eva vA analaH) chAvAnaja, vanano agni dAvAgnidhUmasadRzaM cakratuH pArthivaM rajaH- mahA0 1 / 155 / 15 / -AnandamRgadAvAgniH zIlazAkhimadadvipaH / -jJAnadIpamahAvAyurayaM khalasamAgamaH- bhAmi0 1 / 190 / -yaddAvAnalataptasya sudhAhUdanimajjanekathAsarit0 26 / 69 / dAvika tri. (devikAyAM bhavaH deyikA + aN 'dAvikAziMzapetyAdinA Adyac At) heviDA nAmanI nahIbhAM thanAra zabdaratnamahodadhiH / dAz (dAz (s) hiMsane, svA. para. sa. seT dAzroti dAsnoti) hiMsA ravI, bhArI nAMjavaM. (Rdit dAz dAne. curA. ubha. saka. seTa-dAzayate, dAzayati) (Rdit dAz dAne, bhvA ubha. sa. seT dAzati, dAzate hevuM khapavu dAza puM. (dAnoti hinasti matsyAn dAz+ghaJ) bharachIbhAra, dhIvara - matsyagandheti nAmnA guNena samajAyata / vivardhamAnA dAzasya gRhe sA vAsavI zubhA- bhAga0 2 / 1 / 39 / (puM. dAzyate dIyate bhRtirasmai saMpradAne ghaJ) no42, yA42. (puM. dazati hinasti matsyAn daMz+Ta nasya At) bhacchImAra, dhIvara, kaivatta, ayogavInA peTe thayela niSAda putra. dAzagrAma puM. ( dAzapradhAno grAmaH ) chAsapradhAna gAma, macchImAra lokonuM grAma. dAzagrAmika tri. (dazagrAmAdadUrabhAvaH dezAdi caturarthyAM ThaJ) bhacchImAronA gAmanI pAseno pradeza vagere. dAzatayI strI. (daza avayavA yasya tayap dazatayaH tataH svArthe prajJAdibhyo Na GIp ) 6za avayavavANI 'RgveddasaMhitA.' dAzanandinI strI. ( dAzasya nandinI) vyAsanI bhAtA satyavatI. dAzapura na. ( dazAnAM puraM yadvA dAzAn piparti pAlayati pR+ka+u) bhacchIbhAronuM gAma-pura, nAgaramotha dAzapUra na. ( dAzAn pUrayati pUr + aN) nAgaramotha. dAzaphalI strI. ( dAzapriyaM phalamasyAH GIp ) kheDa bhatanI auSadhi.. dAzameya (puM.) te nAme kheheza. 1053 dAzaratha puM. (dazarathasyApatyaM pumAn aN ) zrIrAmacaMdra - pradIyatAM dAzarathAya maithilI- mahAnATake / (tri. dazarathasyedaM aN) 6zaratha rAmanuM -ajIgaNad dAzarathaM na vAkyam - bhaTTiH 2/53 / 6zaratha saMbaMdhI. (tri. dazaratheridam aN) zrIrAmacaMdra saMbaMdhI, zrIrAmacaMdranuM. dAzarathi puM. (dazarathasyApatyaM pumAn iJ ) zrIrAmacaMdra, - yathA yathA dAzarathirdharmamevAzrito'bhavat / tathA tathA prakRtayo rAmaM patimakAmayan - rAmA0 2 / 45 | 11 | zrIrAmacaMdra vagere cAra bhAI. dAzarAjJa tri. (dazAnAM rAjJAmidaM aN upadhAlopaH ) 6. rAjAo saMbaMdhI. dAzarAtrika na. ( dazarAtreNa nirvRttaH ThaJ ) 6za rAtri sAdhya ardha satra-yajJa yAga (tri. dazarAtrasyedam ThaJ) 6zarAtrinuM, 6zarAtri saMbaMdhI. dAzArNaka tri. ( dAzArNe bhavam) 6zA dezamAM hA thanAra. dAzArha puM. (dAzaM arhati dAza-dAne bhAve ghaJ arha+ac) viSNu - vijayo jayaH satyasandho dAzArhaH sAtvatAM patiH-mahA0 13 / 149 / 67 / (tri. dazArhe bhavam+aN) zAI dezamAM pehA dhanAra- dazArhadezajazca / dAzArhaka tri. ( dAzArha + kan) 6zArDa hezanAM rahavAsI. dAzI strI. ( dAzasya strI. striyAM GIp ) hAsI, yArDaraDI, kaivarninI strI, macchImAranI strI. dAzu tri. (dAz- dAne un) chAtA, chIdhesa, Apesa. dAri tri. ( dAza - hiMsane + urin) hiMsa, hiMsA DaranAra. dAzeya, dAzera puM. (dAzyAH dhIvaryAH apatyam Dhak / dAzyA apatyaM draka) bhacchIbhArano choro, hAsIno choDaro. dAzeyI strI. (dAzyAH apatyam Dhak striyAM GIp ) macchImAranI kanyA, dAsInI putrI, vyAsanI mAtA satyavatI. dAzeraka puM. ( dAzerapradhAnaH dezaH saMjJAyAM kan) bhAsavA heza, bhASavA dezano zubha. (puM. ba. va.) bhAsavA dezamAM rahenAra. dAzaudanika puM. (daza odanA yatra yajJe tasya vyAkhyAno granthaH ThaJ ) 6zodhana yajJanA vyAkhyAna3pa grantha dAzya tri. (daza+ka dazasya daMzakasyAdUradezAdi caturarthyAM Nya) IzanI sabhIpano pradeza vagere. dAzva tri. (dAzati dadAtIti dAz+van iDabhAvaH) udhAra, chAtA, samAvata DaranAra. Page #247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1054 shbdrtnmhoddhiH| [dAzvas-dAsya dAzvas tri. (dAz+dAne dAz-hiMsane ca kvasu) do / dAsamIya tri. (dasame dezabhede bhavaH, dAsaM zUdraM mimate sApaDaM Doya te. hAtA- tasmai munidohadaliGgadarzI | tAH dAsamyaH tAsu bhavo vA cha) samaddezamA utpanna dAzvAn suputrAziSamityuvAca- raghu0 14 / 71 / 42, thanAra, gRhastha zUdramAM abhirata strIthI utpanna thanAra. DiMsa, DiMsA 72nAra. dAsaveza puM. (dAsasya dasyorvizaH nAzaH) yorono nA.. dAs (dAs-dAne, bhvA. ubha. saka. seTa-dAsati, dAsate) dAsikA strI. (dAsati AtmAnaM dAs+Nvula+TAp ata he, // 5. (dAs-vadhe, svA. para. saka. seTa- tvam) hAsI, zUdra tinI strI, vezyA. dAsnoti) 612 bhAraj, bhArI nainj, pI3. dAsita tri. (dAs+kta+iT) 39, 63j, n||2|| dAsa puM. (dAsati dans dazane Ta+nasya Atvam) zUdra reDaM.. -yo dAsaM, varNamadharaM guhAkaH-Rgvede 2 / 12 / 4 / dAsI strI. (dAsati dadAti AtmAnaM dAs+ac striyAM AtmajJAnI, jeNe AtmA jANela che tevo sAdhu DIe) hAsanI. strI, -na yatA ca vadhUstatra preSyA jJAtAtmA / dhIvara DojI, bha2chImAra, zUdra vizeSa saMpreSitA tayA / tasyAM ca viduro jAto dAsyAM gauDA'STau kIrtimantazciravasatikRtA maulikA ye hi dharmAMzataH zubhaH / dAsyAH putrai zakunilubdhakaiHsiddhAste dattA senadAsAH karaguhasahitAH pAlitAH za. 2. / yA72, hAsI, joga, vatanI strI, siMhadevAH- kuladIpikAyAm / (puM. dAsyate bhRtirasmai mAchImAranI strI, zUdranI strI, vezyA, eka jAtanI dAsati svAmine'GgamupacArAya vA dAsa+ac) hAsa vanaspati-gAuyuM, vahI, meTa nahI- surasAM tamasAM yA 2- viprasya kiGkarI bhUpaH vaizyo bhUpasya bhUmipa ! | dAsI sAmAnyAM varaNAmasIm-mahA0 6 / 9 / 31 / sarveSAM kiGkarA zUdrAM-brAhmaNasya vizeSataH- brhmvaivrte|| dAsIbhArAdi (pu.) vyA524. prasiddha meM sh06|9. sa -kamaparAdhalavaM mayi pazyasi tyajasi mAnini ! ca yathA-dAsIbhAraH, devahUtiH, devabhUtiH; devalAtiH, dAsajanaM yataH- vikrama0 4 / 29 / (puM. dAsa-dAne vasunItiH, auSadhicandramAH / sampradAne-ghaJ) ghAnapAtra... dAsIsabha na. (dAsInAM sabhA 'azAlA ca' anena klIbatvam) hAsImonI. samA, hAsImono samUDa. dAsatA strI., dAsatva na. (dAsasya bhAvaH tal-tva) hAsa54, no.4259, nA.42, 5.2.. dAseya puM. (dAs+ svArthe Dhak) ojI, vAgharI, vitta. dAseyI strI. (dAseya+striyAM GIS) 10.- samIkSya dAsadAsAnudAsa puM. (dAsadAsasya anudAsaH) sevana rAjA dAseyI kAmayAmAsa zAntana: -mahA0 sevakano sevaka. 1100 / 49 / vyAsanI. bhAtA satyavatI. dAsadAsI strI. (dAsasya dAsI) sI. sI.. dAsanandinI strI. (dAsasya nandinI) vyAsanI. bhAtA dAsera puM. (dAsyA apatyam Dhak) zUdra, ojI, vAgharI, 62putra. vagaire. (puM. dAsa+bAhulakAt erac) 62. satyavatI.. dAseraka puM. (dAsera+svArthe kan) 2- dAserakaH sapadi dAsapatnI strI. (dAsasya patnI) hAsanI patna.. saMvalitaM niSAdaivipraM purA patagarADiva nirjagAra(strI. ba. va. dAs upakSepe ac dAsaH vRtrAsuraH zizu0 5 / 66 / zUdra, vAgharI, saputra- dazArNakAH patiryAsAM tAH) 5,48. prayAgAzca dAserakaguNaiH saha-mahA0 6147 / 46 / dAsapura, dAsapUra na. (dAsAn pipati dAsa+pR+ka (puM. ba. va.) do'vizeSa. dAsAn pUrayati dAsa+pUr+aN) se tanI bhItha, dAserakI, dAserI strI. (dAseraka+striyAM GIS dAsera+ nAgaramotha. striyAM GIS) sI, aba, vAgha.295, sIputrI, dAsapravarga tri. (dAsasya pravargaH yasya) ne puSTha Bi2ii . sevaka hoya te. dAsya na. (dAsasya bhAvaH karma vA vyaJ) sa55/dAsamitra na. (dAsasya mitram) yA2no. mAla.. arcanaM vandanaM mantrajapaH sevanameva ca, smaraNaM kIrtanaM dAsamitrika tri. (dAsamitra tadadUradezAdau ThaJ jiThau zazvadguNazravaNamIpsitam / nivedanaM svasya dAsyaM strIliGga ThaJi GIS, GIS ca jiThi TAp) yA72 navadhA bhaktilakSaNam -brahmavaivarte / patikule tava mitranI samIpano pradeza vagere. dAsyamapi kSamam-za0 5 / 27 / yArI, dAsatA na.42.. Page #248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAsyamAna-dikcakrasAra] zabdaratnamahodadhiH / 1055 dAsyamAna tri. (dA+karmaNi syamAna) bhaviSyAsabhA | dAhin, dAhuka tri. (dahatIti dah + Nini dahatIti, daha dAnamAM ApavA lAyaka koI vastu, ogaNIsa piNDa ApavAnAM sthAno. bAhulakAt ukaJ) chAu 2nAra, janAra dAhya tri. ( dagdhuM yogyam dah + Nyat) jaNavA jANavA dAstra na. ( dasrau devate'sya aN) azvinI nakSatra. dAha puM. (dah + bhAve ghaJ) jANavu, jAjI nAMja tadabhAve ca nRpatiH kArayet svakuTumbinA / tajjAtIyairnaraiH samyak dAhAdyA sakalAH kriyAHmArkaNDeye 30 | 23 | -chedo daMzasya dAho vAmAlavi0 4 / 4 / tAya, saMtApa, garamI. dAhaka puM. (dahati dah + Nvul) agni kSetravezmavanagrAmavivItakhaladAhakAH / rAjapatnyAbhigAmI ca dagdhavyAstu kaTAgninA-yAjJavalkye 2 / 285 / citrAnuM (tri.) bALanAra, dahana karanAra. dAhakASTha na. (dAhasya dAhArthaM kASThamasya) kheDa bhatanuM agara. (na. dAhArthaM kASTham) jANavAnuM zreSTha. dAhaghna na. ( dAhaM hanti han+Tak) jagatarAne nAza karanAruM auSadha. dAhajvara puM. (dAhapradhAno jvaraH) garamInI tAva, zarIramAM jaNatarA DaranAro bhvara-tAva- pItaM vRzcikamUlaM tu paryuSitajalena vai / sArddhaM vinAzayed dAhajvaraM ca paramezvara / gAruDe 193 a0 / dAhadA strI. ( dAha + dA+ka+Tap) nAgaravela. dAhana na. (dah + Nic bhAve lyuT ) jANavu, DAma hevI -kalau kaluSazuSkedhmadAhanAyAgnirUpiNI- brhmvaivrte| dAhanAguru na. ( dAhanasya dAhanAya vA aguru ) kheDa jAtanuM agara. dAhamaya tri. (dAhena pracuraH pracurArthe mayaT ) puSNa hAla karanAra, dAhamaya. dAhavat tri. (dAho'syAstIti matup ) chADavANu, jagatarAvANu, saMtApavANu, garamIvANu (avya. dAha+tulyArthe vat) 6ls Thevu, tApa Thevu, garamI Thevu dAhasara puM., dAhasaras na. (dAhArthaM striyate'sau sR + AdhAre a dAhArthaM striyate gamyate'sminniti) mazAra, smazAna. dAhaharaNa tri. (dAho hriyate'nena hR + lyuT + Nic kartari lyuvA) chADane dUra DaranAra, chAno nAza 42nAra. (na. dAhasya haraNaM yasmAt hR + lyuT ) vIrAnuM bhUja, sugaMdhIvALo khasa. dAhAguru na. ( dAhasya dAhArthamaguru ) kheDa bhatanuM agara. yogya. dikka puM. (dikSu kAyate kai+ka) vIza varSanuM hAthInuM jayaM. dikkanyA strI. (diza eva kanyAH) hizA35 nyA. dikkara puM. (dizaM strImukhadazanaM karoti kR+Tac) yuvAna, tarurA, ziva, mahAdeva - dikkarastaruNaH proktastathA zambhuzca dikkara:- kAlikApu0 82 a0 / dikkaravAsinI strI. (dikkare zive vAsinI vas+ Nini + GIp te nAme kheDa hevI evaM dikkaravAsinyAH kathitaH pUrvavat kramaH / yaM zrutvA nAzubhaM kiJcidApnoti zravaNe rataH kAlikApu0 82 a0 1 dikarikA strI. (dikkariNo diggajasya sakAzAt kAyate zobhatekai + + tataSTAp itvam) te nAbhe khe nahI. -tasya pazcimabhAge tu nadI dikkarikAhvayA / diggajakSetrasaMjAtA tena dikkarikA smRtA- kAlikApu0 82 a0 / (strI. dik dantadaMzanaM, karikA nakhakSatarekhA yasyA vA ) yuvAna strI -yatra sArddhaM zailaputryA jalakrIDAM sadA haraH (kurute ) / kAlikApu0 82 a0 / dikkariNI strI. (dikkarin striyAM GIS) hizAnI hAthisI. dikkarin puM. (dikSu sthitaH karI) bhairAvata vagere, hizAkhanA hAthIo- 'airAvataH puNDarIko vAmanaH kumudo'JjanaH / puSpadantaH sArvabhaumaH supratIkazca diggajAH' amare / dikkarI strI. (dizaH vartulAkArA dantakSatabhedAH, karI ca nakhakSatabhedAH yasyAH sA saMjJAtvAt na kap diz + kR + Tac + GIp ) duvAna strI. dikkumAra (puM.) vainazAstra prasiddha kheDa chevagA, bhuvanapati hevanI kheDa bhati vizeSa. tathA ca- 'bhavanavAsino'suranAgavidyutsuparNAgnivAtastanitodadhidvIpadi kumArAH ' tattvArthasUtre / dikcakra, dikcakravAla na. ( dazAM cakram/dizAM cakravAlaM maNDalam ) hizAya, hizAkhono samUha (na. jai. prA. disAcakkavAla) kheDa prahAranuM taya dikcakrasAra puM. (jai. prA. disAcakkasAra) vidyAdharonuM kheDa nagara. Page #249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prata. 1056 shbdrtnmhoddhiH| [dikcara-digdevatA dikcara tri. (dikSu caratIti 'careSTaH' aneta TaH) | digambarI strI. (digambarasya patnI GIp) pAvata, hu dizAcara, judI judI dizAomAM pharanAra. hevI- mahAmeghaprabhAM zyAmAM tathA caiva digambarImdikpati puM. (dizAM patiH) indra 3 himAna kAlIdhyAne / pati, sUrya kore paDa -'sUryaH zukraH kSamAputraH saiMhikeyaH digavakAzika na. (jai. prA. disAvagAsiya) zrAvana zaniH zazI / saumyasidazamantrI ca bAra vratamAMnuM dazamuM-dizAnI vizeSa maryAdA bAMdhavAnuM prAcyAdidigadhIzvarAH' - jyotistattve / dikpAla puM. (dizaH pAlayati pAli+aN) 06 digavasthAna na. (dizo'vasthAnan) aMtarIkSa-201.. dizAomAM pAlaka paikI pratyeka, jemake-pUrvano Idra, digAdi (puM.) vyA729zAstra prasiddha meM. za . sa hakSirAno yama, pazmino va29, uttarano dukhera, | ca yathA-dik, varga, pUga, gaNa, pakSa, dhAyya, mitra, IzAna koNano izAna, vAyavya koNano vAyu, agnino medhA, antara, pathin, rahas, alIka, ukhA, sAkSin, agni, sane naitratya no naiti. -yatrArcayanti deza, Adi, anta, sukha, jaghana, megha, pUtha, nyAya, vidhinA dikpAlAdIMstu karmiNaH / tatra prapUjayedenaM vaMza, veza, kAla, AkAza / vidhiM bhAgavataM zubham-padmapu0 / digIza, digIzvara puM. (dizAmIzaH/dizAmIzvaraH) chandra dikzabda puM. (dizi dRSTaH zabdaH) Euqu25 za6. vagere dikapAla, sUrya vagere graho. dikzala na. (dizi digbhede gatau zalamiva) yotiSazAstra digupAdhi puM. (dizAmupAdhiH) yAyalA vagaire 5vata, prasiddha dizAzUla, jeno videzagamana vageremAM tyAga je dizAonI upAdhi che. 720ya cha - 'zukrAdityadine na vAruNadizaM na jJe diggaja puM. (dizi sthito gajaH) 08 hizI. 42 kuje cottarAm, mandendozca dine na zakrakakubhaM yAmyAM 23. 206 &thAma. -airAvata puNDarIko vAmanaH gurau na vrajet / zUlAnIti vilaGghaya yAnti manujA kumudo'JjanaH / puSpadantaH sArvabhaumaH supratIkazca ye vittalAbhAzayAH, bhraSTAzAH punarApatanti yadi te | diggajAH -ityamaraH 1 / 3 / 4 / zakraNa talyA api' -jyotiHsArasaMgrahe / digdastina, digghastikUTa puM. (jai. prA. disAhatthi/ diksAdhana na. (dizAH sAdhyante jJAnArthamanena) himAnA jai. prA. disAhatthikUDa) bhadrasAra. vana me. 2, jJAnanuM sAdhana koI upAya. dizAmAM rahelA hAthInA AkAravALA zikharavizeSa, diktrakti na. (diksrakti, dikkoNam) hAmIna e.. pakvottara nIlavanta, suhastI, aMjanagiri, kumuda, digaMza puM. (diksthaH aMzaH) dRi 238. saMza, 5lAza, avataMsa, royanAgiri. jyotiSa prasiddha che. digjaya puM. (dizA tatsthalokAnAM jayaH) zAmIno diganta puM. (dizaH antam) hizAno santa- digante ya, hivaya. zrUyante madamalinaghaNTA kirITina:- jagannAthaH / digjJAna na. (dizAM jJAnam) (62.mIna pana.. zAstrAdi jJAnathI rahita deza, daSTi-mayadA. digjyA (srI.) himomA 238 aMza, yotiSazAstra digantara na. (dizAmantaramavakAzaH) himaan| ___prasiddha che. madhyapradeza, himono madhya bhAra (na. anyA dik) digdarzana na. (dizaH dRzyante'nena, dRz+karaNe lyuTa) amuka koI dizAthI amuka bIjI diza. abhyAsa. nAmana yaMtra. (na. dizAM darzanam) himAna, digantarAla na. (dizo'ntarAlam) sI.nIvayye no. savasAuna, hizovI te. pra za. digdAha puM. (dizAM dAhaH) BuIno hADa, maniSTa digambara tri. (digeva ambaraM yasya) na, vastra. 53ya sUcaka eka utpAta, dizAonuM svAbhAvika rAtApaNuM vinAna, hi2|| 4 lene. vastra cheta. (puM.) ziva, te. hepAya cha ta. nAmano . haina himma2. saMpradAya- digambarA digdevatA strI. (dizAM tanmaryAdAnAM devatA sAkSibhUteva) madhyamatvamAhurApAdamastakam / caitanyavyAptisaMdRSTerAna- | dizAonI mayadA jaNAvanAra sthApita deva, khAgrazruterapi -paJcadazyAm 682 / dizAonA adhiSThAyaka deva. Page #250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ digdha - dideviSat ] digdha puM. (dihyate sma dih + kta) viSavANu jA agni, sneha, ajandha, sthA, ihAzI, bhasama, vana, vanaspati yitrI. (tri. dih + kta) sIpesa hastAvasRgdigdhau - manu0 3 / 132 / jarasa yopaDe sacandano zIramRNAladigdhaH zokAgninAgAd dyunivAsabhUyam bhaTTiH 3 / 21 / - digdho'mRtena ca viSeNa ca pakSmalAkSyA gADhaM nikhAta iva me hRdaye zabdaratnamahodadhiH / kaTAkSaH pA0 1 / 291 / digbala na. ( dignimittaM grahANAM balam ) hizA nimitte grahonuM baLa, je jyotiSazAstramAM prasiddha che. digbalin puM. (digbalamastyasya ini) dvizA nimitta baLavALo graha vagere. digbhrama puM. (dizaH bhramaH) hizAnI AMti thavI te. digvata na. (jai. prA. disAvvaya- disivvaya) zrAvanuM chahuM vrata digvaktra, digvadana na. (digbhede vaktraM vadanaM vA yasya ) pUrva vagere dizAnA bhede te te dizAmAM rahela mukhavALI amuka rAzi. digvastra, digvAsas puM. (digeva vastramasya / diza eva vAso'sya) higambhara chaina, ziva gaNakartA gaNapatidigvAsAH kAma eva ca mahA0 13 / 17 / 41 / (tri.) nagna- snAtvA tu vipro digvAsAH prANAyAmena zuddhyati-manu0 11 / 102 / digvAraNa puM. (dikSu sthito vAraNaH) hizAno hAthI. digvijaya puM. (dizAM tatsthanRpalokAnAM vijayaH) dizAono jaya, dizAomAM te te rAjAnA dezonI - vidyayA yuddhena vA dizAM vijayaH- yathA zaGkaradigvijayaH, pANDavadigvijayaH / digvibhAga puM. (dizAM vibhAgaH) pUrva, pazcima, uttara, dakSiNa vagere dizAnA bhAga. digvibhAvita, digvyApin tri. (dikSu vibhAvitam / dikSu vyApI) sarva hizAsobhAM DIrtithI prasiddha thayeyuM. dizAomAM vyApanAra. digviramaNa na. (jai. prA. disIveramaNa - viramaNa) na gRhasthonuM chaThThuM vrata-niyamavizeSa, diGka puM. (sphoTanakAle diG iti kRtvA kAyati diG kai+ka) sIja, bhU. diGnakSatra na. (dizi digbhedena sthitaM nakSatram) Jabhu amuka dizAmAM rahela nakSatra. 1057 diGnAga puM. (dizi sthito nAgaH) hizAnI hAthI 'diGnAgAnAM pathi pariharan sthUlahastAvalepAn' meghadUte / diGmaNDala tri. (dizAM maNDalam ) hizAonuM bhaMDala, sarva hizA.. diGmAtra na ( dizeva mAtrac) abhuGa kheDa lAga diGmukha tri. ( dizaM prati mukhamasya) dizA taraI bhenuM mukha hoya te, dizA tarapha jonAra. diGmUDha tri. (dizi mUDhaH) abhu huI dizAmA che enI athavA kaI dizAmAM javuM enI paNa jene khabara paDatI nathI tevuM-bhramita. diNDa, diNDira puM. (DiNDi pRSodarAditvAt sAdhuH ) eka jAtanuM vAditra. dita tri. ( dIyate sma do+khaNDane kta ittvam) chehesa, apesa, toDela. diti, ditI strI. (do khaNDane bhAve + ktic / diti+ GIp ) haityonI mAtA, druzyapanI patnI- aditirditirdanuH kAlAdanAyuH siMhikA tathA mahA0 1 / 65 / 12 / ( strI. do khaNDane bhAve ktin itvam) che6, toDavu, slug. (g. aI+fanq+3) As Uni un. (fa. dA+ktin+i) ApanAra, henAra, hAtA. ditija, dititanaya, ditiputra, ditisuta, ditisUnu puM. (diterjAyate jan+DaH / ditestanayaH / diteH putraH / diteH sutaH/ diteH sUnuH) rAkSasa, asura, daitya Rtasya kartA ditikAntakaratvaM jetA ripUNAM pravaraH surANAm- mahA0 1 / 231 / 17 / - ditisutaguruH prANaiH yoktuM na kiM kacavattama:- nai0 19 / 15 / ditya puM. (ditau bhavaH yat) asura, daitya, rAkSasa.. (tri. ditiM khaNDanaM arhatIti arhArthe yat) chehavA yogya, lehavA yogya - dityavADvayo virAT chandaHvAjasaneyasaMhitAyAm-14 / 10 / dityavAha puM. (dityaM chedanArhaM dhAnyAdikaM vahati vah + Nvi) be varSanuM pazu ditsA strI. ( dAtumicchA dA+san+is abhyAsalopaH bhAve a ) chAna vAnI IcchA. ditsu tri. (dAtumicchuH dA+san+u) chAna uravA rachanAra, ApavAnI icchAvALuM. dideviSat tri. (div+san+zatR) jelavAne IcchatuM, krIDA karavAne icchatuM. Page #251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1058 shbdrtnmhoddhiH| [didRkSamANa-dinakaratanaya didRkSamANa, didRkSAvat, didRkSu tri. (dRz+san+zAnac+ | didhiSU strI. (dadhAti pApaM, dhiSyate vA, didhiM dhairya muk/didRkSA+matup masya vaH/draSTumicchuH dRz+san+u) indriyadaurbalyAt syati iti vA dhA+dhiS vA U jovAne icchatuM, tapAsavAnI umeda rAkhatuM. yadvA didhi so+kU) vA2 52vI. strI., moTI didRkSA strI. (draSTumicchA dRz+ san bhAve a tataSTAp) bahena kuMvArI hoya chatAM paraNelI nAnI bahena vAnI. 6278 -ekasthasaundarya didRkSayeva - 'jyeSTAyAM yadyanUDhAyAM kanyAyAyAmuhyate'nujA / sA kumA0 1149 / tapAsavAnI . cAgre didhiSUz2aiyA pUrvA tu didhiSUH smRtA' -udvAhatattve / didRkSeNya tri. (draSTumeSTavyaH dRz+san+kenya) ne (tri. didhi dhairya icchati iS+kvip+kU) ghethana // yogya. dhAraNa karanAra, dhairyane icchanAra. didRkSeya tri. (didRkSAmarhatIti bAhulakAt Dhak) dau didhiSUpati puM. (didhiSUDheirUDhA tasyAH svAmI) bevAra yogya, darzana karavA yogya. paraNelI strIno pati, moTI bahena kuMvArI hoya chatAM didhu puM. (didyut pRSodarAditvAt sAdhuH) 4%8, 4. paraNelI nAnI bahenano pati, maraNa pAmelA bhAInI didyut tri. (dyotyate dIpyatIti dhut+kvip dvitvaM strIne. 2jI Deso puruSa -bhrAtuma'tasya bhAryAyAM abhyAsasya saMprasAraNam) antimAna, pra.zamAna yo'nurajyeta kAmataH / dharmeNApi niyuktAyAM sa yaccAsamA ajano didyuto divaH- Rgvede 2 / 13 / 7 / jJeyo didhiSUpatiH-manu0 1 / 173 / (puM.) chandranuM 4%8, 4 . didhIrSA strI. (dhR+san+a+TAp) vita. 23vAnI. didyotiSamANa puM didyotiSu tri. (didyotitumicchu: 27. -dikkuJjarAH kuruta tat tritayaM didhIrSAzAnac muk/dhut+san+u) zava 472, za. bAlarAmA0 1 / 48 / / 2vAne 627. didyotiSA strI. (didyotitumicchA) HzavAnI. 27. dina puM. na. (dhati tamaH, do khaNDane inac AkAralopaH dIkSaye dIyate nAzayati tamaH iti vA nak hrasvaH) didhakSat, didhakSamANa tri. (daha+san+zatR/daha+san hivasa- dineSu gacchatsu nitAntapIvaraM tadIyamAlInamukhaM __zAnac+muk) vaNavA 27tuM, pANavA 627tuM. didhakSA strI. (dagdhumicchA daha+sana bhAve a tataSTApa) stanadvayam-raghu0 3 / 8; sapta vyatIyutriguNAni tasya dinAni -raghu0 2 / 25 / bALavAnI IcchA. didhakSu tri. (dagdhumicchuH daha+ san+u) pANavAne. dinakara, dinakartR, dinakiraNa, dinakRt, dinapa, 27 // 2, maNavAne. 272. dinapati, dinapraNI, dinabandhu, dinamaNi, didhi strI. (dadhAtIti dhA+ki+dvitvam) dheya, dhI204, dinamayUkha, dineza, dinezvara puM. (dinaM karoti sabUrI, sthiratA. kR+Ta, dine karaH kiraNo vA'sya/dinaM karoti didhiSAyya na. (dadhAti AhlAdam dhA+Ayya+dvitvaM+ dina+kR+tRc/dine kiraNaH yasya/dinaM karoti itvaM+Suk) madha, 12, kRtrima mitra. (tri. dadhAtIti kR+kvip+tuk/dinaM pAti vA+ka/dinasya ptiH| dhA+Ayya+dvitvaM+itvam+Suk) dhaa29|| 322 - dinaM praNayati pra+NI kvip/dinasya bandhuH / dine didhiSAyyo dhArayitA'bhUt- sAyanabhASye / maNiriva prakAzakatvAt/dine mayUkho yasya/dinasya didhiSu puM. (didhiM dhairghyaM syati, didhi+so+bAhulakAt ku IzaH/dinasya IzvaraH) sUrya, Alk 3, ravivAra AkAralopaH yadvA didhIbUM icchati kyac kvip yalopaH vargavAra -dinakara paritApAta- RtusNhaare-1|22| hasvazca) nevAra 52vI strIno bI pati. (srI. -tulyo yogastava dinakRtazcAdhikAro mato naHdidhiM dhairyaM syati tyajati indriyadaurbalyAt didhi+so+ku vikrama0 2 / 1; -dinamaNi maNDalamaNDana ! bhavakhaNDana ! athavA didhiSu garbhAdhAnakartAraM icchati didhiSu+kyac -gItomo0 1 / 17 / kvip yalopazca) indriyanI huyI . potana dhairya / dinakaratanaya, dinakaraputra, dinakarasuta, dinakara choun||2. strI, 32. 52.dI. strI. (tri. didhi dhairyaM / sUnu, dinakarAtmaja, dinezAtmaja puM. (dinakarasya icchati iS+bAhulakAt kvipi ku zakandhvAdinA tanayaH -putraH-sutaH-sUnuH-AtmajaH) zaniDa, yama, pararUpaM ca) dhairyana ghaa25|| 42nAra, veyana 62782. | suzrIva, 390 2%80. Page #252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dinakaraputrI-diva] shbdrtnmhoddhiH| 1059 dinakaraputrI, dinakarasutA, dinakarAtmajA dinezA- / -raghu0 4 / 1 / - dinAntaramyo'bhyupazAntamanmatho tmajA srI. (dinakarasya putrI-sutA-AtmajA) sUryana nidAghakAla: samupAgataH priye ! -RtusaMhAre 1 / 1 / putrI, yamunA nahI., tapa nahI- gaGgAM sakhI | dinAntaka puM. (dinamantayati anta+Nic+Nvul) svAmavalokituM drAk svargaM gatA sUryasuteva bhAtijIvandharacampvau / dinArddha na. (dinasya arddham) havasano ma mAdinakezava puM. (dinasya kezava iva antakatvAt) aMdhAra / dinAvasAnotsukabAlavatsA visRjyatAM dhenuriyaM maharSesaMghat2. raghu0 2 / 45 / dinakSaya, dinapAta puM. (dinasya titheH kSayaH/dinasya | dinikA srI. (dinaM tatkRtaM karma hetutayA'styatra bhRtau) cAndradinasya titheH pAtaH) yotiSazAstra prasiddha | ___ hivasano 50 // 2, ro-vetana vagere. tithino kSaya, tithikSaya. dinbha (saMghAte. carA. Atma. aka. seTa dinbhayate) dinacaryA strI. (dinasya caryA) hivasarnu tavya. pre29|| 12vI, AzA 12vI.. dinajyotis na. (dinasya jyotiH) sUryana ta4, sUryanI - dipsu tri. (dambha+san chAndasaH na bhas) hama 2al ____ta5, sUryanI. pra.za. chanAra, DojI, in. dinaduHkhita puM. strI. (dinamuddizya duHkhitaH utkaNThitaH) | dimpa (saMghAte, curA. ubha. sa. seTa-dimpayati, dimpayate) cakavo pakSI, cakavI pakSiNI. 561 tha, me.tra. tha. dinapiNDa puM. (dinasya piNDaH) jyotiSazAstra prasiddha dimbha (nodane, curA. ubha. sa. seTa-dimbhayati-dimbhayate) saDae. ___32vI, umA 42vo, mehu 42, 4 42j. dinapraveza (puM.) jyotiSazAstra prasiddha vi.sa. praveza diya tri. (deya+pRSo.) hevA yogya, 5vA yoya. dinabala puM. (dinasya balaM yasya) sUrya aDa, 12 aDa, diripaka (puM.) unhu-6, 2bhavAna . sAdhana. zuOM &, huma, 22, bhIna. 22, siMha rAzi, vRzci | diliveSTaka, dilI puM. (jai. prA. diliveDhya jai. prA. zazi. (na. dinasya balam) hivasarnu paNa. dilI) me tano 452 paMthendriya 4. dinamAna na. (dinasya mAnam) hivasarnu bhA5, hinana / dilIpa, dilIparAja, dilIparAja paM. (dilIpa eva rATa-rAjA) te nA. . sUryavaMzI. 20%a- sutaH dinamukha na., dinAdi, dinArambha puM. (dinasya mukham paJcajanasyAsIdaMzumAnnAma vIryavAn / dilIpastana___ dinasyAgamaH/dinasyAdi/dinasyArambhaH) savAra, prabhAta. yastasya khaTTAGga iti vizrutaH- harivaMze 16 / 12 / - dinamUrdhan puM. (dinasya mUrddhava AdyasthAnatvAt) yA dilIpastanayastasya rAmasya prapitAmahaH / dIrghabAhurdilIyasa parvata. pasya raghunAmnA'bhavat sutaH- 15 / 22 / - ayodhyAyAM dinayauvana na. (dinasya yauvanamiva) madhyAta, apA2. mahArAjo raghuzcAsIt mahAbalaH / ajastu raghuto jajJe dinaratna na. (dinasya ratnamiva prakAzakatvAt) sUrya, ajAd dazaratho'bhavat / rAmo dazarathAjjajJe dharmAtmA bhAnu kAu. sumahAyazAH -hari0 15 / 25 / dinarAzi puM. (dinasya rAziH) jyotiSazAstra prasiddha / dilIra na. (dala bAhulakAt Ir pRSodarAditvAt sAdhuH) sa, hinazi. zilIndra nAmanI vanaspati. dinavyAsa puM. (dinasya vyAsaH) jyotiSazAstra prasiddha diva (prItI, bhvA. para. saka. seTa idit-dinvati) ahorAtra, vRttavyAsa. prasanna thaj, prasanna 42. (jigISAyAM, krIDAyAM ca dinAMza puM. (dinasya aMzaH) hivasano mAsa-savAra, aka. paNe, vyavahAre, icchAyAM stutau ca, aka. sapora, saic4 vagare. divA para. saka. seTa -dIvyati) tavAne. 27j, dinAnta puM., dinAvasAna na. (dinasya antaH/dinasya 2bha, -akSarakSAn vA divyati-veNI0 1 / 13 / 8.31 avasAnam) sAyaM.5, Aideg4 -dinAnte nilayAya gantum 12vI, 59 72vo -adevId bandhubhogAnAm-raghu0 2 / 15 / - dinAnte nihitaM tejaH savitreva hutAzanaH bhaTTiH 8 / 122 / DI343vI, vyavahAra 42vI, 7j, bhAna. Page #253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1060 stuti karavI, dIpavuM, caDhiyAtA thavAmAM hoMzIlA thavuM, tejasvI thavuM, manovikArathI phulAI javuM, gAMDA thardha 4vaM. (parikUjane, curA. Atma a. seT -devayate) 2106 $291, 1918 szal. (37 1. 3114. ubha. sa. seTa-devayati devayate) pIuvu, duHkha hevu. div strI. (dIvyatyatra div + bAhulakAt AdhAre Divi ) svarga, khADAza, hivasa.. zabdaratnamahodadhiH / diva na. ( dIvyanti smin div+ghaJarthe AdhAre ka ) svarga, khADAza, hivasa, rAna, vana, ADI. divaGgama tri. (divaM AkAzaM svargaM vA gacchati div vA. khac mumAgamazca) khoDAzagAmI, svargagAmI. divan na. (div vA. kanin) svarga. divasa puM. klI. (divyantyatra div + asac sa ca kit) hivasa, hina- divasa ivAbhrazyAmastapAtyaye dIvalokasya - za0 3 / 12 / - drAghayatA divasAni tvadIyaviraheNa tIvratApena - AryAsa0 278 / divasakara, divasakartR, divasakiraNa, divasakRt, divasapa, divasapati, divasapraNI, divasabandhu, divasamaNi, divasamayUkha, divasaratna puM. (divase karA yasya, divasaM karoti vA / divasaM karoti, karoti kR+tRc/divase kiraNo yasya / divasaM karoti kR+kvip+tuk/divasaM pAti pA+ka / divasasya pati./ divasaM praNayati karotIti pra+NI + kvip / divasasya bandhu/divase maNiriva prakAzakatvAt/divase mayUkho yasya / divasasya ratnamiva prakAzakatvAt) sUrya sundarasakhI divasakarabimbe tuhinAMzarekheva -AryAsa0 639 / khAGaDAnuM Au divasakaratanaya, divasakaraputra, divasakarasuta, divasakarasUnu, divasakarAtmaja puM. (divasakarasya tanayaH / divasakarasya putraH divasakarasya sutaH / divasakarasya sUnuH/divasakarasyAtmajaH) zanigraha, yama, sugrIva, erAbha. divasakaratanayA, divasakaraputrI divasakarasutA, divasakarAtmajA strI. (divasakarasya tanayA / divasakarasya putrI / divasakarasya sutA / divasa karasyAtmajA) sUryanI putrI, yamunA nahI, tApI nahI. divasakezava, divasAntaka puM. (divasasya kezava iva antakatvAt/divasamantayati anta+ Nic + Nvul) aMdhAra, aMdhAra. [div-divasputra divasakSaya, divasapAta puM. (divasasya titheH kSayaH) jyotiSazAstra prasiddha tithino kSaya, tithikSaya. divasacaryA strI. (divasasya caryA) hivasanuM Dartavya. divasajyotiS na. ( divasasya jyotiH) sUryanuM te, sUryanI tApa. divasaduHkhita puM. (divasamuddizya duHkhitaH utkaNThitaH) yaDavo, yahavA pakSI. divasapiNDa (puM.) bhyotizAstra prasiddha aharga -divasapraveza puM. (divasasya pravezaH) bhyotiSazAstra prasiddha divasapraveza. divasabala puM. (divase balaM yasya) sUrya, guru, zuru - A graho je divase balI hoya che te divasanuM baLa. (na. divasasya balam ) hivasanuM jaNa. divasamAna na. ( divasasya mAnam ) hivasanuM mAna-bhAya, chinamAna. divasamukha na divasAMza, divasAgama, divasAdi, divasArambha puM. (divasasya mukham / divasasyAMzaH / divasasyAgamaH/divasasyAdiH/divasasyArambhaH) savAra, prabhAta. divasamUrddhan puM. (divasasya mUrddheva AdyasthAnatvAt) udayAcala parvata. divasayauvana na. ( divasya yauvanamiva) madhyAna, japora. divasarAzi puM. ( divasasya rAziH ) bhyotiSazAstra prasiddha ahargaNa hinarAzi. divasavyAsa puM. (divasasya vyAsaH) bhyotiSazAstra prasiddha ahorAtra, vRttavyAsa. divasAtyaya, divasAnta puM. divasAvasAna na. (divasasyAtyayaH/divasasyAntaH/divasasyAvasAnam) sAyaMDAsa, sAM4. - divasArddha na. ( divasasyArddham ) hivasano ardhabhAga. divasIkRta ( tanAdi. ubha.) rAtane hivasamAM parieAta 42vI - nizA divasIkRtA - mRccha0 4 / 3 / divaspati puM. (divaH patiH aluk samA.) indrANImAnayiSyAmo yathecchasi divaspate ! ndra mahA0 5 / 12 / 9 / - atikramaNIyA divaspaterAjJA-za0 6 / divasputra puM. (divaH putraH aluk samAsaH) sUrya, khaDaDAnu ADa. (tri. divaH svargalokasya putravat priyaH) svargalokane priya, svarganuM rakSaNa karanAra. Page #254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ divaspRthivI-divAsvapna] shbdrtnmhoddhiH| 1061 divaspRthivI srI. dvi. va. (divaspRthivyau dyauzca pRthivI | divAnizam avya. (divA ca nizA ca) hiva.sa. a.ne. ca divo divasAdezaH) bhA. ane. pRthvI. / rAtri, 6224. divA avya. (div+kA) hivase- kSaNA lavA muhUrtAzca | divAndha puM. (divA divase andhaH) dhuvaupakSI. (tri.) divArAtristathaiva ca -mahA0 2 / 11 / 34 / hava.se. 4, -'dhRSTo'pi kauzikazizuryadivA divAndho divAkara puM. (divA dinaM karoti iti kR+Ta) sUrya. rUpaM prarUpayati kiM kila dharmarazmeH' -kalyANa - uditazca tadA bhAnustayA dRSTo divAkaraH - mandirastotre / -divAndhAH prANinaH kecid rAtrAvandhAdevIbhAga0 2 / 6 / 8 / 05-31rnu, A3, Ago, sUryathA stathA pare-caNDI / UghaDe te kamaLa. divAndhakI strI. (divAndha+svArthe ka gaurAdibhyo GIS) divAkarakUTa puM. (jai. prA. divAkarakUDa) bUdvIpanA 7 42. maMdaranI dakSiNe Avela rucaka parvatanuM AThamuM kUTa divAndhA strI. (divA divase andhA) valgulA namana zi52. pakSI, vAyo. divAkaratanaya, divAkaraputra, divAkarasuta, divAbrahmacArin puM. (jai. prA. diyAbaMbhayAri, divAbaMbhayAri) divAkarasUnu . (divAkarasya tanayaH/divAkarasya divase brahmacarya pALanAra zrAvakonI ekAdaza putraH/divAkarasya sutaH/divAkarasya sUnuH) zani, yama, pratimAmAMthI pAMcamI pratimA pALanAra. zl, suzrIva. divAbhIta puM. (divA divase bhItaH) yora, dhuva.75kSI - divAkaratanayA, divAkaraputrI, divAkarasutA srI. divAkarAd rakSati yo guhAsu lInaM divAbhItamivAndha (divAkarasya tanayA/divAkarasya putrI/divAkarasya ___ kAram -kumA0 1 / 12 / rAtri.vi.sI. mala-mumu6. sutA) sUryanI. putrI, tApI nahI, yamunA nahI. divAbhIti puM. (divA bhItirasya) dhuvaupakSI.. divAkIrti puM. (divA divase eva kIrtiH karma yasya) (tri. divA bhItirasya) hivase. mayavANu. ma., vAha, yaMga- divAkIrtimudakyAM ca patitaM | divAmaNi puM. (divA dinasya maNiriva) sUrya, 4053uk sUtikaM tathA- manu0 5 / 85 / dhuvaupakSI. 3. divAkIrtya na. (divA divase kIrtyam) sAmavahana. divAmadhya na. (divA dinasya madhyam) madhyAla, pA2. amuka bhAga. divArAtra na., divArAtri strI. (divA ca rAtrI ca/divA divAkRta tri. (divA kRtam) 4. 4388. _ca rAtrizca) hivasa. ane. rAta. divAcara tri. (divA caratIti car+Ta) hivase. 32nA, | divAvasu puM. (divA divase vasuH kiraNo'sya) sUrya, hivase. yAbanA. (puM. divA carati car+Ta) me. 4053ld 3. (puM. divam Avasati div+A+ tarnu pakSal, yAM34- divA careyuH kAryArthaM cihnitA vas+un) indra. (puM. dIvyati diva-kvip dyauH AvasuH rAjazAsanaiH -manu0 1054 / havirasya) saNAtuM viSyAna.. divAcArin tri. (divA carati car+Nini) hivase | divAzaya tri. (divA zete zI+ac) hivase. ghanA2, viyarana2. divase aprakAzavALuM. divATana puM. (divA aTatIti aT gatau+lyu) Aga, | divAzayatA strI., divAzayatva na. (divAzayasya bhAvaH ___ yAMdA. (tri. divA aTati aT+lyu) hivase. 32.2.. tal+TAp-tva) hivase. sU. divAnaktam avya. (dva. sa.) hava.sa. 2rAta. divAzayana na. (divA zayanam zI+lyuTa) hivase. sU divATanI strI. (divATana striyAM GIp) 50151, Aistml. divAtana tri. (divA divase bhavaH Tyu. tuTa ca) havasamai divAsaJcara tri. (divA saJcarati sam+ca+Ta) hivase. thanA, havasa. saMbadhI- sAyaMtanI tithipraNyaH paGkajAnAM cAlanAra. divAtanIm-bhaTTi0 5 / 65 / divAsvapna, divAsvApa puM. (divA svapnaH/divA svApaH) divAtara na. (atizayena divA taraS) atyaMta zavo hivase. sUte. (puM. divA svApaH yasya) dhuvara 56.. divasa, divase atizaya prakAzatuM. (tri.) hivase sunAra. Page #255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1062 shbdrtnmhoddhiH| [divi-divyaka divi puM. (dIvyati diva+in sa ca Dit) yASa pakSI. | divodbhava tri. (dive nabhasi svarge vA udbhavati udbhU+ac) divikSit tri. (divi kSayati vasati kSi+kvip+tuk svargamAM utpanna thayela, AkAzamAM utpanna thayela. aluk samAsaH) svargavAsI divodbhavA strI. (dive vane udbhavo yasyAH) me.sI. divija puM. (divi jAyate jan+Da a. sa.) heva, su.2. divolkA strI. (divA jAtA ulkA) hivase. 201zamAthI (tri.) svabhA pahA thanAra, bhAma pe thn||2.. ___5.28. 65, uiyu. (na.) bhAguru. divaukas puM. (divaM svarga AkAzo vA oko yasya) divitmat tri. (dIptimat pRSodarAditvAt sAdhuH) heva-devatA -divaukasAM puSkariNIM samAsAdya narAdhipaH timAna, te42vI. ___-mahA0 3 / 84 / 111 / yAtas. (divA dinam oko divitA strI. (dIp-bAhulakAt itac pRSodarAditvat yasya) bhrama2. sAdhuH) hapti, ti. divaukasa puM. (divam vanam oko yasya) 429, diviyaj puM. (divi sthitAnindrAdIn yajate yaj+kvip ___DAthI. (puM. divaM oko yasya) heva, vitA. aluk sa.) sva[ma. 234Sndra devAnu yana. divya na. (dive vane bhavam) , riyaMhana. (na.) 2nA2. zapatha, saha - 'ghaTo'gnirudakaM caiva viSaM koSaM ca diviratha puM. (divi ratho yasya a. sa.) te nAmano paJcamam / SaSThaM ca taNDulAH proktA saptamaM puravaMzI eka rAjA. saptamAsakam / / aSTamaM phalamityuktaM navamaM dharmajaM diviSad puM. (divi sIdatIti a. sa.) heva, devatA - tathA / divyAnyetAni sarvANi nirdiSTAni svayaMbhuvA' sAndrAnandapurandarAdidiviSavRndairamandAdarA -gItago0 - bRhaspatyuktadivyabhede / mantrAlathI gharelu hivya 9 / 11 / snAna - 'yattu sAtapavarSeNa snAnaM taddivyamucyate / ' diviSTi tri. (divamicchati iS kartari ktic) sva0. ma. pra.82rnu, 48. - 'divyaM caturvidhaM proktaM dhArAja icchA rAkhanAra. karakAbhavam / tauSAraM ca tathA haimaM teSu dhAraM diviSTha tri. (divi AkAze svarge vA tiSThatIti guNAdhikam' - bhAvaprakAze / haivA. hiva.sa., hivyavisarnu sthA+ka+Satvam a. sa.) zamAM rahanAra, svabhii bhA5. (tri. divi bhavaH yat) svama thanAra, sva[nu, 2 // 2. -tato hatAriH sagaNaM sukhaM vai prazAdhi kRtsnaM AkAzamAM thanAra, AkAzanuM, sundara, ramaNIya hAra tridivaM diviSThaH-mahA0 3 / 100 / 24 (tri. div+iSThan) -divyamAlAmbaradharA snAtA divyabhUSaNabhUSitA / pazyatAM sva[nu. sarvadevAnAM yayau vakSaHsthalaM hareH-viSNupu0 1 / 9 / 104 / divispRz tri. (divi spRzati+kvip a. sa.) zane ubhaEL, tasvI , vIravidyA ena2, elsdlta. - aDakanAra, AkAza sudhI pahoMcanAra. 'divyA divaH patati te vayasAM tatirvA' . divI strI. (diva bAhulakAt I athavA diva+in+GIS) AdinAthastotre / -prlokekssnndivyckssussHeka jAtano kIDo. zizu0 16 / 29 / (puM. dive vane bhavaH yat) yava, divedive avya. (diva bA. ke dvitvam) havase. hivase.. guggusasA6nu . (puM. diva+ yat) divoka puM. (dyauH svargaH AkAzo vA oko yasya) 'vidAsatantra bhai ssc bhAvameha -divyavIramataM vito, heva, yAta pakSI. nAsti kalikAle sulocane ! -kAlivi0 / nAya divojA tri. (divo jAyate jan+Da a. sa.) sva0 meha -tathAhi indrAdayo divyAH, adivyA mAdhavAdayaH, lokamAMthI utpanna thayela. divyAdivyA arjunAdayaH -rasamaJjarI / sAhitya prasiddha divodAsa puM. (divaH svargAt dAsaH dAnaM yasmai a. sa.) havyanAya... (puM. divi brahmaNi vyomni vA bhavaH kAzI kSetrano te nAmano eka rAjA jemaNe vaidyazAlA yat) bhagavAnanA gue, hivya-utpAta, tatvavettA puruSa. sthApanA rIcha-nAmnA tu so'bhavat khyAto divodAsa | divyaka puM. (divya iva kAyati kai+ka) me tano. iti kSitau - padmapurANe / sA5. Page #256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ divyakaTa- divyarasa] dvivya divyakaTa (na.) pazcima dizAmAM Ave kheDa nagara. divyakArin tri. (divyaM karoti kR + Nini) 2nAra, zapatha benA.ra. divyakuNDa na. ( divyaM kuNDam ) ama3ya pITha para Avelo eka kuMDa. divyagandha puM. (divyo gandho yasya ) OLELS. (7.) viMga (puM. divyazcAsau gandhazca / tri. divyo gandho yasya ) sundara gandha, suMdara gandhavANuM. divyagandhA strI. (divyo gandho yasyAH) moTI khelathI, eka jAtanuM zAka. divyagAyana puM. (divyazcAsau gAyanazca) gandharva. divyacakSus puM. (divyaM cakSuH yasya athavA divyaM cakSuH jJAnanetraM yasmAt ) vAnara, bhAUDu, aMtarajJAna- na tu mAM zakyate draSTumanenaiva svacakSuSA, divyaM dadAmi te cakSuH pazya me yogamaizvaram - bhagavada0 1148 / (na. divyaM svargIyaM divyaM alaukikaM jJAnAtmakaM cakSuH, cakSuH vA) sundara netra, svargIya khAM, yazmA, jasauDi jJAna35 yakSu- paradoSekSaNadivyacakSuSaH- zizu0 16 / 29 / khasauDiGa padArtha bheI zaDe tevuM netra. (tri. divyamalaukikaM cakSuH jJAnarUpanetraM yasya) jJAna35 yakSuvANuM khaloDiGa jJAnavANuM, prajJA yakSuvANu - 'namastubhyaM virUpAkSa ! namaste divyacakSuSe' nIlakaNThastotre / (tri. divye AkAzabhUte sundare vA cakSuSI yasya) sAMdhaNuM, sundara netravANu, hivyadRSTivANuM. (puM. divyaM cakSuryasmAt ) kheDa prahAranI sugaMdha, yazmAM. divyacandana na. (divyaM candanam ) hevatA yanchan, kheDa jAtanuM candana. divyatA strI, divyatva na. (divyasya bhAvaH tal+TAptva) hivyapAzu. divyatejas tri. (divyaM tejo yasya) dvivya tebhvAju, loDiDa tebhvANu - alaukikatejaske / divyatejasa strI. (divyaM svargIyaM devatulyaM tejo yasyAH) brAhmIvatA, brAhmIno velo. zabdaratnamahodadhiH / divyadarzin puM. tri., divyadRz tri. (divyaM alaukikapadArthaM pazyati dRz + Nini / divyaM pazyati dRz + kvip) hivya padArthone jonAra, indriyAtIta padArthone paNa joI zanAra divyadina na. (divyaM dinam ) haivI hivasa, devatAha hivasa.. 1063 divyadohada na. (divyaM dohadam) utkRSTa garbhizIno abhiprAya, sundara galayihna- yad dIyate tu devebhyo manorAjyasya siddhaye / upayAcitakaM divyadohadaM tad vidurbudhAH- hArAvalI / (tri. divyaM svargIyaM dohadaMabhilASo yatra) hevane arpaNa 42vA yogya dravya, homadravya vagere, manovAMchitanI siddhi mATe amuka padArtha arpaNa ka2vA mATenI deva vagerenI mAnatAjaadhaa. divyadhvani puM. ( dIvyazcAsau dhvanizca) bhagavadvAzI, uttama javA - 'divyadhvanirbhavati te vizadArthasarvabhASAsvabhAva pariNAmaguNaiH prayojyaH - bhaktAmarakAvye / / divyanadI strI. (divyA nadI) khaDAzagaMgA. divyanArI strI. (divyA nArI) apsarA, sundara strI. divyapaJcAmRta na. ( paJcAnAM amRtAnAM tattulyasvAduguNa vaddravyAnAM samAhAraH divyaM paJcAmRtam) zuddha dUdha, chahIM, ghI, sADara khane prezara athavA madha- militagavyAjya-gavyadadhi-gavyakSIra-mAkSika-zarkarArUpamrAjanirghaNTaH / 2 // pAMtha dravyoM ke vaDe bhagavAnano abhiSeka thAya che. divyapuSpa puM. (divyaM manojJaM puSpamasya) dhonA DarezanuM 3513. divyapuSpA strI. (divyAni manojJAni puSpANyasyAH ) mahAdroNA nAmanI vanaspati. divyapuSpikA strI. (divyapuSpa + saMjJAyAM kan+TAp ata itvaM ca ) rAtA khAunu Au. divyaprazna puM. (divyaH praznaH) lAvIne bhagAvanArI prazna. divyamAna na. (divyaM mAnam) devatA bhASa divyayamunA (strI.) DAma3ya pIThanA pAse khAvelI nAmanI kheDa nahI- mahatI divyayamunA yamunAvat phalapradA / dakSiNAdrisamudbhUtA dakSiNodadhigAminI kAlikApu. 81 a0 / divyaratna na. (divyaM cintAmAtraM tadarthapradAyakatvAdalaukikaM ratnam ) cintAmazi ratna. divyaratha puM. (divyaH svargIyaH antarIkSacaro vA rathaH) vimAna, devatAI ratha. divyarasa puM. (divyo rasaH) pAraha, pAro, sundara, rasamana bhAvato rasa (tri. divyo raso'sya ) sundara rasavANuM. Page #257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1064 divyalatA strI. (divyA vanabhavA latA) bhoravela, hevatA velo.. zabdaratnamahodadhiH / divyavastra puM. (divyaM vastraM yasmAt ) sUryazIlA, sUryanI prakAza (na. divyaM sundaraM divi bhavaM vA vastram) sundara vastra, svargIya vastra (tri. divyaM vastramasya ) devatAI vastravALuM, sundara vastravALuM. divyasarit strI. (divyA sarit) khAzagaMgA, gaMgAnahI. divyasAnu (puM.) te nAmano se vizvaddeva. (puM. divyaH sAnuryasya) hivya zijaravANI parvata. divyasAra puM. (divyaH manojJaH sAro yasya) zAsavRkSa, sAnuM u. divyastrI strI. (divyA strI) sundara strI, apsarA. divyA strI. (divi bhavA div + yat tataSTAp) jasAnuM Au, zatAvarI nAmanI vanaspati, brAhmI vanaspati, bhoTu karaM, dhonI huva, haraDe, sAhitya prasiddha kheDa nAyiDA. divyAka puM. (jai. prA. divyAga) bhuGguli sarpanI reDa bhata. divyAdivya puM. (divyazcAdivyazca) kheDa nAya leha, laukika tathA alaukika vIra jevo ke arjuna jevo. divyAdivyA strI. (divyA ca adivyA ca) kheDa nAyiDA prema Tu draupadI vagere, upadevI. divyAnna na. (divyaM annam ) devatA khatra, sundara ana divyAsana (na.) tantrazAtra prasiddha kheDa prahAranuM khAsa. divyelaka (puM.) kheDa prahArano sarpa. divyodaka na. (divyamAntarIkSamudakam ) varasAhanuM pAzI, jhAkaLa, dhummasa vagere, bhAgIrathInuM pANI. divyopapAdaka puM. (divyazcAsau upapAdukazceti divya + upapad+ukaJ) svargalomA pehA thanAra cheva vagere, AkAzamAM utpanna thanAra. divyaugha puM. (divyAnAM svargIyaguNAnAmogho yatra) taMtrazAstra prasiddha guru- mahAdevo mahAkAlastripurazcaiva bhairavaH / divyaughA guravaH proktA siddhaughAn kathayAmi tezaktiratnAkaratantre / zivanAM sva3yo, ruthirA nAmanI auSadhi.. divyauSadhi strI. (divyA auSadhiH) bhaeAsIsa.. diz (dAne AjJApane kathane ca, tudA. ubha. saka. aniT dizati, dizate) hevuM, khAjJA ravI- dideza kautsAya samastameva- raghu0 / smartaM dizanti na divaH surasundarIbhyaH - kirA0 5 28 / hevu, jADavu. [divyalatA - diza ati + diz -potAnA viSayano tyAga durI anya viSayano upadeza uravo, samAnapaNe ahevuM -yA pradhAnamallanirvahaNanyAyenAtidizati-zArI0 / anu+ diz pAchaNathI hevu. apa + diz chvuM mitrakRtyamapadizya- raghu0 19 / 31 / yathArthane chupAvakuM - ziraH zUlasparzanamapadizan daza0 50 / vi + apa + diz- vyavahAra aravo te vyapadizyate jagati vikramItyataH- zizu0 15 128 / jahAnuM aDhavu abhi + diz -sanmukha upadeza khApavI. A + diz -khAjJA 42vI- AdikSadasyAbhigamaM vanAya - bhaTTiH 3 / 9 / upadeza - vo anu + A + diz -pAchaNathI khAjJA aravI, upadeza khApavo. prati + A + diz niraa2e|| 42pratyAdiSTavizeSamaNDanavidhiH za0 6 / 5 / kAmaM pratyAdiSTAM smarAmi na parigrahaM munestanayAm za0 5 / 31 / jaMuna Davu, tiraskAra vo vi + A + diz -vizeSa 5. Devu. sam + A + diz -sArI rIte khAjJA aravI, sArI rIte 'hevu. sam + A + diz -sArI rIte khA 42vI, sArI rIte 'hevu. ud+diz -sva35 ahevu, uddeza jatAvavI te prathamoddiSTamAsanam - kumA0 6 / 35 / - satAM kenoddiSTaM viSayamasidhArAvratamidam bhartR0 2 / 28 / upa+diz - upadeza 42vo- kiM kulenopadiSTena zIlamevAtra kAraNam - mRccha0 9 / 7 / ziSAmaza khApavI. prati + upa + diz sAmo upadeza AAyavo, sAbhethI tAvaj. nir-diz - nirNaya jatAvavo, hevu- nirdiSTAM kulapatinA sa parNazAlAmadhyAsya - raghu0 1 / 95 / prati + nir + diz - prasaMgane anusaratuM jatAvaduM prati + diz -yogya jatAva, sanmukha jatAvakuM sam + diz saMdezo aheva - kiM nu khalu duSyantasya yuktarUpamasmAbhiH sandeSTavyam - za0 4 / sArI rIte 'hevu. (strI. dizati dadAtyavakAzaM diz+kvip) hizA- dizaH prasedurmaruto vavuH sukhAH raghu ) 0 3 | 14 | takSata, 6zanI saMkhyA, darzanI saMkhyAvALuM, zrotrendriyano adhiSThAyaka deva. (strI. jai. prA. disA.) pUrva khAhi haza dizA, hizADumAra devatA, bhavanapati devanI eka jAta, e nAmanuM dazamA hevaso'nuM kheDa vimAna, praNAlI -digiyaM sUtrakRtA pradarzitA dAsIsabhaM nRtasabhaM rakSaH sabhamimA dizaH amara0 / diza puM. (dizati diz+ka) viSNu (tri. dizati diz+ka) hejAunAra, jatAvanAra. Page #258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dizas - dIkSAguru] zabdaratnamahodadhiH / 1065 dizas, dizA strI. (diz +kasun / diz+TAp) hizA | diSTyA avya. (dizatIti sampadAditvAt bhAve kvip darzanI saMkhyA. dizaM dezanaM styAyati styai STyai vA kvip STutvam) sujathI, sAnandathI, khuzImAM diSTyA dharmapatnI samAgamena putramukhadarzanena cAyuSmAn vardhate za0 7 / bhAgyayoge, haivayoge, bhavare - 'diSTyAmba te kukSigataH paraH pumAn' -bhAgavate / diSTyA so'yaM mahAbAhuraJjanAnandavardhanaH - uttara0 1 / 37 / diSNu tri. ( dadAtIti dA + giSNu ) chAtA. diha (lepane, adA. ubha. sana. anid degdhi-digdhe) bIMpavu, jarauvu, thopaDavu, vadhAvu, bhAvavu, kheDahu 42. sam + diha saMdeha vo saMdagdho vijayo yudhipaJca0 3 | 12 | lUsa haravI, utabuddhi - pAntu tvAmakaThorakelakazikhAsaMdigdhamugdhendavaH (jaTAH)mA0 1 / 2 / yA dhUpairjAlaviniHsRtairvalabhayaH saMdigdha - pArAvatA:- vikrama0 3 / 2 / dizAkumAra puM. (jai. prA. disAkumAra) se nAmanI bhavanapati devatAnI eka jAta. dizAkumArI, dizAkumArikA strI. (jai. prA. disAkumArI / disAku mAriA, disAkumArikA) dizAonI adhiSThAtrI bhavanapati jAtanI devI ke je tIrthaMkarano janma mahotsava ka2vA sauthI prathama khAve che. dizAgaja puM. (dizAyAM sthito gajaH ) dvi-dvizAno hAthI. dizAcakSus (puM.) garuDano kheDa putra. dizAdi puM. (jai. prA. disAi disAdi) dizA vidhizAnI zarUAta jyAMthI thAya che te meruparvata, dizApAla puM. (dizAM pAlayati pAli+aN) indrAhi hijhyAsa. dizodaNDa puM. ( dizamanAdRtya daNDaH aluk samAsaH) dizAno anAdara karIne daMDa. dizya tri. (dizi bhavam yat) dvizAmAM thanAra. diSTa tri. (dizi + karmaNi kta) jatAvela, DaDela, upadezela, samabhavesa - gAdheyadiSTaM virasaM rasantaM rAmo'pi mAyAcanamastracaJcuH- bhaTTiH 2 / 32 / ( na dizati iSTAniSTaphalaM dadAti diz saMjJAyAM kartari kta) bhAgya, nazIja, Arabdha ubhe na diSTamatyatikrAntuM zakyaM buddhyA balena vA - 14 / 53 / 16 / (puM. dizatIti diza + kta) DAla, samaya, vaivasvata manuno kheDa putra - sariSyanto'tha nAbhAgaH saptamo diSTa ucyatebhAgavate 8 / 13 / 2 / facer at. (face+21) ELGER. diSTAnta puM. (diSTasya bhAgyasya anto'tra) bhAgyano anta-bharA - 'diSTAntamApsyati bhavAnamapi putrazokAt' - raghuvaMze 9 / 79 / jagAma kAle dharmAtmA diSTAntaM putra-pautravAn mahA0 1158 / 27 / diSTi strI. (diz bhAve ktin saMjJAyAM kartari ktic vA ) harSa, AnaMha, maMgala, khuzInI vAta - diSTivRddhisaMbhramo mahAnabhUt-kA0 73 / sArI vAta, bhAgyayoge-haivayoge, kheDa bhatanuM bhApa, upadeza, utsava - 'rAjakule diSTivRddhisambhramo mahAnabhUt' -kAda0 / dI (kSaye, divA. A. aka aniT dIyate) kSaya pAbhavo, nAza pAmavu, kSIrA thavuM, ubha thayuM, jochu thayuM. dI strI. ( dI+kvip) kSaya, nAza. dIkSU (mauNDye yAge upanayane niyamavratayorAdeze ca, bhvA. A. niyamavratAdezopanItiSu a., sa. seTdIkSate ) bhuMDana 42- rAva, chIkSA sevI - khApavI, yajJa karavo, janoI dhAraNa karavI, niyama ke vratano Aheza 42vo, dharmopadeza hevo. dIkSaNa na. ( dIkSU + bhAve lyuT ) chIkSA, saMyama, yAritra.. dIkSaNIya na. ( dIkSaNAya hitAdi cha) dIkSAnuM sAdhana. dIkSaNIyeSTi strI. ( dIkSaNIyA iSTiH ) dIkSA bIghA agAu je iSTi thAya che te, saumika ISTi, vAjapeyanA aMgarUpa eka iSTi. dIkSA strI. (dIkSU bhAve a-striyAM TAp) niyama, saMyama, cAritra, upanayana-janoIno saMskAra, maMtra vagereno upadeza, yajJa nimitte niyama, japa homa vagereno AraMbha, amuka koI upadeza levo te, niyamAdino svIkAra -' dadAti divyatAM tAvat kSiNuyAt paapsnttiH| tena dIkSeti vikhyAtA munibhistantrapAragaiHgautamIyatantre / - dIyate jJAnamatyantaM kSIyate pApasaMcayaH / tasmAd dIkSeti sA proktA munibhistantravedibhiHyoginItantre / dIkSAguru puM. (dIkSAyAM gururupadeSTA ) maMtrAhino upadeza ka2nA2 guru, dharmaguru. Page #259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1066 shbdrtnmhoddhiH| [dIkSAnta-dIpa dIkSAnta puM. (dIkSAyAH pradhAnayAgasya antaH antopalakSito | dIdhiti strI. (dIdhIte dIpyate iti dIdhI+ktic iT yajJaH) yazanI samApti nimitta bhavabhRtha-snAna.35 | antyasya lopaH) 325- pupoSa vRddhi haridazcadIdhiteranuya. -yajJAvazeSe snAnaM yat tadevAvabhRthaM viduH - __ pravezAdiva bAlacandramAH-raghu0 3 / 22 / saMgulI, trikANDazeSe / mAgaNI, prA2, ti.. dIkSApati, dIkSApAla, dIkSApAlaka puM. (dIkSAyAH dIdhitikRt puM. (dIdhiti+kR+kvip tuk) 'yintAma' patiH pAlakaH/dIkSAyAH pAlaH somaH/dIkSAyAH pAlakaH granthano TIkAkAra eka paNDita-raghunAtha ziromaNi. somaH) dIkSA pAsa soma. dIdhitimat puM. (dIdhitayaH bhUmnA santyasya matup) dIkSAyUpa puM. na. (dIkSAGgaM yUpam) AugIkSAna sUrya, AkaDAnuM jhADa. aMgarUpa pazu vagere mAravAno kASTastaMbha. dIdhI (devane dIptau ca, adA. A. seT dIdhIte) 80.31. dIkSita tri. (dIkS kartari ktaH itac vA) Pludel 2vI, hI5g, pra.za. bAdhA. Doya te. -devi ! dIkSAvihInasya na siddhirna ca dIna tri. (dIyate sma. dI+kta tasya naH) garI -sA sadagatiH / tasmAt sarvaprayatnena guruNA dIkSito virahe tava dInA -gIta0 4 / -sapta vyatIyusriguNAni bhavet / / -adIkSito'pi maraNaM rauravaM narakaM vrajet tasya dinAni dInoddharaNocitasya -raghu0 2 / 25 / OMut., tantrasAraH / -ete vivAhadIkSitA yUyam -uttara0 1 / hujI, bhaya pAeM. (na. dI+kta tasya naH) tagarnu maMtrAdi dIkSAne pAmeluM, saMyamI, niyamavALuM, sa, puSpa- kAlAnusArivA vakraM tagaraM kuTilaM zaTham / yAritryavAna, yaha kSAvANu- ApannAbhayasatreSu mahoragaM nataM jihna dInaM tagarapAdikam -vaidyaka ratnamAlAyAm / dIkSitAH khalu pauravAH -za0 2 / 16 / (puM. dIkSa kartari kta, dIkSA saMjAtA'syeti itac vA) yAzi., dInakam avya. (dIna+kan) 0402ii, du:lugutha.. Rtvija, kAMDilya nagaravAsI eka brAhmaNa, vidyArthI, | dInacetana tri. (dInaM cetanaM yasya) AL, duHjI, ziSya. -'dIkSitaM mauDhyaziSye ca tamantevAsinaM viduH' ___haridra, suc.. dInatA strI., dInatva na. (dInasya bhAvaH tala TAp-tva) -dhanaJjayanAmamAlAyAm / __ garIbAI, duniyAn54, dIkSitR tri. (dIkSa zIlArthe yucaM bAdhitvA zIlArthe siyata.. dInadayAlu, dInanAtha puM. (dIne dayAluH/dInAnAM nAthaH) tRc) dIkSAvAj, hAkSA mApanA2 dharmapura, 12. duHkhI upara dayALu, garIbonA svAmI. dIkSitAyanI strI. (dIkSita eva ayanaM gatiryasyAH striyAM dInamukha tri. (dInaM mukhaM yasya) garIba-hIna. mumavAj. TitvAt DIpa) pityanagaravAsI meM prAnI dInA strI. (dIna+TAp satataM bhayabhIteva dRzyatvAt patnI -navaratnamayIM zIghraM tAmAnIya prayaccha me / tathAtvam) 66231.. iti zrutvA'thatadvAkyaM bhItA sA dIkSitAyanI-ka dInAra puM. (dIyate dI+Aran nuTa ca) sonAnA. sa.2, zIkhaNDe 13. a0 / si.DI-sonAmaDo2- jitazcAsau mayA SoDazasahasrANi dIti strI. (dIp+ktin vede palopaH) hApti, anti. dInArANAm-dRza0 / atrIsa. 2tAnA prabhAnu me. dIda tri. (dIpa+da palopaH) nAza 2, na2 72. 14- dvAtriMzadattikAparimitaM kAJcanam / dIdi tri. (dIpa+bAhalakAta di palopaH) dhotamAna, suvarNakarSadvayam / niSkaparimANam / -atha zamAna, tasvI , pratimAna... prAtaryAvadetya pazyati tAvad dInAramekaM zarAve dRSTavAndIdivi puM. (divyatIti div+kvip dvitvaM abhyAsasya paJca0 3 / 136 / matrIsa. hI prabhAnu me nAj, dIrghaH valopazca) sva0, spati, suzayAI, bhakSya, ekaso ATha tolAnuM eka vajana. OMNeyo... (na. puM. divyantyanena) mAna, sanA. | dIpa (dIpane, divA. A. a. seTa-dIpyate) havaM - -rAjantamadhvarANAM gopAmRtasya dIdivim - taruNI stana iva dIpyate maNihArAvali rAmaNIyakamRgvede 1 / 18 / (tri. punaHpunarbhRzaM vA dIvyati naiSa0 2 / 44 / 4.za, tasvI . tha, yaj - div+yaG luk in na guNaH abhyAsadIrghaH) vAraMvAra | . sarvairutraiH samagraistvamiva nRpaguNaidIpyate saptasaptiHsatyanta. 4.5A5, 4.5t28 4262, atizaya prazAna. mAlavi0 2 / 13 / Page #260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dIpa-dIpazikha] dIpa puM. (dIpayati dIpyate vA svaM para ca, dIp + Nic+ka) hIvo, hIpa- nRpadIpo ghanasnehaM prajAbhyaH saMharannApi / antarasthairguNaiH zubhrairlakSyate naiva kenacit paJca0 1 / 221 / citrAnuM jhADa. (puM. jai. prA. dIva) mAthI chIpaDa samAna bhyoti nI'je tevAM pratyavRkSa (tri. dIpayati dIpa + Nic + ac) prAza, prakAza 42nAra. dIpaka puM. (dIpayati dIpi+ Nvul) hIvo- viSNuvezmani yo dadyAt kArtike mAsi dIpakam - brahmANDapurANe / - tAvadeva kRtinAmapi sphuratyeSa nirmalavivekadIpaka:bhartR0 1 / 26 / ruM, citrAnuM Au, sIMyAzI pakSI, kezara, kAmadeva, te nAmano eka saMgItazAstra prasiddha rAga- pluto laghuH plutazcaiva tAle dIpakanAmanisaGgItadAmodare / 5 bhatanI vanaspati, moranA mAthA uparanI DulagI. (tri. dIpayati dIpi + Nvul) prakAza karanAra, dIpta karanAra, jaTharAgnine pradIpta DaranAra, puSTi haravAvANuM, jAjanAra, utte4na 42nAra. (na. jai. prA. dIvaga) se nAmanuM kheDa bhatanuM samati. (na. dIpayati dIpi + Nvul) te nAmano kheDa vAjhyAsaMDAra - aprastuta-prastutayordIpakaM tu nigadyate / atha kArakamekaM syAdanekAsu kriyAsu cet-sA0 da0 110167 / - jAtikiyAguNadravyavAcakena padena tu / ekatra vartinA sarvavAkyArtho dIpakaM bhavetkAvyacandrikAyAm / presara. dIpakalikA strI. (dIpasya kalikeva) hIvAnI zikSA zabdaratnamahodadhiH / jyoti, yAjJavalkayasaMhitA'nI te nAmanI eka TIkA. dIpakiTTa na. ( dIpasya kiTTam) 514sa. dIpakI strI. (dIpaka striyAM GIS) pakSizI. dipakUpI, dIpakhorI strI. (dIpasya kUpIva / dIpaM khorayati khor- gatyAghAte, Nic ac GIS) hIvAMnI vATa, jattI, hIvAnI DUcI. dIpacampaka na. (jai. prA. dIvacaMpaya) dIvAnuM DhAMDa. dIpadhvaja puM. na. ( dIpasya dhvaja iva) hIpanI meza, abhsa. dIpataru puM. (dIpaH dIpanakArakaH taruH) saraba, devadhAranuM vRkSa. (puM. dIpAnAM taruH) ddIvAsonuM Au, hIvAsI 3pI vRkSa. dIpana puM. (dIpyate iti dIp + lyu) mayUraziyA vRkSa, kheDa bhatanuM zADa, DuMgaNI. (na. dIpyate iti dIp+lyu) tagaranuM bhUja, Desara, dIpa, prakAzavu, jojavu, samagAva, pradIpta 42. maMtra saMskAra vizeSa - 1067 mantrANAM daza kathyante saMskArAH siddhidAyinaH / jananaM jIvanaM pazcAta tADanaM bodhanaM tathA / / athAbhiSeko vimalIkaraNApyAyane tathA / tarpaNaM dIpanaM guptirdazetA mantrasaMskriyA:- zAradAtilake / (tri. dIpyate iti dIp + lyu) pradIpta 42vAnuM sAdhana, pradIpta uranArasuvAsitaM harmyatalaM manoharaM priyAmukhocchvAsavikalpitaM madhu / sutantrigItaM madanasya dIpanaM zucau nizIthe'nubhavanti kAminaH RtusaMhAre 1 / 3 / prAzanAra dIpAvanAra, jANanAra. dIpanI strI. (dIpyate jaTharavahniranayA dIp + Nic + lyuT striyAM GIS) bhethI, pAThA nAmanI vanaspati, amoha, triisA. dIpanIya tri. (dIp + Nic + anIyar ) jAnavA yogya dIpAvavA yogya, prakAza uravA yogya. (puM. dIpyate jaTharavahniraneneti dIp + Nic + anIyar) abhmoha, pIpara, pIparAbhUNa, yavaDa, citra, sUMTha vagere 'pippalI pippalImUlaM cavyacitrakanAgaram / dIpanIyaH smRto vargaH kaphAnilagadApahaH ' -cakradatte / dIpapAtra na ( dIpasya pAtram) hIvAnuM vAsarA, hIvI vagere. dIpapAdapa puM. (dIpasya pAdapa iva) hIvo. bhUDavAnI chIvI, bhIrAgahAnI, dIvAnuM Au dIpapuSpa puM. (dIpa iva puSpamasya) sonerI aMpo, sonaaMdhAnuM Au dIpabhAjana puM. (dIpasya bhAjanam) hIvo bhUDavAnuM vAsA, hIvI, dIvAnuM vAsae. dIpamAlA strI. (dIpAnAM mAlA) dIpamAlA, hIvAnI paMDita. dIpayat tri. (dIpayatIti dIp + zatR) pradIpta astu, uttejita karatuM, prakAzita karatuM. dIpavat tri. (dIpa + astyarthe matup masya vaH) hIvAvANuM. ( avya. dIpena tulyaM dIpa + tulyArthe vat) havA he. dIpavatI strI. ( dIpavat tejasvitvamasti asyAH dIpa+matup masya vaH striyAM GIp ) te nAbhe kheDa nahI. dIpavRkSa puM. (dIpasya vRkSa iva AdhAraH) hIvo bhUDavAnI hAvI, zirAgahAnI, dIvAnuM Au dIpazatru puM. ( dIpasya zatruriva) palaMgiyuM, DIDI. dIpazikha puM. (jai. prA. dIvasiMha) utpavRkSanI kheDa bhata. Page #261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1068 shbdrtnmhoddhiH| [dIpazikhA-dIptalocana dIpazikhA strI. (dIpasya zikhA) hIvanI. yAta- | dIpta tri. (dIp+kta iDabhAvaH) zej, tasvI, saJcAriNI dIpazikheva rAtrau yaM yaM vyatIyAya pativarA hIda, prahIta. thayeda -tataH zakunayo dIptA mRgAzca sA-raghu0 6 / 67 / hAvA- A. (strI. dIpasiMhA jai. krUrabhASiNaH / dIptAyAM dIzi bhASanto bhayamAvedayanti prA.) bahAtta. yavatAnA strIna nAma. me-harivaMze 16813 / (dIp+kta) sona, DI. (puM.) dIpazrRGkhalA strI. (dIpAnAM zRGkhaleva) dIvAnI. 2, dA, siMha, nAnI meM roga -ghrANe bhRzaM dAhasamanvite dIvAnI paMkti. tu viniHsared dhUma iveha vAyuH / nAsA pradIpteva ca dIpasaMjJa puM. (dIpa iti saMjJA yasya) yitra namarnu yasya jantorvyAdhistu taM dIptamudAharanti- suzrute u0 22. a0 / -dIpte roge paittikaM saMvidhAnaM kuryAt sarvaM vRkSa. dIpAGga puM. (jai. prA. dIvaGga) namarnu me 85vRkSa, svAdu yacchItalaM ca -tatraiva 23. a0 / jemAMthI dIvA sarakhI jyoti pragaTe evuM kalpavRkSa. dIptaka na. (dIptameva svArthe kan) saunu. | dIptakIrti puM. (dIptA kIrtiryasya) tisvAmI(tri.) dIpAnvita tri. (dIpairanvitaH) Elaunj... ___prApta. yazavANu, HzamAna tivANu. (srI. dIptA dIpAnvitA, dIpAlI, dIpAvalI strI. (dIpairanvitA/ kIrtiH) 5zamAna. 52, pradIpta hota. dIpAnAM AlI zreNI/dIpAnAm AvalI dIpAnAm dIptaketu (puM.) te. nAmano me 20%81, 46. saf AvalI yatra) vAlI. -yeyaM dIpAnvitA rAjan ! bhanuno me putra. (tri. dIptA keturyasya) prahIta. khyAtA paJcadazI bhuvi- bhaviSyapu0 / Azvina 16 tasvI vANu (puM. na. dIptaH ketuH) prApta amAvasyA, je divase antima tIrthaMkara bhagavAna 4%, te4svI 4%t. bhAvIra svAmI mokSa56 pAbhyA tamanA bha.2 mAM dIptajiha tri. (dIptA jihvA yasya) mahAta. vivANaM pragaTAvavAmAM AvatI dIvAonI hAra, dIpAvalI parva.. ___-dIptAkSo dIptajihvazca sNprdiiptmhaannHdIvAnI paMkti. mahA0 1 / 22 / 37 / dIpikA srI. (dIpayati prakAzayati gRhAdIniti dIpa+ | dIptajihvA strI. (dIptA jihvA yasyAH) me.tanI. Nic+Nvula TAp ata itvam) al, nAno DIvo, ziyALavI jeNInA mukhamAMthI rAtrie svabhAvathI ja te nAmanI eka rAgiNI je hipTola rAganI patnI agni jhare che. (AlaMkArika rUpe duSTa svabhAvavALI tarI manAya che se sAyaMDAve. gAya -pradoSakAle kleza karanArI strI mATe paNa A zabda vaparAya che.) gRhasaMpraviSTA pradIpahastAruNagAtravatrA / sImantasindU- dIptapiGgala puM. (dIptaH piGgalazca dIptaM svarNaM tadvat ravirAjamAnA suraktamAlyA kila dIpikeyam- ___ piGgalo vA) siMha. saGgItadAmodare / -sa lalitakusumaprabAlazayyAM dIptapiGgalI strI. (dIptapiGgala+striyAM jAtitvAt GIS) jvalitamahauSadhidIpikAsanAthAm-raghu0 9 / 70 / (srI.) siMDa. . 42vAvAdI, yathA-'tajjJAnadIpikAkhyai dIptamUrti tri. (dIptA mUrtirasya) tasvI. bhUtivANu, tatpaJjikAyAM vilokya tAm' -sAgaradharmAmRte / spaSTa pradIpta AkAravALuM, prakAzamAna svarUpavALuM. 12nArI, hebha- tarkadIpikA (puM. dIptA mUrtirasya) vi. (srI. dIptA mUrtiH) prakAzamAna mUrti, tejasvI zarIra. dIpita tri. dIp+tArakAdIbhya itac) prahIta. 42eM, | dIptarasa puM. (dIpta ujjvalo raso'sya) me tano , 45uzita. [ye, saMtapta. 2j, sahIpata :29. -'pradIpaiH ho, magasiyo. dIpite deze nahyandhatamaso gatiH' - kSatracUDAmaNau / | dIptaroman (puM.) te. nAmanA vizvavi. (tri. dIptAni dIpitR tri. (dIpayatIti dIp+Nic+tRc) pAvana.2, romANi yasya) prApta 2izAvANu, te svI. suvAvA. prakAzita karanAra, prakaTa karanAra. dIptalocana puM. (dIpte locane yasya) lilA. dIpIya tri. (dIpa+hitArthapakSe cha) havAnA tirnu.. ___ (na. dIpte ca te locane ca) tesvA . doyana, mahIpata. dIpotsava puM. (dIpairutsavaH/dIpairutsavo yatra) hI5.43 sAyana, in. (tri. dIpte locane yasya) hIta. utsava, divAlI, Azvina kRSNa amAsa. AMkhavALuM. Page #262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dIptalocanI-dIrgha] shbdrtnmhoddhiH| 1069 dIptalocanI strI. (dIptalocana+striyAM jAtitvAt GIS) | dIptika strI. (dIptyA kAyati kai+ka) dugdhapASANa Gall.. | nAmarnu me vRkSa.. dIptaloha na. (dIptaM lohamiva) su. pittaNa dIptimat puM. (dIptirastyasya matup) tivANu, (na. dIptaM loham) .zamAna soDa, peDaM, vo. | 5zamAna, tasvI, yayati. (puM.) zrIrAnI, dIptavarNa tri. (dIptaM svarNamiva varNo yasya) prApta satyabhAmAMthI utpanna thayela eka putra. agfauj, te42vI. vAj. (puM. dIptaM svarNamiva dIptI srI. (dIptasya strI GIS) siMDa.. varNo'sya) tisvAmI. dIptoda na. (dIptamadakaM yatra udakasya udAdezaH) te dIptazakti strI. (dIptA zaktiH) prahIta. zati, viziSTa nAmarnu me tIrtha. sAmathya. (puM. dIptA zaktirasravizeSo yasya) prati dIptopala puM. (dIptaH sUryakiraNasamparkAjjvalitaH upalaH) svAmI. (tri. dIptA zaktirastravizeSaH sAmarthya vA sUryakAnta maNi, Agiyo kAca. yasya) prahIta. astra vizeSavANu, prAzamAna dIptya tri. (dIptyai hitam+yat) hApti. bhATe utanu, sAmarthyavALuM. kAntikAraka, kAntinA hitanuM. dIptA strI. (dIpta+TAp) inc0. vRkSa, yotiSmatAna dIpya puM. (dIpAya agnidIpanAya hitam+yat) amoha, aa.. jIruM, sUMTha, pIpara, marI vagere jaTharAgnine pradIpta dIptAMzaka puM. (tAjakoktaH sUryAderaMzabhedaH) 4Ati5225 42 // 2. pahA. -yamAnI dIpyako dIpyo bhUtikazca prasiddha sUryAdinA aMza. yamAnikA - vaidyakaratnamAlAyAm / (tri. dIpAya dIptAMzu puM. (dIptA aMzavo yasya) sUrya, Anu hitam yat) dIvAnA tirnu, hIvAne hita5124, 65vA. OM3. yogya. dIptAkSa puM. (dIpte akSiNI yasya ac) lilA.. dIpyaka paM. (dIpya+saMjJAyAM svArthe vA kana) samAha (tri. dIpte akSiNI yasya) prApta, netravANu, nR5, yavAnI -saindhavaM candanaM kuSThaM dIpakaM ca phalaM pRthaka zakSasa.va. -bhAvapra0 / mayU2zimA, 248, te nAmanI sAM2. dIptAkSI strI. (dIptAkSa+striyAM GISa) lilA. (na. dIpAya hitaM sAdhuriti vA0 yat svArthe kan) dIptAgni tri. (dIpto'gnirasya) pradIpta mAninavANu, ___ moha, yavAnI, baliyU31... jeno jaTharAgni pradIpta hoya te. (pu.) agatya dIpyakA strI. (dIpya+kan+TAp) amoha nAmanA pi. -sadhUmadIptAgnirucIni rejustAmrotpalAnyAkulaSaTpadAni-bhaTTiH 2 / 2 / (puM.) prApta sevA agni. vanaspati. dIpyamAna tri. (dIp+zAnac Ane muk) 21.3124nj, dIptAGga tri. (dIptamaGgamasya) prApta gavANu, HzamAna. zarIravANu. (puM. dIptaM bhAsitamaGgamasya) zivANu, tasvI, antivANu.. mayUra pakSI, bho2. (na. dIptamaGgam) prApta dion, dIpa tri. (dIpyate dIp+ra) zamAna, tasvI . . prakAzamAna zarIra. kvacit kvaciccitAjyotirdIpradIpaprakAzitam - dIptAgI strI. (dIptAMga+striyAM jAtitvAt GIS) kathAsarit0 25 / 135 / - "hiMsreSu dIprAstradharaH kumAraH' mayUrI, bho2. pakSiya.. -bhaTTau. / dIpti srI. (dIpyate'nayeti dIp+bhAve saMjJAyAM karttari dIyamAna tri. (dIyate iti, dA karmaNi zAnac) hevAtuM, ca ktin) strInu svAbhAvi saundhya - kAntireva hevAtI vastu -pUrvasaMkalpitaM dravyaM dIyamAnaM na duSyati vayobhogadezakAlaguNAdibhiH / uddIpitAtivistAraM prAptA -tithyAditattvam / (pR.) bhani, yi vRkSa. ced dIptirucyate-ujjvalanIlamaNiH / inti, pramA, dIrgha, dIrghaka puM. ( vidAre bAhulakAt ghaJ ghasya te4, bhivyakti, pra.21, dama, su, unt nettvam dIrgha+kan) , vyaa529||282 prasiddha yapalatA, satya% Hist2 -kAntirevAtivistIrNA dvibhAvApoTI 252 -ekamAtro bhaved hrasvaH dvimAtro dIptirityabhidhIyate (puM. dIpa+saMjJAyAM kartari ktin) dIrgha ucyate - zrutabodhe / satAsavRkSa, najiye.2rnu te nAme eka vaizvadeva. 53, siMha, rAma, 5, , siMDa, nyA, tu, Page #263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1070 shbdrtnmhoddhiH| [dIrghakaNA-dIrghajIva vRzci.Da, menyotiSazAstra prasiddha rAzimI- paJcama- dIrghagati puM. (dIrghA gatirasya) 6STra, 12. SaSTha-saptamASTamarAzayaH yathA-vRzcika- kanyA-mRgapati- dIrghagranthi puM. (dIrghA granthiH parva yasya) 204pI52. vaNijo dIrghAH / -dIrghAn kaTAkSAn -megha0 35 / / (strI. dIrghA granthiH) mithyAtva, e. vahasyA (tri. dR+ghaJ) ij, ausaij -dIrghocchavAsaM cha, krodhAdika cAra kaSAya-A cauda prakAranI samadhikatarocchavAsinA dUravartI -megha0 103 / / antana-moTI. granthi -'micchattaM veyatigaM dIrghakaNA strI. (dIrghA kaNA) sa36 (r). hAsAichakkagaM ca nAyavvaM / kohAINa caukkaM caudasa NTaka puM. (dadhiH kaNTako yasya) mAvana jA. abbhaMtarA gaMThI' -saMbodhasaptatikAvRttau / / dIrghakaNTha, dIrghakaNThaka puM. (dIrghaH kaNTho yasya, | dIrghagrIva, dIrghaghATika paM. (dIrghA grIvA yasya/dIrghA dIrghakaNTha+kan) and url, sArasa, pakSI, te. nAma, ghATA atyasya Than) 2. (puM.) pazcimI uttare rAkSasa. (tri. dIrghaH kaNTho yasya) 8ial. 38vANu.. Avedo me. heza, nIrAya nAme me parvata. tri. __(puM. dIrghaH kaNThaH) eiol. 325. dIrghA grIvA yasya) cirl. n.saij. dIrghakaNThI, dIrghakandharI (dIrghakaNTha + striyAM ngiiss| dIrghagrIvI, dIrghaghATikI strI. (dIrghagrIva+striyAM jAtitvAt ___ dIrghakandhara+GIp) jagadI. GISa/dIrghaghATika+striyAM jAtitvAt GIS) 6230. dIrghakanda puM. (dIrghaH kando yasya) bhUgo. dIrghakandikA strI. (dIrghaH kando yasyAH kapa TAp ata dIrghacaJcu puM. (dIrghA caJcurasya) me.tanu, pakSI.. itvam) bhUsI . dIrghacchada puM. (dIrghAzchadA yasya dIrghAzca te chadAzca) dIrghakandhara puM. (dIrghaH kandharo'sya, dIrghazcAsau kandharazca zelaDI, sAganuM jhADa, lAMbuM pAMdaDuM, lAMbI pAMkha. vA) agaso pakSI, Ticl. 32.5. (tri. dIrghaH kandharaH / (tri. dIrghAzchadA yasya) eicu vi6uj, cist yasya) cirl. 3. vA. . pAMkhavALuM. dIrghakANDa puM. (dIrghaH kANDaH yasya) me. sAtanaM ghAsa.. dIrghajaGgala puM. (dIrgha yathA tathA jaGgalo-gatizIla:) dIrghakANDA strI. (dIrghaH kANDo'syAH) 5vArI eka prakArano matsya-mAchaluM. - latA, tiktAMgatA nAmanI latA. dIrghajaGgalI strI. (dIrghajaGgala+striyAM jAtitvAt GIS) dIrghakAya tri. (dIrghaH kAyaH yasya) civil zarIravANu. .tanI bhAchI.... dIrghakAla puM. (dIrghaH kAla:) aial quta-samaya. dIrghajaGgha puM. (dIrghA jaGghA yasya) 6STra, 2, . dIrghakIla, dIrghakIlaka puM. (dIrghaH kIla: zAkhAdaNDo pakSI. (tri. dIrghA jaGghA yasya) aiccii. vA. yatra/dIrghaH kIla: svArthe kan) maMDIda, DITa | dIrghajaGghA strI. (dIrghA jaMghA) cial.si vRkSa (puM. na. dIrghaH kIla:) iso jAto. dIrghajabI strI. (dIrghajaGgha +striyAM GIS) 1231, Mil. dAghakUra, dAghakUraka na. (dAgha kUram/daghi kUrakamannam) | dIrghajihva puM. (dIrghA jihvA yasya) sapa, te nAme meM. AMdhrapradezamAM utpanna thatI eka jAtanI DAMgara, rAjA. nava -gariSThazca vanAyuzca dIrghajihvazca dAnavaHdIrghakeza puM. (dIrghAH kezA iva lomAnyasya) rIcha, mahA0 1 / 65 / 30 / te nA. . rAkSasa, dUtarI, te. pazcimI uttare bhAvo meM deza -ekavilocanazUlikadIrgha-grIvAsyakezAzca -bRhatsaMhitAyAm / (tri. dIrghajitA strI. (dIrghA cAso jihvA ca dIrghA jihvA ____ namanI kumAra no. anuyara. dIrghAH kezA yasya) in Anj. (puM. dIrghAzca te | yasyA vA) cirl. DH, te. nA. ma. rAkSasIkezAzca) Ail za. dIrghakezI srI. (dIrghakeza+jAtitvAt striyAM GIp) dvayakSIM tryakSIM lalATAkSIM dIrghajihvAmajihvikAmN79l, aizavAjI strI -bimboSThI cArunetrA | mahA0 3 / 289 / 44 / ti svAmIno . anuyara, gajapatigamanA cArukezI sumadhyA -mahAnATake / eka mAtRkAgaNa. dIrghakozikA, dIrghakoSikA strI. (dIrghaH kozo yasyAH / | dIrghajihvI strI. (dIrghajihva+ GIS) sapi0, tarI.. saMjJAyAM kan TAp ata itvam/dIrghaH koSo yasyAH dIrghajIva, dIrghajIvin tri. (dIrgha jIvati jIva+ka/ kapa TAp ata itvam) . tanI. bhaL9el.. dIrgha jIvati jIva+Nini) ciou. 14 sudhI. vanA2. 1 / Page #264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dIrghatantu - dIrghapatraka ] dIrghatantu tri. (dIrghAH tantavaH stutayaH yasya) ThemanI stuti ghAzI thAya che, sevA hevAhiGa, puSNa stutivANI deva vagere, lAMbA kALa sudhI vyApaka santativALuM. (puM. dIrghAH tantavaH) bAMjA tAMtAo-chorAkho. dIrghatapas tri. (dIrghaM bahukAlavyApakaM tapo'sya) sAMjAAja sudhInAM tayavANuM. (puM. dIrghaM bahukAlavyApakaM tapo'sya) ahalyAno pati gautama, nAme caMdravaMzI rAjA. (na. dIrghaM tapaH) dhanuM tapa, ghAzI tapasyA. dIrghatamas puM. (dIrghaM tamaH tamoguNo yasya ) (utathya RSino putra, je gurunA zrApathI AMdhaLo thayo hato. (tri.) sAMjA asa sudhI ne tamogueA rahe khevo puruSa vagaire. (na. dIrghaM tamaH) gADha andhAra. dIrghataru puM. ( dIrghaH taruH ) tAunu Au, hara yu Au Au dIrghatA strI, dIrghatva na (dIrghasya bhAvaH tal TAptva) saMjArdha-sAMjApazuM. dIrghatimiSA strI. (dIrghatima+bAhulakAt kiSan TAp) DADaDI. zabdaratnamahodadhiH / dIrghatuNDa na. ( dIrghaM ca tattuNDaM ca ) sAMjuM bhuja. ( tri. dIrghaM tuNDaM yasya) sAMjA bhujavANuM. dIrghatuNDA strI. (dIrghaM tuNDamasyAH) 7662. dIrghatRNa puM. (dIrghaM tRNamatra) pallivAha nAmanuM tRA. (na. dIrgha tRNam) sAMjuM ghAsa. dIrghadanta puM. (jai. prA. dIhadanta) 'anuttaropapAtisUtra'nA prathabhavarganA chaThThA adhyayananuM nAma, zresiGa rAmanI dhAraNI rANInA putra, jaMbudvIpanA bharatamAM AvatI utsarpilImAM thanAra 10mA tIrtha42, kheDa jaina muni dIrghadaNDa, dIrghadaNDaka puM. (dIrdho daNDa iva kANDena / dIrghadaNDa+kan) bheraMDAnuM Au, rohiDAnuM Au, tAunu Dis. dIrghadaNDA, dIrghadaNDI strI. (dIrghadaNDa + striyAM TAp / dIrghadaNDa + striyAM GIS) gorakhamuMDI nAmanI vanaspati. dIrghadazA strI. (jai. prA. dIhadasA) khe nAmano kheDa grantha dIrghadarzitA strI. dIrghadarzitva na. ( dIrghadarzino bhAvaH talu TAp-tva) ddIrghaddarzipazu dIrghadarzin puM. (dIrghaM dIrghAt vA pazyati daz + Nini ) bhAvibhAva bhaeAnAra pati sa hi dharmaM puraskRtya dIrghadarzI paraM hitam - mahA0 2 / 48 / 43 / gIdha pakSI, cha. (tri.) hUra hUra sudhI bheI zaDanAra, vicArazIla. 1071 dIrghadarzinI strI. (dIrghadarzin + striyAM GIS) gIdha pakSizI. dIrghadRSTi puM. (dIrgha dRSTirasya) bhAvidvArtha bhAganAro paNDita, gIdhapakSI, dUra sudhI joI zakAya evuM eka yaMtra. (tri. ) hIrghadRSTivANuM. (strI. dIrghA dRSTiH) lAMjI 42-dRSTi. dIrghadra, dIrghadruma puM. (dIrghaH druH / drumaH) tAunuM Au zImajAnu Au, haroha ayuM vRkSa. dIrghanAda puM. (dIrghaH nAdaH) sAMjo zabcha, sAMjI nAha. (puM. dIrghaH nAdo yasya) zaM. (tri. dIrghaH nAdaH yasya) jAMjA zabdavANuM, ddIrgha zabda DaranAra. dIrghanAla puM. (dIrgha nAlaM yasya) kheDa bhatanuM tRNayAvanAla (na. dIrghaM nAlamasya) 'dIrgharohiSaka' nAbhanuM tA. dIrghanAsa tri. (dIrghA nAsA yasya) lAMjA nAhavANuM. dIrghanAsA strI. (dIrghA cAsau nAsA ca) sAMju nA. dIrghanidrA strI. (dIrghA nidrA) bAMjI niMdrA, bharA, mRtyu. -so'dya matkArmukAkSepavidIpitadigantaraiH / zarairvibhinnasarvAGgo dIrghanidrAM pravekSyati mArkaNDeye 7 / 13 / 'akAle bodhito bhrAtrA priyasvapno vRthA bhavAn / rAmeSubhiritIvAsau dIrghanidrAM pravezitaH- raghuvaMze / dIrghaniHzvAsa puM. (dIrghaH niHzvAsaH) sAMjo niHzvAsa. dIrghapakSa (puM. dIrgho pakSau yasya) kheDa bhatanuM pakSI kaliMga pakSI, lAMbI pAMkhavALuM hareka pakSI. (puM. dIrghazcAsau pakSazca) lAMjI pAMja. dIrghapakSI strI. (dorghapakSa + striyAM GIS ) liMga pakSiNI, lAMbI pAMkhavALI hoI pakSiNI. dIrghapaTolikA strI. (dIrghA paTolikA) kheDa bhatano velI, tuMjInI batA. dIrghapatra puM. (dIrghANi patrANyasya) sasAnuM Au, dharmanI eka jAti, tADanuM jhADa, eka jAtanuM pIlunuM jhADa, eraMDAnuM jhADa, netaranuM jhADa, keraDAnuM jhADa, keLanuM jhAu, zelaDI -kAntArastapasekSuzca kASThekSuH sUcipatrakaH / naipAlo dIrghapatrazca nIlaporo'tha koSakRt-suzrute 45 370 | gag, HELS. dIrghapatra tri. (dIrghANi patrANi yasya) sAMjA pAMDAvANuM. (na. dIrghaM ca tatpatraM ca) lAMjuM pAM. dIrghapatraka puM. (dIrghapatra + kan) rAtA basarAnuM jhADa, eraMDAnuM jhADa, keraDAnuM jhADa, hijjalanuM jhADa, samadhUnuM Au, zevaDI -sUcipatro nIlaporo naipAlo dIrghapatrakaH / su ( te 45 a0 / Page #265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1072 dIrghapatrA strI. (dIrghANi patrANyasya TApa) devAnuM Au keLanuM jhADa, rAnI jAMbunuM jhADa, citraparNikA, gandhapatrA - ciJcAcaJcuzcaJcukI ca dIrghapatrA satiktakA bhAvapra0 / TorI vRkSa dIrghapatrikA strI. (dIrghapatra + kan+TAp ata itvam) ghojIva4, 2IDa. dIrghapatrI strI. (dIrghapatra + striyAM jAtitvAt GIS ) palAzI zabdaratnamahodadhiH / nAmanI satA, kheDa bhatanuM mahAcaJcu nAmanuM zA. dIrghaparNI strI. (dIrghaM parNaM yasyAH GIS ) pRzniparNI nuM vRkSa, pIThavaNa. dIrghapallava puM. (dIrghaH pallavo yasya) zAnuM Au (tri.) sAMjA pallavavANuM vRkSa. (puM. na. dIrghaH pallavaH dIrgha pallavaM vA ) sAMjuM payava-patra- pAMDA, sAMjI DUpaNa dIrghapAd tri. (dIrghaH pAdo yasya) sAMjA pagavANuM (puM. dIrghau pAdau yasya) jhuMDa pakSI, kheDa bhatano jagalo. dIrghapAda puM. (dIrghau pAdau yasya) 55 pakSI. (tri.) lAMbA pagavALuM. dIrghapAdapa puM. (dIrghaH pAdapaH) tAunu Au, sopArInuM Au, haraDosAMju Au, nANiyeranuM Au. dIrghapArzva puM. ( dIhapAsa jai. prA.) bhairAvata kSetramA thanA2 16mA tIrthaMkara. dIrghapRSTha puM. (dIrghaM pRSThamasya) sUrya, sApa, (puM. jai. prA. dIhapuTTha) yavarAno kheDa maMtrI. dIrghapRSThI strI. (dIrghapRSTha + GIS ) sApA. dIrghaprajJa puM. tri. (dIrghA prajJA yasya) dvApara yugamAM vRSaparva, asurano avatAra eka rAjA dUradarzI. dIrghaphala puM. (dIrghaM phalaM yasya) garamANAnuM Au karNikAro dIrghaphalaH svarNAGgaH svarNabhUSaNaH- bhAvapra0 / dIrghaphalaka puM. (dIrghaphala + kan) agathiyAnuM Au. dIrghaphalA, dIrghaphalikA strI. (dIrghANi phalAnyasyAH dIrghaphalasaMjJAyAM kan TAp ata itvam) kheDa bhatanI pIsI drAkSa, sAja, 4tu. dIrghabAlA, dIrghAbAlI strI. (dIrghA bAlAH kezA yasyAH svAGgatvAt GIS / dIrghabAlApyatraiva) yamarI gAya, yamarI bhRNa. dIrghabAhu puM. (dIrghazcAsau bAhuzca) sAMjo jADu, te nAmano eka zivano anucara, te nAme eka dhRtarASTrano putra. [ dIrghapatrA - dIrgharasanI (tri. dIrgho bAhU yasya) sAMjA jADukhovAjA, bhenA sAMjA hAtha che te. (puM. jai. prA. dohabAhu) AvatI covIsInA trIjA vAsudeva, AThamA tIrthaMkaranA trIjA pUrvabhavanuM nAma. dIrghabhadra puM. (jai. prA. dIhabhadda) saMbhUtivizyanA ziSya. dIrghabhuja tri. (dIrghau bhujau yasya) bAMjI lubhavArju (puM. dIrghazcAsau bhujazca) te nAbhe kheDa zivano anuyara, sAMjI lubha dIrghamAruta puM. (dIrghaH adhikasamayavyApI mAruto niHzvAsavAyuryasya) hAthI. dIrghamArutI strI. (dIrghamAruta+ GIS) hAthI. dIrghamukha tri. (dIrgha mukhamasya) sAMjA mujavANu (na. dIrghaM ca tanmukhaM ca) sAMju mukha. dIrghamukhI strI. (dIrghaM mukhamasyAH) chachu6. dIrghamUla tri. (dIrghaM mUlamasyeti) sAMjA bhUNavAyuM, bhenuM bhUja bAMdhuM hoya che te. (na. dIrghaM mUlamasya dIrghaM mUlaM vA) lAMjA bhUjavANu-vanaspati sabhbhaju, (puM. dIrghaM mUlamasya) kheDa bhatanuM jIbInuM Au, vanaspati dhamAsI.. dIrghamUlaka puM. (dIrghamUla-saMjJAyAM kan) sAMjo bhUja mUla strI. (dIrgha mUlamasyAH TAp) zAsiparthI nAmanI vanaspati zyAma latA. dIrghamUla strI. (dIrghaH mUlamasyA GIS) vanaspati dhamAsI'durAlabhA' dIrghayajJa puM. (dIrghaH bahukAlavyApakaH yajJaH) sAMjo yajJa. dvApara yugamAM thayela ayodhyAno eka rAjA. (tri. dIrghaH bahukAlavyApako yajJo yasya) bAMdA yajJavANuM. dIrghayAtha tri. (dIrghakAlena yAthaH gantavyaH yA prApaNe + karmaNi tha) sAMjA DANe 4vA yogya. dIrgharata, dIrgharada puM. (dIrghaM rataM yasya / dIrdho radau yasya ) lUMDa, Du2, ItarI. dIrgharada (puM. dIrghazcAsau radazca) lAMjI chAMta. (tri. dIrghAH :) aiu Eidlag. dIrgharadI strI. (dIrgharada + GIS) lUMDA, DumrI.. dIrgharasana puM. (dIrghA rasanA yasya ) sUrya (tri. dIrghA rasanA yasya) sAMjI bhabhavAmuM. dIrgharasanA strI. (dIrghA cAsau rasanA ca) sAMjI ma. dIrgharasanI strI. (dIrghA rasanA yasyA GIS ) sarpiezI, sApA.. Page #266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dIrgharAgA-dIrghasuratI] shbdrtnmhoddhiH| 1073 dIrgharAgA strI. (dIrgho'dhikakAlasthAyI rAgo yasyAH / dIrghavRntazca kadhraGgo bhallUkakaNTako'ruNaH- vaidyakaTApa) 162. ratnamAlAyAm / dIrgharAtra na. (dIrghA bahvayo rAtrayaH santyatra) aial | dIrghavRntA strI. (dIrghavRnta striyAM+TAp) me tanuM mata, gha. samaya. (puM. dIrghA cAso rAtrizca yAma. abhidhAnAt puMstvam) airl rAta. dIrghavRntikA srI. (dIrghavRnta+saMjJAyAM kan TAp ata dIrgharoman puM. (dIrghANi romANi yasya) za -dIrgharomA . itvam) me59 name vanaspati. dIrghabhujo dIrghabAhurniraJjanaH-harivaMze 14 / 2 / maDAvanA. dIrghazara puM. (dIrghaH zaraH) yAvanA, aijal. eka anucara, dhRtarASTrano eka putra. (tri. dIrghaH zaraH yasya) Aial Guruj. dIrgharohiSaka na. (dIrgha rohiSam tataH svArthe kan) .| dIrghazAkhikA strI. (dIrghA zAkhA yasyAH) elApI jAtanuM ghAsa, sugaMdhI tRNa. nAmanI vanaspati, rAsnA nAmanI vanaspati. dIrghaloka puM. (jai. prA. dIhalopa) vanaspatiya. | dIrghazimbika puM., dIrghazimbikA strI. (dIrghA zimbirthasya dIrghalokazAstra na. (jai. prA. dIhalogasattha) bhani. kap/dIrghA zimbI yasyAH kap TAp isvazca) 5 dIrghalocana na. (dIrgha ca tallocanaM ca) ij netra chIna 3. vi.va. netra (puM. dIrgha AyataM locanaM yasya) zivano. | dIrghazUka, dIrghazUkaka puM. (dIrghaH zUko'gramasya/dIrghaH eka anucara, dhRtarASTrano eka putra. (tri.) vizAla zUka kap) me tana, mana-3iga2, 2.na. (na. netravALuM. dIrgha zUkam) iso bhaya bhAga. dIrghavaitADhya puM. (jai. prA. dIhaveyaDDa) bharatakSetramA dIrghasaktha tri. (dIrgha sakthinI yasya Sac) hI vaannuAvelo dIrgha-lAMbo vaitADhya nAmano parvata. hIghAra. dIrghavaMza puM. (dIrghA vaMza iva) me tanu ghAsa-73. dIrghasakthi na. (dIrgha sakthi yasya, atra na Sac) alAparNI (puM. dIrghazcAsau vaMzazca) iso vaMza-paDhI.. ___nAmanI vanaspati, Pust, .52. dIrghavaktra na. (dIrgha ca tadvaktraM ca) eij bhu- 'vaktraM dIrghazravas puM. (dIrgha zravo'sya) te nA . RSi. vakti hi mAnasam' -kSatracUDAmaNau / (puM. dIrgha ____ (tri.) is anavANu. vaktramasya) sta. &thA. (tri. dIrgha vaktramasya) Kict dIrghazravas na. (dIrgha zravaH) aico. na.. mukhavALuM. dIrghasatra na. (dIrgha bahukAlasAdhyaM satram) Histe. dIrghavaktrI strI. (dIrghavaktra+striyAM GIS) Dathae... sudhI. yAve. tevo. yaza. -kalimAgatamAjJAya kSetre'smin dIrghavacchikA strI. (dIrghavat dIrpaNa tulyaM zIkate siJcati vaiSNave vayam / AsInA dIrghasatreNa kathAnAM sakSamA zoka+ka pRSo0 hUsvaH) meM tano bhoTo bhatsya. hare:-bhAgavate 1 / 1 / 21 / vana paryanta 42vAno dIrghavarNa puM. (dIrghazcAsau varNazca) hAgha [- mAtrAno mAgnihoma. (na. dIrghANi satrANi kRtAni yatra) te. sakSa2-400- 'ekamAtro bhaved hasvaH dvimAtro dIrgha nAme se tItha -tato gaccheta rAjendra ! dIrghasatraM ucyate' -zrutabodhe. yathAkramam / tatra brahmAdayo devAH siddhAzca paramarSayaH dIrghavarSAbhU puM. strI. (dIrghA varSAbhUH) vanaspati, pANI dIrgha satramupAsante - mahA0 382 / 103-104 / sATo (tri. dIrghANi satrANi yasya) in 4 522. dIrghavallikA, dIrghavallI strI. (dIrghA cAsau vallI ca | dIrdhasatrin tri. (dIrghasatramastyasya in) cial stu. kan+TAp) me tano vaso, bhAundra, vA2., tara sudhI yajJa karanAra, jIvana paryanta agnihotra karma garuDI latA, pAlAzI vagere. 2nA2. dIrghavRkSa, dIrghazAkha puM. (dIrghaH vRkSaH/dIrghA zAkhA | dIrghasurata puM. (dIrgha bahukAlavyApakaM maithunaM yasya) dUta. yasya) sAgarnu A3, tAunu 3, nANiyerana, 3. | (na. dIrgha suratam) cism. u.ta. yAve. te bhaithuna.. dIrghavRnta, dIrghavRntaka puM. (dIrghaM vRntamasya) zyAna dIrghasuratI strI. (dIrghasurata+striyAM jAtitvAt GIS) nAmarnu, vRkSa- zyoNAko bhUtapuSpazca pUtivRkSo munidrumH| | tarI.. Page #267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dIrghikANAyavaridAnI mahilA kA TApi . 1074 shbdrtnmhoddhiH| [dIrghasUkSma-duHkha dIrghasUkSma (puM.) 'pAta 45-yo||2||2tr' bhaya 48. sa. | dIrghAyudha puM. (dIrgha dantarUpamAyudhaM yasya) 2-y3. prakArano prANAyAma. (na. dIrgha ca tadAyudhaM ca) mAdI-524I vagaire. Cil dIrghasUtra tri. (dIrgheNa cirakAlena sUtramIpsitavyApAro | mAyudha... yasya) hAdhasUtrI-maMha, 35 mama 04 mata | dIrghAyudhI srI. (dIrghAyudha+striyAM GIS) (y.31-320.. Junl2. adIrghasUtrazca bhavet sarvakarmasu pArthiva / / dIrghAyuSya puM. (dIrghamAyuSyaM yasya) zveta. mahAnu, , dIrghasUtrasya nRpateH karmahAnirdhavaM bhavet-matsyapurANam / bhA530 muni. (tri. dIrgha AyuSyaM yasya) ial (na. dIrgha ca tat sUtraM ca) ij sUtra, cict. diarul | AyuSyavANI. (na. dIrgha ca tadAyuSyaM ca) Ail. - mekhalAguNavilagnamasUyAM dIrghasUtramakarot paridhAnam- AvaradA. zizu0 10 / 61 / (tri. dIrgha sUtramasya) eial sUtravANu, | dIrghAlarka puM. (dIrgho'larka iva) zveta maMhAranu vRkSa. lAMbA tAMtaNAvALuM. dIrghAsya paM. (dIrghamAsyaM yasya. dIrghamAsyaM yatra deze ca) dIrghasUtratA strI., dIrghasUtratva na. (dIrghasUtrasya bhAvaH hAthI, zivano eka anucara, pazcimanI uttare Avelo tala TAp-tva) thoDA mA. vizeSa samaya 40sal. meM deza. (tri. dIrghamAsyaM yasya) cial bhujavANu (na. dIrgha ca tadAsyaM ca) ij bhuja. dIrghasUtrin tri. (dIrgha sUtraM kartavyavyApAro'styasya ini) dIrghAha puM. (dIrgha ca tadahaH Tac) so havasa.. 42.805 mama pa samaya ddh||2- viSAdI dIrghasUtrI dIrghAhana puM. (dIrghANi ahAni yatra) 61no samaya.. dIrghikA strI. (dIrdheva svArthe kap TApi ata itvam) ca kartA tAmasa ucyate-gItAyAm 18 / 28 / -dIrghasUtrI vinazyati-paJca0 4 / nAnI. vAva -navairidAnI mahiSaistadambhaH zRGgAhataM krozati dIrghikANAm-raghu0 16 / 23 / me. .2nu, 4sAzaya, dIrghasena puM. (jai. prA. dIhaseNa) anuttara vi.sa.mI. pitrI -'luThanti tApAdiva dIrghikAjale' . muni vizeSa, A avasarpiNI kAlamAM utpanna thayelA candraprabhakAvye / airAvata kSetranA AThamA jinadeva. dIrdhAru puM. (dIrghA irvAru:) : satanI sata, 3rI.. dIrghaskandha puM. (dIrghaH skandho'sya) tAunu u... dIrNa tri. (ha+vidAre kta) yI3. nada, DI. meda, dIrghasvara puM. (dIrghazcAsau svaraH) eiu sva2. (tri. yaa2||ye, bhayamIta- yanna dIrghaM priye putre vanavAsAya dIrghaH svaro yasya) ail svaravAj. nirgata -rAmA0 2 / 39 / 29 / (na. dR bhAve kta) dIrghA strI. (dirgha+TAp) pRzniparNI nAmanI vanaspati.. yI2, 3j, maya-jI.. dIrghAkSa (na.) sadasaghI paDoye. mevI. javANI. - dIvi (paM.) yA pakSI.. dIrghAkSaM zaradindukAntivadanam-mAlavi0 2 / 3 / / du (bhvA. para. sa. aniT-davati) mana. 42j, 4j. dIrghAkura puM. (dIrgha aGkuraH yasya) me tanI (upatApe svA. para. sa. seTa-dunoti) pI3g- (mukhaM) ___ aMga2, zAdI.. tava vizrAntakathaM dunoti mAm-raghu0 855 / huna dIrghAdhvaga tri. (dIrgha AyataM adhvAnaM gacchati gam+Da) he, huma bhogavaj. -udbhAsIni jalejAni dunvantyadayitaM cid. 2ste. yaasaan||2. (puM. dIrgha adhvAnaM gacchati janam -bhaTTi0 14 / 85 / -dehi sundari ! darzanaM mama gam Da) su-saha, pAmo. 85.viyo.. manmathena dunomi-gIta0 3 / / dIrghAdhvan puM. (dIrghazcAsau adhvA ca) cino 2sto. duHkarNa puM. (duSTau kI asya) dhRtarASTrano te. nAmano dIrghAyu, dIrghAyus tri. (dIrgha AyuH yasya) cial me putra. aAyuSavANu- dIrghAyuSaH prajAH sarvA yuvA na priyate | duHkUla puM. (durduHkhaM tajjanakaM kUlaM rodho yasmAt) yo2 tadA-mahA0 753 / 14 / -garbhAt prabhRtyarogo yaH nAmarnu me gandhadravya. zanairupacIyate / zarIrajJAnavijJAnaiH sa dIrghAyuH | duHkha (duHkhakaraNe kaNDvA . para. aka. seTa, duHkhyati) samAsataH-suzrute 35 a0 / (puM. dIrgha AyuH yasya) | du:5. 2. (tatkriyAyAm, curA ubha. aka. seTa, zAmala vRkSa, 51132, 945 vRkSa, bhA5934. duHkhayati -duHkhayate) pI..j, du:vI thaj, huma he. Page #268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ duHkha-duHsAdha shbdrtnmhoddhiH| 1075 duHkha puM. (duSTAni khAni yasmin, duSTaM khanati khan Da | duHzalA (srI.) te. nAmanI dhRtarASTranI putrI.. yadvA duHkhayatIti+ac vA) :- sukhaM hi duHzAsa tri. (duHkhena ziSyate'sau zAs karmaNi vede duHkhAnyanubhUya zobhate-mRccha0 1 / 10 / -sukhaM ca duHkhaM khal) nathI zima mApI DAya te.. ca harSa ca zokaM ca maGgalAlayam -brahmavaivarte / - | duHzAsana tri. (duHkhena ziSyate'sau zAs+yuc) muzdIthI. saMsAravAse vasatAM janAnAM sukhaM ca duHkhaM ca sadA zAsana thAyacha te. (puM.) dhRtarASTrano tanAmanA saha staH-saMdeze -nyAyavijayaH / 5.38, 20I.guthI. mera putra. pedA thayela cittadharmano eka bheda, nyAyazAstramAM duHzIla tri. (duSTaM zIlamasya) duSTa 2auj, 52rAna vAtmAnA sa. gue, sa.sa.2, rAga - vartaNUMkavALuM. 'amyagrabhAvaH khalu bAndhavAnAM sukhasya duHkhasya ca duHzodha tri. (dur+zudh+karmaNi khal) du:. Alual vRddhihetuH' -jIvaMdhara ca. kA. / 'duHkhameva vA' ta. yogya, dukhathI jeno upAya thaI zake che. a. / (tri.) viziSTa, duvA -susukhA na ca duHkhA sA na zItA na ca dharmadA' -harivaMze / duHSandhi puM. (duSTaH sandhiH) 44. sadADa, ayogya. duHkhakara tri. (duHkhaM karoti kR+Ta) hu. 52 // 2, saMghi, huSTa sandhi duHSamas avya. (duSTaM samamatra) 5.2.752. rIta. na pIDA karanAra, duHkhagrAma puM. (duHkhAnAM grAmo yatra) saMsa2. (puM. duHkhAnAM yogya te. naDA, 52, niM. grAmaH) du:mIno samUDa. duHSamasuSamA strI. (jai. prA. dusamasusamA) hainAgama duHkhacchinna tri. (duHkhena cchinnam) huthI chahAya te. prasiddha eka kAla, je beMtAlIsa hajAra varSa ochA duHkhajAta tri. (jAtaM duHkhamasya paranipAtaH) ne duH . sA5ma. 1313 banA Doya chete. yaturtha peha thayeda cha ta. (na. duHkhAnAM jAtam) monosa, yotho bhArI. samudAya. duHSamA srI. (jai. prA. dusamA) me.vI.sa. 42 varSa no duHkhatraya na. (duHkhAnAM trayam) AdhyAtmi., Aubibhauti, pAMcamo Aro je jainAgama prasiddha che. bhane mAdhivi. me 29 duH5- 'duHkhatrayAbhidhA- duHSupta tri. (dur+svap+kta vA Satvam) rAma tAjjijJAsA tadapadhAtake hetau' - sAMkhyatattvakau0 / svapnAj. (na. dura+svap bhAve kta) rAjasvapna. duHkhadira puM. (duSTaH khadiraH) . 5.2 pahiranu, duHSUti tri. (duSTA cAsau sUtiH) huSTa saMtAna vagaire. 3. mahAsAra, duSTakhadira / duHSedha tri. (dura+sidh+khal Sa0) sAdhana, 2vAmai duHkhadohyA strI. (duHkhena dohyA duh + Nyat) humatha. 58.. dohavAya tevI gAya. duHsaktha, duHsakthi tri. (duSTaM sakthi yasya ac vA) duHkhazIla tri. (duHkhaM zIlayAta zIl+aN) nit duSTa sAthaNavANu, parAla vANu. anubhava karanAra. duHsandhAna tri. (duHkhena saMdhIyate'sau) muzlIthI hu duHkhasAgara puM. (duHkhasya sAgara iva) duno 6.2yo, karavA yogya, duHkhe karI saMdhi karavA lAyaka - saMsAra. duHkhA strI. (jai. prA. dukkhA) 40.0nI pre25||. utpanna _ 'duHsandhAnazca durjano bhavati' -hitopadeze thayelI asAtavedanA. duHsama tri. (duSTaM samamatra) geravA , ayogya. duHkhita tri. (duHkham saMjAtamasya tArakAdibhya itac) duHsaha tri. (duHkhena sahyate'sau khal) bhu24dI thI. samAyasAmela hujI -duHkhitA yatra dRzyeran vikRtA saDana. thAya - rAmamanmathazareNa tADitA duHsahena pApakAriNaH -manu0 9 / 288 / hadaye nizAcarI-raghu0 11 / 20 / yathA- 'bhavatyaniSTAdapi duHkhin tri. (duHkhamastyasya ini) hu:0, pI.30 pAme. ___ nAma duHsahAt' kumArasaMbhave / -duHkhino'duHkhino vA'pi prANino labdhacakSuSaH vahnipu0 / | duHsahA (strI.) nAgahamanI... duHzakuna na. (duSTaM zakunam) azubha sUya nimitta, duHsAdha tri. (duHkhena sAdhyate'sau khala) huthI. sAdhI apazukana. zakAya tevuM. Page #269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1076 shbdrtnmhoddhiH| [duHsAdhin-dugdhin duHsAdhin tri. (duSTaM sAdhayati sAdhi+Nini) huSTa | taNDulacUrNavimizritanaSTakSIreNa sAndrapiSTena / sAdhas. (puM.) dvArapAsa, 532002. dRDhakUpikAM vidadhyAt tAM ca pacet sarpiSA samyak - daHsAdhya tri. (daHkhena sAdhyama sAdha+Nyata) thI / bhAvapra0 / saghAya. tevU, mu24sAtha pUre thAya - tato | dugdhatA strI. (dugdhasya bhAvaH tala TAp) dugdhapazu, durgastho duHsAdhyo ripurbhavati -paJca0 1 / 258 / / dUdhauj.. duHstrI strI. (duSTA strI) huSTa strI, na611. strI.. dugdhatAlIya na. (dugdhasya tAlAya pratiSThAyai hitam duHstrItA strI., duHstrItva na. (duSTastriyAH bhAvaH tal dugdhatAla+cha:) dUdhanu, 5, dUdhanI. ta2, dudhAma. TAp-tva) duSTa strI5. dugdhapAcana na. (dugdhaM pAcyate'nena pAci+karaNe lyuTa) duHstha tri. (duSTaM tiSThati sthA+ka) ut, garIba, dUdha. 2idhavAna, pAtra, vAsa.. suddha, huti, 52 sthitivANu- tvAM duHsthamUna- dugdhapASANa, dugdhapASANaka puM. (dugdhaM kSIraM pASANa padamAtmani pauruSeNa sampAdayan -bhAga0 1 / 16 / 34 / iva kaThinaM yasya dugdhapASANa+ka) .5 tanuM vRkSa duSTa rIte rahevuM, mUrkha, ajANya, durdazAmAM AveluM. __-ziragolA / duHsthiti strI. (duSTA sthitiH) rAma sthiti, huti. dugdhapuSpI strI. (dugdhamiva zubhraM puSpaM maJjarI yasyAH duHsparza tri. (duHkhena spRzyate'sau dur+ spRz karmaNi __ GIS) me tanI vanaspati- 'dUdhapeyA' khal) bhuvIthI. . me du. zane. spaza dugdhaphena, dugdhaphenaka puM. (dugdhasya pheno yatra/dugdhaphena 50. zAya. tevaM -ravau vAyuH suduHsparzaH phutkArAnIrayan svArthe ka) s||72 sahita kSIrAna, dUdha547. muhuH -bhAgavate 3 / 17 / 5 / (na. dugdhasya phenam) dUdhanu 25, dUdhanI ta2. duHsparzA strI. (duHkhena spRzyate khala+TAp ca) vanaspati -dugdhaphenI strI. (dugdhavat zubhraH phenI yasyAH DIe) bhorIMgaNI, vanaspati dhamAso, AkAzavallI-AkAzanI ___ meM tanI vanaspati- dugdhaphenikA / ' veda, 230. satA- kaNTakArI tu duHsparzA -bhAvapra0 / dugdhabandha, dugdhabandhaka puM. (dugdhArthaM goH bndhH| pi.72-kya. dugdhabandha+ka) dUdha hoDavA mATe yano bAMdha, mAyane duHsphoTa puM. (duSTaM sphoTayati sphuT+ ac) 120 bAMdhavI te. phollo, kharAba vraNa, eka jAtanuM hathiyAra. dugdhabIjA strI. (dugdhavat zubhraM bIjaM yasyAH TAp) duHsvapna puM. (duSTaH svapnaH) jaba svapna. tanI vanaspati. dukUla, dugUla na. (duSTaM kUlati kUl+AvaraNe k| dugdhasamudra puM. (dugdhasya samudraH) dUdhano hariyo-kSI.2samudra. dugUla pRSodarAditvAt sAdhuH) 3zamI vastra. -dukUlavAsAH sa vadhUsamIpaM ninye vinItairavarodharakSaiH-raghu0 7 / 19 / dugdhAkSa puM. (dugdhavat zubhraM akSaM cihnavizeSo yasya) - zyAmalamRdulakalevaramaNDanamadhigatagoradukUlam eka jAtano paththara. gIta0 11 / jI - 05 vastra, suta16 0.muM. vastra dugdhAGka puM. (dugdhamiva zubhraH aGkaH cihnabhedo yasya) 'asyAzca nitambatalaM dukUlasvacchajalavilasita eka jAtano paththara. saikatamiva' jIva. ca. kAvye / dugdhAbdhi puM. (dugdhasyAbdhiH) dUdhano hariyo-kSIra samudra. dugdha na. (duhyate sma duha+karmaNi kta) dUdha-du26, dutsita. dugdhAbdhitanayA strI. (dugdhAbdheH tanayA) sakSmI.. tR 5, tR5|| - katRNaM dhyAmalaM dugdham- vaidyakaratna dugdhAzman puM. (dugdhaM kSIraM azmA prastara iva kaThinaM mAlAyAm / (tri. duha+kta) hosa- teneyaM gaumahArAja! | yasya) hughapASA vRkSa. dugdhA zasyAni bhArata ! -harivaMze 2 / 25 / pU. 438., dugdhAmra na. (dugdhapakvamAnam) dUdhamai 451va.sa. 21.. bha.38.. (na. duha+bhAve kta) hoDana- hote. dugdhikA strI. (dugdhaM kSIramiva niryAso'styasyAM Than+TAp) dugdhakUpikA strI. (dugdhakUpaH sAdhanatvenAstyasyAH iti dUdhIno vedo, dUdha. dugdhakUpa+Than+TAp+ itvam) me tana 5vAna. - | dugdhan tri. (dugdha+ini) dUdhavANu. Page #270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dugdhinikA-dundubhya] shbdrtnmhoddhiH| 1077 dugdhinikA srI. (dugdhini niryAse kAyati ke+ka | dudhukSat, dudhukSu tri. (dogdhumicchan/dogdhumicchu:) hoDavAna aluk-samAsaH) rAto adheDo nAmanI vanaspati, tuM. kaDavA dUdhiyAno velo. dudhUSat tri. (dhavitumicchan) 44. 627tuM. dugdhI strI. (dugdhamiva niryAso'styasyAH arzAdyac GIp) | dudhaSa .) sAvavAcchanAra. dUdhA- uttamA dugdhikA dugdhI phalottamA phalinyapi - dudha tri. (dudha+ bAhulakAt rak duSTaM vA dhArayati vaidyakaratnamAlAyAm / vanaspati kSirI, 1.3 tanu mUlaka0 pRSo.) si., pre24, dudha, dRSTIne vyavasthAmA OM3. lAvanAra. dudha tri. (dogdhi duha+ka hasya ghaH) honA2, hoina dundabha, dundubha puM. (dunda-dundu ityavyaktazabdena bhaNati 2nAra, bha- kAmadudhA / zabdAyate bhaN+Da) nA. me tanu vAhina. ducchaka puM. (du santApe, bhAve kvip tuk ca dut dundu (puM.) na pitA vasudevana nAma, dundumi. vAgha. upatApaH tannirAkaraNe zaknoti zak+pacAdyac) mu2 dundubhaka puM. (jai. prA. duMdubhaga duMdubhaya) 88 pai.4. nAmanI sugaMdhi eka auSadhi. 18mA aDarnu nAma, auta.. ducchvana puM. (duSTaH zcA pRSodarAditvAt sAdhuH) 16 / dundubhi, duNdubhi puM. (dundu ityavyaktazabdenobhati dUta. ubh+pUraNe ki dundubhireva pRSo.) n2|| -zaGkukarNo ducchUna tri. (duSTaH ucchUnaH prA. sa. pRSo.) jarA vidArazca gaveSTo dundubhistathA - harivaMze 3 / 81 / - sUje... duDi strI. (duliH lasya DaH) nAnI Aya.bI., o.jI... vijayadundubhitAM yayurarNavAH -raghu0 9 / 11 / me. tanu, duNDuka tri. (duNDubha iva kAyati kai+ka pRSo0 bhalopaH) vAdya-varuNa, te nAme eka daitya, te nAmano eka rAkSasa., viSa, 2, pAsa., sa. saMvatsara pai.DI. chappana bho. huSTa yitavANu, pramAla, salA, nIya. saMvatsa2, I-ma. (strI. danda ubha paraNe ki) duNDubha puM. (droDati majjati druD+ auNAdika ubha Nun ralopaH) me tanoniviSa bhoTo. sapa- zaramInAM pAso, jugAranuM eka sAdhana, te nAme eka gandharva mahAraudrAM prAsazakanyugradaNDubhAm -mhaa06|154|170| strI.. duta tri. (du upatApe kta) pI. pAbhej, pAuta, huna dundubhika puM. (dundubhi+kan) meM tano. 131, me. nAmano eka anArya deza. dutthotthadavIya (puM.) 'dix14581 prasiddha varSa pravezamai. dundubhinirhAda puM. (dundubheriva nirhAdo'sya) te. namana. yogano eka bheda. mAnava. (puM. dundubhenirhAdaH) nAnI za6 dud srI. (du+kvip tuk vikalpena takArasya dakAraH) dundubhiSeNa puM. (dundubhiH senAyAM yasya Satvam) te. bayanI-manovyathA. nAmano eka rAjA. duda (puM.) te nAmanI 2.5 parvata. dundubhisvana puM. (dundubheH svanaH) n||raanii. savA4 - duduha (puM.) anuvaMzama pahA thayeTa . nAmanI aura AkAze dundubhInAM ca babhUva tumulaH svanaH20%t. . mahA0 1 / 123 // 36 / (puM. dundubhervAdyabhedasya svano duyUSa tri. (devitumicchuH) 2mA 627 // 2, 2bhavAne. | yatra) 'suzruta'bhai. 4. viSayitsino meha, viSanI. icchatuM, krIDA karavAne cAhatuM. | cikitsA karatI vakhate jyAM vAdya vagADavAmAM Ave dudruma puM. (dur duSTaH drumaH pRSo. ralopaH) elu vilvAjI. gajI. dundubhI strI. (dundubhi+GIS) te. namAnI. a. gandharva dudha (hiMsane preraNe ca, bhvA. para. saka. seT dodhati) strI, pAso, cAre bAjue traNa TapakAvAlA pAsAnI hiMsA 42vI, prera, pre298 42vI. .. dudhi tri. (dudha+hiMsAyAM ki) DiMsa, hudhara, DA | dundubhya puM. (dundubho bhavaH yat) te namAnI se. heva, karavAne azakya. nagAruM vagADavAnA sAdhanarUpa eka maMtra. Page #271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ shbdrtnmhoddhiH| dunduma-durAka dunduma puM. (dundu ityavyaktazabdena maNati maNazabde +Da:) | duradhyaya tri. (duHkhenAdhIyate kRcchrArthe dur+adhi+i+khal) bhoTuM na2. adhyayana karavAne azakya, na bhaNI zakAya tevuM. dundumAra puM. (dhundhumAra pRSo.) dhundhubhA2 12, meDa duradhva puM. (duSTo'dhvA ac) dupatha, 52. 2sto, duSTa tano rAto 132, Caust, gharako dhumAu... bhA. duphAnikuttha (puM.) du8314381' prasiddha varSamA yato duranta tri. (duSTo'nto'vasAnaM yasya dujJeyo'ntaH paricchedo ____.5 yogameha. yasya vA) dRSTa santa-parimANu, bhRgayA, dhUta, dumbaka, dumbila puM. (dumbA jai. prA. dumbila) me nAme madha-pAna vagere vyasana, jeno anta muzkelIthI Ave prasiddha eka jAtano gheTo-meSa. ta-saMkarSaNAya sUkSmAya durantAyAntakAya ca-bhAga0 / dur avya. (du+ruk) huSTa, niMha, niSedha, huma, thoDaM, -nRtyati yuvatijanena samaM sakhi ! virahijanasya kaSTa, kRza, asaMpatti, saMkaTa evA arthamAM vaparAya durante-gIta0 1 / bhI2, na mo0 .ya. te cha. (srI. dR+kvip) dvAra, 2. durNoya. dura tri. (du bAhulakAt kur) hAtA.. durantaka puM. (duranta+kap) ziva- madeva- 'durvijJeyo durakSa puM. (duSTo'kSaH prA. sa.) 752 pAso-duSTa 5|so. mahAdevo durAdhAro durantakaH / ' (na. duSTamakSi) hula netra. (tri. duSTamakSi yasya duranvaya tri. (duHkhena anvIyate'sau anu+i+khal) samAsAnta Sac) hula netravANu. (tri. duSTo'kSo muzkelIthI pAchaLa jaI zakAya evuM, muzkelIthI jeno yatra) 45TI savANu, duSTa // 2 (tri. jai. prA. anvaya - saMbaMdha thaI zake evuM, muzkelIthI prApta durakkha) renI 26 // 42vI Thina cha ta. 72vA yogya yA samavA yogya. (puM. duSTazcAsau durakSara tri. (jai. prA. durakkhara) 52Sa-5802 vayana. anvayazca) ma pa2i5.ma. yA 38, 6STa anvaya(puM.) (duSTAni ca tAni akSarANi prA. sa.) le vaMza. "ma.kSa, huSTa -'durakSarakSodadhiyeva dhAtryAM durapacAra tri. (duHkhena apacaryate'sau) bhu24802I. nA muhurmuhughRSTalalATapaTTAH' -dharmazarmAbhyudaye / durarja tri. (jai. prA. duviDhappa) dupatha. bhagavI. 2.ya thAya tevuM muzkelIthI khijAya tevuM. durabhi puM. (jai. prA. durahi) migadha naam..tthen| te. duratikrama tri. (duHkhena atikramyate'sau dur+ati+kram udayathI jIvanuM zarIra durgandhavALuM thAya. khal) huthI. moya te.g, dudhya - durabhigraha puM. (duHkhena Abhimukhyena gRhyate'sau dur+ svajAti1ratikramA- paJca0 1 / (puM.) vi.. abhi+graha+khal) aghADo namAnI vanaspatiduratyaya, duratyetu tri. (duHkhena atIyate dur+ati+ apAmA (tri. duHkhena abhigRhyate'sau durabhi+ i+khal/dur+ati+i+karmaNi tun) hunathI graha+karmaNi khal) huthI. ALthAya tej, bhu24sAthI mojAya. tevaM, hustara-dudhya. pakaDI zakAya tevuM. duradRSTa na. (duSTamadRSTam) humAya, 55, huva.. durabhigrahA strI. (durabhigraha+TAp) ghamAso nAmAnI duradmanI strI. (ad bhAve manin vA GIS duSTA admaniH ___ vanaspati, pi.42-5vaya vanaspati.. prA. sa.) huSTa mAna, parAla jii| duravagraha tri. (duHkhena avagRhyate'sau ava+graha +khal) duradhiga, duradhigama tri. (duHkhena adhigamyate'sau, muzkelIthI jeno nigraha thAya te. dur+adhi+gam+karmaNi Da/duHkhena adhigamyate | duravasthA strI. (duSTA avasthA) 52, avasthA, 52 dur+adhi+gam+karmaNi khal) bhu24IthI tell sata. zakAya tevuM kaThinapaNAthI jenuM jJAna thAya te, muzkelIthI duravApa tri. (duHkhena avApyate'sau dur+ava+ meLavI zakAya tevuM, duSmApya-duraya, dudha. ___ Ap+khal) duHsAdhya, duSprA5. duradhIta na. (duSTamadhItam) huSTa adhyayana, 52 zata durasya (nA. dhA. para. aka. seTa-durasyati) huSTa tha. bhae ta[ na vI sva2 ane. sthAna hoya te durAka puM. (dunotIti dur+Ak) sva.27 prezana meM pramANe uccAraNa nahi karavuM-bhaNavuM te. meha. Page #272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ durAkrama-durAlabha] zabdaratnamahodadhiH / 1079 durAkrama tri. (duHkhena Akramyate'sau dur + A + kram+ | durAdhi puM. (duSTA AdhiH dur + A + dhA+ki) huSTa, khal) abhita, bhuzDesIthI hAre tevu, bhuraDesIthI vinatAya mAnasiGa pIDA (tri. duSTA Adhiryasya) huSTa tevuM, ullaMghana karAya nahi tevuM. manovyathAvALuM. durAnama tri. (duHkhena Anamyate'sau dur + A + nam Nic karmaNi khala) bhuDesIthI nabhAvavA yogya duHjathI nabhAvI zAya te 'sa vicintya ca dhanurdurAnamamraghu0 / durAcara tri. (duHkhena Acaryate, dur+A+car+karmaNi khal) bhuzDelIthI khAyaravA yogya, duHjathI sAyarazIya. (tri. duSTamAcaratIti A + r + ac) jarAja rIte AcaraNa karatuM, duSTa AcaraNavALuM. durAcAra tri. (duSTaH AcAro yasya) jarAja sAyarazavANuM, durbhavAnuM durAcAraratAH sarve satyavArtAparAGmukhAHadhyAtmarAmAyaNe / (puM. duSTazcAsau AcArazca jarAja AyAra, huSTubha, jarAja yAlayasaMgata. durADhya tri. (duHkhena ADhyaH) aMgAla, nirdhana, haridra. durADhyaMkara (duHkhena ADhyaM kriyate khala-mum ) duHjathI tavaMgara karI zakAya tevuM, garIba kareluM. durADhyambhava tri. (duHkhena anADhyenADhyena bhUyate dur cvyarthe ADhye kartari upapade bhAve khal-mum ) duHthI anADhyanuM ADhya thavuM te. durAtmatA strI, durAtmatva na. ( durAtmano bhAvaH tal TAp-tva) durAtmaya, duSTatA. durAtman puM., durAtmavat (duSTaH AtmA yasya durAtma + matup / avya. durAtma + tulyArthe vat) huSTa aMtaH'raevANuM, duSTa AtmAvANuM, duSTa, (puM. duSTaH AtmA) rAja aMtaHravAjA puruSa Thevu jarAja khAtmA, mana. durAdhana, durAdhara (puM.) te nAmano kheDa dhRtarASTranI putra. durAdharSa puM. (duSTAn karmANi, rAkSasAn AdharSati dur+ A+dhRS+ac) SThinendra bhagavAnanuM nAma, ghoNA sarasava. -'durAdharSo nirutsukaH ' -jinasahasra0 / (tri. duHkhena ISadapi dharSayituM azakyam, dur + A + dhRS+karmaNi khal) parAbhava uravAne kharAjya, durraya, tiraskAra na karI zakAya tevuM anivArya pracakarSaM mahAsainyaM durAdharSo mahAmanAH- mahA0 bhA0 9 / 19 / 32 / durAdharSA strI. (durAdharSa + striyAM TAp) huTumbinI nAmanuM kheDa vRkSa. durAdhara tri. (duHkhena AdhAryate, dur + A + dhAri karmaNi khal) duHkhathI dhArA 5rI zAya tevu, duHjathI ciMtavI zAya tevuM. (puM. duHkhenAdhAryate'sau khala) mahAdevaziva.. durApa tri. (duHkhena Apyate dur+Ap+khal) duHjayI bhejavavA yogya te, duSprApya - zriyA durApaH kathamIpsito bhavet za0 3 / 14 / (na. dur+Ap+bhAve khal) huHjathI bhejavaI te-duSprApti durApAdana tri. (dur+A+pAd + Nic + lyuT ) duHkhathI prApta ardha zaDe tevu, chuHsAdhya. durApura tri. (duHkhena ApUryate) du:jayI pUrNa rI zaDAya tevuM, muzkelIthI saMtuSTa thAya te. durArAdha, durArAdhya tri. (duHkhena ArAdhyate'sau / duHkhena ArAdhayituM zakyam) 4nuM khArAdhana muzDesIthI tha zake tevuM, duHkhe karI ArAdhI zakAya tevuM. durArihan puM. (duSTamiyati dur + R + Nini durArI durgAmI asuraH taM hanti, han kvip) viSNu - 'durAvAso durArihA' - viSNusa0 / durAruha puM. (duHkhenAruhyate'sau dur + A + ruh+ghaJarthe karmaNi ka) jIsInuM Au, nAjiyerInuM jAu - ataH paramagamyo'yaM parvataH sudUrAruhaH - mahAbhA0 3 | 147 / 91 / (tri.) lenA para duHthI yaDhI zaDAya tevu, duHkhathI Age tevu. durAruhA strI. ( duHkhena Aruhyate dur + Aruh+TAp) jadUrInuM jhADa. durAroha puM. (duHkhena Aruhyate dur + Aruh + khal) athaMDIDADIDI nAmanuM AzI, sa22. (tri. duHkhena Aruhyate dur+Aruh+karmaNi khal (bhAve khal) huHjathI yaDhI zakAya tevuM, muzkelIthI caDhAya tevuM. durArohA strI. (duHkhena Aruhyate dur + Aruh + khal+TAp) zImalAnuM jhADa, bIlInuM jhADa, nALiyerInuM jhADa, tAunuM vRkSa, jadUranuM Au- bhImazAkhA durArohA zmazAnasya samIpataH - mahAbhA0 4 / 5 / 14 / durAlabha puM, durAlabhA strI. puM. durAlambhA strI. durAlambha puM. (duHkhena Alabhyate spRzyate'sau dur + A+labh+khal / durAlabh+durAlambha+khal+TAp dur+Alam+khal AgamavidheranityatvAt vA mum ) Page #273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1080 shbdrtnmhoddhiH| [durAlApa-duruttara huthI. meNavAya te, huthI. sparza 42. shaay| pAtI, pApavANu -duritairapi kartumAtmasAt prayatante te, vanaspati ghamAso. -yavAsasya guNaistulyA budhairuktA __ nRpasUnavo hi yat-raghau 8 / 2 / durAlabhA -bhAvapra0 / -tIkSNavIryAstu bhUtAnAM durAlambhAH | duritadamana tri. (duritaM damyate'nena dam+karaNe lyuTa) sakaNTakA:-mahAbhA0 13 / 98 / 31 / manana, sAdhana.. durAlApa puM. (dur duSTaH AlApaH prA. sa.) huSTa duritadamanI strI. (duritaM damyate'nayA dam+karaNe lyuT AlApa, gALo bhAMDavI te, kharAba bhASaNa. - DIpa) zamI vRkSa, jI.4Ina jAu. durAloka tri. (duHkhena Alokyate'sau khala) huthI- | duritAri tri. (duritasya ariH) 5pano nA 42.2. muzkelIthI jovAya tevuM tejasvI, caLakATavALuM-- ! (srI. duriAri jai. prA.) bhagavAna saMbhavanAthanI. durAlokaH sa samare nidAdhAmbararatnavat-kAvya0 10 // zAsanadevI, te nAmanI jaina zAsananI devatA(puN. dura+A+lok+ghaJ) tasvIpa... cakrezvaryajitabalA, duritArizca kAlikA / mahAkAlI durAlocita tri. (dur duSTaM Alocitam) 42NthI zyAmA zAntA, bhRkuTizca sutArakA / / 1 / / azokA ye-haje.yu. mAnavI caNDA viditA cAkuzA tathA / kandarpA durAvaha tri. (duHkhena A uhyate'sau, dur+A+va+khal) nirvANI balA. dhAriNI dharaNapriyA / / 2 / / naradattAtha durdhara, duHkhe karIne vahana karI zakAya tevuM. gAndhAryambikA padmAvatI tathA / siddhAyikA ceti durAvAra tri. (duHkhena Aviyate'sau) hunathI. aisii. jainyaH kramAcchAsanadevatAH / / 3 / / hemaca0 zakAya tevuM, muzkelIthI kAbUmAM lAvI zakAya tevuM. duriSTa na. (duSTamiSTaM yajJaH) huSTa yaza-abhiyA2 ya. durAvya na. (duSTaM AvyaM matiH prA. sa., dur+av duriSTakRt puM. (duSTaM abhicArayajJaM karotIti kR+ gatyAdau bhAve Nyat) huSTa buddhi. kvip+tuk) maniyAra u nimitta yaza. 42nAradurAza tri. (duSTA AzA yasya) duSTa leuant, / sa yAti kRmibhakSe vai kRmIze ca durissttkRtkharAba icchAvALo je pUrI karI na zakAya. viSNupurANe 2 / 6 / 14 / / duriSTi strI. (duSTA iSTiH prA. sa.) 12strIya. yajJa.. durAzaya tri. (duSTaH AzayaH yasya) duSTa mAzayavANu, kharAba aMtaHkaraNavALuM, kharAba abhiprAyavALuM. duriSTha tri. (dur+iSThan) mAti. maha. (puM. duSTaH AzayaH) 25 mAzaya, 52 abhiprAya durIza puM. (duSTaH IzaH prA. sa.) huSTa svAmI, huSTa bhAsa.. - sphuTanirbhinnadurAzayo'dhamaH-zizu0 / durISaNA strI. (durduSTA ISaNA icchAbhizaMsanam prA. sa.) durAzA strI. (duSTA AzA) dRSTa mApa, mathI. pUrA 25, jo'nu. 52 627jd. thAya evI AzA. durAzraya tri. (duHkhena AzrIyate'sau khal) 5thI duru (puM.) te. nAmanI me. parvata. durukta na., durukti strI. (duSTamuktaM prA. sa./duSTA jeno Azraya karI zakAya te, Azraya karavAne azakya uktiH ) huSTa vayana, rAma.t, um, duSTa mApa.. Doya te. duruccheda tri. (duHkhena ucchidyate'sau, dur+ ut+ darAsa tri. (dura+Asa+khala) 424dI thI. pADAra jAhI. chid+karmaNi khal) duHuthI. 6.31. Aya. tej, zakAya tevuM, kaThinatAthI jitAya tevuM, durjaya. huvAra- dRSTirAgastu pApIyAn durucchedaH satAmapidurAsada tri. (duHkhena AsAdyate'sau, dur+A+sad vItarAgastotre / (puM. dur+ut+chid+bhAve khal) karmaNi khal) bhu24I thI. bhagavI zAya te, hupAya dukhethI ukheDavuM te, duHkhathI aTakAvavuM te. durAsado durviSaho bhUtAnAM sa babhUva ha-bhAga0 / durucchvAsa puM. (duSTaH ucchvAsaH) 52. zvAsa-ni:zvAsa., dubhya, huya. 'sa babhUva durAsadaH paraiH' -raghu0 / __ rAmaviyAra. durita na. (duSTamitaM narakAdisthAnaprAptirasmAt) .s, | duruttara tri. (duHkhena uttIryate'sau dur+ut+tR+karmaNi pApa, yathA-jIvandharasya caritaM duritasya hantR' jIva0 khal) dustara, dusathA. sIta. yate. (na. duSTaM ca0 kA0 / -daridrANAM dainyaM duritamatha durvAsanahRdAM uttaram prA. sa.) duSTa 6ttaravAya. (puM. duHkhena drutaM dUrIkurvan-gaGgAla0 2 / (tri. durita+ac) pApI, | uttIryate'sau bhAve khal) 29yuddha-8.15. Page #274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ duruttAra-durgandha shbdrtnmhoddhiH| 1081 duruttAra tri. (duHkhena uttAraH) huthI. // 2 5|mvaa yoya. madha, dudha, 3, du:5- nistArayati durgAccadurudAhara tri. (duHkhena udAhiyate dur+A+ha+karmaNi manu0 3 / 98 / na24, yamanI 197, 4nma, mahAn khal) humathI. modI. 14 tej -'anujjhitArthasaMbaMdha: bhaya, bhoTo. vi.32 prazi, guggusa, ro. (tri. duHkhena prabandho durudAharaH' -zizu0 2 / 73 / (puM. duSTaH gamyate'sau dur+ gam+Da) [ma. -durlabho durgamo durgo udAharaH prA. sa.) duSTa 29. durAvAso durArihA-mahAbhA0 13 / 149 / 96 / huzeya, duruddhara tri. (duHkhena uddhiyate'sau dur+ut+ha+karmaNi javAne azakya, durbodha. khal) no duH5. 2 45 te, mathI. durgaka puM. (jai. prA. dugAa) dRSTa 16. pADA. nI.jI. 4 teva.. durgakarman na. (durgArthaM durge vA karma kAryam) [sAdhana, durudvaha tri. (duHkhena udvahati) dupathI. vaDana thaI / bha. tevuM, duHkhe bhAra vahana karI zake tevuM. durgakAraka puM. (durgaM karoti veSTanena kR+Nvula) . durudharA (strI.) jyotiSazAstra prasiddha yaMdratha. dvitIya tanu jAu. (tri. durgaM karotIti kR+Nvul) seel ane dvAdaza sthAna sthita ravi bhinna praharUpa yoga. banAvanAra, muzkelI bhareluM kArya karanAra, durupakrama, durupacAra tri. (duHkhena upakramaH/upacAro durgata tri. (durgacchati dur+gam+kartari kta) harida - yasya) paDAyavAne mu148, duH5thI. 75yAra thAya durgatagRhiNI tanaye karuNArdrA priyatame ca rAgamayIte, zavavAne 4445- bhu248. AryAsaptazatI-296 / hInayAne 5||bhed, pAuta, durupalakSa tri. (duHkhena upalakSyate'sau) duHthI. vAya. 125. avasthAmA Avej - 'samAzvasimi kenAhaM tevuM, muzkelIthI lakSyamAM levAya tevuM. kathaM prANimi durgataH' -bhaTTi0 durupasthAna tri. (duHkhena upasthAnaM yasya) huthI pAse. durgatatA strI., durgatatva na. (durgatasya bhAvaH tal TAp 46 2.ya. tevu, hu. 5DayAya te, pAbhI na tva) 52 DAlata, haridrAvasthA, haridratA. zAya te. dargataraNa tri. (darga tIryate'nayA ta+karaNe lyaTa) Beel durupha (pu.) 'tA' prasiddha nAmanI meM yogI oLaMgavAnuM sAdhana, duHkhamAMthI chUTavAnuM sAdhana. duruha tri. (duHkhena Uhyate dur+Uha+karmaNi khal) durgataraNI strI. (durgataraNa+striyAM GIS) te. nAmAnI se duHkhathI tarka karI zakAya tevuM, durvitaka- hevI, hu taravArnu sAdhana. kAvyaprakAzasya durUhapaGktIrgadAdharo vyAkurute durgati strI. (duSTA gatiH prA. sa.) na26 -samuddhara prayatnAt-kAvyapra0 TIkAyAm / mahArAja ! pitaraM durgatiM gatam / haridraya, duSTa durevA tri. (dur+i+vA. va) huthI 4vA yogya. ti- kathaM bhavAn durgatimIdRzIM gataH - dureSaNA strI. (dur duSTA eSaNA) u5, jo'nu jarA mahA0 13 / 70 / 8 / (tri. duSTA gatiryasya) duSTa 627 te. tivANu, ridra, hIna satavANu, n||231.no. 94.. duroka tri. (duSTa: oka: yatra) huthI . sevAya te. / durgatinAzana tri. (durgatiM nAzayati lyuTa) hutino duroNa (puM.) gha2- gRhe-nighaNTuH , ya . nAza 4282. durodara puM. (duSTaM A samantAdudaraM yasya) ||2rii, 458 durgatinAzinI strI. (durgatinAzi+Nini+GIpa) hu peyanI. 2mata. 432. dravya vanArI, 595. (na. duSTaM A vI. -RSizchandazca gAyatrI devI durgatinAzinIsamantAdudaraM yasya) 9, 2- vyarthaM kiM tanuSe brahmavaivarte gaNeza-khaNDe / durodaramidaM na svApateyaM tava-vakroktipaJcA- durganivAsin tri. (durge nivasatIti ini) Zeali zikAyAm 26 / 5|so. 'durodaracchadmajitAM samIhate 2nAra. nayena jetuM jagatIM suyodhanaH' -kirAta0 17 / durgandha puM. (duHsthito gandho'sya prA. ba. duHsthito durga puM. na. (duHkhena gamyate'sau dur+gam+Da) Beet, gandho vA prA. sa.) saMyamAra, 52. hundhi 12- puraM durgamadhiSThAnaM koTTo'strI rAjadhAnyapi- sugandhaM vetti durgandhaM durgandhasya sugantAm-suzrute / jaTAdharaH / (puM. duHkhena gamyate'sau dur+gam+Da) (tri. duHsthito gandho yasya) jarA gaMdhavANu, 52mezvara, te. nA. se. asura-daitya, mahAna vighna, / durgandhavALuM. Page #275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1082 shbdrtnmhoddhiH| [durgandhAGga-durgAhya durgandhAGga tri. (durgandho'Gge yasya) duSTa gaMdhavAu inaaj / durgasaMpat srI. (durgasya saMpat) Bana saMpatti... durgandhin tri. (durgandho'styasya ini) huSTa gaMdhavAj, durgasiMha (puM.) te nmn| '5-pariziSTa'2 au.5 52. gaMdhavANu- carmAvanaddhaM durgandhi pUrNa mUtrapurISayoH vidvAna. -manu0 676 / durgA srI. (duHkhena gamyate prApyate'sau gam+Da tataSTAp) durgandhinI strI. (durgandhin+striyAM GIp) huSTa gaMdhavANI pArvatI, huA havI. -yaH smaret satataM durgA japed yaH eka vanaspati-latA. paramaM manum / sa jIvaloko devezi ! nIlakaNTatvadurgapati, durgapAla puM. (durgasya patiH/durge durgaM vA mApnuyAt . muNDamAlAtantram / jAna jAu, pAlayati pAli+aN) Belk 2kSA 4282, aparAjitA, eka jAtanuM paMkhI-kAlI cakalI, navavarSIyA killAnI adhyakSa, killedAra, killAno svAmI. dumArist, uta.st -'navavarSA bhaved durgA subhadrA durgapuSpI strI. (durgaM duSprApyaM puSpaM yasyAH jAtitvAt dazavArSikI' -'devIbhAga0 5 / 26 / GIS) zapuSTA nAmarnu me vRkSa. durgADha tri. (dur+gAha+karmaNi kta) dusathI. 62 durgama tri. (duHkhena gamyate iti dur+ gam khal) thI. praveza thaI zake te, duHkhathI praveza karavA yogya, 4vAya tej -kAminIkAyakAntAre kucaparvatadurgame duHthI. 4.51. bha25 te - 'durgADho nayamArgo'. bhartR0 1186 / duzeya, dudhi. (puM.) te. nAmanI meM yamityAhustadvido janaH' -harivaMze / sasura -tatraiva ca vadhiSyAmi durgamAkhyaM mahAsuram- | durgAdhikArin, durgAdhyakSa puM. (durgasya adhikArI ini/ mArkaNDeye 11 / 44 / (puM. duHkhena gamyate jJAyate) durgasya adhyakSaH) cAnI. adhi.10- anAhAryazca paramezvara. durgala puM. (duHsthito galo yatra lokAnAm) te. nAmanA zUrazca tathA prAjJaH kulodgataH / durgAdhyakSaH smRto rAjJastayuktaH sarvakarmasu-matsyapurANa / / meM . (puM. ba. durgalo dezaH so'bhijano'sya durgAnavamI strI. (durgAyAH pUjopalakSitA navamI) ti: tasya rAjA vA aN bahuSu aNo luk) dusarA zinA 2nArAmI, hula. dezano svAbhI-1%81. . suhI navI. durgalaGghana puM. (durga durgamasthAnaM marUbhUbhyAdi sATa | durgAzraya puM., durgAzrayaNa na. (durgasya durgAyA vA aashryH| laGadhyate'neneti laci+karaNe lyuTa) 6STra-62. (na. ___durge durgAyA vA AzrayaNam) BAIno sAzrayavo durgasya laGghanam) [Beal bhogo ta, muzdIna te, duhevAnI sAzraya levo ta. oLaMgI javI, muzkela kAma-Apatti vagerene vaTI durgAsmaraNa na. (durgAyAH smaraNam) hu hevInu 25255 yintana. durgalavanI strI. (durgalaGghanam+striyAM jAtitvAt GIS) durgAhva puM. (durgA AhvA yasya) pRthvIthI. pe68 thA2, Ga 1. gugaNa, bhUmi gugaNa. durgavyasana na. (durge vyasanam) pUratA 26. na. DovA dubhi tri. (duHkhena gRhyate'sau dur+ graha bAhula0 karmaNi vagere killAno doSa. ki samprasAraNam vede hasya bhaH) (A, AS. durgasaMskAra puM. (durgasya saMskAraH) [ 25 gaye. karavAne azakya. killAne marAmata karI sudhAravo te. durgotsava puM. (durgAyAH utsavaH) huvAnautsava, durgasaMcara, durgasaMcAra puM. (durga durgamasthAnaM nadyAdiparapAraM zarada RtumAM tathA vasanta RtumAM durgAnI pUjA. saJcaryate'nena sam+car+puMsIti gha/durgaM nadyAdipAra- | nimite. 42ta. utsava.. durgamasthAnaM saMcaryate gamyate'nena sam+ca+ghaJ) na | durgraha tri. (duHkhena gRhyate'sau dur+graha +khal) huthI . javAya tevA mArgamAM rasto karavo te, nadI-nALuM A9 // 42rAyate, duzeya, dumayI 5mAyata-durAsa.6. vagaire taravA idhesa pura, 5, setu, vagare. (durga | durgrahA strI. (duHkhena gRhyate'sau striyAM TAp) aghAu koTTam saMcaryate'nena) BEL 652 3rI zAya. tevo | nAmanI vanaspati. bhA. durgrAhya tri. (dur+grah+Nyat) A9 // 42vAne. 242575. Page #276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ durghaTa-durdina] shbdrtnmhoddhiH| 1083 durghaTa tri. (dur+ghaTa+karmaNi khal) mana sazasya, | durNaya puM. (duSTo nayaH prA. sa. nasya vikalpena Natvam) meLavavuM azakya. nirapekSanaya-madhyAnaya, duSTanaya, kharAba nIti, anIti, durghoSa puM. (duSTo ghoSo ninAdo'sya duSTo ghoSo ninAdaH) 52. yasa. (tri. duSTo duHsthito vA nayo'sya prA. zaicha, huSTa za06, 525. za06. (tri. duSTo ghoSo ba.) nirapekSa nayavANu, mithyA nayavANu - 'nityaM yasya) duSTa rAma zaha-manAvAj. yasya vaco na durnayakRtaiH kolAhale pyate' -anyayoga0 durghoSI strI. (durghoSa+striyAM GIS) N751. (syAdvAdama0) rAma tivANu, manAtivANu. durjana puM. (duSTo janaH) 525 mAsa, huSTa bhAsa. durNaza tri. (duHkhena nazyati dur+naz ac vede Natvam) -durjanaH priyavAdI ca naitad vizvAsakAraNam - thI. nA. 5manA2. caannky024| -zAmyet pratyapakAreNa nopakAreNa | durNAman puM. (durdusthitaM nAmAsya pUrvapadAt saMjJAyAM vede durjanaH -kumA0 2 / 40 / masa. manuSya -'tatsajjanAd - Natvam) 2sanI ro0, hI nAmanI. vanaspati. durjana eva sAdhuH' -dharmazarmAbhyudaye / durNIta tri., durNIti strI. (duSTaM nItam kta/duSTA durjanatA strI. (durjanasya bhAvaH tal TAp-tva) huna5. - nItiH nI+ktin) parAma li., nItiviruddha mAya25, durjaya tri. (duHkhena jIyate'sau dur+ji+karmaNi khala) huzceSTa-12 yAda.. (tri. duSTaM nItaM yasya) 52 chatavAne. sazasya, hunathI. tavA yogya - 'mAtsaryaM nItivALuM, nItiviruddha AcaraNavALuM, kharAba cAlavALuM. te svatulyairbhavati paravazAd durjayaM tajjahIhi' . durdama tri. (duHkhena damyate'sau dur+dam karmaNi khal) AtmAnu0 / (puM.) paramezvara -samAvarto nivRttAtmA damana karavAne azakya. (kuM.) vasudevathI rohiNImAM durjayo duratikramaH -mahA0 13 / 149 / 16 / vIrya nmayo putra. vaMzamAM pedA thayela anaMta rAjAno putra. durdamana tri. (duHkhena damyate'sau bAhu yuc, duHkhena durjayanta (puM.) te. nAmanI me. 25%. ___ damanaM yasya vA) duHpathI. hamana. 32vA yogya. (puM.) durjara tri. (duHkhena jIryati na+ac) 5ya aya. janamejaya rAjAnA vaMzamAM pedA thayela zatAnika rAjAno -svAdu pAkarasaM zAkaM durjara harimanthajam - suzrute / patra. -durjaraM vAsanAjAlaM na zAntimupayAti vai . durdarza, durdarzana tri. (duHkhena dRzyate'sau dur+dRz karmaNi devIbhAga0 1 / 18 / 26 / durjarA strI. (dur+ja+as+TAp) yotiSmatA edu.. khal yuc ca) bhuzIthI. lovAya te, hemavAna azakya, dekhI na zakAya tevuM. durjAta na. (duSTaM jAtam prA. sa.) vyasana-huma, saM.32, hue. (tri.) ayogya, sA. zata nahIM thayeTa. - durdAnta tri. (duHkhena dAntaH damitaH dami ktaH) duthI dauSkuleyastathA mUDho durjAtaH zakto dRzyate - ma.na. 42 // yogya- duntiAnAM damanaviSayaH mhaa012|224|33| kSatriyeSvAyatante-mahAvIra0 3 / 34 / anta - durjAti tri. (duHsthitA jAtirasya) 98. sukhanu, niMdha durdAntamutplutya nirastasAdinam / shaashaakaarmjAtinuM, duSTa janmavALuM, kharAba svabhAvanuM. lokayajjanaH -zizu0 12 / 22 / na. 5Aya te. (puM.) (strI. duSTA jAtiH) saha.d, jarA nd.. usaDa, ho, yano nAnI vA7232, ziva-mahAdeva, durjIva tri. (duHsthito jIvo jIvanopAyo yasya) huSTa Asa-hiyo.. jIvanavALuM, sevA karIne jIvanAra, nokariyAta. durdina na. (duSTaM dinam prA. sa.) meghathA vAyadA (na. dura jIv bhAve khal) huSTa vana, 12 hivasa, ud saMdha..2 -unnamatyakAladurdinam - (r)vana, lanhita vana. (tri. dur duHkhaM jIvati dur mRccha05/ jarA havasa-duSTAhana.. 'yadacyutakathAjIv ac) 5.rAdhAna5. vana. 200nAra, duHuthI. lAparasapIyUSavarjitam / taddinaM durdinaM proktaM meghAcchannaM jIvana vyatIta karanAra. na durdinam' -zabdArthaci0 / (tri. durdinaM varSaH dujJeya tri. (duHkhena jJAyate dur+jJA+karmaNi yat) ghanAndhakAro vA astyasyeti ac) vRSTivAyo smymuzkelIthI jANavAne lAyaka, jANavAne azakya, kaSTathI hina, 6 aMdhAvA . havasa. -ghanAndhakare vRSTau samajAya tevuM. ca durdinaM kavayo viduH -raghau0 4 / 41 / Page #277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1084 durdurUTa puM. (dolayati AkSipati AstikatAmiti doli | bAhulakAt kUTapratyayena sAdhuH lasya raH) nAsti, pAkhaMDI.. zabdaratnamahodadhiH / dudRzIka na. ( dur+dRz bAhu. karmaNi Ikak ) bhevAne azakya evuM jhera. dudRSTa tri. (dur duSTaM dRSTam) rAgAdi ghoSothI vyApta, kharAba rIte joyeluM, kharAba rIte tapAseluM. durdeva na. ( duSTaM devam) duSTa haiva, durbhAgya, pAya. durdaivakat tri. (durdeva + matu vaH) manasIja - hulagI, pAthI durdhuta na. ( duSTaM dyUtam ) 342 bhareso dugAra. durdritA (strI.) kheDa bhatano vesI. durdruma puM. (duSTo drumaH) DuMgaNI. durddhara puM. (duHkhena dhAryate dur dhR karmaNi khal ) te nAmanuM kheDa naraDa, lIsAmI, pAro, RSabha nAmanI auSadhi, paramezvara, mahisAsurano te nAmano eka senApati - durdharaM durmukhaM caiva zarairninye yamakSayammArkaNDeya0 83 / 19 / zambarAsurano te nAmano kheDa bhantrI (tri. duHkhena dhAryate'sau dur+dhR+khal) bhuzDelIthI dhArA thAya tevuM - durdhareNa madanena sAdyate ghaTa0 11 / durddharItu tri. (dur+dhR+Itun) uparano artha, hurnivAra. durddharma, durddharman tri. (duHsthito dharmo yasya ArSe na anic samAsaH/anic) jarAja dharmavANu, huSTa dharmavANuM. durddharSa, durddharSaNa tri. (duHkhena dhRSyate'sau. dur+dhRS karma0 khal) parAbhava SravAne zasya, muzDelIthI hAre tevuM, hurbhaya- 'saMzitAtmA sudurddharSamugre tapasi vartate' -bhA. A. 71 a. / (puM.) te nAmanI kheDa rAma, dhRtarASTrano te nAmano kheDa putra - vindAnuvindau durdharSa subAhurduSpradharSaNaH- mahA0 1 / 117 / 3 / durddharSA strI. (dur duHkhena dhRSyate'sau dur+ dhRS + khal+TAp) nAgahamanI nAmanI khauSadhi, anyArI vRkSa. durddhA strI, durddhAna na. ( dur+dhA + bhAve a / dur+dhA + lyuT ) jarAja sthApana, duSTa sthApana. durddhAva tri. (dur+dhAv +khal) sAI thavAne khazasya, duHkhe zodhI zahAya tevu, muzDelIthI choDI zAya tevu. [durdurUTa- durniyantu durddhita tri. (dur+ dhA+karmaNi kta vede dhAJo hi) 6STa rIte sthApela. durddhA tri. (duSTA duHsthitA vA dhIryasya prA. ba.) rAja aDavA, duSTa buddhivANuM (tri. duSTaM dhyAyati, dhyai kvip GIp ) huSTa dhyAna DaranAra, jarAja vicAra 42nAra. durdhara tri. (duHkhena dhUryate karmaNi kvip) duHthI vA yogya, hiMsya - 'durdhuro duHkhena hiMsyaH / ' - nirjitya durdharaM droNaM sapadAnugamAhave - mahA0 1 / 134 / 98 / durddharUTa tri. (dolayati utkSipati yuktyAdikamiti dul+ka utkSepe bAhulakAt kUTapratyayena sAdhuH lasya raH ) yukti vinA guruvAkyane nahIM mAnanAra. durnaya puM. (duSTo nayaH) nirapekSa naya, kheAnta naya nIti-viruddha khAyarA, huzceSTA, anIti, anyAya. (tri duSTo nayo yasya) nirapekSa nayavANuM, kheAntanayavANu, nIti-viruddha sAgara gavANu, duzceSTAvALuM "nityaM yasya vaco na durnayakRtaiH kolAhalairlupyate / ' anyayoga- syAdrAdam0 ) / durnAmaka puM., durnAman puM. na. (duSTaM nAma yasya saMjJAyAM kap / duSTaM nAma yasya) harasano roga azeSadurnAmakarogadArakaM karoti vRddhaM sahasaiva dArakam - vaidyakacakrapANisaMgrahe / (tri. duSTaM nAma yasya) duSTa nAbhavAmuM. durnAmA puM., durnAmnI strI. (duSTaM nAma yasya / duSTaM nAma yasyAH upadhAlope DAp vA / duSTaM nAma yasyAH upadhAlopitvAt pakSe GIp ) hIrdhaDIziDA nAmano t indriyavALo jIva. durnAmAri puM. (durnAmnaH arzorogasyAriH) sUrae . durnigraha tri. (duHkhena nigRhyate'sau dur + nir + gRha +khal) duHkhathI jeno nigraha thAya te, vaza karavAne azakya - mano durnigrahaM calam - bhaga0 6 / 35 / durnimita tri. (dur+ni+mi kSepaNe kta) huSTa rIte IDesuM, saMbhramathI jheMDe - 'pade pade durnimitA galantI' - kumArasaM0, raghu0 7 / 10 / durnimitta na. ( duSTaM nimittam prA. sa.) huSTa nimitta, aniSTa sUcaka cihna, apazukana 'dRSTvA tu durnimittAni jarAsaMdhamadarzayan' -bhA. sa. ra. a. / durniyantu tri. ( dur+ni+yam + tun) niyamana 42vAne azakya, duHkhathI niyamana karavA yogya. Page #278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ durniSprapatara- durmanas] zabdaratnamahodadhiH / 1085 durniSprapattara na. ( duHkhena niSprapatati, dur + nis+pra + | durbhagAkarA strI. (jai. prA. dubbhagAkarA ) 4thI saubhAgI pat+ac atizayArthe tara vede takAra lopaH) fSTa mANasa durbhAgI bane tevI vidyA, 40 vidyAmAMnI vaDe bahAra gayeluM. kheDa. durnirIkSya tri. (duHkhena nirIkSyaH) bhevAne kharAjya, muzkelIthI jovAya tevuM, avalokana karavA mATe azakya. durnivAra tri. ( dur+ni+vR+khal) vArI na zAya tevuM, ThenuM nivAraNa na thAya tevuM, bhuDesIthI vArI zaDAya tevuM. durnIta tri. (dur+nI+kta) nItiviruddha khayarAvANuM, huzceSTAvA. (na.) nItiviruddha AyazA, duzceSTa durnIti strI. (dur+nI+ktin) anyAya - 'durnItiM tava vIkSya kopadahanajvAlAjaTAlo'pi san' -bhAminIvilAse / durbaddha tri. (duSTaM baddhaH) jarAja zete jAMgheSu, Thevu ke ThekANe bAMdhavuM joIe tevuM te ThekANe nahIM bAMdheluM. durbala tri. (duHsthitaM svalpaM vA balamasya) astha navAju -sabalo jayamApnoti daivAjjayati durbala:-devI bhAga0 119 / 56 / thoDuM jalavAna, Iza-hurjala, najaju, zithila. durbalatA strI, durbalatva na. ( durbalasya bhAvaH tal TAp -ttva) durjaya, najanAI durbalA strI. (dur duSTaM svalpaM balaM yasyAH) ambuzirISikA nAmanI vanaspati. durbAla tri. (duSTo bAlo yasya) jarAja vANavANu, duSTa cAmaDInA rogavALuM, TAliyA rogavALuM, vAMkA kezavALuM. durbodha tri. (duHkhena budhyate'sau dur + budh +karmaNi khal ) na samajAya tevuM, na jANavAmAM Ave tevuM 'nisargadurbodhamabodhamaviklavAH kva bhUpatInAM caritaM kva jantavaH - kirA0 1 16 / durbrAhmaNa puM. (duSTo brAhmaNaH) jarAja brahmaza, duSTa brAhmaeA. durbhaga puM. (duHsthito bhago bhAgyamasya ) jarAja bhAgyavANuM, hurbhAgI, jarAja nasIjavANuM, khabhAgiyuM. (na. je. prA. dubhaga) nAma bhanI kheDa prakRti bhenA udhyathI jIva durbhAgI bane che. durbhagatA strI. durbhagatva na. ( durbhagasya bhAvaH tal TAptva) hurbhAgIpazu durbhagA strI. (duHkhitaH bhagaH bhAgyamasyAH) patisneha vinAnI strI, abhAgI strI - karmabhiH svakRtaiH sA tu durbhagA samapadyata - mahA0 1 / 170 / 7 / durbhara tri. (duSTaH bhara: dur+bhR+khal) bhenuM paalnpoSaNa na thaI zake tevuM, muzkelIthI poSaNa thAya teMvuM. durbhAgya na. ( duSTaM bhAgyam) jarAja nasIja-hurdaiva. (tri. duSTaM bhAgyaM yasya) rAja nasIjavANu, hurdaivavANuM. durbhikSa na. ( durlabhA bhikSA yatra prA. ba.) huSThA durbhikSamalyaM smaraNaM cirAya-udbhaTaH / ghazI bhoMdhavArInI samaya, dukALane batAvanAra jyotiSaprasiddha varSa. ( avya. bhikSAyAH abhAvaH ) bhikSAnI abhAva. durbhikSabhakta na. (jai. prA. dubbhikkhabhatta) huNDAnA vakhatamAM bhUkhe maratA garIbone khorAka apAya che te.. durbhida, durbhedya tri. (duHkhena bhidyate dur + bhiT+karmaNi - ghaJarthe ka dUr + bhid+ yat) lehavAne khazasya, maaNgiitoDI na zakAya tevuM, dhana vagerenI lAlacathI phoDI nazAya tevuM -'sujanastu kanakaghaTavadurbhedyazcAzu saMdheyaH' - subhASi0 / durbhiSajya tri. (dur + bhiSaj kaNDvAdibhyo yak karmaNi bhAve ca Nyat yalopaH) du:jayI viGitsA churI zAya durbhRtya puM. (duSTaH asan bhRtyaH) duSTa sevaI-jarAja tevuM (na.) bhuzDesI bharelI viDitsA, huzciditsA. yA52. dubhrAtR puM. (duSTo bhrAtA) duSTa lAI-jarAja bhAI. durmati strI. (duSTA matiH) joTI buddhi- duSTamatI. (tri. duSTA matiryasya) jarAja bhativANuM, gahu~, bhUrja, ajJAnI. (puM. duHsthitA dusthA matiratra prA. ta.) sATha saMvatsara paikI paMcAvanamo saMvatsara. durmada tri. (dusthito mado yasya prA. ba.) unmatta, joTo abhimAnI, garviSTha. (puM.) te nAmano dhRtarASTranI putra. (puM. duSTo madaH prA. sa.) huSTa maha, joTu mAna-abhimAna. durmanas na, durmanaska tri. (duSTaM manaH) duSTa bhan, hRdhya, antaH2. (tri. duHsthitaM mano yasya / duSTaM mano yasya vA) vyAsa vittavANuM, uddAsa manavANu, chIsagIra - duSTa cittavAnuM - yadi duHstho na rakSeta bharato rAjyamuttamam / prApya durdunasA vIra ! garveNa ca vizeSataH rAmA0 2 / 31 / 30 / Page #279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 33. 1086 shbdrtnmhoddhiH| [durmantu-durlatikA durmantu tri. (dur+man+tun) huSTa mAnatuM. / durmuhUrta puM. (durnindito muhUrtaH) linhita. bhuta, durmantrita tri. (dur+mantra+kta iTa) duSTa maMtrala, 25 | bhuta. viyA38.. (na. duSTaM mantritam) huSTa maMtra, 25. | durmUlya tri. (duHsthitaM mUlyamasya) ghaj 4 bhochu, ayogya viyA2-masalata. matauj. (na. duHsthitaM mUlyam) bhUlya durmantrin puM. (duSTo mantrI) 2. savAra, 28% hovuM joIe tenAM karatAM adhika mUlya, ghaNI kImata. huSTa pradhAnamaMtrI, 52. vANI maMtrI... durmedha, durmedhas tri. (duSTA medhA yasya-durninditA medhA darmara paM., darmaraNa (daSTo maraH/maraNaH mRtyuH) 6 thI / dhAraNavatI buddhiryasya veti/duSTA ninditA vA medhA'sya bha2 , mAyaghAta-mubhAta, 4924 ma25. (tri. asic) huSTa buddhivANu, 52ma buddhivANu, maha duSTo maraH yasya/duHkhena maraNaM yasya, mR+karmaNi buddhivANu - granthAnadhItya vyAkartumiti durmedhaso'pyalamlyuTa/na. duHkhena mriyate bhAve lyuTa) duHpathI bharanAra, zizu0 -2 / 26 / -na kiJciduktvA durmedhAstasthau ApaghAta karanAra, kumote maranAra. () pIparanuM kiJcidavAGmukhaH-mahA0 3 / 10 / 29 / durmoha puM. (durnindito moho yasmAt) slztugst namanI durmarA strI. (durmara+TAp) ghojI gharo, dU[. vanaspati. durmarSa, durmarSaNa tri. (duHkhena mRSyate dur+mRS+karmaNi durmohA strI. (durmoha+TAp) 51516-0-5thAro nAmanI khal/dur+mRS+yuc) sa.na. 42vAne Azaya, mathI. vanaspati. sahana karavA yogya. durya puM. (duraM dvAraM yAti yA+ka duri dvAre bhavaH vA durmarSaNa puM. (dAnavAdibhiH marSituM na zakyate) 18, yat) ghara, baa25||maa 23so. stama. dhrutarASTrano te nAmano eka putra. duryanta puM. (jai. prA. dugjita) me. prAyIna haina bhani. durmallikA, durmallIkA (srI.) sAhitya prasiddha dRzya / duryazas, duryazaska tri. (durninditaM yazaH yasya/duSTaM kAvya rUpa eka rUpaka. yazo yasya kap) huSTa yazavANu, a5.tivANu. durmAyu tri. (duSTAni AyudhAni minvanti kSipanti ye (na. duSTaM yazaH) dRSTa 52, linhita zati-a5.4Iti. dur+mi+uN) huSTa mAyudho. 342. duryoga puM. (duSTo yogaH prA. sa.) homaya. sUya durmitra na. (duSTaM mitram) duSTa mitra, zatru. (tri. duSTaM prayoga duHsthitaM vA mitraM yasya) duSTa mitravANu. duryoNa na. (duSTo yoniH sthAnamastyasya ac saMjJAtvAt durmitriya tri. (durmitrAya amitratvAya sAdhu cha) mitra Natvam) 25|-sNym, yuddha. 35. 238. duryodha tri. (duHkhena yuddhayate'sau dur+yudha+karmaNi khal) durmilakA (srI.) te. nAmanI me. bhAtrAvRtta 76. muzkelIthI laDI zakAya tevuM, duHkhathI yuddha karI zakAya durmukha puM. (durninditaM mukhaM yasya duHsthaM mukhaM tadvyApAro | te. vA'sya) na2 -tato yUthapatirvIro durmukho nAma | duryodhana puM. (dur duHkhena yuddhyate'sau yudh+yuc) vAnaraH -rAmA0 4 / 39 / 33 / te. na . 2,A. dhRtarASTrano sauthI bhoTo putra -kaleraMzastu saMjajJe nAme eka rAkSasa, mahisAsurano senApati, mahAdeva, bhuvi duryodhano nRpaH -mahA0 1 / 67 / 88 dhRtarASTrano me. putra, ghoDI, te nA. me. yakSa, | duryoni strI. (duSTA ninditA yoniH prA. sa.) duSTa rAmacaMdranA antaH-purano eka cAkara, uttara dvAranuM | ti, 52.7ti. (tri. duSTA ninditA yoniryasya) 52, 16 saMvatsa2. pai.DI. tara varSa. (tri. duHsthaM / duSTa tivaNu-5227. tivANu - 'na kathaMcid duHkhajanakaM vA mukhaM tadvyApArastanniHsRtavacanaM vA'sya) duryoniH prakRtiM svAM niyacchati' -manu0 / sAniyA losanA2 -mapriya zanavAjo -cakre vasantaka- durlatikA srI. (duSTA lataiva svArthe ka TAp ata syApi rUpaM danturadurmukham -kathAsaritsA0 12 / 5 / itvam) linhita. vedo-527. veto. (srI.) te. nAmano (na. duSTaM mukham prA. sa.) huSTa bhoIM. se chaha. Page #280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ durlabha-durvAsas] shbdrtnmhoddhiH| 1087 durlabha tri. (durdukhena labhyate dur+labha+khal) prApta | durvatu tri. (dur+vR+karmaNi tun) hu82, 4.2.55 42vAne thavAne. 22.7ya, huprAya -zuddhAntadurlabham -za0 1 / 16 / zaya.. -durlabho durgamo durgo durAvAso durArihA - durvasa tri. (duHkhenoSyate'tra dur+vas+khal) vasavAna mahA0 13 / 149 / 96 / uj 4 quuyesuM, priya - sazasya, pI. sI. Aya te. 'durlabhe prAkRtaM vAkyaM durlabhaH kSemakRtsutaH / durlabhA | durvasati srI. (duHkhena vasatiH) huthI. 23 ta.. sadRzI bhAryA durlabhaH svajanaH priyaH' -cANakya0 / durvasu tri. (jai. prA. duvvasu) abhavya, parAlA dravya. (puM.) viSNa, yUro nAmanI vanaspati, 52. durvasumuni puM. (jaM. prA. duvvasumuNi) mustine bhATa durlabhA strI. (durlabha+TAp) vanaspati ghamAso, dhonI yogya nahIM evo sAdhu, abhavya muni-sAdhu. bhoMyariMgaNI. durvaha tri. (duHkhenohyate) huthI. vaDevA yogya, vaDevAne durlalita na. (dur+lala+IpsAyAM bhAve kta) dRSTa 627, saza65, na 64031. zAyade -'anupravezAdAdyasya huma. vastune bhejavAnI. cha-spRhayAmi khalu / puMsastenApi durvaham' -raghu0 / durlalitAyAsmai -za0 7 / (tri. dur+lal-IpsAyAM durvAca tri. (duSTA vAcA yasya) nhita. vAya. borAnA, kartari kta) huSTa yeSTAvANu, duma vastu bhejavAnI huSTa de0. kosanAra, subhASa 52 // 2 -atItya 627ij, ya58, duSTa 627nj - 'madaGkadurlalita ! - jalpan durvAco bhavatIha viheThakaH -mahA0 2174 / 88 / kvAsi' -candraprabha0 / durvAcya na. (ninditaM vAcyam) alstual6, ati . durlasita na. (dur+las+kta) huSTa yeSTA, huSTa 627.. (tri. duHkhena vAcyam) 4Ane saya, 4thI mAthI durlAbha puM. (dur+labha+ghaJ) huSTa ma., du:thI. meNava bolavA yogya. te, bhu24dI thI. sana 2 te. durvAda puM. (duSTo vAdaH) 2.ti, apavAha, duSTa vayana, durlekhya na. (duSTaM lekhyam) huSTa 255-20 mata. linhita. vAya. (tri. duSTo vAdo yasya) huSTa mobanAra, durva (bhvA. para. sa. seTa-durvati) 15. 72vI, bhArI. niMdya vAkya bolanAra, gALa denAra, apakIrtivALuM. nAmavaM. durvAnta na. (duSTaM vAntam prA. sa.) dRSTa lITI-vaidha durvaca tri. (duHkhena ucyate dur+vac+karmaNi khal) vidhAnane mogAne. vamana. (tri. duHsthitaM vAntam duHkhathI kahevA yogya, kahevAne azakya, kahI na yasya) dRSTa manavAj. yate. - 'api vAgadhipasya durvacaM vacanaM tadvidadhIta | durvAra, durvAraNa tri. (duHkhena vAryate'sau, dur+vAr+karmaNi vismayam' kirAtA0 2 / 2 / khal/duHkhena vAraNamasya) bhu248020. N. 14 durvacas na., tri. (duninditaM vacaH) linhita. vayana, huSTata , nivAra- 'kiJcAyamarirdurvAra: pANI pAzaH ausl, asaMbaddha bhASA - 'asahyaM durvaco jJAte. pracetasaH' -kumAra0 / meghAntaritaraudravat' -udbhaTaH / (tri. duHsthitaM vaco durvAri tri. (duHkhena vAririNamasya) huthI. vaa24|| yasya) hita vayana poranAra, duSTa va bolanA2, thAya te, thA. nivA25. thAya te. (puM.) 5ox asaMbaddha bhASaNa karanAra. zino yoddhA. (na. duSTaM vAri jalam) 525.45, durvarAha puM. (garhito varAhaH) huSTa 208-1925 y3, bheDaM pAe.. gAmanuM Dakkara. durvArtA strI. (dur gA vArtA) dRSTa vAtul, hupravRtti. durvarAhI strI. (durvarAha+striyAM jAtitvAt GIS) huSTa durvAsanA strI. (duSTA vAsanA) dRSTa vAsanA-41.20. 29L, (390, abhya 390, (39... pUrNa thavAne azakya icchA. durvarNa, durvarNaka na. (nindito hemApekSayA nikRSTo durvAsas puM. (durduSTaM nigUDhamityarthaH vAsa iva dharmAvaraNatvaM varNo yasya, durvarNa+kan) 35 - 'durvarNabhittiriha yasya) te namana . muni-2.42nA aMzama mAtri sAndrasudhAsavarNA' -zizu0 4 / 28 / alavAyu. RSithI anasUyAmAM utpanna thayela durvAsA RSi - (tri. duHsthito varNo yasya) linhita. glauj, ghora durvAsAH zaGkarasyAMzazcacAra pRthivImimAm / tauj. (puM. duSTazcAsau varNazca) huSTa akSara, huSTa viSNupurANe 1 / 9 / 2 / (tri. duSTaM vAsaH yasya) 25 brAhmaNa vagere varNa. vastravALuM, melAM lUgaDAMvALuM. Page #281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1088 durvikalpa puM. (jai. prA. duvviyappa) duSTa vitarDa. durvigAha tri. (dur + vi + gAh + karmaNi khal) duHkhathI praveza rakhA yogya, praveza uravAne sazasya (puM.) te nAme dhRtarASTrano eka putra. duviMda tri. (duHkhena vidyate vid + khal) bhaeAvAne uThA samajavAne muzkela. durvidagdha tri. (duSTo vidagdhaH) garviSTa, abhimAnI, garvita -'jJAnalavadurvidagdhaM brahmApi taM naraM na raJjayati' - bhartRhariH 2 / 3 / (tri. jai. prA. duvviaDDha, duvviaddha) jJAnanuM huM abhimAna 42nAra - vRthA zastragrahaNavidagdhaH veNI0 3 / duHzikSita. durvidatra tri. (vid jJAne vid lAbhe vA bAhulakAdatra vidatraM dhanaM labhyaM jJAnaM vA tataH duSTaM vidatraM yasya prA. va.) duSTa dhanavANuM, duSTa jJAnavANuM, joTA-mithyA jJAnavANuM. durvidha tri. (durduSTA vidhA yasya) haridra-gANa, nirdhana, bhUrja - zAstreSvanyeSu mukhyeSu vidyamAneSu durvidhAH / buddhimAnvikSikIM prApya nirarthAn pravadanti te go. zabdaratnamahodadhiH / rAmA0 21109 / 30 / durvinaya puM., durvinIti strI. ( dur+vi+nI+bhAva ac / dur + vi + nI + ktin) duSTa vinaya, khavinaya. durvinIta tri. (duSTaH vinItaH, dur+vi+no+kartari kta) uddhata - zAsitari durvinItAm za0 1 / 25 / avinayI, duSTa DejavIvANu -kuputro'pi bhavet puMsAM hRdayAnandakArakaH / durvinItaH kurUpo'pi mUkho'pi vyasanI khalaH - paJcatantre 5 / 17 / (puM.) khariyasa ghoDo, azikSita azva durvipAka puM., (dur duSTo vipAkaH prA. sa.) rAja pariNAma, duSTa phala-kharAba phaLa, A janmamAM athavA pUrva janmamAM karelAM karmonuM kharAba phaLa'vipaako'nubhvH- tattvArtha0 / durvibhAva tri. (jai. prAM duvvibhAva duSTo vibhAvaH) duHkhathI jenI AlocanA thaI zake te, durlakSya. durvibhAvya tri. (duSTaM vibhAvyam) vibhAvana na thAya tevu, bhAvAne azajya, na manAya tevu. durvibhASa na. ( dur + vi + bhAS + khal ) gANa vagere jarAja bhASA, duSTa bhASA. durvimocana, durvirocana (puM.) te nAmano dhRtarASTranI kheDa putra [durvikalpa-duvyavahAra durvilAsa puM. (duSTo nindito vA vilAsaH prA. sa.) duSTa-nindhita-sabhya vilAsa. durvilasita na. (duSTaM ninditaM vA vilasitaM jai. prA. duvvilasiya) svacchaMdI vivAsa, nidRSTa artha, jaghanyaghRNita kAma. durvivAha puM. (nindito vivAhaH) nindita-ghRNita vivAha, mutsita vivAha, gAndharva, rAkSasI, khAsurI vi. vivAha durvivRta tri. (jai. prA. duvviaDa) paridhAna-vastra varNita, nagna durvivRtA strI. (dur nikRSTA vivRtA tadAkhyA yonirutpattisthAnam) yeDendriya, jendriya, tehandriya, caturindriya ane asaMzI paMcendriya jIvonuM te nAmanuM nirRSTa utpatti sthAna - 'vivRtA'nyeSAM nArakaikendriyadevavyutkrAntitiryaGmanuSyavyatiriktAnAM sammUrcchanajadvIndriyAditiryaGmanuSyANAmityarthaH ' tattvA0 - 21.27.1 durviSa puM. (dusthito viSo'sya prA. sa.) viSaDRta vihAra, zUnya, ziva mahAdeva. durviSaha tri. (duHkhena viSahyate'sau dur + vi + sah karmaNi khala) sahana durI na rAhAya tevu, bhuDesIthI sahana thAya tevu, durdhara - 'durviSahapratApe padmAyatAkSi ! mayi jIvati jIviteze' candraprabhakAvyam / (puM.) te nAmano dhRtarASTrano eka putra. durvIraNa na. (duSTaM vIraNam - prA. sa.) kheDa bhatanuM ghAsa. durvRtta na. (duSTaM vRttam prA. sa.) duSTa AyaraNa, niMdha 2 - durvRttavRttazamanaM tava devi ! zIlam caNDI / (tri. duSTaM vRttamasya) JarAja khAyarAvANu-- durvRttaM dhArtarASTrANAmuktavAn bhagavAnRSiH - mahA0 1 / 1 / 100 / huna, bhaMgalI, ghAtaDI durvRtti strI. (duSTA vRttiH) duSTa vRtti, jarAja ALavilA, indrabhava vidyA-gAruDI vidyA. (tri. duSTA vRttiryasya) duSTa vRttivALuM, kharAba AjIvikAvALuM, indrajAla vidyAvANu. durveda tri. (duHkhena vidyate labhyate'sau dur+vid lAbhe+karmaNi khala) bhejavavAne khazasya, duHjayI bhejavavA yogya. (tri. durutsanno vedo'sya) vehapATha rahita vipra vagere. durvyavahAra puM. (duSTo vyavahAraH) huSTa-nindhita vyavahAra, te nAmano eka nayavAda, viparIta-ekAnta vyavahAra naya. Page #282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ durvajita-duzcikya shbdrtnmhoddhiH| 1089 durvajita na. (garhitaM vajitam) niMdha. mana, linhita. | duvas (paricaraNe upatApe ca kaNDvA . nAma. yak para. gati. saka. seTa- duvasyati) pazyiya 72vI., pI.78 42vI.. durvata na. (duSTaM vratam) huSTa niyama, ninti vrata. (na. (na. duvas paricaraNe kaNDvA , duvasya kvip aticArasahitatvena ninditaM vratam) atiyAra sahita. ___ yalopAlopo ca) viSa-Dobhadravya, pazyiyA- sevA. hovAthI nindita-dUSita ahiMsAdika vrata - duvasya tri. (duvasya zakyArthe yat allopayalopau) 'hiMsAnRtasteyAbrahmaparigrahebhyo virativratam' - tattvArthaH / paricayane yogya, sevavA yogya. (tri. duSTaM vratamasya) avazaUN, niyama viruddha 42nAra, duvasyu tri. (duvaH paricaraNamicchati kyac un) pazyiyA kharAba AcaraNa karanAra, sadoSa-sAticAra vrata karavAnI icchAvALuM, sevavAnI icchAvALuM. pAsanA2. duvasvat tri. (duvo havi: paricaraNaM vA'styasya matup durhaNa tri. (duHkhena hanyate'sau) DAvAne azaya, ayogya. ___masya vaH) viSauj, pazyiya[uj. durhaNAyu tri. (duSTaM hananamicchati kyac darhaNAya-un davoya tri. (davaH paricaryAmicchati kyaci vede vA __ vede Natvam) dRSTa 1 272. padakAryam -un) sevAnI. 27. 42vAvANu. durhaNu tri. (duHstho hanurasya dur+han+u Natvam) 4thI. Tuzcara tri. (duHkhena caryate, dur+car+karmaNi khal) haNavA yogya, duSTa haDapacIvALuM. muzkelIthI AcaraNa thAya tevuM, azakya AcaraNadurhn tri. (duHkhena hanyate'sau khal) dupathI. 'sthAne tapo duzcarametadartham' -kumArasaM0 / hubhate, &0. na. 2.ya. tej. praviSTo sItayA sArdhaM duzcaraM duSkaraM vanamdurhala, duhali tri. (duSTo halirasya vA ac samA0/ rAmA0 3 / 26 / 7 / / ___ duSTo halirasya) huSTa savAj. duzcarita tri. (duHsthaM caritaM yasya) huSTa trivAj.. durhita tri. (nindito hitaH) zatru-duzmana. dusayArI, 55.. (tri. duHkhena caritam) bhu248AthI durhata na. (ninditaM hutam) huSTa Doma, 38. na. Ape. , saM.52thI. 24aay.25|| 42. (na. duSTaM caritam) evo homa. hue yaritra, duSkRta-55. duzcaritra durhaNAyu tri. (duSTaM haNIyate-krudhyati lajjate vA, dur+haNI duSTa caritram) huzaya29. (tri. daHsthaM krodhe lajjAyAM ca kaNDvA . yak tata un ___ caritramasya) dRSTa Aya25vANu, 62rAyA.. duzcarI strI. (duzcara+striyAM DIpa) zacha. IkArasyAkArazca) dRSTa 5 4282, duSTa vANu, zarama vinAnuM. duzcarman puM. (duSTaM carma yasya) mA liMga svAbhAvis rIte ja uparanI cAmaDIthI nahIM DhaMkAyeluM hoya tevo durhat tri. (dur duSTaM hRdayaM yasya, hRdayasya hat) huSTa me roga, huSTa roga. (tri.) huSTa yAmIvANu. hRyavANu, 5802 hRyavANu, zatru- mitrANAmupakArAya duzcAritra na. (caritrameva cAritraM svArthe aN duSTaM duhRdAM nAzanAya ca-mArkaNDeye 26 / 34 / / cAritraM prA. sa.) duSTa yAritra, 52 durhadaya na. tri. (duHsthaM hRdayaM, duSTaM hRdayaM yasya veti) 4.15, durAya258. (tri. duSTaM cAritramasya) huSTa yAritravANu, huSTa hRya, huSTa mana, duSTa hRyavANu. kharAba vartaNUkavALuM. dul (curA. ubha. saka. seTa-dolayati, dolayate) yu duzcikitsya tri. (dur+kit svArthe san karmaNi yat 42, 34, ya.xj, Sudg, -kaTiM ced dolayedAzu0 duHkhena cikitsyaH) bhu24vIthIThenI pratA.2-viuitsA -rati0 / dolayan dvAvivAkSau-bhartR0 3 / 39 / / thAya evo roga, duHkhathI cikitsA karavA yogya. duli puM. (dolayatIti dul in) te. nAmAnA meM muni. | dazcikya (na.) yotiSazAstra prasiddha nathI. trIhu~ - (tri.) yu. 3782, yu 42 // 2, sAvana.2. sthAna. -saM meSUraNamAspadaM madanabhe yAmitramastadhune, duli, dulI strI. (dula+in/dula+striyAM GIS) Aya.jI.. dhunaM cApi suhRdgRhe tu hibukaM pAtAlamambho'pi ca / duliduha (puM.) hidI52.%1no pitA-mAnimitra. 2%80no duzcikyaM sahaje vadanti munayo rippha tato dvAdaze, putra. SaTkoNaM ripumandire navamabhe tryAdyaM trikoNaM punaHdullala tri. (du+kvip+tuk, lala+ac) Railuj. dIpikA / Page #283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1090 shbdrtnmhoddhiH| [duzcIrNa-duSTa duzcIrNa na. (jai. prA. duciNNa) duSTa Aya295-duzcarita, | duSkarman na. (duSTaM karma) dRSTa 4, 5- 'duSkarmaparipAka duSTa 5 DiMsa vagere. (tri. jai. prA. duciNNa) huSTa | parAbhUtatayA mayA' jIvaM. ca. kA. / (tri. duHsthitaM saMcita - bhegI karelI kharAba vastu. karma yasya) duHsthita 4 422, pApI, durAya29. duzceSTita na. (duSTaM ceSTitam) 12. vata, 25 - 'tato vasati duSkarmA narake zAzvatIH samAH' - theSTA. (tri. duSTaM ceSTitamasya) durAya29., 2 mahAbhArate 5 / 132 / 20 / vartaNUkavALuM. duSkAla puM. (duSTaH kAlaH) huda-huja, pratya, duzcyavana puM. (dur duHkhena cyavanaM bahukAlAnantaraM patanaM bhoMcavArI, 25 samaya. (puM. duSTaH kAlaH kalanamasya) yasya) indra. (tri. duHkhena cyavanaM patanamasya) bhu248thI. ziva-mahAdeva jenuM patana thAya te. duSkula na. (duSTaM kulam) linhita dusa, nIya muda, duzcyAva tri. (duHkhena cyAvyate'sau, dur+cyu+ madhama. dusa, nIya. muTuMba -strIratnaM duSkulAdapi - Nic+karmaNi khal) uvAne 449, touvAne 8890. manu0 2 / 238 / (tri. duSTaM kulaM yasya) linhita - (puM.) maDAva, ziva. dugavANu, adhama TuMgavANu, dulahIna. duzchada tri. (duHkhena chAdyate'sau dur+chad +khala) duSkulIna tri. (duSkule bhavaH kha) nAya. sugama pahA muzkelIthI DhaMkAI jAya tevuM, DhAMkavAne azakya. thanAra, madhamA muTuMba utpanna thanAra, nIya-pApI. (puM.) yo2 namana gandha dravya. duzzrava na. (duHkhena zrUyate'sau, dur+zru+khal) saality.2||str prasiddha me tano vyahoSa. (tri.) | duSkRta na. (duSTaM kRtam) hu4, 5|5-paat:- ubhe duHkhathI sAMbhaLI zakAya tevuM. sukRta-duSkRte bhaga0 2 / 50 / - sukRtaM duSkRtaM loke duzzalA (strI.) dhRtarASTranA te nAmanA. me. putrI.. gacchantamanugacchati-vahnipurANe / (tri. duSTaM kRtamasya) huSTa vAj, pApI-pAtI.. duzzAsana puM. (dus+zAs+yuc) dhRtarASTrano. te nAma.na | duSkRti strI. (duSTA kRtiH ktin) 55, 62 / 225 - me. putra (tri. dus duSTaM zAsanaM yasya) huSTa 'duHkhaM duSkRtiniSkRtiM sukhamalaM saMsArasaukhyojjhanam' zAsanavALo. ___-AtmAnuzA0 / (tri. duSTA kRtiH yasya) pI, duzzikSA srI. (duSTA zikSA prA. sa.) dRSTa zikSa, durAcArI, pApa karmavALuM. khoTo upadeza. duSkRtin tri. (duSTA kRtirasyAstIti ini) thI, duzzilA strI. (duSTA cAso zilA ca) huSTa 5852, hurAyArI, 55 vANu. kharAba ghaMTI, kharAba kapUra. duSkRtya na. (duSTaM kRtyam) duSkRtya, pA5- ubhe sukRtaduzzIla puM. (duSTazcAsau zIlazca) rAma 412. duSkRte-bhagavadgItA 250 / / (tri. duSTaM ninditaM zIlamasya) 40.20. sva.mA.vANu, duSkrIta tri. (durduHkhena krIyate sma iti dur+krI+kta) khoTI cAlacalagatavALuM, duguNavALuM, pASiSTha. thI. maNetuM -krItvA mUlyena yaH dravyaM duSkrItaM (na. duSTaM garhitaM zIlam) poTo-152rAla svabhAva, manyate krayI -prAyazcittatattve / bhoTI DImatavAj.. kharAba cAlacalagata. duSkha na. (duHkhanati AviSkaroti, khan+Da visargasya duS (divA. para a. aniTa-duSyati) duSTa thaj, vi.t2 SakAraH) huna. pAmavuM, duSTa AcaraNa karavuM. duSkhadira puM. (duSTaH khadiraH) . tano kSudra-250, duSkara na. (durduHkhena kriyate iti kR+khal) 052... 2. (na. duHkhena kriyate bhAve khal) huthI. 72 ta, duSTa tri. (duS+kta) husa, adhama, 46.I, durAya25, bhu.2484 thI. 42 ta.. (tri. duHkhena kriyate, kR+karmaNi pitta vagaire. hoSavANu, - mahAkulInAbhirapApikAbhiH khal) bhuvIthI. 2rAya tej, 42vAne. 8. -vane srIbhiH satIbhistava sakhyamastu / caNDAzca zauNDAzca gatvA tapastaptaM vAsudevena duSkaram -devIbhAga0 5 / 1 / 3; mahAzanAcca corAzca daSTAzcapalAzca vajyo:-vaktuM sukaraM kartuM duSkaram -amaru0 41 / mahA0 3 / 233 / 11 / (na.) oDhano roga. Page #284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ duSTagaja-duSpratyAkhyAyin ] duSTagaja puM. (duSTazcAsau gajazca ) aMkuza vagerene nahIM gaNanAro hAthI. duSTacArin tri. (duSTaM carati car Nini) huSTa bha DaranAra, hurAyArI. duSTatA strI, duSTatva na. (duSTasya bhAvaH tal TAp-tva) duSTapAzu. duSTanu tri. (duHsthA tanurasya prA. sa. vede Satvam) huSTa zarIravALuM. zabdaratnamahodadhiH / duSTayoga puM. (duSTazcAsau yogazca ) vaidhRti, vyatipAta vagere zubhakAmamAM varjya yoga, kharAba joga. duSTara tri., duSTarItu puM. (duHkhena tIryate'sau karmaNi khal Satvam/dur+tR+n vede iT dIrghazca Satvam) taravAne azakya, duHkhathI tarAya tevuM, ahiMsya. duSTaraktadRk tri. (duSTA raktA ca dRgasya) pitta vagerenA doSathI rAtAM che netra jenAM te. duSTavRSa puM. (duSTazcAsau vRSazca) duSTa jagaha, gaNIyo baLada, zarIre azakta hovA chatAM dhoMsarIne vahenAro jajaha duSTavRNa puM. (duSTazcAsau vRNazca ) jarAja vA bheno ilAja na thaI zake tevo ghA. duSTasAkSin puM. (duSTazcAsau sAkSI ca ) jarAja-joTo sAkSI, choTI jAnI pUranAra. duSTA strI. (duSyati sma yonidoSeNa, duS + kta+TAp) puMzcalI, vezyA, vyatbhiyArilI. duSThu avya. (dur ninditaM tiSThatIti dur+sthA+ku Satvam) A zabda niMdA arthamAM vaparAya che. (na. dur ninditaM tiSThatIti dur + sthA + ku Satvam) avinaya (tri. durninditastiSThatIti dur + sthA + ku SatvaM ca ) avinIta- avinayavANuM. duSpatana na. (duSTaM patatyanena dur+pat+karaNe lyuT ) apazabda, gANa, hurvayana (na. duHkhena patanam bhAve lyuT) duHkhathI paDavu te. (na. duSTaM patanam ) duSTa patana, adhaHpatana, yAritrayI bhraSTa dhanuM te. duSpatra puM. (duSTAni patrANi yasya) yora nAmanuM sugaMdhI dravya (na. duSTaM patram) duSTa pAMDu, jarAja vAhana, rAjapA rAja agaNa. duSpada tri. (duHkhena padyate, dur+pad +karmaNi khal ) duHkhathI prApta karavA yogya, prApta karavAne azakya. 1091 duSparAjaya puM. (duHkhena parAjIyate'sau dur+parA+ ji+khal) dhRtarASTranI te nAmano kheDa putra. (tri.) chatavAne sazasya, hurbhaya. duSparigraha tri. (duHkhena parigRhyate'sau, dur+ pari + gRh + khal) grhe| 42vAne kharAjya, du:jayI grhe| 42vA yogya - lokadhArAH zriyo rAjJAM durApA duSparigrahAH ' kAmandakIya nItisAre / (puM. duHsthitaH parigrahaH ) duSTa bhAryA, nindrita strI, khoTAM strI vagere sAdhanorUpa parivAra (tri. duHsthitaH parigraho yasya ) 6STa bhAryAvANu, bhenI strI duSTa hoya che te, duSTabhAryaka, duSparihantu tri. (dur+pari+han + khalarthe tun) duHjathI khoTA parigrahavALuM. nAza pamADavA yogya, tyAga karavAne azakya, TALyuM TaLe nahIM tevuM. duSparza tri., duSparzA strI. (dur+spRz+karmaNi khal vA visarga lopaH / duSparza+TAp) khaDaDAya nahIM tevu, sparza na thAya tevuM, muzkelIthI aDakAya tevuM. (puM. dur + spRz + khal) dhabhAso nAmanI vanaspati. duSpAna tri. (duHkhena pIyate'sau ) bhuDelIthI pIvAya kuM. (na. duHkhena pAnam) duHkhathI pIvuM te. duSpuruSa puM. (duSTazcAsau puruSazca) duSTa-nindhita puruSa, DupuruSa. duSpUra tri. ( dur+ puri + karmaNi khal) pUrIna zAya tevu, bharI nazAya teyuM, anivArya - 'duSpUrodarapUraNAya pibati srotaH patiM vADavaH' - bhartRhariH / duSprakAza puM. (duSTaH prakAzaH) aMdhAra aMdhAra. duSprakRti tri. (duSTA prakRtirasya) jarAja prakRtivANu, duSTa svabhAvavANuM. (strI. duSTA cAsau prakRtizca ) niMdya svabhAva. duSprajas tri. (dusthA prajA yasya asic) duSTa prabhavAnuM, kharAba prajAvALuM. duSprajJa tri. (duHsthA prajJA yasya) bhUDha, nirjala vittavAnuM. duSprajJAna tri. (duHkhena prajJAyate'sau dur + prajJA+khalarthe yuc) bhuzDesIthI bhagAya tevu, bhagavAne khazaya (tri. duSTaM prajJAnamasya) duSTa-joTA jJAnavANuM. (na. duHsthaM prajJAnam ) jarAja jJAna. duSpratyAkhyAta tri. (jai. prA. dupyaccakkhAya) huSTa riiteavidhie paccakhANa karela. duSpratyAkhyAyin tri. (jai. prA. duppaccakkhAI) duSTa rIte -avidhie pratyAkhyAna karanAra. Page #285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1092 shbdrtnmhoddhiH| [duSpratyAnanda-dusyatyaja duSpratyAnanda puM. (jai. prA. dupaDiyANaMda) bhAI 732.27 | duSprekSa, duSprekSya, duSprekSaNIya tri. (duHkhena prekSaH, thanAra, duSkRtyamAM AnaMda mAnanAra. dus+pra+IkSa+khal/duHkhena prekSyaH/duHkhena prekSaNIyaH) duSpradharSa, duSpradharSaNa tri. (duSkaraH pradharSo'sya/duHkhena | mathI. muztI thAnezAya te, nevAne sazasya. pradhRSyate, pra+dhRS + ac/duSkaraM pradharSaNaM yasya, | duSmanta, duSyanta puM. (duS doSavatI manyate zakuntalA, dur+pra+dhRS+bhASAyAM yuc) 52(ma.va. 2vAne ma4ya, duS+man+kta) bharata. 20%no pitA, zakuntadAna nI. sA. bha.-98so. na. 6 . tevU. -sAravad pati. duSyanta. 20%1- pauravAnAM vaMzakaro duSmanto nAma balamasmAkaM duSpradharSa durAsadam-mahA0 5 / 151 / 46 / vIryavAn -mahA0 1 / 68 / 3 / -durmukho duSpradharSazca vivitsuvikaTaH samaH- daSama paM. (jai. prA. dasama) chaina siddhAMtarIta saksapie mhaa06|61|25| kALano pAMcamo Aro ane utsarpiNI kALano bIjo duSpradharSaNa (puM.) dhRtarASTrano ta namanI me. putra. mA. duSpradharSaNI, duSpradharSiNI strI. (dur duHkhena pradhRSyate, duSSamaduSSamAkAla puM., duSSamaduSSamA strI. (jai. prA. dhRS+karmaNi lyuTa+striyAM GIp/paunaHpunyena duHkhena dusamadusamA/jai. prA. dusamadusamAkAla) *nazanamA dhRSyate, dhRS+AbhIkSNye Nini+ GIS) samI avasarpiNIno chaTTho Aro, ane utsarpiNI kALano bhoriMgaNI nAmanI vanaspati. pahelo Aro, je 2100 varSanA pramANavALo hoya che. duSpradharSA srI. (duHkhena pradhRSyate pra+dhRS+ac TAp) duSSamaduSSamAja tri. (jai. prA. duzamadusamAa) sema vanaspati dhamAso, khajUrInuM jhADa. ekAnta duHkha che evA ArAmAM janmela. duSpradhRSya tri. (duHkhena pradhRSyaH) maTheya, 5rAma.va. 2vAne duSSamasuSamA strI. (jai. prA. dusamasusamA) utspien| azakya, duHkhathI parAbhava karavA yogya. trIjA ane avasarpiNInA cothA ArAnuM nAma jemAM duSprapaJca puM. (duSTaH prapaJcaH) dRSTa prapaMya, 52 prapaMya. duHkha ghaNuM ane sukha thoDuM hoya che te kALa. duSpramArjitacArin tri. (jai. prA. duppamajjiyacAri) duSSamasuSamAkAla puM. (jai. prA. dusamasusamAkAla) avidhie pUjIne cAlanAra, asamAdhinA trIjA avasarpiNIkAlano cotho Aro ane utsarpiNI sthAnakano sevanAra sAdhu. kALano trIjo Aro- 42000 varSa UNo eka duSpravRtti strI. (duSTA pravRttiH) huSTa pravRtti, duSTa vAtA. koTAkoTi sAgaropama parimita kALa. duSpraveza tri. (duSkaraH pravezo'tra) huthI praveza 42v| | dustaTI strI. (duSTA taTI, jai. prA. duttaDI) 525. yogya, praveza. 42vAne, sazasya- 'saduSpraveze'pi nA. purANasAgare' -candrapra0 / - duSpravezaM durAlakSyaM dustapa na. (duSTaM tapaH, jai. prA. duttava) mutsita. ta5. sUryamaNDalavarcasam -rAmA0 3 / 6 / 2 / / dustara, dustAra tri. (duHkhena tIryate'sau, dus+tR+karmaNi duSpravezA strI. (duHkhena pravizyate, pra+viz+karmaNi khala jai. prA. duttAra) bhu248I thI. tazaya te, du:sI. ac TAp) nyArI nAmarnu . vRkSa. tarI pAra karI zakAya tevuM. duSpasaha, duSprasAha tri. (dus+pra+saha+khal/dus+pra+ dustitikSa tri. (jai. prA. duttitikkha) hussa.Da-mu24AthI. saha+khala sakArasya dIrghaH) saDana. na. thAya te, sahana karI zakAya tevuM. sahana karavAne azakya. dustuNDa puM. (duSTaM tuNDaM vadanaM yasya, jai. prA. duttuMDa) duSpraharSa tri. (duSkaraH praharSo'sya) 4. na. pA. te, huna. (na. duSTaM tuNDaM prA. sa.) jarA bhI - 46. 5mAvAne sadhya, mAna vinAnu. (puM) dhRtarASTrano te nAmano eka putra. dustoSa tri. (jai. prA. duttosa) bhu24I thI. saMtApa. 72rI duSpApa, duSprApaNa, duSprApya tri. (dus+pra+Apa+khal/ | zakAya che, jene saMtuSTa karavuM kaThINa che te. duSkaraM prApaNamasya/duHkhena prApyam) (ma., na. bhegavI. | dustyaja tri. (duHkhena tyajyate, dus+tyaj+karmaNi khal) zakAya tevuM. duHkhathI tajI zakAya tevuM, tajavAne azakya. durmukha / Page #286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dustha-dUta] dustha tri. (duHkhena tiSThatIti, dur+sthA+ka visargalopaH ) huHjayI rahenAra, bhuzDesIthI rahenAra- balirbabandhe jaladhirmamanthe jahne'mRtaM daityakulaM vijigye ! kalpAntadussthA vasudhA tathohe yenaiSa bhAro'tigururna tasya- bhaTTa 2 / 39 / (puM.) tarI, DUDI. dusthiti strI. (duSTA sthitiH, dur + sthA + ktin) duSTajarAja sthiti. greft an. (gr+faui anfaraid sla) gs3l, gaa. dusparza puM. (duHkhena spRzyate iti dur + spRz + karmaNi khal) durAlabhA nAmanI vanaspati (tri.) duHjathI aDI zakAya tevuM. duspRSTa na. (duSTaM spRSTam ) vyA2za prasiddha Sitsparza zabdaratnamahodadhiH / rUpa abhyantara prayatna. rAja dusphoTa (puM.) kheDa bhatanuM hathiyAra. dusvara puM. (jai. prA. dussara visargalopo vA) avAja, kutsitakaNTha, jaina siddhAnta prasiddha karma vizeSa ke jenA udayathI svara karNakaTu thAya che. dussaha tri. (duHkhena sahyate je. prA. dussaha) bhuraDelIthI sahana thAya tevuM. duHkhathI sahana thaI zake tevuM asahya / dussAdhya tri. (duHkhena sAdhyate, duHkhena sAdhayituM zakyaM vA; jai. prA. dussajjha ) 6052. dussoDha tri. (duHkhena soDhuM zakyam, jai. prA. dussahiya) duHkhathI sahana kareluM te, muzkelIthI sahana thaI zake tevu. dussaMcara, dussaMcAra tri. (jai. prA. dussaMcara) bhyAM duHkhathI 46 zAya- 'durgama / ' dussaMbodhya tri. (jai. prA. dussaMboha) 'durbodhya' - duHthI samajI zakAya tevuM. dussaMhata tri. (jai. prA. dussAhaDa) huH jathI kheDatrita resuM. - 'dussAhaNaM ghaNaM hiccA bahu saMciNiyA rayaM ' ( utta. 7, 8) duh (bhvA. pa. sa. seT - dohati) vadha 42vo bhArI nait. (adA dvi. karma. ubha. aniT- dogdhi dugdhe) ghoDavu - 'payo ghaToghnIrapi gA duhanti' bhaTTi0 12 / 73 / - kAmAn dugdhe viprakarSatyalakSmIm dudoha gAM sa 1 / 21 / - rAjan uttara0 5 / 31 / dUdha uDAu yajJAya zasyAya maghavA divam - raghu0 dudhukSasi yadi kSitidhenumenAm bhartR0 2/56 / gan fa. (g6+917) Eleg, ga sesj, cun sej. - 1093 duhAdi (puM.) vyA2zAstra prasiddha khe dhAtuga. saca - 'duh, yAc, daNDa, rudhi, pracchi, ci, brU, zAsu, ji, math, muSAm / karmayuk syAdakathitaM tathA syAnnI, ha, kRS vahAM' - vyAkaraNakArikAyAM paThitaH / ' duhi puM. (duh dhAtunirdeze ik) duh dhAtu, choDadu. duhituHpati, duhitRpati puM. (duhituH pati: a. sa.) mA. duhitR strI. ( dogdhi vivAhAdikAle dhanAdikamAkRSya gRhNAtIti yadvA dogdhi gA iti duh + tRc nipAtanAt guNAbhAvaH) hIDarI, putrI, nyA. duhya tri. (duhyate iti, duh + kyap) hoDavA sAya, dUdha aDhavA. yogya (na.) hugdha, dUdha. dU (divA. A. aka seTa-dUyate) je pAbhavu, duHkha sana 2 - kathamatha vaJcayase janamanugatamasamazarajvaradUnam - gIta0 8 / na dUye sAtvatIsUnuryanmahyamaparAdhyati' - zizu0 5 / 2 / 1 / dU strI. (dep zuddhau bA. kU) Ae 35 kheDa hevatA. dUDabha tri. (dur duHkhena dabhyate'sau, dur+danbh+karmaNi khal ranakArayoH lopaH UttvaM dakArasya DakArazca ) duHkhI, pIDita. (tri. dUrdahaM zatrubhirvinAzayitumazakyam, dur+dah +khal Urephasya lopaH dakArasya DakAraH, hakArasya bhakArazca) zatru vaDe nAza pAbhavAne khazasya. dUDAza tri. (duHkhena dAzyate, dur+dAz + karmaNi khal UtvaM DatvaM) du:jI, pIDita. dUDhI strI. (duSTaM dhyAyati dur+dhyai cintAyAM kartari samprasA0 bhAve vA kvip) 6STa dhyAna DaranAra, huSTa viyAra 22. (strI. duSTaM dhyAyati, dur+dhyai cintAyAM kartari samprasA0 bhAve vA kvip) huSTa buddhi, joTI buddhi dUDhya tri. (duSTaM dhyAyati, dur+ dhyai + khal STutvaM UtvaM ca) duSTa dhyAna 42nAra, nIya, ulahu~. dUNAza tri. (duHkhena nAzyate'sau dur+nAzi + khal UtvaM NatvaM ca) huHthI nAza pabhAuvA yogya, saMDarathI nAza pAmeluM, sarakhuM nahi kareluM. (kuM.) cAtumayiAMga eka yajJa leha. dUta, dUtaka puM. ( dUyate vArtA vahanAdineti, du+kta dIrghazca / dUta + svArthe ka) asaha, saMdezo vaha nAramedhAvI vAkpaTuH prAjJaH paricittopalakSakaH / dhIro yathoktavAdI ca eSa dUto vidhIyate - cANakye 106 / (tri. du + kta) bhoDaleluM gayeyuM, upatapta, duHkha hIghela, duHkhI thayela, saMtAya pAbhela. (na. du gatau bhAve kta) saMtApa, jeha, upatApa. Page #287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1094 shbdrtnmhoddhiH| [dUtakarma-dUravibhinna dUtakarma na. (dUtasya karma) sthanI. saMzo pAyA | dUraga, dUragata, dUragAmin tri. (dUraM gacchati, dUra+ vo te. gam+Da/dUraM gacchati, dUra+gam+Nini) 92 482dUtaghnI srI. (dUtaM khedaM hanti han+Tak+GIp) 460 __ dUragatamanmathA'kSameyaM kAlaharaNasya-za0 3 / cheTe 42. puSpI nAmanuM eka vRkSa. (puM. dUraM gacchati dUra+gam+Da/dUraM gacchati dUra+gam+ dUtatA strI., dUtatva na. (dUtasya bhAvaH tal TAp-tva) Nini) 4. dUta5, dUta ubha, sa65. dUraMgama tri. (dUraM gacchatIti, gam bA. vede kha mum ca) dati, datikA, datI, datIkA strI. (da bAha. ti. 624nA2. cheTenA2. sAdhenA .2. dIrghazca dUyate nAyakAdivArtA- haraNAdineti/dUtireva dUratas avya. (dU+tasil) dUrathI, cheTethI- tad rAjyaM svArthe kan tataSTAp ata itvam/dUti vA DIpa jai. dUratastyajet-paJca0 5 / 69 / - vahati ca parItApaM prA. dUI) -pratikRtiracanAbhyo dUtisaMdarzitAbhyaH- __doSaM vimuJcati dUrataH-gIta0 2 / dI , mAghethI.. raghau0 1853 / -dUtikA parakAryeNa trayo doSAH dUratA srI., dUratva na. (dUrasya bhAvaH tala tataSTApsvayaM kRtAH-paJca0 1 / 178 / -dUtyaH sakhI naTI tva) 25, che14 dAsI dhAtreyI prativezinI / bAlAH pravrajitA kArU: / dUradarzana na. (dUrAt darzanam) dUrathI ho ta, cirl. zilpinyAdyAH svayaM tathA / / kalAkauzalamutsAho nare ta. (na. dUrato dRzyate'nena) dU2thA. ThovAna bhaktizcittajJatA smRtiH / mAdhuryaM narma vijJAnaM vAgmitA | yaMtra, dUrabIna. (tri. dUre darzanaM yasya) dUrathI lonAra, ceti tadguNAH / / etA api yathaucityAdutta- | cheTethI. honAra. mA'dhamamadhyamAH-sA0 da0 3 / 126-127 / saMza... dUradarzanI, dUradarzinI strI. (dUradarzana+striyAM jAtitvAt nArI strI. 2. strI, yA 231, vanaspati dhoNI GISa/dUradarzina +GIpa) pakSiI . riMgae., Puii. pAusa, bhenA paM . dUtI (jai. prA. | dUradarzin tri., dUradRz puM. (dUrAt dUramapi vA pazyatIti dUI) chaina sAdhu bhATe mikSAno hoSa. " dRz+Nini-kvip) dUrathI. 5 52, chaTethA nA2, dUtIpiNDa puM. (jai. prA. dUIpiMDa) samAyAra bhopAthI. bhaviSyana nenAra. (pu.) paMDita, vidvAna, pakSi.. prApta thayelI bhikSA. dUradRSTi strI. (dUrAt dRSTiH ) cial. na.42, dUra thI. ko dUtya na. (dUtasya bhAvaH karma vA dUta+ya) ita55j, dUta- ma -vacanaM ca yathA'smAbhidUtye naH kRSNavigrahe- dUrapAtin tri. (dUraM patati pat+Nini) dUra cheTe 23na2, harivaMze 109 / 49 / 2. 4nAra. (puM.) 4. dUna, dUnavat tri. (du+upatApe ktaH tasya naH diirghshc| dUrabodhin (tri.) dUrathI bhArI sAya te thiyA2. dUta+matup) bhAga vagerenA parizramathA. thADa gaye, dUrabhavya puM. (jai. prA. dUrabhaviya) aidu samaye bhusti saMtau5. pAmelA- 'pittena dUye rasane sitApi tiktAyate ___prApta. 72nA2 (r)q. haMsakulAvataMsa ?' - naiSa0 3 / 94 / (tri. jai. prA. | dUrabhAj tri. (dUraM bhajati bhaj+kvip) cheTernu, idi, dUNa) uzana. 42j - hA ! piyavayaMta dUNo mae tumaM' -sa0 -763 / (puM. jai. prA. dUNa dezInAma0 thI.. dUrabhinna tri. (dUraM yathA syAttathA bhinnam, bhid+kta dUpra (tri.) mauj 2052. takArasya na) ghAyala yeDaM, 9 bhI thaye.yu, dUra dUra (sI.) // 1 // 35. hevatAno meha. (tri. dunoti duHkhena sudhA. hAyesa.. Iyate gamyate vA du+ra dIrghaH, athavA dur+in / dUramUla puM. (dUre'sannikaTe mUlaM yasya) muM4 nAmarnu ikArasya lope rephe pare pUrvANoH dIrghazca) dUra-cheTuM- ghAsa. (tri.) 92 sudhIna bhUNiyaiauj. kiM dUraM vyavasAyinAm- cANakya0 73 / dU2 2381, dUrayAyin tri. (dUre yAti) 2 4nAra, sAdhe. nA2. bhoTe saMtare 28 -zarIrasya guNAnAM ca dUravastraka tri. (dUre vastraM yasya kap) nana-nA. dUramatyantamantaram zarIraM kSaNavidhvaMsi kalpAntasthAyino dUravibhinna tri. (dUre yathA syAttathA vibhinnam) bhUNa guNAH-hito0 1143 / svabhAvathI nirALuM, bIjA svabhAvanuM, badhAthI alaga, dUram (avya.) dUrathI, cheTe. dUra yatuM. Page #288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dUrasaMstha- dRzya ] dUrasaMstha tri. ( dUre samyak tiSThati) dUra rahesa kaNThAzleSapraNayini jane kiM punardUrasaMsthe- megha0 3 / dUravedhin tri. (dUrAdvedho'styasya ini) dUra rakhela nizAnane vIMdhanAra, dUrathI nizAna vIMdhanAra. dUrAt ( dUra - paJcamIvi.) hUrathI, AdhethI - prakSAlanAddhi paGkasya dUrAdasparzanaM varam / dUrAdAgataH / dUrAt parityajyatAm bhartR0 1181 / dUrApAta, dUrApAtin tri. ( dUramApatati A + pat+kartari Na/ Nini) dUra 4nAra, cheTe 4nAra. dUrAplAva tri. (dUramAplAvo yasya) bhoTo DUDI bhAranAra, lAMbI chalAMga bharanAra. zabdaratnamahodadhiH / dUrAlaya puM. (jai. prA. dUrAlaya) dUra sthita Azraya bhokSa, bhokSano mArga. dUrAlayika tri. (jai. prA. dUrAlaiya) bhokSamAM nAra dUrIkaraNa na. ( dUra + cvi + kR + lyuT dIrghazca) 62 42 te, cheTuM kuMte. dUrIkRta tri. ( dUra + cvi + kR + kta dIrghazca) 62 resuM. Azrame dUrIkRtazrame daza0 5 / dUrIbhavana na. ( dUra+cci+bhU+ lyuT dIrghazca) 62 thavu. cheTe dhruvu. dUrIbhUta tri. (dUra+cci+bhU+kta) dUra thayebu, cheTe thayeSu -'dUrIbhUte mayi sahacare cakravAkImivaikAm' -meghduute| dUrUDhA strI. (dUr+ruh+kta rephe pare pUrvANo dIrghaH) eka jAtano kSudra roga. dUre (avya.) 62-cheTe. - svIcakruH sudRzo'GgasauSThavakalA dUre girAM rAjate' -jIvandharaca0 kA0 / na me kiJcit kSaNamapi na pArzve rathajavAt / - bhoH zreSThin ! zirasi bhayamatidUre tat- pratIkAraH - mudrA 0 1 / dUre amitra puM. ( dUre amitraH zatruryasya vede saptamyAH aluk) yogazapayAsa bharutmAMnI kheDa marutU. dUreNa ( dUra - tRtIyAvi.) 62, dUravartI sthAnathI, dUrathI -khalaH kApaTyadoSeNa dUreNaiva visRjyate - bhAminI 09 / 78 / dUretya tri. (dUre bhavaH etya ) dUra thanAra, cheTe dhanAra, dUrathI Avelo. dUrepAka, dUrepAku tri. (dUre pacati pac + uN kutvam a.sa.) ddUra zaMdhanAra. dUreyama tri. (dUre yamo yasya) bhene mATe yama dUra rahesa che te. 1095 dUreritekSaNa tri. (dUre IritamIkSaNaM yena) hUra sudhI dRSTi nAmanAra, trAMsuM. dUroha tri. (duHkhena ruhyate'sau dur + ruh karmaNi khal rephe pare pUrvANo dIrghazca) duHjathI yaDhavA yogya yaDhavAne khazaya dUrArUDhaH khalu praNayo'sahanaHvikrama0 4 / (puM.) sAhitya loDa. dUrohaNa tri. (duSkaraM ArohaM yasya) bhyAM yaDhavaM bhuzDela hoya te. (puM.) sAhitya (na.) te nAbhe kheDa chaMcha, duHkhathI caDhavuM te, duHsAdhya ArohaNa. dUrya na. ( dUre utsAryam yat ) viSThA, bhetuM, bhaja. (na. dUrAya rogadUrIkaraNAya sAdhu yat) vanaspati zaDhayuro.. dUrva (puM.) unamebhyanA vaMzano kheDa rAbha. dUrvA strI. ( dUrvati rogAn aniSTaM vA, durva hiMsAyAm ac rephe pare pUrvANo dIrghaH) hUrvA- kuzAkAreva dUrveyaM saMstIrNeva ca bhUriyam -mahA0 3 / 110 / 17 / pro, projaDa - 'ravimaNimayadIpaM rathyadUrvAsametam' jIva. ca. kA. / dUrvAkANDa na. (durvAyAH kANDam) dhonI 4thyo, projauno samUha, huvAnI samUha. dUrvAkSI strI. (durvA iva akSiNI yasyAH) vasudevanA dUrvAdyaghRta (na.) vaidyazAstra prasiddha auSadha35 ghI. bhAI vRkanI patnI. dUrvAvaNa na. (dUrvAyAH vanam ) projaunuM vana, chUrvAnu vana. dUrvAvat tri. (dUrvA + matup) projauvANu, duvavANuM. dUrvASTamI strI. ( dUrvA priyA aSTamI) (bhAdrapada mAsanI sudI AThama-dhroAThama. dUrvAsoma (puM.) vaidyamAM rasAyanAM aMga3pa garolI eka jAtanI somalatA. dUrveSTakA (strI.) yajJanA aMgabhUta yiti35 kheDa ISTa dUlAza tri. ( dUDAza Dasya la vA) duHthI hiMsA 42vA yogya, hu:jayI bharAya tevu. (puM.) dhanuSa-yAya. dUlikA, dUlI strI. (dUlI + kan+TAp pUrvahrasvazca / dUraM dUratA'styasyAH ac dU khede bhAve kvip rAti dadAti vA rA+karasya la GIS) nIlI nAmanI vanaspati. dUzya na. ( dUyate iti bhAve kvip duH khedaM tAM zyAyate gamayati dU+zyai+ka) taMjU-rAvaTI, vastranuM ghara. Page #289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1096 shbdrtnmhoddhiH| [dUSaka-dRkkarNa dUSaka tri. (dUSayatIti dUSa+Nic+Nvula) - | dUSya tri. (dUSyate iti dUS+Nic+yat upadhAyA UtvaM ca) kUTazAsanakartRzca prakRtInAM ca dUSakAn -manau0 9 / 232 / 689 // 2||5.vaa yoya -sIratnaM duSkulAccApi doSajanaka, dUSita karanAra, doSa mUkanAra khaLa, duSTa- viSAdapyamRtaM pibet / adRSyA hi striyo ratnamApa ityeva nAya. dharmataH -mahA0 12 / 165 / 32 / dUSita. 42vA yogya, dUSaNa tri. (dUSi+kartari lyu) hoSavANu, duSTa, pada- niMdha, 24yanI // 2 // 2 // 2 -rAjyopaghAtaM kurvANA ye 'pAnaM durjanasaMsargaH patyA ca viraho'Tanam / pApA rAjavallabhAH / ekaikazaH saMhatA vA dRSyAMstAn svapnazcAnyagRhe vAso nArINAM dUSaNAni SaT' -hi. de. paricakSate - kaamndkiiy-niitisaare-6|9| (na.) ij(na. dUSi bhAve lyuTa) hoSa- nolUko'pyavalokate vastranu gha2, 52, (na. jai. prA. dUsi) :- za. (na. jai. yadi divA sUryasya kiM dUSaNam-bhartR0 2 / 93 / -hA prA. dUsa) vastra-yA62, tamu-58TI. hA dhik paragRhavAsadUSaNam -uttara0 1 / 40 / (bhUla, / dUSyagaNin (puM. jai. prA. dUsagaNi) me. hainaayaarydoSa mUkavo, kumArikA ityAdinI upara baLAtkAra lohitAcAryanA ziSya. 52vo te. (puM. jai. prA. dUSaNa) rAvanI bhAsIno dUSyamitra puM. (jai. prA. dUsamitta) bhauyavazano nAza thayA putra. (puM.) te. nA. me. rAkSasa-rAno us. pachI pATaliputramAM abhiSikta te nAme eka rAjA. dUSaNAtya (nAmadhA. ubha. aka. seTa-dUSaNAyati, te) dUSyA strI. (dUSyate iti dUS+Nic+yat+TAp) tthAna doSAropa karavo. do dhavAnI horI-hAthIno ta. dUSaNAya tri. (dUSa+zAnac) ghoSa bhUtuM, na.2 72tuM. dUSyudara na. (dUSibhirdoSaiH kRtamudaraM tannAmA rogaH) vaidha. dUSaNAri puM. (dUSaNasya rAkSasasyAriH) zrIrAma, rAmacaMdra. prasiddha te nAmano eka udara roga. dUSayitnu tri. (dUSi+zIlArthe itnuc) dUSita. 4282, dR (Adare tu. A. saka. aniTa-driyate) saDa2 42vo bhraSTa 42nAra, jagAunAra. -dvitIyAdriyate sadA-hito0 pra0 7 / j, bhAna dUSayitR tri. (dUSi+Nic+tRc) hubhAri.652 pAra Apa, -'nipIya yasya kSitirakSiNa: kathAM tthaa'karanAra, dUSita karanAra-bhraSTa karanAra. 'driyante na budhAH sudhAmapi' -naiSa0 11 / mana dUSita tri. (dUSi+kta) dUSa9 mAda -dUSitaH sarvalokeSu Ausj, dhyAna. 2j -bhUri zrutaM zAzvatamAdriyanteniSAdatvaM gamiSyati-rAmA0 / 45o. hA j, dUSa! mA0 1 / 4 / (vadhe. svA. para. sa. ani-dRNoti) vadha prApta. 428, praSTa 42j, hopa. pAmej, -na bhIto 42vI, bhArI nAma, 12 bhA2j.. maraNAdasmi ke kevalaM daSitaM yaza:-maccha0 10 / 27 / dRka strI. (pazyatyanena dRza+karaNe kvipa) sajanetra vyabhiyAna sAveDaM mAsa, agasa, jA. (puM. soyana -dRzA dagdhaM manasijaM jIvayanti dRzaiva yAH / jai. prA. dUsia -dUsita-dUsiya) meM 4.512no. napuMsa.. virUpAkSasya jAyinIstAH stumo vAmalocanAH-sA0 dUSitA strI. (dUSita+striyAM TAp) unyA avasthAmA da0 / (srI. pazyatyanena+bhAve kvip) zana -tAM bagaDelI, je kanyAno balAtkAre saMbhoga thayo hoya nAdhyagacchad dRzamatra sammatAm / prapaJcanirmANavidhiryayA te. bhavet-bhAga0 2 / 9 / 5 / buddhi. (tri. pazyatIti dUSin (tri. dUS+Nini) dUdha prApta. 4282, duSTa, dRz+kartari kvin) lonA2. (na. dIryate iti vA. ghoSavANu, dUSaeA dAvanAra. (puM. jai. prA. dasi) kak hrasvazca na kitvam) jADo, chidra. napuMsakano eka bheda. dRkANa na., dRkkANa puM. jyotiSazAstra. prasiddha zinI dUSi, dUSikA, dUSI, dUSIkA strI. (duS+ina/dUSi trIjo dazAMza rUpa aMza. svArthe kan TAp/dUSi+GIS/dUSayatIti dUSi+Ikan / dRkkarNa puM. (dRk netrameva karNo'sya) sarpa, nA -dRkkoM tataSTAp) bhajano mesa-yA531, raMganI pAchI, dUSa.. mazakaH zilA sarasijaM bANo jalaukAH zukaH, karanArI strI. zubhrAMzurgaNako kulottamabalI pAntho namazcAtakaH / dUSIviSa na. (dUSayatIti dUSi bAhulakAt I tataH vAdI cakracaro bako madhuliho lAlATiko lampaTaH, karmadhArayaH) maMtra, dhAtu, puTTI, auSadhi vagairethA tare zrImadbhoja ! bhavantu viMzatiramI tvadvairiNAM sevakAH te viSa. -viSaM hi dUSIviSatAmupaiti-mAdhavAkaraH / / -kazcit / Page #290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ karNI - dRDhatA ] dRkkarNI strI. (dRk netrameva varNo'syAH striyAM jAtitvAt 319) 2014. dRkkarman na. (garthaM dRSTyarthaM karma) grahonAM darzana jJAna mATenuM karma. dRkkSepa puM. ( dRzaH kSepaH) dRSTipAta, na42 nAMjavIbhedu dRkpatha puM. ( dRzaH panthAH ac) dRSTinI mArga, dRSTi yogya sthAna. dRkprasAdA strI. ( dRzau netrau prasAdayatIti, dRz+pra+ sad+Nic+aN+TAp) bhenA saMbhnathI Aja sva2cha thAya tevuM 'dusattha' nAme aMna. dRkpriya tri. ( dRzo: netrayoH priyaH) dRSTine priya, AMjane game tevu. dRkpriyA strI. ( dRza: netrayoH priyA) zolA-sauMdarya. dRkzakti strI. (dRkprakAzanameva zaktiH) prakAza 3pI zaitanya, AMjanI bhevAnI zakti (puM. dRkprakAzanameva zaktirasya) sarva prakAza yetana puruSa. zruti puM. ( dRzau eva zrutI karNau yasya) sarpa, sAtha. dRgadhyakSa puM. (dRzoH netrayoradhyakSaH adhiSThAtRdevaH) sUrya, AkaDAnuM jhADa. dRgala na. ( dRze darzanAya alati al paryAptau ac) vibhAga, TuDuDI.. dRggati strI. ( dRzaH gatiH) khAMjanI gati, dRSTinI gati. dRggola puM. (dRksthataH gola :) jagoNazAstramAM gola, khagolano aMtargata eka gola. dRgjyA strI. (dRSi jyeva) bhyotiSazAstra prasiddha hinamAna zodhavA mATe zaMku chAyAmAM vaparAtI kSetrastha jIvAchorii.. dRglambana zabdaratnamahodadhiH / na. (dRz + lamb + lyuT ) grahaNa jovAmAM upayogI daku kSetrastha laMba. dRgvilAsinI strI. (dRzi vilAso yasyAH ) vezyA. dRgviSa puM. (dRzi netre viSaM yasya) nI dRSTimAM aura hoya tevo sarpa. dRgvRtta na. ( dRza: pracArasthAnaM vRttamiva ) goja khAravANuM dRSTinA pracAranuM sthAna. dRGnati (strI.) ahe| darzanamAM upayoga 3ye 6zavilI dak pracAranI eka nati. dRGmaNDala na. ( dRzaH tatpracArasya maNDalamiva) goja baMdhamAM AvatuM goLAkAra eka maMDala. 1097 dRDaka (puM.) rAMdhavA bhATe bhInamAM johelo yUso - yUsa. dRDha na. (dRha vRddhau kta pratyayena nipAtanAt sAdhuH iDabhAvaH) lojaMDa-soDhuM, atizaya (puM.) teramA raumya manuno eka putra, dhRtarASTrano eka putra, rUpaka bheda - dRDhaH prauDho'tha khacaro vibhavazcaturakramaH / nizArukaH pratitAlaH kathitAH sapta rUpakAH / / tallakSaNaM yathA-dRDhAkhyaH syAllaghudvandva tAle ca haMsalIlake / caturdazAkSarairyuktaH zRGgAre parikIrtitaH - saGgItadAmodare / DuTTa gaNita bheTa. (tri. dRh + kta nipAtanAt sAdhuH) aDie - tadAkAro zrutaM tAbhyAM vAgbIjaM sumanoharam / gRhItaM tatastAbhyAM tasyAbhyAso dRDhaH kRtaH devIbhAga0 1 | 6 | 31 | zaktivANuM, samartha, ghaTTa, sthUla, azithila, bhaSThajUta, auga- tasyAH kariSyAmi dRDhAnutApam -kumA0 3 18 / dRDhakaNTaka puM. (dRDhAni kaNTakAni yasya) kSudra uMTavANuM vRkSa, bhASAmA 'vasa khAMDA..' dRDhakANDa puM. (dRDhaH kaThinaH kANDaH skandho'sya ) vAMsanuM jhADa. (puM. dRDhaM kANDaM yasya) ddIrgha roDiSaDa, rohisa nAmanuM ghAsa. dRDhakANDA strI. (dRDhakANDa +TAp) pAtAsagAruDI nAmanI satA-vesaDI. dRDhakSAtra (puM.) te nAmano dhRtarASTrano kheDa putra. dRDhakSurA strI. (dRDhaH kSura iva agrabhAgo yasyAH) s bhatanuM ghAsa. dRDhaketu puM. (jai. prA. dRDhakeu) bhairAvata kSetramAM thanAra caudamA tIrthaMkaranuM nAma. dRDhagAtrika tri. (dRDhaM gAtraM yasya) bha4jUta zarIravANuM. dRDhagAtrikA strI. (dRDhaM gAtraM yasyAH kap kApi ata itvam) bhatsyaeDI nAbhe vanaspati. Dhagranthi puM. (dRDho granthiH parvAsya) vAMsa-vAMsaDo vAMsanuM ADa. (tri.) bhajUta gAMDavAj. (strI. dRDhA granthiH) bhabhUta gAMDa, rAga-dveSAhinI ajaya graMthi.. dRDhacchada na. (dRDhaH chado'sya) ddIrgha roDiSa nAmanuM ghAsa.. dRDhacyuta (puM.) pa25raMbhaya rAbhanI putrIthI bhelo agastya munino eka putra. dRDhataru puM. ( dRDhastaruH vRkSaH) dhAvaDInuM Au dRDhatA strI. (dRDhasya bhAvaH tal TAp) dRDhapazuM DIpazu, bhajUtapazu, sthirapazuM. Page #291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1098 shbdrtnmhoddhiH| [dRDhatvaca-dRDharathA dRDhatvac puM. (dRDhA tvagasya) 'yAvanAlazara' 206 mI. dRDhapraroha puM. (dRDhaH praroho yasya) 43do- . dRDhadaMzaka puM. (dRDhaM daMzati daMz+Nvul) me. tak. | dRDhaprahArin tri. (dRDhaH prahAro'styasya ini) bhabhUta 484tu-mA.. mahA2. 72nAra, Qua prahAra 42nAra (puM. jai. prA. dRDhadhana, dRDhadhanus puM. (dRDhaM dhanaM nizcayarUpA saMpadyasya/ daDhappahAri) me chaina muni. mI prathama, yorInA dRDhaM dhanurasya samAsAntavidheranityatvAnnAnaG) zAsya nAyaka hatA ane pAchaLathI dIkSA laI svarge gayA. muni. dRDhaphala puM. (dRDhaM phalamasya) nANiya2rnu u. dRDhadhanuSa puM. (je. prA. dRDhadhanu) OMbUdvIpanA bharatakSetramai dRDhabandhana na. (dRDhaM bandhanam) masUta dhana. ane airavata kSetramAM thanAra kulakara. dRDhabandhina tri. (dRDhaM yathA syAttathA badhnAti Nini) dRDhadhanvan tri. (dRDhaM dhanurasya anaG) ma4bhUta dhanuSavANu, | masUta. bAMdhanA2. dhanurvidyAmAM kuzaLa. (.) te nAme paravaMzI eka | dRDhabandhinI strI. (dRDhaM yathA syAttathA badhnAti svAzrayaM 28 . dRDhabandhina+GIp) zyAmA-gajInAmanI satA-ve.sI. dRDhadharman tri. (dRDhaH dharmo'sya anaG) he dharmamA nizza. dRDhabIja puM. (dRDhaM bIjamasya) 40.27-2nu, , loya te. (puM. jai. prA. daDhadhamma) me. hevarnu nAma. 'vAuiyAnuM sAu, pAvaNarnu u. (na. dRDhaM bIjam) dRDhadhRtika tri. (jai. prA. daDhadhiIya) bhatizaya ghevANu. 56 jI-Niyo. (tri. dRDhaM bIjamasya) bhabhUta dRDhanizcaya puM. (dRDhaH nizcayo'sya) sthi2praza, AtmazanI, ___alaj, 45 jIvANu. tatva.za. (tri.) 1. nizcayavANa, sa DapANaM. dRDhabhUmi strI. (dRDhA bhUmiH) 40 prathivI. (puM. dRDhA dRDhanIra (puM.) (dRDhaM kAlena dRDhatAM prAptaM nIraM yasya, dRDhaM bhUmiravasthA yasya) bhananI sthiratA 42vA bhATe pracuraM nIraM yasminiti vA) nANiyeranu, kAu. yo.stra prasiddha meM 1.512no. yogAbhyAsa. - 'sa dRDhanemi puM. (dRDhA nemirasya) bha4bUta nami.-28, ta dIrghakAlanairantayesatkArasevito dRDhabhamiH' - dhArAvAmA 25. (puM. jai. prA. daDhanemi daDhaNemi) yogadarzanam / tIrthaMkaranA bhAInuM nAma. "aMtagaDasUtranA cothA varganA dRDhamati tri. (dRDhA matiryasya) 54bUta-403 viyAra dazamA adhyayananuM nAma, neminAtha (tIrthaMkara) prabhunA vANI-viyAno 54. dRDhamuSTi puM. (dRDho muSTirdhAraNe dhAraNAya vA yasya) mAI. jA-talavAra vagere. (tri. dRDhaM yathA syAttathA baddhaH dRDhapatra puM. (dRDhaM patramasya) disana 3. dRDhapatrI strI. (dRDhaM patram asyAH GIS) valvajA nAmanA dAnArthamaprasArito muSTirasya) 1595-sUma-bolI nigRhItaH kandharAyAM zizunA dRDhamuSTinA. eka vanaspati. harivaMze 20198 / (tri. (dRDhaH muSTiryasya) ma4pUta. dRDhapAda puM. (dRDhaH pAdaH padanaM jJAnamasya) AL. bhUThIauj. (tri. dRDhaH muSTiH tadAghAto yasya) 4sUta (tri. dRDhaH pAdaH padanaM jJAnamasya) 4. nizcayavANu. mUTha mAranAra, daDhamUTha vaDe AghAta karanAra, (puM. dRDhazcAsau pAdazca) nizcaya, 6-zAna. dRDhamUla puM. (dRDhaM mUlamasya) muM04 tR5, nANiya2rnu kA3, dRDhapAdA strI. (dRDhaH pAdaH mUlaM yasyAH TAp) yavatiktA eka jAtanuM manthAnaka ghAsa. nAmanI vanaspati. dRDharaGgA strI. (dRDho raGgo raJjanamasyAH) 32530. dRDhapAdI srI. (dRDhaH pAdaH mUlaM yasyAH striyAM GIS) dRDharatha puM. (dRDho ratho'sya jai. prA. daDharaha) 6zamA bhoMya AMbalI. tIrthakara zItaLanAthajInA pitAnuM nAma, e nAmanA dRDhapRSThaka puM. (dRDhaM pRSThaM yasya kapa) yo . gata avasapiena esa.42. (puM. dRDho stho'sya jai. dRDhapratijJa puM. (jai. prA. daDhapaiNNa) sUmivatAnA ___prA. daDharaha) dhRtarASTrano te. namAnI se putra, kSeyu "AvatA bhavanuM nAma, aMbaDa saMnyAsInA AvatA vaMzamAM pedA thayela te nAmano eka rAjA. trIjA bhavanuM nAma, gozALAnA jIvanuM nAma, e dRDharathA strI. (jai. prA. daDharahA) vyantaranA dranI nAmanI meM zrI. (tri. dRDhA pratijJA yasya) 48 paTarANInI bAhya pariSadU, bhavanapatinA indranA pratijJAvALuM, pratijJAmAM daDha rahenAra. lokapALanI devInI bAhya sabhA. Page #292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dRDharuci - dRTheSudhi] dRDharuci (puM.) DuzadvIpanA pati hiraNyaretasa paiyavratano putra. (tri. dRDhA ruciryasya) sthira rAgavA, prajasa zivANu, dRDha samativANuM. (strI. dRDhA ruciH ) 67atyanta ruthi, atyanta prIti, 42chA, samatisabhyatva zraddhA- 'hIno'pi rucyA rucimatsu tadvat / ' dRDhalatA strI. (dRDhA kaThinA latA) pAtAsa gAruDI nAmano velo. zabdaratnamahodadhiH / Dhaloman tra. (dRDhAni lomAni yasya ) 44 vAja vANuM, vAMTavANuM. (puM.) bhUMu-42. dRDhalomA, dRDhalomnI strI. (dRDhAni lomAni yasyAH TAp / dRDhaloman striyAM GIp vA) bhUMDA, DumrI, kaThaNavALavALI strI. dRDhavarman tri. (dRDhaM varma yasya anaG) bhajUta antaravANuM. (puM.) te nAme dhRtarASTrano putra. dRDhavalkala puM. (dRDhaM valkalamasya) sopArInuM jhADa, laghuyanuM jhADa. (tri.) 44 chAsavANuM. dRDhavalkalA, dRDhavalkA strI. (dRDhaM valkalaM yasyAH) bhIMDI-AMboI nAmanI vanaspati. dRDhavRkSa puM. (dRDha: vRkSaH) ghAu nAbhe vanaspati- dhavavRkSa. dRDhavya (puM.) te nAme kheDa RSi, dRDhavrata tri. (dRDhaM vrataM yasya) sthira saMsyavANuM, 6Dha vratavANuM. (puM.) kheDa chaina tIrtharanuM nAma (na. dRDhaM ca tadvrataM ca 67 vrata, jayasa saMstha dRDhasaMdha tri. (dRDhA sandhA'sya) bha4bhUta pratijJAvANu, aga vratavANuM, sthira sAdhanavANuM kRtasandhAbandhA roSAndhA sA kandhAgAraM praviveza' jIvaM. ca. kA. / (puM.) te nAme dhRtarASTrano kheDa putra. dRDhasandhi tri. (dRDhaH sandhiryasya) bhabhUta sAMdhAvANuM. chidra na rahe tema sAMdheluM, dRDha sAdhanavALuM. (puM. dRDhazcAsau sandhizca) bhaSThabhUta saMdhi. dRDhasUtrikA strI. (dRDhaM sUtraM yasyAH sUtra + Than+TAp ata itvam) bhUrvA-bhoravela nAmanI kheDa vesaDI. dRDhasena puM. (dRDhA senA yasya) 4nabheSThayanA vaMzamAM peThA thayela te nAmano eka rAjA. dRDhasauhRda tri. (dRDhaM sauhRdaM yasya) sthira mitratAvANu, maitrI mAM jayasa - 64. dRDhaskandha puM. (dRDhaH skandho'sya) kheDa bhatanuM jhADa - kSIrIvRkSa. (tri. dRDhaH skandho'sya) 6Dha sndhavANuM. 1099 dRDhasyu (puM.) agastya RSinI lopAmudrAthI unmesI putra ISmavAha RSi. dRDhahanu (puM.) sabhIDhavaMzI kheDa rAma. dRr3hahasta puM. (dRDhaH hastaH hastavyApAro'sya) talavAra vagere vAparavAmAM daDha hAthavAlo yoddho. (kuM.) dhRtarASTrano te nAmano kheDa putra. (tri. dRDhaH hasto yasya) bhajUta hAthavALuM. dRDhA strI. ( dRh + kta+TAp) loyAMjalI. dRDhAkSa puM. (dRDheskSiNI yasya) te nAmano kheDa rAbha. dRDhAGga na. ( dRDhamaGgamasya / dRDhaM ca tadaGgaM ca) hIro.. (tri.) bhajUta aMga-zarIravANuM. dRDhAdi (puM.) vyA2zazAstra prasiddha te nAmano kheDa zabda gae. sa ca yathA- dRDha, parivRDha, vRDha, bhRz kRz, vakra, zukra, cukra, Amra, kRSNa, lavaNa, tAmra, zIta, uSNa, jaDa, badhira, paMDita, madhura, mUrkha, mUka, javana / dRDhAyu (puM.) trIbha sAvaza manuno te nAmano kheDa putra. dRDhAyudha puM. (dRDhamAyudhaM tadvyApAro yasya) yuddha bhArgabhAMthI pAchI nahIM iranAra yoddho-zUravIra. (puM.) dhRtarASTranI te nAmano eka putra. dRDhAyuS (puM.) khUdvIpanA bharata kSetramAM thanAra pAMyamA tIrthaMka2nA pUrvabhavanuM nAma, bharatakSetranA eka bhAvI dusa.12. dRDhAzva (puM.) dhuMdhumAra rAbhano putra. dRDhiman puM. (dRDhasya bhAvaH imanac) 6DhatA, bhabhUtapazuM agapa-dADha. dRDhIkaraNa na dRDhIkAra puM. (dRDha + cvi+kR+ lyuT cvezca dIrgha/ dRDha+cvi+kR+ghaJ dIrghazca) 67 42 teta te. dRDhIkRta tri. (dRDha + cvi + kR + kta dIrghazca) manujUta durela, chaDha rela, puSTa rela - dRDhIkRtavizuddhadRk' - sAgaradha0 / dRDhIbhavana na, dRDhIbhAva puM. (dRDha + cvi + bhU+ lyuT dIrghazca/dRDha+cvi+bhU+ghaJ dIrghazca) bhabUta thavu, Dha, khaga, puSTa thavu. bhUta tri. (dRDha + cva bhU+kta dIrghazca) 6Dha thayesa, majUta thayela, puSTa thayesa. dRDheyu (puM.) te nAmano se RSi budhi puM. (dRDhaM yathA syAttathA baddhaH iSudhiryena) bhajUta lAthAvAno yoddho. (puM.) te nAmano kheDa rA.bha. Page #293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1100 shbdrtnmhoddhiH| [dRta-dRz dRta tri. (Adare. kta ) mA62 42j. sat2 39. / dRpta tri. (dRpyatIti dRp+kartari kta) garviSTha -yadAzrauSaM (tri. dR vidAre kta bAhulakAt hrasvaH) suM ___ kAlakeyAstataste paulomAno varadAnAdya dRptAH - yore. mahA0 1 / 1162 / Daba pAbhara. (puM. dRp+kta)vi . dRtA strI. (driyate sma dR+kta TAp) 7, 2jA. dRpyat tri. (dRp+zyan+zata) garva 42, 4. pAmatuM. dRti srI. (dR vidAre+ti kit isvazca) tema pA dRpra tri. (dRpati, dRp bAdhane rak) amaj, 2012.. vagaire pravAhI pArtha rAjavAna yAmArnu pAtra, yAma31nI. | dRph (kleze, tu. mucAdi. para. a. seTa-dRmphati) .za. dhamaNa bataka vagere, eka jAtanuM mAchaluM, galakaMbala- bhavo. gAya vagairenI. 126namA 425sI., vAmauj dRbdha tri. (dRbhyate, dRbh granthane+karmaNi kta dRbh bhaye yAmaI -'yadvA dRtistarati yajjalameSa nUnamantargatasya kartari kta vA) gUMthej, bhaya pAbhela. (na. dRbh bhAve marutaH sa kilAnubhAvaH' -kalyANamandirastotram / / kta) jtha, bhaya bhavo, bhaya. megha, yajJavizeSa karanAra yajamAna. dRbh (granthane, curA. u. saka. seTa-darbhayati, te) (grathane dRtidhAraka puM. (dRtiM ityAkArakaM dhArayati dhAri+Nvul) vA. tu. para. sa. seTa-dRbhati) gUMtha. (bhaye, curA. me tanuM vRkSa. -'AkanapAta / ' ubha. a. seTa-darbhayati, te) (bhaye, bhvA. para. a. dRtivAtavatorayana na. (dRtivAtavatoH ayanaM a. sa.) seTa-darbhati) bhaya. pAmako, jI. te nAmanuM eka jAtanuM satra. dRbhIka puM. (dRbh+bAhulakAt IkaG) te. namAnI saDa itihari puM. (dRtiM carmamayaM dravyaM harati, dRti+ha + pazau sasu.2. kartari in) dUtaro. dRmicaNDezvara (puM.) matsyapu29'mai 3TuM, ta. nAmarnu dRtihAra puM. (dRti upapade ha+pazoranyatra aN) mIstI- eka zivaliMga. pakhAlI, masaka laI janAro, cAmaDAnI dhamaNa laI dRvan tri. (dR vidAre kvanip bA. vede hrasvaH) thI. nAra. nainAra, sii najanA2. dRtya tri. (dR+karmaNi kyap) bhA62 42vA yogya. (na. | dRz (cAkSuSajJAne, bhvA. para. saka. aniT pazyati) dR+bhAve kyap) // 62, sat2. .. -Atmavat sarvabhUteSu yaH pazyati sa paNDitaH dRdhra (na.) yona na.javAnadvArane ronA2. -cANa0 5 / 5g, zana. 2 -pazyati candraM lokaHin (avya.) si arthamA tathA 48 mevA arthamA durgAdAsaH / anu+dRz anu35. 6zana 72j, yogya vaparAto avyaya. zato. abhi+dRz sanmumo. -utkalAdarzitapathaH dRnph (tudA. para. a. seTa-dRphati, dRmphati) 22. kaliGgAbhimukho yayau-raghu0 4 / 38 / yAre ta23 yogya pAma, du:vI tha. rIta. lo. ava+dRz nIyA 5DIne ko. A+dRz dRnphU strI. (dRnph+kU ni0 na nalopaH) 2.3 1.52nI. sanmumane, thAre ta26 dj. ud+dRz nIye. 236uk, sanIti, . ye se athavA utprekSA 42 -utpazyataH dRnbhU . (dRn hiMsAyAM bhavati bhuvaH kvip) indra siMhanipAtamugram-raghu0 2 / 60 / -utpazyAmi drutamapi 4%8, 20%t, Na-yama, sUrya, 4133AnuM 3. (strI.) sakhe ! matpriyArthaM yiyAsoH kAlakSepaM kakubhasurabhau ya, sA59. parvate parvate te-megha0 22 / upa+dRz sabhI5i dj dRpa (bAdhane, tu. para. sa seTa-dRpati) hunaj, alu -rAjJaH puro mAmupadRrzva-hi0 3 / - nayavidbharnave rAjJi 42vo, sAra 42vo -sa kila nAtmanA dRpyati- sadasaccopadarzitam-raghu0 4 / 10 / ni+dRz dRSTAnta uttara0 / -dRpyadAnavadUyamAnadiviSad durvAraduHkhApadAm 35. Tho, sanmuma ho. parA+dRz viparIta dj, gIta0 9 / (sandIpane, curA, ubha. sa. seT darpayati, UlaTuM jovuM-jevuM rUpa hoya tenAthI viparIta jovuM. darpayate) (harSe garve ca, divA. para. aka0 veTa- pari+dRz yAre ta23 j, bhAga 57 madhe dRpyati) sandIpane, bhvA. para. sa. seTa-darpati) aj, ko.. pra+dRz sArI rAta ko. prati+dRz tulya. 35 samuag, 432 42, DAmako, garviSTha thaq. | . vi+dRz vizeSa. uzana .. sam+dRz Page #294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dRzati-dRSTadoSa] shbdrtnmhoddhiH| 1101 sArI. zata. te -AtmAnaM mRtavat saMdRW-hi0 1 / (tri. | dRzyakAvya na. (dRzyaM kAvyam) .vA. yogya 1123 pazyatIti, dRz+kartari kvin padAnte ku) ThonA2-hemanAra, 3 -dRzya-zravyatvabhedena punaH kAvyaM dvidhA matam / sanI (strI. dRz+bhAve karaNe ca kvin)ote, he dRzyaM tatrAbhineyaM tadrUpAropAt tu rUpakam -sA0 ta, na.42-6STi -anadhigataparimalA'pi hi harati dRzaM- d06|1| mAlatImAlA / indriyathI. Lj, sama4 vagere, zAna, dRzyatA strI., dRzyatva na. (dRzyasya bhAvaH tal TApa3. saMnyAnI. saMzaUL, netra-in. -saMdadhe dRzamudagratArakAm- tva) dRzya5, nevA yogyapa, sundaratA. raghu0 11 / 69 / dRzyAGka puM. (dRzyaH aGkaH) ISTa 2.28. dRzati srI. (dRz+bAhu. bhAve atik) 4zana, hema, dRzyAdRzya tri. (dRzyaM ca adRzyaM ca) nevAne yogya ane nahIM jovA yogya. dRzad, daSaT strI. (dRzada, pRSodarA0 sAdhuH) zilA- dRzyAdRzyA strI. (dRzyA ca adRzyA ca) sabhAsa. tithi, paththara, khaDaka, kariyANuM vagere daLavAno paththarano aMgirasanI trIjI kanyA. pATo. dRzvan tri. (daz+kvanip) nA2-hemanA2- 'yo vizvaM dRzadvatI, dRSadvatI strI. (dRzat pASANo'styasyAmiti vedavedyaM jananajalanidherbhaGginaH pAradRzvA' - dRzat+matup masya vaH) ta nAmanI meM nahI - akalaGkASTake / zruti pAradRzvA-raghu0 5 / 24 / , - dakSiNena sarasvatyA dRSadvatyuttareNa ca / ye vasanti vidyAnAM pAradRzvanaH-raghu0 1 / 23 / kurukSetre te vasanti triviSTape -mahA0 3 / 83 / 4 / dRSatsAra puM. (dRSadaH sAra iva sAro yatra) bha72 nAmarnu kAtyAyanI-dugI devI, te nAmanI RSi vizvAmitranI dordU, sAno 312. patnI.. dRSad strI. (dIryate'sau dR+adi+Suk hrasvazca) zikSAdRzA strI. (dRz halantatvAdvA TAp) Hin, netra, dRSTiyA. 5thya2- tatra vyaktaM dRSadi crnnnyaasmddhendumaule:icchavA yogya. megha0 57 / masAlA vagaire vA2vAnI 5852. dRzAkAkSya na. (dRzA-dRzayA vA AkAGkSyama) bha. dRSadimASaka puM. (mASaH zulkatvena dIyate+kan, dRSadi dRzAna puM. (pazyatIti dRz+Anac+kicca) 54sa., peSaNavyavahAre rAjJe deyo mASakaH) 20%ne ghaMTa. 652 prahUlAdano putra virocana, AcArya, upAdhyAya, brAhmaNa. apAto eka prakArano ghaMTI-vero. (dRzyata'nanIta dRz+Anac) yAti-ta- pra.za. dRSadopala (puM.) 5552nI. nsaa-tthen| 752 masAlA (tri. karmaNi Anac) dRzyamAna. dRzi, dRzI strI. (dRzyate'nayeti dRz+bhAve ki. athavA pIsavAmAM Ave che tevI zilA. dRSTa tri. (dRz+karmaNi kta) hoya.j, dj, dRz+in sa ca kit/dRz bhAve ki+in vA, sa j - 'dRSTeSa yeSa hRdayaM tvayi toSameti / ' -bhaktAmarastotre / ca kit GIp vA) netra-dRSTi- madhye kRzo vahasi yatra dRziH zritA me- bhAgavate 5 / 2 / 12 / 5.712, -ke ne dAnIM dRSTaM vilobhayAmi-vikama0 2 / yetana puruSa. -cetanaH puruSaH - pAtaJjalayoga0 2 / 25 / (na. dRz+bhAve kta) hote, 6zana, Aauct2, 45.ti. -draSTA dRzimAtraH zuddho'pi pratyayAnupazyaH / potAnA dezamAM rahela cora vagerethI rAjAno bhaya, dRzimAtraH iti dRkzaktireva vizeSeNa parAmRSTetyarthaH pArakA dezathI rAjAne potAnA dezanA dAha-nAza iti bhASyam / zana. vagereno bhaya, gaNitazAstra prasiddha eka gaNita, dRzIka, dRzenya tri. (dRz+karmaNi bA. Ikak / hemAva. ___ dRz+kenyan) vA yogya, hemAvaDe, sun62. dRSTakUTa na. (dRSTaM kUTaM yasmin) ko 43vata, 6uuj, dRzopama na. (dRzAyAH upamA yatra) ghANu ubhA. oya.. dRzya tri. (dRzyate dRz+karmaNi kyapa) nevA yogya, dRSTadoSa tri. (dRSTo doSaH rAgalobhAdiryasya) thI. sun62, sampUra vaya - 'AstAmanaGgI doSa jaNAyelo che te, prItilobha vagere doSa jeno karaNAdbhavena dRzyaH smaro neti purANavANI' - naiSa0 / / 4.yeto. chata- dRSTadoSe'pi viSaye mamatvAkRSTa(na.) dAdAvatI' anya prasiddha me pra.t2nAzita. cetanaH- mArkaNDeye / (tri. dRSTo doSo mithyAjJAnajanya Page #295 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1102 vAsanA yatra) mithyAjJAnathI utpanna thayelI vAsanA mAM jAyesI che te. (tri. dRSTaH jJAto doSo yena) chidra jonAra zatru vagere. dRSTanaSTatA strI, dRSTanaSTatva na. ( dRSTanaSTasya bhAvaH tal TAp-tva) dRSTikhe jisaDusa na paDavu te, DoI paNa ThekANe dRSTimAM na AvavuM te. dRSTapratyaya tri. (dRSTena darzanena pratyayaH vizvAso yasya) dekhavA mAtrathI jemAM vizvAsa bese tevuM, jeno vizvAsazraddhA lokomAM prasiddha hoya te. dRSTarajas strI. (dRSTaM rajo ArtavaM yasyAH) 24svasA strI-khaTAvavANI strI, madhyama prauDhA strI.. dRSTalAbhika tri. (jai. prA. diTThalAbhiya) hIDelA ane paricita dAtAra pAsethI dIThelI vastunI gaveSaNAzodha karanAra. dRSTasAdharmya na. (dRSTasya sAdharmyam, jai. prA. diTThalasAhamma) kheDa vastu bheha tenA uparathI tenA ThevI bIjI vastunuM jJAna thAya te; anumAnano eka prakAra. dRSTAnta puM. (dRSTo'nto viSayaparicchedo yatra) udhAhara jaso dRSTAnta -'vAdiprativAdinoH sampratipattiviSayo'rthaH dRSTAntaH / ' pUrNacandrodayAkAGkSI dRSTAnto'tra mahArNavaH- zizu0 2 / 31 / te nAmano kheDa arthAlaMkAra dRSTAntastu sadharmasya vastutaH pratibimbanam -sA0 da0 10 / 698 / zAstra, bha25. dRSTAntatas avya. ( dRSTAnta+tasil) dRSTAntathI, udhAharaeAthI, zAstrathI, maraeAthI. dRSTi strI. (pazyatyaneneti dRz + karaNe striyAM ktin) netra -dRSTA dRSTimadhodadAti kurute nAlApamAbhASitAsA0 da0 3 / 68 | buddhi. (strI. dRz + bhAve ktin) 6rzana, jJAnamAtra, prakAza, grahonuM dRSTi'thana. (strI. jai. prA. diThThi) bhata-pakSa, sabhya dRSTi. dRSTikA strI. (jai. prA. diThiyA) bhevAthI the durbha zabdaratnamahodadhiH / baMdhAya te; 25. kriyAmAMnI eka, najare jovuM te. dRSTikRt tri. (dRSTi karoti, kR + kvip tugAgamazca) bhenAra-hejanAra, na42 422 (na. dRSTi dRSTiprasAdaM karotIti kR + kvip + tuk) sthala padma, bhasUnuM Isa. dRSTikRta na. ( dRSTilokAnAM dRSTiH kRtA yena niSThAntasya paranipAtaH) sthaNa bhaNa, gusAjanuM DUsa. (tri. dRSTi: kRtA yena) se bheyuM hoya te, bhero dRSTi IresI che te.. [dRSTanaSTatA-dRSTivAdopadezikA dRSTikoNa puM. (dRSTeH koNaH) vastune nihANavAnI mArga, vastune vicAravAnI rIti. dRSTikSepa puM. (dRSTeH kSepaH) dRSTipAta, na42 jheMDavI te. dRSTigata puM. (dRSTiM gataH viSayatayA prAptaH) na42 joyela, dRSTino viSaya, AMkhamAM thayela roga vagere kheDa bhatano khAMjano roga (tri. dRSTiM gataH) 242 bheyesa. dRSTiguNa puM. (dRSTyA guNyate'bhyasyate'tra guNa + abhyAse AdhAre ac) jAe vagerenuM nizAna, netrano gue| rUpa vagere. dRSTigocara tri. (dRSTergocaraH viSayaH) na42no viSaya, najare paDe evuM. dRSTidoSa puM. (dRSTerdoSaH) khajanI joDa, sAMja vaDe thayelo aparAdha. dRSTinipAta puM. (dRSTernipAtaH ) GordhapA viSaya upara dRSTinuM paDavuM te. dRSTipa puM. (dRSTi pibati pA+ka) te nAbhe kheDa he vagAe. dRSTipatha puM. (dRSTeH panthAH) bhyAM sudhI sAMja bhe zaDe te ucha, kSiti. dRSTipAta puM. (dRSTeH pAtaH) DaraDoI viSaya upara dRSTinuM paDate, na42 42vI, bhevu mArge mRgaprekSiNi dRSTipAtaM kuruSva - raghu0 13 / 18 / - rajaH kaNairvinitadRSTipAtAH - kumA0 3 / 31 / manu0 6 |46 | dRSTipUta tri. (dRSTyA pUtam ) bhevAthI pavitra thayeyuM, dRSTi vaDe pAvana thayeluM - vastrapUtaM jalaM pibet / - 'dRSTipUtaM nyaset pAdam' dRSTibandha puM. (dRSTerbandhaH) na42 bAMdhavI (puM. dRSTeH cakSuSo bandhuriva) jadyota- pataMgiyuM, Agiyo, DI.DI. dRSTimat tri. (jai. prA. diTThimanta) sudRSTivANu-samatiI -samyag darzanavALuM. dRSTimoha puM. (jai. prA. diTThimoha) 6rzana bhohanIya karma ke jenA udayathI AtmAmAM samyak darzana pedA thatuM nathI.. dRSTivAda puM. (jai. prA. diTThivAya) vainInAM jAra aMgamAMnuM bAramuM aMga. dRSTivAdopadezikA strI. (jai. prA. diTThivAuvaesA ) samyaktva rucirUpa-STi rUpa saMjJA, saMjJAno trIjo prA. - Page #296 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dRSTivikSepa - devakaputrI ] dRSTivikSepa puM. (dRSTervikSepaH) GaTAkSathI bhevu, na42nuM paDavu, bhevAmAM vighna. dRSTiviparyAsa puM. (dRSTerviparyAsaH jai. prA. diTThivipariyAsa) dRSTino viparyAsa, brAntithI bhitrane zatru ane zatrune mitra tarIke jovuM. te. dRSTiviparyAsadaNDa puM. (jai. prA. diTThivipariyAsadaNDa) bhrAntithI mitrane duzmana mAnI laI teno ghAta karavAthI lAgatI kriyA, teramAnuM pAMcamuM kriyAsthAnaka. dRSTivibhrama puM. (dRSTevibhramaH vilAsabhedaH) netrano kheDa prahArano vivAsa, khAMjano IzAro, bhevAmAM Anti dRSTivizeSa puM. (dRSTervizeSaH) tIrachI - vAMDI nabhare bhete. dRSTiviSa puM. (dRSTau viSo yasya) yAMjamA pheravAnI eka jAtano sarpa. dRSTiviSabhAvanA strI. (jai. prA. diTThivisabhAvaNA) 2. nAmanuM eka kAlika sUtra. dRSTiviSI strI. (dRSTiviSa + striyAM jAtitvAt GIS ) AMkhamAM jhe2vALI sApaNa-sarpiNI. dRSTivRddhi strI. (dRSTyAH vRddhiH) abhinaMdana badhAI jAvI. dRSTisImA strI. (dRSTeH sImA) AbhyAM sudhI bhe zar3e te 6, kSiti4. zabdaratnamahodadhiH / 1103 | dev (devane, bhvA. Atma. a. seT-devate) rabhavuH jelakuM, DIDA 42vI. deva puM. (dIvyati Anandena krIDati div + ac) devatA, nATaDanI bhASAbhAM rAma, bhedha, pAro-pAra6, potAnA va2no nAno bhAI-diyara, brAhmaNonI upAdhino eka leha, paramAtmA, Izvara, jAjaDa, bhUrkha, viSNu, devahAranuM Au, hotA-havana DaranAra, puruSa. (tri.) pRbhya, hehIpyamAna, tebhsvI hIsta, chAtA (na. dIvyati anena) ndriya -na cakSuSA gRhyate nApi vAcA nAnyairdevaistapasA karmaNA vA / jJAnaprasAdena vizuddhasatvastatastu taM pazyate niSkalaM dhyAyamAnaH - muNDakopa0 3 / 118 / (pu. na. jai. prA. deva) bhavanapati, vyantara, bhyoMtiSTha ane vaimAnika devatA, aMjanaka parvatanA siddhAyatananA kheDa dvAranuM nAma, svAmI, rAbha, bhASika, gaMdhaviSThayanI pUrva saharada u52no vakhArA parvata, devadvAranA adhipati devatAnuM nAma, e nAmano eka dvIpa, e nAmano eka samudra, bhedha -kSetre sukRSTe hyupite ca bIje deve ca varSatyRtukAlayuktam-mahA0 3 / 235 | 23 | khAza, devAdhideva, bhaviSyakALanA te nAmanA 22mA tIrthaMka2, sAdhu, bhuni.. devaRSabha puM. (devazcAsau RSabhazca ) 'zyapanI unyA ke dharmanI eka patnI hatI temAM utpanna thayelo dharmano khe putra. (puM. devaH pUjyazcAsau RSabhazca prakRtivadbhAvaH) Adi brahmA zrI RSabhadeva tIrthaMkara-bhagavAna. devaRSi puM. (devAnAmRSiH pUjyatvAt prakRtivadbhAvo vA) nAraha vagere hevonA RSi dRSTvA strI. (dRz + ktvA) bhehane, hejIne. dRh (bhvA. para. a. seT-darhati) vadhayuM, vRddhi yAbhavu. dRhita tri. (dRh + kta) vadhesuM vRddhi pAmesuM. hR (bhaye. bhvA para. a. seT-darati) uvu, jIvu, laya pAbhavu (vidAre, divA para. sa. seT dIryati) vidAre, kyA. para. sa. seT - dRNAti) jhAvuM thI. kathamevaM pralapatAM vaH sahasradhA na dIrNamanayA jihvayA - veNI0 3 / - aindriH kila nakhaistasyAH vidadAra stanau dvijaH - raghu 12 / 22 / - cittaM vidArayati kasya na kovidAraH Rtu0 3 / 6 / de ( pAlane bhvA. A. saka. aniT dayate) pANa, rakSA, rAjavaM. dedIpyamAna tri. (punaH punaH atizayena vA dIpyate yaH dIp + yaG + zAnac ) tebhsvI, khopa, atyaMta prAzatuM. deya tri. (dA+karmaNi yat Idyati ityanena It) hevA yogya-ApavA yogya; dAna karavA yogya vibhAvitaikadezena mahadabhiyujyate - vikramAGka 0 4 / 17 devaka tri. (div + Nvul) jevanAra, ramanAra, DIDA DaranAra, ramatiyANa. (puM.) zrIkRSNanI mAtA hevaDIno pitA, te nAmano kheDa gandharvano pati - yastvAsId devako nAma devarAjasamadyutiH / sa gandharvapatirmukhyaH kSitau jajJe narAdhipaH - mahA0 1 / 67 / 69 / devakaputrI, devakasutA, devakAtmajA, devakI strI. (devakasya putrI / devakasya sutA-AtmajA / devaka+ GIS - jai. prA. devaI) zrIkRSNanI mAtA devaDI, aMjUdIpanA bharatakhaMDamAM thanAra 11mA tIrthaMkaranA pUrva bhavanuM nAbha - devakI rohiNI ceme vasudevasya dhImataH / rohiNI surabhirdevI aditirdevakI hyabhUt / / kazyapo vasudevazca devamAtA ca devakI - brahmavaivarte / Page #297 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1104 nahI. shbdrtnmhoddhiH| [devakardama-devagandharva devakardama puM. (devapriyaH kardama iva) subha3, agara, 'bharatairAvatavidehAH karmabhUmayo'nyatra devakurUttarakurubhyaH' kapUra, kesara e badhA padAtha meLavI vATelo eka | -tattvArthe / (strI. jai. prA. devakuru) 2ti.42 parvatanI sugaMdhI padArtha. uttare Avela izAnendranI agramahiSInI rAjadhAnI. devakarman na. (devasya karma) devatA prItyartha. 426 devakuruja puM. strI. (devakurau jAyate jan+Da) heva kSetramA bha, havana priya mevaMbha. nbhesa. devakArya na. (devapriyArthaM kAryam) hevAna. (ya. pUna devakurumbA (strI.) mahAdo nAmanI vanaspati. vagere kArya, devatA prItyartha harakoI kAma. devakula na. (devArthaM kulamalpadvAratayA saMhatam, kula devakASTha na. (devapriyaM kASTham) vihA2nu, chAu.. saMhatau ka) vihira, hevaNa- so'haM daridrasaMtaptastatra devakirI strI. (devaM meghaM kiratIti kR+ka+GIS) te nArAyaNAgrataH / nirAhAraH sthito'kAryaM gatvA devakulaM nAmanI meM meghanI patnI, te. nAmanI. se. 2 tapaH -manu0 4 / 203 / (na. devAnAM kulam samUho - lalitA mAlatI gaurI nATI devakirI tathA / vA) hevonu musa-vaMza, hevono samUha megharAgasya rAgiNyo bhavantImAH samadhyamAH / / bhramantI devakulika puM. (jai. prA. devakulika) vino. pU.81... nandane zyAmA puSpapracayatatparA / khyAtA devakirI devakulikA strI. (jai. prA. devauliyA) nAnu vibhAhara. hyeSA karArpitasakhIkarIsaGgItadAmodare / devakulyA strI. (devakRtA kulyA. alpasarit) diou devakilbiSa na. (devena kRtaM kilbiSaM aniSTaM karma) devakasama na. (devapriyaM kasamama) vi. devakRta aniSTa kArya, devanimitta duHkha-yathA-varuNe kareluM pAza bandhana-zame kareluM pAda baMdhana vagere. devakUTa (na.) vasiSThAzramanI pAsena ta. nAmarnu meM (puM. jai. prA. devakibbisa-devakibbisiya) vitAnI. tArtha. 41.4ii. 21d; BRASa tanavatA - 'indrasAmA- | dava | devakSatra (pu.) te namana oSTuvaMzo meM.5 %l. nikatrAyazipAriSadyAtmarakSalokapAlAnIka ___(puM. devAnAM kSatraM balaM yatra) ya. prakIrNakAbhiyogyakilbiSikAzcaikazaH' -tattvArthe / / | devakhAta, devakhAtaka na. (devena khAtam/devakhAtameva devakilbiSikI puM. (jai. prA. devakibbisiyA) bhAvanA svArthekan) me nahI mathavA nahI johe vizeSa, je halakI devayonimAM utpanna thavAnuM kAraNa che. kRtrima 46||shy- nadISu devakhAteSu taDAgeSu saraHsu devakInandana, devakIputra puM. (devakyAH nandanaH/putraH ca / snAnaM samAcarennityaM garbhaprasravaNeSu ca . zrI.] -kRSNAya vAsudevAya devakInandanAya ca manu0 41203 / guI. devakhAtabila na. (devakhAtamakRtrimaM bilam) zu-guDA. bhAga0 / - naitaccitraM mahAbAho ! tvayi devakInandane devagaNa puM. (devAnAM gaNaH) hevIna. samUha, havAnA. 5kSa, mahA0 2 / 24 / 31 haivAno bhanuya2. (puM. devasaMjJako gaNaH) te. nAme devakImAtR puM. (devakI mAtA yasya) suheva. zrI 10. 3 gae. devakIya tri. (devasyedaM cha kuk ca) hevarnu, vi. saMdhI.. devagaNagraha puM. (devagaNarUpAH grahAH) 'suzruta'ma 438. devakuNDa na. (devakRtaM kuNDam) potAnI bheje. varatA hevAha 935. 4 --'devAstathA zatrugaNAzca teSAM pANIno svataH siddha divya kuDa. gandharvayakSAH pitaro bhujaGgAH / rakSAMsi yA cApi devakumAra puM. (jai. prA. devakumAra) vi.ma.2. pizAcajAtireSo'STadhA devagaNagrahAkhyaH / / ' devakurA srI. (jai. prA. devakurA) bhe2parvatanI dakSi devagaNikA strI. (devAnAM gaNikA) svAmI veshyaamahAvidehAntargata eka jugaliyAnuM kSetra, ekavIsamAM apsarA. tIrthakaranI pravajyA pAlakhInuM nAma. devagandharva puM. (devAnAM gandharvaH gAyanaH) hevonI pAse devakuru puM. (jai. prA. devakuru) mUdvIpanA bhaviTeDa yana. 22 gaMdharva. (puM. devasaMjJako gandharvaH) te kSetrAntargata eka jugaliyAnuM kSetra, e nAmano devakura nAmano se vyanta2 hevono me -'vyantarAH kSetrano eka kaha, e nAmanuM eka kUTa, jaMbudvIpanA kinnarakimpuruSamahoragagandharvayakSarAkSasabhUtapizAcAH' - vidhutpra.ma. parvatana the. nAmarnu nahu~ -ziM2 - tattvArthe / Page #298 -------------------------------------------------------------------------- ________________ devagandhA-devatamas] shbdrtnmhoddhiH| 1105 devagandhA strI. (devapriyo gandho'syAH) maDAmehI nAmanI | devacaryA srI. (devAnAM caryA) hevapU.1, vi.sevA, hevAna eka auSadha. cAritra, deva nimitte homa vagere. devagarjana na. (devasya meghasya garjanam) vAnI 31312, devacikitsaka puM. dvi. va. (devAnAM cikitsako) svAnAmeghanI gaThana. devonA vaidya. azvinIkumAra, benI saMkhyA, azvinI devagarbha tri. (devAt garbho yasya) hevaya51. OMne f nakSatra. rahela hoya te. devacchanda puM. (devaizchandyate, prArthyate chand+karmaNi ghaJ) devagarbhA (srI.) duzadvIpamai AvedI ta nAmanI me. so. seranI // 2- zatamaSTayutaM hAro devachando nahI. hyazItirekayutA / aSTASTako'rddhahAro razmikalApazca devagAndhAra puM. (devapriyaH devayogyo vA gAndhAraH) navaSaTkaH -bRhatsaMhitAyAm 81 / 32 / / saMgItazAstra prasiddha te nAmano eka svara. devacchandaka puM. (jai. prA. devacchandaga, devacchandaya) devagAndhArI strI. (devapriyA gAndhArI) te nAmanI meM Punell, zrI.rAnI. patnI. -'gAndhArI devagAndhArI devacchedo-jamInathI betraNa hAtha UMco oTalo, mAlavI zrIzca sAravI / rAmakiryapi rAgiNyaH zrIrAgasya devamUrtine besADavAno oTalo. priyA imAH' -saGgItadAmodare / devacchandasa na. (devapriyaM chandaH Tac) vehi-zrotriya, devagAyana puM. (devAnAM gAyanaH) Adhava, ponA. gavaiya.. ___ .chan6. devagiri puM. (devAnAM priyaH giriH) te nA. ma. parvata.. devaja tri. (devAjjAyate jan+Da) hevA. 4nmada-hevA -snigdhacchAyA taruSu vasatiM rAmagiryAzrameSu -megh01| utpana thaye. (na.) te nAmano sAmavehano amara devagirI (srI.) te. nAmanI meM 5 Pule bhAga (paM. devAdAdityAjjAyate jana+Da)7 ta. devaguru puM. (devAnAM guruH) spati-suzayA, havAno. manta, zizira, vasaMta, zrIma, vaSA, za26, saMyama pitA zya5Si- apazyan kazyapaM tatra muni dIpta- rAjAno te nAmano eka putra. taponidhim / AdyaM devaguruM divyaM klinnaM triSavaNAmbubhiH / devajagdha tri., devajagdhaka na. (devairadyate ad+kta -harivaMze 249 / 8 / jagdhA dezazca/devajagdha+svArthe kan) 43. pAj, devaguhI strI. (devavat guhI guhyA guh + bAhu. ki+ GIS) ve. makSaL 42... (na.) me tanuM tR-ghAsa.. sarasvatI. devajana puM. (devarUpo janaH) vinAko manuSya, 4535. devaguhya tri. (devAnAM guhyam) havA atyaMta gupta yakSa-manuSya-gaMdharva vagere upadeva. . 2725. (na. devaiH guhyam) bha29.. devajanavidyA strI. (devajanAnAM vidyA) nRtya-gIta. vagaire devagRha na. (devAnAM gRham) devAlaya-hevamAhi2- zUnye dharvavidyA. devagRhe dehamindradattasya rakSitum -kathAsaritsAgare devajAta tri. (devebhyo jAtaH/devAnAM jAtaH) hevathA. 4 / 102 / -manvantareSu sarveSu RkSe sUryagrahAzrayAt utpana. thaye.j, devIthI. 4nbhara. (na. devAnAM jAtam) tAni / devagRhANi syuH sthAnAkhyAni bhavanti hi devono samUha. matsyapurANe / devagraha puM. (devasaMjJako grahaH) te. nA. sa. As -'yA devajAmi strI. (devAnAM jAmiriva) hevAMgana, heldhu. devajina puM. (jai. prA. devajiNa) bhAratamA thanAra pazyati naro devAn jAgradvA zayito'pi vA / unmAdyati sa tu kSipraM taM tu devagrahaM viduH' -bhA. va. a. bAvIsamA tIrthaM.42. devaTa tri. (div+aTan) zilpA-5102, Suruj. 145 / devagama tri. (devaM gacchati, gam+vede kha+mum) devaTTI strI. (devazabdaM aTTate atikrAmati, aTTa +aN+ tarapha janAra. DIe) samudra 22nA2 . tanuM 56. . devacakra (na.) satranA aMka 35. me mamisava, 'gaMgAcillI / ' yAmalataMtra'mAM kahela devatAnA bhedonI upAsyatA | devatamas na. (jai. prA. devatamas) vitAne aMgha.235. jaNAvanAra eka cakrano bheda. tamaskAya-eka prakArano gADha aMdhakAra. Page #299 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1106 shbdrtnmhoddhiH| [devatara-devadAlikA devatara tri. (atizayena devaH dIptaH devako vA tarap) | devatAyatana na. (devatAyAH Ayatanam) heva mandira, atizaya dIpta-pradIpta, atizaya ramatiyALa. havAlaya. devataru puM. (devapriyastaru: devAnAM tarurvA) bhanhA2, | devatithi (puM.) puravaMzI. modhana putra-sa. 20%81. pArijAtaka, santAnaka, kalpavRkSa, harizcandana evAM devatra tri. (devAn trAyate trA+ka) hevAnI. 26 // 42nA2. pAya. vRkSa. pai.DI. se., caityavRkSa - paJcaite devataravaH devatrA avya. (devAya deyaM karoti sampadyate vA deye trA) mandAra: pArijAtakaH / saMtAnaH kalpavRkSazca puMsi vA devane arpaNa karavA yogya, devane svAdhIna. haricandanam' - amarako0 / devadaNDA strI. (devAt meghAddaNDo'syAH) nAganA nAmanI. devatA strI. (deva eva svArthe tala devasya bhAvaH vA tala | me. vanaspati. TAp) ghogA dhaMtUzana jAu, hevanI bhUrti, hevA. .. devadatta (puM.) buddhavano nAnI mAS, arjunano te. nAmako tA no devA devatayA yuvaM madhumataskRtam- eka zaMkha, te nAmano eka nAga, zarIramAM rahelo Rgvede 10 / 24 / 6 / / ma. pra.2no vAyu. (puM. devA enaM deyAsuH dA+saMjJAyAM devatAjit puM. (devatAM jayati ji+kvip) hevana tanA2 kta dadAdezazca) te. nAme bhAsa. (tri. devena asura vagere, bharatanA mitra sumatino eka putra. devAya vA dattam) 43. sApela, vinimitta ape| devatADa, devatADaka puM. (devo dIptastAlaH lasya Da/ karela grAma vagere. svArthe ka) devatADa nAmana me vRkSa, ghoSa devadattaka puM. ba. va. (devadattaH mukhyo'styeSAM kan) nAmanI satA. (paM. devI Adityacandrau tADayati / hevahattabha madhya hoya te. tADi+ aNa) rAI. (puM. devanAya dIpanAya tADyate'sau | devadattA strI. (jai. prA. devadattA) vi5|| sUtra'- me. tADi+karmaNi ac) agni.. nAmanuM navamuM adhyayana, caMpAnagarInI rahevAsI, eka devatAta puM. (devAnAM tAtaH) zya5, bhaya, Bi24 - | garA-vezyA. brahmA, yaza. devadattAgraja puM. (devadattasyAgrajaH) suddhava. devatAti puM. (deva+svArthe tAtil) heva, tAI.42. | devadarza, devadarzaka tri. (devaM pazyati, dRz+aN/ paramAtmAnuM eka nAma. devasya darzakaH devaM pazyati dRz+Nvul) hevane ThonAra, devatAdhikaraNa na. (devatA'dhikriyate'tra, adhi+kR+ | devatArnu hazana 72 // 2. AdhAre lyuTa) haivAna yazama aghiN5 | devadarzana na. (devasya darzanam (puM.) te. nAme meM. anadhikAripaNuM che evuM sAdhanAra eka nyAya-vicAra. | devatAdhipa, devatAdhipati puM. (devtaanaamdhipH| / devadarzam avya. (devaM dRSTvA ityarthe Namul) vinaya devatAnAmadhipatiH) indra, 52bhezvara. darzana karIne, devane joIne. devAnukrama puM. (devAnAmanukramaH) devatAno anubha.. devadAnI strI. (devAnAmiva dAnaM zuddhirasyAH daip devatApraNidhAna na. (devatAyAH praNidhAnam) hevarnu, dhyAna... zodhane+bhAve lyuTa gaurAditvAt GIS) stighoSA devatApratimA strI. (devatAyAH pratimA) hevanI pratikRti, nAmanI latA. __ pratimA. devadAru na. (devAnAM dAru teSAM priyatvAt/puM. devapriyaM devatApratiSThA strI. (devatAyAH pratiSThA) vinA pratiSThA, dAru yasya) hevahA3 nAmarnu vRkSa -'amuM puraH pazyasi zAstravidhipUrvaka devanI sthApanA. devadArum' - raghuvaMze / -vanAni devadArUNAM meghAnAmiva devatAbhyarcana na. (devatAyA abhyarcanam) devapU, hevanI / vAgurAH -mahA0 31178 / 10 / sevA. devadAlikA, devadAlI strI. (devadAlIva kAti, devatAmaya tri. (devatAtmakaM devatA+mayaTa) hevamaya, kai+ka+TAp pUrva hrasvaH) maDAsa. namana, vRkSa.. hevasva.35. (strI. devena meghodayena dAlo dalanaM yasyAH DIe) devatAmayI srI. (devatAtmake striyAM GIS) (8275. veda nAmanI meM do -devadAlIphalaM tiktaM hevatA. kRmizleSmavidArakam-bhAvapra0 / Page #300 -------------------------------------------------------------------------- ________________ devadAsa-devapati shbdrtnmhoddhiH| 1107 devadAsa puM. (devAnAM dAsaH) hevono hAsa., seva, | devana puM. (dIvyatyanena div+karaNe lyuTa) pAsa, 5A5, heva5.10.. hu||2- prakAzametat tAskaryaM yaddevanasamAhvayaudevadAsI strI. (devamindriyaM dAsnoti hantIti deva+dAsa+ manau0 9 / 222 / (na. diva+bhAve lyuTa) 81.31-.sa., aN+ GIS) bI. bI. (srI. devAya krIDAyai 2mata, chatavAnI 627, vyavahAra, stuti, zobhA, dAsIva) 8.30- vezyA. (strI. devasya dAsI pti, parivina, duma - 'duHkhazokatApAkrandanavadhapariparicArikA) vitAnA 514 mATe rA.dA. sI... devanAnyAtmaparobhayasthAnAnyasadvedyasya' -tattvArthasUtre / devadIpa puM. (devArtho dIpaH) heva. mATe hovo. (puM. deveSu (na. dIvyatyanena dIvyatyatreti ca diva+lyuTa) ma indriyeSu dIpaH athavA devaM dIptizIlaM padArthaM dIpayati pA, krIDA karavAno bAga-vADI vagere. prakAzayati dIp+Nic+ aN) Hima, soyana, netra.. devanadI strI. (devAnAM nadI) dju nahI, bhAgIrathI.. devadundubhi puM. (devAnAM dundubhiriva harSajanakatvAt) -devanandin puM. (devaM zakraM nandayati nandi+Nini) rAta. tulasI. (puM. devAnAM dundubhiH) hevAna n||. chandrano dvArA (puM. devaiH tADito dundubhiH) bhaSTa pratiya pai.DI. eka prAtihArya. devanala puM. (deva iva zreSThatvAt nala:) 1.50. ane. devadUtI strI. (devAn indriyANi dUyante avasAdayantIti polI dAMDIvALuM eka prakAranuM ghAsa-tRNa. dU+ktic+GIS) 30. bI.. (srI. devAnAM devanA strI. (div+bhAve yuc TAp ca) 2mata-5131, __ dUtI) vino. saM. 45 rI strI. vidA5. devadeva puM. (devAnAM devaH) tA.42 mAvAnak : devanAtha puM. (devAnAM nAthaH) indra, 52mezvara. nAma, viSNu- 'devadevo jagannAtho jagabandhurjagadvibhuH' devanAmaka puM. (deveti nAma yasya kap) gandharva, yakSa, -jinasahasra0 / (puM. deveSu madhye dIvyati diva+ac) vidyAdhara, bhUta-preta pizAya vagaire. maDAva. -yadAzrauSamarjunaM devadevaM kirAtarUpaM tryambakaM | devanAman (.) duzadvIpana. 2.90 32752tasanI meM toSya yuddhe-mahA0 1 / 1 / 160 1 mA. putra. (na. devasya nAma) hevana nAma. (tri. deva iva devadeveza puM. (devaprakAraH devadevaH tasyezaH) tAI.42 nAma yasya) hevonA ThevA nAmavANu. 52mAtmA, mahAva. devanAraka puM. (devayonau nara eva nAraH tataH svArthe ka) devadola puM. (devaiH draSTavyo dola:) prAta: 2vAno 1535. na.2. (puM. devazca nArakazca) vi. sane nA2.4Ino dAna mahotsava. oq. -devanArakANAmupapAdaH -tattvArthasUtre / devadyumna (puM.) bharatavaMza se. 25%t. devanAla puM. (devo dIptizIlaH zreSTho vA nAla:) nadattama, devadroNI strI. (devasya droNIva) vayAtrA, svayaMbhU hevana. bhAvanA liMgane. 22vAno. jATa- devadroNI svayaM devanikAya puM. (jai. prA. devaNikAya) viniya-samAna. bhUliGgAdyavasthAnagahvaram-raghunandanaH / va bhavanapati sAha kAno samUDa- devAzcatudevadyaJca tri. (devAna aJcatIti pajArthakAJce: kvina devasya TeH avyAdezaH) vino. pUrI, vini. 4.2. nikAyAHtattvArthasUtre / (puM. devAnAM nikAyaH vAsaH) devadhana na. (devArthaM dhanam) hevAnimitta vino. vAsa-svA. suM athavA devanid, devanindaka tri. (devaM nindati, nind+kvip/ - rAkheluM dhana, deva svAmika dravya. devadhAnI strI. (devA dhIyante'syAM, dhA+AdhAre lyuT devAn nindati kartari lyuTa) haivAna naM.22, DIe) chandranI nagarI-rAdhAnI, amarAvatI.. nAstika-devaguru upara zraddhA rahita. devadhAnya na. (devayogyaM dhAnyam) hevAne yogya. dhAnya. -devanirmita tri. (devairnirmitam) 43. janAvasa-rayeda.. devadhUpa puM. (devapriyo dhUpaH madhyama. sa.) haivAna priya devanirmitA (strI.) ko nAmanI. vanaspati. dhUpa-guga. devapati puM. (devAnAM patiH) vino. svAmI-indra -kIcakaM devan puM. (div+vA. ani) potAnA tino nAno nihaniSyAmi vRtraM devapatiryathA-mahA0 4 / 21 / 33 / maus, hiya2. paramAtmA-paramezvara. Page #301 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1108 zabdaratnamahodadhiH / | devapatnI strI. (devaH patiryasyAH nuk GIS ca ) devanI bhAryA -patnI- devAnAM mAtaraH sarvA devapatnyaH sakanyakAH-mahA0 13 / 14 / 393 / (strI. devAnAM patnIva priyadarzanAditvAt) kheDa bhatanuM unha-ratAmuM. devapatra na. ( devAnAM patram - vAhanam ) hevonuM vAhana. devapatrikA, devapatrI strI. (deva iva patrANyasyAH kan+TAp ata itvam ) spR.55- 'purImadhurI' nAmanI kheDa vanaspati.. devapatha puM. (devasya panthAH) khaDAza, khaDAzamAM rakhela chAyAkAra mArga - divyo devapatho hyeSa nAtra gacchanti mAnavAH - mahA0 3 | 148 / 20 / (puM. devasthAnagamanArthaH panthAH) te nAbhe kheDa tIrtha, devasthAne bhavAnI mArga - tato devapathaM gatvA niyato niyatAsana:mahA0 3 / 85 / 45 / devayAna mArga, hevano bhArga, uttarAyA. devapathAdi (puM.) vyArAzAstraprasiddha bheDa zabda gae. saca, yathA- devapatha, haMsapatha, vAripatha, rathapatha, sthalapatha, karipatha, ajapatha, rAjapatha, zatapatha, zaMkupatha, sindhupatha, siddhigati, uSTragrIva, vAyarajju, hasta, indradaNDa, puSpamatsya / devapara tri. (devaH paro'sya) jesavAnI pAchana sAga jelavAmAM saMpaTa, hevanA hAthamAM siddhi che khetuM viyAranAra-prArabdhavAhI. devaparNa na. ( devapriyaM varNamasya ) sUrapae nAme kheDa vRkSa. devapazu puM. (devAya utsRSTaH pazuH) hevane arpaza 42vAnuM pazu. devapAtra na. ( devaiH pIyate'tra, pA+AdhAre STran) agni. devapAna puM. (devaiH pIyate'nena, pA+karaNe lyuT ) yamasa nAmanuM somarasa pIvAnuM eka yajJapAtra. devapAla (puM.) zAdvIpamA raheso te nAmano kheDa parvata. devapAlita tri. (devena pAlitaH) hevokhe pANesa-devokhe rakSA urela. (puM. devena meghena pAlitaH) parasAha upa2 jIvanAra deza. devapIyu puM. (devAn pIyati hinasti pIy + un) devonI sAthe dveSa karanAra asura-daitya. devaputra, devaputraka puM. (devasya putraH / devaputra eva svArthe kan) hevaDDubhAra, hevatAno putra. [devapatnI- devabhU devaputrikA, devaputrI strI. (devasya putrikA iva priyatvAt) devanyA, khelAyacI... devapur strI. devapura na, devapurI strI. (devAnAM pUH / devAnAM puram / devAnAM purI) indranI rA4dhAnIamarAvatI. devapUjya puM. (devaiH pUjyaH) tIrtha42, suraguru bRhaspati, hevAne pU4nIya- 'anantavijJAnamatItadoSamabAdhyasiddhAnta'mamartyapUjyam' anyayogavyavacchedikA 1 / devapratikRti, devapratimA strI. (devasya pratikRtiH mUrttiHpratimA) hevanI pratimA. - devaprazna puM. (devAnuddizya praznaH) hevanI pratye potAnAM zubha-azubha jANavA mATe prazna karavo te. devaprastha (puM.) senAvindu rAbhanuM te nAmanuM kheDa nagara. devapriya puM. (devAnAM priyaH) pInA bhAMgarAnuM jhADa, bakapuSpa-bakavRkSa, jenAM phUlo devone priya hoya che te. (na. devAnAM priyam) sugaMdhI vANI. devapriyA strI. (devAnAM priyA) nAgaravesanAM pAnana velo, nAgavallI. devabalA strI. (devAnAmiva balaM yasyAH ) vanaspati sahadevI, vanaspati trAyamAza... devabali puM. (devArthaM baliH) hevanuM javidhAna, hevane mATe naivedya. devabAhu (puM.) yahuvaMzamAM pehA thayesa baDhIu rAmano eka putra, te nAmanA eka RSi. devabrahman puM. (deva iva brahmA) nA26 muni. devabrAhmaNa puM. (devapUjako brAhmaNa:) hevanI 544 brAhmaNa, devanI pUjA karIne jIvanArI brAhmaNa-pUjArI. devabhaya na. (devAd bhayam) devathI laya. devabhavana na. ( devAnAM bhavanamiva) pIpaNAnuM jhADa. (na. devAnAM bhavanam ) hevAnuM bhavana-mandira, ThevaNa, svargalo. devabhAga puM. (devAya deyo bhAgaH) hevonI lAga, hevane ApavA mATe kADhelo bhAga, lavaNa samudrathI uttare rahela utta2 goLa rUpa padArtha, devabhAja tri. (devaM bhajati) hevane la4nAra devabhIti strI. (devebhyo devAnAM vA bhItiH) devathI bhaya - devatAno u2. devabhU strI. (devAnAM bhUH) svargaloGa -devAnAM bhUrnivAsabhUmirutpattirvA yatra / (tri. devaM devatvaM bhavate, bhU prAptau + kvip) heva35 thayesa, hevapaNAne pAbhela. Page #302 -------------------------------------------------------------------------- ________________ devabhUti - devayu ] devabhUti strI. (devAt devalokAt bhUtirutpattiryasyAH) bhaMchADinI-gaMgA. (strI. devAnAM bhUtiH) hevonuM bhaizvarya. devabhUmi strI. (devAnAM bhUmiH vasatiH) sva[ ( strI. devapriyA bhUmiH bhUH) devapriya bhUmi.. devabhUya na. ( devasya bhAvaH bhU+kyap) hevapazuM devatva. devabhRt puM. (devaM bibharti, pAlayati bhU+kvip tuk ca ) Indra, viSNu, paramezvara. zabdaratnamahodadhiH / devabhrAj puM. (deveSu bhrAjate bhrAj + kvip) sUryavaMzamAM pedA thayela te nAmano rAjA. devamaNi puM. (deva iva maNiH, devapriyo maNiH, deveSu maNiriva vA) sUrya, auaustubhamaNi, yintAmaNi ratna, ghoDAne gaLe rahelI goLa nizAnI, azvanA gaLA upara rahesa robhAvarta nAmanuM kheDa sulakSaNa- AvartinaH zubhaphalapradazaktiyuktAH sampannadevamaNayo bhRtarandhrabhAgAHzizu0 5 / 4 / devamata tri. (devairmatam ) hevasammata deve bhAnebuM. (puM.) te nAmanA kheDa RSi. (na. devAnAM matam ) devono bhata-abhiprAya devamAtR strI. (devAnAM mAtA) hevonI mAtA additi, chAkSAyaNI. devamAtRka puM. (devaH meghavarSaH mAteva pAlakatvAt yasya kap) varasAha paravAthI bhyAM yojA vagerenu vAvetara thAya tevo heza vagere- dezau nadyambuvRSTyambusaMpannavrIhipAlitaH, syAnnadImAtRko devamAtRkazca yathAkramam- amara0 1 - vitanvati kSemamadevamAtRkAH cirAya tasmin kuravazcakAsate - ki0 1 / 17 / varasAha paDavAthIbhyAM meDa thAya tevo heza vagere kaccidrASTre taDAgAni pUrNAni ca bRhanti ca / bhAgazo viniviSTAni na kRSirdevamAtRkA - mahA0 2 / 5 / 78 / devamAna na. ( devAnAM mAnaM kAlaparicchedaH) dvivyamAna, devonuM mApa, devayogya ghara vagere. devamAnaka puM. (deveSu mAno'sya kap saMjJAyAM kan vA ) kaustubhamaNi-cintAmaNi ratna. devamAyA strI. (devasya mAyA) devanI bhAyA, avidyA. devamArga puM. (devopalakSito mArgaH ) devayAna mArga, artharAhi bhArga, hevonI rasto. devamAsa, devamAsaka puM. (devAnAM mAsaH) hevono mahino zrIza varSano kheDa saura bhAsa. (puM. dIvyatyatra div + AdhAre ghaJ devazcAsau mAsazca / devAya bhrUNakrIDA mAsaH saMjJAyAM kan) garbhathI bhAMDI khAhamo mAsa.. 1109 devamitra puM. (devo mitramasya) te nAbhe oI bhArAsa. (na. devasya mitram) hevano mitra. devamIDha (puM.) te nAmano yahuvaMzI kheDa rAma. devamIDhuSa (puM.) te nAmano hRddI rAmanI putra, vasudevano chAho, DoSTuvaMzI kheDa rA devamuni puM. (deva iva muniH) nA26 vagere heva RSi devayaj puM., devayajana na. ( devA ijyante'tra yaj + AdhAre kvip lyuT ) hevayanna yogya agni, bhene viSe devayAga thAya che te vedisthAna. devayajana na. ( devAnAM yajanamiti ) hevonuM pU4na, hevonI pUjA -'dAnayajanapradhAnaH jJAnasudhAM zrAvakaH pipAsuH syAt' -sAgaradha0 devayajanI strI. (devayajana + striyAM GIS) pRthivI.. devayaja tri. (devAn yajate in) hevanI upAsaGa, hevanI pUbha 42nAra - admo dvijAn devayajIn nihanmaH - bhaTTi0 2 / 34 / devayajJa puM. (devasya yajJaH) vaizvadevAhi paMya gRhayajJamAMnI te nAmano pahelo yajJa- RSiyajJaM devayajJaM bhUtayajJaM ca sarvadA - manu0 4 / 21 / devayajyA strI. (devAnAM yajyA yAgaH ) hevonI yAga. devayAjin puM. (devaM yajate yaj + Nini) haiva nimitte yajJa karanAra, kArtikasvAmInuM eka sainya. 'devayAta tri. (devaM devatvaM yAtaH) devapazAne pAbhela. devayAtrA strI. (devAnAM yAtrA) hevanI pratibhAne kheDa ThekANethI bIje ThekANe laI javA rUpI utsavavALI yAtrA ekadA devayAtrAyAM tatra mallasamAgame kathAsaritsAgare 25 / 129 / devayAtrin puM. (devayAtra + Nini) te nAmano kheDa chAnava devayAna na. ( devAnAM yAnaM yAyate'nena karaNe lyuT ) hevonuM vibhAna, (puM. devaH parezaH yAyate'nena mArgeNa yA + karaNe lyuT ) devayAna, arthirAhi mArga. devayAnI (strI.) yayAti rAbhanI patnI, zuDAyAryanI putrI. devayAvan tri. (devaM yAti yA + vanip ) heva pratye 4nAra. devayitR tri. (cu. dic paridevane + Nic + tRc ) 2manAra, ramatiyAja, sADI. devayu tri. (devaM yAti upAsyatvena prApnoti yA+kR) dhArmika, dharmiSTha, devadarzana karanAra, devanI upAsanA DaranAra, hevanI yAtrA 42nAra (tri. devaM AtmanaH Page #303 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1110 shbdrtnmhoddhiH| [devayuga-devavAta dyotanasvabhAvaM icchati deva+kyac+un) pAtAne ghotane / devala, devalaka puM. (devaM lAti gRhNAti nijajIvikArthamiti svabhAvanI IcchA karanAra, potAno prakAza thAya tevuM deva+lA AdAne+ka/devala eva svArthe+kan) mahirana. 627 // 2. (puM.) heva-sura-ama2. (tri. devaM yauti, yu pUjArI, devanI pratimAne AjIvikA mATe eka ThekANethI. mizraNe+kvip) yA 43 havAna. me 422. lI hai. nA2- devopajIvajIvI ca devalazca devayuga puM. (devapriyo yugaH) satyayugA. prakIrtitaH -brahmavaivartapu0 / (puM. dIvyati Anandena, devayoni puM. (deva eva yonirnidAnabhUto'sya) vidyAdhara, div+kalac) dhArmi, nA26 muni. (puM.) te nA. gaMdharva, yakSa, apsarA, rAkSasa, jina2, bhUta, pizAya, eka RSi, pratyuSa RSino putra, asita munino gu.5, siddha vagaire- 'vidyAdharo'psaroyakSarakSogandha putra- pratyUSasya viduH putraM RSi nAmnA'tha devalam kinnarAH / pizAco gRhyakaH siddho bhUto'mI -viSNu pu0 1 / 15 / 115 / dhaumya RSinI moTo Hus. devayonayaH' -amara0 / (strI. devAnAM yoniH) hevati. devalatA strI. (devapriyA latA) navamAsa.1, 01.2bhii||2||ii. - anyathA hi kuruzreSTha ! devayonirapAMpatiH satA. mahA0 2 / 114 / 28 / devalatA strI., devalatva na. (devalasya bhAvaH tal TApdevayoSA strI. (devAnAM yoSA) apsa28, suravadhU-hevAMganA. ___ tva) pU%A4j, mAlavi.st bhATe devapU4na. 425j. devara, devaraka, devala, devalaka puM. (dIvyatyanena devalAgulikA strI. (devayati paridevayatyaneneti div+karaNe arac/devara+svArthe kan/devara deva+Nic+ghaJ devaH lAGgulikaH zUkro yasyAH) ratnayorekyAt) potAnA tino aniSTha mA-hiya2, vanaspati saghu meM zI), vRzcikAlikA nAmanI meM potAnA tinI nAno bhAI- devarAd vA sapiNDAd veto. vA striyA samyaniyuktayA / prajepsitA'dhigantavyo devalAti strI. (devAnAM tatpratimAnAM lAtiH-grahaNam) santAnasya parikSaya-manu0 9149 / devarakSita tri. (devaiH rakSitam) heve. 269 // 428. (puM.) devanI mUrtinuM grahaNa karavuM te. devaka rAjAno eka putra. devaloka puM. (devAnAM lokaH) sva.l, satyatA vagaire devarakSitA (strI.) heva rAnI meM unyA -tasmAt sajjA bhavantvadya devalokajapAya vaidevaratha puM. (devAnAM rathaH) hevIna vAhana, vimAna, havAnA devIbhAga0 5 / 3 / 46 / hevane ThevAna sthAna -bhUrloko'tha 2tha, sUryanI 2tha. (puM.) te. nAme RSi. bhuvarlokaH svarloko'tha maharjanaH / tapaH satyaM ca devarahasya na. (devAnAmapi rahasyam) maI chAna, bhati. saptaite devalokAH prakIrtitAH-matsyapurANe / gopya. devavaktra na. (devAnAM vakaM mukhamiva) agni-vali, devarAja puM. (deveSu rAjate rAj+kvip/puM. devAnAM yitrAna Au. (na. devAnAM vaktram) hevAna muma. rAjA, rAjAhaHsakhibhyaSTac) indra-su22004- devarAjasamo devavara puM. (devAnAM varaH) hevana 26Ana. (tri. deveSu hyAsId yayAtiH pRthivIpatiH - mahA0 1867 / ___ varaH) hevomai. zreSTha- 6ttama. (puM. deveSu varaH) 52mAtmAdevarAjaka tri. (devarAjena kRtam devarAja+vuJ) chandra 52bhezvara. . 28. devavarman na. (devAnAM vartma) 4151, hevono bhA. devarAta puM. (rai+kta devena zrIkRSNena rAtaH rakSitaH) devavarddhaki, devazilpin puM. (devAnAM varddhakiH/devAnAM vizvAmitrano putra- vizvAmitrasya putrAstu . zilpI) vizvama, devAnI suthA2. devarAtAdayaH smRtAH -harivaMze 27 / 47 / parIkSita | devavarddhana (puM.) 354 no. te namana me. putra. rAjA, dvAparayugamAM utpanna thayelo eka rAjA. devavallabha puM. (devAnAM vallabhaH) suraputrAya namarnu devarSi puM. (deva iva RSiH devAnAm RSiH pUjyatvAt) | vRkSa. (tri. devAnAM va devAnAM vallabhaH) hevona. priya. na826 vagere hevana RSi- devarSicaritaM gArgyaH / devavallabhA strI. (devAnAM vallabhA) hevAMganA, naravela. kRSNAtreyazcikitsitam-mahA0 12 / 210 / 21 / / devavAta puM. (devairvAtaH 'vA gatigandhanayoH' karmaNi kta) nyAyAdikanA granthone banAvanAra kaNAda vagere. | te nAme eka RSi. Page #304 -------------------------------------------------------------------------- ________________ devavAyu-devasAt shbdrtnmhoddhiH| 1111 devavAyu puM. (devAnAM vAyuriva) mA2mA bhanuno te. namana / devazekhara puM. (devaH krIDApradaH zekharo'sya) mana:me. putra. ___ uma2. nAmarnu vRkSa. (puM. na. devAnAM zekharaH) hevono devavAhana puM. (devAn havIMSi vAhayati prApayati, vaha+ bhuTa. Nica+lyu) vani-zani. (na. devAnAM vAhanam) hevAna, devazravas puM. (devaM divyaM zravaH asya) te. nAmanA vAuna. vizvAmitrano eka putra, vasudevano bhAI. devavidyA strI. (devajJAnArthA vidyA) nirata vidyA. devazrI strI. (devAnAM zrIH) hevIna. mI. (puM. devAn devaviza, devavizA strI. ba. va. (devAnAM vishH| zrayati havinina sevate zrI+kvip) yasa.. devaviz TAp) heva, manuSya, bha269. devazrut tri. (deveSu zrUyate, zru+kvip+tuk) ali. devaviza tri. (devaM vizati, viz+ka) hevana. 09-02, pradhyAta. viviSaya lie[ya 42 // 2- 'caityAlokAdRte na syAt / devazruta puM. (deveSu zrutaH vikhyAtaH) zvara, nA26, prAyo devavizA matiH' -sAgAradha0 / zAstra. -sa tasyAJjanayAmAsa putrAMzcatura eva hi / devavI tri. (devaM veti kAmayate, vI+kAntyAdiSu kvip) kRSNaM gauraprabhaM caiva bhUriM devazrutaM tathA . deva pratye prArthanA karanAra, devanI IcchA karanAra, devIbhAga0 1 / 19 / 41 / (puM. jai. prA. devassuya) devavIti strI. (devAnAM vItiH, vI khAdane+ktin) jabUdvIpanA bharatakhaMDamAM thanAra chaThA tIrthaMkaranuM nAma. devonuM bhakSaNa. devazreNI strI. (devAnAM zreNIva) bhUva nabhanI batA devavRkSa puM. (devapriyo vRkSaH) bhaMDA2 vRkSa, gugaNana, kAu, hevAnI. paMDita. sAtapuDAnuM jhADa. devazreSTha (puM.) mAramA bhanuno . putra. (tri. deveSu devavRtti strI. (devakRtA uNAdisUtrasya vRttiH) vyaa429||nii. ___ zreSThaH) hevImA zreSTha. 6uhi sUtranI se vRtti. devasadana na. (devAnAM sadanam, sIdatyatra sad AdhAre devavyacas tri. (deva+vi+aJc gatau+kasun) vAthI lyuT) hevagaDa, vimaMdira, hevaNa. (tri. devAnAM vyApta. sadanamAdhAraH) hevono ghara, hevAna mAzraya. 35.. devavrata puM. (devaM aparigrahAdirUpatvAt dyotanazIlaM devasabhA strI. (devAnAM sabhA) sudharma nAmanI haivAnI vratamasya, yadvA devasyeva vrataM sthirapratijJA yasya) sabhA, rAjAnI sabhA. zAMtanu rAjAnA putra bhIkhapitAmaha, bhISmAcArya- | devasabhya tri. (devanaM devaH krIDA tasya sabhA tatra citrAGgadaM tato rAjye sthApayAmAsa vIryavAn / svayaM sIdati yat) asAhInI. samAmA asanA2, 2manAra na kRtavAn rAjyaM tasmAd devavrato'bhavat- sabhAsa.6, 2||rii, 131, 2matiyANa. (tri. devAnAM devIbhAga0 1 / 20 / 19 / (na. devaprItyarthaM vratam) hevana. sabhAyAM sAdhuH yat) hevono sabhya, hevonI-2%80nI. prasanna karavA mATenuM vrata. sabhAmAM besanAra. devavatin tri. (devArthaM vratamasya ini) hevana prA.li. bhATe devasarSapa puM. (devapriyaH sarSapaH) te namarnu . vRkSa. vrata AcaraNa karanAra. devasaha (puM.) . nAmanI meM parvata. (na. devaM sahate devazatru puM. (devAnAM zatruH) asura, haitya, vino huzmana, sah+ac) te. nAmanu, me. mikSAsUtra. te nAme "suzruta'mAM kahela eka devagaNa. devasahA strI. (sahate yA saha+ac+TAp devasya sahA) devazarman puM. (deva iva zarmA azubhanAzakaH za+manin) ___ 'daNDotpalA' nAmanI me. auSadhi. brAhmaNanuM eka nAma, te nAmanA eka RSi. devasAt avya. (devAya deyaM devAdhInaM vA karoti kAtnye na devazas avya. (deva+bAhu. zas) hevIma.i, heva. vidhe.. sampadyate krAdiyoge, deye vA deva+sAti) saMpU devazAli puM. (devapriyaH zAliH) vimAta.. rIte devane prApta thAya te, devane arpaNa karavuM, athavA devazilpina paM. (devAnAM zilpI) vizvama. hevane, svAdhIna. 2 -jitvA vA bahubhiryajJairyajadhvaM devazunI strI. (deva iva prabhAvAnvitA zunI) vi.s.25|| bhUridakSiNaH / hatA vA devasAd bhUtvA lokAn prabhAvazALI, saramA nAmanI eka kUtarI. prApyAtha puSkalAn -mahA0 7 / 187 / 58 / Page #305 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1112 shbdrtnmhoddhiH| [devasAyujya-devAdhideva devasAyujya na. (devena sAyujyam sammilanam) vi5j, | devahUya puM. (devA hUyante'suraiH yatra AdhAre bA. kyap) vitva, heva. sva.35. 25 4 te. vo tathA asuna yuddha. (na. devAnAM hUyaM AhvAnam devasAvarNi (paM.) te nmn| aSi. ___ bhAve kyap) hevona bhAvAna vona loyAvA . devasunda (puM.) te. nAmanI meM 4. devaheDana, devahelana na. (devAnAM heDanaM. hela+bhAve devasuSi puM. (devaiH prANAdityAdibhiH rakSyamANaH suSi ___ lyuTa, lasya DaH) hevono a5215, hevona apamAna. . dvAram) ta nAmarnu hayarnu me 2. devahotra (puM.) te2|| manvantaramaiu viSNuna aMzAvatAra, devasU puM. (suvanti anujAnanti, sU+kvip devAzca te yogezvaranA pitA suvazceti) anuza ta me. he. (strI. devAn sUyate, devahada (puM.) zrIparvatama bhAvej te. nAmarnu . tAtha. sU+kvip) hevonA bhAta mAhiti. devA strI. (diva+ac+TAp) 'padmacAriNI' nAmanA devasRSTa tri. (devaiH sRSTam) 43. sAM-utpanna. 42j, | vesI, asanapA nAme vanaspati- tejanI pilunI utsRSTa have. tyA 72j. devA tiktavalkI pRthaktvacA-vaidyakaratnamAlAyAm / devasRSTA strI.(devAya krIDArthaM sRSTA) mahi28-63. devAkrIDa paM. (devA AkrIDantyatra A+krID+AdhAre devasenA strI. (devAnAM senA) hevAna sainya, visainya. - gha) havAdhAna, hevAnI , Indrano yo. skandena sAkSAdiva devasenAm -raghu0 7 / 1 / (srI.) | devAgArika tri. (devAgAre niyuktaH Than) devanA indra kanyA, prajApatinI kanyA. sevApUjAmAM nimAyelA. devasenApati puM. (devasenAyAH patiH) tisvAmI. | devAcI strI. (devAnaJcati vede vA na lopaH 'nAvyAdezazca' devasthAna puM. (devasya sthAnamiva sthAnamasya) te nAmanA DIpa) hevA pratye. nArI strI, havana pU% 42nArI meM. pi. (na. devasya sthAnam) svA, vimAha - strI. 'anyasthAne kRtaM pApaM devasthAne vinazyati / ' | devAjIva, devAjIvin tri. (devena devapratimAsevanena devasyatvaka puM. (devasyatveti Adyazabdo'styatrAnuvAke ___ AjIvati, A+jI+ac Nini) hevanI. pU. adhyAye vA devasyatva+vun) adhyAyanA anuvA bhai. karanAro pUjArI. 'devasyatva' evo Adya zabda che evo vaidika adhyAya. devasva na. (devAnAM svam) havadravya-hevane sapA 42sa. devATa puM. (devAnAM ATo gamanaM yatra, aTa+ bhAve ghaJ) pATalIputrathI gaMgApAra AveluM harihara nAmanuM kSetra. mAlabhiTata. -yad dhanaM yajJazIlAnAM devasvaM tad vidurbudhAH -manu0 11 / 20 / (tri. devAn prati aTati, aTa+aN) vi. sanmuma devahavis na. (devAnAM haviH) 51, vi.nimitta vyAsa 4nA2, 4 . vo pAse. ma2502 -yadA nandI vagare. zUlapANirgodhanena puraskRtaH / sthitavAn taddinAdeva devahavya puM. (devAya havyaM yasya) te nAmanAmeSi . kSetraM hariharAtmakam / -devAnAmaTanAccaiva devATa iti devahita tri. (devaiH hitam, devAnAM hitam vA) hevA saMjJitam -varAhapu0 . / sthA, bhUla, havAnA tinaM. devAtithi (puM.) te nA. pu22. me. 25%t. devahU strI. (daivA hvayante'tra, hve sampa. bhAve kvip devAtideva pu. (devAn atikramya dIvyati, kartari vA kvip) hevAne sAivAna-vAne pouaal ____ ati+div+ac) neindradeva, 52bhezvara, viSNu, ziva. te, yaza bhATe inRthI. bha.2j uj. (tri. devAn devAtman puM. (deva AtmA yasya) pANauk 13. (puM. AhvayatIti Dhe kartari kvip) hevAna bhAvAna 42nAra, devazcAsau AtmA ca) vi. sva35 mAtmA. (puM. devasya haivAne kodAvana2. (puM. devAnAm hU: AhvAnamanena __ AtmA) vino. mAtmA. Dhe bhAve kvip) uci. stna- pitRhUrdakSiNa: karNa devAdhideva, devAdhipa, devAdhipati puM. (devaanaamdhidevH| uttaro devahUH smRtaH-bhAga0 4 / 29 / 12 / (pu.) ta devAnAmadhipaH/devAnAmadhipatiH) niva, mahAva, nAme eka RSi. 52mezvara- 'devAdhidevAya namo jinAya' - darzana0 / devahUti (sI.) svayaMbhuva manunI kyA unyA-74 jina bhagavAna, paramezvara, indra, dvAparayugamAM thayela RSinI patnI-kapiladevanI mAtA. te nAmano eka rAjA. Page #306 -------------------------------------------------------------------------- ________________ devAnanda - devAvI] devAnanda puM. (jai. prA. devANaMda) khairAvata kSetramAM AvatI utsarpiNImAM thanA2 24mA tIrthaMkara. devAnandA strI. (jai. prA. devANaMdA) brAhmazaDuMDa gAma nagaranA RSabhadatta brAhmaNanI strI ane zrI mahAvIrasvAmInI prathama garbha dhAraNa karanArI mAtA, pakhavADiyAnI paMdaramI rAtri. devAnAMpriya tri. (devAnAM priyaH, a. sa.) bhUrjate'pyatAtparyajJA devAnAMpriyAH kAvya0 / (puM.) jaDaro, haga, surayo.. devAnAMpriyA strI. (devAnAMpriya+TAp) jarI, bhUrja strI, hagArI - dukhkhI strI. devAnIka na. ( devAnAmanIkaM - sainyam) hevonuM sainya, (puM.) trIjA manuno te nAmano eka putra, sUryavaMzamAM pedA thayela te nAmano eka rAjA. devAnukrama puM. (devAnAmanukramo yatra) vaidhimaMtranA devatAno anukrama batAvanAro eka grantha. devAnuga, devAnucara tri. (devAnanugacchati, anu+gam+Da/ devAnanucarati, anu +car+Ta) hevonI pAchaNa yAsanAra, apaheva, gandharva, pizAya vagere - 'nizamya devAnucarasya vAcaM manuSyadevaH punarapyuvAca' - raghuvaMze / devAnupriya tri. (jai. prA. devANuTippaya) (bhadra mahAzaya, mahAnubhAva, deva sarakho priya, devanA jevo vahAlo (somava saMjodhana). zabdaratnamahodadhiH / devAnupUrvI strI. (jai. parA. devANupuvvI) nAmadurmanI eka prakRti ke jenA udayathI devagatimAM janAra jIvanI AkAzapradezanI zreNIne anusarIne gati thAya te. devAnuyAyin tri. (devAnanuyAti, anu+yA+yuk + Nini) hevonI pAcha zAsanAra upaheva, gandharva, pizAya, vidyAdhara vagere. devAntaka puM. (devAnAmantaka iva) te nAbhe kheDa rAkSasa, te nAme eka daitya. devAndhas na. ( devAnAmandha iva darzanena prItikaram) amRta. (na. devayogyamandhaH) devayogya anna, naivedya vagere. devAna na.. (devAnAmantramiva) amRta (na. devayogyamannam) devane arpaNa karela anna, devane yogya kalpeluM anna. devApi (puM.) puruvaMzI pratIya rAbhano putra, pratIpa rAjJaH putraH, sa sumerusamIpe kalApagrAme yogI bhUtvA Aste, sa kalau luptaM candravaMzaM punaH satyayuge 1113 pratizravasaH bhAvayiSyati iti zrIbhAgavatam / pratIpaH, pratIpaH khalu zaivyAmupayeme sunandAM nAma, tasyAM putrAnutpAdayAmAsa devApiM zAntanuM, vA halIkazceti mahA0 1 / 95 / 44-45 / devAbhISTa tri. (devAnAmabhISTam ) hevIne vahAtuM yAhetuM. devAbhISTA strI. (devAbhISTa+TAp) nAgaravela, tAMbUsa. devAyatana na. ( devAnAmAyatanam ) ThevaNa, devamandira -na devAyatanaM gacchet kadAcid vA pradakSiNam / na pIDa yed vastrANi na devAyataneSvapi kUrmapurANe / svarga. devAyudha na. ( devasya indrasya Ayudham ) IndranuM dhanuSa, indranuM vajra, devanuM astra. devAyus na. ( devAnAmAyuH) hevAnuM AyuSa, devatAkhInI khAvarahA. devAraNya na. ( devapriyaM devabhUyiSThaM vA araNyam) devodyAna, devane krIDA karavAnuM udyAna, te nAmanuM eka tIrtha. (na. jai prA. devaraNa) devatAnuM kharaeya-bhaMgala, tamaskAya. devAri puM. (devasya ariH) rAkSasa, asura. devArpaNa na. ( deveSu arpaNam) hevIne arpA 5 te. devArya puM. (deva iva AryaH) bhagavAna mahAvIranuM kheDa nAma- 'ariSTanemistu nemirvIrazcaramatIrthakRt / mahAvIro varddhamAno devAya jJAtanandanaH' - hemacandra0 / devArha tri. (devAnarhati arha + aN) hevIne arpaNa ravA sAya, hevone chAna hevA yogya (na. devAyArham) 'suraparNa' nAmanuM vRkSa. devAlaya puM. (devAnAmAlayaH) svarga, devamaMdira, chevaNa - tyaja devAlaya zakra ! yatheSTaM vraja vAsava ! - devIbhAga0 5 / 4 / 4 / ; - kSetraM vATI bhagnadevAlayo dUtIgRhaM vanam - sA0 da0 3 / 86 | devAlayA strI. (devAnAmAlayaM yasyAm) sahadevAnI velo. devAlA strI. (devAnapi AlAti svAyattIkaroti A + lA+ka) te nAmanI kheDa rAgiNI. devAvAsa puM. (devAnAM AvAso vAsasthAnam) pIpaNAnuM jhADa, svarga, devamaMdira, bheruparvata- 'devAvAsaH zubhaH puNyo girarAjo hiraNmayaH' - harivaMze / devAvI puM. (devAnavati, av prINane + auNAdika I) devIne tarpaNa DaranAra sobha (puM. devA avyante tarpyante'smin AdhAre I) devatarpazanA AdhArabhUta yajJa.. Page #307 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1114 shbdrtnmhoddhiH| [devAvRdha-devejya devAvRdha puM. (devA varddhante'tra, vRdh+kvip pUrvapadadIrghaH) | devI zabdakSamA satI / snAnIya-vastrakriyayA te nAmano eka parvata. patrorNavopayujyate-mAlavi0 5 / 12 / - devIbhAvaM gamitA devAvRdha puM. (devA varddhante'nena, vRdh+ghaJarthe ka dIrghaH) parivArapadaM kathaM bhajatyeSA-kAvya0 / -devIM sukhena sAtvatavaMzI te nAme eka rAjA. ramayannadhipo narANAm' -jIvaM. ca. kA. / (strI. jai. devAzva puM. (devasya indrasya azvaH) 6yyaiHzravA nAmanA prA. devI) sAtamA 25vattAnI mAtA, 10mA yavatA drano ghoo. pariSenI strI (2la.), 18 tA.2nI bhAtA, te. devAhAra puM. (devayogya AhAraH) devayogya AhAra. nAmanI eka vidyAdhara kanyA. (puM. devAnAmAhAraH) amRta. devIkRta tri. (jai. prA. devIkaya deva+cci+kR+kta) devAhyaya (pu.) te. nAmanI meM A%. heva35. 42j, heva bane -aNimisaNaaNo saalo devika puM. (anukampito devadattaH 'vahvackamanuSyanAmatvAt' __ jIe devIkao loo / Than dvitIyAdacaH parasya lopaH) anupita. haivahatta / | devIkoTa puM. (devyAH koTo durgamiva devI koTe yasya (tri. deva+Than) hevarnu, visaMdhI.. (puM. div+Than) _ vA) queusuranu 2-zAtapura. dhaMto . devItA strI., devItva na. (devyAH bhAvaH tala TAp-tva) devikA strI. (dIvyati div+Nvula kApi ata itvam) vI5. tanAmanI meM nahI -ardhayojanavistArAM paJcayojana- devIndhiyaka puM. (devIM dhiyA ityAdyapratIkazabdo'sti mAyatAm / etAvad devikAmAhurde-varSiparisevitAm - atra anuvAke adhyAye vA vun) 'devIMdhiyA' me padmapu0 -iyaM tu himavatpAdaniHsRtA / yudhiSThira na. Adi zabda jemAM che tevA vedano anuvAda-vedanI te nAme eka patnI. kaDI yA adhyAya. devin tri. (diva+Nini) 50.31 72n||2, 2 // 2 sanA2. | devIpurANa na. (devImAhAtmyavarNakaM purANam) tanAmanu deviya puM. (anukampito devadattaH 'bahvackamanuSyanAmatvAt' eka upapurANa. gha dvitIyAdacaH parasya lopaH) anupita. haivahatta. devIbhAgavata na. (devyA mAhAtmyAvedakaM bhAgavatAkhyaM devila tri. (dIvyati Anandena div+ilac) dhArmi, purANam) te. nAmarnu me puraa9|-(bhtaaNtr te dharmiSTha. (puM. anukampito devadattaH ilac) manupita. mahApurANa paNa gaNAya che.) hevahatta. devImAhAtmya na. (devyAH mAhAtmyam) 'ma0834' devI srI. (dIvyatIti div+ac tato DIp) hu - pu25tAta. 'sAvarNiH sUryatanayaH' mAthI. bhAMDIna. devyA yayA tatamidaM jagadAtmazaktyA / niHzeSadevagaNa- 'sAvarNi bhavitA manuH' iti- santa sudhIno tara zaktisamUhamUrtyA-mArkaNDeye / pArvatI, bhoraveda, adhyAyarUpa caMDIpATha-saptazatIpATha 5 graMtha. zivaliMgI vanaspati, vadhyA karkoTakI-kaDavI ghIloDI, | devIrApasaka (puM.) 'devIrApa' sevA mA. za6unt sameravo, kALIpATa, magevara kAkaDI. rUkkA-kaparImadhurI | vaidika adhyAya yA anavAka. nAme vanaspati, bhadohI, nAgaramotha, 723, maNI, | devIsUkta na. (devyAH sUktam) 'd.' prasiddha me. upaniSavizeSa, ravi saMkrAMti, zrutadevatA, devanI sUta, saptazatImA 'namo devyai mahAdevyai' ityAdi sAmAnya patnI-inl, zrI, zrI, dhRti, ti, buddhi, sUta. lakSmI A cha kula calavAsinI devI | devR puM. (devayatIti devR+R) hiyara, potana patina zrIhIdhRtikIrtibuddhilakSmyaH palyo pamasthitayaH nAno maus. sasAmAnikapariSatkAH' -tattvArthaH / sUrya. na34sa. | deven puM. (devaM yajate yaj+kvip) haivAna yana 05 strI. (srI. devayati pravRttinivRttyupadezena | 4282, hevAna pUna. 4282. yathAdhikAraM vyavahArayati sarvAn deva+Nic+ac | devejya puM. (devAnAmijyaH pUjyaH) spati-surAyAya, GIp) 2||nii 542-maDivI- preSyabhAvena nAmeyaM / 0va. Page #308 -------------------------------------------------------------------------- ________________ devendra-zaviratha] shbdrtnmhoddhiH| 1115 ja chuM. (hevAnAmindra) I. (. nai. prA. vid) | 'zAvyatatva na. (nai. prA. zAstravaphA ) tIrthaMkaranI te nAme eka prasiddha AcArya ane graMthakAra. | vANIno 14mo atizaya. teza, rezvara chuM. (TUMvanAmIza:/hRzvara:) devone niyamamAM | zayAtim tri. (nai. prA. resA) dezaghAtI, AtmAnA rAkhanAra paramezvara, mahAdeva, viSNu. guNone dezathI ghAta karavAvALI matijJAnAvaraNIya vaizava chuM. (te dhiSThAtRtayA, zete zI+ga) paramezvara, Adi pacIsa karmaprakRtio. tezaritra na. (nai. prA. vesaritta) dezavirati, zrAvakapaNuM. veNI strI. (reveza+priyAM nAtitvAn DIpa) durgA Tezana tri. (reza nAyate na+8) dezamAM pedA thanAra. devI, pArvatI. vezadharma chuM. (zAnurUpo dharma:) dezane ucita dharma, reSTa . (sevAmiE:) devone priya, devoe icchela. dezane yogya dharma. (. seza: zivaratirUpo (.) gugaLa. tharma:) zrAvaka dharma, jaina gRhasthanA 12 vrato, hiMsA, reSTA (strI) mahAmeTA nAmanI vanaspati. jUTha, corI, kuzIla ane parigraha-A pAMca pApano tevoghAna . (revanAmullAna) devone krIDA karavAno AMzika tyAga-aNuvrata vagere- 'zarvatoDanumatI bagIco-naMdanavana vagere nandranuM paitraratha vaidhrAnuM - tattvArthe. | sarvatobhadram-iti catvAri / vau R. (hevAnAmo:) svarga, meruparvata, mandira tezanA strI. (vi+f+yu) dharmopadeza, niyoga, vidhi AjJA. devAlaya, devaLa. te paricchinna tri. (Trezana pachinnaY) adhikaraNanA sevya . (devastha bhAva: pram vere vA. ne. vRddhi:) eka dezamAM vartato saMyoga vagere. devapaNuM-devatva. sevyA strI. (reva++TA) brAhmI vanaspati, murA sezanya tri. (ne. prA. phesabaMdhA-TUMsavaMdha) dezathI mAMsI. baMdha karanAra, sarvabaMdhaka nahIM te. teza . (dviti phizu+) bhUgolAntargata bhAga, rezamASa zrI. (rezaprarvatratA mATe dezanI bolI, te deza, mulaka, pradeza- dveza: zo nu nAvazitha8: te dezanI mAtRbhASA. mRccha0 / -yaM dezaM zrayate tameva kurute bAhupratApArjitam zakti chuM. (ne. pra. resana) zrAvaka, eka dezathI -hito. 2272aa vibhAga, amuka aMza. (6. nai. yati jevo dezavirati, sthUla pApanI nivRtti karanAra, pra. desa) 100 hAtha mApelI jamInane 'deza' kahe che, rezara . (nai. p. phesara) koI dezamAM prasiddha eka deza-virati nAmanuM pAMcamuM guNasthAnaka, dezakAla, vastranI jAta. jamAno, pUla, moTo avasara. Tezanarata () te nAmano eka capU graMtha. teza tri. (dvizatIti dri+rtari pravR8) upadeza dezarUpa na. (diz+karmaNi ghaJ dezasya dizyamAnasya karanAra, tathanApravRttI vAstu sanmAvezah: | vitaryA rUpam, reza+prazaMsayAM pam vA) ucitaAjJA karanAra, bodhaka, mArga batAvanAra, rAjyapAla. kSINagrahaNavRttizca yathA dharmaM prakIrtitam / laghunA (6. deza vi svArthe va) deza, janapada. dezarUpeNa granthayogena bhArata ! -mahA0 12 / 107 / 5; rezArI, revAra (trI.) megharAganI patnI, te nAmanI yogya, prazaMsApAtra deza, dezane yogya. eka rAgiNI. tti tri. (nai. . virama) eka deze pApathI rezahi 6. di. (zaza sezI ) deza ane nivRtti pAmela, zrAvaka. kAla. (5. nai. pra. desAI) dezakALa, zubhAzubha tevati strI. (rga. pra. vira) eka deze pApathI kArya mATe nizcaya karelo samaya. nivRtti pAmavI te, zrAvakapaNuM, aNuvrata svIkAravAnuM dezakAlajJa puM., dezakAlavid tri. (dezakAlau jAnAtIti/ pariNAma. Trezalau vetti vi+viva) deza ane kAlane [ rezavirAdhA tri. (nai. prA. pheviradiya) eka deze jANanAra. virAdhanA karanAra. Page #309 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1116 cA . shbdrtnmhoddhiH| [dezAkhI-dehada dezAkhI (strI.) (04. nI. te namana. me 2010 | dezIyavarADI (srI.) te. nAmanI me. 200.. -darpaNamate'syAH svarUpam-karpUrAdapi kamanIyAGgI | dezya na. (dizyate iti karmaNi yat) pUrvapakSa. (tri.) kamalarAjitanayanA harSayuktA rasikA atidhIrA 521 42vA yogya, matAvA yogya, vA yogya. kiJcit kucitA dIrghabhujA malladyutimohinI ca- (tri. deze bhavaH digAdibhyo yat dezAya hitaM vA) iti saGgItazAstram / dezama paha. thanAra -bhogAya dezyabhikSUNAM valladezAntara na. (anyo dezaH mayUravyaMsakAdivatsamAsaH) bhAsyAmRtaprabhArAjataraGgiNyAm 3 / 9 / , hezana uit|24, potAnA dezathI bIjo deza, jyotiSazAstra prasiddha heDa, sAkSI. -abhiyoktA dized dezam-manu0 8 / 52 / yasaM.. na. -'vAco yatra vibhidyante girirvA | deSTha, deSNu tri. (atizayena dAtA dAtR+atizAyine vyavadhAyakaH / mahAnadyantaraM yacca taddezAntaramucyate' iSThan tRNo lope guNaH/dadAti dA+iSNuc guNa:) -vRddhamanu0 / - yo'nena laGkodayakAlikAste dezAntareNa atyanta Edi, Eldl, nI, 2. (puM. deSNu) supurodaye syuH / dezAntaraM prAgaparaM tathAnyat yAmyottaraM dhonI.. taJcarasaMjJamuktam -siddhAntaziromaNau / deha puM. na. (degdhi pratidinam, diha vRddhau+ac) zarI2, dezAntarin tri. (dezAntara+Nini) 52hezana, alll haDa -dehaM dahanti dahanA iva gandhavAhAH hezana. bhAminI0 1 / 104 / jyotiSazastra prasiddha vana sthAna. dezAvakAza puM., dezAvakAzika na. (jai. prA. desAvagAsa/ (puM. diha+bhAve ghaJ) 5, yo57 te, dIpa!. (jai. prA. desAvagAsiya) ThebhA 1za-kSetra-bhUmi.na. 46 (puM. jai. prA. deha) me. pizAyarnu nAma. bAMdhavAmAM Ave che tenuM zrAvakanuM dazamuM vrata. dehakartR tri. (dehaM karotIti kR+tRc) zarI2 janAvanAra dezika tri. (deze prasitaH Thak) bhusA32, 5thi.5. - pRthvI mAhi pAya bhUto. (pu.) Izva.2, sUrya, 240530k (puM. deze upadeze prasitaH) guru, 5heza, jodha u, pitA maapn||2- dharmANAM dezikaH sAkSAt sa bhaviSyati | dehakRt tri. (dehaM karoti deha+kR+kvin+tuk) 37 dharmabhAk -mahA0 13 / 147 / 42 / ___2nAra paMyabhUta vagere. (puM.) 52mezva2. dezita tri. (diz+Nic+karmaNi kta) uj, chubha | dehakoSa puM. (dehasya koSa iva) 560-. 5in. relu, 6512. are, AzA 438- 'kAkebhyo dehakSaya puM. (dehasya kSayo yasmAt) 22. (. dehasya rakSyatAmannamiti bAlo'pi dezitaH / upaghAtapradhAnatvAnna kSayaH) heDano kSaya-nAza... zvAdibhyo'pi rakSati' -mImAMsAkArikA / dehacyuta tri. (dehAccyutaH) zarIramAMthA. nI.xNe.sa. bhavadezin, deSTra tri. (dizati diz+Nini/dizatIti diz+ bhUtra. tRc) upaheza 72nAra, bhArI matAvanA2. | dehaja tri. (dehAjjAyate jan+Da) hethI-hemA pahA dezinI strI. (dizati diz+Nini+GIS) tana-invI.. thanAra -'ahito dehajo vyAdhirhitamAraNyamauSadham' - dezI (strI.) te. nAmanI meM niel. -'gItaM vAdyaM nartanaM | udbhaTaH / (puM. dehAjjAyate'sau) putra, apatya. ca trayaM saGgItamucyate / mArgadezIvibhAgena saGgItaM | dehajA strI. (dehaja+ThAp) putrI-tanayA. dvividhaM matam / / druhiNe yadanviSTaM prayuktaM bharatena dehatyAga puM. (dehasya tyAgo yasmAt) bha255-mRtyu. ca / mahAdevasya puratastanmArgAkhyaM vimuktidam / / (puM. dehasya tyAgaH) zarI2no. tyAsa- tIrthe toyavyati-taddezasthayA rItyA yat syAllokAnuraJjanam / karabhave janukanyA-sarayvodehatyAgAt- raghu0 8 / 15 / deze deze tu saGgItaM taddezItyabhidhIyate / / ' - dehada puM. (dehaM dAyati zodhayati, dehaM dehapuSTi dadAti saGgItadarpaNam 113-6 / rasAyanena vA dai+zodhane, dA+dAne vA ka) parI, dezIya tri. (deze bhavaH cha) zima thanA2, sImaitavatA, 5.26. (tri. dehaM dadAti dA+ka) zarI2hAta, heDa rAma- aSTAdazavarSadezIyAM kanyAM dadarza-kA0 131 / / ApanAra. Page #310 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dehadaNDa-dehin] shbdrtnmhoddhiH| 1117 dehadaNDa puM. (dehasya daNDaH) zarIrane. 4 bhApa ta, | dehalIdIpakanyAya puM. (dehalIdIpakanyAya iti pAThAntaramapi prAyazcitta-tapa vagere karI zarIrane daMDa devo te. __dRzyate) 4 sthaNe. me za6 athavA vAta.. .dA dehadharma puM. (dehasya dharmaH) zarI2no dharma-mAtra, prasva.6 paDatI hoya tyAM A nyAyano prayoga karavAmAM Ave che. vagere bahAra kADhI nAkhavAno zarIrano svAbhAvika eno artha uMbarAmAM mUkelo dIvo je andara ane bahAra dharma. banne jagyAe prakAza Ape che. dehadhAraka na., dehadhArin tri. (dehaM dhArayati dhAri+Nvul/ dehavat puM. (deho'styasya matup makArasya vaH) zarIrI. dehaM dhArayati dhR+Nini) DAudu, masthi. (tri.) zarI2 ___(r)va. (tri.) zarI2vANu, zarIradhArI. dhAraNa karanAra, dehadhArI mAtra. dehavAyu puM. (dehastho vAyuH) hema pAMya pra.45 23dA dehadhAraNa na. (dehasya dhAraNam) zarIra dhA258 72 te. che temAMthI pratyeka zarIranA bhAgamAM rahelA prANAdi dehadhi puM. (deho dhIyate'tra, dhA+AdhAre ki) 56mAnI | pAMca vAya. dehasAmya na. (dehasya sAmyam) zarI2-. samAnatA, vis. aMgapratyaMganuM samAnapaNuM. dehadhRj(k) puM. (dehe dharjati saJcaratIti dhRj / dehasAra puM. (dehasya sAraH) meha, ya270.. gatau+kvip) prANavAyu- vAyuryo vastrasaMcArI sa prANo | dehastha tri. (dehe tiSThatIti) zarIramAM-heDamA 23nA2. nAma dehadhRk - suzrute 2 / 1 / (tri. deha+dhRja+kvip) dehAtIta puM. (dehaM dehAdhyAsamatItaH) heDanA adhyAsathA. zarIra dhAraNa karanAra prANI. rahita, ghaTAdinI peThe dehano paNa drA banI te viSe dehabaddha tri. (dehe baddhaH) zarIradhA. abhimAna rahita rahe tevo mahAtmA-AtmajJAnI. dehabalikA strI. (jai. prA. dehabaliyA) bhikSAvRtti. dehAtmavAda puM. (deha eva AtmA ityevaM vAdaH) zarIra dehabhuja tri. (dehe bhuGkte karmaphalAni bhuja+kvip) meM. 4 mAtmA cha mevo. vAha- dehamAtraM caitanyaviziSTa heDAminI... (puM. dehaM bhuGkte bhojayati mAtmeti / bhautitA, yAva siddhaid.. karmasAkSikatvAt bhuj+antarbhUtaNyarthe kvin) sUrya, dehAtmavAdin puM. (dehamAtmAnaM vadati vad+Nini) heDane. AkaDAnuM jhADa. 4 aAtmA mAnanA2 yAvAvAhI- AtmA'sti dehAd dehabhRt puM. (dehaM bibharti svakarmAnusAreNa, bhR+kvip+tuk) vyatirikta mUrtirbhoktA sa lokAntaritaH phalAnAm / 4. (tri. dehaM bibharti, bhR+kvip+tuk) zarI2 AzeyamAkAzataroH prasUnAt, prathIyasaH svaadughaa25|| 42nA2 -dhigimAM dehabhRtAmasAratAm-ghu0 851 / . phalaprasUtau- prabodhacandrodaye / dehambhara tri. (dehaM bibharti bhR+khac mum ca) hernu / dehAtmapratyaya puM. (dehasya AtmatayA pratyayaH) heDa poSaNa karanAra, zarIrane poSanAra, peTabharu. AtmA che evI pratIti, zarIrane AtmA mAnavo dehayAtrA strI. (lokAntare dehasya yAtrA) bha24.-mRtyu. tavaM na. (srI. dehAya deharakSaNAya yA yAtrA udyamAdiH) heDa dehAdhyAsa puM. (dehasya taddharmasya vA AtmatayA taddharmatayA adhyAsaH) heDa athavA heDanA-pa. 952maatm59||nii rakSaNa mATe bhojana vagere, dehanA rakSaNa mATe udyama 42vo ta. athavA AtmAnA dharmapaNAnI bhrAnti. dehAbhimAna na. (dehasya abhimAnam) hernu mAmimAna. deharata na. (jai. prA. deharaya) bhaithuna. dehAvaraNa na. (deha+A+vR+lyu) 55ta2. dehalA srI. (dehaM lAti, dehasya puSTi dadAti, dehikA strI. (deha+Nvula+TAp) tano hI... __ deha+lA+ka+TAp) madha-mahi2, 63. dehin tri. (dehA'syAstIti in) zarIravANu-heDavANu. dehali, dehalI strI. (diha+bhAve ghaJ dehaM lepaM lAti (paM.) . mAtmA- 'dehina ! yAhi sukhAya te gRhNAti, deha+lA bAhu0 kiH/dehaM lepaM lAti gRhNAti samamamuM mA mA pramAdaM mudhA' -AtmAnuzA0 / - gaurA. GIS) 52na. 2, 42vAnu, yo / tvadadhInaM khalu dehinAM sukham-kumA0 -4 / 10 / - 'yasyAmana_nRpamandiradehalISu' -jIvaM0 ca0 kA0 / zarIrANi vihAya jIrNAnyanyAni saMyAti navAni dehi- vinyasyantI bhuvi gaNanayA dehalIdattapuSpaiH-megha0 87 / | bhaga0 2 / 22 / Page #311 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1118 shbdrtnmhoddhiH| [dehezvara-daiva dehezvara puM. (dehasyezvaraH) (r)va, mAtmA. / daityAri puM. (daityAnAmariH) vizu- daityAriH kamalAkadehotsarga paM. (dehasya utsargaH dehasya utsargaH yatra vA) polamakarIlekhAGkitora:sthala:- prabodhacandrodaye 2 / 28 / no. tyAsa, bhRtyu-bh.24||.. 205 heva.. dehodbhava tri. (dehe udbhavo yasya) zarIrabha 6tpanna / daityAhorAtra puM. (daityasyAhorAtraH) bhanuSyona : varSa thayela, heDama utpanna thayela. (puM. dehAdudbhavo yasya) daityonuM eka ahorAtra-rAtri divasa. putra- kalevaraM zarIraM ca mUrtirasmadbhavaH sutaH' - daityejyA strI. (daityAnAmijyA pUjA) daityonI. pU.. dhanaJjayanAmamAlAyAm daina na. (dInasya bhAvaH aN) hAnatA, hIna5i, Nus. dai (zodhane, bhvA. para. saka. zuddhau, aka. aniT pit ___ (tri. dine bhavaH aNa) hivasama - romA thana.2. ten na ghusaMjJA-dAyati) zodha, sAI 42, zuddha | dainandina tri. (dine dine bhavam aN aNi pare dvitIyA tha. ava+dai avadAyati zveta. tha, sva.27 tha. vibhakte p madhyasthAyAstu na) 6224nu, mezana, daiteya, detya puM. (diterapatyaM Dhak/diterapatyaM NyaH) asura, hivase. hivase ghanA2- eSa dainandinaH sargoM rAkSasa- tApasA yatayo viprA ye ca vaimAnikA gaNAH / brAhmastrailokyavartanaH-bhAga0 3 / 11 / 26 / / nakSatrANi ca daityAzca prathamA sAttvikI gatiH- | dainandinapralaya puM. (dainanniH pralayaH) prasaya viSaya. manu0 12 / 48 / dainAra tri. (dInAre bhavam dInArasyedaM vA aNa) hinA2, daiteya strI. (daiteya+striyAM DIe) sasu2 tinI. strI.. _sikkAnA mApanI suvarNanI banelI vastu. daityaguru, daityapurodhas, daityapurohita, daityapUjya, daityejya dainika tri. (dine bhavaH kAlA0 ThaJ) hivasamA thanA2, puM. (daityAnAM guruH/daityAnAM puroghAH, purohitaH, puujyH| havasana, bhezAnu. daityAnAmijyaH pUjyaH) zujhAyA -AjJArthamAnAspada- | dainikI strI. dainika+ GIS) bhadUrona meM visarnu bhUtivasrazatrukSayAn daityagurustRtIye-bRhatsaMhitAyAm vetana. 104 / 34 / dainya na. (dInasya bhAva SyaJ) hInatA, Eurugj, daityadeva puM. (daityasya devaH) 329545, vAyudeva. alaMkArazAstra prasiddha vyabhicArIbhAvano eka bheda- daityadvipa (pu.) 127no. ta. nAmano meM putra.. 'dainyAt' tadvihitaistvamindriyasukhaiH saMtRpyase nispaH' daityadhUminI (strI.) taMtryaprasiddha tArAvIna pUnAnI -AtmAnuzA0 / -daridrAnAM dainyam- gaGgA0 2 / - se mudrA. . indArdainyaM tvadanusaraNakliSTakAnterbibharti -megha0 74 / daityanisUdana puM. (daityAn nisUdayati hinasti, ni+sUdi+ daipa tri. (dIpasyedamaNa) hAvArnu, hI saMdhI. / Nic+lyu) viS.. dairghavaratra puM. (dIrghavaratreNa nirvRttaH kUpaH aN) civu daityapati puM. (daityAnAM patiH) (327yazipu daitya, daityAnI doraDAthI kheMcAyelA daMDa vaDe khodavAthI thayelo kUvo. 200. dairghya na. (dIrghasya bhAvaH SyaJ) saMjA, Aily daityamAtR strI. (daityAyAM mAtA) zyapanI patnI hati- hIta- aparasyAM calaketuH zikhayA yAmyagrayA'G aditiditirda nuzcaiva siMhikA daityamAtaraH- gulocchitayA / gacched yathA yathaudak tathA tathA __ harivaMze 166 / 12 / dairghyamAyAtibRhatsaMhitAyAm / / daityamedaja puM. (daityasya medAt jAyate meda+jan+Da) | dailIpi puM. (dilIpasya apatyam ib) hidI5. 20%no guga. putra. daityamedajA srI. (daityamedAjjAyate jan+Da+TAp) pRthvI.. | daiva na. (devAt niyatAdAgatam aNa) mAya, iyonmuja daityayuga na. (daityAnAM yugam) vinA jA2 &02 varSanI. zubhAzubha ubha- 'tadvyaktaM janu daivameva zaraNaM dhig barAbarano eka daityano yuga, manuSyanA cAra yuga dhigvRthA pauruSam' -AtmA0 zA0 / maLI daityano eka yuga. daiva tri. (devasyedamaNa) hevana, vi. saMdhI - nApi daivaM daityA strI. (diteriyaM+Nya TAp yopadhatvAt jAtAvapi na vA patryaM yAvat pUrNo na vatsaraH-zuddhitattvam / TAp) daitya tinI. strI, mahirA-683, suza namana | (puM. devasyevAyam ab) ta nAmano me vivADa, eka gandha dravya, cappA nAmanI eka auSadhi. | jemAM yajJastha Rtvijane kanyAdAna karavAmAM Ave che. Page #312 -------------------------------------------------------------------------- ________________ daivaka-daivaprazna shbdrtnmhoddhiH| 1119 (na. devo devatA'sya ag) devatIrtha - | daivatas avya. (deva+tasil) haivathI, viyoge, kAyamagulimUle'gre daivaM paitryaM tayoradhaH-manu0 2 / 59 / / prA2052ut. (tri. divi bhavaH aN) zama thanA2. (na. deva | daivatarasa (paM.) te. nAmanA se Si eva svArthe aNa) heva, bhAgya- 'rAjadrohasamudyataM | daivatareya, daivati puM. (devatarasya zreSThadevasyApatyaM Dhak pratidinaM daivaM hi mAM bAdhate' -jIvaM0 ca0 kA0 / ___ daivatasyApatyaM pumAn iJ) zreSTha vino putra. -daivAdhInaM jagat sarvaM janmakarmazubhAzubham / saMyogAzca daivatareyI srI. (devatarasyApatyaM-strI DoS) zreSTha vinI viyogAzca na ca daivAt paraM balam-brahmavaivarte / putrI... (na. devo devabhedo devatA'sya aJ) te. nAmana me daivatA strI., daivatva na. (devasya bhAvaH tal TAp-tva) zrAddha aj, devatva.. daivaka puM. (deva eva deva+svArthe ka) deva, devatA. daivatya na. (devatA+svArthe Syab) devatA, heva. daivakI strI. (devakasthApatyaM strI aN GIS) shrii.30||ii. devadatta puM. (devadattasya chAtraH) vittano ziSya. (tri. bhAtA hai.DI devadatte bhaktirasya acittatvAbhAvAnna Thak kintu devakInandana, devakIputra, devakIsuta, daivakIsUnu puM. aN) haivahatta. 652nI matiauj. (daivakyAH nandanaH-putraH-sutaH-sUnuH) zrIkRSNA, vAsudeva- | daivadatti, daivadattika puM. (devadattasya apatyam iJ/ daivakInandanaH zyAmaH zrIzyAmAprANavallabhaH devadattAd bhavaH ThaJ jiTha vA) hevahattano putra. pAdmo0 111 a0| daivakovida, daivacintaka, daivajJa tri. pu. (deve zubhA daivadattikA, daivadattikI strI. (daivadattika ThaJi TAp DIpa) hevahattanI putrI... zubhajJApakahetau kovidaH/daivaM lakSaNena zubhAzubhaM cintayati cinti+Nvula/devaM jAnAti jJA+ka) daivadarzanin puM. ba. va. (devadarzanenarSiNo dRSTamadhIyate jyotiSI, daivajJa-zubhAzubhane agAuthI jANanAro ___Nini) hekza na Sio ko ye vaha bhAgane. 19-02. daivadArava tri. (devadArorvikAraH aJ) vihAra naimitti:- daivajJAn vedaviduSaH paryapacchacchubha din - 53lk devIbhAga0 1 / 20 / 34 / (tri.) haiva. 5uta, haivane. anAvo, hevahAranu anAvasa.. jANanAra vidvAnuM. daivadIpa puM. (devaH sUryAdhiSThAtRko dIpaH, cakSuSaH daivakovidA, daivajJA strI. (deveH devanimittazubhAzubhajJAne sUryAdhiSThAtRtvAt tathAtvam) netra, ja, vi. sambandhI kovidA daivaM jAnAti TAp) heva. nimitta zuma sAne hIvo. azubhane jANanArI strI-daivajJA. daivadurvipAka puM. (devasya durvipAka:) haiva.nI. durvipa.5, daivakSatri (puM.) DoSTuvaMza se. . huSTa nasIma, porTa i. daivagati, daivaghaTanA strI. (daivasya gatiH-ghaTanA) nasIbAnI. daivadoSa puM. (daivasya doSaH) mAyano hoSa. __gati, nasImanI ghaTanA. daivapara tri. (daivaM bhAgyaM paraM pradhAnaM cintyaM vA yasya) daivata na. puM. (devataiva daivataM svArthe'Na) heva, devatA.. prA2064 bhujya cha me bhAnanA2- zrUyate tadvidurdhArA -'daivatasya bhayAdeva prahvA jihvA prarvatate' -jIvaM0 daivapraznamupazrutim-hArAvalyAm 22 / -'sampattezca vipattezca ca0 kA0 / -daivatAni yAni tvAM paripAlayantyAvasanti / daivameva hi kAraNam / iti daivaparo dhyAyannAtmanA na ca -rAmAyaNe 2 / 50 / 2 / (na. devatAnAM samUhaH aN) | viceSTate -kAma0 nI0 / havatIno samUDa, nirastina, tRtIya -'yasya daivapramANaka tri. (daivameva pramANaM yasya kap) bhaviSya jJAnamanantavastuviSayaM yaH pUjyate daivataiH' -anyayoga- upara AdhAra rAkhanAra, devane pramANa mAnanAra. .. -syAdvAdamaJjarI / (tri. devatAyAH idamaN) hevatA | daivaprazna puM. (daive devanimittazubhAzubhaviSaye yaH praznaH) saMbadhI, heva. saMbaMdhI.. pUrvanAM karela zubha zubha kamanI jijJAsA, bhAgyanA daivatantra tri. (daivaM tantraM pradhAnaM yasya) haivAdhIna, viSayamAM zubhAzubha saMbaMdhI prazna, devavANI. mAyAdhIna. (puM. divi bhavaH daivaH praznaH) bhAvA .. Page #313 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1120 shbdrtnmhoddhiH|| [daivamati-daivika daivamati puM. strI. (devamatasyaSerapatyaM pumAn iJ, striyAM vA / devazami puM. strI. (devazarmaNo'patyaM pumAn iJ striyAM ___GIp) hevamata bhanino putra, hevamata muninI putrI... vA GIp) hevazamAno putra, hevazamAnI putrI. daivamatAyana puM. (daivamateryuvApatyaM pumAn phak) hevamata. devazarmIya tri. (daivazarmaH bhavaH cha:) hevazamAna putratha. muninA chokarAno juvAna chokaro, temanI putrIno thanA2. daivasarga puM., daivasRSTi strI. (devaH sargaH/devasyeyaM devI daivayajJi puM. strI. (devayajJasya apatyaM pumAn iJ, striyAM __sRSTiH) te. nA. sa. sa-sRSTi, haivI sRSTi. vA GIpa) hekyasanI putra hevArthe. 4. 52 nA2no putra. daivasthAni puM. strI. (devasthAnasthApatyaM iJ striyAM vA devayajJanI putrI-devArthe yajJa karanAranI putrI. ___ DIpa) devasthAna RSinI putra, devasthAna SinI daivayajJAyana puM. (daivayajJi yUni apatye phak) hevayana putrI. chokarAno juvAna chokaro, devayajJanI putrIno putra. daivahataka, daitrahIna tri. (daiva+hata+kan/devena bhAgyena daivayAneya puM. (devayAnerapatyaM pumAn Dhak) zuyAyanI. hInaH) samAgiyu, duma0, ma.na.sI. (na.) 6.va., unyA-hevayAnIno putra. . humAya. daivayuga puM. (devasyAyaM devaH sa cAsau yugaH) devatA; | daivahava puM. ba. va. (daivahavyasya devahUnAmakarapatyaM yuga-devatAnA bAra hajAra varSano kALa, manuSyanA ___ chAtrAH kaNDvA . aN yo lup) haiva.vyAnA ziSyo.. yA2 yugano 504.- yadetat parisaMkhyAtamAdAveva daivAkari puM. (divAkarasyApatyaM pumAn iJ) yama - caturyugam / etaddvAdazasAhasraM devAnAM yugamucyate - saMprati daivAkaritaH pAramitAddharitAruNakaritaH - manau 171 / kAvyodaye / zanigraDa, sUryaputra-45.. daivayoga puM., daivayogAt avya. (daivo yogaH) haivana daivAkarI strI. (divAkarasyApatyaM strI GIp) yamunA nahI.. yo, mAyano saMyoga, (a.) haivavazAt, daivAgArika tri. (devAgAre niyuktaH Thak) hevamahimA bhAgyavazAtuM. nibhAyesa, hevA mArI.. daivarAjika tri. (devarAje bhavAdi ThaJ JiTha vA. striyAM ___ThAJa GIpa jiTi TAp) IndramA thn|2. daivAt avya. (deva+Ati) haivthii-||205thii, 2 - daivarAti puM. (devarAtasya apatyaM iJ) hevarAtano putra samathI, prA2056.2- daivAdapAGgavalanaM kila mAnavatyAH / -kAvyodaye / janakarAjAnA pitA. daivala puM. (devalasyApatyaM aNa) hesa. pino putra, daivAtyaya puM. (daivakRto'tyayaH utpAtaH) haive. udA. AiReya gotramA prava2. RSi.. (puM. daivaM lAti gRhNAti devAdika tri. (divAdigaNe paThitaH ThaJ) gue uralHi lA+ka) mRta. mAtmAno seva.. daivalaka puM. (devala iva kAyati ke+ka, tataH svArthe'N) ___ _-mo. bhUta-pretano sevara, bhUtanI pUrI. (tri. devala daivAripa puM. (devArInasurAn pAti AzrayadAnena pA+ka, kasyedamaN) vi. saMmaMdhI.. __ devAripaH samudraH tatra bhavaH aN) zaMbha. daivalekhaka puM. (devaM likhatIti, likha+Nvula) lozI, daivAsura na. (devAsurasya vairaM aN) heva. ane. asuronu, bhaviSya, lonAra, haiva... svAmavi. vai2. (puM. devAsurazabdo'styatrAnuvAke daivavaza, daivAdhIna, daivAyatta tri. (devasya vazaH/devasya adhyAye vA aN) devAsura za06 yuta.vanA manuvAI ___ adhInam-Ayattam) haivAdhIna, prA2ndhAdhAna, haivavaza. ane adhyAya. daivavaMza puM. (devAnAmayaM daivaH sa cAsau vaMzaH) hevAnI daivAhorAtra puM. (daivaH ahorAtraH) manuSyanA 3 varSa vaMza, haivAna yuga. jeTalA kALanI barobara devano eka divasa ane daivavANI strI. (daivI vANI) zava, saMskRta rAtri. bhASA -'saMskRtaM nAma daivIvAganvAkhyAtA maharSibhiH' | daivika tri. (daivasyAyaM daive bhave vA Thak) hevana, heva. -daNDI / -gIrvANavANIvadanaM mukundasaMkIrtanaM cetyubhayaM / saMdhI. -ahorAtre vibhajate sUryo mAnuSadaivike / hi loke-vopadevaH / rAtriH svapnAya bhUtAnAM ceSTAyai karmaNAmahaH-manau 1 / 65 / Page #314 -------------------------------------------------------------------------- ________________ daivin-doha] shbdrtnmhoddhiH| 1121 (na. devAnudRizya pravRttaH Thak) hevAne. 120 42vA | doHsahasrabhRt puM. (doHsahasraM bAhusahasraM bibhartIti, dAya5 zrAddha vagere, heva nimitta zrAddha bha. (na. | bhR+kvip+tuk) tavAya arjuna, me. 2 daivasyedaM Thak) na. ghAreko smAta. hAthavALo sahastrArjuna, bANAsura. daivin tri. (daiva+Nini) mAyazI , haivavAj. dogdhR puM. (dogdhIti duh+tuc) gopAla, vetana saI (puM. deva+Nini) jyotiSI, haivI, bhaviSya honAra. 5vya 4282, 2yarnu, vA72.IM, sUrya, 24050d 03. daivI strI. (devasyeyaM aN aJ vA) haivavivAsaluthI. (tri. dogdhIti duha+tRc) hounAra, hoDana 42nAra - 52 strI, vipatnI, innA, hivya, masau. 'merau sthite dogdhari dohadakSe' -kamArasaM. 1 / 2 / haivI saMpatti -'devIsampavimokSAya' -gItA / -kA | dogghrI strI. (duha+tRca dogdhR+ GISa) 6dhANI ||y. . nAmeyamata_setugahanA devI satAM yAtanA-zAnti ___ 'dohAvasAne punareva dogghrIm' -raghu0 2 / 23 / zatake 7 / | dogha tri. (duh + ac vede hasya ghaH) hona2. daivodAsa puM. (divodAse bhavaH aN) hivAsano. putra.. | doDI strI. (dol+ac gaurA. GIS lasya dhaH) hornu (puM. divodAsenAhUyamAnA'gniH aNa) hivAsathI. ___, houna sa. sADUyamAna bhani- 'daivodAso agnidevA' Rg / dodulyamAna tri. (dul+yaG+zAnac) vAraMvAra Dolatu, daivodAsI puM. (daivodAsasya apatyaM iJ) havAhAsanA bhatizaya rokhatuM. putrano putra. dodha puM. (dogdhIti duh+ac bAhu0 hasya dhaH) 4072u~, daivopahata tri. (devenopahatam) devathA. Dola, humA, vatsa-Ouyano vA7232. -deva sdodhkdmbtlsthshriidhrdurdevavALuM. tArakanAmapadaM me -chandomaJjarI / daivya tri. (devasyedaM yaJ) heva. saMdhI, hevanu. dodhaka puM. (dodha+saMjJAyAM kan) te. nAmanI .(ma.. (na. deva+yaJ) // 245, haiva., bhAya. daizika tri. (deze bhavaM dezasyedaM vA ThaJ) 12saMdhA, be guru ema maLI agiyAra akSaranA pAdavALo hezana. (tri. dezena nivRttaH ThaJ) deze 4o.. meDa cha, hogha 7-6- AdyacaturthamahInanitambe (puM. deze bhavaH SNik) maMtrAhino 651 ta 12. saptamakaM dazamaM ca tathAntyam / yatra guru pragaTasmararAge -'mantrAdyupadezakartA gurudezikaH' - dharmajJAH / tat kathitaM tava dodhakavRttam-zrutabodhe / daizikavizeSaNatA (srI.) 25.35. saMdha, samAvIya dodhUyamAna tri. (punaH punaH atizayena vA dhUyate, dhu haizi6 25.35saMdha-bha: 'atra bhUtale ghaTo nAsti' kampane+yaG guNaH zAnac) vAraMvAra patuM, satuM, ahIM bhUtala ane ghaTAbhAvano je saMbaMdha che te dhU4tu, yaMya, vAraMvAra yAyatuM -'nabhasvadAsaGgabhayeva daizika vizeSaNatArUpa saMbaMdha che. sAdhvI dodhUyamAnA vaDabhApatAkAH' - kRnmajayom / daiSTika tri. (diSTaM bhAgyamiti matiryasya Thak) bhAgya -pralaye'pi dodhUyamAnAH paramANavaH tiSThanti - . 52rAya, haivaparAya, mAyane bhAna ApanA2. ziromaNiH / daiSTikatA, strI. daiSTikatva na. (daiSTikasya bhAvaH tal dora puM. (Dora+Dasya daH) ho231, 24. TAp -tva) mAyAdhInatA, haiv52|ytaa, TeSTi5j.. | doraka na. (Doraka nipAtanAt Dasya daH) dlu cigatil daihika tri. (dehasyedaM ThaJ) haina, saMdhI -bhIrUNAM | taMtu, didu, horI. bhairavAnAM bhavati savihitA daihikI gopitA|- | dorikA strI. (dora+kap+TAp ata itvam) horI, kUrcikAtantre / (tri. dehe bhavaH ThaJ) thanA2. daihya tri. (dehe bhavaH SyaJ) heDamAM thn|2 (puM.) 94, dorgaNDu, dorgantu puM. (doSA bAhunA gaDuH-gantuH kuNThitaH) AtmA . kArya karavAmAM asamartha hAthavALo, TUMThA hAthavALo. do (divA. para. aniT sa. dyati) parnu, cha, . | dorgraha tri. (dorgRhyate'nena, graha+karaNe ghaJ) savAna, ziro'vadyati vidviSAM yaH -durgAdAsaH / 2 / 12. (puM. doSNo grahaH) tharnu 5.77, me. doHzikhara na. (doSNaH zikharam) 24, Hig. jAtano roga jemAM bAhu jakaDAI jAya che. Page #315 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1122 shbdrtnmhoddhiH| [doA-doSaNya doA (strI.) zistra prasiddha mu012 4yA. vAta-pitta-bhAMthA. pratye. vAta-pitta, ane. 76 - dordaNDa puM. (doreva daNDaH dordaNDa iva vA) 1.35. nAsti rogo vinA doSairyasmAt tasmAd vilakSaNaH / 69, praya3 mu, bhoTo pAhu. anuktamapi doSANAM liGgairyAdhimupAcaret-suzrute 1 / 35 / dormadhya na. (doSNo madhyam) yano madhya bhaL. mImAMsakazAstra svIkRta vidhikarma oLaMgavAthI pedA dormUla na. (doSNo mUlam) sau, sil, M., pArnu thanAra adaSTavizeSarUpa doSa, jainazAstraprasiddha doSo 452mAtmAmA hotA nathI. te ca yathA-antarAyA dola puM., dolana na. (dul+bhAve ghaja/dul+lyuTa) dAnalAbhavIryabhogopabhogagAH / hAso ratyaratI hosa, yaj, koI pA. (puM. dolyate'tra adhikaraNe bhItirjugupsA zoka eva ca / / kAmo mithyAtvamajJAnaM ghaJ) zrI.nI. mahotsava, dUsara. 6tsava. nidrA cAviratistathA / rAgo dveSazca no doSAsteSAmaSTA-yat phAlgunasya rAkAdAvuttarAphAlgunI yadA tadA dazApyamI' - abhidhAnaci0 / / 'kSutpipAsAjarAdolotsavaH kAryastacca zrIpuruSottame-haribhaktivilAse / taGkajanmAntakabhayasmayAH na rAgadveSamohAzca yasyAptaH pAra, hogI, ya. sa prakIrtyate' / zaMst, sial, viyiutsA, dolA, dolikA, dolI strI. (dolyate'syAmiti dul+ mithyAdraSTiprazaMsana ane mithyAdaSTi saMstava A ghaJ+TAp/dolA+svArthe kan TApi ata itvam/ sabhya itvanA pAya hoSI -saMkA kaMkha vigicchA pasaMta dolyate'nayA dula karaNe in vA DIpa) Dojo, taha saMthavo kuliMgisu-aticAragAthA / 50ya35hoSa yo -dvidheva hRdayaM tasya duHkhitasyAbhavat tadA / - 'doSeSvArambhakasvabhAveSu' -saMbaMdhakA0 / anudyoga, doleva muhurAyAti yAti caiva sabhAM prati - mahA0 3 / 62 / 27 / 5525j, ghouiyu, holAyaMtra, DodI. dazAntara na javuM, darzanIya vastunuM na jovuM vagere jamAnAnA doSa, rAtrInA AraMbhano prathama bhAga, bhenA vagare, 2.53ausa.. 55, gs, vA729. dolAyantra na. (doleva yantram) vaidh.52||22. prasiddha tesa. vagere kADhavAnuM yatra. doSaka puM. (doSa eva svArtha kan) vatsa-vA729. dolAyamAna tri. (dolAM karotIti dula+kyaG+zAna doSakara tri. (doSaM karoti kR+ac) hoSa. 42 // 2, aparAdha 4282. muk) situM, yogA pAtuM, bAyatuM, satuM, jI.DI uj- dolAyamAnaM govindaM maJcasthaM madhusUdanam | doSakalpana na. (doSaparatvaM kalpanam) hopanI syanA utkala0 / 2vI, hoSAro5. 72vI, anyAyI. 42va. dolAyuddha na. (doleva yuddham) yuddhamA 45 3 52||4yno doSagrAhin tri. (doSaM gRhNAtIti graha+Nini) hoSa nizcaya nathI. yato me yuddha - 'dolAyuddhaM kRtagurutara aDa 4282- visRjya zUrpavad doSAn guNAn gRhNanti dhvAnamauddhatyabhAjAm' -zizu0 / / sAdhavaH -udbhaTaH / (puM.) huSTa, huIna. doSa puM. (duS+bhAve karaNe vA ghaJ) aparAdha - doSaghna tri. (doSaM vAtAdivikAraM hanti han+Tak) jAyAma-doSAmuta saMtyajAmi-raghu0 14 / 34 / bhUsa, tridoSa vagere doSane maTADanAra auSadhAdi. -adAtA vaMzadoSeNa karmadoSAd daridratA / doSajJa puM. (kartavyAkaraNe doSaM vAtapittAdirUpaM vA doSaM unmAdo mAtRdoSeNa pitRdoSeNa mUrkhatA-cANakya0 48 / jAnAtIti jJA+ka) vidvAna, Bd. -atha pradoSe 5vyAstra prasiddha 56oSa -duSTaM padaM zrutikaTu0 / doSajJaH saMvezAya vizAMpatiH- raghau0 1 / 93 / vaidya, vAkyadoSa, arthadoSa ane sadoSa, nyAyazAstra prasiddha viuitsa... (tri. doSaM jAnAtIti jJA+ka) paa24|| asiddha, viruddhAdika hetudoSa, hetvAbhAsa, apramAnuM doSamAtra jANanAra. asAdhAraNa kAraNa, kAcakAmalAdika dUSaNa, avyApti doSaNa na. (duS+ghaJ+lyuTa) mAro5.. ativyApti ane asaMbhavarUpa lakSaNa doSa, doSaNIya tri. (duS+ghaJ+anIyara) niMqueu43. gautama zAstraprasiddha puNya-pApa pravRttimAM hetubhUta rAga doSaNya tri. (doSNi bhavaH doSa+yat doSanAdezaH) bhAbhai dveSa-moharUpadoSa, vaidyakazAstra prasiddha vikAra pAmela thanAra, hAthathI utpanna thayeluM. Page #316 -------------------------------------------------------------------------- ________________ te. doSatas-doha] shbdrtnmhoddhiH| 1123 doSatas avya. (doSa+tasila) hoSathI, aparAdhathI, | doSAklezI strI. (doSAM bAhuM kliznAtIti kliz+aN+ bhUlathI.. gaurAditvAt GIp) meM tanI vanaspati-OMnel doSatA strI., doSatva na. (doSasya bhAvaH tal TAp-tva) pAva "vanavarvarikA / " hoSa5j. doSAGkuza puM. (doSANAM kAvyadoSANAM akuza iva doSatraya na. (doSAnAM vAtapittakaphAnAM trayam) trioSa, nirAsakatvAt) vyahovAna nivA2nAra 2.5 rano vAta-pitta ane. 43353 hapa-rUpaM rUpavivarjitasya Avya dharma. bhavato dhyAnena yad varNitaM stutyA nirvacanIyatAkhila- doSAtana tri. (doSA rAtrau bhavaH iti TyuH tuTca) rAtre, gurordUrIkRtaM yanmayA / vyApitvaM ca vinAzitaM bhagavato rAtamAM thanAra. yattIrtha yAtrAdinA kSantavyaM jagadIza ! tat doSAtilaka, doSAsya puM. (doSAyAH rajanyAH tilaka vikalatAdoSatrayaM mAmakam-vyAsaH / iva/doSA rAtrirAsyamiva prakRSTadIptisAdhanaM vA yasya) doSaprasaGga puM. (doSasya prasaGgo yatra) 845o, apavAha, hI, hIvo. doSano prasaMga. doSadarzin, doSadRSTi puM. (doSaM pazyatIti dRz+Nini/ doSaprApti strI. (doSANAM prAptiH) a52||dh-hoss. yavo. doSe dRSTiryasya) ghoSa. zrInAra, chidra nA2, niM. doSAropa, doSAropaNa na. (doSANAmAropaH/doSANAmAdoSabhAj tri. (doSaM bhajate) a52||dhii, gune||2, ghoSavANu. ropaNam) hoSa mAvo ta, mAthe. bhArI5. ya.aaal doSabheda puM. (doSANAM bhedaH) hoSAnA tAve | judA prakAranA bheda, suzruta'mAM kahelA bAsaTha prakAranA doSArha tri. (doSANAmarhaH) hoSa hevA vAya, gunA mUkavA yogya. hoya. doSala tri. (doSa+matvarthe lac) hoSayuta, ghoSavANu, doSika tri. (doSAH vAtapittakaphAH santyasyeti Than) ___, truTipUra. tridoSano roga jene thayo hoya te, doSavALuM. doSavat tri. (doSa+matup+masya vaH) hoSavAj, ghoSayuta. (puM. doSAH vAtapittakaphAH kAraNatvena santyasyeti (avya. doSa+tulyArthe vat) hoSa . Than) roga, 66, bhaM43. doSas strI. (duS+asuc) rAtri, rAta. doSin tri. (duS+Nini) hoSayuta, 5.520, sisuY. doSA avya. (duSyatyatra duS+A) tribhe, rAtre - doSaikadRz tri. (doSamevaikaM pazyati iti dRz+kvip doSA'pi nUnamahimAMzurasau kileti vyAkozakokanadatAM .. athavA doSe eva dRk jJAnamasya) 35 ghoSa. mAtra lonA2, mAtra hoSane 4 aDae. 42nAra, mala.. dadhate nalinyaH - zizu0 4 / 46 / (srI. duSyate'ndha dos puM. na. (damyate'nena, dam+ Dosi arddharcA.) hAtha, kAreNeti duS+ghaJ+TAp) rAtri, rAta - dharmakAladivasa jADu - dAtavyeyamavazyameva duhitA kasmaicidenAmasau, iva kSapitadoSaHkAvya0 37 / - "dIpadazA dolIlAmasRNIkRtatribhuvano laGkApatiryAcate . kulayuvatirvedagdhyenaiva malinatAmeti / doSA api anargharAghave 2 / 44 / bhura, trio, yatuSTI vagaire bhUSAyai gaNikAyAH zazikalAyAzcaAryAsaptazatI 298 / (strI. dAmyatyanena dam+dameosiH, "bhAgurimate" TAp) dostha puM. (doSi haste lakSaNayA doApAre vA tiSThatIti bhu, ug. (srI. jai. prA. dosA) 18 lipimAMnI sthA+ka) se4., 2mata 42nAra, jedI , presa, 8, se. 2bhata. (tri. doSi tiSThatIti sthA+ka vA visargasya doSAkara puM. (doSA rAtrau karo yasya yadvA doSAM rAtriM lopaH) ho:sthita-nADubha 248, DAyama 238.. karotIti kR+bAhulTa:) yaMdra, 5pUra - "doSAkaraH doha puM. (dogdhi asminniti duh+AdhAre ghaJ) hoDavAna sukhamanekavidhaM vidhatte" - jyotistatvam / doSAkarA pAtra - dohavatsAdibhedena kSIrabhedaM kurUdvaha ! . GkamalinatAmRtarazmitA te - pradyumnavijaye 6 / 3 / (puM. bhAga0 4 / 18 / 27 / - Azcaryo gavAM doho'gopenadoSANAmAkara iva) hoSonI mAra, hopothI bharapUra siddhA0 / (puM. duhyate iti karmaNi ghaJ) dudha, dUdha. - "doSAka kuTilo'pi kalaGkito'pi" - udbhaTaH / (puM. duh+bhAve ghaJ) sj, dUdha. 383j. lA. Page #317 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1124 shbdrtnmhoddhiH| [dohaja-daurjanya dohaja tri. (dohAghohanAjjAyate jan+Da) hoDavAthI. utpanna | dohin tri. (duh +zIlArthe ghinuNa) honA2. thanAra. (na. dohAt jAyate) hu, dUdha. dohIyas, dohiSTha tri. (ayamanayoratizayena dogdhA, dohaDikA, dohA (srI.) te. nA. se. tano cha, | __dogdhR+ Iyasun tRlopaH striyAM GIp ca/dogdhR+ __ bhAtrAvRtta-hADI, huDo. atizAyine iSThan striyAM TAp ca) atyanta honA2. dohada, dohala puM. na. (dohaM AkarSaNaM dadAtIti doha+ dohya tri. (duhyate iti duh + Nyat, duhyate'syAH TAp) dA+kaH/dohaM AkarSaM lAti-gRhNAti lA+ka) Au, | hoDavA yogya, dUdha 5DhavA yogya, Qutha, meMsa. vagere. 27, gagaDovAnayi - kusumaM kRtadohada- | - dazaikapaJcasaptAhamAsavyahArdhamAsikam / bIjAyostvayA yadazoko'yamudIrayiSyati-raghau0 8 / 62 / / vAhyaratnastrIdohyapuMsAM parIkSaNam-yAjJavalkye 2 / 180 / zAmie. strIno mamilASa - azoka ! yadi sadya / dauHsAdhika puM. (durduSTaH sAdhaH karma tatra niyuktaH eva mukulairna saMpatsyate mudhA vahasi dohalaM | Thak) dvArapANa. lalitakAmisAdhAraNam-mAlavikAgnimitre 8 / 47 / - | daukUla, daugUla puM. (dukUlena parivRto rathaH aN pravartitamahAsamaradohadAH narapatayaHveNI0 4 / dugUlena parivRto rathaH pRSo. sAdhuH) rezamI vastrathI puSpAgama-ThenAtha. 20 27 tavI. mISAya. - vRthA | aiseo. 2tha, vastrArahita 2tha. vahasi dohalam-ane0 pA0 / daugarha (puM.) azva, ghoTa.. dohadakSa tri. (dohe dohane dakSaH) hoDavAma duzaNa - dautya na. (dUtasya bhAvaH karma vA SyaJ) ita5 - "merau sthite dogdhari dohadakSe" - kumArasaM0 / / dautyaM ca tat kRtaM ghore vigrahe janamejaya ! - dohadalakSaNa na. (dohadasya garbhasya lakSaNaM yatra, dohadasya harivaMze 172 / 18 / itanuM bha., sahu~, saMzo. saI lakSaNAM vA) kya:sandhi, manu, sakSa - "sudakSiNA nAranabha. dohadalakSaNaM dadhau" - raghu0 3 / 1 / / daurAtmya na. (durAtmano bhAvaH karma vA SyaJ) durAtma5j, dohadavatI, dohadAnvitA, dohadinI, dohalavatI strI. duSTAtmA-zaGkitAH sma mahAbhAga ! daurAtmyAta (dohado garbhiNyabhilASo'styasyAH, dohada+matup masya tasya cAnagha ! - mahA0 2 / 15 / 7 / - guNAnAmeva vaH GIpa ca/dohadena garbhajanitAbhilASeNa anvitaa| daurAtmyAd dhuri dhuryo niyojyate-kAvya0 10 // dohadina+striyAM GIp/dohalo'styasya matupa masya daurga na. (durgasya durgAyA vA idam aN) Bely, vaH GIp) hI hI vastumAnA 27 42d urga ___Zee saMjA , hunu, hu saMbaMdhI. daurgatya na. (durgatasya bhAvaH SyaJ) huta5j, du:vlu, dohadin tri. (dohada+Nini) hoDavANu, uteruj. _____haridraya.. dohana na., dohanI strI. duha+bhAve lyuTa/ (duhyate'syAmiti, daurgandhya na. (duSTo gandho'sya tato bhAve SyaJ) duh+AdhAre lyuT+ GIp) ho ta, dUdha 53q durgandhavALApaNuM, kharAba gaMdhavALApaNuM, durgandhatA - te. - dohAvasAne punareva dogghrIm -ghau0 2 / 23 / , na saMsvedo na daurgandhyaM purISaM mUtrameva vA__(na. duhyate'sminniti AdhAre lyuTa) hoDanapAtra, alll, mahA0 3260 / 13 / bogharaNuM. daurgaha puM. (durgahasyApatyaM pumAn aN) huDa nmn| dohalI strI. (dohaM lAti lA+ki+Gip) azI vRkSa. | RSinI putra.. dohasa pa. (daha+bhAve asuna) ho. dauha puM. (duHkhena graho (grahaNaM) yasya (azvasya) dohase avya. (duh + tumarthe asen) hoDavAne, hoDavAne. __ tatsAdhyo yAgaH aN) azvamegha yasa.. bhATe. daurya na. (durgasya bhAvaH durgasyedaM vA SyaJ) bhu2460, dohApanaya puM. (dohaM apanayati svaniHsaraNena, 388159), sazasyatva, hurghaTatva. apa+nI+ac) dUdha, hupa.. daurgAyaNa puM. (durgasya apatyaM phak) hu[SinI putra.. dohita tri. (doha+tArakAdibhyaH itac) ho, hoinayA | daurjanya na. (durjanasya bhAvaH SyaJ) hunaj - tadidaM chenI. 25 Doya. te, dUdha lene pahA thayeda cha te. / mama daurjanyaM bAlizasya mahIyasi-mahA0 6 / 18 / 76 / Page #318 -------------------------------------------------------------------------- ________________ daurbalya-dauhitra shbdrtnmhoddhiH| 1125 daurbalya na. (durbalasya bhAvaH SyaJ) (eyj, nA , dauvArika puM. (dvAre niyuktaH Thak) dvArapANa - iGgitAkArahusatA - anAdeyasya cAdAnAd deyasya ca tattvajJo balavAn priyadarzanaH / apramAdI sadA dakSaH vivarjanAt / daurbalyaM khyApyate tasyAH zapanti pratIhAraH sa ucyate-cANakya0 108 kuladevatAH-jyotistattve / dauvArikI strI. (dauvArika+striyAM GIp) pratiDArI, daurbhAgineya puM. (durbhagAyAH apatyaM pumAn Dhak ina dvArapAnA strI. dvipadavRddhizca) sAno putra-chI . dauvAlika (pu.) te. nAme me. 12. daurbhAgya na. (durbhAgAyAH durbhagasya vA bhAvaH dhyaJ dauzcarmya va. (duzcarmaNo bhAvaH SyaJ) svAbhAvi. zata. dvipadavRddhiH) samAjA, huka, samaya, - cAmaDIthI nahIM DhaMkAyela liMgapaNuM. huma[04j, - bhuktvA pitRgRhe nArI bhuGkte svAmigRhe dauvAlika puM. ba. va. (dauvAlike bhavAH bahuSu aNa yadi / daurbhAgyaM jAyate tasyAH zapanti kuladevatAH- laka) hauvaasiheshn| so vagere.. jyotistattve / dauzcarya na. (duzcarasya bhAvaH SyaJ) huSTa maay25||. daurdhAtra na. (dRSTo bhrAtA tasya bhAvaH yuvA. aN) | dauSka tri. (doSA carati ThaN Satvam Thasya kaH) 2 kharAba bhAIpaNuM, duSTa bhAIpaNuM. hAtha vaDe cAlanAra. daurmantrya na. (duSTo mantraH tasya bhAvaH SyaJ) maMtra54, dauSkula tri. (duSTaM kulamasya duSkulaH svArthe aN) 5.2rAma lodha, huSTa pradhAna ho5j - "dormantryAnnR- huSTa dusavANu, naye. dusavANu. patirvinazyati yatiH saMgAt suto lAlanAt' . dauSkuleya, dauSkulya tri. (duSkulasyApatyaM Dhak | bhartRhariH 2 / 42 / duSkula+svArthe Nyat) huDAvawi me.da, nIya kurAmA daurmanasya na. (durmanaso bhAvaH SyaJ) dRSTa bhanavA5gj, nbheda - kule jAtAzca klizyante dauSkuleyavazAnugAH hAsI, meyenI. - teSAM kRte me niHzvAsA daurmanasyaM mahA0 3 / 193 / 23 / (na. duSkulasya bhAvaH SyaJ) ca jAyate-mArkaNDeye 81 / 26 / 2 viyAra, kumAva.. ___mazana dauryodhana tri. (duryodhanasyedamaN) duryodhanAnu, huyodhana dauSThava na. (duSTo avinItasya bhAvaH aN) avinAtej, saMbaMdhI.. bhavinaya, behavIgj, Grdus. dauryodhani puM. (duryodhanasyApatyaM iJ) huryodhanAno putra. dauSpuruSya na. (duSTaH puruSaH tasya bhAvaH svArthe vA daurvAsas na. (durvAsasA proktamaNa) hualu. 2yej __NyaJ) dRSTa puruSa5j, parAmA puruSa. __zivadharma' nAmarnu ma pu24. dauSmanta, dauSmanti, dauSyanti puM. (duSmantasyApatyaM daurvINa na. (dUrvAyAH idam khaJ) huvAna. 2.sa., projauno ___ pumAn aNa-iJ/duSyantasyApatya~ pumAn iJ) huSyanta 2sa, aSTa54. 25%no putra bharata - rUpaudAryaguNopetadauSmanti daurvatya na. (duSTaM skhalanocchalanAdi vrataM yasya tasya janamejaya ! - mahA0 174 / 2 / bhAvaH SyaJ) duSTa vrata5j. dauSyantya tri. (duSyantasya ayam Nya) huSyanta 28%, daurhada na. (durhado bhAvaH aN vA na dvipadavRddhiH) huNyanta. 25% saMjadhA. "dohada" zabda mo. - sudakSiNA dau<Page #319 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [dauhitravat-dyuma 1126 shbdrtnmhoddhiH| dauhitravat tri. (dauhitra+matup) lene 42no. ii27 | dyut, dyuta tri. (dyut+kvip/dyut+ka) dhotamAna, hoya te, putranA putravALuM. ____ mAna (puM. dhut kvip) 829.. dauhitrAyaNa puM. (duhituH apatyaM anuSyA. aJ phak | dhutaru puM. (dhunaH svargasya taruH) 585vRkSa. ca) harIno hIro, hotri.. dyutAna tri. (dyut+zAnac vede zapo luk) dhotanazIla, dauhitrI strI. (duhiturapatyaM strI. GIpa) putrIna putrI.. ___prAzavANu, te4svI. dohada na. (dohada+aN) mi5, gastriInI dhuti strI. (dyotate'nayeti dyut+ in) dIpti, nti. - samiSa- saMdraSTukAma iva dauhadakAlalIlAM saMbhoktu- kAca kAJcanasaMsargAd dhatte mArakatI dyutim-hi0 mabhrasaraNau vijahAra dhIraH" - jIvaM0 ca0 kA0 / / pra0 41 / zobhA, pra.(21, sAhityaprasiddha strImAno dauhadinI strI. (dauhRda+Nini+GIp) is strI, me. sAripa mAM.2, Bi24, yetanAvRddhi. (puM.) sAma[strI. tAmasa nAmanA manuno putra, te nAmanA eka RSi. dyavidyavI (strI.) hivasa... dyutikara tri. (dyutiM karotIti kR+ac) dhuti 4282, dyAvAkSamA, dyAvApRthvI, dyAvApRthivI, dyAvAbhUmi 1. 72nAra. (puM.) dhruva. strI. dvi. va. (dyozca kSamA ca divo dyAvAdezaH/dyozca | dyutita tri. (dhut+kta bAhu0 na guNaH) haptivANu, pRthvI ca/dyozca pRthivI ca dyozca bhUmizca) At | inald. (na. dhut+bhAve kta) hApti, nti. bhane pRthvI, sva0 bhane bhUmi - saha dyAvApRthivyozca | dyutidhara puM. (ghutiM dehagatAM kAnti dhArayati antarbhUtaNyarthe tathA sviSTakRte'ntataH - manu0 3 / 86 / - "dyAvAbhUmI dhR+ac) viS] - "tejo vRSo dyutidharaH' - viSNusa0 / janayan' - anumAnaci. ma. dhRtazrutiH / (tri. dyutiM kAnti dhArayati) ntimAna, tasvI.. dhu (adA. para. sa. aniT-dyauti) zatru 752. humatA dyutimat tri. (dyutiH+prazaMsAyAmastyarthe matup) antimAna, 42vo, bhe| 2. sundara kAntivALuM. (6) svayaMbhU manuno te nAme dhu na. (div+un kicca valopazca) gagana, Altel, eka putra, saptarSino eka bheda, te nAmano eka madra havasa, svA. (puM.) agni, yitrAna 3. dezano rAjA, zAlva dezano te nAmano eka rAjA, dhuka puM. (dhu+ke+ka) ghuvara 5kSI.. madirAzva rAjAno te nAmano eka putra. dhukAri puM. (dhukAnAmariH) tul. (puM. dyutirasyAstIti matup) yaMdramA, yaMdra. dhukSa tri. (divi dhuni vA kSayati kSi nivAse Da) | dyutilA strI. (dhuti lAti, lA+ka) auSadhinI me svargalokamAM rahenAra, dIptivALuM, kAntivALuM. meha. dhuga puM. (dhuni divi vA AkAze gacchati gam+Da) | dhudhuni, dhunadI strI. (dhunaH dhuniH - nadI) sva[ nahI, ___56, juii.. (tri.) mA.zamA mAna. 12.2. ___ojou. dhugaNa puM. (yUnAM gaNaH) hivasanI. samUha, jyotiSazAstra. dhuna (na.) jyotiSazAstra prasiddha sanathI. sAta, sthAna. prasiddha ma - ravidinAptagAdhikamAsakaiH / / dhunivAsa, dhunivAsin puM. (divi dhuni vA nivAso kRtadinaiH sahito dhugaNo vidhoH - siddhAntaziro0 / / ___ yasya/dhuni nivasati, ni+vas+Nini) heva, devatA, dhugat na. (dhu+gam+kvip) , satva2, 48hI. su2 - suraM zokAgninA'gAt dhunivAsabhUyam - ghagI strI. (ga+striyAM jAtitvAta GISa) pakSiA. bhtttti02|21| ___jie.. dhuniza na. (dhu ca nizA ca dvayoH samAhAraH) hivasadhucara tri. (divi dhuni vA AkAze caratIti car+Ta) / rAtri - "bhavati kiM dhunizaM dhunivAsinAm' - 5kSa, paMja, aDa, vidhAya2. __siddhAntaziromaNi0 / dhujyA (strI.) yotiSazAstra prasiddha 6635. yA.. | dhupa, dhupati puM. (ghum pAtIti/dhunaH patiH) Indra, sUrya, dyut (bhvA. A., a. seTa-dyotate) utob, zomaj, ___ mAu. hApaj - didyute ca yathA raviH - bhaTTi0 8 / 46 / - | chuma tri. (dhu+astyarthe ma) (havasavANu, 2a[auj, vyadyotiSTasabhAvedyAmasau narazikhitrayI - zizu0 2 / 3 / / manivAj. Page #320 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maNi- dyotariGgaNa] zabdaratnamahodadhiH / 1127 maNi puM. ( dhuno gaganasya maNiriva ) sUrya - reNurdizaH / dyUtapratipad, dyUtapratipadA strI. ( dyUtArthA pratipad pratipadA) khaM dyumaNi ca chAdayan bhAga0 8 / 10 / 38 / , khaDAnuM 13. maNiraktakamAkamarditam - bhAvapra0 / tri. (dyauH kAntirasyAstIti div+matup ) kAntivALuM. - artika zuDasa paDavo - tuSTyarthaM kArtike tasya zuklA yA pratipattithiH pAdmottarakhaNDe / dyUtabIja na. ( dyUtasya bIjaM sAdhanam ) DoDI, iyarhiDA, t dyumatsena puM. (dyumatI senA'sya ) zAsva dezano te nAmanI kheDa rAma, satyavAnano pitA. ghumadgana na. ( ghumadgAnamasya) te nAmanuM kheDa sAmavedhanuM gAna. ghumayI strI. ( + mayaT + GIp ) vizvarbhAnI te nAmanI dunyA, sUryanI patnI. dyumna na. (dyum tejo manati, mnA+ka ghumagni manati abhyasyatyasmai iti vA) jaNa, parAma, ghana, ana. dyuloka puM. (dyaureva lokaH diva utvam) svargalo. yuvan puM. (autIti+kanin uvaG ) sUrya, khaDaDAnuM ADa. dyuSad, dyUsad puM. (divi svarge sIdatIti, sad + kvip chandasi Satvam loke SatvaM na bhavati) heva - bhayasya pUrvAvataraM tarasvinA manassu yena dhusadAM nyadhIyatazizu0 1 / 43 / graha. tri. (dIvyati div + kvip UTh) ramanAra, jevanAra, DIDA 42nAra. - dyUta na. ( devanamiti div+bhAve kta UTh arddharcA0) dugAra, dugaTuM rabhavuM - dyUtaM hi nAma puruSasyAsiMhAsanaM rAjyam - mRccha0 2 / - aprANibhiryat kriyate talloke dyUtamucyate - manu0 9 / 223 / dravyaM labdhaM dyUtanaiva, dArA mitraM dyUtenaiva dattaM bhuktaM dyUtenaiva sarvaM naSTaM dyUtenaiva - mRccha0 2 / 7 / te nAmanuM kheDa vivAha 56. dyUtakara, dyUtakRt, dyUtakAra, dyUtakAraka tri. (dyUtaM - karoti kR+Ta / dyUtaM karoti kR+kvip tuk dyUtaM karoti kR + aN, athavA dyUtaM kArayati kR + Nic+ ac dyUtaM kR+aN+Nvul, tathA dyUtaM kArayatIti dyUta + kR + Nic + Nvul vA) dugArI, dugaTuM jelanAra, potAnA gharamAM jugArano akhADo rAkhI jugaTuM ramADanAra, jugArI muhurvinitakarmANaM dyUtakAraM parAjitam - paJca0 1 / 431 / dyUtapUrNimA, dyUtapaurNamAsI strI. (dyUtArthA pUrNimA / dyUtArthA paurNamAsI) azvina bhAsanI pUnama, zara pUnama. - pAsA.. dyUtavRtti puM. (dyUtaM vRttiH jIvikA yasya ) dugArI, jugaTu ramI potAnuM jIvana calAvanAra, jugArIo. - " mitra dhuk dyUtavRttizca putrAcAryastathaiva ca " - manu0 / ( strI. dyUtasya vRttiH) dugArano dhaMdho. dyUtasabhA strI. ( dyUtArthA sabhA) dugAraNAnuM, dugAra ramavAnuM sthaLa, jugAra khelanArAono samUha. dyUna (na.) bhyotiSazAstra prasiddha ISTa lagnathI sAtabhuM sthAna dhIsthAnaM paJcamaM jJeyaM yAmitraM saptamaM smRtam / dyUnaM dyUnaM tapAstAkhyaM SaTkoNaM ripumandiram - jyotistattvam 1 (tri. diva+kta niSThAntasya naH UTh ca) kSIrA, ghasAI gayesuM. dye (bhvA. para. sa. aniT dyAyati) [dhAvu, ti2242 aravI, vi35 2. dyo strI. ( dyotante devA yaMtra, dyut + AdhAre Do) svargasoDa, khADA - dyaurbhUmirApo hRdayaM yamazca paJca0 1 / 182 / dhokara tri. ( tulyAn prAsAdAdIn karoti, kR+aN) UMcA mahela vagere banAvanAra kArIgara. dyota puM. (dyut + bhAve ghaJ) prakAza, bhebha } - khadyota bhAM, tApa. dyotaka, dyotana tri. (dyut + Nvul / dyut+zIlArthe yuc) prakAza karanAra, bodha ApanAra, samajAvIne kahenAra, samabhavanAra, jJApaDa, chIpAvanAra. dyotana puM. ( dyotate iti dyut+yuc) DhIvo. (na.) prakAza, prakAza, bhevuM te, avaloDana spaSTa vuM vilokya dyotanaM candraM lakSaNaM zocano'vadat -bhaTThI0 7 / 15 / dyotanA strI. ( dyotana+TAp) uSA, paroDha, paroDhiyu. dyotani tri. (dyut + Nic + ani) prakAza, agara 42nAra, jussuM DaranAra, dvipAvanAra. dyotamAna tri. (dyut + zAnac Ane muk) prAzatuM, 452 thatuM, hIyatuM. dyotariGgaNa puM. (jyotiriGgaNa pRSo.) jadyota-janukho, khAgiyo - "mAdRzAH kva nu gaNyante jyotiriGgaNasannibhAH " prameyaratnamAlA Page #321 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1128 shbdrtnmhoddhiH| [dyotita-dravadravya dyotita tri. (dyUt+kta) hehIpyamAna - vastrAGgarAgaprabhayA / drapsa (puM.) 2sa. (tri.) tAvajI tivANu, 64jI dyotita sA sabhottamA-rAmA0 282 / 2 / yAsavANaM. dyobhUmi strI. dvi. (dyozca bhUmizca) AUta.ne. pRthivI.. drapsin tri. (dRpsa+Nini) anAra, 24512, sa.va.nA2. - vidyudyotanikAzena mukuTe nArkavarca sA- dram (bhvA. para. sa. seTa-dramati) mana 42, 4j. harivaMze 233 34 / dyAvApRthivyau, dyAvAbhUmI (dvanda dramila puM. (drama+ilac) te. nAmano me hesa. samAsa dyo nuM dyAvA thAya che.) - dhulo bhane. dramma (puM.) so pArnu .5 bhA5 ( nino sobho bhUsa. (puM. dyaurAkAzo bhUmirgatisthAnaM yasya) 56., (mArA sane. 1280 131) - "varATakAnAM dazakadvayaM paMja. sumo dyAvAbhUmi za6. yat sA kAkiNI tAzca paNAzcatasraH / te SoDazadramma dyoSad, dyosad puM. (dhuni sIdati, sad+kvip Satvam ihApi kIrtito drammaistathA SoDazakaizca niSkaH' - loke na Satvam) heva, devatA As. lIlAvatI / dyau (pu.) te. nAmanI sa. vasa - pRthvyAdInAM vasUnAM ca | dava paM. (dra gato+bhAve apa) va 2 - AkSipya madhye ko'pi vasUttamaH / dyaurnAmA tasya bhAryA yA kAcid dravarAgameva (pAdam) raghu0 7 / 7 / palAyana nandinI gAM dadarza ha-devIbhAga0 2 / 3 / 35 / / 42j, parisa., bha14. 42vI. - tato daityadravakaraM dyautra na. (dIvyatyasminniti div+STran dhurAdezo vRddhizca) paurANaM zaGkhamuttamam-harivaMze 211 / 10 / gati, vega - te4, , tasvI . 5, jyoti. tataH zabdagatirbhUtvA mArutadravasambhavaH-harivaMze 193 / 5 / dyaurloka puM. (dyaureva lokaH dyaurlokaH pRSo.) svaofals. 2sa., prakAra, 83, dravat5.35 guNavizeSa - guruNI dve dragaDa puM. (neti gaDati, gaD+ac) meM ratana rasavatI dvayonaimittiko dravaH-bhASAparicchede / (tri. ___ vAhivAya. dru+ac) dravanAra, UranAra, 2452, pravAha dharmavANu. drakSaNa puM. na. (drAkSyatyaneneti drAkSa AkAGkSAyAM dravaka tri. (dru zIlArthe aka) nasI. 4tuM, jharanA2, lyuTa pRSo. hUsvaH) todAmA2 48. - "tolaka' 243nAra, drava dharmaguM draGga (puM.) te. nAmarnu me. nagara - "karvaTAdadhamo draGgaH dravaja tri. (dravAjjAyate jan+Da) pravADI 56ArthamAthA. pattanAduttamazca saH" - vAcaspatyuktalakSaNaH / - tena utpanna thayesa. (puM.) gaNi. svanAmnA bhANDeSu draGga sindhuramudraNA dravaNa na. (dru+lyuTa) drava, 257, 2, gamana. rAjataraM0 8 / 20 / 11 / dravata tri. (dra+zata) 243ta. parataM. vaDeta. OMrataM. 4taM. draDhi (nAmadhAtu ubha. sa. seTa-draDhayati, draDhayate Rto raH) 4H 42j, majUta. 2j. - jaTAjuTaH granthi savatuM - te rudanto dravantazca bhagavantaM pitAmaham / rodanAd dravaNAccaiva tato rudrA iti smRtAHdraDhayati / samarthana 72, manamohana 42 - nivezaH harivaMze 19639 / (kaNDavA. para. sa. seTa -dravatyati) zailAnAM tadidamiti buddhi draDhayati-uttara0 2 / 27 / - vizuddharutkarSastvayi tu mama bhakti draDhayati upabhoga karavo. dravatpatrI strI (dravatpatraM yasyA gaurA0 GIS) tana uttara 4 / 11 / draDhiman . (dRDhasya bhAvaH imanic Rto raH) 45, vRkSa. - "zimuDIvRkSa" hatA- "badhAna drAgeva draDhimaramaNIyaM parikaram' - dravatA srI. dravatva na. (dravasya bhAvaH tal TAp -tva) gaGgAlaharI 47 / - laghugurutulanAtulaprakANDadraDhimaguNaH 5j, ultuurj, sanslrj - sAMsiddhikaM dravatvaM sa bhavadguNatrayasya-zivazatake 43 / syAd naimittikamudAhRtam / sAMsiddhikaM tu salile dvitIyaM draDhiSTha, draDhIyasa tri. (ayamanayoreSAM vA atizayena dRDha kSititejasoH / / paramANo jale nityamanyato'dRDha+ iSThan+dRDha+ Iyasun) atyanta 68, 68. nitymucyte| naimittikaM vahniyogAt tapanIyaghRtAdiSu / / dradhas (strI.) sva0 sane pRthivI... dravatvaM syandane heturnimittaM saMgrahe tu tat-bhASAparicchede / drapsa, drapsya na. (dRpyati kapho'nena dRp+bAhu kas nyAyazAstra prasiddha eka guNa. Rto raH/tRpyatyaneneti "adhnAdayazca' nipA0 sAdhuH) | dravadravya na. (dravaM dravyam) dUdha, ghI, 6, 7.21, sAsava, pAta 66. jala vagere zarIramAMthI vahetA mUtrAdi. Page #322 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dravantI-dravyagaNa] shbdrtnmhoddhiH| 1129 dravantI srI. (dru+zatR+DIp) 43tA nahI, 42.51 | bhavAneva draviNodAstato bhava-varAhapurANe / yitrAna nAmanI vanaspati. - "mUSikaparNI" dravayuta. strI.. | 3. (tri.) ghanata. dravarasa puM. (dravayukto raso yasya) pravAsI 2savANu, dravitnu tri. (dru gatau+ itnu) 4vAnA svabhAvavANu, pAtaLo pravAhI jeno rasa hoya te. gatizIla. dravarasA strI. (dravayukto raso yasyAH) m. dravIkaraNa na. (drava+cci+kR+lyuTa) pAtaj ga dravas (kaNDvA para. sa. seTa-dravasyati) 64bho 42vI. jevuM karavuM, gALavA vagerenI kriyAthI rasarUpe karavuM. dravAdhAra puM. (dravANAM dravyANAmAdhAraH) to pravAhI dravIbhUta tri. (drava+cci+bhU+kta) pAtaj thayej, 22.35 padArtha rAkhavAno AdhAra pAtra vagere, culuka, cAMgaLuM, thayo, - "dravIbhUtaM premNA tava hRdayamasmin kSaNa jola iva" uttara0 ca0 3 / 13 / - dravIbhUtaM manye patati dravAyya tri. (dru+Ayya) tAvaNiyu, 562. jalarUpeNa gaganam-mRccha0 5 / 25 / / dravi tri. (drAvayati antarbhataNyarthe dra+Dana) sonavaNe3 | dravya na. (drorvikAraH droriti yat) dravya, dhana - tat ___ NanAra sonI kore. tasya kimapi dravyaM yo hi yasya priyo janaHdravika tri. (jai. prA. davia) saMyabhavA. saMyamayata. uttara0 2 / 11 / vastu, pArtha - ekameva dahatyagnirnaraM draviDa (pu.) te. nAmano me 12- asti draviDeSu durupasarpiNam / kulaM dahati rAjAgniH kAJcI nAma nagarI - daza0 130 / - jaradraviDa sapazudravyasaJcayam-manu0 7 / 9 / thI. mAtra sattva, dhArmikasyecchayAniHsRSTaH-kA0 229 / pRthvI, jala-tela-vAyu ane AkAza vagere navamAMthI draviDI strI. (draviDa+GIS) te. nAmanI me. 2Duel. pratye -pRthivyaptejo-vAyvAkAza-kAla-digAtmadraviNa, draviNaka na. (dravati gacchati drUyate prApyate manAMsi / pitta, auSadha, 641, Gun, vinaya, 83, veti dru+inan draviNa svArthaka) dhana - draviNaM vilepana. (na. dravati gacchati tAMstAn paryAyAn parimitamamitavyayinaM janamAkalIkarute-kazcita / sonaM prApnoti) 9va, pudagala, dharma, adharma, aza ane. maNa, 528, dilwd. (puM.) dru+inan) pRthu 20%AnI kALa A cha dravyo, anvayI vastu, guNa ane paryAyano te nAmano eka putra, te nAmano eka parvata, kroMcadvIpamAM sAdhArabhUta 54Artha, bha65 - "guNaparyAyavadravyam' - tattvArthe / - "daviyadi gacchadi tAI tAI 22 se. varSapuruSa-tivizeSa. (puM. draviNa+ sabbhAvapajjiyA yaM jaM daviaM taM bhaNNate" - kai+ka) vasusutAnanI me. putra. draviNanAzana puM. (nAzayati, naz+Nic+lyu, draviNAnAM paJcAstikAye (tri. je. prA. dravia) rAgadveSayI rahita, vItarAga, gauNa, apradhAna, bhUta athavA nAzanaH) sa.2vAna 3. draviNaprada tri. (draviNaM pradadAti pra+dA+ka) bhaviSyanuM kAraNa, bAhya, muktine yogya, sundara, zuddha, dhana (tri. drorvikAraH yat) jAunu, ma saMbaMdhI, sAunI ApanAra, sonuM ApanAra, baLa ApanAra, parAkrama vi.2. sAyanA2. (puM.) viS - "sudhanvA khaNDaparazurdAruNo dravyaka tri. (dravyaM harati vahati Avahati vA, dravya+kan) draviNapradaH" - vi. sa. naa.| dravya harI janAra, dravya laI janAra. draviNavat tri. draviNa+matup) dhanavANu, 524bhavANu, dravyakarma (na.) una25/4 bhAna purAno - javANu "dravyabhAvabhedAt karma dvividhaM, tatra paudgalikajJAnAdraviNas, draviNasyu tri. (dravigamicchati lAlasAyAM varaNAdyAtmakaM dravyakarma" - aSTasa0 / kyaci+suka -draviNasyati tataH bhAve kvip dravyakalka puM. (dravyANAM kalkaH) . tano 5es - draviNamAtmano lAlasayecchati kyaci suk + "dravyakalkaH paJcadhA syAt kalkaM cUrNaM rasastathA / draviNasya + un) dhananI 627|vaannu, sonAnI tailamaSTiH kramAjJayaM yathottaraguNaM priye / " icchAvALuM, parAkrama-baLanI icchAvALuM. dravyagaNa puM. (dravyANAM gaNaH samUhaH) dravyono samUha, draviNodas puM. (draviNas+das) bhagni - draviNaM 'suzruta' nAmanA vaidyakagranthamAM batAvela dravyono samUha balamityuktaM dhanaM ca draviNaM tataH / dadAti tad ana mevA sAujI.sa. 2na dravyonA meha. Page #323 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zuddhi. 1130 shbdrtnmhoddhiH| [dravyanikSepa-draSTahva (puM. dravyANAM guNAH) drvyon| guu. (puM. dravyasya | dravyasaMgraha puM.(dravyANAM jIvAjIvAdidravyANAM saMgrahaH tatsva guNaH pratipAdyatayA'tra) dravyano pusa 45vanA2 me. -rUpapratipAdyatayA yatrAsti) (r)va, ma(r)4.47 dravyonai aMtha. sva35 jatAvanA2 te nAme meM graMtha. dravyasaMgraha, dravyanikSepa (puM.) bhUta bhane bhaviSyamA payAyane. vartamAna | tattvArtha / (puM. dravyANAM saMgrahaH) dravyonI saMgraha Mi 53,. - "nAmasthApanAdravyabhAvatastannyAsaH" 72- "muSTau kiM dravyasya saMgrahaH"-siddhAMta0 / - tattvAthe0 / dravyasaMvara puM. (dravyakarmaNAM saMvaraH AsravanirodhaH) bhAvatA dravyanirjarA strI. (dravyakarmaNAmekadezasaMkSayalakSaNA nirjarA) mAna pukAna. 34i -"AsravanirodhaH sNvrHdravyakarmono eka dezathI thayelo kSaya-nAza. tattvA0, -"davvAsavarohaNe aNNo''-dravyasaM0 / dravyapati puM. (dravyANAM patiH) hA hA dravyonA svAmI, dravyasaMskAra puM. (dravyANAM saMskAraH) yazIya vastumAnI meSa vagere rAzi. dravyaparyAya puM. (dravyANAM paryAyAH) dravyonA payAyo. | dravyahalikA strI. (jai. prA. davvahaliyA) vanaspati vizaSa. dravyabandha puM. (dravyakarmaNAM bandhaH) mAtbhAnA sAthe dUdhamA | dravyAnuyoga puM. (jai. prA. daviyANuyoga) pahA viyA2, rahela pANInI peThe karmano saMbaMdha. vastunI mImAMsa "-lokAlokavibhakteH yugaparivRttezcatudravyamanas na. (je. prA. davvamaNa) ayayonI sAyathI | __ gatInAM ca dravyAnuyogadIpaH zrutavidyAlokamAtanute''. jIve grahaNa karela cintA-vicAraNAmAM pravRtti karAvanAra ratna0 / manovarmaNArUpa dravyano samUha. dravyAtman puM. (jai. prA. daviyAta) sAtmadravya, dravyAtmA. dravyamaya tri. (dravya+prAcurye mayaTa) 504 // dravyavANu, dravyArthika puM. (jai. prA. davaThyi ) chainazAstra prasiddha dravyayuta, bhauti.. dravyArthikanaya, dravyanI apekSAe vicAra karavo te - dravyamokSa puM. (dravyakarmaNAM mokSaH AtmanA pRthaktvam) "sarve padArthA dravyArthikanayApekSayA nityAH"-syAdvAda0 / dravya monu mAmAthI n||2|| 5 te "davvavimokkho dravyAsrava puM. (dravyakarmaNAmAsravaH) dravyamAna bhAva ya kammapudhabhA ''- dravyasaMgrahe / te- "NANAvaraNAdINaM joggaM jaMpuggalaM samAsavadi / dravyaliGga na. (jai. prA. davyaliMga) dRzya vyavahAra, davvAsavo sa Neyo'"-dravyasaM0 / mahAno veSa. . dravyAstika puM. (jIvAjIvAdi vastu asti iti dravyalezyA strI. (jai. prA. davvalessA) dravya vezyA, iue matirasyeti AstikaH dravya AstikaH) dravyArthi. cha lazyAnA dravyo, zarIra Adi paugalika vastuno naya, dravyAstika nayanI apekSAe vicAra karavo te. 35raMga. dravyendra puM. (jai. prA. davvida) le zarIra bhaviSyamA dravyaloka puM. (jai. prA. davvaloga-davyaloya) dhamasti indranuM sAmarthya meLavanAra che athavA bhUtakALamAM kAya Adi cha dravyarUpa loka. meLavyuM che ane vartamAnakALamAM indrabhAva rahita che dravyavat tri. (dravya+matup) dravyavANu. te zarIra jainAgamanI apekSAe dravya' kahevAya dravyavizeSa puM. (dravyANAM vizeSaH) 'suzruta' nAmanA cha. (puM jai prA. davvidiya) DAna, 13, ja ha vaidyaka graMthamAM batAvela amuka dharmothI dravyono vizeSa | nivRtti ane upakaraNarU5 dravyandriya-sthala indriya bheda, naiyAyikoe mAneluM vizeSa nAmakadravya je "nirvRttyupakaraNe dravyendriyam'-tattvArthe0 / / 52mAzumomA bhinnatA matAve.che - "nityadravyavRttayo | draSTavya tri. (draSTuM yogyaH dRz+tavyac) vA yogya, zana vyAvarttakA vizeSAH / " 7268 yogya - 'draSTavyA guravo nityaM draSTavyAzca dravyazuddhi srI. (dravyarUpA zuddhiH) mA zuddhi. (strI hitaahitm|' - tvayA draSTavyAnAM paraM dRSTam-za0 2 / dravyANAM prakSAlanAdinA zuddhiH) dravyona. sAI 72 draSTukAma, draSTumanas tri. (draSTuM kAmaH/yasya draSTuM manaH yasya) bhavAne IcchanA2. dravyastava puM. dravyastuti strI. (jai. prA. davvatthava/dravyA | draSTra tri. (dRz+tRc) honA2, tAsa 42 / 2, sAkSauct2 cAsau stutizca) dravyastava-stuti, stutina. (6pyAramAtra 2 // 2, pratyakSa 42 // 2 -RSayo mantradRSTAraH / USA.S, 42vo ta. avidyA ane vidyAsRSTine taTastha rahI jovA sAthe Page #324 -------------------------------------------------------------------------- ________________ draSTutA-drAvaNa shbdrtnmhoddhiH| 1131 52mAtma tattpanI anubhava. 12n||2 yo0 - tadA | drAdhi (nAmadhA. dIrghaM karoti dIrghakRtau Nic drAghA. draSTuH svarUpe'vasthAnaM mokSaH''-yogadarzanam / puM. | dezaH saka. ubha. seTa-drAghayati, drAghayate) ij dRz+tRc) nyAyAdhIza. 2.hI 2- drAghayanti hi me zokaM smaryamANA draSTutA strI. draSTutva na. (draSTurbhAvaH tal-TAp-tva) | guNAstava-bhaTTi0 18 / 33 / / lonA25. drAdhiman puM. (dIrghasya bhAvaH imanic drAghAdezazca) lAI. draha puM. (hRda pRSo sAdhuH) a||5. savANo. OM7 - drAdhiSTha, drAdhIyas tri. (atizayena dIrghaH iSThan padma-mahApadmatigicchakesarimahApuNDarIkapuNDarIkA __ drAghAdezaH/drAgha+ Iyasun) atizaya saij, ujeij. hRdAsteSAmupari"-tattvArthe / drADa (vibhede, bhvA. A. sa. seTa-drADate) u. tovaM. drAta tri. (daMha+zatR vede nipA.) 60 42. meha 42va., vimA 2vo.. drA (adA. aka. para. aniT drAti) nidrA devI, sU, drANa tri. (drA+kartari kta tasya na) sUtej, nidrA ghaj -athAvalambya kSaNamekapAdikAM tadA pAbhej, nAsa gaye. (na. drA+bhAve kta) uj, nidadrAvupapalvalaM khagaH-naiSa0 1 / 21 / -nAyaM te samayo nidrA, 5vAyana. rahasyamadhunA nidrAti nAthaH bhartR0 3 / 97 / nAsI. drApa puM. (drApayatIti, drA+Nic+puk+ac) 65, 4, ponA2 43. 4, ni+drA sU, nidrA devI, za, bhU, DorI... pra+ni+drA 5sAya 3rI 4, nAsI. 4. drAk avya. (drAtIti, drA+bAhu. ku.) hAthI, drApi tri. (drApayati kutsitAM gatiM prApayati pApinam, drA+Nic+puk+in) drava, manta2. Gulaneii, 32, zAdha- "dAk vAraNIbhajanatazca patiSyatIva" -jIvaM0ca0kA0 / -drAganyavinyastadRzaH drApsa na. (drapsal pRSo0) pAtaj69l. drAmila puM. (dramilAkhyo dezo'bhijano'syeti aN) sa tasyAH sambhrA-ntamantaHkaraNaM cakAra-nai0 3 / 2 / drAkSa (kAkSe ghorarute ca, bhvA. para. sa. seTa idit muni. yA575, tistra.42 yA7.75. (tri. dramila ___ drAkSati) Ausiau. 25vI, yAsj, gho2 206 42vI. deze bahuSu aNo luk) dramita dezamA 23 / 2. drAkSA srI. (drAkSyate kAjhyate iti drAkSi, kAkSe+ghaJ drAva puM. (dru gatau srutau+bhAve ghaJ) 5sAyana, nAsI na lopaH) dropa- drAkSe drakSyanti ke tvAm-gIta0 12 / 4, 15j, Adu, , 5zta 5, anutau5. gharAma, drAkSA, gostanI / drAvakAraka, drAvaka, drAvaNakAra puM. (dravati candrakaradrAkSAghRta na. (drAkSAmizraNena pakvaM ghRtam) vaidhAstra sparzAt, dru+Nvula drAvayatIti dru+Nvula drAvayatIti prasiddha drAkha mizrita ghI. dru+Nic+Nvula ca) yaMdrAntamA, paMuita, yatura, drAkSAmat tri. (drAkSA'styasya matup matormasya na vaH) vi625, ho, yora, bha2-kya, upapati, yAra, te drAkSA -gharAjavANu. nAme me auSadha, 2. (tri. drAvayati, -drAkSArasa puM. (drAkSAyAH rasaH) parAmano 22.. dra+Nica+Nvala/drAvaM karoti karmaNyaNa) mogarANI drAkSAriSTa, drAkSAsava puM. (drAkSAyAH ariSTaH/drAkSAyAH nAkhanAra kSAra, agni vagere palALI nAkhanAra, hRdayane AsavaH) 52mane. 60jI. 28.63vizeSa, drAkSAno DarI. nA2, hRdhya pAnAvanA2. (na. dravati drAvayatIti sAsava. vA dru drAvi Nvul) bhI, 492, si25. drAkha (zoSaNe alamarthe ca tatra zoSaNe saka. alamarthe drAvakakanda puM. (drAvakaH kando'sya) 'tailakanda' ca aka. bhvA. para. seTa) sUDavaj, zoSa. 2j, -vanaspati. pU2j, alam / arthamA 52 // 4. . drAvakara na. (drAvaM dravaM karoti svarNAdikaM svasamparkaNa, drAgha, drAGgha (AyAse zaktau bhrame ca bhvA. para. a. ___ kR+tAcchIlye Ta) dhAgo 14952. seTa-drAghati/bhvA. para. a. seTa-drAvati kecidittva- drAvaNa na. (drAvayati jalamalaM svasaMyogAt, dru+Nic+yuc) micchanti) parizrama 42vI, prayAsa. 12vI, manata. nimaLInuM phaLa, nirmaLI, dravyarUpa karavuM, pravAhI karavuM. 42vI, samartha thaj, zrama. thaka, saMzaya thavA.. (tri. drAvayatIti drAvi+lyu) nasA31. bhUnA2, Page #325 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1132 shbdrtnmhoddhiH| [drAvayitnu-druta bhUun||2. (-'durAdharo drAvaNa: zAtravANAm' - ivAjyo'nyamabhidravantaH-mRccha0 5 / 21 / A+drumahAbhA0 8 / 34 / 68 / (na. drAvi+lyuTa) Husj, Adravati -nAsI 4, mA0. 4. upa+dru-upadravati 254, 52. -nAza. 72, pAu, sama. 42vI. pra+dru-pradravati - drAvayitnu tri. (dru+Nic+itnuc) nasAunAra, bh3||2, nasI. 4. -raNAt pradravanti balAni-veNI0 4 / palAyana karAvanAra. vi+dru-vidravati- bhArI nairg, na. 4. drAvikA strI. (drAvaka+TAp ata itvam) -bhujana 2 . (dravatyUrdhvaM dru+bAhu. Du) 3, vRkSa, u. 5 . (na. dru+Du) mAuna.vi.5t2. (strI. dru+Du) 4j, drAviDa tri. (draviDo dezo'bhijano'sya aN bahuSu gati, mana. (tri. dru+Du) dravANu, 2savANu, aNo luk kvacidArthe na lopaH, draviDe deze bhavo | pravADavANu, pravADI. vA aN) drAviDa zima 22nAra, draviDa hezavAsI, | drukilima na. (kil zvaityakrIDanayoH bAhu. kil kimac dravi zima pahA thanAra- sAtyakizcekitAnazca drAviDaiH - eSu kilimamiti vA) vihAra jAu -devadArudrukilimaM sainikaiH saha-mahAbhA0 8 / 12 / 14 / 'karNATAzcaiva tailaGgA surAva bhadradAru ca- vaidyakaratna0 / gurjarAH rASTravAsinaH / AndhrAzca drAviDAH paJca drughaNa puM. (druH vRkSaH saMsAragatirvA hanyate'nena, vindhyadakSiNavAsinaH' -skandapu0 dru+han+karaNe ap ghanAdezo NatvaM ca) bha60, drAviDaka na, drAviDabhUtika puM. (draviDadeze bhavaH duDA, ghara -drughaNastvAyasAGgaH syAt vakragrIvo aNa tataH saMjJAyAM kan/drAviDI bhUtirutpattirasya bRhacchirA:-dhanurvede / soDhAnI thI.., . tano kapa) lie. (paM. drAviDa eva svArthe kana) vedha yaMpo, nAva, 527hA, 61- druH saMsAravRkSo mukhyaka, jIyata SaSThI nAme prasiddha. hanyate'neneti / (na. drUNAM ghanaH samUho yatra pUrvapadA. drAviDI strI. (draviDe bhavA draviDa+aNa+GIp) sadAyathI, nasya NaH) puSa melayA. -sUkSmopakuJcikA tucchA kAraGgI drAviDI / druD (tudA. para. sa. seTa-druDati) j, maj. guTi:-bhAvapra0 / dravi zinI sapi. guNa (tudA. para. ani. seT a.-druNati) ai.st drAvita tri. (drav+Nic+kta) bhii||nne, 24.35. 728, aka., ma.na. 42, DiMsA 42vI, bhArI nainj. saka0 / pravADI 428, nasAuda.. drAvin puM. (drav+Nic+Nini) 4452. (tri.) druNa na. (druNati hinasti kuTilIbhavati vA druNa+ka) dhanaSa, taravAra- 'khaDagaH' (paM. draNati draNa+ka) ogaLAvanAra, rasarUpa karanAra, nasADanAra. drAvya tri. (drav+Nic+yat) nasAvA yogya, 21.35 vAchI, mamarI (tri. druN+ka) yADI, suthyo, 7.6bhAsa, sa, duSTa. karavA yogya, pAtaLuM karavA yogya. guNasa tri. (druriva dIrghA nAsikA yasya nasAdezaH ac drAh (bhvA. A. a. seTa-drAhate) ga. NatvaM ca) ial navANu. drAhyAyaNa puM. (drahasyarSe gotrApatyaM yuvA yaG yUni phak) | druNaha puM. (druNaM khaDgaM hanti gacchatIti, han gatau+Da) sAmavedIonA "kalpasUtrano kartA eka RSi. taravAranuM mAna. du (gatau bhvA. para. sa. aniTa-dravati) gamana. 42j, druNA srI. (druNyate kuTilIkriyate dhanuryayA, dru+ghaJarthe hou, -yathA nadInAM bahavo'mbuvegAH samudramevAbhimukhaM ka TAp) dhanuSI ho ' dravanti-bhaga0 11128 / -rakSAMsi bhItAni dizo dravanti druNi, guNI srI. (druNati jalAdikam, druNa gatau+in/ -bhaga0 1136 / OM2, 857j -dravati himarazmAvudgate - druNa+in vA GIS) Dol, nAva, AyamI, AmadUro, candrakAntaH-mA0 1 / 28 / (anupAte, svA. para. a. | pANI rAkhavA mATe karelI dhAtu-pASANa vagerenI TAMkI aniTa-druNoti) pazcAttA5 42vo a., pahe, pAu | -'druNyambudroNI kacchapyoH' - medi0 / -taM dudrAvAdriNA kapiH-bhaTTi0 14 / 81 / bhAraj sa. kApaH-bhATTa0 14 / 81 / bhAraSu sa. | druta tri. (dravati sma dru+kta) no pAtako 22. thaye.dA. anu+dru-anudravati+manusara, y4-57 // 4.. che evuM suvarNa, ghI vagere, zIvratAvALuM, nAsI gayela abhi+dru-abhidravati -2j, chumA 72vI. -gajA | -jagAha sa dUtavarAhakulasya mArgam-raghau0 959 / Page #326 -------------------------------------------------------------------------- ________________ drutapada-drumAzraya shbdrtnmhoddhiH| 1133 6tAvaNiyu-vegavANu drutaM drutaM vahnisamAgataM matam' - | yesa. me. putra, te. nA. se. nirono 25%80. bhaTTi0 / (avya.) hAthI, 6tAvI . . (puM. je. prA. duma) 'mAzuttarovavA'sUtra'na jI drutAbhiratyarthasamutthitAbhiH-mahA0 13 / 26 / 81 / varganA sAtamA adhyayananuM nAma, zreNika rAjAnI (puM. dravati sma urdhvamiti dru+kta) vRkSa, licust. dhAriNI rANInA putranuM nAma, amarendra, pAyadaLa (na. dru+kta) zIdhra, tAan, 49hI -abhyAghAteSu lazkarano adhipati, kuma nAmanuM AThamA devalokanuM madhyasthAn ziSyAMzcaurAniva drutam -manau0 9172 / me. vimAna. jhaDapa, jaladI tAla Apavo te. drumakAnta na. (jai. prA. dumakaMta) ta. nAma se vidyAdharanu drutapada tri. (drutaM zIghragAmi padaM yasya) 6thani nagara-za:2. 5iciauj. (na. druta zIghragAmi padam) 6tavaNu, drumanakha puM. (drumasya nakha iva) * 325-5izl.. pagaDaM. drumapatra na. (drumasya patram) Aunu 5i6, druma, 200rnu drutamaghyA strI. (drutaM madhyaM yasyAH) te. nAme se. cha. vAhana-0DI. vagere. (na. jai. prA. dumapatta) drutabilambita na. (kiJcid drutaM ca kiJcivilambitaM 'uttarAdhyayanasUtra'nuM te nAme eka adhyayana. ca) nA , bhA, bhaga bhane, 20 me. prabhAra drumapuSpikA strI. (jai. pA. duma puphiyA) 'shvaili.:bAra akSaranA caraNavALuM te nAmanuM eka vRtta - sUtra'nuM prathama adhyayana. 'drutavilambitamAha nabhau bharau' vRttara0 / (tri. kiJcid drumamaya tri. (druma+vikAre mayaTa) vRkSono vi.2 yU5, drutaM kiJcivilambitaM ca) 8586uaj, a.ne. 464 yajJasthaMbha vagere. dhAbhu, - drutavilambitacAruvihAriNaM harimahaM hRdayena sadA drumamara puM. (drumo mriyate'nena mR+karaNe ap) 28, vahe' -chandoma0 / sial. druti strI. (dru+bhAve ktin) drava, 21, pravADa, gati. drumavat tri. (druma+matup) Auuj. (avya. druma+tulyArthe drunakha puM. (drovRkSasya nakha iva asaMjJatvAt yatra NatvA vat) 34, AunI samAna. bhAvaH) sizl, 528. drumavyAdhi puM. (drumasya vyAdhiriva) Guv. (puM. drumasya vyAdhi: alUk sa.) Auno rogasa. drunaha (pu.) talavArarnu bhyAna. drupada (puM.) yAda zino. te. nA. sa. 20%81, yazasena. drumazIrSa na. (drumasya zIrSamiva zIrSamasya) bhArata athavA bhItano 58. mAsa (na. drumasya zIrSam) -draupaTTIno pitA (na. droH kASThasya padaM dustarustanmayaM unI amA, vRkSanI Toya, vRkSanu bhathAj. vA padam) no praza, nI pAsa-41vI. drumazreSTha puM. (drumeSu zreSThaH) bhujya u, tAunu u. drupadatanaya, drupadaputra, drupadasuta, drupadasUnu, drapadAtmaja drumaSaNDa na. (drumANAM samUhaH druma+SaNDac) vRkSAno. puM. (drupadasya tanayaH-putraH-sutaH-sUnuH-AtmajaH) samUDa, jAunI. 4thyo. (na. drumANAM SaNDaM vanam) vRSTadhumna, ziDI. vRkSonu, vana - SaNDaM kAnanaM vanam' -abhidhA0 ci0 / drupadatanayA, drupadaputrI, drupadasutA, drupadA, drupadAtmajA drumasena (pu.) te mano. . 2. (puM. jai. prA. strI. (drupadasya tanayA-putrI-sutA-AtmajA) draupa6I, dumaseNa) 'mazuttarovAvA sUtra'nA 40% ofnaabh| drapadA nAmanI gledanI eka RcA. adhyAyanuM nAma, zreNika rAjAnI dhAriNI rANInA drupadI strI. (duriva dIrghaH pAdo yasyAH DIe) cial eka putranuM nAma, navamA baladeva ane vAsudevanA pagavALI strI. pUrva bhavanA dharmAcArya. druma puM. (samudAye vRtAH zabdA avayaveSvapi vartante iti | dramAmaya puM. (drumasyAmayaH) vRkSano roga, chAunI. vyAdhi. nyAyAt druH zAkhA vidyate'sya dru+ma) vRkSa, A3 - 'drumavyAdhi' (puM. drumasyAmaya iva) am, Alal. yatra mA api mRgA api bandhavo me-uttara0 3 / 8 / | dramAri paM. (dramasya ariH nAzakaH) stI, thI, -tasya tada vardhate nityaM sicyamAna iva dramaH - vRkSano nAza karanAra koI paNa hetu. manau0 9 / 255 / aspavRkSa, sukhara, te. nA. dvA52.. drumAzraya tri. (drumaH Azrayo yasya) Auna AzrayavANu. yugano eka rAjA, kRSNathI rukmiNInA peTe pedA ___ (puM.) Aya 32, 51.81.3. Page #327 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1134 shbdrtnmhoddhiH| [drumAzrayI-droNaparNI drumAzrayI strI. (drumAzraya+striyAM jAtitvAt GIS) Aya.31, | drek (bhvA. A. seT aka.-drekate) za06 42vI; savA4 3151.30. 72vI, utsADa 12vo. drumiNI strI. (drumANAM samuhaH ini+DIe) vRkSana. samUDa. dreka, rokkaNa, rokkANa, dreSkANa puM. (drekkANa pRSo0) drumezvara puM. (drumeSu Izvara iva zreSThatvAt) tAunu bha3, zazinotrI aMza- 'svapaJcanavamAnAM ye rAzInAmadhipA zreSTha u. (puM. drumANAM auSadhInAmIzvaraH) yandra, grahAH / te drekkANAdhipA jJeyA drekkANAsraya eva hi / ' pU2. -jyo0 ta0 / drumotpala puM. (drume utpalamiva puSpamasya) 982 drezya tri. (dRz+karmaNi kyap vede pRSo.) zana. 42vA vRkSa, 72na u. . yogya, sevA yogya. drumm (bhvA. para. seTa-drummati) 4j; ma.na. 2.. dai (bhvA. para. a. aniTa-drAyati) nidrA devI, ghaj.. druvaya na. puM. (drovikArabhUtaM prasthAdiparimANam, dru+mAne drogha tri. (drUha+karmaNi ghaJ) droDa 42vo ta. vayaH) bhApa, bhAna, vana. droNa, droNaka puM. (droNaH kalazaH utpattisthAnatvenAstyasya, drusallaka puM. (druSu sallaka iva) yArojIna jAu. droNa+ac/droNa+svArthe ka) bha264 RSinI putra druha (aniSTacintane, divA. para. sa. veTa-druhyati) au5 droNAcArya, azvatthAmAno pitA, eka jAtano kAgaDo, karavo, droha karavo, ijA ApavAnuM vicAravuM, koInuM vIMchI, cAraso dhanuSa lAMbuM-pahoLuM jaLAzaya, jala maniSTa yiMtaj -druhyati duSTebhyaH / abhi+druhyati sahita bhegha -ko'yamevaMvidhe kAle kAlapAzasthite tvayi, anAvRSTihate zasye droNamegha ivoditaHSaDyaMtra. 25- maccharIramaridrogdhuM yatate-mudrA0 1 / druha, druha tri. (dru+kvip/druhyati dru+ka) 5 42nAra, mRccha0 10 / 26 / puSpa pradhAna vRkSa, 5 59 33, doDa 4282, o'nu, aniSTa viyA2na2 . yAnveti te nAme vasuno eka putra, kuzadvIpamAM rahelo te mAM duhyati mahyameva sAtretyupAlambhi tayAlivarga: nAmanI meM varSa parvata. (puM. na. dravatIti, drU gatau+na) naiSa0 3 / 7 / (puM. duhyati dhanAdilAbhAzayA pitRvinAzam batrIsa zeranuM eka vajana (jemAM ezI rUpiyA bhArano 22 Dovo '.) -ADhakaparimANam, ADhakacintayati druha+ka) putra. catuSTayam -zabdaratnavAlI / me. pArIno socamA druhaNa, druhiNa puM. (dru saMsAragatiM hantIti han+ac/ bhAga- droNastu khAryA khalu SoDazAMzaH-lIlAvatI / druhyati duSTebhyaH, dru+inan guNAbhAvazca) bahAva, araNikASTha. lAkaDAno ratha, lAkaDAno banAvelo ghoDo. A6AL. -'duhiNo'jazcaturmukhaH' -dha0 nA0 / - druhiNe droNakalaza puM. (droNa iva kalazaH) se prA2rnu yazayAtra. sRSTizaktizca harau pAlanazaktitA-devIbhAga0 1 / 8 / 28 / droNakAka puM. (droNa eva kAkaH) . tano Aga.. druhI strI. (dru+ka+GIS, druhyati pitre vivAhakAlInadhana droNakSIrA strI. (droNamitaM kSIramasyAH) matrIsa. ze2. dUdha ___ grahaNAdinA) putrI, dI.. ApanArI gAya. druhya tri. (druh+kyap) droDa 426 // yogya, 5 42vA droNagandhikA strI. (droNasya tannAmapuSpasya gandha iva yogya. __gandho yasyAH kapa TAp ata itvam) rAsnA, sa22.. druhyat tri. (druh+zatR) droDa 42tuM, aniSTa yintana droNaghA, droNadugdhA, droNadughA, droNamAnA strI. (droNadughA 2. pRSo. dulopaH/dromitaM dugdhamasyAH/droNaM dogdhIti duha+ka ' druhyu (puM.) yayAti. 204no zarmiSThA 6tpanna yeta ___ ghazcAntAdezaH/droNo mAnaM dugdhamasyAH) me doparimita. nAmanA putra. (4jIsa. ze2) dUdha mAyanarI ya- 'droNakSIrA / ' dra (svA. ubha. sa. seTa-drUNoti-drUNute/krayA. ubha. sa. | droNacit (puM.) meM yakSIya mani. seTa-drUNAti, drUNIte) 4, 55 72vI, 412 mA2. | droNapadI strI. (droNa iva pAdo'syAH GISi pAdo'ntyalope dU puM. (dravati sravati kvip dIrghazca) sonu, suvara. padbhAvaH) dro vA gavAjI strI.. drughaNa puM. (drUghaNaH pRSo. dIrghaH) puM. drughaNa 200 mI. | droNaparNI strI. (droNasya parNamiva parNamasyAH) me drUNa puM. (drUNaH pRSo. dIrghaH) vAMchI. tanI upa. Page #328 -------------------------------------------------------------------------- ________________ droNapuSpI-drauNika shbdrtnmhoddhiH| 1135 droNapuSpI strI. (droNasya puSpamiva puSpamasyAH jAtitvAt / droNya tri. (droNaM drumamayaM yUpamarhati yat) 13.nA yaza. __ DoS) kSupavRkSa, drovRkSa, dukho nAmanI vanaspati. stamane. yogya pazu varga3- 'droNyaH yUpArhaH pazuH' droNaMpaca tri. (droNaM droNaparimitaM pacatIti droNa+pac+ bhA0 / __khaz+mumAgamazca) me do Taj, rAdhanA2. droNyazva tri. (droNi dru mazrute az vyAptau+bA. va.) droNamAna tri. (droNo mAnaM yasya) me. dro.. 241 zIghra vyApaka, satvara vyApta thanAra-jaladI phelAI mApana -ADhakaparimANam / 42. droNamukha (na.) yA2so. mamaid A.5 ma. suM62 dromila (pu.) yAzya muni. loya te. droha puM. (dru+bhAve ghaJ) maniSTa yintana, hiMsA, droNazarmapada (puM.) te. nAmanuM . tIrtha. 758pUrva bhAra, droDa- 'paizunyaM sAhasaM droha droNasAca tri. (droNaM droNakalazaM sacate sac+aN) ___ IrSA'sUyA'rthadUSaNam / vAgdaNDazcApi pauruSyaM droNakalaza RSino sevaka. krodhajo'pi guNo'STakaH -manau) 7 / 48 / - droNA strI. (droNa+TAp) 5. vagere rAjA bhATe 'rAjadrohasamudyataM pratidinaM daivaM hi mAM bAdhate' - 72j, dhAtumaya athavA bhaya pAtra, tathA 'droNapuSpI' jIvaM0 caM0 kA0 / 206 zuso drohacintana na. (drohArthaM cintanam) 5.27na mAniSTa droNAcArya, droNAcAryaka puM. (droNanAmakaH AcAryaH/ yintava. droNAcArya+svArthe kan) ma264-munino putra, aura drohATa tri. (droheNa drohAya vA aTati, aT + ac) ane pANDavonA zastravidyAnA guru-zikSaka. bilADA jevI vRttivALuM, koIne mArI nAkhavA mATe droNAhAva puM. (Ahyayantyatra pAnArthaM balIvAsa AhAvo kapaTaveza dhAraNa karanAra, para hiMsA mATe vrata dhAraNa jalAdhAraH jalAzayabhedaH droNamayaH drumamayaH AhAvaH) 42nAra, bhRganI zi... (puM.).. nA. vahanI meM vRkSamaya me oI 46||shy-yaavii-5-34us.. zAjA. droNi strI. (dravati gacchati jalam, dru+ni) 30nA pAna. drohita tri. (droho jAto'sya itac) no. droDa thayo vagerenuM banAveluM pAtra, telathI bhareluM moTuM pAtra, Doya te. pANInI TAMkI, parvatonI vacceno pradeza-ghATI, kASThanuM drohina tri. (druh+Nini) doDAj, droDa 42 // 2, clak snAna pAtra, 416.. (puM.) azvatthAmA, droyAyano. aniSTa yintvn|2 - mitradrohI kRtaghnazca ye ca droNikA strI. (droNiriva kAyati prakAzate, ke+ka+TAp) vizvAsaghAtakAH / te narA narake yAnti yAvaccandragajAna 3, jI... divAkarau -sasemiropAkhyAnam / / droNI strI. (droNi kRdikArAditi vA DIe) droyAna.. drauNa tri. (droNaM saMbhavati avaharati pacati vA aN) patnI, parvata vayyenI zu, 35, gajAnu chAu, .. jemAM droNano samAveza thAya che tevuM, eka droNa zaisa sandhi, tanAmanI meM nahI, tanu yAmaI, . - jeTaluM rAMdhanAra, eka droNa jeTaluM harI janAra. 'indracirbhaTI' .so. 21.261vIsa. (128) zeranu, vana, droNAyana, drauNAyani, drauNi, drauNIja puM. (droNasyApatyam be sUpaDAM barAbara mApa, te nAme eka deza, naukA droNa+phak/droNasyApatyam bAhu0 phiJ/ droNasyApatyam 'droNI saMsArajaladhisaMtaraNe' -jIvaM0 caM0 kA0 / - droNa+iJ/droNyA jAtaH jan+Da) azvatthAmA droNI zailakAntArapradezamadhitiSThato mAdhavasyAntike FuyAno putra. -yadrAmeNa kRtaM tadeva kurute drauNAyaniH pryaami-bhaa09| ghAsanI, yona ghAsa. nAgavAnI. __krodhana: -veNI0 3 / 31 / gamA, 4hI, zA. drauNika tri. (droNena krItaH niSkAditavAt ThaJ) me. droNIdala puM. (droNIva dalamasya) 34.3Anu puSpa, uva.. droNa ApI kharIda kareluM. 3 -ketakIvRkSa / ' drauNika tri. (droNaparimitabIjasya vApaH kSetraM droNaH droDIlavaNa na. (droNyAM bhavam lavaNam) 45025 he| "tasya vApaH' ThaJa) me dorA dhAnyamA vAya pAsana, bhAI-44u. tevuM kSetra. Page #329 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1136 shbdrtnmhoddhiH| [drauNika-dvara drauNika tri. (droNaM droNaparimitadravyaM pacatIti 'saMbhavatyava / dvandvacarI, dvandvacAriNI strI. (dvandvacara+striyAM jAtitvAt harati' ThaJ) . droe dhAnya rAdhanA. ____GIS/dvandvacArin+striyAM jAtitvAt GIS) 25405 drauNikI strI. (droNa+ThaJ+GIS) dro hu~, dhAnya pakSie0-25vI. jemAM samAya evuM pAtra. dvandvaja tri. (dvandvAjjAyate jan+Da) vAta-pitta bhane 46 drauNIja na. (drauNI+jan+Da) me tanuM sava-bhI.hu. e traNamAM bannenA prakopathI thayela koi roga vagere, draupada puM. (drupadasyApatyam aN) dru56 20%1no putra, kalahathI pedA thayela. ___(tri. drupadasyedam aN) dru56 20%Li, 25% saMbaMdhI. dvandvadoSottha tri. (dvandvadoSAduttiSThati, ud+sthA+ka) draupadAyani tri. (drupadena nirvRttAdi phiJ) drupa 72 dvidoSaja jvara, vAta pitta ane kapha e traNamAMnA be banAvesa. doSathI utpanna thayela roga vagere. draupadI strI. (drupadasya patyaM strI drupada+aN+ GIS) dvandvabhinna na. (dvandvasya bhinnaM bhedaH) strI-puruSano meha. drupada rAjAnI putrI-draupadI. draupadeya puM. (draupadyAM apatyam Dhak) draupaTTAno putra.. | dvandvayuddha na. (dvayordvayoH yuddham) anu yuddha, mannenu, yuddha, drauhika tri. (drohaM nityamarhati chedA0 ThaJ) nitya droDane , yuddha. yogya. dvandvAtIta tri. (dvandva + ati+i+kta) sukha-duH5, 2|2|drauhy tri. (druhyasyedam aN) dupa saMdhI, druhyanu. (puM. dveSa vagerethI mukta, saMsAranA viSayarahita. druhyasyApatyam aN) druhyano putra. dvaya tri. (dvau avayavau yasya tayap tasya vA ayac) dvandva, dvandva na. (dvandva pRSo. valopaH/dvau dvau sahAbhivyaktI be avayavALuM, dvivAnvita bepaNAvALuM, be jAtanuM, 'dvandvaM rahasya.' dvizabdasya dvirvacanaM pUrvapadasyAmbhAvo'ttvaM 5||thii. yuta, 4.52nu. (na. dvi+tayap tasya cottarapadasya napuMsakatvaM ca nipAtyate) yugala, Du, vA ayac) no. savayava, pazu -dvitayena dvayameva dvaya, strI-puruSa I -dvandvAni bhAvaM kriyayA vivaH- saMgatam-raghu0 8 / 6 / kumA0 3 / 35 / -na cedidaM dvandvamayojayiSyat- | dvayas (tri.) yAM sudhI. janA. meTo, - kumA0 7 / 66 / -mRgadvandveSu pazyantau syandanAbaddha- eTaluM UMDuM ke- pahoMcI zake, evo artha batAvanAra dRSTiSu-raghau0 1140 / chAnI vAta, bhAnagI. rAvA pratyaya je saMjJA zabdonI sAthe vaparAya che te . lAyaka vAta, rahasya, anyonyanI spadhathI thayela gulphadvayase madapayasi-kA0 114 / - nArInitambadvayasaM kalaha, zIta-uSNa, sukha-duHkha evA paraspara viruddha babhUva (ambhaH )-raghu0 16 / 46 / raa| - dvandvairayojayeccemAH sukha-duHkhAdibhiH prajAH | dvayAgni puM. (dvayaH dvirupo'gniratra) yitravRkSa, yitrAna manu0 1 / 26 / -sarvartunirvRtikare nivasannapaiti na dvandvaduHkhamiha kiJcidakiJcano'pi-zizu0 4 / 64 / dvayAtiga tri. (dvayaM rajastamasoH dvitvamadhigacchati mAtra be jaNanuM yuddha, sAdhita zabdono samudAya, ___ atikrAmati, ati+ gam +Da) 2 guNA bhane Beall, sAmAnya zu. (puM.) te nAme me ro tamoguthI 2rita, satvaguvANu, zuddha-saripa.. mithuna rAzi, traNa doSamAMthI hara eka koI be dvayAvin tri. (dvayamastyasya vede mattvarthe vini pUrvapadahopanI 3 DIpavyA 25 prasiddha meM. (dvandva) dIrghazca) 5uthI yuta.. samAsa- cArthe dvandvaH-pA0 2 / 2 / 29 / dvandvaH sAmAsikasya ca-bhaga0 1033 / dvayI strI. (dvaya+striyAM GISa) ke savayava, be - dvandvagada puM. (dvandvarUpo gadaH) rAgadveSAhi 35. rogA __ anupekSaNe dvayI gatiH-mudrA0 3 / dvandvacara, dvandvacArin puM. (dvandvIbhUya carati, car+Ta/ dvayu puM. (dvAbhyAM prakArAbhyAM yuktaH, dvi+yuj+Du pRSo.) dvandvIbhUya carati, car+Nini) 23415 pakSI -dayitA pratyakSamAM sAruM bolanAra ane pAchaLathI kharAba dvandvacaraM patatriNam-raghu0 855 / -AvartazobhA natanA bosanA2. bhikAnterbhaDo bhravo dvandracarAH stanAnAma-ragho0 1663 / / dvara, dvari tri. (vR+AvRtau ac/vR+in) bhaav25|| 2415 pakSI-yavo. 2 // 2, DhAMnA2. Page #330 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAHstha-dvAdazarAjamaNDala shbdrtnmhoddhiH| 1137 dvAHstha puM. tri., dvAHsthita tri., dvAHsthitadarzaka puM. / dvAdazadhA avya. (dvAdazan+dhAc) 52 ghare, pAra tri., dvAHsthitadarzI puM. tri. (dvAri tiSThatIti, sthA+ka | zata. vA visargalopaH/dvAri sthitaH vA visargalopaH/dvAH / dvAdazan tri. (dvau ca daza ca vyadhikA vA daza) pAra, sthitaH pazyatIti, dRz+Nvul/dvAHsthitaH san pazyatIti bAranI saMkhyA. dRz+Nini) dvArapAla, dvAramAtmesI, dvArabha lAmo dvAdazapatra na. (dvAdazAkSarANi patrANIva yasya) pAra 2DIne honA2. - brAhmaNaiH kSatrabandhurhi dvArapAlo sa.12vaNo mantra -etat tavoktaM devasya rUpaM nirUpitaH-sa kathaM tadgRhe dvAHsthaH sabhANDaM bhoktumarhati dvAdazapatrakam / yasmin jJAte munizreSTha ! na bhUyo -bhAga0 111834 / maraNaM bhavet-vAmanapurANe / dvAcatvAriMza, dvAcatvAriMzattama (dvAcatvAriMzataH pUraNaH / dvAdazaputra puM. ba. va. (dvAdaza putrAH) dharmazAstra prasiddha ___ DaTa/dvicatvAriMzat+pUraNe tamap) tA .sa.muM.. aurasa vagere bAra jAtanA putra (rasa, kSetraja, dvAcatvAriMzat srI., dvAcatvAriMzatika tri. (vyadhikAM hatta, kRtrima, gUDhotpanna, apaviddha, nIna, saloDha, - catvAriMzat dvizabdasya vA Atvam/dvicatvAriMzat hIta, paunalava, svayaMhatta, pArzava). pramANamasya Than) tANIsa., tANAsanI. saMdhyA, dvAdazaprasRta tri. (dvAdaza prasRtayaH santyatra ac) beMtALIsa pramANavALuM. vaidyakazAstra prasiddha eka basti. dvAja puM. (dvAbhyAM jAyate jan+Da) bharavA Si. dvAdazabhAva puM. (dvAdazaguNito bhAvaH) yotiSazAstra dvAtriMza puM., dvAtriMzattama tri. (dvAtriMzat+ pUraNArthe DaTa) prasiddha tanu, (sana) mahinA2 mAda, yathA- tanubhAva, batrIsamuM. dhanabhAva, saDabhAva, jandhubhAva, putramAva, riputbhAva, dvAtriMzat strI. (vyadhikA triMzat dvizabdasya Atvam) kalatrabhAva, mRtyubhAva, dharmabhAva, karmabhAva, AyabhAva, atrIsa, matrIsanI saMnyA. vyayabhAva. dvAtriMzadakSarI puM. (dvAtriMzadakSarANi santi atra bAhu0 dvAdazamadya na. (dvAdazavidhaM madyam) mA2 .bha. ini) anya, matrIsa. akSaravAyo <Page #331 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1138 dvAdazarAtra puM. ( dvAdazabhiH rAtribhiH nirvRttaH taddhitArthadviguH ac samA.) jara hivasa sudhI yAte tevI kheDa sahIna yAga, te nAbhe kheDa satra. dvAdazalocana puM. (dvAdaza locanAni yasya) artisvAmI. dvAdazavargI strI. ( dvAdazAnAM vargANAM samAhAraH GIp ) zabdaratnamahodadhiH / bAra vargano samUha. dvAdazavArSika tri. ( dvAdaza varSAn adhISTaH bhRto bhRto vA uttarapadavRddhiH) jara varSa bhATe nibhAyesa, jAra varSa sudhIno noka2, bAra varSa sudhI karavAmAM AvatuM vrata vagere. dvAdazazuddhi strI. ( dvAdazaguNitA zuddhiH) taMtrazAstra prasiddha bAra prakAranI zuddhi. dvAdazazodhita na. ( dvAdazaM vyavasthAnaM graharAhityena zodhitam ) jAramA sthAnamAM graha rahitapaNA vaDe jharI zodheluM lagna 'guruzukrodaye zuddhalagne dvAdazazodhite' -dIkSAta0 / dvAdazasaMgrAma puM. ( dvAdazavidhaH saMgrAmaH) hevI tathA asuro vacce thayela bAra prakAranuM yuddha. dvAdazasaptamIvrata (na.) 2 mahinAnI sAtame 42vAnuM sUryanuM eka vrata. dvAdazasAhasra, dvAdazasAhastraka tri. (dvAdaza sahasrANi parimANamasya aN uttarapadavRddhiH / dvAdazasahasra + pakSe ThaJ) jAra ubharanI saMkhyAvA. dvAdazAkSa puM. ( dvAdaza akSINi yasya Sac) artisvAmI, kArtikasvAmIno te nAme eka anucara. (puM. dvAdazaviSayeSu akSiNI yasya Sac ) yuddhaheva.. dvAdazAkSara, dvAdazAkSaramantra puM. ( dvAdaza akSarANi yasya / tAdRzo mantraH ) 'khoM namo bhagavate vAsudevAya 'mahAvIrAya' se jAra akSarano maMtra (na. dvAdaza akSarANi yasya) ra akSarano bhagatI nAmano kheDa chaMcha. dvAdazAkhya puM. (jJAnakarmendriyamanobuddhirUpAH padArthAH pUjanIyatvenAkhyAti A+khyA+ka) buddhaddeva. dvAdazAGga puM. ( dvAdaza aGgAni yasya) haina bhatanA jAra aMga sUtro, kheDa prahArano dhUpa 'gugguluzcandanaM patraM kuSTaM cAgurukuMkumam / jAtIkoSaM ca karpUraM jaTAmAMsI ca bAlakam / / tvaguzIraM ca dhUpo'sau dvAdazAGgaH prakIrtitaH / ' [dvAdazarAtra-dvAdazAstra dvAdazAGgI tri. (jai. prA. duvAlasaGgi) ra aMga sUtro (zAstra) nA gharanAra, aMgazAstravettA. strI. dvAdazAnA maGgAnAM samAhAraH GIp ) haina siddhAnta prasiddha jAra aMgono samUha, te ca yathA - AcArAGgaM sUtrakRtaM, sthAnAGgaM samavAyayuk / paJcamaM bhagavatyaGgam, jJAtAdharmakathA'pi ca / / upAsakAntakRdanuttaropapAtacikAd dazAH praznavyAkaraNaM caiva vipAkazrutameva ca / / ityekAdaza sopAGgAnyaGgAni dvAdazaM punaH / dRSTivAdo dvAdazAGgI syAd gaNipiTakAhvayA abhi0 cintA0 / dvAdazAGgula puM. (dvAdaza aGgulayaH pramANamasya ac ) bAra khAMgaNa prabhAnuM veMta 'vitasti / ' dvAdazAtman puM. (dvAdaza AtmAno mUrttayo yasya) sUrya, khaDaDAnu jAu. dvAdazAditya puM. ba. va. (dvAdaza AdityA) ra Ahitya vivasvAn, aryamA, pUSA, tvaSTA, saritA, bhaga, dhAtA, vidhAtA, varuNa, mitra, zarDa ane uruubha. dvAdazAdhyAyI strI. ( dvAdazAnAmadhyAyAnAM samAhAraH ) bhanu saMhitA, dvAdaza adhyAyavALo aiminisUtra grantha-dvAdaza akSaegI. dvAdazAnyika tri. ( dvAdaza anye anyathAbhUtA apapAThA jAtA asya dvAdazAnya ThaJ) bhenA adhyayanamAM bAra pATha niMdya thayA hoya tevo koI adhyayanakartA. dvAdazAyatana na. (dvAdazavidhamAyatanam ) auddhazAstra prasiddha bAra pUjA sthAno-pAMca jJAnendriya, pAMca karmendriya, mana ane buddhi. dvAdazAyus puM. (dvAdazavarSaparyantaM Ayuryasya) tarI.. dvAdazAra na. ( dvAdaza arA rathAGgAvayavabhedA iva yasya) bAra khUNAvALuM rAzicakra vagere, taMtrazAstra prasiddha suSuSNA nADInA madhyamAM hRdayamAM raheluM bAra daLavALuM kamaLa, jainazAstra prasiddha bAra ArAvALuM kALacakra. dvAdazAvartta puM. (jai. prA. duvAlasAvatta) vAMhagA detI vakhate bAra Avatta ApavA te. dvAdazAzana na. ( dvAdazavidhamazanam) 'suzruta 'mAM DaDelo jAra prahArano jorA -'ata urdhvaM dvAdazAzanapravibhAgAn vakSyAmaH' - suzruta0 / dvAdazAstra na dvAdazAstrA strI. ( dvAdaza astrANyasya / dvAdaza astrANyasyAH ) gaNitazAstra prasiddha samajAta. Page #332 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dvAdazAha--dvAragopa] dvAdazAha puM. (dvAdazabhirahobhirnirvRttaH ThaJ tasya ca luk ahnAhAntatvAt puMstvam) jAra hivasa sudhI sAdhavA yogya yAga, pretanuM bAramuM, bAramo divasa, bAra divasa. (puM. dvAdazamaha: dvAdazAnAmahmAM samAhAro vA Tac ahmAhAntatvAt puMstvam) bAra hivasa, jara divasano samAhAra. shbdrtnmhoddhiH| dvAdazika tri. (dvAdazyAM jAtaH Thak ) jArase thayesuM. dvAdazI strI. ( dvAdaza + GIS ) jArasa tithi, AramI.. dvAnavata, dvAnavatitama tri. (dvAnavati pUraNArthe DaT / dvAnavati + pUraNArthe tamap) jAzaMbhuM. dvAnavati strI. (yadhikA navatiH) jAzaM, jAsuMnI saMkhyA. dvApaJcAza tri. ( dvApaJcAzat + pUraNArthe DaT ) jAvanabhuM. dvApaJcAzat strI. (dvyadhikA paJcAzat) jAvana, jAvananI saMkhyA. dvApara puM. (dvau parau prakAro viSayau yasya) saMzaya, za. (puM. dvau satyatretAyugau parau zreSThau yasmAt) te nAmano kheDa yuga. (na.) je TapaDAvAno pAso, (puM. jai. prA. dAvara) je, jenI saMkhyA. dvAparayugma na. (jai. prA. dAvarajugma) bhene yAre bhAgatAM je zeSa rahe te saMkhyA 5, 10, 14. vagere. dvAparayugmakRtayugma na. (jai. prA. dAvarajummakaDajumma) je saMkhyAne cAre bhAgatAM be zeSa rahe ane je rAzine cAre bhAgatAM kaMI zeSa na rahe te saMkhyA. dvAparayugmakalyojas puM. (jai. prA. dAvarajummakalioja) je saMkhyAne cAre bhAgatAM be zeSa rahe ane je rAzine cAre bhAgatAM eka zeSa rahe te saMkhyA. dvAparayugmatryojas puM. (jai. prA. dAvarajummateoja ) 4 saMkhyAne cAre bhAgatAM be zeSa rahe ane je saMkhyAne cAre bhAgatAM traNa zeSa rahe te saMkhyA dvAparayugmadvAparayugma na. (jai. prA. dAvarajummadAvarajumma) je rAzine cAre bhAgatAM be zeSa rahe te saMkhyA. dvAparayuga na. ( dvApara eva yugam ) te nAmano kheDa yuga. dvAparayugAdyA strI. ( dvAparayugasyAdyA ArambhikA tithiH) dvApara yuganI AraMbhaka tithi. dvAparAya puM. ( dvAparasya ayaH uttAnalayA patanam ) khe prahAranuM dyUta, bhuga. dvAmuSyAyaNa puM. ( adas + phak, dvyAmuSyAyaNa pRSo.) je puruSano putra, uchAla, gautama bhuni. 1139 dvAr strI. (dvArayati dvAr + kvip) jAzuM dvAri dhunadyA RSabhaH kurUNAM maitreyamAsInamagAdhabodhambhAga0 3 / 5 / 1 / hara DoI pahArtha vageremAM praveza karavA mATe je sAdhana bhUta hoya te-upAya. dvAra na. (dvarati nirgacchati gRhAbhyantarAdaneneti dvR+ghaJ dvarati varNaH anena) jAra, jArazuM athavA kRtadvAre vaMze'smin pUrvasUribhiH - raghau0 1 / 4 / bhukha, zeSa aMga, harakoI padArtha vageremAM praveza karavA mATe je sAdhanabhUta hoya te upAya. dvAraka na., dvArakA, dvAravatI, dvArAvatI, dvArikA strI. (dvAreNa prazastapratIhAreNa kAyati zobhate, kai+ka/ dvAreNa kAyati, kai+ka TAp/dvArANi caturvarNAnAM mokSadvArANi santi atra, dvAra + matup masya vaH / dvArANi prazastabahulapratIhArAH santyatra, dvAra + matup masya vaH nipAtanAt pUrvadIrghazca / prazastAni catvAri dvArANi santyasyAmiti Than TAp) dvArA nagarI, dvArAmatI- kRtAM dvAravatIM nAma bahudvArAM manoharAmharivaMze 10 / 34 / - caturNAmapi dvArANAM yatra dvArANi sarvataH / ato dvAravatItyuktA vidvadbhistattvavedibhiHharivaMze / -rukmiNI dvAravatyAM tu rAdhA vRndAvane vane - devIbhAga0 7 / 30 / 69 / dvArakaNTaka puM. na. ( dvArasya kaNTaka iva) dubhAudvArakaNTakaM kapATam / dvArakAdhIza, dvArakAdhIzvara, dvArakAnAtha, dvArakApati, dvArakAsvAmin, dvArakeza puM. (dvArakAyAH adhIzaH / dvArakAyAH adhIzvaraH / dvArakAyAH nAthaH / dvArakAyAH patiH/dvArakAyAH svAmI/dvArakAyAH IzaH) zrIkRSNa. dvArakAzilA strI. (dvArakAyAH zilA) zAlIgrAmanI mAphaka pUjya gaNAya tevo dvArakAmAM utpanna thato paththara.. dvAragopa, dvArapa, dvArapati, dvArapAla, dvArapAlaka, dvArastha, dvAstha, dvArasthita, dvAsthita, dvAsthitadarzaka, dvArAdhyakSa, dvArika, dvArin, dvArya puM. (dvAraM gopAyati, gup+ac / dvAraM pAti, pA+ka/ dvArasya patiH - rakSakaH / dvAraM pAlayatIti, pAli+aN/ dvArapAla+svArthe kan yadvA dvAraM pAlayatIti Nvul / dvAre tiSThati sthA+ka/ dvAri tiSThati sthA+ka vA visargalopaH/dvAri sthitaH / dvAre sthitaH pazyatIti dRz Nvul dvAsthitaH san darzakaH / dvAre adhyakSaH / dvAraM Page #333 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1140 pAlyatvenAstyasyeti Than, dvAraM pAlyatayA'styasya ini / dvAri bhavaH yat) dvArapAla, pojIo- supte ca tasmin dvArastho jAgarAmAsa sa dvijaH - kathAsaritsAgare / dvAraceTI, dvArazAkhA strI, dvArapiNDa puM. (jai. prA. dAraceDI / dvArasya zAkhA / jai. prA. dArapiMDa) ArazA. dvAradAtu puM. (dvAraM dadAtIti dA+tun) 'bhUmIsaha' sAga, sAganuM vRkSa. dvArapAlaka puM. ( dvArapAlyAH apatyam revatyA0 Thak ) dvArapAlanI strIno dIkaro. zabdaratnamahodadhiH / dvArapAlikI strI. ( dvArapAlyAH apatyam strI. Thak GIp ) dvArapAsanI strInI hIDarI. dvArapAlikA, dvArAdhyakSA strI. (dvArapAlaka striyAM TAp kApi anta itvam / dvArAdhyakSa + striyAM TAp) dvArapAsanI strI, pratIhArI. dvArapiNDI strI. (dvArasya piNDIva) jaro, heDalI.. dvArabalibhuj puM. (dvArabaliM bhuGkte bhuj kvip) jagalo, pakSI. dvArabhAga puM. (dvArasya bhAgaH) ArazAno lAga dvArayantra na. ( dvAre sthitaM yantraM, dvArabandhakaM yantraM vA madhyamapadalopI samAsaH) 'argala : ' tAnuM, ADasara, sAMgajIo. dvArastambha puM. (dvArasya stambhaH) jAragAno thAMlA. dvArAdi (puM.) vyArAzAstra prasiddha roDa zabda gae, sa ca yathA-'dvAra, svara, svAdhyAya, vyalkaza, svasti, svar, sphayAkRta, svAdu, mRdu, zvas, sva / ' dvArikA strI. (jai. prA. duAliA ) nAnuM jArazuM jArI, gupta dvAra. (dvArA nagarI). dvAviMza, dvAviMzatitama tri. (dvAvizateH pUraNaH DaT / dvAvizatiH + pUraNArthe tamap) jAvIsabhuM. dvAviMzati strI. (dvyadhikA viMzatiH dvau ca viMzatizca vA) jAvIsa, jAvIsanI saMkhyA. dvAviMzatika tri. (dvAviMzati pramANamasya un) jAvIsanI saMkhyAvALuM, bAvIsa pramANanuM. dvASaSTa, dvASaSTitama tri. ( dvASaSTe pUraNaH DaT / dvASaSTi + pUraNe tamap) jAsahabhuM. dvASaSTi strI. (dvyadhikA SaSTi, dvau ca SaSTizca vA) jAsaha, jAsahanI saMkhyA. dvASaSTika tri. ( dvASaSTiH pramANamasya un) jAsahanI saMkhyA, jAsaha prabhAnuM. [dvAraceTI- dvikauDavika dvAsaptata, dvAsaptatitama tri. ( dvAsaptati + pUraNe DaT / dvAsaptati + pUraNArthe tamap) joterabhuM. dvAsaptati strI. (dvyadhikA saptatiH, dvau ca saptatizca vA) jotera, joteranI saMkhyA. dvi avya. (dvau vArau suc pratyayena sAdhyam) je. vAra. 'dviruktasya tasya paramAmreDitam' iti laghusi0 kau0 / - kariSye pratijAne ca rAmo dvirnAbhibhASaterAmA0 2 / 18 / 30 / dvitri. vi. va. (dR+Da) je, jenI saMkhyAvANuM. sadyaH parasparatulAmadhirohatAM dve- raghu0 5/60 / dvika puM. (dvau kau kakAravarNau yatra ) jhagaDI, I, yahavA pakSI- 'vayaM kAkA vayaM kAkA jalpantIti khage dvikAH udbhaTaH / (na. dvAbhyAM kAyatIti kai+ka) je, jeya -dvikaM zataM vA gRhNAno na bhavedarthakilbiSI- Ahnikatattve / (tri. dvitIyena rUpeNa grahaNamiti kan pUraNapratyayasya ca luk dvi + akac vA) je saMkhyAnvita, je saMkhyA bhemA che te, je ahAranuM, jamAe. (na. jai. prA. bia) beindriyajAti nAmakarma ke jenA udayathI jIva beindriyapaNuM pAme che. pakSI.. dvikakAra tri. (dvau kakArau yatra) je DAravANuM. (puM. karau vAcakazab'sya) jhaDa, agaDI, DoDa, gaDavArDa dvikakArI, dvikI strI. (dvikakAra - dvika+striyAM jAtitvAt GIS) agaDI, yaDavArDa pakSiNI.. dvikakut puM. (dve kakudau yasya) STra, 2. dvikara tri. (dvau karoti kR+Ta dvau karau yasya vA) je 42nAra, hAvA. (na. dvayoH karayoH samAhAraH) je hAtha. - 'bubhukSitaH kiM dvikareNa bhuGkate ?' -udbhaTaH / dvikArSApaNa, dvikArSApaNika tri. (dvAbhyAM kArSApaNAbhyAM krItam Thak tasya vA luk / dvAbhyAM kArSApaNAbhyAM krItam Thak na luk) je apieA- siAthI jarIhela, be sikkA ApI kharIda kareluM. dvikAvarta puM. (jai. prA. duyAvata) vicche6 gayesa bAramA dRSTivAda aMganA bIjA vibhAga sUtrano sattaramo leha. dvikausvika tri. (dvau kuDavau prayojanamasya ThaJ dvAbhyAM kuDavAbhyAM krItamiti vA Thak na tasya luk uttarapadavRddhizca) je DuDava prayojana che bhenuM khevuM, je kuDava ApI kharIda kareluM. Page #334 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dvigu-dvijazapta shbdrtnmhoddhiH| 1141 dvigu tri. (dvau dve vA gAvau yasya gauNatvAt gozabdasya | janmanA jAyate zUdraH saMskArairdvija ucyate / -sa hasvaH) me ||yvaannu, 2||yno mAlis. (puM.) tamAnandamavindata dvijaH -naiSa0 2 / 1 / Jul, kSatriya vyaa425||2||22. prasiddha te. namAnI se. sabhAsa.- 'dvandvo sane vaizya, hata, 4 5kSI, 4 tanu jAu. dvigurapi cAhaM madgehe nityamavyayIbhAvaH / tatpuruSaH (tri.) mata. 4nbhasa, 2 // 2 pe68 thayesa. karmadhArayo yenAhaM syAM bahuvrIhiH / / ' dvijakutsita puM. (dvijaiH kutsitaH) 'zleSmAntaka vRkSa' dviguNa tri. (dvAbhyAM guNyate guNa+karmaNi ac) 2.43 te nAmanuM eka vRkSa. tu, hu54, mA -srotasa iva nimnaM pratirAgasya dvijadAsa puM. (dvijAnAM dAsaH) zUdra, (tri. dvijAnAM dviguNa AvegaH-AryAsaptazatI 491 / (tri. jai. prA. dAsaH) dvanI yA72. duguNa) 6STavA6 antargata siddhazreyA bhane. dvijapati, dvijarAja puM. (dvijAnAM patiH/dvijAnAM rAjA maNussazreNIyA parikarmano AThamo bheda ane puThasaNI Tac) yaMdra -krUrANi caivamAdIni bhASaNAni bRhaspateH / Adi pAMca parikarmano pAMcamo bheda. zrutvA dvijapatiH zIghraM nirgataM sadanAd bahiHdviguNatA srI., dviguNatva na. (dviguNasya bhAvaH tal- devIbhAga0 1 / 11 / 29 / udhara, zreSTha prAe - TAp-tva) anusj, amau5. dvijarAjastu tacchrutvA bhRgorvacanamadbhutam / dadAvetat dvigaNAka (dviguNAkaroti dvigaNa+ka kuSyarthe DAca tanA. __priyAM bhAryAM gurorgarbhavatI zubhAm-devIbhAga0 1 / 11 / 72 / ubha, sa. aniT) berAu , labha 3. garuDa pakSI. dviguNAkRta tri. (dviguNaM karSaNaM kRtam DAc+kR+kta) dvijaprapA strI. (dvijAnAM pakSiNAM prapA) pakSAna pAe be vAra kheDeluM khetara, pIvAnI 525-duDI. 3. dviguNAkarNa tri. (dviguNau karNo lakSaNamasya karNazabde dvijapriya tri. (dvijAnAM priyaH) dona priya, ne. pUrvasya dIrgha) samaya chAna.35 sakSAvA. priya. dviguNita tri. (dvAbhyAM guNitaH) thI. gu, durij dvijapriyA strI. (dvijAnAM yAjJikabrAhmaNAdInAM priyA) Anj 738. somasatA. dvigRddhidazA strI. (jai. prA. dogiddhi dazA) anAmano dvijabandhu puM. (dvijasya bandhuriva) .. 1, mezruta vibhAga mAzI vage3- srIzUdradvijabandhUnAM trayI na dvigrahAntarika puM. (jai. prA. dugharaMtariya) meM. dhe2 / zrutagocarAH-smRtiH / mikSA savayye 52 cho.DI. vAya. mikSA savAnI | dvijabuva puM. (dvijaM AtmAnaM brUte brU+ka) ti. mAtra abhigraha karanAra sAdhu, gozALAnA anuyAyI. vaDe potAne dvija mAnanAra brAhmaNa, dvija hoIne dvigotrA strI. (jai. prA. dugottA) me. nAmanI meM vasa.. dvijanuM karma na jANanAro mANasa, mAtra kahevAto dvija dvicatvAriMza, dvicatvAriMzattama tri. (dvicatvAriMzat+ - samamabrAhmaNe dAnaM dviguNaM brAhmaNabruve / adhIte pUraNArthe DaT AtvAbhAvaH/dvicatvAriMzat+pUraNArthe zatasAhasramanantaM vedapArage-smRtiH / tamap) aMtAjIsa . dvijaliDina paM. (dvijasya liGgamastyasya ini) kSatriya. dvicatvAriMzat strI. (dvayadhikA catvAriMzat) tANIsa, (tri.) bAnavezane dhA278 42 // 2- dyUtaM samAhvayaM beMtALIsanI saMkhyA. caiva yaH kuryAt kArayed vApi / tAn sarvAn dvicatvAriMzatika tri. (dvicatvAriMzat pramANamasya Than) ghAtayed rAjA zUdrAMzca dvijaliGginaH-manu0 9 / 224 / beMtALIsa saMkhyA jeTalA pramANavALuM. dvijavarya puM. (dvijeSu varyaH) uttama. L. dvicaraNa tri. (dvau caraNau yasya) ..yasavANa dvijavAhana puM. (dvijo garuDaH vAhanamasya) n||2||35, viS. dvicaraNapazUnAM kSitibhujAm-zA0 4 / 15 / (puM. na. dvijavaNa puM. na. (dvijasya dantasya vraNaH) . tanA dvau caraNau, dve caraNe ca) me 5, 229. tano roga- 'dantArbudaH' / dvija, dvijanman puM. (dvirjAyate dvi+jan+Da/ve janmanI | dvijazapta puM. (dvijaiH zuptaH) . tanu dhAnya, yogA yasya) pUrva. sN.24||2 pAmelo !- janmanA -'rAjamASa' / (tri. dvijaiH zaptaH) prA. zA5 brAhmaNo zeyaH saMskArairdvija ucyate -smRtau / - mAsa.. Page #335 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1142 shbdrtnmhoddhiH| [dvijasattama-dvitIyAkRta dvijasattama, dvijendra, dvijottama puM. (dvijeSu sttmH| | viT puM. (dveSTIti dviS+kvip) zatru, duzmana- trilokanAthena dvijAnAmindraH/dvijeSu uttamaH) zreSTha , prAmai. | dasA makhadviSastvayA niyamyA nanu divyacakSuSAuttama.- 'dvijazreSTha' / raghau0 3 / 45 / dvijasevaka, dvijopAsaka puM. (dvijAnAM sevkH| viTsevana na., dviTsevA strI. (dviSaH sevanam/dviSaH dvijamupAste upa+As Nvul) zUda. (tri.) dvonI. sevA) zatrurnu sevana, 752. sevA karanAra, dviTsevin tri. (dviSaM sevate) dveSAna. sevanA2, 4AlA, dvijA strI. (dvirjAyate jan+Da+TApa) 2557. nA. me. turI, zatrunI sevA 42nA2. sugaMdhI dravya- reNukA rAjaputrI ca nandinI kapilA dviTha puM. (dvau ThakArau lekhanAkAre yasya) visa, svAl. (puM. na. ThaH ThaH) 6812. matA bhAvapra0 / mA0 namanI vanaspati, me. dvita (puM.) ta nAme haiva, te nA . *Si. jAtanuM zAka-pAlakanI bhAjI. dvitaya na. (dvayoravayavaH, saMkhyAyAH avayave tayap) dvijAya puM. (dvijeSu agryaH) vipra, uttama L. benI saMjyA, no savayava. (tri. dvau avayavau yasya dvijAGgI strI. (dvijasya pakSiNo'GgamivAGgam yasyAH GIp) tayapa) banI. saMdhyAvANu-dvitva. saMdhyAvANu -tvaM jIvitaM 5. vanaspati-. tvamasi meM hRdayaM dvitiiym-uttr03|26| -dramasAnumatA dvijAti puM. (dviH dve vA jAtI yasya) prA-kSatriya kimantaraM yadi vAyau dvitaye'pi te'calAH-raghu0 8 / 90 / vaizya -brAhmaNaH kSatriyo vaizyatrayo varNA dvijAtayaH / dvitA strI. (dvayorbhAvaH tala TAp) 5... caturtha eka jAtistu zUdro nAsti tu paJcamaH- dvitIya tri. (dvayoH pUraNam tIyaH) bI. -'dvitIyagAmI manau 10 / 4 / 6id, 5kSa. nahi zabda eSa naH' -raghu0 2 / 49 / (puM. dvayoH pUraNa: dvijAni puM. (dve jAyA yasya niG) ne patnIaunl Atmano dvitIyatvAdevAsya tathAtvam) putra, hI.2), 25. mitra. -prayataparigrahadvitIyaH-raghu0 195 / / dvijAyanI strI. (dvijaH ayyate jJAyate'nayA ay | dvitIyaka puM. (dvitIye'hni bhava: kan) bATa hivase. ___ gatau+lyuTa GIpa) yajJopavIta, no. thn||2. roga-tAva. 4.3. (na. dvitIyena rUpeNa dvijAlaya puM. (dvijAnAmAlayaH) 5kSImAno bhAgo, grahaNamiti) bhI35. aDa - dvitIyakaM grahaNaM brAhmaNonAM ghara, jhADanI bakholarUpa pakSIno mALo. devadattasya' -siddhAntakau0 / dvijihva puM. (dve jihve yasya) sapa, sa, huSTa puruSa, dvitIyatA strI., dvitIyatva na. (dvitIyasya bhAvaH talayora, yAuiyo. (tri.) yA mAnA2, duHsAdhya, TAp-tva) 5. mathI. yuta. dvitIyatriphalA strI. (dvitIyA triphalA) oi(bhA. manI dvijihvatA strI., dvijihvatva na. (dvijihyasya bhAvaH tal - vanaspati. TAp - tva) H5j, sa554. dvijihvatA phaNiSu' dvitIyavat tri. (dvitIya+matup masya vaH) jIvANu, -jIvaM ca0 kA0 / sAma , duHsAdhya, putravALuM. dvitIyA srI. (dvitIya+TAp) (mAyA, strI, 4 tithi , yo.25 -parasya marmAvidhamujjhatAM nijaM - svayamadvitIyA'pi sA vallakIvijayinI yUno dvitIyA dvijihvatAdoSamajihnagAmibhiH-zizu0 1 / 63 / bhaviSyati' -jIvaM0 ca0 kA0 / - bhavati vipulakIrtiyoM dvijI strI. (dvija+striyAM GIS) brAhI strI, liyll., dvitIyAprasUtaH-koSThIpradIpe / zusapakSanI.bhI.4 ane. kSatriya, vaizya tinI. strI... pakSano 17. bhI. hivasa... dvijendra, dvijeza, dvijezvara puM. (dvijAnAmindraH-IzaH dvitIyAkR (dvitIya kR kRSyarthe DAc tanA. ubha0. saka. ___IzvaraH) yaMdra, apUra, 275kSI.. ani0 - dvitIyAkaroti) bI7 // 2 ui. dvijyA (trI.) gatizAstra prasiddha me. yA. dvitIyAkRta tri. (dvitIyaM karSaNaM kRtam DAc kR+kta) dvijyAmArga puM. (dvijyAyAH mArgaH) kSiti4 mA. bIjI vAra kheDela. Page #336 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dvitIyAGga-dvinagnaka shbdrtnmhoddhiH| 1143 dvitIyAGga na. (jai. prA. doccaMga) hu~ bharA, rAdhe / dvidAmnI strI. (dve dAmanI bandhanarajjU yasyAH) us, 5DhI.. doraDAnA baMdhanathI bAMdhavA yogya gAya. dvitIyAbhA strI. (dvitIyena rUpeNa haridrAyAH AbhAti, | dvidiva puM. (dvAbhyAM divA-dinAbhyAM nirvRttAdi taddhitArthe A+bhA+ka) 6.3, 98.62. dviguH kAlAt ThaJ tasya luk hasvaH) hivasamA dvitIyAzrama puM. (dvitIyaH AzramaH) jI. pAzrama, sAdhya eka yajJa. gRhasthAzrama. dvidevata tri. (dve devate yasya) devatAnA bhaviSThAya. dvitIyika tri. (dvitIyaH vRddhyAyazulkopapadarUpaH padArtho Doya te. (na.) vipa nakSatra. dIyate iti Than) bhI. vyA435., 1953. bheTa35. dvideha puM. (dvAbhyAM deho'sya) gaNeza, nana, mithuna, apAto padArtha. nyA, dhana bhane bhAna rAziyo dvitIyin tri. (dvitIyo bhAgaH grAhyatayA'styasya+ini) | dvidaiva na., dvidaivatyA strI. (dve daive yasya) vimA bIjo bhAga-ardho bhAga lenAra. nakSatra. dvitra tri. ba. va. (dvau vA trayo vA Dac) 39 / dvidvAdaza puM. (dvitIyaH dvAdazazca varakanyayo rAzibhedaH) ___-'dvitrANyahAnyarhasi soDhumarhan' -raghu0 5 / 25 / / vivAhamAM vara ane kanyAnI bIjI ane bAramI dvitva na. (dvayorbhAvaH tva) 59 nabhae51 rAzirUpa eka azubhasacaka yogarUpa doSano bheda, 'dvitvaikatvavivakSAyAm' -laghu0 kau0 / (1.) jyotiSazAstra prasiddha bIjuM dhana sthAna ane dvidaNDi avya. (dvau daNDau yasmin praharaNe ic) 2 bAramuM vyaya sthAna. lAkaDIothI thatuM yuddha. dvidhA avya. (dvi+dhA) ut3, zata. -'dalati dvidaNDyAdi (pu.) vyA429zAstra prasiddha au5 za065L. hRdayaM gADhodvegA dvidhA na tu bhidyate' -uttararAma0 / sa ca yathA-dvidaNDi, dvimusali, ubhAJjali, ubhAdaNDi, __ -dvidheva hRdayaM tasya duHkhitasyAbhavat tadA-mahA0 / ubhayAdaNDi, ubhAhasti, ubhayAhasti, ubhAkarNi, dvidhAkaraNa na. (dvi+dhA+kR+lyuTa) 0.12 72vAne, ubhayAkarNi, ubhApANi, ubhayApANi, ubhAbAhu, be bhAga karavA te. ubhayAbAhu, ekapadi, prohyapadi, Adyapadi, sapadi, dvidhAkRta tri. (dvi+dhA+kR+kta) mA 438, ne nikucyakarNi, saMhatapucchi, antevAsi / / are are. dvidat tri. (dvau dantau yasya dantasya datR AdezaH) 2 dvidhAgati tri. (dvidhA gatiryasya) pra.82. tiuj. dAMtavALuM bALaka vagere. (puM. dvidhA dviprakArA gatiryasya) 18, bhAbha27, dvidanta tri. (dvau dantau yasya) idano thI. mAchalAM. vagere. dvidhAtas avya. (jai. prA. duhao) ta23thI, panne dvidala tri. (dve dale yasya) italj, vANu, zata. suSumnA nADInA bhUmadhye AveluM ha ane kSa varNathI | dvidhAtu puM. (dvau dhAtU yatra) 21, pati. (tri. dvau yata. ||shaay namana.pAj, sUkSma ubhAga. | dhAtU tAmrAdidhAtudravye yatra) dhAtuvANu suvagere. (puM. dvidhA dalyate dal+ghabarthe ka) ya. vagerena. | dvidhAtmaka puM. na. (dvidhA AtmA yasya kap) 14.51. (puM.) an (puM. jai. prA. vidala) disanI choi. (na.) - dvisvabhAvavALI rAzi mithuna, kanyA, dhana ane mIna. kaThoLa ane apakva gorasanA bhegA thavAthI thato dvidhAra tri. (jai. prA. dodhAra) dhAravAj. samakSya 56Artha -'AmagorasasampRktaM dvidalam' . dvidhAlekhya puM. (dvidhA likhyate yatra likh+AdhAre sAgAradha0 / Nyat) 'hintAla' nAmarnu me vRkSa. (tri. dvidhA lekhyam) dvidaladhAnya (dvidalayuktaM dhAnyam) 5 56 5 be prakAre lakhavA yogya. tevuM tuvera, caNA vagere kaThoLa dhAnya. dvidhAvRtta puM. (jai. prA. duhaovatta) nendriyavANo. (r)va.. dvidaza puM. ba. va. (vyadhikA daza dvirdaza vA) // 2, dvinagnaka puM. (dvirdvitIyo nagnaka iva) svamAvi rIte. pAranI. saMdhyA, vIsa., vAsanI. saMdhyA. 4 652. yAmIthI. nali Aye. liMgANA. puruSa. Page #337 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1144 shbdrtnmhoddhiH| [dvinalikI-dvipRSTha dvinalikI (strI.) nAgavAja sayabhAgavAj | dvipadA, dvipadikA strI. (dvau pAdAvasyAH TApi pdbhaavH| bAe. dvau pAdau daNDau yatra vun strItvam) 2 pAnI dvinavata, dvinavatitama tri. (dvinavati+pUraNe DaTa/dvinavati RcA-vedanI kaDI, pAda jemAM hoya tevI eka _ pUraNArthe tamap) ujy, ujna saMnyAne pU[ 4242. vitA. dvinavati strI. (dvayadhikA navatiH) mA, nA. saMdhyA . dvipadI strI. (dvau pAdau yasyAH GIS padbhAvaH) te. namAnI dviniSka tri. (dvAbhyAM niSkAbhyAM krItam ThaJ tasya eka gIti, te nAmanuM eka mAtrAvRtta. luk athavA dvau niSko parimANamasya aN tasya dvipamada puM. (dvipasya madaH) DAthIna maha, te. nA. a.5 luk) . sonAmaDorothI parIva, niSThA sugandhI pahA. dviparNa tri. (dve paNe yasya) meM pai6ivAj. mApavALuM. dvipa puM. dvAbhyAM mukhazuNDAbhyAM pibati pA+ka) hAthI dviparNA strI. (dve paNe yasyAH) 2. 56ivANI me. vanaspati. tejomahadbhistamaseva dIpairdvipairasaMbAdhamayobabhUve- zizu0 dviparNI strI. (dve paNe yasyAH striyAM jAtitvAt GIS) 367 / nAmasarana Au. gadI bo24.. dvipakSa na. (jai. prA. dvipakkha) 2. pakSa (puM. dvau pakSau dvipAt, dvipAd tri. (dvau pAdau yasya pAdasya pAdbhAvaH) yasya) 5kSI, bhAsa-malino. (tri.) . pakSavANu. 56uj, 5gavAj. dvipakSin puM. (dvau pakSau yasya ini) 5kSI, bhAsa-malino. dvipAtra na. (dvayoH pAtrayoH samAhAraH) 2. vAsa, dvipakSiNI strI. (dvipakSin+DIp) 5kSiI , 90.. pAtra. dvipaJcamUlI srI. (dvidhA paJcamUlI) vanaspati zamUda. dvipAtrika, dvipAtrINa tri. (dvipAtraM harati Avahati vA dvipaJcAzat strI. (vyadhikA paJcAzat AtvAbhAvaH) _SThan-kha) 2. pAtra 6 nA2 3 vanA2. dAvana, pAvananI. saMdhyA. dvipAda tri. (dvau pAdau vede nAntyalopaH) me gavANu dvipaJcAza, dvipaJcAzattama tri. (dvipaJcAzat+pUraNe pAna2 3 5zu. (.) te. nAme meM. ha. DaTa/dvipaJcAzat+tamap) pAvanamuM. dvipAdya tri. (dvau pAdau parimANamasya yat allopasya dvipaNya tri. (dvAbhyAM paNAbhyAM krItam yat) 255thI. sthAnivatvAt na padbhAvaH) ne pahanA 52mAvA. ___maha 439. (na.) mama4, 65 . dvipatraka na. (dve patre'sya saMjJAyAM kap) . 5imavANu dvipAdhipa, dvipAdhipati, dvipAyin puM. (dvipaanaamdhipH| ma. (puM. dve patre'sya kan) caNDAlakanda' nAmanI dvipAnAmadhipatiH/dvAbhyAM mukhazuNDAbhyAM pibati pA+Nini vanaspati.. yukca ) arAvata hAthA, zreSTha hAtha.. dvipatha tri. (dvau panthAnau yatra a) se bha[atj, dvipAyinI, dvipI strI. (dvipAyin+striyAM GIS/ (na. dvayoH pathoH samAhAraH av) 2 mA, 1.561 ___ dvipa+jAtitvAt striyAM GIS) DAya.. maLelA be rastA. dvipAsya puM. (dvipasyAsyamivAsyamasya) go. dvipada puM. (dve pade yasya) manuSya, 45, 5kSI-paMjI, dvipuTa puM. (dve puTe yasya) sugaMdhI dhokA savAj 3. dvipuruSa tri. (dvau. puruSau pramANamasya mAtraco luk) me rAkSasa, rAzi vizeSa-mithuna, tulA, kuMbha ane kanyA. puruSanA pramANanuM, be puruSanA mApavALuM, be mAthoDAM -'dvipade'pi caturbhedAH nRdevapakSirAkSasAH' -prazrasAre / pANIvALuM vagere. (na. dve pade) 4. (na. jai. prA. dupada, dupaya) dvipuruSA, dvipuruSI strI. (dvipuruSa+striyAM vA GIp) uI. (tri.) gavANu. puruSanA mApavALI khAI. dvipadarAzi puM. (dve pade yasya sa cAso rAzizceti) dvipRSTha puM. (dvau vaMzau pRSThe yasya/jai. prA. duviThTha) rAzi vizeSa-mithuna, tulA, kuMbha ane kanyA, dhanuSano brahma nAmanA rAjAthI pedA thayela te nAmano eka pUrvamA -'mithunatulAghaTakanyAdvipadAkhyAzcApapUrvabhAgazca' rAjA, AvatI covIsInA bharatakSetranA AThamA jyotista0 / vAsudeva, cAlu covIsInA bIjA vAsudeva. Page #338 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dvipratika-dvirAvRtti ] dvimuni ( avya.) pANini ane atyAyana, dvipratika ( tri.) je arSApAthI jarIha resuM. dviphalgunI strI. (jai. prA. dophagguNI) pUrvA jhalgunI | dvimUrddha tri. (dvau mUrddhAnAvasya Sac) je bhAthAvA ane uttarA phAlgunI e be nakSatra. dvibandhu puM. (dvayorlokayorbandhuH) agni. bindu puM. ( dvau bindU lekhanAkAre yasya yatra vA ) visarga. - bindu-dvibindumAtrau varNI kramAnnuvIsaMjJau staHmugdhabodhavyAkaraNam / dvibhAga tri. (jai. prA. dubhAga) jIbhe lAga, adhu dvibhAgakvathita tri. (jai. prA. dubhAgakaDhia) je lAge ukALeluM, ze2no adhazera rahe tevI rIte ukALela, be ThANIo rasa. dvibhAva tri. (dvau bhAvau yasya) je. je svabhAvavANuM, je bhAvavANuM. dvibhUma tri. (dve bhUmI yatra ac) je bhANavANuM. dvimAtR dvimAtRka, dvimAtRja puM. (dve mAtarau yasya samAsAntavidheranityatvAt na kap / kap ca dvAbhyAM mAtRbhyAM jAyate jan+Da) gaNeza, 4 saMgha. dvimAtra puM. (dve mAtre uccAraNakAlabhedo'sya) dIrghasvara. - 'dvimAtro dIrgha ucyate / ' dvimASya tri. (dvau mASau pramANamasya yat) je bhAsAnA vajanavALuM, be mAsAnA mApanuM. dvimAsya tri. (dvau mAsau bhUtaH yap) bhene thayAne je mAsa thayA hoya te, be mAsanI ummaranuM. dvimAsika tri. (jai. prA. domAsiya) je bhAsanuM, je zabdaratnamahodadhiH / mahinAnA sAthe upavAsa karavA te-dvimAsika tapa. dvimAsikI strI. (jai. prA. domAsiyA) lakSunI jAra paDhimAmAMnI bIjI paDimA-abhigraha, AmAM be mAsa sudhI be tti anna ane be datta pANI laI zakAya. dvimIDha (puM.) hastinApura vasAvanAra hasti rAbhano kheDa putra. dvimukha puM. (dve mukhe yasya) je moDhAMvAno sarpa, bheDa bhatano drumiroga. (puM. jai. prA. dumuha) se nAmano kheDa yAhava DumAra. (tri. dve mukhe yasya) je bhoDhavA. dvimukhA strI. ( mukhe yasyAH) je moDhavANI sApA, bhaNI, sArI. dvimukhAhi, dvimukhoraga puM. (dvimukhaH ahiH / dvimukhaH uragaH) je bhoDhAMvAno sarpa. dvimukhI strI. (dve 'svasyAH svavatsasya ca' mukhe yasyAH GIS) vayAtI veNA bhenA vAcharAnuM bhukha 4 jahAra AveluM hoya te gAya, ardhI vIyAyelI gAya. 1145 bahumUrdhnA dvimUrdhAcaM trimUrdhAzcAMhatAM mRdhe bhaTTi0 4 / 41 / dvimUrddhan (puM.) te nAmano kheDa haitya. dvimuSali avya. (dve mUSale yatra praharaNe ic) je bhUsaja -sAMsAthI thatuM yuddha dviyajus strI. (dve yajuSI upadhAne yasyAH ) te nAmanI kheDa SSTi. (puM. dve yajuSI iva zarIre asya) 54mAna. dviyamuna avya. (dvayoH yamunayoH samAhAraH) je yamunAnI saMgama.. hira puM. (dvau rau rephau vAcakazabde yasya) bhamaro, varvara. dvirada, dvirApa puM. (dvau radau pradhAnatayA yasya / dvivAramApibati, A+pA+ka) hAthI kSobhayantaM tathA senAM dviradaM nalinImiva mahA0 7 / 26 / 27 / nAgaDesara. dviradAntaka, dviradArAti, dviradAzana puM. (dviradasya antakaH / dviradasya arAtiH / dviradamanAti, az bhojane + lyu) siMha, aSTAya nAbhe kheDa bhanavara. dviradAntakI, dviradAzanI strI. (dviradAntaka + striyAM jAtitvAt GIS/dviradAzana + striyAM GIS ) siMha, aSTApada mAdA. dviradI, dvirApI strI. (dvirada + striyAM GIS / dvirApa striyAM jAtitvAt GIp ) hAthazI.. dvirabhyasta tri. (dvirvAramabhyastaH) je vAra abhyAsa resuM, je vAra jose, dviguzita-je gAyeM. dvirazana na. ( dvirvAramazanam) je vAra jAvu, je vAra lona 5. (puM. dve rasane jihve yasya) sarpa.. dvirasanI strI. (dvirasana + striyAM jAtitvAt GIS ) sApA. dvirAgamana na. ( dvidvivAramAgamanam ) jI vAra bhAvavu, strInuM piyarathI pati gRDe irI bhAva- vRtte pANigrahe gehAt pituH patigRhaM prati nArAyaNapaddhatau / dvirAtra tri. ( dvAbhyAM rAtribhyAM nirvRttaH Thak tasya ca luk ac samA.) je rAtrimAM thayesa. ( na dvayoH rAtryoH samAhAraH ac samA. je rAta (na. dvAbhyAM rAtribhyAM nirvRttam) kheDa vratavizeSa. (puM.) je rAtre dhanAro kheDa yAga yajJa. dvirAtrINa tri. ( dvAbhyAM rAtribhyAM nirvRttAdi kha tasya na luk) je rAtrimAM thanAra. faifa. (fa: faruqfa:) & ale sag, A vAra gaNavuM, harakoI kriyAnuM be vAra anuSThAna. Page #339 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1146 shbdrtnmhoddhiH| [dvirASADha-dvizatikA dvirASADha puM. (dviH ASADhaH) vA2 ASADha malino, | dvivarSA, dvivarSikA srI. (dve varSe vayomAnamasyAH TAp/ bhaNamAsa. yuta. bhASADha malinI- mithunastho yadA / dvivarSa+kan+TAp ataH itvam) 12sa.nI. 2||y. bhAnuramAvAsyAdvayaM spRzet / dvirASADhaH sa vijJeyaH / dvivarSINa na. (dvivarSa+kha) 2 varSana roga vagere. viSNuH svapiti karkaTe-jyotiSe / dvivArSika tri. (dvivarSa+ThaJ) 2. va2se. thaye, va2se. dvirukta tri. (dviH dvivAramuktam) nevAra savAra ___thayesa. dhAnya varga3. gaNe- 'punarukta / ' dvivAhikA strI. (dviprakAraM vAhayati, vAhi+Nvula) hodA, dvirukti strI. (dvirdvivAramuktiH) 2. moba- DiMyI, hiMgo, jI, pA29i. vA2 aj -'punarukti / ' dviviMza, dviviMzatitama tri. (dvAviMzati+pUraNe DaTa/ dvirUDha puM. (dvivAramUDhaH) . vA2 52 puruSa. dviviMzati+pUraNe/tamapa) mAvIsa . dvirUDhA strI. (dviH dvivAramUDhA) ke vA2 52.dA. strI, | | dviviMzati strI. (dvayadhikA viMzatiH) mAvI.sa., pAvAsa.nI. nAtarAnI. strI- 'punarbhU / ' saMnyA. dvirUpa tri. (dve rUpe yasya) le 35nu, zata. j, | dviviMzatika tri. (dvAviMzatiH pramANamasya Than) cudlsanI mevA2. myA2 43, 2. tivANu.. (puM. dvau rUpau saMkhyAnA pramANanuM. dviviMzatikIna tri. (dvAviMzatikamarhati tatparimANamasya AkArau yatra) spaSTa rItithIvAra yyAra 42vAno. za6, 2. 24030Paino za6 403- (na. dve rUpe) vA kha) bhAvIsana prabhAne. yogya, mAvAsanI. saMdhyAthI. 35, ati . apAyela. dvirUpaka na. (jai. prA. doruvaya) , no. i.s32. dvivida (puM.) 28mayandranI senAmAMno me. vAna2 sakhA'bhavanmahAvIryo dvivido nAma bAhmaNaH dviretas puM. (dve retasI kAraNamasya) pathya2 ghoDI, viSNupu0 5 / 36 / 2 / dvAparayugamA pahA thaye te. nAmano khaccara gadheDo. vAna2. dvirepha puM. (dvau rephau vAcakazabde yasya) bhrama2, mama.. dvividAri puM. (dvividasyAriH) vi, ma.sa.28ma.. nivezayAmAsa madhurdvirephAn nAmAkSarANIva manobhavasya dvividha tri. (dve vidhe yasya) meM 1.52nu, tanu. kumA0 3 / 27 / vavara, nIya, bhU. (tri.) adhama, dvivista tri. (dvi viste pramANamasya) ke vetana, patita. veMtanA pramANanuM, ekaso sATha rati vajanane yogya dvivacana na. (dvirucyate vac+karmaNi lyuTa) . vAra athavA teTalI rati vajananuM. loya. , 'dvirukta' abhyAsa.saM. dhAtu vagere. dviveda, dvivedina tri. (dvau vedau adhIte aN tasya luk dvilakSaNa tri. (dve lakSaNe prakArau yasya) ke aPauj. __Nini vA) vahana mAnAra.. dvivaktra puM. (dve vaktre yasya) me bhujavAyo sapa, me. dvivezarA strI. (dvau vezau gamanAvasthAnarUpau rAti dadAtIti, jAtano dAnava. rA+dAne ka) laghu 2tha, nAnI. 2tha, bhAsathA. yA dvivacana na. (dvo dvitvamucyete anena, vac+lyuTa) | zakAya tevI nAnI gADI, halakI gADI. vyaa525||str prasiddha te. nAmarnu vayana- 'dvivacana' | dvivraNa puM. (dvividho vraNaH) vaidyazAstra prasiddha dvivajraka puM. (dviguNitaH vajraH saMjJAyAM kan) soga ___4512- pra.. khUNAvALuM ghara. dvizata na., dvizatI strI. (dviguNaM zatam/dvayoH zatayoH dvivarSa tri. (dve varSe vayomAnamasya Thak tasya luk) de. samAhAraH GIp) le so, aso. ___ varSanu, va2sanu. dvizataka tri. (dvizatena krItam kan) besothI. mahesa., dvivarSa, dvivarSaka tri. (dve varSe adhISTo bhRto bhUto vA asothI. vayAtuM dIda. ThaJ tasya nityaM luk /dvivarSa+svArthe kan) . varSa | dvizatatama tri. (dvizata+pUraNe/tamap) aso , sI .. mATe ? ActrapUrva nIbheda, ke. va24. mATeno no.42 | dvizatikA srI. (dve dve zate dadAti vun vunnantaM striyAmeva) vage3. baso baso ApanAra. Page #340 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dvizatya - dvistanI] dvizatya tri. (dvizatena krItam yat ) jasothI veyAtuM | sIdhesa.. dvizapha puM. (dvau dvau zaphau yasya) je jarIvAnuM pazu bhanavara - dvizaphAH pazavazceme aviruSTrazca saptamaH / dvizarIra puM. (dve carasthirAtmake zarIre avayave'sya ) zabdaratnamahodadhiH / mithuna-nyA-dhana-mIna se rAzi. dvizas avya. (dvi+saMkhyaikavacanAcca vIpsAyAM zas, athavA dvau dvau dadAti karoti vA zas) je vAra, kheDa DiyAthI je artha 42vA - dvizo vA bahuzo vA'pi jJAtvA doSe'vacArayet-suzrute 1 / 41 / dvizANa, dvizANya tri. ( dvAbhyAM zANAbhyAM krItam ThaJ tasya luka/dvAbhyAM zANAbhyAM krItaM yat) ATha bhAsAthI jarIhesa. dvizIrSa, dvizIrSaka puM. (dve zIrSe asya / dvizIrSa+ kan) agni, citrAnuM ThAu. dvizUrpa tri. ( dvAbhyAM zUrpAbhyAM krItam aJ ThaJ vA tasya luka) je sUpar3A bharI khAyI jarIha resuM. dvizUrpI strI. ( dvayoH zUrpayoH samAhAraH) je sUpaDa dvizRGgikA strI. (dve zrRGga iva phalamasyAH, kap TAp ata itvam) kheDa bhatano vedo "bhedravallI / " dvizaurSika tri. (dvizUrSyA krItam ThaJ tasya na luk uttarapadavRddhizca) dvizUrpa zabcha dukha. dviS (adA. ubha. sa. aniT dveSi dveSTe) dveSa rakho, vai2 42, sahejA ravI, zatrupa vuM na dvekSi yajjanamatastvamajAtazatruH - veNI0 3 / 15 / ramyaM dveSi za0 6 / 5 / dviSa, dviSa tri. (dviS + kvip dveSTi dviS + kartari ka ) dveSa DaranAra, zatru vaira DarenAra randhrAnveSadakSANAM dviSatAmAmiSatAM yayau raghu0 12 / 11 / - dviSat tri. (dviS + zatR) dveSa 42tuM, khahetuM yatuM, zatrupAsuM 52tuM - tataH paraM duSprahaM dviSadbhiH - raghu0 6 / 31 / - yiyakSamANenAhUtaH pArthenAtha dviSan suram - zizu0 2 / 1 / dviSanta tri. (dviSaM tApayati, tap + Nic + khac hrasvaH mum ca) zatrune tApa ApanA, zatrune tapAvanAra. dviSa tri. ba. va. ( dviguNitAH SaT) je gAzA cha-jAra "dvAdaza" dviSaSTa, dviSaSTitama tri. (dviSaSTi + pUraNArthe DaT dviSaSTi+ pUraNArthe tamap) jAsahabhuM dviSaSTi strI. ( dvyadhikA SaSTiH) jAsaha, jAsahanI saMkhyA. 1147 dviSaSTika, dviSASTika tri. (dviSaSTiH parimANasya Than dve SaSTI adhISTo bhRto bhUto bhAvI vA ThaJ uttarapadavRddhiH) bAsaThanA parimANavALuM, bAsaTha divasamAM thayela. dviSeNya tri. (dviS + eNyan + kicca) dveSazIsa-dveSa ravAnA svabhAvavALuM. dviSTa tri. (dviS + karmaNi kta) bhenI dveSa uresa hoya te. zatru- nivRttistu bhaved dveSAd dviSTasAdhanatAdhiyaHbhASAparicchede 151 / acokSaM dviSTamucchiSTaM pASANatRNaloSTavat dviSTaM vyuSitamasvAdu-suzrute / dvis avya. (dvi+suc) je vAra- dviriva pratizabdena - vyAjahAra himAlayaH - kumA0 6 / 64 / dvisaptata, dvisaptatitama tri. (dvisaptati + pUraNe DadvisaptatiH pUraNe tamap) jahAterabhuM. dvisaptati strI. (dvyadhikA saptatiH) jahAtera, jahoMteranI saMkhyA - pratyekaM kathitA hyetAH saMkSepeNa dvisaptatiHmanusaMhitAyAm 7 / 157/ dvisaptAha puM. (dvisaptan + ahan+Tac) pajavADiyu, bhAsanI kheDa pakSa dvimatra. (dve same parimANamasya ThaJ tasya luk ) je.. dvisamatribhujA strI. (dvau samau tribhujA yasyAH) t varSa mApanuM, be varSanuM, be samAna bhAgavALuM. sarakhA trikoNavALuM. dvisahasra na ( dviguNitam sahasram ) je bha2. (tri. dvAbhyAM sahasrAbhyAM krItam aN dve sahasre parimANamasya vA aN) je. ubharathI jarIha are, je ubhara bhApavANuM. dvisahasrAkSa puM. (dvisahasramakSINi yasya) zeSanAga khananta. dvisAMvatsarika tri. (dvisaMvatsaraM bhUtAdi ThaJ uttarapada vRddhiH) je varSamAM thayesa, je varSamAM dhanAra dvisAptatika tri. (dvisaptatiM bhUtAdi ThaJ uttarapadavRddhiH) bahoMtera divasamAM thanAra, bahoMtera divasa poSela. dvisItya tri. ( dvivAraM sItayA halena samitaM yat) . vAra haLa vaDe kheDela. dvisuvarNa, dvisauvarNika tri. ( dvAbhyAM suvarNAbhyAM krItam Thak tasya ca luk / dvisuvarNena krItam Thak na luk uttarapadavRddhiH) je sonaiyAthI jarIheta. dvistanA strI. ( dvau stanAviva mRdavayavau yasyAH asvAGgatvAnna GIS) kheDa ISTakA vRtti. dvistanI strI. ( dvau stanau yasyAH GIS) je stanavANI strI, pratibhA vagere. Page #341 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1148 shbdrtnmhoddhiH| [vistAvA-dvadhA dvistAvA (dvidviguNitA tAvatI) prakRti.yAma 4.1. / dvIpakapUra, dvIpakarpUraka puM. (dvIpasya dvIpAntarasya krpuurH| vedI hoya che tethI bamaNI vedI. dvIpakarpUra+kan) yI 52. dvisthAnaka na. (jai. prA. duTThANaya) me nAmana dvIpakumAra puM. (jai. prA. dIvakumAra) haina prasiddha ___ ' gasUtra'nu. jITuM 8j. bhavanapati devatAnI chaThI jAti, te nAmano bhavanapati dvisthAnarasa puM. (jai. prA. duTThANarasa) . 6180.. devatAno me . 'bhavanavAsino'suranAgavidyatsu rasa, pratyAkhyAnAvaraNIya kaSAyane yoge karmamAM je parNAgnivAtastanitodadhidvIpadikkumArAH' - tattvArthaH / 2sa. 53 te. dvIpakumArI strI. (jai. prA. dIvakumArI) dIpakumAra dvisvabhAva puM. (dvau svabhAvau yasya) mithuna, nyA, dhana. vanA. va... ane mIna e rAzio. dvIpakharjUra, dvIpaja na. (dvIpasya dvIpAntarasya khajUram dvi(dviH)svina na. (dviH dvivAraM svinnam) vA2 2i dvIpe dvIpAntare jAyate jan+Da) me tanu pradU2. yo - dviHsvinamannaM pRthukaM zuddhaM dezavizeSake / / dvIpavat puM. (dvIpa+matup) samudra, nahI, (tri. dvipa+matup) nAtyantazastaM viprANAM bhakSaNe ca nivedane-brahmavaivarte / beTavAj. dvihata tri. (dvAbhyAM hatam) bethA bhA28., . 43 Dola. | dvIpavatI strI. (dvIpa+matup+DIp) pRthvI, nahI - dvihan puM. (dvAbhyAM zuNDa-dantAbhyAM hantIti han+kvip) ____alaGkRtaM dvIpavatyA mAlinyA ramyatIrayA-medinI 198 / hAthI. dvipazatru, dvIpizatru puM. dvIpikA srI. (dviipsy+shtruH| dvihalya tri. (halasya karSe yat dvivAraM halyaH) vAra __ dvIpinaH zatruH/dvIpaH byAghraH nAzyatayA'styasyAH thI. usa. __ dvIpa+Than) zatAvarI nAmanI vanaspati... dvihAyana tri. (dvau hAyanau vayaHkalau yasya) varSa , | dvIpasamudroddeza na. (jai. prA. dIvasamududdesa) nAmanI ___ varSanI. 6-bha.2nu. (na. dvayoH hAyanayoH samAhAraH) varSa.. ___(r)vAbhimasUtra'no me 6deza. dvihAyanI strI. (dvau hAyanau vatsarau vayaHkramau yasyAH dvIpasAgaraprajJapti strI. (jai. prA. dIvasAgarapannati) nAgama ___GIp) varSanI ya. prasiddha jemAM dvIpa ane sAgarano adhikAra che evuM dvihIna tri. (dvAbhyAM strIpuMsAbhyAM hInam) napuMsa., 48.la. eka kAlika sUtra: dvihRdayA strI. (dve hRdaye yasyAH) gamie0. strI.. dvIpAyana puM. (jai. prA. dIvAyaNa) te. namAnI. me. Si, dvIndriyagrAhya tri. (dvAbhyAM indriyAbhyA cakSuSA tvacA ca bharatakhaMDamAM thanAra vIsamA tIrthaMkaranA pUrvabhavanuM nAma. grAhyaH) yakSu ane spazendriya 43 a|| 4241 4045 dvIpin puM. (dvau varNo Iyate, IG gatau+bAhu. pak dvIpa gu, sevA saMdhyA vagaire. - saMkhyAdiparatvAnto carma tadasyAstIti ini) vAgha, yittI - carmaNi sneha eva ca / ete tu dvIndriyagrAhyA atha dvIpinaM hanti-siddhA0, hemacandrIyalaghuvRttAvapi / / sparzAntazabdakAH-bhASAparicchede / dvIpinakha puM. (dvIpino vyAghrasya nakhaH) vAcanI napa. dvIpa puM. na. (dvirgatA dvayorvA dizorgatA Apo yatra ac samA. | dvIpya tri. (dvIpe jalAntarvatini sthalabhUmau bhavaH yat) It) 2-4sanI vayye. 2380 sthaNa-pradeza, OMdhU Adi mAM thanA2. (puM. dvIpe bhavaH yat) heva, vyAsa. bhane dvIpomAMcI pratye - yairiyaM pRthivI sarvA saptadvIpA | maDabi. sapattanA-bhAgavatIyapaJcamaskandhAt / yathA 4.62 dvIza tri. (dvau Izau yasya) chain| adhiSThAya va thayuM hoya tevo nadI vagereno kAMTho, pulina, nadIno retALa Doya. te. (puM.) viza nakSatra.. sist, sAdhA2 sthAna-mAzraya sthAna. "jambUdvIpa- dva (bhvA. para. sa0 aniT dvarati) svIt2j, amUda lavaNodAdayo zubhanAmAno dvIpasamudrAH' - tattvArtha0 / 2j, aisj. (na. dvau varNI Iyate iti, IG gatau+bAhulakAt paH) | dvaca puM. (dve Rcau yatra a. samA.) Alumi ts vAdhana yAmaI. (puM. dvIpaM asyAstIti ac) vAgha. mantra. dvIpaka pu. (jai. prA. dIviya dvIpa+svArthe kan) hI57, | dvadhA avya. (dvi+dhAc) ke pra.51re - dvedhA dvadhA bhramaM vittI. cakre kAntAsu kanakeSu ca" - kuvala0 / Page #342 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dveSa-dvaimAtura shbdrtnmhoddhiH| 1149 dveSa, dveSaNa puM. (dviS+ bhAve ghaJ dviS+bhAve lyuT) / dvaidham avya. (dvi+prakAre dhamuJ) bhare, zata. mAcha, dveSa. - "na rAgadveSamohAzca yasyAptaH sa | dvaidha tri. (dvi+dhamuJ tataH svArthe Da) . pra.2rnu, prakIrtyate" - ratnAkara0 / - nAstikayaM vedanindAM / tanu- zrutidvaidhaM tu yatra syAt tatra dharmAvubhau smRtauca devatAnAM ca kutsanam / dveSaM dambhaM ca mAnaM ca manu0 2 / 14 / krodhaM taikSNyaM ca varjayet manau 4163 / tri. na. dvaidhIkaraNa na. (dvaidha+cci+kR+lyuTa dIrghazca) pra. (dviSa+kartari vic dviS+yuc) dvaSa. 42nAra, zatru. __2, saya 42, nirANu 2j. dveSapakSa puM. (dveSasya pakSaH bhedaH) dveSanA hA hA meha dvaidhIkRta tri. (kR+kta dIrghazca) le 52 72, ne ThevA japa, dhyA, droDa, amarSa.. rIte kareluM, alaga karela, nirALuM karela. dveSas na. (dveSa karmaNi asun) 545. dvaidhIbhAva puM. (advaidhasya dvaidhasya bhAvaH) 4.2 thA, dveSin, dveSTa tri. (dviS+Nini/dviS+tRc) dvaSa. 1282, be rIte hovuM, be bhAva-aMdarathI kAMI ane bahArathI pabhI. silaj. dhRtadvaidhIbhAvakAtaraM me manaH-zakuM0 1 / dveSya tri. (dveSamarhati yat) dvaSa. 12vA yogya, dveSanI rAjanItinA je cha prakAra kahevAya che temAMno e viSaya. mecha-bha3- saMdhi, viDa, yAna, sAsana, saMzraya. dveSyatA srI. dveSyatva na. (dveSsya bhAvaH tal TAp-tva) bhane dvaidhIbhAva- dvaidhIbhAvena tiSThet tu dveSa karavA yogyapaNuM, dveSapaNuM. kAkAkSivadalakSitaH / dvaidhIbhAvaH svabalasya dvidhA dvai avya. (vR+bA. Dai) vitatAvanA2 bhavyaya. karaNam-yAjJa0 1 / 347 / / dvaiguNika tri. (dviguNArthaM dravyaM dviguNam tatprayacchati / dvaipa tri. (dvipino vikAraH aJ) vAghana, vAghathI. utpanna Thak) vyA4 vaTAvana dhaMdho. 282. thayeAM (na.dvipino vikAraH tena parivRtaH aJ) dvaiguNya na. (dviguNasya bhAvaH SyaJ) mama5, vAghana, yAmaDu- dvaipaM dagdhaM carma mAtaGgajaM vA bhinne begaNApaNuM. sphATe tailayuktaM pralepaH-suzrute / dAnA yAmadhI dvaita na. (dvidhA itaM dvItaM tasya bhAvaH aN) me65, Dhato. 25. (tri. dvIpina idamaNa) vAgha saMbaMdhA. bhedabhAva, bhedabuddhi, jIva ane paramAtmAnuM bhinnapaNuM | dvaipaka tri. (dvIpe bhavaH vuJ) bI0Tama thanAra. bhAna ta, dvaidhIbhAva - kiM zAstraM zravaNena yasya dvaipakSa na. (dvipakSa+aN) taTa, 56. galati dvaitAndhakArotkara:-bhAminI0 186 / yuma, dvaipadika tri. (dvipadAM RcaM vetti adhIte vA, Thak) be yugala, .. padavALI cAno abhyAsa karanAra, dvIpadA RcUne dvaitavana na. (dve zokamohAdike ite yasmAt dvItaM tataH banA2. svArthe aN) te nAmarnu . tapovana - "savarNaliGgI dvaipAyana puM. (dvIpasya gotrApatyaM phak) dvISinI viditaH samAyayau yudhiSThiraM dvaitavane vanecaraH' - - evaM dvaipAyano jajJe satyavatyAM parAzarAt / kirAta0 / nyasto dvIpe sa yad bAlastasmAd dvaipAyanaH smRtaHdvaitavAda puM. (dvaitamadhikRtya vAdaH) 4. sana. zva.2nA. mahA0 1 / 63 / 85 / (puM. dvIpaH ayanaM janmabhUmiH bhedano nirNaya karanArI gautama vageree sthApelo yasya aNa) vyAsa. vAda, jIva ane paramAtmA bhinna che evo mata. dvaipArAyaNika puM. (dvayoH pArAyaNayoH samAhAraH dviparAyaNaM tavAdina, dvaitina tri. (dvaitaM jIvezvarayorbhadaM vadati / varttayati ThaJ) pArAyaNana sAvartana 72nAra, vad+Nini/dvaitaM bhedaH sammatatayA'styasya ini) (r)q. pArAyaNa karanAra, ane Izvara bhinna che evuM mAnanAra naiyAyika vagere. dvaipya tri. (dvIpe bhavaH yat) dIpama pahA thana.2- vikrIya dvaitAdvaita na. (dvaitaM cAdvaitaM ca) (r)va. ma.ne. Izvarano me dizyAni dhanAnyarUNi dvaipyaansaavuttmlaabhbhaajHane abheda, bhedabhedavAda. zizu0 376 / dvaitIyIka tri. (dvitIya+svAthai IkaJ) bI - dvaitIyIkatayA | dvaimAtura puM. (dvimAtrorapatyaM pumAn dvimAtR+ aN utvaM mito'yamagamat tasya prabandhe mahAkAvye cAruNi ca) gaNeza, 42|sNgh. (tri. dvimAtrorapatyam, naiSadhIya-carite so nisargojjvala:-naiSa0 2 / 110 / / dvimAtR+aN utvaM ca) lene meM mAtA Doya. te- hata Page #343 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1150 hiDimbaripuNA rAjJi dvaimAture yudhi - zizu0 2 / 60 / - bhinnazIlA tayorbhAtrodvaimAturayoH punaH rAjatara0 4 / 355 | dvaimAtRka puM. (dve mAtRke iva pAlike'sya svArthe'N) je dezano pAka nadInA ane vRSTinA jalathI pedA thato hoya te deza. zabdaratnamahodadhiH / dvaimitri puM. (dvimitrasyApatyaM pumAn iJ) dvimitrano putra. dvaiyahakAlya tri. (yaharUpaH kAlaH yasya tasya bhAvaH SyaJ padAntAbhyAM yvAbhyAM pUrvamaic) je hivasanA aNamAM thayelA pa dvaiyahnika tri. (dvaiyorahnorbhavaH pakSe ThaJ ) je. hivasanuM, je divasamAM thanAra. dvaiyAhAvika tri. (dvaiyorAhAvayornipAnayorbhavaH dhUmA0 vuJ aic) je havAmAM thanAra, je DuvAnI DuDImAM dhanAra be dvairatha na. ( dvau rathau yatra yuddhe svArthe aN) je rathanuM yuddha, be rathathI thatuM yuddha. dvairAtrika, dvairAtrINa tri. (dvayoH rAtryorbhavaH pakSe ThaJ -kha) je rAtamAM thanAra, je rAtrinaM. dvairAzya na. ( dvau rAzI yasya tasya bhAvaH SyaJ) je. prakAranI rAzithI yuktapaNuM. dvaivArSika tri. (dvayoH varSayorbhavaH ThaJ) je varSamAM thanAra. dvaividhya na. ( dvividhasya bhAvaH SyaJ ) je. aArapa dvaiSaNIyA strI. (dveSaNameva svArthe aN dveSaNaM tadarhati cha+TAp) kheDa prahAranI nAgaravela. dvaisamika tri. (dvayoH samayoH varSayorbhavaH pakSe ThaJ) je. varSe dhanAra. dvaihAyana na. ( dvihAyanasya bhAvaH aN) je varSanI vaya, be varSanuM vayapaNuM. dvayaMza na. ( dvayoraMzayoH samAhAraH) je lAga yakSa tri. (dve akSiNI yasya Sa samA.) je. sAMjavANuM. vayakSara na. ( dvayorakSarayoH samAhAraH) je. akSara- sa cintayan dvyakSaramekadAmbhasyupAzRNot dvirgaditaM vaco vibhuH - bhAga 0 2/9/6 | ( na dve akSare yatra) je. akSaravANI maMtra, je akSaravANuM nAma (tri.) akSaravANuM. (puM. jai. prA. dokkhara ) napuMsa5. yakSarI strI. (dve akSare yatra gaurA. GISa) zakti maMtra be rUpa be akSaravALI vidyA. dvyaGgula tri. (dve aGgulI pramANamasya ac) je khAMgaNa bhASanuM, je khagamanuM- aGkAGgalA'tha sUcyagrA kASThI dvyaGgulamUlikA - jyotiStattve (na. dvayoragulyoH samA-ac) je. khAMgaNa. I [dvaimAtRka-dvayAvartta dvayaJjala na. (dvayoraJjalyoH samAhAraH ac) je aMjI, jojA (tri. dvau aJjalI pramANamasya ac) je. aMjaLI-khobhA mApanuM, be aMjaLInA parimANavALuM "prattaM jalaM dvayaJjalamantike'pAm'- bhaTTiH / aNuka na. ( dvau aNU kAraNe yasya kap) je paramANunA saMyogadhI thatuM dravyArtha - viSayo dvyaNukAdistu brahmANDAnta udAhRtaH- bhASAparicchede 38 / (na. dvyaNu + kan) je. paramAzu - Azu tri. (dvau artho yasya) je arthavANuM, je prayoznavANuM DArya-kheDa paMtha rakhane ho 14- yathA hemacandrasUriNA dRbdhaM dvayAzrayamahAkAvyam, tathA 'rAghava pANDavIyAdikAvyam / (na. dvayorarthayoH samAhAraH) je artha. dvayapArddha tri. (jai. prA. divaDDha) hoDha, kheDa khane saDagho. dvayavanata na. (jai. prA. duoNaya) gurune vaMdhanA DaratA be vA2 mastaka namAvavuM te, icchAmi khamAsamaNo e pAThamAM "aNujANaha" e pada bolI AjJA mAgatAM mastaka namAvavuM te. dvayazIta, dvayaizItitam tri. (dvayazItiH + pUraNe DaT dvayazIti + tamap) vyAsIbhuM. dvayazIti strI. (dvayadhikA azItiH) vyAsI, vyAsInI saMkhyA. dvyaSTa na. (dve hemarUpye azrute kAraNatayA vyApnota az+kta iDabhAvaH) tAMpu. yaha puM. (dvi+aham+Tac) je divasa. yahI tri. ( dvAbhyAmahobhyAM nirvRttAdi kha ) je. hivasabhAM sAdhya thAya teyuM, je divasamAM janesa-thayesa. (puM.) je divasamAM thayela evo yajJa. yAkSAyaNa (puM.) te nAmano se RSi dayAcita, dvayAcitika, dvyAcitIna tri. (dve Acite sambhavati avaharati pacati vA SThan ) je khaayitcAra hajAra pala pramANane potAnAmAM samAvanAra, be Acitano vyavahAra karanAra, be Acita dhAnya vagere rAMdhanAra TryADhaka, TryADhakika, dvayADhakIna tri. (dve ADhake sambhavati avaharati pacati vA SThan kha vA) je. ADhaka potAnAmAM samAvanAra, be ADhakano vyavahAra karanAra, be ADhaka dhAnya vagere rAMdhanAra. yAvartta na. (jai. prA. duAvatta) dRSTivAnuM china cheda nayavALu soLamuM sUtra. Page #344 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -dhana] dvayAtmaka -1 zabdaratnamahodadhiH / dvayAtmaka puM. (dvau dvividhau AtmAnau yasya kap) bhyotiSazAstra prasiddha je svabhAvavANI rAzi- carasthiradryAtmakanAmadheyA meSAdayo'mI kramazaH pradiSTA:jyotiStattve / dvayAmuSyAyaNa puM. (dvayorAmuSyAyaNaH) ne chatta khApyo hoya teno ane je utpanna karanAra hoya te banneno samAna vA2sa eka prakArano putra. dvayAyuSa na. ( dvayAyuS+ac) jamazo AyuSANa. yAhAva na. ( dvayoH AhAvayoH samAhAraH) Dhorane pANI pIvAnA be havADA. dha yogAzI sabho hRtya vyaMna. (puM. dadhAti dharati vizvam dhA+Da dadhAti nidhim, dadhAti jIvAnAM zubhAzubham ) brahmA, Dujera, dharma. (na. dadhAti sukham dhA+Da) dravya, dhana. dhakk (nAzane, curA. ubha. saka. seT dhakkayati - te) nAza vo. dhaTa puM. (dhaM dhanaM aTati prApnoti tolyatveneti, dha+aT+ac zakandhvAditvAt sAdhuH) 4, sil, tusArAzi, tojIne bhevuM te, dharma- 'dhakArAd dharmamuddiSTaM TakArAt kuTilaM naram / dhRtaM dhArayate yasmAt dhaTastenAmidhIyate"-"divyatattvadhRtavacanam / dhaTaka puM. (dhaTena tulyA kAryAti kai+kaH) tANIza yazoThIbhAranaM bhApa, nandivRkSa-pIpajI. dhaTakarkaTa puM. (dhaTasya karkaTa iva) toNavAnI kheDa jAtano loDhAno khIlo. dhaTaparIkSA puM. ( dhaTasya tulAyAH parIkSA) trAbhavAnI parIkSA, tulAnI parIkSA. dhaTikA strI. ( dhaTI + saMjJAyAM kan ) kheDa bhatanuM pAMyaseranuM bhASa, jar3eMtANIza (42) rati- " dvyakSendusaMkhyaidharTakaistu serastaiH paJcabhiH syAd dhaTikA ca tAbhiH "lIlAvatI0 / saMgoTI, yIra-jhaTesuM tUTesuM vastra. dhaTin tri. ( dhaTo'styasya ini) zrAvu dhArA 42nAra. (puM.) ziva, tulArAzi. dhaTinI (strI.) ubhare jAMdhavAnI chorI. ghaTI strI. ( dhana+ac nipAtanAt nasya Ta gaurAditvAt GIS) zaipIna-saMgoTI, zIra, vastra, garbhAdhAna pachI strIne ApavA yogya vastra. dha 1151 dvayAhika tri. (dvayahe bhavaH ThaJ bA. na aic) je. divasamAM utpanna thanA2, be divase AvanA2 tAva vagere. yeka tri. (dvau vA eko vA) je kheDa. kAntara tri. (yekayorantaraM yasmin) jenuM De kheDanu jemAM aMtara hoya te. yoga puM. (dvayoryogayoH samAhAraH pRSo.) je. yoga. yopaza puM. ( ISadupazete A + upa + ze+Da opazaM zrRGgaM dve opaze yasya) pazu. dhaTIdAna na. ( dhaTyAH cIravastrasya dAnam) garbhAdhAna pachI strIne vastra khapAya che te "mUlazravaNahasteSu puSyAdityuttarAsu ca / mRgapauSNe dhaTI deyA saumyavAre zubhe tithau" - jyotiHsArasaMgrahe / dhaN, dhan (dhvAne, rave, bhvA para aka seTa - dhaNatidhanati) zabda rakho, nAha 42vo, bhavA4 42vodhaNati dhanati mRdaGgaH - durgAdAsaH / dhattUra puM. ( dhayati pibatIva prakRtim urac pRSo.) dhaMtUrodharmAdharmaguNacchetrI dhattUrakusumapriyA- kAzIkhaNDe 29 / 94 / dhan (dhAnyotpAdane, juho. para. sa. seT dadhanti ) dhAnya utpanna - "dadhanti bhUmiH " dhAnyamutpAdayatItyarthaHdurgAdAsaH / dhana na. ( dhanati rautIti dhan rave pacAdyac dadhanti dhAnyAdikamutpAdayati, dhan+ac, yadvA dadhAti sukham, dhA+kyu) dravya-dhana-paiso - arthamanarthaM bhAvaya nityaM nAsti tataH sukhalezaH satyam / putrAdapi dhanabhAjAM bhItiH sarvatraiSA vihitA nIti:- mohamudgare / dhanairniSkulInAH kulInA bhavanti dhanairApadA mAnavA nistaranti - udbhaTe / gAya, bheMsa hatyAhi dhana- kaSTaM janaH kuladhanairanuraJjanIyaH - uttara0 1 / 14 / - gurorapIdaM dhanamAhitAgneH - raghu0 2 / 44 / snehapAtra mAnadhanA dhanArcitA: ki0 1 / 19 / sAuthI josAvavAnI saMjJA, dhaniSThA nakSatra, dhanarAzi, iSTa lagnathI mAMDIne jIbha sthAnanI saMjJA, zabda, nAha, yukta- "kSetravAstuhiraNyasuvarNadhanadhAnyadAsIdAsakupyapramANAtikramaH" - - Page #345 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1152 shbdrtnmhoddhiH| . [dhanaka-dhanavyaya tattvArthaH / (na. je. prA. dhaNa) 2 tIrtha2ne | dhanadAyika, dhanadAyin tri. (dhanaM dadAti, dhana+ prathama bhikSA 2 // 5 // 2. 25, me. nAmano me. Nic+Nvuk/dhanaM dadAti, dA+Nini+yuk) dhana zeTha, dhanya sArthavAhano eka putra. mApanAra. (puM.) dukhera, masina, yitrAnu jAu - dhanaka puM. (dhanasya kAmaH icchA dhana+kan) dhananI dhanamicchet hutAzanAt / chA, ghananI mana. (puM.) itavIyana pitA. dhanadeva puM. (jai. prA. dhaNadeva) dhanya sArthavAhano bAne dhanakeli, dhanakelika paM. (dhanena kelirsy| putra. dhanakeli+kan) du2. dhanadezvara (puM.) 82mAM dukhare sthAj, me. zivasiM. dhanakSaya puM. (dhanasya kSayaH) ghananI. ni. - dhanakSaye | dhanaMdadA strI. (dhanaM dadate dad bAhu0 khac+mum+TAp __ vardhati jATharAgniH -paJca0 2 / 178 / athavA dhanaM dhanena nandaM AnandaM dadAtIti. dA+ka) dhanecchU strI. (dhanaM chyati-nAzayati, cho+ya bAhu. U) te nAme eka buddhanI zakti. me. tanuM Mi; pakSI. dhanapati tri. (dhanasya patiH) dhanAdhyakSa, dhanavAna dhanaJjaya paM. (dhanaM jayati sampAdayati. ji+khaca+mama) 1% nayI- tathA dhanapateryakSA guhyakA rAkSasAstathAbhani, yitrAnu jAu, ma na- sarvAn janapadAn jitvA mahA0 2 / 12 / 3 / (pu.) kuo2- tatrAgAraM vittamAdAya kevalam / -madhye dhanasya tiSThAmi tenAhurmA dhanapatigRhAnuttareNAsmadIyam-megha0 75 / zarIramAMnI dhanaJjayam mahA0 4 / 42 / 131 / sAunu OMAu, viSNu, dhanaMjaya vAyu. zarIrabha 23sote. nAmanI meM vAyu- na jahAti mataM dhanapAla tri. (dhanaM pAlayati pAli+aN) dhananI 26, cApi sarvavyApI dhanaJjayaHsubodhinI-(vedAntasAre) te. ghanAdhyakSa, nayI. (puM. dhanaM pAlayati) 2, te. nAmano me nA. (puM. jai. prA. dhaNaMjaya) nAme meM prasiddha chaina. vi. (puM. jai. prA. dhaNapAla) dhanya sArthavAhano pahelo uttarAbhAdrapada nakSatranuM gotra, pakhavADiyAnA navamA divasanuM nAma, e nAmano eka zeTha. dhanapizAcikA, dhanapizAcI srI. (dhane pizAcikA dhanada paM. (dhanaM dayate pAlayatIti deGa pAlane+ka) / iva/dhane pizAcIva) dhanano rAkSasa., dhananA atizaya tRSael, ghananI doma... sukha2 bhaMDArI- dadau tattapasA tuSTo brahmA tasmai varaM dhanaprayoga puM. (dhanasya vRddhyarthaM prayogaH) paisAnI dhAradhAra zubhammano'bhilaSitaM tasya dhanezatvamakhaNDi karavI, vyAje dhana ApavuM te. tamadhyAtmarAmA0 7 / 1 / 38 / u8deg48. nAmarnu OM3, dhanapriya tri. (dhanaM priyaM yasya) lene dhana priya hoya. te, bhani, himavAna parvatana te nAme me. praza. (tri. dhanapriyA strI. (dhanavat priyA) 'kAkajambU' - nAme dhanaM dadAti, dhana+dA+ka) dhana // 5 // 2. dhanadaNDa puM. (dhanena daNDaH) dhana 45 2vama mAvate / dhanamada puM. (dhanena madaH) ghananI bha6, chaina. siddhAMta. 65-zikSA- 'vAgdaNDaM prathamaM kuryAt dhigdaNDaM prasiddha 16 maha pai.ha. se bha6. (tri. dhanena mado tadanantaram / tRtIyaM dhanadaNDaM tu vadhadaNDamata.param' yasya) dhananA mahavANu. manu0 / dhanamUla na. (dhanasya mUlam) maMda, pUMcha. (tri. dhanaM dhanadA, dhanadAyikA (srI.) te. namAnI hevI mUlamasya) dhana hunu bhUja. loya, dhana35. bhUNavAj. taMtrazAstra prasiddha te nAmanI devI. dhanarca puM. (dhanArthamarcA yasya) mani, yitrAnu, 7. dhanadAkSI strI. (dhanadasya kuberasya akSi iva piGgalaM dhanavat tri. (dhanamastyasya matupa masya vaH) dhanavANu, puSpaM yasyAH samAse Saca striyAM GIp) "latAkaraJja" dhanavAna. (avya. dhana+tulyArthe vat) dhananI pahe. kAMkaca-kAMkacA nAme vanaspati. dhanavatI strI. (dhanamasyA astIti dhana+matupa) dhaniSThA dhanadAnuja puM. (dhanadasya anujaH) rAva, dubhaeko3- | nakSatra. nigrahAt svasurAptAnAM vadhAcca dhanadAnujaH / rAmeNa | dhanavyaya puM. (dhanasya vyayaH) ghananI marya, paiso. vA52vo nihitaM mene padaM dazasu mUrddhasu-raghu0 1253 / te. vRkSa. Page #346 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhanasani-dhaniSThA] dhanasani tri. (san sambhaktau +in, dhanasya saniH) dhananI icchAvALuM. dhanasampatti strI. ( dhanasya saMpatti dhanarUpasaMpattirvA ) dhana35 sampatti, ghananI sampatti. zabdaratnamahodadhiH / dhanasU puM. ( dhana+sU + kvip) DADADIvA pakSI. dhanasthAna na. ( dhanacintanArthaM sthAnam ) bhyotiHzAstra prasiddha lagnathI bIjuM sthAna. dhanasya (nAmadhA. para. a. seT lAlasayA dhanamicchati dhana+kyac suk) ghananI IcchA ravI. dhanasyaka tri. ( dhanasya nAmadhA0 Nvul) dhananI IcchA 42nAra. (puM.) gojaraM. dhanahara, dhanahArin tri. ( dhanaM harati ha + tAcchIlyAdau Ta dhanaM harati hR + Nini) dhana ra DaranAra, dhana saha 4nAra, yora, vArasa, vArasI benAra. dhanaharI, dhanahAriNI strI. ( dhanahara + striyAM GIp + dhanahArin+strayAM GIp ) thora nAmanuM sugaMdhI dravya dhanahRt puM. ( dhanaM harati ha + kvip [ tuk) "cANDAlakanda' nAmanI kheDa vanaspati. (tri. ) " tri. dhanahara" zabda dukhI. dhanADhya puM. (jai. prA. dhaNaDDha) se nAmanA kheDa chaina muni, (tri. dhanaiH ADhyaH) dhanavANuM, dravyavANuM, dhanavAna. dhanAdAna na. ( dhanasyAdAnam) dhana devuM dravya grahaNa 2. dhanAdhikArin, dhanAdhikRt, dhanAdhikRta tri. dhanAdhi tri. puM., dhanAdhipa puM. tri., dhanAdhipati puM. tri., dhanAdhyakSa puM. tri. (dhanamadhikaroti, adhi + kR Nini / dhanamadhikaroti kR + tuk dhanarakSaNe adhikRtaH/ dhanamadhigopAyati, gup + zatR + guNazca dhanasyAdhigoptA / dhanasya adhipaH-adhipatiH / dhanasyAdhyakSaH) Dujera, khajAnacI, khajAno sAcavanAra, dhana levAno adhikArI vArasa - saGgaraM saMparityajya gate zakre zacIpatau / yamo dhanAdhipaH pAzI jagmuH sarve bhayAturAHdevIbhAgavate 5 / 7 / 18 / tataH kruddho dazagrIvo jagAma dhanadAlayam | vinirjitya dhanAdhyakSaM jahArottamapuSpakam-adhyAtmarAmA0 7 / 2 / 47 / dhanAdhipatya na. ( adhipateH bhAvaH SyaJ dhanasyAdhipatyam) dhananI mAlikI. dhanApahAra puM. ( dhanasya apahAraH ) dhana va levuM te, dhana harate, ghanano u. 1153 dhanApahArin tri. (dhanam apaharati apa + hR + Nini ) dhana harI lenAra, dhanano daMDa karanAra. dhanAy (nAmadhA. para aka seT Atmano dhanamicchati kyac dhanAyati) dhananI IcchA ravI, dhanano sola 52kho. dhanAyu (puM.) te nAme kheDa rAbha dhanAcita tri. ( dhanena arcitaH) dhana vaDe yUbhayesa, dhanavAna, lakSmIvAn, paisAvANuM. dhanArjana na. ( dhanasya arjanam) dhana bhejavavu, dhana bhAvuM - dhanebhyo paro nAsti bandhurhi loke dhanAnyarjayadhvaM dhanAnyarjayadhvam-UdbhaTaH / dhanArthin tri. (dhanamarthayate artha + Nini ) dhananI 42chA karanAra, dhana mAganAra. dhanAzA strI. ( dhanasya AzA) dravyanI AzA, dravyano sola- jIryati jIryataH kezA dantA jIryanti jIryataH / dhanAzA jIvitA ca jIryato'pi na jIryatiharivaMze 30 / 46 / dhanAzrI (strI.) te nAme kheDa rAgilI. dhanika puM. (dhaninA kAyati kai + ka / dhanamastyasya Than ) ghAegA, DothabhIra, sAro vAziyo, zeDa, svAmI, mAsiDa, za35 nAmanA kheDa aMthadvAra paMDita (tri dhanamAdeyatvenAstyasya un) dhana Tu sapanAra, sArI zeTha, vAziGa, dhanavANuM, paisAvANuM - dApayed dhanikasyArthammanu0 8151| dhanikA strI. ( dhanika+TAp) zeThAzI, dhaniunI strI, taruNa strI, yuvatI, sahuguNI strI, vanaspati priyaMguaMga.. dhanin tri. (dhanamastyasya ini) dhanavAnI, dhana 424 ApanAra- "gatvA ca dhaninAM kAryA stutiH sarvAtmanA budhaiH - devIbhAga0 1 | 15 | 13 | - yAdRzAdhanibhiH kAryA vyavahAreSu sAkSiNaH- manu0 8 / 61 / dhaniSTha, dhanIyas tri. ( atizayena dhanI iSThan ino lopaH / atizayena dhanavAn Iyas ) ghe| dhanavAno. dhaniSThA strI. ( atizayena dhanavatI, dhana+ iSThan+TAp) vastu jeno devatA che evuM pAMca tArAvALuM trevIsamuM nakSatra - mastakopari samAgate dhane marddalAkRtini paJcatArake / yAnti kAntimatimeSalagnataH sArasAkSirasaghasraliptikAH kAlIdAsakRta0 / Page #347 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1154 shbdrtnmhoddhiH| [dhanI-dhanustambha dhanI, dhanIkA srI. (dhanamastyasyAH gaurA. GIS/dhanI | dhanurmakha puM. (dhanurupalakSito makhaH) ine posAvA svArthe kApi na hrasvaH) suvAna strI, t29|| strI... mATe kaMse karelo kapaTa yajJa. dhanIya (nAmadhA. Atmano'lobhena dhanamicchati kyac | dhanurmadhya na. (dhanuSo madhyam) dhanuSAno madhya bhA. para. aka. seT dhanIyati) dhananI 6278 72vI..... dhanurmAlA strI. (dhanuSo mAlA zreNIva) bhUva nAmanI. dhanIyaka na. (dhanAya hitam cha saMjJAyAM kan) oyabhA2. vanaspati. dhA . dhanuryAsa puM. (dhanuriva yAsaH) vanaspati ghamAsAdhanu puM. (dhanatIti dhan+un) priyaM-ink, 13, bhAravA "durAlabhA" / 12, dhanuSa, dhanarAzi, yAra DAyana prabhA. dhanurlatA strI. (dhanuSo lateva) somavArI nAmanI tA. (tri. dhan+ un) dhanunI dhaa29|| 12 // 2- dhanurvakA puM. (dhanuriva vaktramasya) hubhAranI meM anuya2. dhanurvaMzavizuddho'pi nirguNaH kiM kariSyati-hitopadeze / dhanurvidyA strI. (dhanuSaH vidyA) dhanurvidyA. dhanudhArI, zA. nAra, utAvaNe. nA2. dhanurvRkSa puM. (dhanuSo vRkSaH) vAsana, A3, bhImAbhAnu dhanuHkANDa na. (dhanuzca kANDaM ca) dhanuSa, a.ne. pA.. OM3, pI5mArnu A3, ghAma nAmarnu kAu.- dhanvanaH dhanuHkhaNDa na. (dhanuSaH khaNDam) dhanuSanI 5232. picchalatvak ca dhanurvRkSazca dhrmnnH-vaidykrtnmaalaayaam| dhanuHpaTa . (dhanuriva paTo vistAro dale yasya) priyAsa dhanurveda (puM.) viSaya. (puM. dhanUMSi tadAdInyatrANi vidyante yArolI nAmarnu, me. vRkSa- priyAlastu kharaskandhazcAro jJAyante'nena, vid jJAne+karaNe ghaJ) yaduno bahulavalkalaH / rAjAdanastApaseSTaH sannakadrurdhanurpaTa: 6536. - yajurvedasyopavedo dhanurvedaH pAdacatuSTayAtmako bhAvapra0 / vizvAmitrapraNItaH-prasthAnabhede / (tri. dhanUMSi dhanuSaH dhanuHzAkhA strI. (dhanuriva zAkhA yasyAH) bhUka-bhorave.sa. prayogopasaMhArAn vetti, vidaNa) dhanudha2. nAmanI vanaspati, priyAla-cArolI nAme vRkSa. dhanuSa na. (jai. prA. dhaNu) dhanuSa, tI2.51maI, yA2. dhanuHzreNI strI. (dhanuSaH zreNIva) bhaDandravA24. nAmanI. hAtharnu bhA5. vanaspati, bhUvA-moravesa. nAmanI tA - dhanuHzreNI dhanuSa puM. (jai. prA. dhaNu) dhanuSyathA. na.2.4ImAna. duH, madhurasA mUrvA nirdahanIti ca-vaidyakaratnamAlAyAm : mApanA2 52mAdhAmI. (puM.. dhana+bA. uSan) te. dhanurguNa puM. (dhanuSo guNaH) dhanuSanI horI - anavarata nAmanA eka RSi. dhanuAsphAlanakrUrapUrvam-za0 2 / 4 / / dhanurguNA strI. (dhanuSo guNo yasyAH) bhUka nAmanI dhanuSAkSa (puM.) te. nAmanA . RSi. dhanuSkapAla puM. (dhanuSaH kapAlamiva) dhanuSanI mA. vanaspati. dhanurgraha tri. (dhanurgraha+ac) dhanuSa 1442582, dhanuSkara tri. (dhanuH kare yasya) dhanuSa Tana yamai. dhanudhara. (.) ta. nAmano dhRtarASTrano me. putra... Doya. ta, dhanudhara (tri. dhanuH karotIti kR+Ta) dhanuSne banAvanAra.. dhanurduma puM. (dhanuSaH sAdhanaM drumaH dhanuSo drumo vA) ___isana, . dhanuSpaTa puM. (dhanuriva paTo dale yasya dhanuSa iva paTo dhanurdhara, dhanurdhArin, dhanurbhRt tri. puM. (dharatIti dhR+ac vistAro yasya) prayAsa-yArovIna vRkSa. dhanuSo dharaH/dhanuH dharatIti dhR+Nini/dhanurbibhartIti, dhanuSpANi, dhanuSmat tri. (dhanuH pANau yasya/dhanuH bhR+kvip tuk) dhanuSa dhAra58 42 // 2- prayatiSye dhAryatvenAstyasya matup) Thena dhanuSa, Doya tathA kartuM yathA nAnyo dhanurdharaH / tatsamo bhavitA ta, dhanudha2 - rathI niSaGgI kavacI dhanuSmAn dRptaH loke satyametat bravImi te-mahA0 1 / 134 / 27 / sa rAjanyakamekavIraH-raghu0 756 / / dhanadhAza- zarazca balayaktazca gajAzvarathakovidaH / dhanus na. (dhan+us) dhanuSa, mahu, yA2. bAtharnu bhA5, dhanurdhArI bhaved rAjJaH sarvaklezasahaH zuciH- | dhanarAzi, vRttano goNAra. (tri.) dhanurdhara, dhanuSane. matsyapu0 189 a0 / - avanimekarayena varUthinA gh||29|| 42 // 2. (puM.) yArolIna, priyAlavRkSa" / jitavataH kila tasya dhanu taH-raghu 0 9 / 11 / te. | dhanustambha (puM.) 'suzruta' nAmanA vaidha.5 anyamA matAve.to nAme dhRtarASTrano eka putra, viSNu. eka vikRta vAyu. Page #348 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhanU-dhanvayavAsa shbdrtnmhoddhiH| 1155 dhanU srI., (puM. (dhan dhAnye zabde vA U/dhan+U) | dhanva na. (dhanvyate gamyate durgamAdisthale'nena athavA dhanuSa, kAmaThuM, dhAnyano saMcaya __dhanvyate zamyate'tra, dhanv+ac) dhanuS, sthaga. (puM.) dhaneyaka, dhanyAka na. (dhanyAka pRSo. sAdhuH/dhanyate te nAmanA dhavaMtarinA pitA, vanaspati dhamAso. bhikSArthibhiH) 5, othabhI2. dhanvaga puM. (dhanoraGgamivAGgamasya) ghAma nAma- u. dhaneza puM. (dhanasya IzaH) dukhera, nathAlI sthAnamA dhanvacara tri. (dhanvena dhanuSA saha carati car+Ta) pati . dhanudharI dhanezvara paM. (dhanAnAmIzvaraH) vi.] -vatsaro vatsalo | dhanvaja tri. (dhanvani marudeze jAyate, jan+Da) bhAravAra vatsI ratnagarbho dhanezvaraH-mahA0 13 / 149 / 63 / su.2, dezamAM thanAra. nirjaLa dezamAM pedA thanAra. jaina graMthakAra sUri, "mugdhabodha vyAkaraNa" racanAra dhanvadurga na. (dhanvanA nirjalasthalena veSTitaM durgam) vopavanA guru -vidvaddhanezvaracchAtro bhiSak cotarapha pAMca yojana sudhI verAna pradezathI vIMTAyelo keshvnndnH| bopadevazcakAredaM vipro vedpdaaspdm| me. Bieel - dhanvadurgaM mahIdurgamabdurga vArtameva vAdhanaiSin tri. (dhanasya eSI) dhananI. 27. 7282. manu0 770 / dhanopacaya puM. (dhanasya upacayaH) dhana mehu 42 te, dhanvan puM. (dhanvi+kanin dhanvati zaro'smAditi apAdAne ghananI saMyaya-saMgraha. kanin vA dhanvati jalAbhAvaM gacchati vA) satya dhandha na. (dhan+ bAhu0 dha) alpa. mA2. vANI praza, bhAravAra, dhanuSa, vezana maheza evaM dhanya tri. (dhanAya hitaH dhan+yat) ghana mATe hita , dhanvani campakasya sakale saMhArahetAvapi- mA . dhana mATe mArAvA yogya, sAdhya, sujI, sutI - dhanvana puM. (dhanvati dRDhatvaM gacchati dhanv gatau+ lyu) svanAmA puruSo dhanyaH pitRnAmA ca madhyamaH / adhamo dhAmA nAmarnu vRkSa. (na.) te nAme the. 3. karUbhrAtRnAmA ca mAtRnAmA'dhamAdhamaH-gopicandradhRtapadyam / SakANIgudadhanvanabIjakaiH-rAmAyaNe 2 / 94 / 9 / bhAgyazAlI, somAyauj, kRtArtha- dhanyaM jIvanamasya dhanvantara na. (dhanurmitamantaram) yA2. DAyanA 4335 me bhA5. mArgasarasaH-bhAmi0 1|16|-dhnyaa keyaM sthitAste dhanvantari puM. (dhanurupalakSaNatvAt zalyAdicikitsAzAstraM zirasi-mudrA0 111 / -dhanyAstadaGgarajasA malinIbhavanti tasya antaM Rcchati, R gatau+ina+kicca) za0 7.17/ (pu. dhanAya hitaH yat) sshv.71| samudramAMthI utpanna thayela te nAmano devavaidyanaamrnu vRkSa, viSNa, (tri. dhanasya nimittaM saMyoga dhanvantarizca bhagavAn svayameva kIrtiH-zrImadbhAga0 / utpAto vA yat) dhananu nimitta. saMyoga vagere, dhana. dhanvantari kSapaNakAmarasiMha-zaku-navaratnam / te nAme che prayojana jenuM te. eka kavi vidvAna ke je divodAsa nAmathI prasiddha dhanyatA nI., dhanyatva na. (dhanasya bhAvaH tal TApa thayA cha. puM. dhanordhanurvedasya antaM Rcchati maDAva, tva) sujI5j, kRtArtha5j, kRtArthatA, mAyaNI54j.. dhanvantaridhUmaketuH skando vaizravaNastathA-mahA0 dhanyavRkSa (pu.) pI5uk 3. 13 / 17 / 103 / dhanyavrata na. (dhanyaM dhanajanakaM vratam) te. nAmanu, vrata - dhanvantarigrastA strI. (dhanvantariNA grastA) vanaspati kuberaH pUrvaM zUdra AsIt, etadtaM kRtvA dhanapatirabhUt 32ii, Du nAmanI vanaspati. varAhapu0 / dhanvanya tri. (dhanvani marudeze bhavaH yat) salya. xmaml dhanyA strI. (dhanya+TAp) mAmAlI, ghAe, othabhI2, pradezamAM thanAra, mAravADamAM thanAra. 65mAtA, Es, vanavI, bhanunI putrI te. dhruvanI | dhanvapati puM. (dhanvanaH patiH) mahezano 2.8. patnI -dhanyA nAma manoH kanyA dhruvAcchiSTamajIjanan dhanvayavAsa, dhanvayavAsaka, dhanvayAsa, dhanvayAsaka matsyapu0 / bhAgyazAnA strI - "dhanyAsi vaidabhi ! puM. (dhanvadezodbhavaH yavAsaH/ dhanvayavAsa+svArthe guNairudAraiH'-naiSadha0 / / kan+dhanvayavAsa pRSo./dhanvayAsa svArthe ka) bhAravAra dhanv (sautra. bhvA para. sa. seTa-dhanvati) rAma.na. 2j, dezamAM thanAro eka javAso, eka jAtano dhamAso 4. vanaspati. Page #349 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1156 shbdrtnmhoddhiH| [dhanvasaha-dharaNija dhanvasaha, dhanvAyin tri. (dhanvaM dhanurgrahaM sahate saha+ac/ | dhammala, dhammila, dhammilla puM. (dham+vica mila+ka dhanvanA saha eti gacchati i+Nini) dhanudhArI, dhanudha2. ___ pRSo.) uzapAla, gUMthesA mANedA 42-"dhammille dhanvAyana tri. (dhanvA marudezo'yatyanena, ay+lyuTa) navamallikA samudayo haste sitAmbhoruham'-sA0 d0| marudezamAM javAnuM sAdhana. AkulA- kulagaladdhammilla0-gIta0 / urasi dhanvin tri. (dhanvaM cApo'styasya ini) dhanudhA - nipatitAnAM srasta dhammilkAnAm (vadhUnAm) utkarSaH sa ca dhanvinAM yadiSavaH siddhayanti lakSye bhartR0 1 / 49 / cale-zakuM0 2 / 4 |-kuryaaN harasyApi pinAkapANedhairyacyuti dhaya tri. (dheTa pIne+za) pAna 42nA2, pInAra, ghAvanA2. ke dhanvino'nye-kumA0 3 / 10 / yatura. (puM.) arjuna, | dhayA strI. (dheTa+za TAp) navI avatare dhAvA ghanaza, mAvi., vi.603-vidvAna, vanaspati ghamAsa., nyA . bakula vRkSa-borasalInuM jhADa, viSNu, tAmasa manuno | dhara puM. (dharati pRthivImiti, dhR+ac) 5vata, 45sanu se patra - taporatikalmASastanvI dhanvI paraMtapaH / 3, te. nAmano me vasu tino heva, bha204, -tAmasasya manorete daza putrA mahAbalAH- maDAva, vi, zrIkRS(tri. dharatIti, dhR+ac) harivaMze0 7 / 24 / sArnu A3. ghaa29|| 42nAra, ghA24 -utkandharaM draSTumavekSya dhanvina puM. (dhanva+inan) y3, 2. zaurimutkandharaM dAruka ityuvAca zizu0 4 / 18 / dhanvinI strI. (dhanvina+striyAM DIe) y74, hurI.. dharaNa na. (dharati dhR+lyu lyuTa vA) ghA25 72 te, dhanvisthAna na. (dhanvinaH sthAnam) dhanughAzana. mA covIsa ratinuM eka vajana, palano dazamo bhAga, rahevAnI rIta. mAzraya. (puM. dhR+yuc lyu vA) parvata, sUrya, 20.531rnu dham (sautra. bhvA. saka. seTa-dhamati) mUMgajI. 3 mA OMAu, setu, isa, taMdura, dhAnya, , stana, yA2 ___ vagerethA. 4. bhASAnuva, sthasa. (tri. dhR+yuc) ghA24 2nAra, dhama tri. (dham dhvAne, dhmAne, dham+ac) 206 22, saMbhAvanA2, nibhAvanA2 -sAraM dharitrI dharaNakSamaM ca ghamanA2, ani sNyo| 4242. puM. 520, yaMdra, kumA0 1 / 17 / - dhrnnidhrnnkinnckrgrisstthe-giit01| yama, kRSNa, 52. dharaNapriyA (strI.) ta. nA. ma. chaina zAsanavatA. dhamaka tri. (puM. (dhamatIti dhmA+kvun dhamAdezazca) dharaNi strI. (dharati jIvAdInIti, dhR+ani) pRthivI. ghamanAra, DUMnA2, suDA2.. __ -luThati dharaNizayane bahu vilapati tava nAma-gIta0 5 / dhamadhama puM. (dhama+prakAre dvitvam) humA2na. te. nAmano dharaNikanyA, dharaNijA, dharaNiputrI, dharaNisutA, eka anucara. dharaNIkanyA, dharaNIjA, dharaNIputrI, dharaNIsutA, dhamadhamA strI. (dhama+prakAre dvitvaM tataH TAp) sumArAnuyara dharAkanyA, dharAtmajA strI. (dharaNeH kanyA/dharaNito eka mAtRkA. jAyate jan Da/dharaNeH putrI/dharaNeH sutA/dharaNyAH dhamana puM. (dhamyate'gniranena, dham+karaNe lyuTa) jhUvAna kanyA/ dharaNIto jAyate jan Da/dharaNyAH putrI/ sAdhana, bhUgajI. kore, nara nAmarnu ghAsa -nala: poTagala: dharaNyAH sutA/ dharAyAH kanyA/dharAyAH AtmajA) zUnyamadhyazca dharmanastathA-medinI 78 / (tri. dhamatIti sAta, pRthvImAthI. 6tpanna nArI -tadbhUmijAtasItAyAM lyu) dhamathI. DUMnA2-3manAra, dUra. zubhA kanyA samutthitAm / labhe rAjA mudA yuktaH dhamani, dhamanI strI. (dhamyate'nena dham+karaNe ani sarvalakSaNasaMyutAm-kAlikApu0 27. a0 / dhamani vA GIS) DAyana. saM.81na bhUgama 49udl. | dharaNikanda puM. (dharaNeH kandaH) tanI hai. (r)vanI Aul.35. the. 131 - daza vidyAt dhamanyo'tra dharaNikIlaka puM. (dharaNeH kIlaka iva) parvata. paJcendriya guNAvahAH / zrIvA, DoDa, 162, meDa dharaNija, dharaNiputra, dharaNisuta, dharaNIja, dharaNIputra, jAtanuM sugaMdhI dravya pRthriparNI- pILo sameravo, dharaNIsuta, dharAtmaja paM. (dharaNito jAyate jana sugaMdhIdravya najadI, vAnI. najI-muMgI, dhama... Da/dharaNeH putraH/ dharaNe sutH| dharaNIto jAyate jan dhamanila, dhamanIla tri. (dhamani-dhamanI+sidhyA. lac) Da/ dharaNyAH putraH/ dharaNyAH sutaH dharAyAH AtmajaH) dhamanI nauslaaj, 3.5vANu, ghamavANu, 162vAj. bhaMgaNa aDa, na.2.sura daitya, pRthvImAMthI. utpana thanA2. Page #350 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharaNidhara-dharma] dharaNidhara, dharaNidhRt, dharaNibhRt, dharaNIdhat, dharaNIbhRt puM. ( dharaNi dharati dhR + ac / dharaNi dharatIti, dharaNi kvipa tuk) parvata, DAyajI, DUrbhaza4, viSNu - ahaH saMvartako vahniranilo dharaNIdharaH - mahA0 13 / 149 / 38 / ziva, zeSanAga. dharaNiruha, dharaNIruha puM. ( dharaNyAM rohati ruh +ka) zabdaratnamahodadhiH vRkSa. dharaNI strI. ( dharati jIvAdInIti, dhR + ani GIS vA ) pRthvI, zImajAnuM ADa, kheDa bhatano huncha. dharaNIkanda puM. (dharaNI eva kandaH) kheDa bhatano huncha. dharaNIkIlaka puM. ( dharaNyAH pRthivyAH kIlaka iva) parvata. dharaNIplava puM. (dharaNyAH plavo yasmAt) samudra. dharaNIpura na. ( dharaNyAkAraM puram ) yA bhUzAnuM bhaeusa dharaNIza, dharaNIzvara puM. ( dharaNyAH IzaH / IzvaraH) ziva, viSNu, rA. dharA strI. ( dharati jIvAdIn vizvaM vA dhR + ac TAp) pRthivI - dharAdhArApAtairmaNimayazarIraibhidyata ivamRccha0 5 / 22 / garbhAzaya, bheha, yarajI, nADI, dhairya, zastra vagerenI dhAra, nasa. dharAkadamba puM. ( dharAyAM varSAkAle jAtaH kadambaH ) kadaMba vRkSa dharAGkura puM. (dharAyAH aDkura iva) khAzamAMthI paDatA arA, IndradhanuSa, pAzInA jIzAM biMdukho. dharAdeva puM. ( dharAyAH deva iva) 2zubha. dharAdhara puM. (dharAM dharati dhR + ac) parvata, viSNusubhedhA medhajo dhanyaH satyamedhA dharAdharaHmahA0 13 | 149 / 93 / zeSanAga dharAdhinAtha, dharAdhipa, dharAdhipati, dharAdhIza, dharAdhIzvara, dharAnAtha, dharAsvAmin puM. ( dharAyAH adhinAthaH / dharAyAH adhipaH / dharAyAH adhipatiH / dharAyAH adhIzaH / dharAyAH adhIzvaraH /dharAyAH nAthaH / dharAyAH svAmI) zubha, bhUpati.. dharAmara, dharitrIdeva puM. ( dharAyAmamara iva / dhAritryAH deva iva) brAhmaNa, lUheva- mukhe hutaM yairna dharAmarANAM teSAM vRthA janma narAdhamAnAm-paurANikAH / dharAzaya, dharAzAyin tri. ( dharAyAM zete ) 4bhIna upara sunAra. dharAsura puM. ( dharAyAM sura iva) brAhmaeA. 1157 dharitrI strI. ( dharati jIvAdIn dhR + itra gau GIS ) pRthivI. dharitrInAtha, dharitrIpa, dharitrIpati dharitrIparamezvara, dharitrIza, dharitrIzvara, dharitrIsvAmin puM. (dharitryAH nAthaH / dharitrIM pAti pA+ka / dharitryAH patiH / dharitryAH paramezvaraH / dharitryAH IzaH / dharitryAH IzvaraH / dharitryAH svAmI) zubha, nRpati, bhUpati dharitrIsura puM. (dharitryAH sura iva) brAhmaNa. dhariman puM. (dhriyate darzanendriyeNa dhR + imanic) tulA, paribhASA, tAgaDI, 35 khAjhara, Doja. dharimameya tri. ( dharimnA meyaH) tulA paribhASAthI va4na karavA yogya " tathA dharimameyAnAM zatAdabhyadhike vadhaH"-manu0 / dharIman puM. (dhariman chAndaso dIrghaH) sArabhUta vehi35 sthAna. (tri.) dhArA 42nAra. dharuNa tri. ( dharatIti dhR + bA. unan) dhArA 42nAra, saMbhata, mAnya (puM.) pANI, svargasoDa, brahmadeva, brahmA, agni, ekavIsa Aditya-sUrya, jaLanI dhAradhArA. (na. dhR + unan) pAzI, 45. dharNasi puM. (dhR + nasi) jaNa, (tri.) dhArA 42nAra. dhaNi tri. (dhR+ni) dhArA 4ravAmAM duzaNa, dhArA 2nAra. dhatUra puM. (dhustura pRSo.) dhantUrI. dhartR tri. (dhR+tRc) dhAraNa 42nAra. dhartra na. ( dharati dhriyate vA, dhR+tra) ghara, yajJa, dharma. (tri dhR + tra ) dhArA 42nAra. dharma puM. na. ( dhriyate loko'nena dharati lokaM vA dhR+man) dharma, 324 - eka eva suhRddharmo nidhane'pyanuyAti yaH - hito0 1 / 65 / zAstravihita khayara ubha - SaSThAMzavRtte'pi dharma eSaH - za0 5 / 4 dhanuSa, yama, somapAna DaranAra, satsaMga, AtmA, chava, nyAya, khAyAra, yajJa, chandaHzAstra prasiddha kheDa prastAra, jyoti zAstra prasiddha bhAgyasthAna, Adheya svavRttipaddArtha, upamA, sahAyArI puruSa, zivanI kheDa naMhI, yayAti rAbhanA hIurAno hIro, upaniSa6, nyAyazAstra prasiddha sAdhyadharbha- "dharmadharmisamudAyarUpapakSasya vacanaM pratijJA"- nyAyadIpikA (puM. na. jai. prA. dhamma) durgatimAM paDatAMne gharI rAjanAra samyagdarzana-jJAna-yAritra35 dharma - sadRSTijJAnavRttAni Page #351 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1158 shbdrtnmhoddhiH| [dharmakarman-dharmajanman dharmaM dharmezvarA viduH-ratnaka0 / - saMsAraduHkhataH | dharmakoSa puM. (dharmaH koSa iva, dharmasya koSaH samUho sarvAn yo dharatyuttane su9-ratna zrI. | uttama, | va) dharmano saMgraha, dharmano samUha, dharmarUpa rakSaNa kSamA, mArdava, Arjava, satya, zauca, saMyama, tapa, | karavA yogya vastu, dharmarUpa khajAno. tyAga, ArkiMcanya, ane brahmacaryarUpa daza prakArano | tharmajiyA strI. (dharmArtha kriyA) dharmanuM kAma, dharma mATe dharma- 3ttama kSamAmAavarnavasavasaMyama0 | vastuno kriyA, dharma pratipAdaka koI kriyA. svabhAva vatthasadAvo dhamo | 'dazavaikAlikasUtra'nA gharmakSetra na. (dharmArnanArtha kSetram) dharmasaMpAdana karavAnuM pahelA adhyayananuM nAma, "sUyagaDAMga-sUtra'nA navamAM kSetra, bhAratavarSa, kurukSetra "dharmakSetre kurukSetre samavetA adhyayananuM nAma, jIvano paryAya, dareka vastune gati yuyutsava:'' - nItA phAuI (tri. dharmasya kSetram) ApanAra arUpI dharmadravya-dhamastikAya - garUparii dharmanuM kSetra, dharmane utpanna karanAra ane vadhAranAra yANadhammo puggalajIvANa gamaNasahayArI-dravyasaMgrahe / hara eka koI sthAna. puNya, sukRta-zAna samIvIne dharma nivaepAm | tharmagurR tri. (dharma pati +viveT) dharmanuM rakSaNa (6) 15mA tIrthaMkaranuM nAma, te nAme eka muni, karanAra. (6) viSNu. brahmAnA dakSiNa stanathI pedA thayela te nAme eka gharma ne. (dharmI pramu) dharmane grahaNa karavo, devatAvizeSa. dharmane svIkAravo. dharmakarman, dharmakArya, dharmakRtya na. (dharmasya dharmAya vA tharmagra tri. (dharma ntiI dharmano nAza karanAra. (6) rga-ryam /dharmArtha kRtyam che dharmanuM kAma-dhamI baheDAnuM jhADa. pratipAdaka koI karma. gharmavana (ne. . dhama dharmI yam) dharmano dharmakathA strI. (dharmasya kathA dharmasaMbandhI kathA vA) samUha, dharmane prakAza karanAruM dharmacakra ke je tIrthakara dharmanI kathA, dharma saMbaMdhI kathA. paramAtmAnI AgaLa cAle che, tIrthaMkara paramezvaranA dharmavatharidra chuM. (dharmakathAyAM ridra:) kalikAlamAM cotrIsa atizayamAM ekavIsamo atizaya. (. dharmI krizna patra) arihaMta -dharmavaOM ma nataM nAma pedA thayela mAnava. tharmala . (dharma vAyatte, +3) dharmane cAhanAro nAmata:- rivaMza-rara6 7 buddhadeva. dharmacakrabhRt puM. (dharmacakraM bibharti, bhR+kvip tuk) puruSa. dharmAya . (dharmAya yo yastha) ahatu, arihaMta. jinendradeva, ahatuM - "dharmavezamRte marce nama: dharmakIla, dharmakIlaka puM. (dharmasya kIla iva/ saMsAramImuve" -vipurA | (tri.) dharmasamUhane dhAraNa karanAra, tharmoDhuM+saMjJAAAM ) rAjyazAsana-sanada, dharmarin tri. (dharma tatsadhanavA varati, van-+TLana) brahmazAsana. dhamaciraNa karanAra, dharmakriyA karanAra. gharmama, tharnayaTa chuM. (dharmArtha royaH 5:-:) saura tharmacArI strI. (dharmari+q) patnI, bhAya. vaizAkha mahinAmAM dharma nimitte apAto caMdana jaLa dharmacintana na, dharmacintA strI. (dharmasya cintanaM ane bhojana padArtha yukta eka kaLaza - virvatra ne AvanA, vinti+mAve nyuTa/dharmasya udhanA, kRtaM pUrva mAdhave mAsi suvrate / vrataM dharmaghaTaM nAma vintibhAve TApu) dharmanuM cintana-vicAra. tena yAsi yamAlaye- bhaviSyapu0 dharmaghaTavratakathAyAm / gharmana chuM. (dharmArtha nAyate na+) aurasa putra, te dharmakRt tri. (dharmaM dharmasAdhanaM dharmaM karoti kR+kvip nAme eka bauddha sAdhu, (uM. dharmAnvAyatte +3) 15) dharmasAdhanarUpa kriyA karanAra. (6) viSNu. dharmaputra yudhiSThira. (1. tharmato nAta) te nAmanuM gharma. (dharma: hiMsArUparNa zeturya) arihaMta, eka zapatha, divyabheda. (tri.) dharmathI pedA thanArabuddha, suketu, rAjAno te nAmano putra, niketanano putra utpanna thanAra. (6. dri.) nara-nArAyaNa. (6. dharmastha tu: vidvama) dharmanuM cihna. (tri. dharma: dharmajanman puM., dharmajanya tri. (dharmato janma ysy| turiva yaT) dharma che dhvajArUpa jene evo pAkhaMDI, dharmeLa nanya:) yudhiSThira, aurasa putra, (tri.) dharmathI dharmaDhoMgI. utpanna thanAra sukha vagere. Page #352 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmajijJAsA-dharmapattana shbdrtnmhoddhiH| 1159 dharmajijJAsA strI. (jJAtumicchA jijJAsA, dharmasya jijJAsA) | dharmadezanA strI. (dharmasya dezanA upadezaH) dharmanA 5, dharma vAnI. 627- "athAto dharmajijJAsA"- dharmapradhAna hAna-zAsa-d5-bhAva vagaireno uddeza. jaiminisU0 / dharmadravI strI. (dharmajanako dravo vArirUpo yasyAH gaurA. dharmajijJAsu tri. (dharmasya jijJAsuH) dharma 80.04 27 // 2. GISa) oil nahI- dharmadravIti vikhyAte pApaM me hara dharmajIvana puM. (yAjanapratigrahAdinA parasya dharmamutpAdya | jAhnavi- gaGgAstotre / jIvati, jIva+lyu) yAna prati varga3thA. jAne. dharmadrohina tri. (dharmAya druhyati druh+Nini) dhamanI / dharma parAyaNa karI potAnI jIvikA karanAro brAhmaNa. ghmaay25||nii. droDa 42nAra. (puM. dharmAya druhyati, (dharmameva jIvanaM yasya) dharma35. vanavANaM dharmiSTha. druh+Nini) rAkSasa.. dharmajJa tri. (dharmaM jAnAti jJA+ka) dharma 19002. . dharmadhAtu puM. ahiMsArUpadharma eva dhAtuH prakRtiryasya) dharmajJazca kRtajJazca hIniSevI dRDhavrataH -virATaparva / ni, tA. 2, suddhavi. dharmajJAna na. (dharmasya jJAnam) dhamana zAna.. dharmadhyAna na. (jai. prA. dhammajjhANa) Auvi.yayAdi dharmaNa puM. (dharmAya namyate nam+bAhu0 karmaNi Da) me. rUpa dharmaciMtana, dharmavicAramAM tallInatA; cAra prakAranAM tarnu, ghAma nAme jAu, me tano 2. vinAno dhyAnamAMnusa. -'ArttaraudradharmazuklAni"- tattvArthaH / sa. dharmadhvaja puM. (dharmasya dhvajaH) dhanu yi; dhamanI dharmatas avya. (dharma+tasil) dharmathI. 4%1, 5tAta. (puM. jai. prA. dhammajjhaya) dIpamA dharmatA strI. dharmatva na. (dharmasya bhAvaH tal TAp-tva) / airAvata kSetramAM AvatI utsarpiNImAM thanAra pAMcamA dharmapaNuM. tIrtha.42, indradhda4; dharmadhotara 54. dharmatIrtha na. (dharmakRtaM tIrtham) te. nAmarnu .tIrtha.. | dharmadhvajin tri. (dharmo dhvajaM cihnamivAstyasya ini) dharmatIrthaMkara puM. (jai. prA. dhammatitthayara) ni.mAna, lokamAM potAnuM dhArmikapaNuM prasiddha karavA mATe DhoMgI te nAme paMdaramA tIrthaMkara. veza ghA25. 42nAra, dhoM , 5vi.30 -dharmadhvajI dharmada tri. (svadharmaphalaM dadAti anyasmai saMkrAmayati, sadAlu- dharachAdmiko lokadambhakaH-manu0 4 / 195 / dA+ka) dharmAtA gu2, potAnA dhanu 30 jAne | dharman puM. (dhR+manin) dharma., puthya. (tri.) ghA25 ApanAra, dhotyA. 2nA2. dharmadaya tri. (jai. prA. dhammadaya) dharmanI prApti. 20vanA2, ! dharmanandana puM. (dharmasya nandanaH) yudhiSThi2 . dhaza.. dharmanAbha puM. (dharmaH nAbhirivAsya ac samA.) vi. dharmadAna na. (dharmAya dAnam, dharmasya vA dAnam) dharma | dharmanetra na. (dharmarUpaM netram) 5835. netra, dharma haSTi. mATe hAna, dhana hAna, supAtra hAna- pAtrebhyo dIyate (pu.) yaduvaMzI haihayano putra eka rAjA, puruvaMzI nityamanapekSya prayojanam / kevalaM dharmabuddhayA yat se 20%t. dharmadAnaM pracakSate-zuddhitattve / dharmanaipuNya na. (dharme naipuNyam) dharma duzaNatA. dharmadAra puM. ba. va. (dharmArthamagnyAdhAnAdyarthaM dArAH) dharma | dharmanaipuNyakAma tri. (dharmanaipuNyamatizayaM kAmayate, patnI. - strINAM bhartA dharmadArAzca puMsAm-mA0 6 / 18 / kam+aN) dharmabha zagatA 2782, dharmanI dharmadIpikA (trI.) gau. prasiddha bhImAsAnya atizayatAne icchanAra. dhamadudhA strI. (dhamAn dogdhi AdhArasya kartRtvavivakSayA | dharmapaTTana na. (dharmasya paTTanam/dharmasya pattanama) tanAme kartari, duha+ka ghazcAntAdezaH) dhamahAna. 4. 42vAmai eka deza, nAme eka zahera; zrAvastI nagarI. Ave che te bahAranI vedI. (na. dharmapaTTane dharmapattane vA jAtam aN sajJApUrvakatvAt dharmadeva paM. (jai. prA. dhammadeva) dharmamA heva samAna / na vRddhiH) bharI- reNukaM maricaM kRSNamuSaNaM dharmapattanam sAdhu, bhani. - vaidyakaratnamAlAyAm / dharmadeza puM. (dharmasAdhanaM dezaH) dharma saghAya. tevo. he, dharmapattana na. (dharmasya pattanam) te. nAme nagarI, dharmayukta deza, te nAme eka tIrtha. zrAvastI nagarI, dharmapurI, te nAme eka deza. Page #353 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1960 shbdrtnmhoddhiH| [dharmapati-dharmaratha dharmapati puM. (dharmasya patiryasmAt) dhamapityanu sa.dhana. | dharmapravAdin tri. (dharmaM pravadati pra+vad+Nini) dharma 323va. (tri. dharmaH patiriva yasya) ghaniSTha, nA2. mopa:2.. dharmazIla. dharmaprastha puM. (dharmArthaM prastham) te namarnu, . tAtha. dharmapatnI strI. (dharmArthaM patnI) nihoSa, patnI, mAyA, dharmabhaginI strI. (dharmakRtA bhaginI) dhamanI mAnavI 5278ii. strI. pativratA strI. -"pativratA dharmapatnI Dena, 23nyA. pitRpUjanatatparA"-manu0 / strI. ba. va. dharmadevasya dharmabhANaka tri. (dharmaM dharmArthaM bhaNati, paThati-bhaN+Nvul) patnyaH) dhavanI patnIso- strI.. purANo vAMcanAra, dhamartha bhaNanAra. dharmapatra na. (dharmAya yajJAdikAryArthaM patraM yasya) 64k dharmabhikSuka puM. (dharmArthaM bhikSate, bhikSa+ uka) dharma bhATe 3. - bhikSA mAganAra, nava bhikSuo pai.. me. bhikSudha. dharmapara, dharmaparAyaNa tri. (dharmaH paro yasya/dharma parAyaNaH) dharmabhRt, dharmabhRta tri. (dharmaM bibharti bhR+kvip tuk/ dharmamAM parAyaNa, dharmamAM tatpara. dharmo bhRto yena bhR+kta) dharma dhaa25|| 72 nA2, dhanu dharmapariNAma puM. (dharmarUpaH pariNAmaH) vyutthAnanI 215 / 72nAra, 4. dha dhA24. dhyo Doya te. (puM.) abhibhava ane nirodhano prAdurbhAva jemAM thAya evI teramA manuno te nAme eka putra. cittanI sthiti, dharmarUpa pariNAma- adhyavasAya. dharmabhrAtR puM. (dharmataH kRto bhrAtA) gura mAI, pura, dharmapAThaka puM. (dharmaM dharmazAstraM paThati, paTh+Nvul) dharma putra, bhrAtRbhAve ekaThA rahelA ekAzramI, eka zAstra paDhanAra, adhyayana karanAra. dharmavA dharmapAla, dharmapAlaka tri. (dharma pAlayati. pAli+aNa ; samAna - 'vAnaprasthayatibrahma cAriNAmRkthabhAginaH / krameNAcAryasacchiSyadharmabhrAtrai| dharmapAla+svArthe ka) (pu.) dhana pAsanAra; zrima katIrthinaH'-yAjJa0 / dharmanuM rakSaNa karanAra. (pu.) jaina tIrthaMkaranuM nAma - dharmamitra puM. (jai. prA. dhammamitta) 7848 tA.428 "dharmapAlo jagatpAlo dharmasAmrAjyanAyakaH''jinasahasra0 / (puM. dharma pAlayati, pAli+aNa, trIjA pUrvabhavanuM nAma. tadbhItyA lokaiH dharmasya caraNAttasya tathAtvam) zrama. dharmamUla (dharmasya mUlam) yamana mA 8278, dhana dharmanuM rakSaNa karanAra daMDa-zikSA. bhUga, puzyanu78296 -"dharmasya mUlaM dayA' / dharmaputra puM. (dharmasya putraH) dharma24, yudhiSThira na pApakaM dharmamegha puM. (dharmAnmehati (varSati), miha+ac ghazcAntAdezaH) dhAsyati dharmaputro dhanaJjayazcApyanuvaya'te tam mahA0 pataMjali maharSie kahelI asaMprajJAta samAdhi. 3 / 235 / 18 / (puM. dvi.) na2-2yaeRSi. -tApasI dharmayazas puM. (jai. prA. dhammajasa), sa. naamaan| .. dharmaputrau dvau suzAntamanasAvubhau-devIbhAga0 4 17 / 19 / haina muni. (puM. dharmajaH putraH) maurasa. putra, dharma patnIthA peha dharmayu, dharmayuk, dharmayuja tri. (dharma yAti gacchati, thayesa putra. (puM. dharmataH kRtaH putraH) dhanI putraM. yaa+ku| dharma yunakti, yuj+kvip/dharmeNa yujyate, dharmapradhAna tri. (dharmAcaraNaM pradhAnaM yasya) ghAya218 yuj+karmaNi kvip) dhaniSTha, dhArmi, nyAyapUrva karavAmAM zreSTha, dharma parAyaNa. bhegaveguM dhana-dravya dAtA pratigRhItA ca zraddhAdeyaM ca dharmapratirUpaka puM. (dharmasya pratirUpamiva kAyati, kai+ka) dharmayuk / deza-kAlau ca dAnAnAmaGgAnyetAni SaG . viparIta. dharma, mAmAsa, moTo dharma. viduH-devalaH / dharmapravaktR tri. (dharmaM saMdigdhArthe ayaM dharma iti prakakti, dharmayuga na. (dharmapradhAnaM yugam) satyayu. pravac+tRc) dhamanu avayana. 12nAra, dharmanu sva35 dharmayUpa puM. (dharmasya yUpa iva) vi. batAvanAra, dharmopadeza- dhamacArya, dharmavyavasthA dAtA. dharmaratna na. (dharma dharmapratipAdakagranthe ratnamiva) uta. dharmapravacana puM. (dharmaM pravakti pra+vac+lyu) sArita, jImUtavAhane banAvela te nAmano eka smRtigrantha. ||shy muni. (na. dharmasya pravacanam, pra+vac+lyuTa) dharmaratha (puM.) s||2 25% tanA. .7 putra, hava25, dharmanuM pravacana-vyAkhyAna, dharmadezanA. rAjAno te nAmano eka putra. Page #354 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmarAja-dharmazAstra] shbdrtnmhoddhiH| 1161 dharmarAja puM. dharmarAja tri. (dharmeNa rAjate, rAj+kvip) | dharmaviduttama puM. (dharmavitsu uttamaH) chaina, ta.452, viSNa. yama, pretapati, (tri.) dhArmi.s, bhaniSTha. dharmavidyA strI. (dharmasya vidyA) yamana dagatI. vidyA; dharmarAja puM. (dharmeNa rAjate, rAj+ac, dharmANAM rAjA dhArmika vidyA, mImAMsA vagere zAstravidyA. vA Taca) nindradeva, yama. dhRtyA ca prItamanAH sadA'haM dharmaviplava puM. (dharmasya viplavaH) dharma virodha, dhamanI tvaM vA varuNo dharmarAjo yamo vA-mahA0 155 / 11 / ___ vyatima, dhamanI nAza, madhama.. 22. yaviSTha2 - dharmarAjaH prahaSTAtmA sAvitrImida- dharmaviveka puM. (dharmasya vivekaH) dhanu, zAna, vive.. mabravIt-mahA0 3 / 296 / 54 / (puM. dharmasya viveko yatra) paMDita. sAyudhe 2yeto te dharmarAjaparIkSA srI. (dharmarAjasya parIkSA) dharma ane. nAmano nibaMdha. sAdhanA parIkSA -patradvaye lekhanIyau dharmAdharmoM dharmavIra puM. (dharme vIraH) dharma pANavAma vIra, vIrano siitaasiitau| jIvadAnAdikairmantrairgAyatryAdyaizca sAmabhiH- eka bheda. (alaMkAra zAstramAM) pavitratAnA kAraNe divytttvm| utpanna vI22sa-310 -sapadi vilayametu dharmarAtR tri. (dharma rAti, dadAti, rA+tRc) pahAto. rAjalakSmIrUpari pAntvathavA kRpANadhArAH / apaharatutarAM dharmalakSaNa na. (dharmo lakSyate'nena dharmasya lakSaNaM vA) ziraH kRtAnto mama tu matirna manAgapaitu dharmAt dharmanuM pratipAdana karanAra zAstra vagere, dharmanuM lakSaNa. rasagaGgAghare / dharmalAbha puM. (dharmasya lAbhaH) dharmanI. dAma, chaina sAdhu dharmavRddha tri. (dharmeNa vRddhaH) atyaMta. dharmiSTha, ghai dvArA apAto AzIrvAda. zreSTha. (puM.) te. nAme . yA65-2no bhAI. dharmavat tri. (dharma+matup) dharmavANu, dharmiSTha -janena dharmavRddhi strI. (dharmasya vRddhiH) dhamanI vRddhi-yaDhata. 60 dharmajJatamena dharmavAnupopaviSTo bharatastadAgrajam-rAmA0 jaina sAdhu dvArA apAto AzIvada. 2 / 104 / 29 / puNyavAna. (avya. dharmaH tulyArthe vat) dharmavaitaMsika puM. (dharme vaitaMsika iva) 55thA dhana ghanA peThe. meLavIne potAne dhArmika dekhADavA mATe dAna ApanAro dharmavarman tri. (dharmaH varma iva yasya) dhana. vaya. | yArI. -dharmavaitaMsiko yastu pApAtmA / (antara) 35 ghA248 4282, dhanu rakSA 12nAra. puruSastathAtmA-vahnipurANe / dharmavANijika puM., dharmavANijIka tri. (dharma vANijika- dharmavyAdha puM. (dharmapradhAno vyAdhaH madhyamapadalo. sa.) vANijIka iva phalakAmanayA dharmAcaraNAdevAsya pApI puruSa, dhArmika vyApavizeSa. tathAtvam) dharmanA. ve||2 72 nA2, dhana dhaMdhA 35 dharmavrata tri. (dharme vrataM saMkalpavizeSo yasya) dhArmi, samajI phalanI kAmanA rAkhI dharma karanAra - dharmanuM ghamAsata, ghm[524|| 42vAma tat52. (na. dharmasya sAya258 12 // 2 dharmavANijikA mUDhAH phalakAmA vratam) dharma nimitte. vrata, te. nAmarnu me vrata. narAdhamAH / arcayanti jagannAthaM te kAmAnApnuvantyuta- dharmavratA (strI.) bharIya SinI patnI. malamAsatattve / dharmazAlA strI. (dharmArthaM zAlA) ukul, nyAya ApavAna, dharmavAda puM. (jai. prA. dhammavAya) dharmayA . sthaNa, nyAyamahi2. dharmavAsara paM. (dharmasya tatsAdhanasya vAsaraH) pUnama, | dharmazAsana na. (dharmasya zAsanam zAs+bhAve lyuTa) pUrNimA Adi dhArmika divasa. dhanu anuzAsana. (na. dharma+zAs+karaNe lyuTa) dharmavAhana puM. (dharmaM vAhayati prApayati narAn, vAhi+lyu) dharmazAstra.. dhana prApta. 21vanA2 tIrtha.42, maDAva, ziva, (na. dharmazAstra na. (dharmapratipAdaka zAsrAm) sva.35ne dharma+bhAve lyuTa) dhana prApti. (na. dharmasya pratipAdaka-batAvanAra smRti, saMhitA Agama Adi dharmarAjasya vAhanam) dharmAnuM vAhana-pAu.. aMtho, ||strii. - manvatriviSNuhArItayAjJavalkyodharmavid tri. (dharmaM vetti, vid+kvip) dhamana. 2, zano'GgirAH / yamApastambasaMvartAH kaatyaayn-bRhsptii|| gha, (puM.) chaina. tAya2rnu nAma - "dharmavid parAzaravyAsa-zaGkhalikhitA dakSagautamau / zAtAtapo dharmatattvajJo dharmAtmA dharmatIrthakRt'- sahasranA0 / / vaziSThazca dharmazAstraprayojakAH-yAjJa0 115-6 / Page #355 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1162 dharmazIla tri. (dharme dharmAcaraNe zIlaM svabhAvo yasya dharma zIlayati vA zIl + aN) dharmaparAyaNa, dharma 42vAmAM tatpara dharmazIlo vadAnyazca vRddhazca sumahAdhanaH virATaparvaNi / dharmasaMhitA strI. ( dharmajJApikA saMhitA dharmaH saMhito nirUpito yatra vA ) dharmazAstra, smRtizAstra. dharmasabhA strI. ( dharmArthaM sabhA) dharmanI sabhA, nyAya ApavAvALI sabhA, dharmanimitte sabhA. dharmasaMjJa na. ( dharmamiti saMjJA yasya) bhyotiSazAstra prasiddha navamuM sthAna. dharmasaMjJA strI. (jai. prA. dhammasaNNA) dharma para vizvAsa, zabdaratnamahodadhiH / dharmabuddhi dharmasahAya puM. ( dharme sahAyaH) dharmamAM ma66 42nAra bhuni. dharmasAra puM. (dharmeSu sAraH dharmasya sAraH vA) zreSTha puNya karma, zreSTha puNya karmanuM sAdhana dharmasAramahaM vakSye saMkSepAcchRNu zaGkara ! bhuktimuktipradaM sUkSmaM sarvapApavinAzanam - gAruDe 225 a0 / dharmasArathi puM. (dharmaH sArathirivAsya) dharma ne sArathi35 che te; dharmAtmA, dhArmiGa puruSa. dharmasAvarNi puM. (dharmayuktaH sAvarNiH) te nAbhe agiyArabho bhanu dharmasiMha puM. (jai. prA. dhammasIha) subuddhi maMtrIno mitra eka rAjA, cothA tIrthaMkaranA trIjA pUrvabhavanuM nAma, eka sAdhunuM nAma, 15mA tIrthaMkarane prathama bhikSA ApanAra gRhastha. dharmasuta puM. (dharmasya sutaH) yudhiSThira -ekAnte vidure - Nokto rAjA dharmasutaH zuciH- devIbhAga0 2 / 7 / 19 / dharmasUtra. (dharmaM sUte, sU+kvip) dharmamAM preraNA 42nAra -sopo rAjA varuNaH devA dharmasuvazca ye taittirIyabrAhmaNe 19 / 7 / 83 / (strI dharmaM sunoti kvip) dhUmyATa pakSI. dharmasUtra na. ( dharmaH sUtryate'nena karaNe ac ) 4nI aMdara dharmanuM svarUpa samajAvyuM hoya te graMthavizeSa. jaimina nikRta "dharmamImAMsA' nAmano grantha. dharmasetu puM. ( dharmasya seturiva dhArakatvAt) dharmarakSa5, agiyAramA manvantaramAM Aryakano putra harino aMza. dharmaskandha puM. (dharmarUpaH skandhaH) khaIt-chaina bhata prasiddha dhamastikAya nAmano eka padArtha. [dharmazIla-dharmAdhikaraNin dharmastha puM. (dharme tiSThIti sthA+ka) nyAyAdhIza. (tri . ) dharmamAM dRDha rahenAra. dharmA strI. (jai. prA. dhammA) khe nAmanI kheDa strI. dharmAGga puM. (dharma iva zuddhaM aGgaM yasya) jagato pakSI. (na. dharmasya aGgam ) uttama kSamA, bhAIva, kharbhava, satya, zaurya, saMyama, tapa, tyAga, brahmayarya khane ADiMyana 35 dharmanuM aMga - uttamaH kSamAmArdavArjavazaucasatyasaMyama tapastyAgAkiJcanyabrahmacaryANi dharma:tattvArthe 9 / 3 / OM hrIM uttamakSamAdidazadharmAGgAya namaH ' - nityaniyamapUjAyAm / dharmAGgI strI. ( dharmAGga + striyAM GIS) jagalI. dharmAcArya puM. (dharme AcAryaH) dharmaguru, dharmanA khAyArya dharmazikSaka, dharma pALanAra tathA paLAvanAra. dharmAtmaja puM. (dharmasya AtmajaH) yudhiSThira. dharmAtmatA strI. dharmAtmatva na. ( dharmAtmano bhAvaH tal TAp-tva) dharmAtmapazuM . dharmAtman puM. (dharme AtmA svabhAvo yasya) na matAnuyAyI gurbharezvara kumArapAla - abhidhAnaci0 3 / 377 / vaina tIrtha'ranuM nAma "dharmAtmA dharmatIrthakRt" - ji0 sa0 / (tri dharme AtmA svabhAvo yasya) dharmazIsa, dharma tatpara - zlokaizcaturbhirdharmAtmA putramadhyApayat zukam- mahA0 / dharmAdharma puM.dvi. va.. (dharmazcAdharmazca dva. sa.) dharma khane adharma, puNya ane pApa, dharmAstikAya ane adharmAstiprAya -"hoMti asaMkhA jIve dhammAdhamme aNaMta AyAse" - dravya-saM0 / "gatisthityupagrahau dharmAdharmayorupakAraH " tattvArtha0 / dharmAdharmaparIkSA strI. dharmAdharmaparIkSaNa na. (dharmAdharmayoH parIkSA / dharmazca adharmazca tayoH parIkSaNam) dharma ane adharmanI parIkSA. dharmAdharmavid tri. ( dharmAdharmo vetti, vid+kvip) dharma ane adharmane jANanAra. dharmAdhikaraNa na., puM. (dharmo adhikriyate asminniti, adhi + kR + adhikaraNe lyuT / 'dharmAdhikaraNaM AzrayatvenAstyasya ac) nyAya khApavAnuM sthAnaDorTa nyAyAdhIza, dharmAdhyakSa dharmazAstrAnusAreNa arthazAstranirUpaNam / yatrAdhikriyate sthAne dharmAdhikaraNaM hi tat-vIramitrodaye / dhamAdikaraNin, dharmAdhikArin puM. ( dharmAdhikaraNa + ini/ dharmAdhikAra + ini) nyAyAdhIza, dharmAdhyakSa, nyAyAdhyakSa. I Page #356 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmAdhyakSa-dharmyavivAha ] dharmAdhyakSa puM. (dharme dharmAdhikaraNe adhyakSaH) uparanA | artha - kulazIlaguNopetaH sarvadharmaparAyaNaH / pravINaH preSaNAdhyakSo dharmAdhyakSo vidhIyate / / dharmAdharmau sAkSAdIkSate anurUpaM phalaM dAtuM tasmAd dharmAdhyakSaHzAGkarabhASyam / vinendra bhagavAnanuM nAma - 'dharmAdhyakSo damIzvaraH' - sahasranA0 / viSNu. dharmAndhu puM. ( dharmakRto'ndhuH kUpaH ) te nAbhe kheDa tIrtha. dharmAnusAra puM. ( dharma + anu+sR+ghaJ) dharmane anusa te. zabdaratnamahodadhiH / dharmAnusArin tri. (dharma anusaratIti, anu + sR + Nini) dharmane anusaranAra, dharmAnuga / dharmApeta tri. (dharmAdapetam adhabhA, dharmathI dUra thayela, dharmaaSTa, pAta.DI. (na.) adharma. dharmAbhAsa puM. ( dharmalakSaNarahitaH dharmavadAbhAsate, A + bhAs+ac) dharma Thevo bhagAtI mithyAdharma dudharma. dharmAbhimanas tri. (dharme abhimano yasya) dharmamAM manavANuM, dharmaniSTha, dhArmiGa. dharmAraNya na. ( dharmAya dharmasya vA yadaraNyam) te nAbhe gayAmAM Ave kheDa tIrtha- yaccAraNyamidaM dharma ! tvayA vyAptaM ciraM vibho ! nAmnA bhaviSyati hyetad dharmAraNyamiti prabho ! varAhapu0 / dharmArthakAmAdhyayana na. (jai. prA. dhammatthakAmajjhayaNa) dharma, artha ane kAma e trivarga saMbaMdhI 'dazavaikAlikasUtra'nuM chaThThuM adhyayana. dharmArtha tri. (dharmasya arthI) dharmanI chAvAjI. dharmAsana na. ( dharmAya vyavahArakAryasAdhanAya yadAsanam ) nyAyAsana, nyAyAdhIzanuM Asana, dharmavacAranuM Asana, dharmAsanamadhiSThAya saMvItAGgaH samAhitaH / praNamya lokapAlebhyaH kaarydrshnmaarbhet-8|23 / dharmAstikAya puM. (dharmazcAsau astikAyazca) sAIta mata prasiddha jIva ane pudgalane gatikriyAmAM sahAyatA khApanAra te nAme kheDa a3pI pachArtha -calaNasahAvo dhammo navatattvam / dharmika tri. ( dharmo'styasya Than) dharmavANuM, dharmazIla.. dharmiNI strI. ( dharmo'syAH astIti ini GIp ) sugaMdhI dravya, rezuDAjI, bhAryA. dharmitA, dharmitva tri. (dharmo'styasya in tal+TAptva) dharmavANAya na dharmadharmitvamatIvabhedo vRttyA'sti cenna tritayaM cakAsti' - anyayogavyava0 / 1163 dharmin puM. (dharmaH astyasya ini) viSNu, anvayI dravya, sAdhya dharmano AdhArabhUta pArtha 'dharmadharmisamudAyarUpapakSasya vacanaM pratijJA' - nyAyadI0 / (tri.) dharmavANu, -kalpavRkSaphaladharmikAGkSitam - raghu0 11 / 50 / dhArmiGa, dharmaniSTha, dharmAtmA -dharmAdhAratayA dharmI - zAGkarabhASyam / dharmiSTha tri. ( atizayena dharmavAn matupo lopaH iSThan pratyayazca) atizaya dhArmiGa, dharma tatpara, sAdhu, pavitra. (puM.) viSNu. dharmIputra puM. (dharmI dvidhA nATyadharmI lokadharmI ca tasyAH putraH ) naTa, nAraDiyo, (kheDaTara') dharmIyas tri. (atizayena dharmavAn Iyas) atyaMta dhArmika, dharmaparAyaNa. dharmendra, dharmeza, dharmezvara puM. (dharme indra iva rakSakatvAt / dharmasya Iza:- IzvaraH ) dharmarAbha, yama. (puM. jai. prA. dhammIsara) bharatakSetramAM tha gayesa garcha yovIsInA 20mA tIrtharanuM nAma (tri dharmasya IzvaraH) dharmanA mAlika, dharmanA rakSaka, dharma pratipAdana karanAra garAdharAhi vagere -'sadRSTijJAnavRttAni dharmaM dharmezvarAH viduH ' -ratnakaraNDazrA0 / dharmeyu (puM.) paurava vaMzamAM pechA thayela raudrAzva rAmano putra. dharmottara tri. (dharmaH uttaraH pradhAnamasya) dharmapradhAna, dharma jemAM pradhAna hoya te. dharmopadeza puM. (dharmaH upadizyate'nena upadiz + karaNe ghaJ vA) dharmazAstra, dharmano upadeza. dharmopadezaka tri., puM. (dharmamupadizati, upa + diz + Nvul ) dharmanI (upadeza 42nAra. (puM.) dharmAcArya-guru. dharmopadha tri. (dharma upadhA yasya) DhoMgI, pAkhaMDI, haoNliDa dharmopeta, dharmya tri. ( dharmeNa upetaH / dharmAdanapetam yat ) dhArmika, dharmazIla, dharmathI pAmavAlAyaka, dharmathI bahA2 naye -'dharmyaM karma yazasyaM ca ' - sAgaradha0 |dhrmyaaddhi yuddhAcchreyo'nyat kSatriyasya na vidyatebhaga0 2 / 31 / - nyUnAdhikavibhaktAnAM dharmyaH pitRkRtaH smRtaH - dAyabhAgaH / dharmyavivAha puM. (dharmyaH dharmmA vivAhaH dharmamUlo vivAho vA) dharmayukta vivAha - dharmyeSveva vivAheSu kAlaparIkSaNaM nAdharmyeSu - udvAhatattvam / Page #357 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1164 dharSa puM, dharSaNa na. ( dhRS+bhAve ghaJ / dhRS + lyuT) 242 - yadyeSa darpAd dharSAd vApyatha brAhmaNacApalAtmahA0 1 / 189 / 7 / niMgha, adhairya, zaktihInapAsuM apahAra, ghasavuM -sarvamanyat parihataM dharSaNaM tu mahIpateHmahA0 1 / 214 / 19 / hiMsA, prAgalbhya, saMhati-samUha, maithuna. zabdaratnamahodadhiH / dharSaka, dharSin dharSakArin tri. ( dhRSNoti pragalbho bhavati, dhRS+evul, dhRS+ Nini ) parAbhava 42nAra, baDAIjora, abhimAnI, ghasanAra, sahana nahIM DaranAra, adhairya rAjanAra - vidhArya sarve gRhyantAM mamaite gRhadharSakAH - harivaMze 153 / 24 / (puM.) naTa, naTavI, naTaDI. dharSakAriNI, dharSitA strI. (dharSaM kuladUSaNaM karotIti, kR + Nini GIp / dhRS + kta+TAp + iT + guNazca, dharSaM karoti kR + Nini) javAhArathI dUSita relI nyA vyabhicAriNI strI. dharSaNa (puM.) ziva, mahAdeva. dharSaNA strI. ( dhRS+ yuc+TAp) tirasra, parAbhava, apamAna. dharSaNi, dharSaNI, dharSiNI strI. (dhRSyate'sau dhRS + ani :GIp / dharSati hinasti kulam, dhRS+ Nini + GIp ) khasatI strI, vezyA, vyabhiyArizI strI. dharSita tri. ( dhRS+karmaNi kta iT guNazca ) parAbhava pAmesu, garva pAmesuM, sahana nahIM DaranAraM, DarAveyuM, ghasela - AsanebhyaH samutpetustejasA tasya dharSitAHmahA0 3 / 55 | 15 | (na. dhRS + bhAve kta + iT guNazca ) asahana, maithuna, parAbhava, tirassAra, apamAna. dhalaNDa, dhalaNDaka puM. ( dadhAti dhA+Da taM laNDayati utkSipati, laND utkSepe + ac / dhalaNDa + svArthe kan ) te nAmanuM eka vRkSa, dRDha kaSTakavRkSa. dhav (bhvA. para. saka. seT dit-dhanvati) 4, gati ravI.. dhava tri. (dhavati, dhuvati, dhunoti, dhUnAti vA, dhu+ac) ghugAvanAra, ubhbhAvanAra, dhUrta-ga, abhyanaDA24. (puM. dhunoti, dhavatIti vA, dhu, dhU vA ac dhu kampane- 'Rdorap' bhAve ap) pati, svAbhI, tha, gha -mA vidyA ca hareH proktA tasyA Izo yato bhavAn / tasmAd mAdhavanAmAsi dhavaH svAmIti zabditaH- harivaMze 16 / 45 / na2, puruSa, dhUrtapuruSa - [dharSa-dhavaliman nirdhanena dhaveneha na tu kiJcit prayojanampaJca0 2 / 109 / ghugAva, umpAva, kheDa bhatanuM vRkSa, dhAvaDInuM jhADa. dhavani strI. (dhU+karaNe ani) agni, anala, citrAnuM 313. dhavala puM. (dhAvatIti, dhAv kala hrasvazca dhavaM kampaM lAti lA+ka vA) sindUra, khAjalo, dhojI raMga dhavalAtapatram, dhavalaM gRham / dhAvaDInuM Au, te nAbhe kheDa rAga, kheDa bhatanuM pakSI, jaDI-yoDa, zaMja, jagalo, yInI DayUra. (na.) dhoNAM bharI, te nAbhe kheDa chaM. (tri .) zveta, nirmANa, suM62 - 'kAkasya kAryAddhavalaH prAsAdaH' - prameyaratnamAlAyAm / - 'dhavalaH sundare zvete triSu puMsi mahAvRSe' - vizvalocane / (tri .) zveta gueAyukta- 'dhavalanakhalakSmadurbalamakalitanai pathyamalakapihitAkSyAH' -AryAsa0 za0 306 / dhavalagiri puM. (dhavala: giriH ) te nAbhe kheDa parvata. dhavalagRha na. ( dhavalaM ca tat gRham ) AsAha, bhaDela, havelI. dhavalatA strI, dhavalatva na. (dhavalasya bhAvaH tal TAp-tva) ghoNAza. dhavalapakSa puM. (dhavalau pakSau yasya) usa pakSIdhavalapakSavihaGgamakUjitaiH- zizu0 / (puM. dhavalazcAsau pakSazca) abhvAniyuM, zuDasayakSa, ghoNI pAMja. (tri. dhavalaH pakSaH yasya) dhoNI-saI6 pAMjavANuM. dhavalapakSI strI. ( dhavalapakSaH striyAM jAtitvAt GIS) haMsalI.. dhavalapaTTinI, dhavalapATalI strI. (dhavalA paTTinI-pATalI) dhojI pAusa nAmanI vanaspati -'zvetapATalikA / ' dhavalamRttikA strI. (dhavalA cAsau mRttikA ca) thAI, jaDI. dhavalayAvanAla puM. (dhavala: yAvanAlaH) zveta dhoNo yAvanAsa. dhavalazArivA strI. (dhavalA zAri vA) dhoNI upasasarI. dhavalA strI. (dhavala +TAp anudAttatvAnna GIp ) dhojI gAya, jagalI, dhojI strI. dhavalita tri. ( dhavala + itac ) ghoNuM thayela, ubhbhavasa DaresuM. dhavaliman puM. (dhavalasya bhAvaH, dhavala + imanac) dhonAza, ghojAyacaM. Page #358 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhavalI - dhAka] dhavalI strI. (dhavala + gaurAditvAt GIS) dhoNI gAya - 'dhavalI saurabheyyAM syAt' - vizvalocane / dhavalIkaraNa, dhavalIbhavana na. ( dhavala +cvi+kR+ lyuT / bhU+ lyuT ) ghoNuM Davu, ghoNA thavu, zveta vuM vuM. dhavalIkRta, dhavalIbhUta tri. (dhavala +cvi+kR+kta / zabdaratnamahodadhiH / bhU+kta) dhoNuM resuM, ubhbhvala thayeluM. dhavalotpala na. ( dhavalaM ca tadutpalaM ca) dhonuM umaja. dhavANaka puM. (dhunoti vRkSAdIn, dhU+ANaka) vAyu, pavana dhavitra na. ( dhUyate'neneti dhU+ itra ) yajJAgnine ahIpta karavA mATe banAvelo mRganA cAmaDAno vIMjaNo mRgacarma racitavyajanam - amara0 2 / 9 / 67 / dhas tri. (dhA+kasun) dhAra5, dhArA 42nAra. (puM.) bRhaspati, brahmA (puM. jai. prA. dhasa ) dhasa jevo javA4. dhA (juho. ubhaya. aniT dadhAti dhatte ) dhArA 42, vijJAtadoSeSu dadhAti daNDam mahA0, -dhatte cakSurmukulini raNatkokile bAlacUte dadhuH kumArAtupame manAMsi - bhaTTi0 3 / 11 / poSAkhu, rkssaae| 4. sopasarpa 'dhA' dhAtunA prayogo, paM. bhaganAthaddhRta nimnAMDita mAM nirdiSTa che - nidhAnaM dharmANAM kimapi ca vidhAnaM navamudAM, pradhAnaM tIrthAnAmamalaparidhAnaM trijagataH / samAdhAnaM buddheratha khalu tirodhAnamadhidhiyAM, zriyAmAdhAnaM naH pariharatu tApaM tava vapuH - gaGgAla0 18 / ati + dhA atyaMta dhArA 5. adhi + dhA adhi dhArA khu. anu+dhA pAchana dhArA 4 antar+dhA adRzya tha, Dhaig- piturantardadhe koTiM zIlavRttasamAdhibhiHmahA0 / - tathA vizvaMbhare devi ! mAmantardhAtumarhasi - raghu0 15 / 81 / api+dhA DhAMDa, khArachAhAna 4dhvanati madhupasamUhe zravaNamapidadhAti - gIta0 / abhi + dhA he - sAkSAt saMketitaM yo'rthamabhidhatte sa vAcaka:kAvya0 / yAMyAM 'api' nA ano sopa paae| thAya che. ThebhaDe - prabhAvapihitA - vikrama0 prati+abhi+dhA uttara khapavo ava + dhA dhyAna khApavu, sAvadhAna thavuM - ito'vadhatAM devarAjaH - mahAvI0 6 / vi + a + dhADha, vasye kuM. A + dhA sthApa bhUvu, yaDhavu - pratipAtramAdhIyatAM yatnaH za0 1 / - cAdhAya vivAhasAkSye - raghu0 7 / 20 / ati + A + dhA maryAdA oLaMgIne dhAraNa karavuM, aniSTAcaraNa karavuM. 1 1965 anu + A + dhApA bhUDuvu abhi+A+dhA sAbhe sthApaka, sAme mUDavu. upa + A + dhA dharma yintA ravI. nir + A +dhA ni22 42, dUra 42. pari + A + dhA yotara sthApavuM sam + A+dhA samAdhAna - padaM mUrdhni samAdhatte kesarI mattadantinaH-paJca0 1 / 327 / pUrve sakSipta ghoSanuM nirA 242 - manaH samAdhAya nivRttazokaH- rAmA0 / Avis+dhA pragaTa kuM. upa+dhA samIpa sthApaadhijAna bAhumupadhAya - zi0 9 / 54 / tadupahitakuTumbaH- raghu0 7 / 71 / tiras+dhA adRzya thapuM, aMtardhAna thavuM abhivRSya marutsasyaM kRSNameghastirodadhe - raghu0 10 / 48 / ni+dhA bhUvuM, sthApa- zirasi nidadhAno'JjalipuTam bhartR0 3 / 121 / pra+ni+dhA bhanane kheDA 4 tasmAt praNamya praNidhAya kAyam - bhaga0 11 / 44, prati+ni+dhA tulyarUpatayA karaNAdau pratinidhiH / pratinidhi avo, samAna3ye 42. sam+ni+dhA sArI rIte bhUDuvu. pari+dhA vaTavu, DhAMDavu, paheravu vi+pari+dhA yotaraithI DhAMDavu-vIMTavu. puras+dhA khAgaNa bhUDuvu, AgaLa thavuM turAsAhaM purodhAya dhAma svAyaMbhuvaM yayau - kumA0 2 1 / pradhA atyaMta dhArA 42vu, mukhya, pradhAna prati +dhA jheMDuvuM nAja vi+dhA 'vidhAna' 42 - yathAkramaM puMsavanAdikAH kriyA dhRtezca dhIraH sadRzIrvyadhatta saH - raghu0 3 / 10 / - vidheyAsurdevAH paramaramaNIya pariNatim - mA0 6 / 7 / anu + vi+dhA pArchu rkhu, samAna 3ye 42 prati + vi + dhA viruddha khayara - arthavAda eSa, doSaM tu me kaJcit kathaya yena sa pratividhIyeta uttara0 1 / zrad+dhA khAhara rakho, vizvAsa 42vo - zraddadhe tridRzagopamAtrake dAhazaktimatikRSNavartmani - raghu0 11 / 42 / sam+dhA sArI rIte vidhipUrvaka karavuM, yojanA karavI, pratijJA 42vI - zatruNA na hi saMdadhyAt suzliSTenApi saMdhinAhi0 1188 / ati + sam+dhA cheta bhagavan ! kusumAyudha ! tvayA candramasA ca vizvasanIyAbhyAmatisaMdhIyate kAmijanasArthaH za0 3 / anu + sam+ dhA anusaMdhAna 5. abhi + sam + dhA 27. prati + sam+dhA sAMdha, 2isg. dhAka tri. ( dadhAtIti dhA+ka tasya netvam) dhA25, dhArA 42nAra, (puM.) brahmA, jagaha, khAhAra, anna, staMla. - Page #359 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1166 shbdrtnmhoddhiH| [dhATI-dhAtumAkSika dhATI strI. (dhAvanto'TantyasyAM dhA aT+ap GIS) | dhAtukuzala tri. (dhAtuSu kuzala:) dhAtuThiyA 72vAmai zatru sAme javuM, dhADa, zatru upara AkramaNa. muzaNa (pu.) te. nAmanI me. heza.. dhANaka puM. (dadhAtIti, dhA+ANaka) me. 52nu dhAtukSaya puM. (dhAtUnAM kSayo yatra) 612sano roga___5. 4.4na, hInA2no aMza. 'kAsaroga / ' (puM. dhAtoH kSayaH) te. nAmanI meM dhAtaka (puM.) puSpadvIpanA 2% vItiDIno me putra, roga ke jemAM dhAtuno kSaya thAya che. te nAme eka tIrtha. dhAtughna, dhAtunAzan tri., dhAtunAzaka na. (dhAtuM dhAtakI strI. (dhAtuM karotIti Nic Ti lopaH Nvul hanti, han+Tak/dhAtuM nAzayati, naz+Nic+lyuTa) GIS) pAvaDInu, 03- 'dhAtupuSpI / ' (strI. jai. prA. sonAvaNe3 ghAtune mAranA2-2nA2. (na.) sills, zies. dhAyaI) samudrane, 32to. dhAtaDIna thI oLakhAto bIjo dvIpa, eka prakAranuM jhADa. dhAtutA sI., dhAtutva na. (dhAto: bhAvaH tala TAp-tva) dhAtu5. dhAtakIkhaNDa, dhAtakISaNDa puM. (jai. prA. dhAyaIkhaMDa) anAmanI me. dvIpa- 'dvirghAtakIkhaNDe' -tattvArthaH0 / dhAtudrAvaka puM. (dhAtuM drAvayati, dru+Nic+Nvul) dhAtakIvRkSa puM. (jai. prA. dhAyaIrukkha) mArnu jAu, dhAtupa puM. (dhAtuM-asthimajjAmAMsotpAdakapadArthavizeSa jenI nIce 23mA tIrthakarane kevaLajJAna utpanna thayuM pAti rakSati, pA+ka) zarIramA 238, 24.35 prathama tuM. dhAtu. dhAtakyAdileha, dhAtakyAdyavaleha (puM.) vaidh.2||str dhAtupATha puM. (dhAtUnAM pATho yatra dhAtavaH paThyante vA prasiddha eka prakAranuM cATaNa. yatra AdhAre ghaJ) pANini muni vagere. 2yela. dhAtu puM. (dhIyate sarvaM niHkSipyate suSuptyAdau asmin, dhAtuonA arthane jaNAvanAro vyAkaraNa prasiddha dhA+tun) 52mAtmA (puM. dadhAti zabdAn, dhA+tun) dhAtupATha-anya. vyAkaraNa prasiddha nAmanA pratibhUta pU Adi dhAtu dhAtupArAyaNa puM. (dhAtUnAM pArAyaNaM yatra) zrI.umayaMdrAthArtha - bhUvAdayo dhAtavaH-pA0 1 / 3 / 1 / (puM. dhIyate racita dhAtupratipAdaka granthavizeSa. sarvamasminniti, dhA+tun) zarIra dhaa25|| 42nA2-vAta- dhAtuputra, dhAtRputra puM. (dhAtuH brahmaNaH putraH) sanatkumAra, pitta, mAMdhI pratye . zarIradUSaNAd doSA brahmAno putra sanakumAra, brahmAno hara koI putra. malinIkaraNAnmalA: / dhAraNAd dhAtavaste syurvAta- dhAtupuSpikA, dhAtRpuSpikA, dhAtRpuSpI strI. (dhAturiva pittakaphAdayaH-vaidyakam / mAvagere pAMya bhUtamAthI. puSpaM yasyAH bAhu0 vA kapa TAp ata itvam/ pratyeka indriya, zabda vagere eTale rUpa, rasa, gaMdha, dhAturiva puSpamasyAH jAtitvAt GIS/dhAtRpuSpI svArthe kan husvazca/dhAtRpuSTikartR puSpamasyAH GIp) ghAvaDInu, spaze e pAMca bhUta guNo, zarIramAM rahela rasa, atsii, mAMsa, meha, 35i, H4%, vAya. a. dhAtumA - rasAsRgamAMsamedo'sthimajjA zukrANi dhAtavaH / dhAtubhRta, dhAtumat tri. (dhAtuM bibharti, bhR+kvip suvA varga3. dhAtuo -nyastAkSarA dhAturasena yatra tuk/dhAtu+matup) dhAtu dhaa27|| 12nA2, dhAtune poSanAra, dhAtuvAj. (puM. dhAtuM gairikAdikaM bibhartIti, kumA0 17 / tvAmAlikhya praNayakupitAM dhAturAgaiH bhR+kvip tuk) parvata. zilAyAm-megha0 105 / bhe|sii.s, ., yI4, vastu, dhAtumattA srI., dhAtumatva na. (dhAtumato bhAvaH tal mAtmA, vAtmA, pra.5t2. (tri. dhA+tun) ghA258 ___TAp-tvaM) dhAtubhAnapa, dhAtuamui. 42 // 2. dhAtumala puM. (dhAtUnAM mala:) dhAtuno mesa, zarI28 21. dhAtuka na. (dhAtu+kan) zidAta. vagere dhAtunA pAkathI utpanna thanAra vALa vagere mela. dhAtukAsIsa na. (dhAturUpaM kAsIsam) tI. . | dhAtumAkSika na. (dhAturupadhAturUpaM mAkSikam) bhakSi -dhAtukaM dhAtukAsIsaM haritaM tacca lohitam- 64dhAtu -mAkSikaM dhAtumAkSikaM tApyaM tApyutthasaMjJakamvaidyakaratnamAlA0 / vaidyakaratna0 / U3. Page #360 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtumAriNI-dhAnya] shbdrtnmhoddhiH| 1167 dhAtumAriNI strI., dhAtuvallabha na. (dhAtuM mArayati | dhAtrIputra puM. (dhAtryAH putraH) no putra, pAva bhAtAno mR+Nic Nini GIp/dhAtunAM vallabham, dhAtuSu vallabhaM choTa, naTa, na.2vo. vA) 49mAra. dhAtrIphala na. (dhAtryAH phalam) bhanaj, malANInu, dhAturAjaka na. (dhAtuSu rAjate, rAj+Nvula yadvA dhAtUnAM 35. rAjA Tac tataH svArthe kan) vIrya, zu, pAro.. dhAtreyikA, dhAtreyI strI. (dhAtreyI kan TAp husvazca/ dhAtuvAdin tri. (dhAtuM vadati upAyAntareNa kartuM dhAtryA apatyam strI svArthe vA Dhak GIp) ghAvamAtA, kathayatIti, vad+Nini) auSaya vagerena prayogathA. G5mAtA, vAtAnI putrI- dhAtreyikAyAzcaturaM vacazcasona-3ghumAnAvanA2. mA0 1132 / -kathitameva no mAlatIdhAtrayyA dhAtuviT na. (dhAtUnAM viDiva) sI.muM.. lavaGgikayA-mA0 1 / 6.42... dhAtuvairin, dhAtuhan puM. (dhAtUnAM vairIva dUSakatvAt/ dhAtryariSTa (puM.) vaidya zAstra prasiddha inAna mAriSTa, dhAtuM hanti, han+kvip) ga-4.. auSadha. dhAtuzekhara na. (dhAtUnAmupadhAtUnAM zekharamiva) 28.sI., dhAna na. (dhA bhAve lyuTa) 5.24 // 42j, poSaj. bhorathuthu. dhAnaka, dhAneya, dhAneyaka na. (dhanyAka pRSo sAdhaH/ dhAtUpala puM. (dhAturupadhAturUpa upala:) yA5, 3.. dhAnA eva svArthe Dhak/dhAneya svArthe kan) ghaull, dhAtR puM. (dhA+tRc). pra.6u -dhAtaraM tapasA prItaM yayAce athabhA.2. (puM.) me tanu bhA5 - SaDbhistu rattikAbhiH sa hi rAkSasaH / daivAt sargAdavadhyatvaM matyeSvAsthA syAnmASako hemadhAnako' -bhAvapra0 / parAGmukhaH -raghu0 10 / 43 / - manye durjanacittavRttiharaNe dhAnA, dhAnAkA strI. ba. va. (dhIyante iti dhA+na+TApa/ dhAtA'pi bhagnodyamaH-hito0 2 / 165 / viSNa, bhAtma, dhAnA svArthe ka TAp) . . (strI. dhIyate te nAmano vAyu, te nAmano Aditya, brahmAno putra, na+dhA TApa) navo saMpura, dhApa, oyabhAra, sAthavI. bhRguno. putra, prasa[5125 saptarSi. (tri. dhA+tRc) dhAnAcUrNa na. (dhAnAnAM cUrNam) sAthavI, ze... 44no dhaar| 7282, possaae| 42nAra, dhA27. (puM. jai. prA. so2. dhAa-dhAi) kSiA t26n| 595-589985. tanA dhAnikA, dhAnI strI. (dhAnI svArthe ka puurvhsvshc| vyantara devatAno Indra. dhAtRbha na. (dhAtR daivatam bham) roDie. nakSatra.. dhIyate dhAryate'tra dhA AdhAre lyuTa TitvAt GIS AdhAra, pIlunuM jhADa. dhAtra na. (dhIyate annAdyatra dhA AdhAre STran) pAtra, vAsa.esa. (tri. dhAtA-brahmA Adityo vA devatA'sya dhAnurdaNDika, dhAnuSka puM. (dhanurdaNDa iva tena jIvati aNa) baha 8 sAhitya leno hevatA Doya. mevo Thak/dhanuH praharaNamasyeti dhanuSA jIvatIti vA Thak paroThAza vagere. isu-suktAntAt Thasya ka) dhanu5 652 vanA2, dhAtrikA, dhAtrI strI. (dhAtrI svArthe kan TAp husvazca/ dhanuSThena, thiyAra Doya te. - nimittAdaparAddheSordhAnudhIyate pIyate iti dheTa pAne uNA. karmaNi STran Skasyeva valgitam -zizu0 2 / 27 / - azve'zve GIS/dadhAti dharatIti, dhA+tRc+GIp vA) Minuk daza dhAnuSkA dhAnuSke daza carmiNaH / evaM vyUDhAnIkAni OM3. ghAva bhaudi, , 64mAtA -uvAca dhAtryA bhISmeNa tava bhArata ! -mahA0 6 / 20 / 17 / prathamoditaM vacaH-raghu0 3125 / kumArAkRta saMskArAste dhAnuSkA strI. (dhanurivAvayavo yasyAH Thak TAp ca) dhAtrIstanapAyinaH -raghu0 10 / 78 / mAtA, bhA, salamAna aghADo nAmanI vanaspati-aMghADI. OMAu, cho.42. saMbhAjanArI strI. (srI. jai. prA. dhAI) dhAnuSya na. (dhanuSi sAdhuriti SyaJ) disa, disa... dhAvanuM kAma karIne prApta karela bhikSA. dhAndhA (srI.) bhedAyayI, melayA. dhAtrIpatra na. (dhAtryAH patram, dhAtryAH iva patramasya vA) dhAnya, dhAnyaka na. (dhAne poSaNe sAdhu yat/dhAnya+ka) AMbalInuM patra, tAlIsa patra. anAja, cokhA, maga vagere dhAnya, dhANA, kothamIra dhAtrIpiNDa puM. (jai. prA. dhAIpiMDa) dhAvanI. 54 0.4ne. -dhAnyakaM dhAnakaM dhAnyaM dhAnA dhAneyakaM tathA-bhAvapra0 / ramADI-bolAvIne bhikSA levI te, bhikSAno eka doSa. | talabhAranuM eka vajana. Page #361 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1168 shbdrtnmhoddhiH| [dhAnyakalka-dhAman dhAnyakalka na. (dhAnyasya kalkam) ghAnyano 487. | dhAnyazreSTha puM. (dhAnyeSu zreSThaH) me tana mahA dhAnyakoSThaka na., dhAnyanidhi puM. (dhAnyAya dhAnyarakSaNAya / yoNA. yat koSThakaM gRham/dhAnyasya nidhiH) anA bharavAnI. | dhAnyasAra puM. (dhAnyasya sAraH) ghAnyano sA2. Do812, dhAnya najavAnI suMdI, marAThI-gogo vagaire. dhAnyAkRt tri. (dhAnyaM karSaNAdinA karoti, kR+kvip dhAnyagiri, dhAnyaparvata, dhAnyAcala, dhAnyazaila puM. ___ vede pUrvapadadIrghazca) ta. (dAnArthe kalpitaH dhAnyamayaH giriH parvataH-acala:- dhAnyAna (na.) vaidya..zastra prasiddha samAunebhA2vAmA zailo vA) hAnArthe sAdhAnyano parvata-moTo Dhagalo. upayogI saDAvela dhAnyanI kAMjI. dhAnyacamasa puM. (camyate bhakSyate iti, cam+asan dhAnyAmla na. (dhAnyAt dhAnyavikArAt jAtaM amlam) dhAnya svinnadhAnyameva camasaH) pAvA. sile.s, sics -dhAnyAmlaM dhAnyayonitvAt prINanaM dhAnyatvaca srI. (dhAnyasya tvam) ghAnyanu-manAna, zeta. laghu dIpanam-bhAvapra0 / dhAnyadhenu strI. (dhAnyanirmitA dhenuH) hAnArthe dhAnyanI. | dhAnyAyana puM. (dhanyasya gotrApatyaM pumAn kaNDvA . rassI. 04- viSuve cAyane vApi kArtikyA tu | phak) ghanya nAmanA SinI gotra. vizeSataH / tadidAnI pravakSyAmi dhAnyavenuvidhiM param- | dhAnyAri puM. tri. (dhAnyasyAriH) dhAnyano zatru, 42 varAhapu0 / mAhi. dhAnyapaJcaka na. (dhAnyAnAM paJcakam) sidhAnya, dhAnyArtha puM. (dhAnyarUpo'rthaH) dhAnya35. dhana. vIhidhAnya, zibidhAnya, zUkadhAnya, kSudra dhAnya, e | dhAnyAthin tri. (dhAnyArthaH astyasya+ini) dhAnya.35 pAMca prakAranAM dhAnya. dhanavAj. dhAnyabIja, dhAnyAka na.,dhAnyA strI dhAnyAsthi na. (dhAnyasya asthIva) dhAnyanu, zeta. bIjamasya/dhAnyAka svArthe aN dhAnyaM akati dhAnyottama puM, dhAnyottamA srI. (dhAnyeSu uttmH| sAdRzyatvena prApnoti/dhanyA pRSo. sAdhuH) dhaa|- dhAnyeSu uttamA) yogA, si. dhAnya, // 2. othabhI2. dhAnva, dhAnvana tri. (dhanvadeze bhavaH aNaH vopadhatve'pi dhAnyabhakSaka puM. (dhAnyaM bhakSayatIti) . tanA. nAnI. vede nipAtanAt Ti lopaH/dhanjavani marudeze bhavaH ya.sI. (tri.) manA4 jAnA2. aNa loke na Ti lopaH) bharadezamA utpanna, thanA2. dhAnyamAtR puM. (dhAnyaM mimIte mA+tRc) ghAnya maa5||2. dhAnvantara tri. (dhanvantareridam) dhanvantarinu, dhanvantari dhAnyamAya puM. (dhAnyaM mAtIti mA+Na yuk) dhAnya, saMbaMdhI. vyn||2. ma.na.4no vyApArI. (tri.) ghAnya mApana82. dhAnvantarya tri. (dhanvantariH devatA yasya Nyat) dhanvantari dhAnyarAja puM. (dhAnyAnAM rAjA Tac yadvA dhAnyeSu rAjate jeno deva che evo homa vagere. raj+ac) 4. dhAma na. puM. (dhIyate dravyajAtamasminniti yadvA dadhAti dhAnyarAzi puM. (dhAnyAnAM rAziH) dhAnyano DhagA- __gRhasthAdikam iti, dhA+manin/dhA. bA. man) te. ___ 'vedhasA viracitairiva dharAdharairdhAnyarAzibhiH' -jI. c.| nAme eka devagaNa. dhAnyavat tri. (dhAnya matupa masya vaH) dhAnya vANu, dhAmaka puM. (dhAnaka pRSo.) bha85, pribhaa||. (avya. dhAnya tulyArthe vata) dhAnyanA peThe. dhAmakezin puM. (dhAma jyotirUpaH kezo'styasya ini) dhAnyavani puM. (dhAnyasya vaniH rAziH) dhAnyano DhA- tejomaya kiraNa yukta sUrya. samUDa. dhAmacchada puM. (dhAmAni chAdayati, chAdi+kvip pUrvahUsvazca) dhAnyavarddhana na. (dhAnyasya varddhanaM vRddhiryasmAt) dhAnyanu ochAne pUrNa karanAra ane vadhAre hoya tene sarakhuM vyAja, eka prakAranI dhAnanI vADI-vyAja. 2nA2. dhAnyavIra puM. (dhAnyeSu vIra iva balahetutvAt) 176. dhAman na. (dadhAti gRhasthAdikaM dhIyate dravyajAtamadhAnyazIrSaka na. (dhAnyasya zIrSakamagrabhAgaH) dhAnyak masminniti vA, dhA+manin) gha2 -puNyaM yaayaatribhuvnkaNasaluM, dhAnyanI mAMjara. gurordhAma caNDIzvarasya-megha0 13 / -turAsAhaM purodhAya Page #362 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAmanikA-dhAraNI] shbdrtnmhoddhiH| 1169 dhAma svAyaMbhuvaM yayau -kumA0 2 / 16 - sahate na | ca nirdoSamiSTa laghu taccaM nityaM guNAdhikaM vyomni jano'pyadhaHkriyAM kimu lokAdhikadhAma rAjakam-kirAte gRhItamAhuH / / sAmudrasalilaM zItaM kaphavAtakaraM guru / 2147 / zarIra, te4, nti, prabhAva, Ti25- patatyadho citrAyAmAzvine tacca guNADhyaM gAGgavad bhavet / dhAma visAri sarvataH kimetadityAkulamIkSitaM janaiH- rAjanighaNTaH / me tano. pASA, 424, sImA, zizu0 1 / 2 / sthAna- triSu dhAmasu yad bhogyam- 12sA6, bhInamA 5.udo bhAu, gharo. (tri. dhR+Nic paJcadazyAm 7 / 214 / 04nma, 52mezvara, dhana, zreSTha , +ac) ghaa25|| 42nAra. svabhAva. dhAraka tri. (dhArayati dhAri+Nvala) ghA25 1282, dhAmanikA, dhAmanI srI. (dhAmanyeva svArthe ka TAp 724682, hevA62. (puM. dharati jalAdikamiti, pUrvahasvazca/dhamanI svArthe aN+ GIS) mA. dhR+Nvul) MA-toTo vagere pAtra -utpannamamRtaM tatra dhAmanidhi tri. (dhAmnAM nidhiH) tano bhaMDA2 - __mahAvIryaparAkramam / tasyAyaM dhAraNArthAya kalasaH ___ 'dhAmanidhistanandhayaH' -canda0 / (puM. dhAmAni kiraNAni parikIrtitaH -devIpurANe / nidhIyante'tra, ni+dhA AdhAre ki) sUrya. dhArakA strI. (dharati liGgamiti vede itvaM na) strInI. dhAmabhAj puM. (dhAma yajJasthAnaM bhajate, bhaj+Svi) yaza yoni. sthAnamAM prApta thanAra deva. dhAraNa na., dhAraNaka tri. (dhAri+lyuTa dhR Nic bhAve dhAmavat tri. (dhAma+matup) tamaya, vANu, TeDI, lyuTa/dhAraNa kan) dhaa25|| 42, sNrkss| 42 te, zrImaMta, dhanavAna, 5.23bhavANu, gharavANu. viyAra, aDa 72vU. (tri. dhArayati dhAri+lyuTa) dhAmazas avya. (dhAmni dhAmni ityarthe zas) sthAne. dhAraNa karanAra, karajadAra. __ sthAne, 80.85, dhe2 ghe2, zarI3 za23. dhAraNA strI. (dhAryate yA sA, dhR+Nic+yuc TAp) dhAmamArgava puM. (dhAmno mArga panthAnaM vAtIti vA gatau 2.5 pra.512nI. buddhi -indriyANi manaH prANo jJAnamAyuH ___ ka) vanaspati aghATa, pAtaghoSA nAmAnI. vanaspati. sukhaM dhRtiH / dhAraNA preraNaM duHkhamicchA'haGkArameva dhAya, dhAyu tri. (dadhAti dhArayatIti dhA+yuk Na/ ca / / - yAjJa0 / -dhI dhAraNAvatI medhA-amara0 / dhA+yaka+uNa) dhA27, dhA255 72nA2 -dadairdaHkhasya bhanana sthi25 - dhAraNetyucyate ceyaM dhAryate mAgbhyo dhAyarAmodamuttamam-bhaTTi0 679 / viziSTa. yanmanastayA / te nAme meM yogak aMga- prANAyAmA dhAyas tri. (dadhatIti, dhA+asun yak) dhA255 72 na2, dazASTau ca dhAraNA sA'bhidhIyate-gAruDe 230 a0 / pauSa 42 // 2. (na dheTa pAne bhAve asun) pIj, vicAraNA zakti, amuka dezamAM cittane sthira karavuM pAna karavuM. te -paricetumupAMzu dhAraNA-raghu0 8 / 18 / -dhyeye cittasya dhAyya puM. (dhIyate AzrIyate maGgalArthamiti dhA karmaNi sthirabandhanam-hemacandraH / mInA nyAyAbhi Nyat yuk) purohita, 2. (tri. dhAyyAyAM bhavaH sthiti. (srI. jai. sA. dhAraNA) bhatizAnana meM prakAra, smRti-dhAraNA, dhAraNA nAmano vyavahAra, jenA yat yallopAllopau) ghAyyA nAmAnI yAma thanAra. upara ADaasara rahe che te thAMbhalI, mananI sthiratA dhAyyA strI. (dhIyate'nayA samit dhA karaNe Nyat TAp) -'avagrahahAvAyadhAraNAH' -tattvArtha0 / / sAmadhenI RcA. dhAraNAmaya tri. (dhAraNA+mayaTa) ghA29unj, youdhAra puM. (dhR bhAve ap) 532-12vA2. vagairenI dhAra, bhyAsamAM lIna, Asakta. vimI2, 12sAhanI ghAra, 724-*1. (na. dhArAyA dhAraNAvyavahAra puM. (jai. prA. dhAraNAvavahAra) vyavahAraidam aN dhAryate iti, dhR+Nic+ghaJ vA) va2sArnu vizeSa. 5. of ane, sAmudra 4- yadA syAdAzvine dhAraNAsaMskAra puM. (dhAraNArUpaH saMskAraH) ghaa27|| 35. mAsi sUryaH svAtIvizAkhayoH / tadAmbu jaladairmuktaM saMskAra, matijJAnano eka bheda. gAGgamuktaM manISibhiH / / anyadA mRgazIrSAdinakSatreSu dhAraNI strI. (dhAryate zarIramanayA, dhR+Nic+lyuTa+DIp) yadambudaiH / abhivRSTamidaM toyaM sAmudramiti saMjJitam / / sthi25j, nI, zree, pati, mauddhonI. se. maMtra.. gAGgaM jalaM svAdu suzItalaM ca rucipradaM pittakaphApahaM | (strI. je. prA. dhAraNI) agiyAramA tIrtha.52bhuNya Page #363 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1170 sAdhvI, aMdhakavRSNi rAjAnI rANI, ziva rAjAnI e nAmanI rANI, zreNika mahArAjAnI rANI, dhAraNa DaranArI.. zabdaratnamahodadhiH / dhAraNIya tri. ( dhAri karmaNi anIyar) dhArA 42vA yogya, poSaNa karavA yogya. (puM.) te nAmano eka muMha dhAraNIyayantra na. ( dhAraNIyaM yantram) dhAraNa karavA yogya taMtra, yaMtra. dhArA 42vAnA dhAraya, dhArayat, dhArayitR (dhAri+Na/ dhAri+zatR-tRc) dhArA 42nAra- tvaM hi dhArayitA zreSThaH kurUNAM kurusattama ! - mahA0 5/95/8 / dhArA 42tu, vADegAra, -bhAhItagAra, poSaNa ratu. dhAriyitrI strI. ( dhAri tRc GIS ) pRthivI.. dhArayiSNu tri. (dhR + Nic + iSNuc ) svabhAvavALuM. dhArayiSNutA strI, dhArayiSNutva na. ( dhArayiSNorbhAvaH tal TAp-tva) dhArAzIvapa. dhArayu tri. ( dhAramabhiSavamicchati kyac vede na dIrghaH dhArayurdhArAvAn matvarthIyo yuriti bhASye ) dhArAvANuM, abhivarSaNanI icchAvALuM. dhAravAka tri. ( dhAryate dhAri karmaNi ac dhAro dhAryo vAkaH stotraM yena) stotra dhAraNa 42nAra Rtvi vagere. dhArA strI. ( dhAryante azvAH yayA, dhR+ Nic + aG) ghoDAnI kheDa prahAranI gati -avyAkulaM prakRtamuttaradheyakarma dhArAH prasAdhayitumavyatikIrNarUpAH zizu0 5 /60 / (strI. dhAryate anayA atra vA, dhAri + aG) nahI, vRSTivarasAha, thAUDAnI gherAvo, pAradhi, sainyanI jaya ragha saMtati - utpapAta tato dhArA vAriNo vimalA zubhAmahA0 6 / 118 / 24 | pAtranu sADu, rathanuM ya - AbhAti velA lavaNAmburAzerdhArAnivaddheva kalaGkarekhA-raghu0 13 / 15 / guzano utrSa, parvatanI DhaNatI jAU, giriri, nyAya, varasAhanI dhArA -sahasrAkSaM zatadhAramRSibhiH pAvanaM kRtam - yAjJa0 1 / 280 / - AbaddhadhAramazru prAvartata daza0 72 / jaDUga vagerenI dhAra tarjitaH parazudhArayA mama- raghu0 11 / 78 / -dhruvaM sa nIlotpalapatradhArayA zamIlatAM chettumRSi-rvyavasyatizAkuM0 1 / khAja3, DIrti, sarajAmA, dharma, lo4rAnI rAjadhAnI, AMbalInuM jhADa, vanaspati gaLo, vanaspati kSIra-DADalI. [ dhAraNIya- dhArAvani dhArAkadamba puM. ( dhArAkAlopalakSitaH kadambaH) varSAANamAM jene phUla Ave che tevuM kadaMba vRkSa. dhArAgRha na., dhArAvArikalayana puM. (dhArAyantrayuktaM gRham / jai. prA. dhArAvAriyaleNa) huvAzavANuM ghara. dhArAGkura puM. (dhArAyA aGkura iva) jArI varasAcha, sUkSma dRSTi kaNa, varasAdano karo, zatrune halako gaNI senA sahita tenA upara AkramaNa karavuM te. dhArAGga puM. (dhArA aGgamivAsya) talavAra, te nAmanuM tIrtha sthAna. dhArATa puM. (dhArAyai aTatIti, aT + ac dhArayA aTati vA) bhAta, japaiyo, ghoDI, azva, mahonmatta hAthI. (puM. dhArAM aTati varSaNIyatvena prApnoti) bhegha. dhArATI strI. (dhArATa striyAM jAtitvAt GIS ) yAta pakSizI, ghoDI. dhArAdhara puM. (dhArAyAH dharaH, dhR + ac yadvA dhArAM dharati iti) bhedha- re dhArAdhara ! dhIra ! nIranikaraireSA rasA nIrasA zeSA pUSakarotkarairatikharairApUri bhUri tvayA / ekAntena bhavantamantaragataM svAntena saMcintayan AzcaryaM paripIDito'bhiramate yaccAtakastRSNayA -uttaracAtakASTake / taravAra. dhArAdhruva na. (dhArAyAH dhruvam) dvinArI, DoI vastunI sImA agara DinArI- sa nIlotpalapatradhArayA zamIlatAM chettumRSirvyavasyati - zakuM0 1 198 / dhArAdhvani puM. (dhArAyAH dhvaniH) varasAhanI dhArano avAja, talavAranI dhArano avAja. dhArAnipAta, dhArApAta puM. (dhArAyAH nipAtaH /dhArAyAH pAtaH) pAzIno pravAha, varasAha, pAzInI dhAranuM paDavu, talavAranI ghAranuM paDavuM dhArApAtaistvamiva kamalAnyabhyavarSan mukhAni' - meghadUta0 / dhArApUpa na. (dhArAkhyam apUpam) kheDa bhatano bhAsapUDo, apUpa. dhArAphala puM. (dhArA asidhAreva phale'sya) manavRkSa. dhArAyantra na. ( dhArAyAH jaladhArAyAH prasravArthaM yantram ) hu~vArI, jayantra dhArAla, dhArAvat tri. ( dhArA asti asyA sighmA0 lac / dhArA + matup ) dhAravANuM, dhArAvANuM, tIkSNa jaga vagere. (avya. dhArA tulyArthe vat) dhArAnI peThe. dhArAvani strI. (dhArAyAH avaniriva) vAyu, pavana. Page #364 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhArAvara-dhArmapata shbdrtnmhoddhiH| 1171 dhArAvara puM. (dhArayA jaladhArayA AvRNotyAkAzam / varAH / dhAribhyo jJAninaH zreSThA jJAnibhyo vyavasAyinaHvR+ac) bhegha. manu0 12 103 / 424442, hevA.682, dhAravANu, aMthanA dhArAvarSa puM. dhArAvAri na. (dhArayA santasyA avicchedena arthane, ghA278 42nAra. -granthatAtparyajJaH / (puM.) vrssH| dhArAyAH vAri) dhArA 2sA6, mAvichina pI.suvRkSa. vRSTi, te nAmano eka rAjA, dhArAthI paDatuM pANI. dhAru tri. (dhayati pibatIti, dheTa pAne ruH) pInAra, dhArAvArika tri. (jai. prA. dhArAvAriya) yAM dhArAthI. pIvAna svabhAvAmu -vatso dhAruriva mAtaraM taM pANI paDatuM hoya te phuvAro vagere. pratyagupapadyatAm-atharvavede 4 / 18 / 2 / ghAvavAnA dhArAvAhika, dhArAvAhin tri. (dhArayA santatyA vahati, abhyAsavALuM. vaha+Nini ka/ dhArayA santasyA vahati, vaha+Nini) | dhArezvarI strI. (dhArAyAH tannAmapuryAH IzvarI) ghAsa dhArApUrvaka eka sAthe vahetuM, saMtati vaDe paDanAra, nagarIta. nAmanI meM hevI- "adya dhArA nirAdhArA krame krame eka sAthe pedA thatuM, gRhItane grahaNa karanAra. bhojarAje divaMgate'"-bhojapraba0 / / dhArAviSa puM. (dhArAyAM viSasya yadvA dhAraiva viSamiva dhAroSNa na. (dhArAyAM dohanena nirgamakAle uSNam) tarata. yasya prANanAzakatvAt) aisii. tasavAra. ghoDeguM dUdha, 578. zeunuM dUdha- "dhAroSNaM tvamRtaM dhArAsampAta, dhArAsAra puM. (dhArANAM sam samyakpAto payobhramaharaM nidrAkaraM kAntidam / vRSyaM bRMhaNamagni ytr| AsaraNaM AsAraH, sR+ghaJ dhArAyAH AsAraH) vardhanamati svAdutridoSApaham"-rAjanirgha0 / bhUzaNadhAra 12sate. mahAvRSTi -dhArAsArairmahatI dhArtarAjJa puM. (dhRtarAjJo'patyaM pumAn aN) dhRta.2.2. vRSTirbabhUva-hito0 3 / -dhArAsaMpAta AsArastritayaM cApi 28%Ano putra. kutracit-zabdaratnAvalI / dhArtarASTra puM. (dhRtarASTrasyApatyaM pumAn aN) huryodhana dhArAsnuhI strI. (dhArAyutA snuhI) 35 pAravANo. thora. vagaire dhRtarASTra 2nA putra. - lAkSAgRhAnalaviSAnasabhAdhArikA (srii|) ghaDI. nA. 1, 7 kSAnI 2.5 ghaDI.. pravezaiH prANeSu vittanivaheSu ca naH prahatya / (srI. jai. prA. dhAriA) ghA29. 2nArI strI. AkRSTapANDava vadhUparidhAnakezAH svasthA bhavanti dhAriNI strI. (dhArin+DoS) pRthvI, zAmajAna 13, mayi jIvati dhArtarASTrAH-veNIsaMhAre 1 / (puM. dhRtarASTravaMze 14 heva. strI -zacI vanaspatI gArgI dhUmrorNA bhavaH aNa) dhRtarASTra nAmAnA sapanA vaMzama utpanna rucirAkRtiH / sinIvAlI kuhU rAkA tathA cAnumatiH thayeka nAgavizeSa. (puM. dhRtarASTre surAjadeze bhavaH zubhA / / AyatirniyatiH prajJA selA velA ca nAmataH aNa) tu 5 // bhane AjI yAMyavANo sa. . etaccaturdaza proktA dhAriNyo devayoSitaH-vahnipurANe / niSpatanti dhArtarASTrAH kaalvshaanm-diniipRsstthedhaa2|| 72nArI, poSa, 12nArI. (strI. jai. prA. veNI0 1 / 6 / dhAriNI) mithilAnA tizata25% nI 250, 8- dhArtarASTrapadI strI. (dhArtarASTrasya haMsabhedasya pAda iva 25% nI. 27, paNa 25% na. 207k nAma, sague pAdo mUlAmasyAH GIS padbhAvazca) sa56 namAnI strI, rUpI rAjAnI rANInuM nAma, aDhAramA jaina tIrthakara | latA vanaspati. sAranAtha TananI. sana adhiSThAtrI hevI, yaMpA dhArtarASTrI strI. (dhRtarASTrasyApatyaM strI. GIp) dhRtarASTranI nagarInA jitazatru rAjAnI rANInuM nAma. putrI ane duryodhananI bahena duHzalA. dhArita tri. dhAritaka na. (dhR+Nic kta/dhArita svArthe dhAtraya puM. (dhRtAyAH apatyam Dhak) dhRtA nAmanI. ka) paa29|| 42j, ghAre (na.) azvanI meM tanI strIno putra. gati. dhArma tri. (dharmasyedamaN) dharma saMoil, dhanu. (tri. dhArin tri. (dhAratIti, dhR+Nini dhAra RNamastyasyeti ___ dharmaprAcurye aN) dharmamaya. in vA) ghA295 42nA2 -pAdAmbhoruhadhAri0- dhArmapata puM. (dharmapaterapatyam aN) dharmapatino putra gIta0 12. / ajJebhyo granthinaH zreSThA granthibhyo dhAriNo | (tri. dharmapateridam aNa) dharmapatinu, dhapati. saMdhI.. Page #365 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1172 shbdrtnmhoddhiH| [dhArmapattana-dhikkAra dhArmapattana tri. (dharmapattane bhavaH aN) dharmapattana // 2i | dhAvat tri. (dhAv+zatR) 12tra. vagaire. dhAtuM, vI . thanA2. (na.) meM tano. sugaMdhA pahA -"kolaka / " doDatuM, sApha karatuM, svaccha karatuM. dhArmika tri. (dharma ma caratIti. dharma veda tacchAstramadhIte | dhAvana na. (dhAva bhAve lyaTa) gathI houna -grAme grAme vA Thaka) dhana pAya20 72nA2. dharmazAla, bhaniSTha, sthitairazvairdhAvanaM pratiSiddhavAn-rAjata0 1114 / 2.5 ghamAtmA "na dharmo dhArmikairvinA"-ratnakara0 zrA0 / gamana, dhoj, zuddha 42-"(dhAvanodyuktamanasAm'-jIva0 dhArmikya na. (dhArmikasya bhAvaH yak) dharmazAlapaj, ca0 kA0 / (puM. dhAva+lyu) saMdeza vagere 486ii ghAnaSTha5. laI janAra kAsada vagere. dhArmiNa na. (dharmiNAM samUhaH aN inaH prakRtibhAve na dhAvani, dhAvanikA, dhAvanI sro. (dhAv bAhulakAt lopaH) dhArmiIno samUDa, dharmapANanAmA.no. samUDa. ani/ dhAvani svArthe ka TAp / dhAvani vA GIp) dhArmiNeya puM. (dharmiNyAH apatyaM Dhak) dharmiya. strInI. bhoriMgaNI nAmanI vanaspati, pRzniparTI nAmanI putra. vanaspati, dhAvaDI nAmanI vanaspati. dhAAyaNa puM. (dharmyasya gotrApatyaM phaJ) yA bino dhAvamAna tri. (dhAv zAnac) dhotuM, sAI 72tu, vegathI. __gotra. choutuM - "vanaM prati dhAvamAnAnAM pratipakSapArthivAnAm'. jIva0 ca0 kA0 / dhArya tri. (dhriyate iti dhR+Nyat) paa24|| 42 // yogya. -dhAryaM navaM vasanamIzvaravipratuSTau- samayapradIpe / dhAravA dhAvalya na. (dhavala+SyaJ) sahI, zvetatA. yogya. -"dhAryaH kathaMkAramahaM bhavatyA viyadvihArI dhAvita tri. (dhAva+kta+iTa) choeM, -eSastviti to mUDhI dhAvitau so'pi pAduke- kathAsaritsA0 / vasudhaikagatvA'-naiSadha0 / dhAryamANa tri. (dhR+jJAnac) 1 / 248 28tuM. svaccha kareluM - zuddha kareluM, dhoyeluM, zatru upara caDhAI karI gayeluM. dhAryamANatA strI., dhAryamANatva na. (dhAryamANasya bhAvaH dhAvita, dhAvin tri. (dhAva+tRc/dhAv Nini) dhAna, __ tal TAp-tva) ghA245 42 // yogya... sAI 42nAra, vegathI. hounA2. dhArTa tri. (dhRSTa+aN) dhRSTa pusamA 568 thayesa.. dhAsas puM. (dadhAti pRthivImiti, dhA+asun suT ca) dhASrya (dhRSTasya bhAvaH karma vA SyaJ) dhRSTatA, dhRSTayAM, parvata. pragalamaj, nirma%84j, mahalI. dhAsi puM. (dhArayati prANAn dhA+asi) mana.. dhArNaka na. (dhRSNornRpasya apatyam) pRSY200 putra dhi. (tudA. para. saka. aniT-dhiyati) yuveta. hI, dhAva (bhvA. ubha. seTa-dhAvati, dhAvate jave zuddhau. viziSTa Doj, ghara, dhaa25| 72. aka. zuddhIkaraNe saMmArjane ca saka.) 4j, gamana dhik avya (dhakk nAzane dhA dhAraNe vA bAhu0 Dikan) 52, vegathI. hou -adyApi dhAvati manaH-caurapa0 apamAnabhaya zabda vaDe bhaya utpanna karavAmAM niMdAmAM 36 / - dhAvantyamI mRgajavAkSamayeva rthyaaH-sh018| bhane ti22782ma rAto avyaya -dhik tAM ca taM gacchati puraH zarIraM dhAvati pazcAdasaMstutaM cetaH- ca madanaM ca imAM ca mAM ca-bhartR0 2 / 2 / -dhigimAM za0 134 / zuddha thaj, zuddha 42j -dadhAvadbhistatazcakSuH dehabhRtA-masAratAm-raghu0 850/- dhigAH kaSTasaMzrayAH sugrIvasya bibhISaNaH / vidAM cakAra dhautAkSaH sa -paJca0 1. / mantima dusarana samayamA varAtI ripuM khe nanadaM ca bhaTTi0 14 / 50 / sAI 2j. zikSau "dhigastu tRSNAtaralaM bhavanmanaH / " dhAvaka puM. (dhAvati vastrAdikaM mASTi, dhAv+Nvula) | dhikkaraNa na. (dhikR+ lyuTa) CIR, ti2272.. dholI, te. nA. . vi- zrIharSAderdhAvakAdInAmiva dhikkAra puM (dhikkriyA strI. (dhikkR+ghaJ athavA yazaH- kAvya0 / -prathitayazasAM dhAvaka-saumillakavi- dhik ityasya kAraH karaNam / dhigityuccAraNameva putrAdInAM prabandhAnatikramya-mAlavi0 1 / (tri. dhAvati kriyA) apamAna, ti2272, niMha, maniyAramAthI vanAdikaM mASTi, dhAv+Nvul) vastra vagaire. sAI paMdaramA kulakaranA samayamAM vaparAtI daMDanIti, 72nA2 dhonAra, zIghragAmI, hounA2. dhikkAranI zikSA. Page #366 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhikkR-dhIguNa] shbdrtnmhoddhiH| 1173 dhika (prA. sa. ubha. sa. aniT-dhikkaroti) [.OM2j, | dhiS (juho para. seTa-didheSTi (vaidikaH) nA6 42al, ti2272j, naM. ___ 06 42vI, savA 42vI. dhikRta tri. (dhikR+kta) OMi28., ti22412 38., dhiSaNa puM. (dhuSNoti prAgalabhyaM dadAtIti, dhRS+kyu apamAna. 28, niMhI 528 - dhigastu tvAM iti dhRSAdezazca) spati, surAyArtha (na. dhRS lyuT kRtaH zabdito dhikkRtaH-bharataH / dhiSAdezaH) sthAna, 4. dhikSa (bhvA. AtmA. aka. seTa-dhikSate) hIuag, dhiSaNA strI. (dhRSNoti anayA karaNe lyu dhiSAdezaH) saNauaj, pragaTa 42j, sa., veza. pAmako, (r)aj zuddhi, stuti, ausl., sarasvatI, pRthvI, (strI. dvi. a. / va.) sva0 sane pRthvI, dhAvA bhUmi. dhigjAtika puM. strI. (je. prA. dhijjAiya) kSudra L. dhiSaNAdhipa, dhiSaNAdhipati, dhiSaNApati puM. dhigjIvita na. (jai. prA. dhijjIvita) (2pAtra (dhiSaNAyAH adhipH| adhipatiH/ patiH) spati, ___(r)vana. suzayArtha. dhigdaNDa puM. (dhigiti daNDaH) ti224835. 17zikSA. | dhiSTya, dhiSNya na. (dhiSNya nipAtanAt Nasya TaH/ dhigadhikkAra paM.. dhigadhiga avya. (jai. prA. dhiddhikkaar| dhRSNoti pragalmo bhavatIti dhRS+Nya nipAtanAt sAdhuH) jai. prA. dhidvI) viza6thI. atizaya ti22412 mAna, surAyAya (dhRSNoti pragalbho bhavatIti, dhRS+Nya 2vo ta, gharavAyaOM za6. RkArasya ca ikAraH) sthAna, nakSatra - na bhaumAnyeva dhigvaNa (puM.) manu. 498. me. [saM.42. sivizeSa. dhiSNyAni hitvA jyotirmayAnyapi-raghu0 3 / 30 / 52 dhita tri. (dhA kta chAndaso na hi) bhUsa, sthApeTa, -svarge loke zvavatAM nAsti dhiSNyamiSTApUrti krodhavazA dhAraNa karela. haranti- bhAga0 2 / 1 / 30 / sva., 6to meha, dhiti strI. (dhi dhRto ktin) dhAra 72. sAni.ti, (. dhRSNoti pragalbho bhavatIti dhRS+Nya dhipsa tri. (dambhitamicchaH, danbha+sana iDabhAvapakSe 'dambha nipAtanAt sAdhuH) bhanina, susayArya. (puM.) zuyAya, icca abhyAsalopaH" tataH u) hama 26 27nAra, zati. (puM. dhiyaM buddhyupahitaM dehaM uSNanti uSNIkurvanti 614 // 27||2-"bhuuystN dhipsumAhUya rAjaputraM uSa dAhe nipAtanAt yat NuDAgamaH dhAtvAdilopo didambhiSuH"-bhaTTi0 9 / 33 / pade hrasvaH) bhani., uuubhimAnI. heva. (tri. dhiSNyaM dhiyasAna tri. (dhArage vede bAhu0 asAnac kicca) sthAnamarhati yat yalopAllopau) sthAnane yogya, stutina dhAraka, dhAraNa karanAra. yogya. (na. dvi. va.) svasa bhane pRthivI- 'rodasI' dhiyAMpati puM. (dhiyAM patiriva a. sa.) spati, dhiSNyA strI. (dhiSNya+TAp) tA. vizeSa. 650no surAyA, jinendra heva, AtmA. meha-dhiSNyolkAzanividyattArA iti paJcadhA bhinnAHdhiyAyat tri. (I kAntau [icchAyAm] zatR yan dhiyA bRhatsaMhitAyAm / __yan alu0 sa.) bhane 627tuM. dhI (divA. A. sa. aniT-dhIyate) sanA62-ti22412 dhiyAyu tri. (dhi dhAraNe dhIyate jJAyate'nayA dhi vA. 52 -dhIyate khalaM lokaH-durgAdAsaH / mArAdhanA karaNe za dhiyA tAM prajJAmAtmanaH icchati kyac) 42vI, mAdhAra tharbu. potAne buddhi icchanAra. dhI strI. (dhyai cintane bhAve kvip samprasAraNaM ca) buddhi, dhiyAvasu tri. (dhiyA karmaNA vasu yasmAt vede a.sa.) . - dhiyaH samagraiH sa guNairudAradhIH-raghu0 2 / 30 / ___sa.2svatI. hevI, vADevA. -ghRttiH kSamA damo'steyaM zaucamindriyanigrahaH / dhIvidhA dhiva (svA. para. saka. seTa idit sArvadhAtuke dhi satyamakrodho dazakaM dharmalakSaNam-manu0 692 / me. Adeza:- dhinoti) prasana 2, tRpta 42, -pazyantI __ mAnasi. vRtti, masti, mArAdhanA, Una, mana, bha.. cAtmarUpaM tadapi vilulitasragdhareyaM dhinoti-gItago0 / dhIkSa (bhvA. Atma. seTa-dhIkSate) ZIkSA mApadI.... 12 / -dhinoti nAsmAJjalena pUjA tvayA'nvahaM tanvi ! dhIguNa puM. (dhiyaH guNaH) zuzrUSA, zravaI, ASL, / 29, vitanyamAnA-nai0 8 / 971) 4. UhApoha, vicAra, vitarka, tattvajJAna Adi buddhinA Page #367 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1174 shbdrtnmhoddhiH| [dhIta-dhIvara gur| - zuzrUSA zravaNaM caiva grahaNaM dhAraNaM tathA / | dhIrapatra tri. (dhIraM manoharaM patraM yasya) suM62. 56vAj. udApohArthavijJAnaM tattvajJAnaM ca dhIguNAH-kAmandakaH / dhIrapatrI strI. (dhIrapatra striyAM GIp) dharaNIkanda' nAmanI dhIta tri. (dhe+kta) bhArAdhe, manA62 43, pIdhe... . 66. dhIti strI. (dheTa pAne+kina) pAvaM, pipAsA, tarasa, dhIraprazAnta, dhIralalita (puM.) saahity.2||22. prasiddha anA62, mArAdhanA magadI. me. nAyano meha-('nizcinto mRdunizaM kalAparo dhIda tri. (dhiyaM dadAti, dA ka) buddhi mApanA2. dhIralalitaH syAt'-sAhi0 da0 68 / dhIdA strI. (dhiyaM dadAti, dA+ka+TAp) anyA, buddhi, | dhIralalitA (strI.) te. nAbhe po 2012no me . ___ manISA. dhIraskandha puM. (dhIraH bhArasahaH skandho yasya) 5o. dhIndriya na. (dhIjanakamindriyam) sparzana, 2sanA, Aut, dhIrA strI. (dhIra+TAp) dhI204vAjI strI., viduSI, paMDitA, yakSu, 498, me. pAyAnendriya -manaH karNastathA netraM kAkoli nAmanI vanaspati, mAlakAMkaNIno velo, rasanA ca tvacA saha / nAsikA ceti SaT tAni sAhitya prasiddha mAninI madhyA, pragarbhA nAyikA, dhIndriyANi pracakSate / - "sparzanarasanaghrANacakSuH - kAvya-nATakamAM varNavelI nAyikA potAnA pati ke zrotrANi'-tattvArtha0 / premI sAthe ISya batAvatI hovA chatAM, tenI hAjarImAM dhImat puM. (dhIH prajJA'styasya matup) buddhimAna, paMDita, potAnI bAhya bhAvamudrAthI potAno roSa pragaTa thavA vidvAn -svAyaMbhuvo manuImAnidaM zAstramakalpayat heta. nathI. -- vyaGgyakopaprakAzikA dhIrA-rasamaJjarI / manu0 1 / 102 / (pu.) spati, surAyA, vazIno dhIrAdhIrA strI. (dhIrA ca adhIrA ca) sAhitya prasiddha se putra. me nAyino me - (vyaGyAvyaGyakopaprakAzikAdhImatI srI. (dhImat striyAM GIp) suddhimAna, strI, rasamaJjarI / "dhIrAdhIrA tu solluNThabhASitaiH , viduSI.. khedayedamum"-sAhi0 da0 / dhIr (dhIr avajJAyAm nityamavapUrvako'yam, curA, ubha. dhIrAvI srI. (dhIramavati, av prINane+aN+ GIp) saka. seTa-avadhIrayati-te) azA 42vI., ti22412 / sIsamarnu u. dhIrodAtta puM. (dhIraH udAttaH) te. nAmanI sAhitya 42vI. dhIra (avya.) sADasa.pUrva, dRDhatAthI. (tri. dhiyaM rAti / prasiddha me. nAya - "avikatthanaH kSamAvAn atigambhIro mahAsattvaH / stheyAn nigUDhamAno dhIrodAtto rA+ka dhiyaM Izyati, Ir+aN vA) dhairyavAj - dhIrA saMta rantyApadam -kA0 175 |-vikaarhetau dRDhavrataH kathitaH"-sAhi0 da0 66 / / sati vikriyante yeSAM na cetAMsi ta eva dhIrAH dhIroddhata puM. (dhIrazcAsau uddhatazca) sAhitya prasiddha eka nAyaka, je zUravIra chatAM abhimAnI hoya - kumA0 1 / 52 / mayaMya. eurj, yatura- dhRtezca dhIraH "mAyAparaH pracaNDazcapalo'haMkAradarpabhUyiSThaH AtmazlAsadRzo vyadhatta saH-radhu0 3 / 10 / sthi2vitta , ghAnirato dhIredhIroddhataH kathitaH sA0 da 0 67 / svacchaMdI, uta, vANu, vinayavANu, manoDa2, (tri.) dhairyauj, mane. ddhata -"dhIroddhataH pApakArI suM62 - dhIrasamIre yamunAtIre vasati vane vanamAlI __vyasanI pratinAyaka:"-sAda0 / gItago0 5 / gaMbhIra, sAvadha. (puM. jai. prA. dhIra) | dhIroSNina (pu.) te. nA. ma. vizvava. 52mAtmA niva, gaegharava. (na.) 322, vanaspati dhIryya tri. (dhIre bhavaH yat) Ayara, u25o. pRSTha2 bhUjI. (puM.) basi2%1, Sama nAmanI bhASApa, | dhIlaTi (TI) strI. (dhiyA baddhyA laTati bAloktyA cidAbhAsaddhArA buddhi-vRttino preraka cidAtmA, ___mohayati, dhI+laTa+ in) hI , putrI. dhIratA strI., dhIratva na. (dhIrasya bhAvaH tala TAp-tva) | dhIvata, dhIvana tri. (dhI+matupa masya vaH vede/dhyai dhI259, gherya- prAgalbhyaudAryamAdhuryazobhAdhIratva- | ____ kvanip saMprasAraNaM ca) buddhivANu, dhyAnavANu, bhavANu. kAntayaH / dIptizcAyatnajA bhAvahAvahelAH sriyo'GgajA:- | dhIvara paM. (dadhAti matsyAna, dhA+Svaracapratyayena nipAta hemacandraH / pratyAdezAnna khalu bhavato dhIratAM kalpayAmi nAt sAdhuH) bhacchImAra -mInasajjanAnAM tRNajalasaMtoSamegha0 144 / paMuita5j, ayaMyaaj. vihitavRttInAm / lubdhaka dhIvarapizunA niSkAraNa Page #368 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhIvarI-dhuvakila] vairiNo jagati bhartR0 2 / 61 / "ghnato'pi karSakAduccairaghnannapi dhIvara: " - sAgAradharmA0 / (na.) somaMDa, sohu~, ( tri. dhiyA vara : uttamaH) buddhi vaDe uttama zreSTha. dhIvarI strI. ( dhIvara + GIS, dhI+van + GIp razcAntAdezaH ) zabdaratnamahodadhiH / mAchI mAranI strI, buddhivANI, dhyAnavANI, durbhavAnI, mAchalI rAkhavAno karaMDiyo. dhIzakti strI. ( dhiyaH zaktiH) buddhinI zakti, buddhino guza " dhIguNa" zabda dukha. dhIsakha, dhIsaciva, dhIsahAya puM. (dhiyaH sakhA sahAyaH Tac / dhiyi buddhau mantraNAdau sacivaH / dhiyaH sahAyaH ) maMtrI, pradhAna, saddadbuddhi ApanAra saciva, maMtrI, pradhAna dhu (svA. ubhaya: aniT - dhunoti, dhunute ayaM dIrghAnto'pi ) upa a., pAvasa. " dhUnoti campakavanAni dhunotyazokam ' - kavirahasya 0 / (strI. dhu kampane, bhAve Du) 'bhyavuM, usAvaI. dhukSU (bhvA. A. seT-aka-dhukSate) va, hIyavu, saNagAva, thADI dhuM, useza pAmavo. dhukSa puM. (dhukSU ac pRSo. sAdhuH) kheDa bhatanuM pakSI.. dhukSA strI. (dhukSa striyAM TAp) kheDa bhatanI pakSiNI. dhuta tri. (dhu+kta) tyAga Dare, choDesuM tIvravegadhutamArgavRkSayA pretacIvaravasA svanograyA / abhyabhAvi bharatAgrajastayA vAtyayeva pitRkAnanotthayA - raghu0 ??RE | gouda, sudg, sadg. (7. A. H. dhuya) saMyamanuM anuSThAna, mokSa, durbha. dhuna tri. (dhUnayati dhuni ac pRSo.) pAvanAra, lAvanAra, dhuvanAra. dhunana na. ( dhun + lyuT ) upana, sAvavuM, zAsana . dhunAna tri. (dhu + zAnac ) ghuNavatuM pAvatuM yatu. dhuni, dhunI strI. (dhunoti vetasAdIn dhu kampane bahula vacanAt ni sa ca kit / dhuni vA GIS) nahI- cittaM niyaccha hRdi karNadhunIM ca citte bhAgavate 4 / 29 / 55 / (puM.) te nAbhe kheDa asura, sAta bharutamAMnI kheDa bharata. (tri dhunoti dhu ni) dhulavanAra, impAvanAra, halAvanAra. dhunInAtha, dhunIpati puM. (dhunyAH nAthaH / dhunyAH patiH) sAgara, samudra, hariyo 1175 dhundhu (puM.) te nAbhe kheDa mahAn asura- madhu nAmanA rAkSasano putra hato. dhundhumAra puM. ( dhundhuM tannAmakaM rAkSasaM mArayatIti, mAri + aN ) dhundhu nAmanA asurane bhAranAra kheDa rAjA-kuvalAzva nAmano rAjA - sa evamukta rAjarSiruttaGkena mahAtmanA / kuvalAzvaM sutaM prAdAt tasmai dhundhunivAraNe- harivaMze 11 / 39 / indragoya nAmano DIDI, gharano ghUmADI, garojI.. dhunvat, dhunvAna tri. (dhu zatR/dhu + zAnac ) usAvatuM, bhAvatuM, ghugAva. dhur strI. (dhurva + kvip) aMtA bhAra - tena dhUrjagato gurvI saciveSu nicikSipe-raghu0 1 / 34 / 2thanI dhoMsarI, ratha vagere vAhanano agrabhAga, pIDA, duHkha, gaMgA nahI, dhana. (na.) aya- apAMzulAnAM dhuri kIrtanIyAraghu0 2 / 2) bhAga. (tri.) hiMsa. dhura puM. (jai. prA. dhura) se nAmano 4drabho graha. dhurandhara, dhurINa, dhurIya, dhurya tri. (dhurAM dhArayati dhuraM vA dharatIti vA, dhR + khac khaci hrasvaH mum ca / dhuraM vahatIti, kha / dhuramarhatIti cha/ dhuraM vahatIti yat) bhAravahana 42nAra jagaha vagere -tAmekatastava bibharti gururvinidrastasyA bhavAnaparadhuryapadAvalambI- raghu0 5 /66 / varNyastu dhuryo mahatAM saMsthityAdhyAtmazikSayA-bhAgavate 4 / 22 / 49 / 25 ma DaravAmAM samartha, zreSTha RSabha nAma auauSadhi, viSNu (puM.) -dhurandharo dhurINazca dhaureyadhUryadhUrvahAH / yatra kAmparathasyApi lAGgalyApi vA dhuram-zabdaratnAvalI / dhavavRkSa, sAhitya rAbhano te nAme eka maMtrI. dhurA strI. (dhur kvip TAp) 2tha, gADA vagerenI ghUMsarI, ghoMsarI, bhAra-DAryabhAra. dhurv (bhvA. para saka. seT - dhUrvati) hiMsA 42vI, bhArI nAMjavu. dhurvI (strI.) ratha, gArDa vagerenI ghoMsarI. dhuvaka tri. (dhU+kvan) garbha pADanAra. dhuvakA strI. ( dhavati punaH punaruccAraNena gItaM kampayatIva, dhU kampane kvun) kheDa bhatanI gIti-dhruvapa dhuvakin tri. (dhuvaka caturarthyAM in) dhuvanI sabhIpano pradeza vagere. dhuvakila tri. ( dhuvakaH astyasyasya +ilac) dhuvaDavANuM Page #369 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1176 shbdrtnmhoddhiH| [dhuvana-dhUpamudrA dhuvana puM. (dhavatIti, dhu+kyun) bhanina, mA -ye yajJe | dhUtapApa tri. (dhUtaM tyaktaM pApaM yena) 20. 55no dhuvanaM tanvate-zatapatha0 1312 / 8 / 5 / yitrAnu u. tyAga karyo hoya te. (tri.) pAvanA2, dhuvanA2- " (ayamaJcati | dhUtapApA strI. (dhUtaM tyaktaM pApaM yayA TAp) va zi22 paJcazarAnucaro navanIpavanIdhuvanaH pavanaH"-sAhi0da0 / nAmanA munithI zuci nAmanI apsarAne peTe pedA dhuvitra na. (dhUyate'nena dhU+itra) bhani prahIta. 4218 | yedI putrI.. bhATe bhRzaya vagerethA janAvado yAzisono paMjI, | dhUtA strI. (dhU+kta+TAp) patnI, mAyA. tADachAno paMkho. dhUti strI. (dhU striyAM ktin) sAva., aj, dhUuaj, dhustura, dhustUra puM. (dhUstUra pRSo./dhunoti kampayati yogarnu me aMga. cittaM sevanena, dhu kampane UraH stuTa ca) dhatUrAna dhUna tri. (dhU+kta lvAdi0 tasya na) dhUesa, veta, OM3, dhaMtUrI -arkakSIraM snuhIkSiraM tathaiva kAlahArikA / sAvesa, tyAga resa. karavIrakadhUsturau paJca copaviSANi tat- vaidyakabhaiSajya- dhUnaka puM. (dhUnayati saMdhukSayati agnimiti, dhU+Nic dhanvantarigranthe / ) Nvul) yakSa55, rA. (tri. dhUnayatIti kampayatIti dhU (bhvA. ubha. veTa sa.-dhavati/curA. ubha. sa. seTa dhU+Nic+Nvula) dhUvana2, pavanAra, sAvana.2. dhUnayati-te) dhuvaj, Saj -"vAyuvidhUnayati / dhUnana na. (dhU Nic bhAve lyuTa) dhUvag, bha kezarapuSpareNUn" kaviraha0 (tudA. para. sa. seTa kurvANA bhaktizIlazrIniSedhaM mUrdhadhUnanaiH-rAjatara0 6 / 12 / dhuvati) "yatkAnane dhuvati candanamaJjarIzca," - dhuvati dhUni strI. (dhU bhAve ktin lvAdi, tasya naH) aaj mAruto mAlatIlatAm / (svA. ubhaya. sa. seTa- te, pana. dhUnoti-dhunute) "dhUnoti campakavanAni dhunotyazokam / " dhUpU (curA. para. dIptau aka. dIpane saka. seTa(krayA. ubha. saka. seT-dhunAti, dhunIte) 5uaj dhUpayati) hI , 4500 42vI, 452 12j. (bhvA. sAva, dhuvaQ-"cUtaM dhunAti dhuvati para. seTa tApe. aka0, tApane saka.-AyantatvAdubhasphuritAtimuktam / - dhunIte bandhUkaM tilakusumajanmA | yapadamapi iti vopadevaH AyasyAprAptipakSe parasmaihi pavanaH-durgAdAsaH / padameveti-dhUpAyati, dhUpAyate) tApay, tA. dhU strI. (dhU+kvip) uaj d. dhUpa puM. (dhUpayati rogAn doSAn vA dhUp+ ac) dhUpa, dhUHpati puM. (dhuraH patiH aharAditvAt patyAdau Satvaratvo- -nAsAkSiranghrasukhadaH sugandho'timanohara:-kAlikApu0 padhmAnIyA vA) bhAra vaDevAma samartha. 68 maTha | gugaLa vagere sugaMdhI dravya saLagAvavAthI dhUka puM. (dhunoti vRkSAdIn, dhu+kan dIrghazca) vAyu, utpanna yeto dhubhAu, 6 55 -karpUraM kuSThamaguru 601, 14, du, lilA.. guggulurmalayodbhavam / kezaraM vAlakaM patraM tvagjAtIdhUkI strI. (dhUka sriyAM GIS) lidAsI. kozamuttamam / sarvametad ghRtayutaM dazAGgo dhUpa IritaH dhUta tri. (dhU+kta) dhu9visa, pAvela -dhUtodyAnakuvalaya- - padmottarakhaNDe / rajogandhibhirgandhavatyAstoyakrIDAviratayuvatisnAnatiktai dhUpaka tri. (dhUp+Nvul) 55 4282, dIpAvanA2, 4.52 marudbhiH -meghadUte 35 / 62 438, tyAga resa, taI 2nAra, tApanAra, tapAvanA2. (puM.) dhUpathI. ma.rela. 428. (na. jai. prA. dhuta) 'mAyArAgasUtra'naM 7 dhUpana puM. (dhUpayati saMdhukSayati, vahnimiti, dhUp+lyu) dhUtamadhyayana, 416 rana bha. (tri. jai. prA. yakSadhUpa, dhUpa-parIkSitAH striyazcainaM vyajanodakadhUpanaiH / dhUta) pUrvebAMdhera bha. veSArambhanasaMzuddhAH spRzeyuH susamAhitAH-manu0 7 / 219 / dhUtakalmaSa, dhUtakali tri. (dhUtaM kalmaSaM yena/ dhUta (na. dhUpa bhAve lyuTa) tapAva, dhU5. 42vo. kalilaM yena) 8 pApanA tyAga uyo Doya te. dhUpapAtra, dhUpabhAjana na. (dhUpAdhAraM pAtram/ dhUpAdhAraM (puM.) haina tIrtha.42, (na. 52mAtmA (-na mado __bhAjanam) dhUpiyu, dhU5 2javAna pAtra. nirmalaHzAntaH, nirdhUtAzeSakalmaSa:- jinasa0 / - dhUpamudrA strI. (dhUpapradAnArthaM mudrA) hevapUna aMga 35. 'namaH zrIvardhamAnAya nirdhUtakalilAtmane" rtnkrnndd0|| havana dhUpahana samaye batAnA yogya me. mudrA. Page #370 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhUpavAsa-dhUmasa shbdrtnmhoddhiH| 1177 dhUpavAsa puM. (dhUpena vAsaH sugandhikaraNam) dhU5. vaDe | dhUmaja puM. (dhUmAjjAyate, jan+Da) megha, nAgaramotha. sugandhI karavuM, dhUpanI sugaMdhI. dhUmajAGgaja na. (dhUmajasya meghasya aGga vajraM tasmAjjAyate dhapavakSa, dhapavakSaka, dhapADa paM. (dhapasAdhanaM vakSaH / dhapa vijakSAra vRkSa svArtheka/ dhUpasAdhanamaGgaM yasya) vihA2rnu vRkSa | dhUmadarzin tri. (dhUmaM dhUmAkRtiM pazyati, dRza+Nini) "saralavRkSa" tathA (na.) dhUparnu aMgA, 72655. pitta ane kaphanA prakopathI sarvatra dhUmADo jonAra dhUpAguru na. (dhUpAya sandhukSaNAya yadaguruH) dhU5. 42vA / rogA. bhATe guru-sasa2. dhUmadhvaja puM. (dhUmaH dhvaja iva yasya) agni -"kathamanyathA dhUpAyita t ri. (dhUpyate smeti, dhUp santApe+Ay dhUmopalambhAnantaraM dhUmadhvaje prekSAvatAM pravRttirupapadyetatataH ktaH) dhUpa. mA.sa. -pradIpaparidIpite sarvadarzanasaMgrahe cArvAkdarzane / yitrAnu, u. vividhadhUpadhUpAyite-tantrapramode / tAveda, tapesa, dhUmapa tri. (dhUmaM dhUmamAtraM pibati, pA+ka) ta5.zcaya[i. mArgathI thAkeluM. kevaLa dhUmADo pIne rahenAra. dhUpArha tri. (dhUpamarhati, arha +aNa, dhUpAya arhaH vA) 55 bhATe yogya, 75 mApavAne yogya. (na. dhUpAya dhUmapatha puM. (dhUmapracArArthaM panthAH a) dhUmA. na.30vAno adyate pUjyate, arha ghaJ dhUpAya aham vA) suj bhA[-.jI.yuMkaNe3. (puM. dhUmopalakSitaH panthAH a) zubha prApya pitayAna bhA[- "dhumamArga / " agara. dhUpika tri. (dhUpa+Than) dhU5 mApanA2. dhUmapAna na. (dhUmasya pAnam) vaidhAstra. prasiddha dhUpita tri. (dhUpyate sma, dhUpa+kta) tapAvela, 55 dhUmrapAnaThiyA -'dhUmrapAna" 0.31 3 &o pAvo te. sApa -(tato gandhapavitraM ca gRhItvA dhUpitaM budhaH- | dhUmapuSpA strI. (dhUma iva dhUmavarNa iva puSyavarNo yasyAH) haribhakti vilAse / ) bhAga vgairen| parizramathA thA. | me tanI vanaspati. dhUma puM. (dhUnIte, dhU kampe+mak) dhubhA. "dhUmadarzanato | dhUmaprabha tri. (dhUmasya prabhA iva prabhA yasya) ghumAusa vahni puruSa: nAnuminoti kaH"-jIva0 ca0 kA0 / jevA raMgavALuM. dhUmaketu-paMchaDIo tAro, ulkApAta, agnimAMdya sUcaka dhUmaprabhA strI. (dhUmasya prabhA iva prabhA yasyAH) 5iya eka vAyu, te nAme eka deza, vaidakazAstra prasiddha jJAnakArakanuM nAma, jemAM dhUmADA jevo prakAza rahe che, dhUmrapAna, te nmn| meDa vi. -haviH / dhUmADAnA aMdhakArathI bharelI dhUmaprabhA nAmanI naraka. zamIpallavalAjagandhI puNyaH kuzAnorudiyAya dhUmaH- | dhUmaprAza tri. (dhUmaM prAznoti pra+az+aN) tapazcayA rghu0-7|26| -dhUmajyotiHsalilamarutAM sannipAtaH kva vageremAM dhUmADo pIne rahenAra. meghaH-meghadUte 5 / dhUmamaya tri. (dhUma+mayaTa) dhUmAthI. vyApta, puSNadhUmaka (tri.) dhUmAthI vyApta. dhUmaluj. dhUmaketana puM. (dhUmaH ketanaM liGga yasyAnumAne) bhani dhUmamahiSI srI. (dhUmasya mahiSIva) 59., Gl6||2-nissprbhshc ripurAsa bhUbhRtAM dhUmazeSa iva dhUmaketanaH Dima. _raghu0 11 / 81 / utugraDa, mahAdeva.. dhUmayoni puM. (dhUma eva yonirutpattikAraNaM yasya) megha, dhUmaketu puM. (dhUmaH keturliGgamasya) 652. artha, dhUmAnI. nAgaramotha. janti vo me tano tAro -prabhAM samutsRjedarko dhUmaketustathoSmatAm-mahA0 1 / 103 / 17 / 6tyAta. dhUmala puM. (dhUmavadvarNa lAti, lA+ka) stuo tathA sAsa vizeSa, grahabheda, eka prakArano ghoDo. mizra 208. (tri.) 50ML bhane sAsa gavANu -api dhUmagandha puM. (dhUmasya gandhaH) dhUmAuna oil. madhukarI kAlimanyA virAjati dhUmalacchaviriva dhUmagandhi, dhUmagandhika na. (dhUmasyeva gandho'sya it raveAkSAlakSmI karairatipAtukaiH-naiSadhe 19 / 5 / samA./dhUmasyeva gandho yasya samAse it tataH svArtha | dhUmavat tri. (dhUma+matup) dhUmAvANu. (avya. dhUma kan) rohitatRNa - 3 tanu ghAsa.. (puM. dhUmena __ tulyArthe vat) dhUmA . gandhyate gamyate gandha+ in) agni. dhUmasa (puM.) sAganuM 3. Page #371 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1178 shbdrtnmhoddhiH| [dhUmasaMhati-dhUmraketu dhUmasaMhati strI. (dhUmasya saMhatiH samUhaH) dhUmAnI | dhUmitA strI. (dhUmo jAto'syAH) sUryana mana. 72vA samudAya. (puM. dhUmasya saMhatiryatra) megha. yogya eka dizAvizeSa. dhUmasI (strI.) zeta vagarano sahana hoTa -mAyAnAM | dhumin tri. (dhUmo'styasya ini) puSNa dhUmAvANu. dAlayastoye sthApitAstyaktakaJcukA Atape zoSitAH dhUmino strI. (dhUmin+striyAM DIp) 24deg4mI. 20%ii. pAtre piSTAstA dhUmasI smRtA-bhAvapra0 / eka patnI, agninI jIbha. dhUmAkAra tri. (dhUmasya AkAra iva AkAro yasya) dhUmIka (puM.) me tanuM 5kSA.. dhUmADAnI AkRti jevuM, dhUmADA jevA AkAranuM. dhUmIkI strI. (dhUmIka+GIS) tanI pakSiI .. dhUmAkSa tri. (dhUma iva akSi yasya ac) dhUma ThevA | dhUmottha na. (dhUmAduttiSThati paramparAsambandheneti, dhUma+ netravANu. ut+sthA+ka) 4%kSaU2. (tri. dhUmAt ut+sthA+ka) dhUmAGga puM. (dhUma iva aGgamasya) sI.samarnu jAu (tri.) dhUmADAthI utpanna thanAra. dhUmAuludau inauj (puM. dhUmaH aGgaM kAraNamasya) dhUmodgAra puM. (dhUmasyodgAraH atra, dhUmasyodgAro vA) bhegha, bhotha. dhUmAunu pADAra jaNa ta. (-dhUmodgArAnukRtinipuNA dhUmAgni puM. (dhUmazeSo'gniH) meM rano bhagina - jarjarA niSpatanti'-megha0 / ) 0442nina maMhapazu vijvAlo yo dhUmazikho dhUmAgniH sa udAhRtaH / " sUcavato eka prakArano oDakAra. dhUmAdi (puM.) vyA7296 prasiddha zivAya zaharA. sa dhUmopahata puM. (dhUmena upahataH) vaidy:||2. prasiddha te. ca yathA-"dhUma, SaDaNDa, zazAdana, arjunAva, name se roga. mAhakasthalI, AnakasthalI, mAhiSasthalI, mAnasthalI, dhUmorNA strI. (dhUmena UrNA) yamapatnI -zakraH zacIpatiaTTasthalI, madrukasthalI, samudrasthalI, dANDAyanasthalI, - devo yamo dhUmorNayA saha-mahA0 13 / 165 / 11 / bhAi34. rAjasthalI, videha, rAjagRha, sAtrAsAha, zaSpamitravardha, bhuminI strI.. dhUmorNApati paM. (dhUmorNAyAH patiH) yamava.. bhakSAlI, madrakula, AjIkUla, vyAhAva, tryAhAva, saMsphIya, varvara, vayaM, gartta, Anartta, mAThara, pAtheya, dhUmya tri. (dhUmAya hitam yat) dhUmAunu sAdhana, dhuumaa| ghoSa, pallIArAjJI, dhArtarAjJI, Avaya, tIrtha, (kUlAt mATe yogya. sauvIreSu) (samudrAnnAvi manuSye ca) / kukSi, antarIpa, dhUmyA strI. (dhUmAnA samUhaH, ya+TAp) dhUmAuAno samUDa. dvIpa, aruNa, ujjayanI, paTTAra, dakSiNApatha sAketa / " dhUmyATa puM. (dhUmyA iva aTatIti, aT+ac) me ____ tarnu 56. dhUmAbha puM. (dhUma iva AbhAti, A+bhA+ka) dhubhAra dhUmyATI strI. (dhUmyATa+striyAM jAtitvAt GIS) 2.5 vo. 28. (tri.) dhUmA sevA gavANu. jAtanI pakSiNI. dhUmAya (nA. dhA. A. a. seT adhUmo dhUmo bhavati dhUmra puM. (dhUmaM dhUmavarNaM rAti, rA+ka, pRSo. sAdhuH) bhRzA0 c cvyarthe kyaG-dhUmAyate) dhUma ThevU thaj zikSA 2sa, jo ane. rAto 1 - dhUmadhUmro vasAgandho - "akasmAnnanagaropAnnate kathaM dhUmAyate citA / " jvAlAbabhruziroruhaH kravyAd gaNaparIvArazcitAgniriva dhUmAyana na. (dhUmAya+lyuTa) bhI302. jaGgame-raghau 15 / 16 / bhuuj| 20, subhA2no te nAmano dhUmAvatI strI. (dhUma iva varNo'styasyAH matup masya eka anucara, ziva, bali rAjAno senApati, eka vaH pUrvapadadIrghaH) 6 // mahAvidyAmomAnI : sasura -samudro rabhasazcaNDo dhUmrazcaiva mahAsuraH-harivaMze mahAvidya.. - "vidyA dhUmAvatI tathA" / / 23. 2 / 8 / jyotiSazAstra prasiddha te. nAmanI se dhUmAvaliH strI. (dhUmasya AvaliH) dhUmAnI sti, yo (tri.) stul tathA rAtA mizra raMgavAj. dhUmamA dhUmraka puM. (dhUmra iva kAyati ke+ka) 2. dhUmikA srI. (dhUma iva jalIyapadArtho'styasyAH, Than+TAp) | dhUmrakI sI. (dhUmraka+striyAM GIS) 61251, Aliast.. OM31, . tarnu 56.. dhUmraketu puM. (dhUmravarNaH keturasya) bharata20%no meM dhUmita tri. (dhUmo jAto'syatAra0 itac) dhUmAvANu putra, tRlinduno . putra. (tri.) dhUmravana (puM.) 15 15t2no dIkSIya maMtra.. Page #372 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhUmrakeza-dhUrtajantu shbdrtnmhoddhiH| 1179 dhUmrakeza puM. (dhUmravarNAH kezAH yasya) pRthu 20% nI te. | dhUmrATI strI. (dhUmrATa+striyAM jAtitvAt GIS) me nAmano putra, kRzAzva rAjAno eka putra. (2) bhUkharA ___tanI pakSiI . raMganA kezavALuM, lAla tathA kALA kezavALuM. dhUmrAnIka puM. (dhUmra+A+nI+kan) dvApanA 25%81 dhUmrapatra tri. (dhUmra patraM yasya) Cut-50mm uitarj... medhAtithino putra. dhUmrapatrA srI. (dhUmaM patraM yasyAH jAtitve'pi dhUmrAbha puM. (dhUmrasyAbhA iva AbhA yasya) vAyu, pavana. ajAderAkRtigaNatvAt TAp) me.tanI kSu5 namAnI. dhUmrAyaNa (puM.) gotrapravara te. nAmanI RSi. vanaspati. dhUmrArcis (srI.) agninA 6za 48 paiDI. se. sal. dhUmramUlikA strI. (dhUmravarNaM mUlaM yasyAH kapa TAp ata dhUmrAhvA strI. (dhUmra varNamAhvayate-sparddhate, A+he+ka) itvama) zUlItRNa- nAmana ghAsa. eka jAtanI supa vanaspati. dhUmrarohita puM. (dhUmrazca rohitazca) dhUmrava mizrita. rAto dhUmikA (strI.) zamana 3. 2 (tri.) dhUmravarA mizrita. rAta gavA dhUmralocana puM. (dhUne locane yasya) sUta2, DosA, dhUyamAna tri. (dhU+zAnac) DAve, vej. zubhAsunI ta nAmano meM senApati -he dhUmralocanAMzu dhUr (divA. Atma. sa. seTa-dhUryyate) 44. 42vI, bhArI tvaM svasainyaparivAritaH-mArkaNDeyapu0 83 / 3 / (tri. ___ing, 4j. dhUmra locanaM yasya) dhUmA. nI. Himalj. dhUrjaTi puM. (jaTa saMghAte+in dhUrgaGgA dhUjaTiSvasyeti) dhUmralohita puM. (dhUmrazca lohitazca) bhUja20 thA. maNerA. __ maDAva, ziva -kuddhaH sudRSTauSThapuTaH sa dhUrjaTirjaTAM ale 1, ziva. (tri.) bhuuj2|| 2 mizrita sAsa. / taDidvahnisaTograrociSam-bhAgavate 4 / 5 / 2 / raMgavALuM. dhUrta na. (dhUrkhatIti dhULa+kta-tan vA) nisa, dhUmravarNa tri. (dhUmraH varNo'sya) zyAma. ane. dara vAj. __evisno mela, saMyamA2. (puM. dhU+ti hantIti, (puM. dhUmra varNaM yasya) . na . parvata- krauJcaH dhULa+kta-tan vA) dhatUrAnu, 13, arjuna-sAhArnu saptarSizailazca dhUmravarNazca parvataH-harivaMze 22873 / OM3, 214, dhUtanAyaDa, saMyalA2, graMtha55-taranI. samI 2.nI. te nAmanI me. putra. (puM. dhUmrazcAsau is nAme vRkSa- 'coraka'. (tri.) 800 -priyA hi varNazca) stml. ane, rAto. al. (na. dhUmra varNaM yasya) dhUrtA mama devina sadA / bhavAMzca devopamaH raajymrhtiturkastAnI lobAna. mahA0 4 / 6 / 12 / - narANAM nApito dhUrtaH pakSiNAM dhUmravarNA strI. (dhUmrovarNo'syAH TAp) bhaninA sAta. caiva vAyasaH / daMSTriNAM ca zRgAlazca zvetabhikSustaDviAmai-n. me. -kAlI karAlI ca manojavA ca pasvinAm-paJca0 3 / 73 / dhutA, 542ii, mAyAvI, sulohitA yA ca sudhUmravarNA / sphuliGginI vizvarUpI zugarI, 2, vyabhiyArI. (tri. dhUr vadhe+kta uNA. ca devI lelAyamAnA iti sapta jihvAH tan vA) bhArI naja, 812 mAre. (na. dhUr+kta) muNDakopaniSadi 2 / 4 / / DiMsA, 802. bhAra, va. dhUmrazUka puM. (dhUmraH zUka iva romAsya) 6STra, Gle. dhUrttaka puM. (dhUrta iva kAyati, kai+ka) ziyANa, DI28ya. dhUmrazUkI strI. (dhUmrazUka+jAtitvAt striyAM GIS) 61230. dusamA pa6. thayera nAvizeSa. (puM. dhUrta+svArthe dhUmA (strI.) dhruvasunI. bhAtA- dhUmrAyAstu dharaH putro brahmavidyodhruvastathA-mahA0 1 / 66 / 19 / sUryanI. 11bhI ka) (puM.) dhUrta za6 zubhA- bAhukaH zRGgaberazca kalA, eka jAtanI kAkaDI. dhUrtakaH prAtarAtako-mahA0 157 / 13 / dhUmrAkSa tri. (dhUmramakSi yasya Sac) dhUmAna ThevA dhUrttakRt puM. (dhUrtaM hiMsanaM karoti, kR+kvip) dhatUrAna, raMganI AMkhavALuM. (6) tRNabindu rAjAnA vaMzamAM 3. (tri.) DiMsA 42nAra, DiMsa5. pedA thayela hemacaMdra rAjAno putra, rAvaNanI senAmAMno dhUrtacarita na. (dhUrtasya caritaM varNyatvenAstyasya ac) eka rAkSasa. 125thano me meha. (na. dhUrtasya caritam) dhutAzana dhUmrATa puM. (dhUmra iva aTati+ac) te nAmarnu / yaritra. jAtanuM pakSI. dhUrtajantu puM. (dhUrttazcAsau jantuzca) mAsa, manuSya. Page #373 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1180 shbdrtnmhoddhiH| [dhUrtatA-dhR dhUrtatA strI., dhUrtatva na. (dhUrttasya bhAvaH tal TAp-tva) | dhUSa, dhUs (curA. ubha. sa. seTa-dhUSayati-dhUSayate/curA. dhUtArApaNuM, ThagapaNuM, jugArIpaNuM. ubha. sa. seTa- dhUsayati, dhUsayate) zobhAva, dhUrtamaNDala na. (dhUrtAnAM maNDalam) dhUtArnu bhaesa, | zobhAyamAna karavuM. ThagonI ToLI, jugArIono jaththo. dhUsara puM. (dhUnAtIti dhU+saran kicca) sUta2, Doso, dhUrtamanuSya, dhUrtamAnuSa puM. (dhUrttazcAsau manuSyazca/dhUrtaH ___Siz, galI. ya.., ghAMyA-te, gadheDo, jo mane. mAnuSaH) dhUtA bhAsa, 401. (tri. dhUrtohiMsito dhoLo raMga, dhoLo ane pILo raMga, thoDo pAMDuvarNa mAnuSo yena) manuSyana. e. DiMsa 428. cha ta, (tri.) thora 5ijasauj, ane. ghoNA gavANu, manuSyahiMsaka. gho| ane, pApA raMgavANu - zazI divasadhUsaro dhUrtamAnuSA strI. (dhUrtaH hiMsito mAnuSa. yayA) vanaspati. galitayauvanA kAminI' - bhartRhariH / dhUsaraka (puM.) nAmavizeSa. dhUrti strI. (dhurvI hiMsAyAM bhAve ktin) si.. dhUsaracchadA strI. (dhUsaraH ISatpANDuvarNaH chado yasyAH) (tri. dhurvI+ktic) DiMsa, DiMsA 522. zveta rAsnA nAmanI vanaspati. dhUrdhara, dhUrvaha puM. tri. (dharatIti dhR+ ac, dhurAM dharaH | dhUsarapatrikA strI. (dhUsaraM patramasyAH kap TAp ata pRSo0 dIrghaH/dhuraM vahatIti, vaha + ac pRSo. dIrghaH) _itvam) me tanI vanaspati- 'hastizuNDIkSupa / ' ratha vagerenI dhoMsarI dhAraNa karanAra baLada vagere. dhUsarA strI. (dhUsara+striyAM TAp) tanI. vanaspati(tri. dhurandhara) za6 mI. __'pANDuraphalIkSupa / ' dhUrvI strI. (dhuraM ajatIti, aj+kvip tataH ajo dhUsarAhvaya puM. (dhUsara iti AhvayaH yasya) gadheDa2, 62, vIbhAvaH dIrghazca) 25. 3 3. vagerenI amA. bhUta2, DodI, yaso. dhUlaka na. (dhU+bA. laka) viSa, 2. dhUsarAhvayA srI. (dhUsarAhvaya+TAp) gadhe., 6231, dhUli, dhUlI strI. (dhuvati dhUyate veti, dhU+bA0 li| ubUtarI, 30, yadI. ghu+lik vA GIp) dhUNa- anItvA paGkatAM dhUlimudakaM dhUsarI strI. (dhUsara+GIS) te. nAmAnI. me. 2inu, nAvatiSThate -zizu0 2 / 34 / -zmazAnacakrAniladhUli vanaspati-pAe.. dhUmravikIrNavidyotajaTAkalApaH-bhAgavate 3 / 14 / 24 / dhUsI avya. (dhUs bAI) vistAra. dhUsIkRtya avya. (dhUsI+kR tugAgamazca ya) vistArIna. 24, 52. dhUstamA, dhUstarA strI. (atizayena dhUH+tamap-tarap) dhUlikadamba, dhUlIkadamba na. (dhUleH kadambam/dhUlInAM atyaMtabhAra, ghaNo ja kAryabhAra. kadambam) dhUNano samUDa. (puM. dhUlInAM kadambaM yatra) dhastara, dhastara paM. (dhusa+kvipa+tara+ka/dhasa kvipa 247kSa, halavakSa, tiniza-netaranaM vRkSa. tUrI gatihiMsayoH+ka karmadhAra) dhatUrAna u. dhUlikA strI. (dhUliriva kAyati, kai+ka) m... dhR (bhvA. ubha. aniT-dharati-te) sthiti. 42vI. aka., dhUlikuTTima na., dhUlikedAra puM. (dhUlInAM kuTTimamiva/ ghA295 42j saka. / (bhvA. A. aniT -dharate) dhUlipradhAnaH kedAraH) umeta2. 12-06, seel, paDavU. (tudA. A. aviTa -dhriyate) sthiti. 42vI ___ 'prAkAra-vapra / ' aka., ghAra. 12. saka. / dhUligucchaka puM. (dhUlInAM guccha iva kan) gulAla. -Aryaputra ! ghriye eSA ghriye-uttara0 3 / -ghriyate yAvadeko'pi dhUlijaGgha puM. (dhUliyuktA jaGghA yasya) 53.. ripustAvat kutaH sukham -zizu0 2 / 35 / - dhUlijacI strI. (dhUlijaGgha+striyAM GIS) 100. suratazramasaMbhRto mukhe dhriyate svedalavodgamo'pi te-raghu0 dhUlidhvaja puM. (dhUlireva dhvajo yasya) 5vana, vAyu. 851 / (curA. ubhaya sa. seTa -dhArayati-te) // 25 // dhUlipuSpikA, dhUlipuSpI strI. (dhUliH parAgaH tatpracuraM 42. -bhujaGgamapi kopitaM zirasi puSpavad dhArayet - puSpaM yasyAH kan TAp ata itvam/srI. GIp) bhata0 2 / 4 / -vaiSNavI dhArayed yaSTi sAMdaka ca 38-343t. kamaNDalum -manu0 4 / 36 / 52, bhaktAya dhArayati dhUza (curA. ubha. sa. seTa-dhUzayati-dhUzayate) zobhAva. mokSaM hariH' -siddhA0 / (krayAdi para. saka. seTa Page #374 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vR-vRtti] shbdrtnmhoddhiH| 1181 dhRti) gharaDA thavuM, jIrNa thavuM, deNadAra hovuM, devuM hovuM | pRtavA zrI. (dhRtA tevA yA) devaka rAjAnI putrI. (saMjJA zabdo sAthe joDAyela dhR dhAtunA rUpo tema ja | dhRtapaTa tri. (dhRtaH paTa: yena) kApaDathI-vastrathI DhaMkAyela. upasargo sAthenA artho vividha thaI jAya che. jemake- | dhRtarAnana, dhRtarASTra . (chUto nA prAgaTyUna venI manasa chuM yAda rAkhavuM, manamAM dhAraNa karavuM. mUDjha pR, che. dhRta rAjye supasthitayA yatra) sArA rAjAvALo zirasA mAthuM rAkhavuM, khUba Adara karavo. antare dhuM | deza. thApaNa mUkavI, sAkSI sAthe rakama jamA karAvavI. samaye dhRtarASTra (pu.) vicitra vIryanI vidhavA patnIthI utpanna pR sahamata karavuM. 26 pR daMDa devo, sajA karavI, nIvita vyAsano moTo putra. kuruvaMzI dhRtarASTra rAjA, te nAmano pR jIvita rahevuM, AtmAne sthApana karavo. prAn pR eka gaMdharvarAjA - riyAsta : putro haMsa prANone surakSita rAkhavA, zarIra, DheDhuM dhR zarIranuM rakSaNa ! ityabhivizrutaH / sa gandharvapatirjajJe kuruvNshvivrdhnHkaravuM, vrataM pR vratanuM pAlana karavuM. tyAM dhR trAjavAmAM madAM 67 84 nAgabheda, eka jAtanuM pakSIrAkhavuM toLavuM. mana: zRM koI vastumAM mana lagADavuM. ta. haMsapakSI. pR manane sthira karavuM, vitta zRM vicAravuM. vRddhi thaM daDha | dhRtarASTrI strI. (dhRtarASTranI patnI hINa) haMsalI, kazyapanI saMkalpa karavo. A dhR garbhane dhAraNa karavo, garbhavatI ! eka kanyA, haMsapadIlatA. thavuM. dhAraNAM chaM saMyama pALavo, ekAgratA rAkhavI, bava | pRtavat tri. (pR+vAva) dhAraNa karanAra, grahaNa karanAra. pRsthira karavuM, nirdhArita karavuM nizcaya karavo, sAcesAcuM | kRtavarma tri. (vRtaM varSa nI bakhtara jeNe dhAraNa karyuM jANavuM - vizvamUrtara vadhAryane vadhu:-HI , I78 36 hoya te. (!) trigarta rAjaketu vamanio nAno bhAI thu upara UThavuM, unnata banAvavuM, bacAvavuM, bahAra kADhavuM, | eka rAjA. udhRta karavuM, ukhADavuM. nim vRnirdhAraNa karavuM, nizcita | pRtavata tri. (dhRtaM vrataM yena) jeNe vrata grahaNa karyuM hoya karavuM. nirdhAritArthe vera ghaTUktA hu vAva- | te. (pu.) puruvaMzI eka rAjA. zizu rA70 , va pakaDI levuM, dharapakaDa karavI, | kRtata tri. (dhRta: heMtiH cena) jeNe hathiyAra dhAraNa dhAraNa karI levuM- aMzupana vidhRta: - 30 karyuM hoya te. 76 paheravuM, sthApana karavuM, vahana karavuM, ekITaze | kRtAtma () viSNu. (tri. dhRtaH mAtmA yena) jeNe jovuM, AjJA karavI. san bR pakaDI levuM, saMbhALavuM, laI mana vaza karyuM hoya te, sthira cittavALuM, dhairyavALuM. levuM, sahAro Apavo. -are: saMpadhAryate nAma:-paSya ! vRtAmbas tri. (dhRtamamo yena) jeNe pANI dhAraNa zAzA dabAvavuM, niyaMtraNa karavuM, yAda rAkhavuM. samUd pR karela che te. mULathI ukhADavuM, umUlana karavuM, bacAvavuM. saba ghuM dhRti puM. (dhriyate iti dhR+ktin abhidhAnAt puMstvam) jANavuM, nirdhAraNa karavuM, vicAra-vimarza karavo, vicAra jayadratha rAjAno eka pautra, mithilAno rAjA, te karavo. -parva saMpradhArtha-! nAmano eka vizvadeva, sAhityamAM varNavela 33 thuna (pyA. para. sa. sedra dvi-pRMti/MA. para. sa. vyabhicArI bhAvomAM "saMtoSa" nAmano bhAva- dharnati) javuM, gamana karavuM. jJAnAbhISTA-gamAgamAdyaistu saMpUrNaspRhatA dhRtiH / dhRta tri. (pR-vi) dhAraNa karanAra, dharanAra. sauhityavacanollAsasahAsapratibhAdikRt-sA0 da0 198 / dhRta ne. (pR sthita patane mAve vatta) paDavuM, vipula nAmanA vikhuMbha parvata upara te nAmanuM eka patana, dharavuM, dhAraNa, grahaNa karavuM, rahevuM, sthiti. vana, yajJa-havana, yaduvaMzIya balUno putra. (trI. (tri. dhR vatta) dhAraNa karela, pakaDela, grahaNa pR+vitana) dhAraNa karavuM, tuSTi, tRpti, vairya -vRtiH karela. -dhRtAM dhanagnayavadhe pratijJA pApa ?- kSamA damo'steyam- manu0 6 / 92 / -bhaja dhRtiM tyaja maha0 7 26 ra8I raheluM. (!) teramA manuno eka mItimasetu- 4204 sabura, sukha- dhRteza putra, kuhyavaMzI dharmaputra eka rAjA. thIraH sadazIAdhati :-raghu rUA. viSakuMbha vagere vRta tri. (dhRta: 2veo yena) daMDa denAra, jene daMDa yogomAMthI te nAmano AThamo yoga, gaurI vagere devAmAM Ave che te. soLa mAtRkAomAMthI te nAmanI eka mAtRkA, sAttvika, Page #375 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1982 shbdrtnmhoddhiH| [dhRtikUTa-dhRSya rAjasa ane tAmasa e traNa prakAranI mananI eka | pRSa, vRSTa tri. (dhRti pR+/ +vata) garviSTha, jAtanI dhAraNA chatyA yathA dharate mana:prAindriya- | baDAIkhora, catura, hoMziyAra, nirlajja -nanI kriyAH / yogenAvyabhicAriNyA dhRtiH sA pArtha ! goptAsi vikatthamAno na zobhase vRddhasabhAsu dhRSTaHsAttvikI / / yayA tu dharmakAmArthAn dhRtyA bhAga0 5 / 12 / 7 / , dhRSTo'pi kauzika-zizuryadivA dhArayate'rjuna ! / prasaGgena phalAkAGkSI dhRtiH sA vinya:-venyA. stotram | (uM. vRSa) Dhagalo, pArtha ! rAjasI / / yayA svapnaM bhayaM zokaM vivAdaM rAzi, saMghAta, samUha. () sAhitya prasiddha eka madameva ca / na vimuJcati durmedhA dhRtiH sA tAmasI nAyaka, je vizvAsaghAtI pati ke premI hoya to mata-mAvatA 18rarU- rU . dakSanI te nAmanI api niHzaGkastarjito'pi na lajjitaH / dRSTadoSo'pi eka putrI, dharmanI patnI. te nAmano pRthivIno eka mithyAvAk kathito duSTanAyakaH-sA0 da0 72 / viha guNa, te nAmanI kulAcalavAsinI eka devI rAjaputra, kuMtIno eka putra, sAtamA manuno te nAme 'zrIdhRtikIrtivuddhacca: rU.' tattvarthao | eka putra. dhRtivRTa . (nai. pra. urdhAtivR3) niSadhaparvatanAM dhRSTatuM (.) sannati rAjavaMzanA sukumAra vaMzano eka navakUTomAMnuM chaThuM kUTa- zikhara. putra, navamAM rohita manuno eka putra, janakavaMzI dhRtighara . (rga. pra. AMtarara, rdhAitidhara) "aMtagaDasUtra'nA dhRtino putra, eka kaikeya rAjA, kAzIrAja satyaketuno chaThA varganA chaTThA adhyayananuM nAma, kAkaMdI nagarI nivAsI eka gAthApati. eka putra, dhRSTadyumnano eka putra. dhRtimati tri. (dhRti+matupa) dhairyavALuM, dhIrajavALuM, saMtoSI. dhRSTatA strI; dhRSTatva na. (dhRSTasya bhAvaH tal TAp-tva) () revatano te nAmano eka putra, ajamIDha rAjAno - nilapaNuM, bezaramapaNuM, baDAIkhorapaNuM, nirdayatA. pautra, te nAmano eka agni. () kuzadvIpamAM Avelo dhRSTadyuna (kuM.) drupada rAjAno eka putra. te nAmano eka deza. pRSTharatha (.) te nAme eka rAjA. dhRtiSa tri. (rti pUMti muE+vivA) dhairya harI | pRSTA strI. (pRSyate aiti pRthuM vitavaLe vatta+TApu) lenAra, sAvadhatA harI lenAra, saMtoSa tajAvanAra. nirlajja strI, vyabhicAriNI strI. Tdezo :) vivAha vidhinA pRSTi ; (pR+vita) hiraNyakazipunA moTAbhAI aMgarUpa eka homa. hiraNyAkSano eka putra, yajJanuM eka pAtra. (tri.) dhRtA (strI.) pArvatI, dugadivI. nirlajja, bezarama. garviSTha, nirdaya, baDAIkhora. dhRtvam tri. (pR+na+tu9) dhAraNa karanAra, dhAraka, | pRSTha (6) sAtvatavaMzamAM pedA thayela bhajamAna rAjAno dharanAra. (pu.) viSNu, dharma, AkAza, samudra, medhAvI, paMDita, buddhizAlI. pRWIna, pRSNa tri. (dhRta pR+nana/pR+T) dhRtvarI strI. (dhRtva+ racAttAza:) pRthivI, bhUmi. nirlajja, garviSTha, nirdaya, baDAIkhora (kuM.) te nAme dhRtvI vya. (pR+) dhAraNa karIne. eka rudradeva, sAvarNi manuno eka putra -sAvI vRk (svA. para. sa. seTa-skRta) jamA karavuM, ekaThuM manoH putravizeSaH / -variSNurAyo dhRSNuzca rAjaH sumatireva karavuM, hiMsA karavI, mArI nAMkhavuM, halAvavuM. (svA. - rivaMze-7 60 | sAtvatavaMzI kukurano eka putra para. 3. se-dhRti ) baDAI hAMkavI, DoLa karavo, - candravaMzodbhavakukurarAjasya sutH-hrivNshe-37|18 / akaDAI karavI, abhimAna karavuM. (purA. bA. sa. pitAmaha putra kavino eka putra -va: vyirtha seTa- gharSayate) sAmarthyahIna karavuM, parAjaya karavo dhRSNuzca buddhimAnuzanAstathA-mahA0 13 185 / 133 / parAbhava karavo. (purI. 35. sa. -tharSathati-te). krodha karavo-parAbhava karavo, harAvavuM. pRSNa S. (pR[+jai+%) vaivasvata manunA vaMzamAM dhRSaja, dhRSad tri., dhRSad strI. (dhRS abhibhave bA0 pedA thayela te nAmano eka rAjA. na/phtara vi/mAve dilsa) parAjaya karanAra, vRSya . (pRSa+vApu) parAbhava karavA yoga, harAvavA harAvanAra, parAbhava karanAra, parAjaya, parAbhava, hAra. yogya, tiraskAra karavA yogya. 1 1 vAra Page #376 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1183 dhRSvojas-dhairyavat shbdrtnmhoddhiH| dhRSyojas (puM.) tavAya. 2.%1.no. ta. nAmanI meM.5 putra. | dhenumat tri. (dhenu+matup) yavANu, 2yanI. svAmI. dhe (bhvA. parasmai aniT sa0-dhayati) pAna 42j, pI. vagere. -adhAd vasAmadhAtsIcca rudhiraM vanavAsinAm-bhaTTi0 dhenumatI strI. (dhenu+matup+GIp) bharatazama pahA 15 / 29 / ghAva, yUma-dhanyo dhayatyAnanam-gIta0 12 / thayela devaghumnanI bhAryA. dhek (curA. ubha. sa. se. -dhekayati, dhekayate) .j, dhenumUlya na. (dhenvA mUlyam) Ayarnu mUlya, AyanI. savato. hamata. dhena paM. (dhayanti dhe+nan icca) samudra, na6. dhenumbhavyA strI. (bhavyA dhenuH dhenobhavyAyAm' gaNasUtradhenA strI. (dhena+TAp) nahI, vA, vAyA- dhayanti tAM / __ nirdezAt paranipAtaH mum ca) sAyanA sva.35i iti dhenA-pAnamAtrasvIkAraH / / AvatI vAcharaDI. dhenikA, dhenI strI. (dheno nadaH lakSaNayA jalasamIpasthAnam | dhenuSTamI, dhenuSTarI srI. (atizayena dhenuH tamap-tarap sa utpattisthAnatvenAstyasyA iti, dhena+Than+TAp/ __GIp suTa SatvaM ca) zreSTha ||y. dhena+GIp) ghA, othabhIra. dhenuSyA strI. (dhenu+saMjJAyAM yut suk ca) hoDavA mATe dhenu strI. (dhayati sutAn dhIyate pIyate vatsairvA dheTa nu bAMdhelI gAya, karja mAMDI vALavA mATe bAMdhelI gAya. icca) ||y -dhenuM dhIrAH sUnRtAM vAcamAhuH-uttara0 -yAM bandhakena dattvA artha nItavAna sA gaurmahiSI vA 5 / 31 / tA0viyAyesI vA7231 sahita gAya. hAna yA dugdhabandhake sthitA sA dhenuSyeti vRddhAH-bharataH / mATe kalpalI daza prakAranI gAyomAMnI dazamI. dhenuSyita tri. (dhenuSyA saMjAtA'sya tAra0 itac) potAna dhenuka puM. (dhenuriva pratikRtiH kan) te nAme me. haitya mahA thAya tyA sudhA hevAhA2nI ||y, -ayaM tu gardabharUpI govardhanasyottarapArzvasthatA- potAnA 44 2jI Doya. tevo 562. lavanavAsI-bhAga0 15. a0 / me 2no tina | dheya tri. (dhA+karmaNi yat dhe+yat vA) dhaa29|| 2 // -'suptAM striyaM samAliGgaya svayaM supto ramet punaH / / yogya, poSa. 12vA yogya, pIyA yogya. (puM.) laghuliGga cAlayedyo bandho'yaM dhenukaH smRtaH' -ratimaM0 / / 52mezva2. (na. dhA+bhAve yat) dhaa29|| 42j, poss| dhenukasUdana, dhenukahana, dhenukAri puM. (dhenukamasuraM / 2j, pAna. 2, pI. sUdayatIti, sUd+Nic+lyu/dhenukaM asuraM hanti/ dheSTha tri. (atizayena dhAtA iSThan tRNo lope guNaH) dhenukAsurasya ariH) bamadra, basava, sAvarAma.. | satyaMta dhArA 52nAra. dhenukA strI. (dhenuriva pratikRtiH kan TAp) &list... dhainava puM. (dhenorapatyaM aJ) gAyana, ayyu. (srI. dhenusaMjJAyAM svArthe vA kan TAp) 2||y- imAM dhainuka na. (dhenUnAM samUhaH Thak) uyano samUDa, strImAno te taraNI bhAryAM tvadAdhibhirabhiplutAm ! kathaM sandhAra- 25 me. yiSyAmi vivatsAmiva dhenukAm-mahA0 776 / 18 / dhairya (pu.) puruSameca. yazama bhAvato . heva. (na. dhA, othamIra. dhIrasya karma bhAvo vA SyaJ) dhI24 -'dhairyaM yasya dhenukAdugdha na. (dhenukAdugdhavat svAduphalaM yasya) pitA kSamA ca jananI zAntizciraM gehinI / ' - __yImAno vada. (na. dhenukAyAH dugdham) Ayarnu, dUdha. dhairyamavaSTabhya-paJca0 1 / -vipadi dhairyam-bhartR0 2 / 63 / dhenukAdugdhakara, dhenudugdhakara puM. (dhenoH dugdhamiva kirati, -sthiracittonnatiryA ta tada dhairyamiti kIrtyate dhenoH dugdhaM karoti kR+a/dhenoH dugdhamiva kirati ujjvalanIlamaNiH / apramA, sAcyA guNatA, kira+ka) // 42. nirvikArapaNuM, sAhityaprasiddha nAyaka-nAyikAno eka dhenudugdha na. (dhenoH dugdham, dhenoH dugdhamiva svAduphala- rA. -zobhAvilAso mAdhuryaM gAmbhIryaM dhairyatejasI / masyeti vA) ||yrnu dUdha, yAtmakuM. lalitaudAryamityaSTau sattvajAH pauruSA guNAH-sA0 dhenumakSikA strI. (dhenvA upari makSikA) Mus, o | d03|58| bhAjI. | dhairyavat tri. (dhairya+matup) ghevANu. Page #377 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1184 shbdrtnmhoddhiH| [dhaivata-dhaumAyanaka dhaivata puM. (dhImatAmayaM aN pRSo.) bhAratIya saMgItazAstra / rajakena ca / adhautaM tad vijAnIyAd dezA prasiddha saragamanA sAta svaromaino cha8o sva.2- gatvA dakSiNapazcime-karmalocanam / (na.) 3puM. (na. dhAva+bhAve nAbheradhobhAgaM basti prApyordhvagaH punaH / dhAvanniva ca kta) gho, sAI 72j. yo yAti kaNThadezaM sa dhaivataH-saGgItadAmodare / - dhautakaTa paM. (dhautaH kaTa:) zAna ghAyaNo. madantI rohiNI ramyeta dhaiyatasaMzrayA-saGgItadarpaNe / theto. dhaivatya na. (dhIvano bhAvaH SyaJ nipAtanAt nasya taH) dhautakauzaja, dhautakauSaja, dhautakauzeya, dhautakoSeya dhyAna yuktapaNuM, karmayuktapaNuM, caturAI. na. (dhautaM prakSAlitaM kozajam/koSAjjAyate jan+Da dhaivara, dhaivari puM. (dhIvarasyApatyaM pumAn bAhu0 ata dhauta koSajam/dhautaM prakSAlitaM kauzeyam/-kauSeyam) iJ bAdhitvA vede aN/loke tu iJ) 52dhinI. dhoyeluM rezama, dhoyeluM rezamI vastra. chokaro, macchImArano chokaro. dhautakhaNDI strI. (dhautA khaNDI) dhoye.sI. s||72. dhoDa puM. (dhur vadhe ac rasya la tasya Da) . tano dhautapApa tri. (dhautaM pApaM yena, pA rakSaNe, pA pAne vA pANIno moTo sApa. paH) pA5. 2Dita, niSpA5. (na.) te. nAme me tIrtha. dhoyI (pu.) te namAno meM. vi. pavanata' nAmarnu dhautapApA (strI.) te nAme meM nahI... vya rayyuM che. dhautapotikA strI. (jai. prA. dhoyapottI) ne. 52vAna, dhor (bhvA. para. se. gatau saka. cAturye aka-dhorati) vastra. , gamana. 2j, yaturAI 42vI. dhautabalI (srI.) me. tanuM . dhora (puM.) .5 satanI sI. dhautamUlaka (puM.) yAna. zino 25%.. (tri. dhautaM mUlaM dhoraNa na. (dhor gatau karaNe lyuT) thI, ghoDA __yasya kap) dhovAI gayedA bhUgavANu, dhoyA bhUjavANu. vageremAMnuM harakoI vAhana, gati, gamana. dhautaya na. (dhautamiva varNaM yAti, yA+ka) siMghAsUe, dhoraNi, dhoraNI strI. (dhor+ ani+vA GIp) 5252., saiMdhava. paMDita, avichinna zreliya- 'saJcaraccaJcarIkadhoraNI- | dhautarI, dhautari tri. (dhautari striyAM GIp/dhUtameva dhautaM harinmaNimayatoraNamAlAvirAjitAma' -jIvaM0 ca0 kA0 / / kampanamRcchati, R+ki) pAvanA2, sAvAnA2, -yairmAkandavane manojJapavane sadyaH skhalanmAdharI vanA2. dhArAdhoraNidhautadhAmani dharAdhIzatvamAlambyate / teSAM | dhautazila na. (dhauteva zilA yasya) 26TimA. nityavinodinAM sukRtinAM mAdhvIkapAnAM punaH kAla: dhautAJjanI (strI.) 9.5 satana zI.I. kiM na karoti ketaki ! yatastvaM cApi kelisthalI- dhautAtman tri. (dhautaH AtmA yasya) zuddha manavANu, udbhaTaH / (strI. jai. prA. dhoraNI) 4. niranta2. | zuddha AtmAvALuM. cAlatI dhArA. dhautI strI. (dhU+kartari ktic svArthe aN DIpa) dhorita, dhoritaka na. (dhur dhor bhAve/dhorita+kan) cAlanArI koI strI, haThayoganuM eka aMga. 15, bhAra, gati, gho..mo.nI. me. .7 // 2-. ti. dhaundhumAra na. (dhundhumAramadhikRtya kRto granthaH aN) (tri.) gamana. 438, gaye. mahAbhArata vanayama mAvatuM me5 6cyAna. (tri. dhorI strI. (ghora+striyAM GIp) . tanI sA55. | dhundhumArasya idam) dhundhumA2rnu, dhundhumA2 saMbaMdhI.. dhorukinikA strI. (jai. prA. dhorugiNI) deza-videzamA | dhaumaka tri. (dhUme dhUmapradhAnadeze bhavaH, dhUma+vuJ) tpana thayeTI hAsI. dhUbhAvamA dezamA thanA2. (puM.) te nA. . heza. dhauta tri. (dhAvyate sma, dhAv+karmaNi kta UTh) dhoyeda, dhaumatAyana (puM.) te. nAme me. 2081.. -vikasaddantAMzudhautAdharam-gIta0 12 / sAI 528.- dhaumatAyanaka tri. (dhaumatAyanena nirvRttAdi vuJ) dhaumatAyana, kulyAmbhobhiH pavanacapalaiH zAkhino dhautamUlAH- rAjAe vasAvela nagara vagere. za0 1 / 15 / zara. -harizirazcandrikAdhautahA- | dhaumAyanaka tri. (dhaumAyanena nirvRttAdi vuJ) dhaumAyana megha0 7 / 44 / , -ISad dhautaM striyA dhautaM yaddhautaM zAme vasAve.sa. na.12 vaje3. pa) se. strI . ( G Page #378 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhaumIya-dhmAGGkSavallI] dhaumIya tri. ( dhaumena nirvRtaM kuzAzvA0 chaN) ghubhArAthI janesa. dhaumya puM. (dhUmasyApatyaM gargAdibhyo yaJ) ghUma RSino putra, yudhiSThirano eka purohita, upamanyuno nAno lAI. zabdaratnamahodadhiH / dhaumra puM. (dhUmra eva dhaumraH, svArthe aN) kheDa RSinuM nAma, dhUmra RSi, dhUmravarNa. (tri. dhUmraH varNaH asya aN) dhUmra varNavANu (na. dhUmra + bhAve aN) sAsaAjA raMgapa. (puM. dhUmro devatA'sya aN) te nAbhe eka vAstu sthAna. dhaumrAyaNa puM. (dhUmrasya gotrApatyaM phaJ ) dhUmra RSino gotraNa, putra. dhaumrAyaNI strI. (dhUmrasya gotrApatyaM strI GIp ) dhUmra RSinI gotrabha, dunyA. dhaurAditya (puM.) te nAmanuM kheDa tIrtha. dhaurita, dhauritaka, dhaurya na. ( dhoritameva aN / dhaurita + svArthe kaH / dhuryasya karma, dhurya + SyaJ ) kheDa prahAranI ghoDAnI yAsa azvAnAM paJcavidhagatyantargatagativizeSaH- amaraH / samyaggatirAskanditaM gAma iti khyAtam, tato'dhikA caturA gatiH- bharataH ghoDAnI prathama cAla. dhaureya puM. (dhuraM vahatIti Dhak ) jajaha. (tri.) ghoMsarI vahana karanAra, bhAra vahenAra. dhaurttaka, dhautya na. ( dhUrttasya bhAvaH dhUrtasyedaM vA manojJA vuJ / dhUrttasya bhAvaH karma vA SyaJ ) dhutArApazu, zahatA, duyyA, hagAI. dhaurtika tri. (dhUrttasyedam SNik ) 4ga, zaha, suthyo, ghutArI. dhaurttaya puM. ( dhUrttAyAH apatyam Dhak ) ghutArI strIno choDaro.. dhauvaki puM. (dhuvakAyA apatyaM iJ ) dhuvaDA nAmanI strIno putra. dhmA (bhvA para aniT dIrgha zvAsahetuke zabdabhede a0 tAdRzazabdena vAdane sa.) dhabhavuM - ko dhamecchAtaM ca pAbakam -mahA0 / I'vu a0, DUMDIne vagAuvu. sa0 - zaGkhau pradadhmatuH - bhaga0 1114 | zaGkhaM damau pratApavAn-bhaga0 1 / 12, 18 / nAgni mukhenopadhamet manu0 4 / 53 / 1985 dhamAkAra puM. (dhmA agnisaMyogaH / taM karoti, kR + aN ) hAra (tri. mA avyaktazabdaM karotIti, kR + karaNe aN) khavyakta zabda 42nAra. dhmAkSa, dhvAGkS (bhvA para seT idit AkAGkSe sa., dhorarave a. dhmAGkSati, dhvAGkSati) jADAMkSA rAjavI, chavaM, yAvu sa0, ghora zabda vo a0 / dhmAGkSa, dhvAGkSa puM. ( dhmAGkSi-dhvAGkSa + ac iditvAt) agaDI, bhAchatAM jAnAra pakSI, bhikSu, takSaka sarpa, ghara 'ghmAGkSastu vApase kaGke gRhe takSakabhikSuke' - vizvalocanako0 / dhmAGkSajaGghA, dhvAGkSajaGghA strI. ( dhmAkSa-dhvAGkSasyeva jaGghA yasyAH ) 51dhA-adheDI nAmanI vanaspati. dhmAGkSajambu, dhvAGkSajambu strI. ( dhmAGkSa - dhvAGkSapriyA jambuH) kheDa bhatanI bhaMjur3I dhmAGkSatuNDI, dhvAGkSatuNDI strI. (dhmAGkSa-dhvAGkSasyeva tuNDamasyAH GIS ) kheDa bhatano veso- 'kAkanAsA / ' dhamAGkSadantI, dhvAGkSadantI, dhmAGkSanakhI, dhvAGkSanakhI strI. (dhmAGkSa - dhvAGkSasyeva dantA avayavA asyAH GIS / dhmAGkSa-dhvAGkSasyeva nakhA asyA GIS) aDatuDI nAmanI vanaspati. dhamAGkSanAmnI, dhvAGkSanAmnI strI. (dhmAkSaM-dhvAGkSa nAmayati bA. mani) (kAkodumbarikA' jo jaro nAmanI vanaspati. dhamAGkSanAzinI, dhvAGkSanAzinI strI. ( dhmAGkSadhvAGkSasya nAzinI) 'hapuSA' roMza, pasAzI nAbhe vanaspati. dhmAGkSanAsA, dhvAGkSanAsA dhmAGkSanAsikA, dhvAGkSanAsikA strI. (dhmAGkSasyeva nAsA yasyAH / dhmAGkSadhvAGkSanAsA kap ata itvam TAp) kAkanAsikA nAmanI vanaspati. dhmAGkSapuSTa, dhvAGkSapuSTa puM. (dhmAGkSa dhvAGkSena puSTaH) Doyala pakSI. dhamAGkSapuSTI, dhvAGkSapuSTI strI. (dhmAkSa-dhvAGkSapuSTa+ striyAM jAtitvAt GIS) yasa pakSiNI. dhmAGkSamAcI, dhvAGkSamAcI strI. ( dhmAGkSa-dhvAGkSa macate mac + aN + GIS) 'kAkamAcI' pivuDInI jAtanI vanaspati. dhmAGGkSavallI, dhvAGkSavallI (strI.) 515nAsA nAmanI vanaspati. - Page #379 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1186 dhmAGkSAdanI, dhvAGkSAdanI (strI.) DADatueDI nAmanI vanaspati. dhamAGkSAri, dhvAGkSAri puM. (dhmAGkSasya-dhvAGkSasya ariH) dhuvara pakSI. dhamAGkSI, dhvAGkSI puM. ( dhmAGkSa - dhvAGkSa striyAM gaurA. GIS) agaDI, jhaDolI vanaspati, mijAra, takSa jAtanI nAginI. sgenot, ergeret (.) arzula sistel. dhmAta tri. ( dhmA-dhvA + kta) iMDela, ghamela, zabda urela phUMka mArI vagADela, bhUMgalI vagere sAdhanathI phUMkela agni vagere. (tri. jai. prA. jjhAya) jaNI gayesa, bhasmIbhUta. dhmApana na. ( dhmA+ Nic + puk + bhAve lyuT ) hAthI vagerenI garbhanA, nAha. zabdaratnamahodadhiH / dhyApita tri. (dhmApi + kta) vadhAresuM, jaDojuM Dare, garbhanA purela. (tri. jai. prA. jhAmiya) kholavAyesuM, julayesuM. dhyAta na. ( dhye + bhAve kta) dhyAna- dhyAtaM vittamaharnizaM na ca punarviSNoH padaM zAzvatam zAntizatake 9 / vicAra, dhyeya vastumAM ekatAnapaNuM, nididhyAsana, paramAtmAnuM ciMtana, te nAme kheDa upaniSad (tri. dhyai + kta) dhyAna rela, viyArela, ciMtana urela. dhyAtR tri. (dhyai + tRc) vintana 42nAra, viyAra DaranAra - ' dhyAtA svayaM kasyacit' jinasahasra0 / dhyAna na. ( dhyai + bhAve lyuT ) dhyAna- jJAnAd dhyAnaM viziSyate - bhaga0 12 / 12 / yintana- tadaiva dhyAnAdavagato'smi - za0 7 / -dhAraNAviSaye ekapratyayasantatiH - hemacandraH / asAdhAraNa vastu upara cittano taila-dharAvatu akhaMDa pravAha calAvavo te, nididhyAsana pa2mAtmAnuM ciMtana, te nAme eka upaniSad, Artta-raudra-dharma ane zukla A cAramAMthI pratyeka, vitta-vRttino nirodha- 'cittavRttinirodho dhyAnam' -'ekAgracintAnirodho dhyAnamAntarmuhUrttAt'-tattvArtha0 / (puM. na. jai. prA. jhANa) abhyantara tapano kheDa pra42 -veyAvaccaM taheva sajjhAo jhANamussaggoviyaaticAragAthA 7 / yittanuM kheApazuM tadrUpapratyayaivaikasantatizcAnyaniHspRhA / tad dhyAnaM prathamairaGgaiH - [dhmAGkSAdanI - dhyAyat SaDbhirniSpAdyate yataH- viSNupurANe / - vijAtIyapratyayAntaritaH sajAtIyapratyayapravAho dhyAnam / dhyeye saktaM mano yasya dhyeyamevAnupazyati / nAnyaM padArtha jAnAti dhyAnametat prakIrtitam - gAruDe 240 a0 / bhananI sthiratA, manana, smRti, yintA, vicAra, dRDha prayatnathI mana vagereno vyApAra. dhyAnajapya (puM.) vizvAmitranA vaMzano RSi. dhyAnapara tri. (dhyAne paraH ) dhyAna aravAmAM tatpara, dhyAna parAyaNa. dhyAnayoga puM. (dhyAnameva yogaH ) dhyAna3pI yoga, te nAme yoganuM kheDa aMga- viviktasevI ladhvAzI yatavAkkAyamAnasaH / dhyAnayogaparo nityaM vairAgyaM samupAzritam - bhaga0 18. a0 / dhyAnavat tri. (dhyAna + matup masya vaH) dhyAnavANuM. dhyAnavibhakti strI. (jai. prA. jhANavibhatti) 28, utsAliGa sUtramAMnuM 21muM sUtra. dhyAnAntarikA strI. (jai. prA. jhANaMtariyA) AraMbhesa dhyAnanI samApti ane apUrva dhyAnano anAraMbha be dhyAnanI madhya avasthA, zuddha dhyAnavizeSa. dhyAnAbhyAsa puM. (dhyAnAnAmabhyAsaH ) dhyAna DaravAnI abhyAsa, samAdhi. dhyAnAspada na. (dhyAnasyAspadam ) dhyAna 42vAnuM sthAna, dhyeya vastu, dhyAna karavAno padArtha. dhyAnika tri. (dhyAnena nirvRtaM Tak) sUkSma bhanana ane pavitra ciMtanarUpa dhyAnathI thayeluM- dhyAnasAdhya. dhyAnin tri. ( dhyAna + Nini) dhyAnavANuM, dhyAna 42nAra. dhyAnIya, dhyeya tri. (dhyai + anIyar / dhyai + yat) dhyAna ravA bAya, yintana ravA yogya- 'dhyeyo yogijanasya yazca nitarAm' - jinasahasra0 / dhyAma na. ( dhyAyate pazubhiH, dhyai+karmaNi man) kheDa bhatanuM gaMdhavANuM ghAsa, mahanavRkSa - bhIDhaNa. dhyAmaka na. ( dhyAma + kan) rohiSa tRza nAmanuM ghAsa. dhyAman puM. (dhyai + manin) pariNAma, mApa, tetha. (na. dhyai + bhAve manin ) yintA, vintana. dhyAmamUrddhaja tri. ( dhyAmAH mUrddhajA yasya) vijarAyelA dezavANuM. dhyAyat tri. (dhyai + zatR) dhyAna astu, yintavatuM. Page #380 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhye--dhruvanigraha] dhyai (bhvA para. saka. aniT - dhyAyati) ciMtavayuM viyA -dhyAyato viSayAn puMsaH saGgastepUpajAyate bhaga0 2 / 63 / - pitRn dhyAyan- manu0 3 / 224 / dhyAyanti cAnyaM dhiyA - paJca0 1 / 136 / tri. ( dharatIti dhR + ka) dhArA 42nAra dhAra5. dhraja (bhvA para saka. seT-dhrajati/bhvA para saka. seT idit -dhraJjati) gamana ukhu, 4. ji strI. (dhRj gatau + bhAve in) gati, gamana. jimat tri. (dhRjiH gatirasyAstIti matup ) gabhana 42nAra, 4 nA2. zabdaratnamahodadhiH / dhaN (bhvA para aka seTa bhraNati ) nA6 42vI. dhas (krayA para seT sa - dhrasnAti) 4.45 vAvu, jaghu vIesa sevuM. (curA. ubha. saka. seT bhrAsayatite) iMdra, uDavu. dhrA (bhvA para. sa. seT - dhrAti) gamana vu, vuM. dhrAkSa (bhvA. para. saka. seT idit- dhrAGkSati) ghora zabda karavo. 2chvu, dhrAkSA strI. ( dhrAkSa + bhAve aG upadhAlopaH TAp) gati, gamana druvuM. dhrAkSAmat tri. ( dhrAkSA'syAstIti matup yavA. na masya va.) gativANu, yAsavANuM. dhAkh (bhvA para saka. seT dhrAkhati) zobhAvavu, zaNagAravuM. dhrAgh (bhvA. A. aka. seT - dhrAghate ) samartha thayuM, zaktimAna thavu. dhAji strI. ( dhrAjayatIti, dhraj gatau + Nic +in) gati, gamana, vaMTojiyo, vAyu. dhrAD (bhvA. A. saka. seT dhrADate) le 42vo, 525 vIeAvAM te. 'puSpacayane / ' vij (bhvA. para. saka. seT-threjati) gamana vu, vu. dhriyamANa tri. ( dhR + zAnac ) dhAra urAtuM jayatuM, bAkI rahetuM. dhru (tudA. para aniT - dhruvati sthairye a0, sarpaNe sa0 ) sthira tha. a0, jasakuM, 4. sa0 / (bhvA. para. sa ani0 dhruvati) 4, gamana khu. dhruva tri. (dhruvati sthirIbhavatIti, dhru+ac) nizcitadhruvaM sa nIlotpalapatradhArayA zamIlatAM chettumRSi 1987 - rvyavasyati - zAkuntale 1. aGke / dhruvecchAmanuzAsatI sutAm-kumA0 5 / 5 / rejara jAtasya hi dhruvo mRtyurdhruvaM janma mRtasya ca bhaga0 2 / 27 / jayala, avinAzI, zAzvata, akhaMDa, sthira- 'yo dhruvANi parityajya adhruvaM pariSevate / dhruvANi tasya nazyanti 'adhruvaM naSTameva ca ' - cANakya 0 / (na. dhru+bAhu. ka) tarDa, khADAza, nizcita. (puM. dhruvati sthirIbhavati, dhru+ka) zaMDu, jIlo, viSNu - vizvakarmA manustvaSTA sthaviSTaH sthaviro dhruvaH - mahA0 13 | 149 / 19 / ziva - dhAtA zakrazca viSNuzca mitrastvaSTA dhruvo dhara : - mahA 13 / 17 / 103 / ghaDI, uttAnapA6 rAbhano putra, brahmA, te nAme eka vasudeva, jyotiSa prasiddha dhruvayoga, jhADanuM ThUMThuM, eka pakSInuM nAma, rAzithI graha sudhI je aMtara hoya te ruMvATAnI kuMDALI, vaDalo, uttarA bhAdrapada, uttarASADhA, uttarAphAlgunI, rohiNI, nAkano agrabhAga, yazanuM eka gRhapAtra, dhruva nakSatra, AkAzamAM rahela be tArA, zakano AraMbha, te nAme padArthano eka leha, te nAbhe kheDa prahAranuM jJAna - 'bahubahuvidhakSiprAniH sRtAsaMdigdhadhruvANAM setarANAm', 'arthasya' tattvArtha0 / (puM. je. prA. dhuya) saMyama, The vajate the kArya 42vAnuM hoya te samaya, dhruvANa (na. dhruva) mokSa jane tenAM sAdhana, avazyaMbhAvI bhokSa, saMyama, indriyAhi nigraha, saMsAra, atyaMta (avya. dhruvam) thoDasa nauDI, aviyalapaNe, niHsaMzaya. 42vA, lAMgavu, jheDa. dhADi puM. (ghADate zIrNo bhavatIti, dhrAD +in) sa dhruvakarmika puM. (jai. prA. dhuvakammia) nitya urmayArI, luhArAdi jAti. dhruvaka puM. (dhruva + svArthe kan kvun vA) puM. dhruva zabda dukho, saMgItazAstra prasiddha dhruvaka, iSTa lagna pAsethI pRthvInI saMjArdha, khaMDavizeSa, dhruvapa-TeDa uttamaH SaTpado prokto madhyamaH paJcamaH smRtaH / kaniSTazca caturbhiH syAd dhruvako'yaM mayoditaH saGgItadAmodare / dhruvakA strI. (dhruvaka+TAp kApi na ata itvam) dhruvapaha, saMgItazAstra prasiddha dhruvaka. dhruvakila tri. ( dhruvaka + astyarthe ilac) dhruvavANuM. dhruvaketu (puM.) kheDa bhatano hetu. dhruvacArin tri. (jai. prA. dhruvacAri) bhubhukSu, bhokSano abhilASI. dhruvanigraha puM. (jai. prA. dhuvaNiggaha) Avazya DiyA, anuSThAnavizeSa. Page #381 -------------------------------------------------------------------------- ________________ *' \ \ \ 1:) * Tw y | zArja karavA 1188 shbdrtnmhoddhiH| [dhuvaprakRti-dhvaja dhruvapravRti strI. (nai. pra. yuvADi-yuvA pravRtiH) | chuvAzva (pu) eka jAtano moTo ghoDo. pAMca jJAnAvaraNa, nava darzanAvaraNa, mithyAtva mohanIya, dhRvi tri. (dhurUna) sthira, nizcaLa, nitya. soLakaSAya, bhaya, jugupsA, tejasa, kAmaNa vadi | ghuvoyina tri. (ne. pra. yuvaDa) udaya viccheda cAra, agurulaghu upaghAta, nimaNa, pAMca antarAya, sthAnaparyata je prakRtiono pratisamaya niraMtara udaya e 47 niraMtara baMdhAtI hovAthI te "dhruva prakRti | hoya te. kahevAya che. ghughavIra strI. (nai. prA. ghuvaDavIra) avazyabhAvI dhruvabandha puM. dhruvabandhinI strI. (jai. prA. dhuvabandhaH/jai | udIraNA. yuvavanya) baMdha vicchedasthAna parvata je prakRtiono | dhru chuM' dhAtu juo. pratisamaya-niraMtara baMdha hoya te. che (aa. mAtma. ma. . ghere) utsAha karavo, thuvamaf S. (dhruvI mokSI mA:) mokSano mArga, | samyagdarzana, samyagujJAna ane samyakucAritra- | jai (vA. para. . na-dhrAti) tRpta thavuM, saMtuSTa 'samyagdarzanajJAnacAritrANi mokSamArgaH' - tattvArthaH / thavuM, khuzI thavuM. thuvaratnA (strI) te nAmanI eka mAtRkA. ghaa tri, (dhruvIya gRhItam ) dhruvI nAmanA yajJapAtrathI ghuvaradu . (nai. prA. thuvara du) caMdranI sAthe rahenAra grahaNa karela ghI vagere. nityarAhu. dhovya tri. (dhruvIya hitamU ) dhruvasthAnamAM pahoMcADanAra. ghuvo . (dhruveSThito Tona:) satyalokamAM AveluM (na. dhRvastha mAd: Bga) pariNAmI nityapaNuM, dhruvanuM sthAna. | sthirapaNuM, nizcitapaNuM -satA-vyaya -zrAvyayukta sat dhruvava . (ne. pra. dhuvavaUT) saMyama, mokSa, zAzvata -tattvArthao | yaza. dhruvatA strI. (. pra. dhuvasIzya) 18 hajAra dhvas (Mii. Atmi. ma. sa.-vaMsate) nIce paDavuM, zIlAMgane dhAraNa karavA te. javuM, cUrNa thavuM, nAza pAmavuM. ghuvazUnya tri. (ne. pra. dhuvasunna) zAzvata zUnya. vaMsa . (a+mAve nU) vinAza -nanyAmAvavaM thuvar tri. (dhu suna) nizcita koI sthAna. | asatva-siddhAntamuttAvI | nyAyazAstra prasiddha thuvasomavA strI. (naM. nA, vasaMtaRMiIT) karmanI | pradhvasAbhAve, tirobhAva. 158 uttara prakRtimAM narakaddhika, manujaddhika, devaddhika, | vaMsavA . (a TyUti, sTi+ST) hiMsA, vaikriya saptaka, AhAraka saptaka, tIrthaMkaranAma, samyaktva ThAra mArI nAMkhavuM. mohanIya, mithyAtvamohanIya uccagotra, cAra AyaSya. | asatya . (plesanTA++cA 30 e aThAvIsa prakRti adhava sattAnI che, bAkInI | sAdhu:) hiMsA karIne, ThAra mArIne. 130 prakRti dhruva sattAnI che. dhvaMsana na. (dhdha+mAve nyuTa) nAza pAmavuM, nAza yuvattA strI. (rna, prAdhuvasattA) mithyAtva guNasthAnake karavuM, nIce paDavuM, nAza, bhraMza. (tri. dhvaM+na+nya) jenI sattA jIvane sarvadA hoya parantu bhava pratyayAdika nAzakAraka, nAza karanAra, kAraNika na hoya te. csita tri. (a+ +vatta) nAza kareluM. ghuvasaMdha . (dhruva: sabhyirtha0) kuruvaMzI hiraNyanAbhano dhvaMsin tri. (a+f+ni) nAza pAmanAra - pautra. jAlAntaragate sUryakare dhvaMsI vilokyate / trasareNustu dhruvA strI. (dhruvanati, dhU+* tataSTA) eka jAtanuM | vitrizatA paramANufma:-vaidyakraparimA | phanA thanAra. yajJapAtra, sAdhvI strI, eka jAtanI gati, vanaspati | (6. dhvaMsate vinazyatIti, a+ni) parvatanA mUva-moravela, zAlaparsI-sAlavaNa nAmanI vanaspati. uparanuM pIlavRkSa. yuvAvarta . (dhruvasaMza: 3varta:) ruMvATAnI goLa eka | | an (svA. para. sa. se-Tvenata) (Maa. para. sa. AkRti, ghoDAnuM eka cila. se. -svapnati) javuM, gamana karavuM. Page #382 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhvaja-dhvanikAvya] shbdrtnmhoddhiH| 1189 dhvaja puM. na. (dhvajati ucchrito bhavatIti, dhvaj+ac) | dhvajinI strI. (dhvajo'styasyAH iti GIp) senA - 5%, patA, maDAvinu astra, puruSarnu siMga, yila, matsyadhvajA vAyuvazAd vidIrNairmukhaiH pravRddhadhvajinIgava, 65, pUvAhazAmA 29su 52, 5. 65, | rajAMsi / babhuH pibantaH paramArthamatsyAH paryAvilAnIva vAMsaDI upara cAra khUNAvALo laTakAvelo vastrakhaMDa, navodakAni-raghu0 7 / 40 / 683 2 ane. veyanAra dAsa (zauNDika) - dhvajotthAna na. (dhvajasya indradhvajasya utthAnam) 'dhvajo'strI liGgakhaTvAGgapatAkAcihnazauNDike' - indradhvajanuM utthAna, zakradhvajanA utthAna nimitte utsava vizvalocanakoze / (puM. dhvajo'styasyeti, dhvaj+ 4 mA62vA suhi 12nA hivase. urAya cha -etat arzA0 aca) ||3||nnnaarsne veyanArasAsa - bhAdrazukladvAdazyAM bhavati-smRtiH / dazasUnAsamaM cakraM dazacakrasamo dhvajaH dazadhvajasamo dhvaNa (bhvA. pa. se-dhvaNati) za06 42vI, savA vezaH dazaveSasamo nRpaH-manu0 4 / 85 / / 72vo. dhvajagRha na. (dhvajAya yuktaM gRham) 5%Ane. bhATe yogya dhvan (bhvA. para. aka. se. -dhvanati/curA. ubha. aka. gha2. dhvajagrIva puM. (dhvaja iva grIvA'sya) te nAme me. se. * dhvanayati) za06 42vI, savA4 42vo . vibhidyamAnA iva navanIlo jaladharaH-bhAmi0 160 / rAkSasa. dhvajadruma puM. (dhvaja iva unnato drumaH) tAunu OM3. -kapirdadhvAna meghavat -bhaTTi0 9 / 5 / -dhvanati madhupasamUhe * dhvajapraharaNa puM. (dhvajaM praharati nAzayati bhanakti, pra+ha+ zravaNamapidadhAti-gIta0 5 / lyu) vAyu, 5vana. dhvana puM. (dhvan dhvAne+bhAve ap) sAvyAta. 206, dhvajabhaGga puM. (dhvajasya liGgasya bhaGgaH anutthAnam dhvajasya savA. bhaGgaH vA) bheda-puruSayitano bhaMga -zukre cirAt dhvanat tri. (dhvan+zatR) za06 42tuM, nA6 42tuM - prasicyeta zukraM zoNitameva vA / todo'tyarthaM vRSaNayormedraM ___ 'dhvanan zilpikarasparzAnmurajaH kimapekSate' - dhUpAyatIva ca- vAbhaTaH / napuMsatAnA // 29 // 35. ratnakaraNDa0 / me. roga, 5% 5tarnu suj, 5tAna. maM. dhvanana na. (dhvanyate'rtho'nena, dhvan+karaNe lyuTa) vyN4n| dhvajavat tri. (dhvajo'syAsti matupa masya vaH) vilavANu, vRtti35. zaniSTha vyApAra 'vyaGyArtha' (na. dhvan+ Unauj, 683 5DhanA2. (puM. dhvajaH zauNDikavi- bhAve lyuTa) avyAta. za06 42vo te. paNipatAkA vidyate'sya) suc. - na rAjJaH pratigRhNIyA- dhvanamodin puM. (dhvanena modayati, mud+Nic+Nini) darAjanyaprasUtitaH / sUnAcakradhvajavatAM vezenaiva ca jIvatAm -manu0 484 / dhvanamodinI strI. (dhvanena modayati Nic Nini DIp) dhvajavatI (strI.) yi meghasnI unyA. mamI. dhvajavRkSa (pu.) tAunu A3. dhvani puM. (dhvananamiti dhvan+in) za06, mRdR| vano dhvajAropaNa na. (dhvajasyAropaNam) vimAra vagaire za6- zabdo dhvanizca varNazca mRdaGgAdibhavadhvaniH / upara dhajA caDAvavI te. dhvajAMzuka na. (dhvajasya aMzukam) 5%nu sUI - kaNThasaMyogajanmAno varNAste kAdayo matAH-bhASA'dhvajAMzukairyadvinivAritAtapaiH' - candraprabhaca0 / / paricchedaH / mRdaGgadhIradhvanimanvagacchat-raghu0 16 / 13 / dhvajAhata puM. (dhvajena tadupalakSitasaMgrAmeNa AhRtaH) (puM. dhvanyate'sminniti dhvan+adhikaraNe i) uttama. yuddhamAthI mAra. 5 tano hAsa. (na dhvajena kAvya, jemAM saMdarbhanA dhvanyArtha lakSita arthanI AhRtam) yuddhamAthI mAre dhana. apekSA yamattariDoya- idamuttamamatizayini vyaGgaye dhvajika tri. (dhvaja+Thaka) ghoMgA. DI. vAcyAd dhvanirbudhaiH kathitaH-kAvya0 1 / dhvajin tri. (dhvajo'styasya iti) dha%alj, udustauj, dhvanikAvya na. (dhvanyAkhyaM kAvyam) 6ttama. vya - vilavANu. (puM.) parvata, 2tha, sarpa, gho31, prAma, vAcyAtiyini vyaGgaye dhvanistat kAvyamuttamambhora, pakSI, sAla. sA0 da0 4 / 2-3 / Page #383 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1190 dhvanikAra tri. (dhvaniM karoti kR + aN) zabda 42nAra vAranAra. (puM. dhvaniM dhvanyAkhyaM kAvyaM karoti kR + aN) uttama avya 2nAra avi. dhvanikRt puM. (dhvaniM tatpratipAdakaM granthaM karoti kR kvip tuk) kheDa saMDArazAstra janAvanAra paMDita - dhvanyAloka aura bhagannAtha paMDita. dhvanigraha puM. (dhvaniM gRhNAtyanena, grah + karaNe ap) zabdaratnamahodadhiH / DA. dhvanita tri. (dhvanyate sma dhvan + kta) zabdita, vAgasuM zabda rela- samIraNasamAkIrNamuNDarandhrAgranirgataiH / dhvanitamanuzocantamivAvasthAM tathAvidhAm rAjatara0 2 / 89 / dhvaninAlA strI. ( dhvanyutpAdakaM nAlaM yasyAH ) vIyu, pAva, vAMNI vagere. dhvanibodhaka puM. (dhvaniM bodhayatIti budh + Nic + Nvul) kheDa bhatanuM ghAsa - 'rohiSatRNa / ' dhvanivikAra puM. (dhvanervikAraH) zoDa, bhaya vagerethI avAjamAM jaNAto pheraphAra, kAku. dhvasan tri. (dhvaMs antarbhUtaNyarthe dhvaMs+kanin ) nAza 2nAra. dhvasana na ( dhvaMsate atra dhvaMs bA. AdhAre kyu ) nAzanuM sthAna. dhvaMs (bhvA. A. gatau saka., bhRze nAze ca a. se.dhvaMsate ) 4, nAza pAvo. dhvaMsi (puM.) nIye. paDavu, bhuhUrtano sobho lAga dhvaMsita tri. (dhvaMs + kta) nAza aretuM nAza pAmesuM. svyaMjanomAM vIsamo danyatyaMjana anunAsika. na avya. (nah naz + Da) niSedhArthamAM ativAdAMstitikSeta nAvamanyeta kaJcana / na cemaM dehamAzritya vairaM kurvIta kenacit - manu0 6 / 47 / upamAmAM, ane nahi sevA arthamAM vaparAya che. (puM. naha+Da) baMdha, baMdhana, nadvAra akSara. (puM. nam+Da) buddhaddeva, gaNapati, sonuM, 2tna, yuddha. (tri. nam+Da) stuti pAbhela, Iza- hurjala, nahi thADesuM. (puM. nam+Da) auddhamatAnusArI puruSa, ulyAsa, hita, pratiSThita, bhotI. naHkSudra tri. (nasA nAsikayA kSudraH ) nAnA nADavAmuM. [dhvanikAra-nakuTa dhvaMsin tri. (dhvaMs + Nini ) nAza pratiyogI, nAza pAmanAra, gavita. (puM.) pIlunuM Au, DuMgarI, khajaroTanuM Au. na dhvasta tri. (dhvasyate sma dhvaMs + kta) gaNatuM, paluM nAza pAmesuM kSudhayA pIDyamAno'pi na viSaM hyattumicchati / miSTAnnadhvastatRDjAnannAmUDhastajjidhatsati - paJcadazyAm 7 141 / nAza pratiyogI.. dhvasti strI. ( dhvaMs + bhAve AdhAre ca ktin) nAza, karmakSayAdhAra vidyA. dhvasman tri. (dhvaMs+antarbhUtaNyarthe bAhu. manin kizca) dhvaMsa, nAza aranAra. dhvAna puM. ( dhvan + bhAve ghaJ) zabda, khavA -zazAmAkranditadhvAno na ca cauro vyabhAvyata- rAjatara0 3 / 18 / dhvAnta na. ( dhvan + ktapratyayena nipA. sA.) aMdhAra dhvAntaM nIlanicolacArusudRzAM pratyaGgamAliGgatigIta0 11 / phaNAtapatrAyutamUrdharatnadyubhirhatavAntayugAntatoye - bhAga0 3 / 8 / 24 | kheDa 24. dhvAntavitta, dhvAntonmeSa puM. ( dhvAnte vittaH pRthitaH / dhvAnte unmeSaH prakAzo yasya, ud + miS + ac) pataMgiyuM Agiyo kIDo. dhvAntazAtrava puM. (dhvAntasya zAtravaH) agni, sUrya, yandra, ghoNo raMga, citrAnuM Au, khaDaDAnuM Au, DyUra. dhvAntArAti puM. ( dhvAntasyArAtiH ) yandra, agni, sUrya. dhvR (bhvA. para. sa. aniT dhvarati) vAMDuM Dara -dhvarati tRNaM vAyuH durgAdAsaH / bhAvu, hAra vu, varNavadu. naMzuka tri. (naz + Nukan numAgamazca) nAza pAmatuM, nAza uratuM, nAza. naMSTR tri. (naz + tRc + tum) nAza pAmanAra. harauta pAmanAra. nak avya. (naz + kvip) rAtre, rAtri. nakiJcana tri. ( nAsti kiJcana yasya) nirdhana, haridrI. nakim, nakir avya. ( na kim ca / na+kir) varNanArthe khavyaya, tyAga duravA yogya. nakuca puM. ( na kucati, kuc +ka) bhaMhAra vRkSa. nakuTa puM. (na kuTati, kuT +ka) nAU, nAsiDA. - Page #384 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nakula-nakSatradamana shbdrtnmhoddhiH| 1991 nakula puM. (nAsti kulamasya) ziva, nA-nAjIsI- yadayaM | naktabhojin tri. (naktaM bhuGkte) vrata ||24thii. hivase. nakuladveSI sakuladveSI punaH pizunaH- vAsa0 / (puM.) namata rAtra manA2. 5ij2no yothI putra-najusa- ahaM tasyAtizayita- naktamAla puM. (naktaM rAtrau A alati prApnoti, divyarUpiNo nakulasya darzanenotsukA jAtA-veNI0 2 / al+ ac) 24 vRkSa. (tri. nAsti kulaM yasya) huma vinAnI, guNa rahita.. naktamukhA strI. (naktaM naktavratAGgaM mukhaM AdibhAgo yasyAH) nakulADhyA srI. (nakulena nakulagandhena ADhyA) rAtri. gandhanAkulI nAmanI vanaspati. naktA strI. (naj+kta+TAp) .5 1.5t2nI vanaspati, nakulAndhatA srI. (nakulasyeva andhatA) 2. tano. vRkSavizeSa. AMjanI roga naktAndha tri. (nakte andhaH) rAtra andha, rAjena hemanAra. nakulI strI. (nakul+striyAM GIS) noNiyu-bha68, 4TAmAMsI. naktAndhya na. (nakte Andhyam) netraroga, Rurungj. vanaspati, 354, zaMja strI, sa2. nakra puM. (na krAmati dUrasthalaM krama+Da) bhArabha7 -nakraH nakulIza, nakuleza, nakulezvara puM. (nakulyAH nakulasya svasthAnamAsAdya gajendramapi karSati-paJja0 3 / 46 / bha72 IzaH-IzvaraH) jI.bhAMnA bhairava, taMtrazAstrano 82. 2rAzi, ghauiyANa, (na. nakravat AkRtirastyasya ac) nakuleSTakA, nakuleSTA strI. (nakulasya iSTakA/ nAka, bArasAkhanI uparanuM lAkaDuM. nakulAnAmiSTA priyA) vanaspati. snA. nakraketana puM. (nakraH ketanamasya) maheva -tathA cennAcareya nak (curA. ubha. sa. seTa-nakkayati-te) ||242vii. nayeta nakraketanaH kSaNenaikenAkIrtanIyAM dazAM janaM cainamnakta na. avya. (naja+kta) 2rAtri-zate. -gacchantInAM kAdambAm / ramaNavasatiM yoSitAM tatra naktam- megha0 37 / (na. naktaM nakrarAja puM. (nakrANAM rAjA Tac) bhoTo m||2. aGgatvenAstyasya ac) 2trI.me. na. 42vAnuvrata - nakrahAraka puM. (nakramapi harati, ha+Nvul) m||28.27ne. upavAsAt paraM bhakSaM bhaikSAt paramayAcitam / ayAcitAt paNa upADI janAra jalacara prANI. paraM naktaM tasmAnnaktena vartayet-devIpurANe / (tri. | nakrA puM. (nakravat AkRtirastyasyAH ac+TAp) na3, naj+kta) sati , zarabhavANu. madhamAjI. naktaka puM. (naktamiva kAyati vA, naj+kta+kan | nakrI strI. (na krAmati dUrasthalaM kram+Da+sriyAM GIp) _kai+ka) vastrano du:32, thAtha bhagarama27 mAhA, bhA78... naktaMcara tri., naktaMcaryA naktacaryA, naktaMcarI strI. nakSa (bhvA. para. sa. seTa-nakSati) gamana 42, 4. (naktaM carati car Ta/naktaM caryA caraNam/ naktaM carati nakSatra na. (nakSa+atran, kSIyate kSarate vA bA. ni. naJaH striyAM GIp) rAtamA 32 ta. prakRtibhAvaH) mazvinI vage3 satyAvIsa. nakSatranaktacara, naktacArin, naktaMcara, naktaMcArin puM. (naktaM nksstrtaaraagrhsNkulaa'pi-rghu06|22| satyAvIsa. carati car Ta/naktaM rAtrau carati, car Nini) likhA, . motIno hAra, satyAvIzanI saMkhyA. ghuvara, rAkSasa, yo2, rAtra. 322 naktaMvarebhyo bhUtebhyo | nakSatrakAntivistAra puM. (nakSatrANAM kAntistasyAH vistAro balimAkAzato haret-mArkaNDeyapurANe / yatra) ghogo yAvanAta. naktaJjAta tri. (naktaM rAtrau jAtaH) rAtre nbhesa, rAtrimA nakSatragaNa puM. (nakSatrANAM gaNa:) nakSatrana Toj, tArAno utpanna yedu. samUDa. naktaJjAtA strI. (naktaM rAtrau jAtA) tanA auSadhi. nakSatracakra na. (nakSatrANAM cakraM yatra) rAziya, nakSatra , naktan na. (naj+bA. tanin) rAtribhai, rAta.. taMtrazAstra prasiddha dIkSAmAM upayogI cakra. naktantan tri. (naktaM bhavaH lyuTa, tuTa ca) patre. thana2. nakSatrajAta na. (nakSatre tadvizeSe jAtaM janma) amanakSatramA naktandiva na. avya. (naktaM ca divA ca) rA. sana. hivase. thayeso 4nma.. -gaDani. nakSatradarza tri., puM. (nakSatraM pazyati dRz+aN/nakSatraM tat naktabhojana, naktavrata na. (naktaM bhojanam/nakte vratam) ____ phalaM darzayati dRz+aNa) nakSatrI. nA2, zI, . rAtre bha, bha.. rAtra. 4 mA 4.16 te vrata. | nakSatradamana puM. (NakhattadamaNa jai. prA.) rAkSasazanI 20%t. Page #385 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1192 shbdrtnmhoddhiH| [nakSatradAna-nakSatrezvara prata. nakSatradAna na. (nakSatrabhede dAnam) amu. nakSatramA sAmu | nakSatravidyA strI. (nakSatrAdInAM cArajJAnAya vidyA) jyotiSa padArthanuM dAna. vidyA-gaNitavALuM jyotiSa. nakSatranAtha, nakSatrapa, nakSatrapati puM. (nakSatrANAM naathH| nakSatravIthi strI. (nakSatropalakSitA vIthiH) nakSatrayane nakSatrANi pAti, pA+Da/nakSatrANAM patiH) yandramA, 52. bhamavAno mArga, AkAzamAM amuka amuka nakSatroe nakSatranemi puM. (nakSatrasya taccakrasya nemiriva) dhruvanA taul, uso bhAra yandramAM, vi, pUra, revatI nakSatra. nakSatravyUha puM. (nakSatrANAM vyUhaH) zubhAzubha sUya nakSatranakSatrapatha paM. (nakSatropalakSitaH panthAH aca samA.) nakSatrAne samUha. pharavAno mArga. nakSatravRSTi strI. (nakSatragharSaNena vRSTiH) 64ld, uraan| nakSatrapadayoga (puM.) yuddha, jyotiSa prasiddha, yAtrAnA gharSaNathI thatI agniyukta vRSTi. saMza35. yo- meSage bhAskare SaSTe zItagau svoccage nakSatravata na. (nakSatranimittaM vratam) nakSatra.nimitte. sa.bhu. yame / nakSatrapadayogo'yaM zatrumeghAnilo yathA / / / nakSatrapAThaka puM. (nakSatranimittaM pAThayati, paTh+Nic+ nakSatrazUla (pu.) pryaae| vagairema niSiddha jyotiSa prasiddha Nvul) ThoSI.. nakSatrazUpa. nakSatrapuruSa puM. (nakSatraiH puruSa iva) nakSatrothI. 46i. gi. nakSatrasatra na. (nakSatranimittaM satram) nakSatra nimitta amu4 aMgo kalpI kalpelo puruSa je nakSatra vratanuM aMga gaNAya vrata. nakSatrasaMvatsara puM. (NakhattasaMvacchara, jai. prA.) yotiSanakSatrabhoga puM. (nakSatrasya bhogaH) 20ziyama 2i zastra prasiddha varSa. nakSatrono eka eka divasano upabhoga. nakSatrasandhi puM. (nakSatrayoH saMdhiH) pUrva nakSatrI. uttara nakSatramAna na. (nakSatrasya mAnam) hinadi bhAnavizeSa.. nakSatramAM candra vagere grahonI gatirUpa saMkrAnti. nakSatramArga puM. (nakSatrANAM mArgaH) nakSatrIne 32vAnI. mA. nakSatrasAdhana na. (nakSatraM sAdhyate jJAyate'nena sAdhi+karaNe nakSatramAlA strI. (nakSatrasaMkhyikA mAlA, nakSatrANAM mAlA lyuTa) jyotiSa, prasiddha nakSatra mAna. sAdhavAna the. vA) satyAvIsa bhotAno. 2- anaGgavAraNazironakSatra gata. mAlAyamAnena mekhalAdAmnA-kA0 11 / -saptaviMzatirUpADhyai rUpakai rUparUpakaiH / nRtye nakSatramAlA | nakSatrasUcaka, nakSatrasUcin puM. (nakSatrANi zubhAzubhatayA sUcayati Nvula/nakSatra+sUca+Nini) jyotiSanA syAnmuktAvalirivojjvalA- saGgItadAmodare / hAthIonI paMkti, nakSatronI paMkti-hAra. siddhAntana na. enapI - tithyuttpattiM na jAnanti nakSatramAlinI (strI.) novato. grahANAM naiva sAdhanam / paravAkyena vartante te vai nakSatrayAjaka puM. (nakSatranimittaM vRttyarthaM yAjayati, nakSatrasUcakAH-athavA-aviditvaiva yaH zAstraM daivajJatvaM yaj+Nic+Nvula) nakSatra nimitta ghoSa. 4ud.ta.nI. pratipadyate, sa paGktidUSakaH pApo jJeyaH nksstrsuuckHzAnti karAvanAra halako brAhmaNa. varAha0 2 / 17-18 / nakSatrayoga puM. (nakSatrabhede yogaH) nakSatromai dUra paDa vagairena.. | nakSatrAmRta (na.) abhu vAre abhu nakSatramA yogathA. thatI yoga. amRtayoga. nakSatrayoginI strI. (nakSatrairyujyate+yuj+dhinuN) azvinI | nakSatrina, nakSatreza puM. (nakSatramastyasya svAmyena niyamatayA Adi nakSatra, dAkSAyaNI vagere. vA ini/nakSatrANAmIzaH) vi), yandra-nakSatrezakRtekSaNo nakSatrayoni strI. (nakSatrANAM yoniH) vivAha himai. girigarorgADhAM ruciM dhArayan grAmAkramya vibhUtibhUSitatanU yoniTa. rAjatyumAvallabhaH -sA0 da0 2 / 20 / pU2. nakSatrarAja puM. (nakSatrANAM rAjA Tac) yandra, pU2. nakSatriya puM. (nakSatrAya hitaH gha) nakSatrano bhaviSThAya heva.. nakSatraloka paM. (nakSatrANAM lokaH) nakSatra lenI svAmI cha | nakSatriya tri. (na kSatriyaH) kSatriya na hoya te. tevo loka. | nakSatrezvara na. (nakSatrANAmIzvaraH) nakSatranA adhiSThAya: nakSatravarman (na.) gagana, Aut. devoe kAzImAM sthApela eka zivaliMga. Page #386 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nakSatreSTakA-nakhaharaNI] shbdrtnmhoddhiH| 1193 rA . nakSatreSTakA, nakSatreSTi strI. (nakSatranimittA iSTakA/iSTiH) | nakhabhinna tri. (nakhena bhinnam) namathI. yA3, namathI. te nAmanI eka ISTakA, nakSatra nimitte iSTi. utara. nakha (bhvA. para. saka. seTa-nakhati) 4, ma.sI. 4, nakhamuca na. (nakhaM muJcati, muc+ka) dhanuSa. sa.24. nakhampaca tri. (nakhaM pacati, pac+khaz+mum) namAne nakha na. puM. (na khaM chidramatra naha bandhane kha) na -nakhAnAM tapAvanA2-45vanAra. pANDityaM prakaTayatu kasmin mRgapatiH-bhAminI0 1 / 2 / nakhampacA strI. (nakhaM pacati, pac+khaz+mum) 21.4.31, vIsa.nI. saMnyA. (puM. na khanyate) 13, bhA2, 2, du:32. (na. nakhamiva AkRtistyasya ac) zulita | nakhara paM. (nakhaM rAti, rA+ka nakha+bA0 uNA0 ara vA) nAme eka dravya, nakhalo. inIna namapaM., na -kiM punaralaGkRtastvaM nakhakuTTa puM. (nakhaM kuTTati, kuTTa+aN) &%Ama, alms, saMprati nakharakSataistasyAH-sA0 da0 / (tri. na. kharaH) nAI. tIrNa na hoya te. nakhakSata, nakhavilekha, nakhAghAta, nakhAGka puM., nakhapada, nakharajanI strI. (nakho rajyate'nayA karaNe lyuTa GIp) nakhavaNa na. nakhalekhA strI. (nakhaM kSaNoti aN/ meMhI, bhaihAna 31. nakhasya vilekhaH/nakhairAghAtaH/nakhamiva avaM yasya/nakhaiH nakharaJjanI srI. (nakhaM raJjayati, raJ+Nic+ lyu+ padyate/nakhena kRtaM vraNam/nakhAnAM lekhA) najanuM sthAna, GIS) neya- punarbhavacchedakarI gaGgeva nkhrnyjniinakhano ujharaDo, nakhakSata, nakhanA ghAnI nizAnI - dvayArthodbhaTaH / nakhapadasukhAn prApya varSAgabindUn-megha0 35 / - nakharAyudha puM. nakhAyudha, nakhin tri. (nakhara-nakhaH eva ratikrIDAyAM nakhAghAtasthAnAni-yathA nakhAghAtaH pradAtavyo AyudhaM yasya/nakhaH astyasya ini) siMha, vAgha, ThUtarI. yathAsthAnAni karmasu / pArzvayoH stanayozcaiva Urau caiva (tri. nakhara eva AyudhaM yasya) na.35. thiyAravANunitambake / kakSasthale ca karNAnte kapAle baahumuulke| nakhinAM ca nadInAM ca zRGgiNAM zastrapANinAm / vizvAso grIvAyAM kaNThadeze ca nakhAghAtaM samAcaret / / tathA naiva kartavyaH strISu rAjakuleSu ca-cANakye / sarvazarIreSa nakhaM dadyAt zanaiH zanaiH - kAmazAstram / / nakharAyudhI, nakhAyudhI, nakhinI tri. (nakhara-nakhaH evAyudhaM nakhakhAdina tri. (nakhaiH khAdati Nini) namathI. mAnA2. yasyAH nakharAyudha+striyAM GIpa/nakh+in +DIp) nakhagucchaphalA strI. (nakha iva gucchaH phalaM yasyAH) me siMDa, vAgha, ThUtarI. nakharAba puM. (nakharamAhvayate sparddhate A+hve+ka) 429||rnu, dhAnyanunAma.. A3. nakhajAha na. (nakhasya mUlaM jAhac) namarnu bhUga... nakharI, nakhI strI. nakhAhva puM. (nakha iti AhvA yasya/ nakhadAraNa na. (nakhaM dAryyate'nena, dAri+karaNe lyuTa) na. nakharaH puSpAkAreNAstyasya ac + GIS / (nakhaH kADhavAnuM hajAmanuM ojAra-neraNI, nakhiyuM. AkAratvenAstyasya, ac+ GIpa, nakha+ GIp vA) nakhanikRntana puM. (nakhaM nikRtyate'nena karaNe lyuTa) nakhalo nAme eka sugandhI dravya. uparano artha-hajAmanuM zastra. nakhalekhaka tri. (nakhaM likhati, jIvikA), likh+kvun) nakhaniSpAva puM., nakhaphalinI strI. (nakhaM niSpavate viDArthe naja-sajana-bha 72nAra. phalasAdRzyena anukaroti/nakhaH iva phalamastyasya ini nakhaviSa puM. strI. (nakhe viSamasya) manuSya vagaire prAe. GIS) namAvI. nAmanI vanaspati. nakhaviSkira puM. strI. (nakhairvikirati, vi+kR+ka+suTa nakhaparNI strI. (nakha iva parNamasyAH GIS) / kSupa nAmanI __SatvaM ca) napathI motarIna pAnAra 414 pakSI. vanaspati. nakhavRkSa puM. (nakhati nakh sarpaNe+ac nityaka0) nAsavRkSa. nakhapuSpI strI. (nakha iva puSpamasyAH GIS) purI mAdhurI. nakhAzaGkha, nakhazaGkhaka puM. (nakha iva zaGkhaH/nakha iva nAme vanaspati. zaGkhakaH) nAnI zaMbharo. nakhapracita na. (nakhazca pracitaM ca mayU0 ni0) nA bhane / nakhaharaNI srI. (NahaharaNI jai. prA.) nama tAravAna zastra, prathita. neyI, namiyu. Page #387 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1194 shbdrtnmhoddhiH| [nakhAGka-nagaraukas nakhAGka na. (nakhamiva aGka yasya) namana dhAna, yila, | -prItyA dadau sa karNAya mAlinI nagarImatha-mahA0 nakSata, vyAghranakhI vanaspati. 12 / 5 / 6 / nakhAnakhi avya. (nakhaizca nakhaizca prahatya pravRttaM yuddham) na nagarakAka, nagaravAyasa puM. (nagare kAka iva nagarasthitaH nakhe nakhanA ghA karatAM thayeluM yuddha. kAka iva vA/nagare vAyasa iva) 300038vA nakhAru (srI.) snAyu, zarIramAMnA nasI-20. AcAravALo nagaravAsI. nakhAli puM. (nakhamiva alati al+ ini) nAnA zaMnad.. nagarakIrtana na. (nagare harernAma kIrtanam) 232mA 42di(strI. nakhAnAmAliH) namanI paMDita-2. 32di rinu bhana. 2 ta- grAme vA nagare sAdhurjane nakhAlu puM. (nakhatIti, nakha sarpaNe+Aluc) nAsavRkSa. vA kIrtayeddharim-harinAmamAhAtmyam / nakhAzin tri. (nakhenAnAti Nini) na.43 jAnA2. (puM. nagaraguptika puM. (nagaraguttiya jai. prA.) nagaranI. 268 ____nakhamaznAti, az+Nini) dhuvara. nakhi puM. (nakhati sarpati, nakh+in Ni vA) sa2.4 042, nagaraghAta puM. (nagaraM hanti amanuSyakartRkatvena TakaM khasI janAra. bAdhitvA aN upa. sa.) Cl. (puM. nagaraM hanti naga puM. (na gacchati, gam+Da) parvata -nave. dukUle ca han+bhAve ghaJ) nA2no nA 42va., 2032 mAMgate. nagopanItaM pratyagrahIt sarvamamantravarjam-kumA0 7 / 72 / nagaranirdhamana na. (NagaraNiddhamaNa, jai. prA.) 22nu, 5 vRkSa, sAtanI saMnyA- 'nagajA nagajA dayitA dayitA' - ____na vAno bhA[-10, 122. bhaTTi0 / nagaramardin puM. (nagaraM mRnAti, mRd+Nini) mahonmata. nagakarNI strI. (naga iva karNaM patramasyAH) vanaspati pANI ___thI.. (tri.) 22no bhAganAra, nagaranI nA2 42-42. 9, 29. nagaramArga puM. (nagarasya mArgaH) 22. 2040, sariyAma nagagandhA srI. (nage gandho yasyAH) meM tanI. vanaspati. 2sto . nagaja tri. (nage parvate jAyate jan+Da) 5vatamaitpanna nagaramAna na. (NagaramANa, jai. prA.) nagara va.sa4vAnI __thanA2- parvatajAtavastumAtre / (puM.) thI.. vigha, 72 mAnI.45bhI 31. nagajA strI. (nagAjjAyate, jan+Da) pArvatI, satA. nagarandhakara paM. (nagasya krauzcasya randhaM karoti. ka+Ta) nagaNa (puM.) chn6:2||str prasiddha nge|. kArtika svAmI, kArtikeya. nagaNA strI. (nAsti gaNo yasyAH) vanaspati inll, nagarAdisanniveza (puM.) 22 vagairenI sthApanA bhArasisen. nagarAdhikRta, nagarAdhipa puM. (nagare raajnyaa'dhikRtH| naganadI strI. (nagajAtA nadI) parvatamAthI. nI.je.bI nahI nagarasya adhipaH) polIsanA bhuNya bhArI, bhesTreiTa, -'vizrAntaH san vraja naganadItIrajAtAni siJcan'-megha0 / 1%. naganandinI strI. (nagasya himAlayasya nandinI) pArvatI. nagarAdhyakSa puM. (nagare rAjJA niyojitaH adhyakSaH) // 32 // naganAtha, nagapati puM. (nagAnAM nAthaH/nagAnAM parvaMtAnAM rakSaNa mATe rAjAe nImelA adhikArI-koTavALa. nakSatrANAM vA patiH) DibhAsaya, caMdra, 752. nagarIkAka puM. (nagaryAM kAka iva) jo pakSI.. nagabhid puM. (nagaM bhinatti bhid+kvip) paththarane. touvArnu nagarIkAkI strI. (kAkIva) Mel.. bho||2-8isj, ghal, Indra. nagarIya tri. (nagara bhavaH cha) nagarImai-zarama thanA2. nagabhU puM. (nage bhUrutpattiryasya) kSudrapASAme vanaspati. nagarottha tri. (nagarAduttiSThati, ud+sthA+ma) nagaramai. (strI. nagasya bhUH) parvatanI bhIna. (tri. nagAd bhavati, utpannathanA2. bhU+kvip) parvatamai 6tpanna thanAra, patitha. thanA2. nagarotthA strI. (nagarAduttiSThati striyAM TAp) nAgaramothana, nagamUrddhan puM. (nagasya mUrddhA) 5vatanu zima2, DuMgararnu 53. mathAj. nagaropAnta na. (nagarasya upAntam) nagara pAsena, ma., nagara na., nagarI strI. (nagA iva prAsAdAH santyatra bA. r| nagara+GIS) 22, n||2- nagaragamanAya matiM na karoti | nagaraukas puM. (nagaraM oko yasya) nAgari, n||2-sh0 2 / -prAkArAdinA durgaM yojanavistIrNaM tad ngrm|| nivAsI. Page #388 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nagarauSadhi-naTa] shbdrtnmhoddhiH| 1195 nagarauSadhi, nagarauSadhI srI. (nagarajAtA aussdhiH| | nagnajit (puM.) te. nAmanI 2.5 20%81-vAstuzAstranAtha nagarajAtA auSadhI) 30.. janAvanA2 vidvAn. nagavat tri. (naga+matupa masya vaH) vRkSavANu, udduj.. | nagnatA srI., nagnatva na. (nagnasya bhAvaH tal-tva) nagATana puM. (nage vRkSe aTati bhramati, aT + lyu) vAna2, ___lung. 5vatamA Aubha mAna-ti-mama. (tri. nage aTanaM nagnamuSita tri. (muSito nagnaH) dhana. vaNe3 yo206deg4quthI. yasya) parvatamA 3282. nAga-4 thaye... nagATanI srI. (nage vRkSe aTati, aT + lyu striyAM GIS) nagnambhaviSNu, nagnambhAvuka tri. (anagno nagno bhavati vAnarI, parvatamAM pharanArI strI. bhU+cvyarthe khiSNu mum/bhU+khukaJ) nAjthanA2, nA nagAdhipa, nagAdhipati, nagAdhirAja, nagendra puM. (nagAnAM se jAnanA2. parvatAnAM adhipaH/adhipatiH/adhirAjaH/nagaH indra iva nagnahu, nagnahU puM. (nagnaM hyayati karoti sparddhate zreSThatvAt) himAlaya parvata- astyuttarasyAM dizi anena+karaNe kvip) 3bha 5utA 7vvIsa. dravyothI. devatAtmA himAlayo nAma nagAdhirAjaH-kumA0 1 / 1 / 2 banela eka auSadhi, dArUnA sAdhanarUpa padArtha. parvata. nagnikA strI. (nagnaiva svArthe kan TApi ata itvam) tu, nagAnikA (strI.) me nAme me chan- 'dvitUryake gururyadA dharmamAM nahi AvelI strI, eka vAra na abhaDAyelI nagAnikA bhavettadA / ' strI- avyaJjanA bhavet kanyA kucahInA tu nagnikAnagAri puM. (nagAnAmariH) indra. pnyc03|213| nagAzraya puM. (nagaH parvataH AzrayaH utpattisthAnaM yasya) | nagnIkaraNa na. (nagna+cci+kR+bhAve lyuT) nA2. sti 6 vRkSa. (puM. nagAnAmAzrayaH) parvatano Azraya, nagnIkRta tri. (nagna+cvi+kR+kta) nA 42.. parvatamA vRkSama 23 ta. (tri. nagaH AzrayaH sthAnaM naghamAra, naghAya, naghAriSa puM. (naha+ka bA. hasya ghaH naghaM yasya) parvata hernu mAzrayasthAna Doya te. ___mArayati, mR+Nic+aN) DoDhano. roga, kuSTharoga.. nagochAya puM. (nagasya uchrAyaH) patana yA, sAunI. nadhuSa puM. (nahuSa pRSo. gha) nahuSa, 20%1. 6yA. naGga puM. (naM natiM gacchati, gam+Da bAhu. mum) 2, nagaukas puM. (nago vRkSaH parvato vA oko nivAsa- 64pati, 25Ata. ghara.. sthAnamasya) parvatama 3 OMubhA 2982 627 pakSI, naciketas (puM.) te. nAmanI meM RSi, mana, yinu assttaa564|12, siMDa, 3032. (tri.) parvata umai. 3. 29nA2. nacira na. (na+ciram pA0 sa0) satva.2, zA., sI. nagna puM., nagnaka tri., nagnATa puM. tri., nagnATaka tri. nacyuta tri. (na cyutaM na zabdena 'saha supA' pA0 sa0) nali (naja+kartari kta tasya naH/nagna eva, svArthe kan/nagna yavesa, nali resa, nahi 53. evATati, aT+ac/nagnATa eva kan) hina2 chaina naja (bhvA. Atma. a. seTa-najate) sahita thaj, zarabhAj. sAdhu, nAgo vo, na. 32 / 2 -na nagnaH naJ avya. (na+bA. aJ) naBi, na, sva.3Artha mAtisnAnamAcaret-manu0 4 / 45 / -nagnakSapaNake deze rajakaH oLaMgavuM, ISadartha, sadazapaNuM batAvanAra avyaya. kiM kariSyati-cANa0 110 / -na ngnshcintyedpi-bhRgu0|| nabhAve niSedhe ca svarUpArthe'pyatikrame / ISadarthe ca (tri. najate smeti, naj+kta tasya naH) nA, vastra sAdRzye tadvirUddhastadanyayoH-medinI / paheryA vagaranuM. naTa (bhvA. para. a. seTa-naTati) nAya -yadi manasA nagnakA, nagnA sI. (nagna eva svArthe k+ttaap| naTanIyam-gIta0 4 / pra.za, naye. 53. (cu. ubha. nagna+TAp) nA. strI -'na nagnAM striyamIkSeta puruSaM vA a. seTa. nATayati+te) nIthe. 57j, utej. kadAcana' -kUrma0 / nideg4 strI, 2. dharmAvatai naTa, naTasaMjJaka puM. (nam+DaTa, naT+ac vA/naTeti zabdaH pahelI avasthAnI chokarI. saMjJA yasya svArthe kan) abhinetA, naTa, nAyo - nagnaGkaraNa na. (anagnaH nagnaH kriyate'nena, kR+khyun mum kurvannayaM prahasanasya naTaH kRto'si -bhartR0 3 / 27 / - ca) nA 2 te. nATyo yathA viharate svakRte naTo vai-devIbhA0 Page #389 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1196 1 / 7 / 42 / bhaziyo, zyonArDa vRkSa, kheDa bhatanI varNasaMkara, nIca kSatriya, AsopAlavanuM jhADa, naDajAtinuM ghAsa, sUtradhAra. naTakamelaka (na.) hAsyarasa pradhAna dRzyanATa, abhi.. naTakhAditA strI. ( NaTakhAditA jai. prA.) dIkSAnuM nAma, naTanI mAphaka kRtrima sAdhu. naTacaryA strI. (naTasya caryA) nanuM nRtya. naTatA strI. naTatva na. (naTasya bhAvaH karma vA tal TAp zabdaratnamahodadhiH / tva) naTapazuM, naTanuM abha, nATa. naTana na. (naT + bhAve lyuT) zarIranA hAvabhAvavANuM nRtya, nAya te nAsIllIlAnaTanavilasanmekhalI savyasAcI - paJca0 3 / 237 / naTanArAyaNa puM. (naTAnAM nArAyaNa iva) saMgItazAstra prasiddha eka rAga, megharAga mizrita rAga, dIpakarAga mizrita - hanUmanmate megharAgasya tRtIyaputraH bharatamate dIpakarAgasya tRtIyaputraH - saGgItazAstram / naTaparNa (na.) chAla, yAmaDI, tvayA. naTabhUSaNa, naTamaNDana na. (naTAnAM bhUSaNaM yasmAt / naTAnAM maNDanaM bhUSaNaM yasmAt) DaratAsa. naTavara, naTazreSTha puM. (naTeSu varaH zreSThaH /naTeSu zreSThaH) zreSTha naTa, umA abhinaya 42nAra -barhApIDaM naTavaravapuH karNayoH karNikAram-bhAga0 / naTaraGga (puM.) abhinayazAlA. naTasaMjJaka puM. (naTasya saMjJA samyagjJAnaM yasmAt kap) gohantI, haratAsa. naTasUtra na. (naTasya tatkRtyasya jJApakaM sUtram) zikSAsikhe banAvela naTasUtra-naTakArya jaNAvanAra graMtha. naTAntikA naTAndhikA strI. (naTasya naTakAryasya anto yasyAH kap kApi ata itvam/naTasya andhikA sAtha, zarabha.. naTI strI. (naT + ac + GIS) naTanI strI, sUtradhAranI patnI, vezyA strI -naTI kApAlinI vezyA rajakI nApitAGganA / brAhmaNI zUdrakanyA ca tathA gopAlakanyakA / / mAlAkArasya kanyA ca nava kanyAH prakIrtitA - tantrasAre / nalI nAme eka gandhadravya, eka varNasaMkara strI, dIpaka rAganI rAgiNI. naTIsuta puM. ( naTyAH sutaH) naTIputra, nAyanArIno chorI.. naTezvara puM. (naTasya IzvaraH ) ziva mahAdeva. naTyA strI. (naTAnAM samUhaH pAzA. ya TAp) naTanI samUha. naD (cu. ubha. a. se.-nADayati-te) aSTa thavuM, nIce pauvu. [naTakamelaka-naDvat naDa puM. (nal + ac, lasya Datvam) te nAbhe khela RSi, kheDa jAtanuM ghAsa. naDaka na. (nal+ac saMjJAyAM kan) mAnI varaye kheDa naLI jevuM hADakuM. naDakIya, naDaprAya tri. (naDAH santyatra cha kugAgamazca / naDa: prAyeNa yatra) puSTuNa nau ghAsavANuM. naDabhakta, naDavana na. ( naDasya viSayo dezaH bhaktala / nasyatRNavizeSasya vanam ) nau ghAsavANI pradeza, nau ghAsanuM jaMgala. naDamIna puM. ( nalasthito mInaH lasya Datvam) kheDa bhatanuM bhAchasuM. naDaza tri. (naDa + astyarthe za) nau ghAsavANuM. naDasaMhati, naDyA strI. (naDAnAM saMhatiH / naDAnAM samUhaH ) naDa ghAsano samudAya. naDaha tri. (naDaM hanti, naDa + n +Da) suMdara, ramAzIya. naDAgiri puM. ( naDapradhAno giriH pUrvasya dIrghaH) yAM puSDaNa naDa ghAsa hoya tevo parvata. naDAdi (puM.) vyA 27 prasiddha kheDa zabda gae. sa ca naDa, cara, vana, muJja, itika, itiza, upaka, eka, lamaka, zalaGka, zalaGkaJca, saptala, vAjapya, tika, agnizarman, vRSa (gaNe), prANa, nara, sAyaka, dAsa, mitra, dvipa, piGgara, piGgala, kiGkara, kiGkala, kAtara, kAtala, kAzyapa, kAzya, kAvya, aja, amuSya, kRSNaraNau, amitra, ligu, citra, kumAra, kroSTu, kroSTaJca, loha, durga, stambha, ziMzapA, agratRRNa, zakaTa, sumana, sumata, mimata, Rc, jalandhara, adhvara, yugandhara, haMsaka, daNDin hastin, piNDa, paJcAla, camasin, sukRtya, sthiraka, brAhmaNa, caTaka, badara, azcala, svarapa, laGka, indha, azra, kAmuka, brahmadatta, udumbara, zopA, adhoha, daNDapa ityAdi / naDin tri. (naDAH santi yasya in) nau ghAsavAnuM (puM. naDAH santi yasmin in) nau ghAsavANo parvata. naDinI strI. (naDAH santyasyAM ini GIp ) nau ghAsavAjI nahI. aise tri. ( naDasyAdUradezAdi kAzyA0 ila) na ghAsanI pAse rahela. naDvat, naDvala tri. (naDAH santi atra prAyeNa Dvatup / naDAH santyatra Dvalac) yuSDaNa nau ghAsavANuM -yo naDvalAnIva gajaH pareSAM balAnyamRdnAnnalinAbhavaktraHraghu0 18 / 5 / Page #390 -------------------------------------------------------------------------- ________________ naDvalA-nadIniSpAva shbdrtnmhoddhiH| 1197 naDvalA strI. (naDvala+TAp) vai2004 manunI meM patnI. | nadapati, nadarAja puM. (nadAnAM patiH/nadInAM rAjA Tac) nata tri. (nam + kta) na bheda - patanti yugapat sarve samudra. pAdayormUrddhabhirnatAH- harivaMze 201 / 39 / IvaNe. (na. nadara tri. (nada+ adUradezAdi azvA. ra., nAsti daro bhayaM nam+kta) nagara, narabhU, dhyotiSaprasiddha natAMzaza, | yasya vA) nahanI sabhIyano pradeza, niya. yAmyottarekhA (madhyadinarekhA) thI. AI anu (255j, nadAla tri. (nada+Ala) bhAgyavANu, mAyaNI. nasota2, 42bhAyej8, dhanu:40. nadI sI. (nad + ac + DIpa) dion vagere nahInatadruma puM. (nato drumaH) latAzAlA' nAme vRkSa.. ravipItajalA tapAtyaye punaroghena hi yujyate nadI-kumA0 natanADikA strI. (natA nADikA yasyAm) praha2 5chI. ___ 4 / 44 / -nadyaH pASANasikatAvAhinyo vimalodakAH / athavA madhya rAtrinA janmakALanI dADI himavatprabhavA yAzca jalaM tAsvamRtopamam-rAjanighaNTaH / rAtrergataghaTIzeSaghaTIdinArdhasaMyutA / parapUrvAbhidhA jJeyA nadIkadamba na. (nadInAM kadambaM samUho) nahIbAnI samUDa. rajanyAM naTanADikAkoSThIpradIpaH / (puM.) gorama 3. nAme vanaspati. natanAsika tri. (natA nAsikA yasya) nabheda naunj, | nadIkaccha (jai. prA. NaIkaccha) nahInA 302 // 52nI jI . natabhAga puM. (nato bhAgaH) jyotiSazAstra prasiddha natA. nadIkAnta puM. (nadInAM kAntaH patiH) samudra, neta2 natabhU strI. (natau dhruvau yasyAH) disITIvaNI. strI.. vanaspati, samudrazISa, nagounu kAu.. natarAm avya. (na Azu na+tarap) matizaya nali, samata | nadIkAntA strI. (nadI kAntA yasyAH) ijk 13, bhanAi, satyaMta. ___ ghA-a... vRkSa, sataveda, vagaire. natAGga tri. (natamaMgaM yasya) navA gavANu. nadIkUla na., nadItaTa puM., nadIvelA strI. (nadyAH kUlamnatAGgI strI. (natamaGgamasyAH GIS) nArI, strI.. ___ taTaH-velA) nahIno sist, nahIna pravAsa. nati srI. (nam+ktin) namana, nama2412, nama - | | nadIkUlapriya puM. (nadIkUlaM priyaM yasya) netanu jAu, nItibhUmibhujAM natirguNavatAM hIraGganAnAM dhRtirdamyatyoH pANImAM UgatI netara. nadIja puM. (nadyAH samIpe jAyate, jan+Da) Au6unu U3, zizavo gRhasya kavitAbuddheH prasAdo girAm-navaratnam / (jyotiSamai) mogazama sthAna aMza.. yAvana vanaspati, sIyo, netanu jAu, bhISmapitAmaha (na. nadyAH jAyate, jan+Da) sotAna, natyUha puM. (natiyuktaH UhaH gatirasya) yAta 56l, ayo, udegdeg48. vRkSa. (tri. nadyAH nadyAM vA jAyate, jan+Da) 48.13.. nadImAM utpanna thayela. nad (bhvA. para. sa. se.-nadati) pUna 42vI, stuti. 42vI.. nadIjA strI. (nadyAH jAyate jan+Da+TAp) manimaMtha za6 42vI- vAmazcAyaM nadati madhuraM cAtakaste sagandhaH vRkSa-ma9i. megha0 9 / -nadatyAkAzagaGgAyAH srotasyuddAma-diggaje nadItarasthAna na. (nadyAstarasthAnaM, avataraNasthalam) nahI raghu0 1178 / (bhvA. para. a. se.-naMdati) aAnaMha taravAna ghATa. pAmavo -ambudaiH zikhigaNo vinAdyate-ghaTa0 10 / saMtoSa nadIdoha puM. (nadItaraNArthaM dohaH) nahI. It25 uTe apAtuM pAbhavo. mAusa bhATe dUdha. nada puM. (nadati zabdAyate, nad+Uc) na6 -prAksrotaso/ | nadIdhara puM. (nadI dharati dhR+ac) ziva, gaMdha2. nadyaH pratyaksrotaso nadA narmadAM vinetyAhuH-mallinAthaH / nadIna, nadInAtha, nadIpati, nadIza puM. (nadInAM inaH / yathA nadInadAH sarve sAgare yAnti saMsthitim- nadInAM nAthaH/nadInAM patiH/nadInAm IzaH) samudra, mnu06|90 / sindhu, samudra. (puM. nad stutau karmaNi 329||he. ac) Si. nadIna tri. (na dInaH) hIna nalita -sahadevasya dharmAtmA nadat tri. (nad+zata) za06 2,4 / 2tuM. | nadIna iti vizrataH- harivaMze 29 / 4 / / nadathu puM. (nad+athuc) sahana za6, AnaMha, harSa.. | nadIniSyAva puM. (nadIsammukhajAto niSpAvaH) .5 tarnu nadanu puM. (nad+anu) siMDa, 206, 4, bhe.gha. dhAnya, vAsa-Asa.2. Page #391 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1198 shbdrtnmhoddhiH| [nadIpUra-nandagopa nadIpUra puM. (nadyAH pUraH) pU2 AvedI nahI, nahIna pU2. nanu avya. (na+nud nu saMyuta35 tene+Du) prazna-pUcha527 nadIbhava na. (nadyAM bhavati, bhU + ac) siMghAsU.esa. -nanu samAptakRtyaH gautamaH-mAlavi0 4 / svdhaa29|| - (tri. nadI+bhU+ac) nAma thanAra. (puM. nadyAH bhavati, nizcaya, anazA-saMbhati-nana mAM prApaya patyarantikama bhU+ac) bhISmapitAmaha - kumA0 4 / 32 / mAmA - nana pade parivRtya nadImAtRka tri. (nadI mAteva poSikA yasya kap) nahAnA bhaNamRccha0 5 / , -nanu bhavAn nagrato me vartate-zakuM0 2 / pANIthI pAkatA anAja upa2 jIvanAra - vinigraha, parakRti, adhikAra, gabharATa, AkSepapUrvaka nadyambusaMpannavrIhipAlitadezaH-amaraH 2 / 1 / 12 / prayukti, vAkyAraMbha, ane vitarka e arthamAM vaparAya nadImukhA na. (nadyAH mukham) nahAnu bhoM-prArama. cha- nanvacetanAnyeva vRzcikAdizarIrANi acetanAnAM ca (na. nadyAH mukhamiva niHsaraNamArgaH) nahIna na. gomayAdInAM kAryANIti ucyate-zArI0 / nIkaLavAno mArga. nanuca avya. (nanu+ca) virodhomtimA 52sato avyaya. nadIraya, nadIvega puM. (nadyAH rayaH-vegaH) nahInI. pravAs, nantavya, nantva tri. (nam+tavyac/nam bA. karmaNi tva) nadIno vega. namaskAra-namana karavA yogya. nadIvaGka puM. (nadyA vaGkaH) nahIno ais, nahIna dists. | nand (bhvA. pa. a. seTa-nandati) saMtoSa pAmavInadIvaTa puM. (nadIsamIpe jAto vaTaH) nahI. 652nuva.unu nanandatustatsadRzena tatsamau-raghu0 3 / 23 / prasanna thaj. antarhite zazini saiva kumadvatI me, dRSTi na nandayati 33. nadISNa tri. (nadyAM snAtuM jAnAti, snA+ka) nadImA snAna saMsmaraNIyazobhA -zakuM0 4 / 2 / 42mAM duzala- tataH samAjJApayadAzu sarvAnA nanda puM. (nand+ bhAve ghaJ karmaNi vA) masAnaMha, harSa, nAyinastadvicaye nadISNAn-raghu0 16 / 75 / -tato mAnahAtma.5 52mezvara. (puM. nandati, nand+ac) , nadISNAn pathikAn girijJAn-bhaTTi0 / te nAme kSatriya, naMdavaMzanA pratiSThApaka nava bhAIo nadIsarja puM. (nadyAH sarjaH iva) sAunu OM3. ma. liputrama 2045 2du su- samutkhAtA nandA nadIsaMtAra puM. (NaisaMtAra jai. prA.) vaDA kathA . nahI nava hRdayarogA iva bhuvaH-mudrA0 1 / 13 / -agRhIte rAkSase 52 . kimutkhAtaM nandavaMzasya mudrA0 1 / 3 / navanI. saMdhyA, naddha tri. (naha+karmaNi kta) madhesa, 43.. kArtika svAmIno anucara, eka prakAranuM mRdaMga vAritra, te nAmano dhRtarASTrano putra, vasudevanI madirA nAmanI naddhI strI. (nahyate'nayA naha+karaNe STran+GIp) yAmAnI strIthI utpanna thayela eka putra, krauMcadvIpamAM Avelo hoza-dharI. parvata, eka jAtano vAMsa, yajJezvarano eka anucara, nadyAdi (puM.) vyA525 prasiddha, me 206 gae. sa ca-nadI, naMhAvA. (puM. nand+ac) agiyAra yAMnI mahI, vArANasI, zrAvastI, kauzAmbI, vanakozAmbI, valuk nAma- dazAGgulo mahAnando nanda kAzapUrI, kAzapharI, khAdirI, pUrvanagarI, pAThA, mAyA, ekAdazAGgula:-saGgItadAmodare / zAlvA, dArvA, setakI ityAdi / nandaka puM. (nandayati, nand+Nvula) tanAmanA. vizunI nadyAmra puM. (nadyA Amra iva) samaSTilA nAme me. vRkSa. talavAra, nanda govALa, te nAme eka nAga, kumArano eka nadyAvarttaka puM. (nadI+A+vRt+Nvul) jyotiSazAstra. anu.22, dhRtarASTrano putra, sAnaM 6, . (tri. prasiddha yAtrAyo. nand+Nvul) saMtoSa-mAnan6 5mAunA2, kuNAsa.. nadyutsRSTa na. (nadyA utsRSTaM sthAnam) nahI.choutuM, sthAna. nandaki strI. (nanda +in bA. kuk) pI52. nananda, nanAnda srI. (na nandati tuSyati, kRtAyAmapi nandakin puM. (nandako vidyAmayo'sirastyasya ini) vi. sevAyAM nand +Rn/na nandati sevayA'pi, nand+Rn ___ -zaGkhabhRnnandakI cakrI zArGgadhanvA gadAdharaH-mahA0 vRddhizca) na. -nanAndu : patyA ca devyAH zAntiparva / saMdiSTamRSyazRGgeNa- uttara0 1 / nandakUTa na. (NaMdakUDa jai. prA.) me. vimAnana nAma.. nanA strI. (na namati nam+Da+TAp) usya, bhAta, putrI.. nandagopa puM. (nanda: nAmako gopaH) - nA. o. nanAndRpati puM. (nananduH patiH) pAtanA janevI, nahI. vaNiyo. Page #392 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nandagopitA-nandighoSa shbdrtnmhoddhiH| 1199 nandagopitA strI. (nandAya harSAya gopitA) 222 // nAme bhagiyA2sa., 74 tithio . zubha mAnAya che. nandA vanaspati. bhadrA jayA riktA pUrNA pratipadaH kramAt-jyotiSam / nandaja, nandanaja, nandanandana, nandaputra, nandasuta, saMpatti, eka saMkrAnti, naMdAzramatIrthamAM dharmaputra harSanI nandAtmaja puM. (nandAjjAyate, jana Da/nandanAjjAyate, patnI , nae. jan Da/nandasya nandanaH/nandasya putraH/nandasya sutaH/ nandApurANa na. (nandAM devImadhikRtya purANam) nahAvA nandasya AtmajaH) zrI.esa. saMbaMdhI eka upapurANa. nandathu puM. (nanda+athuc) bhAnaMha, 4. -'yasyAsau tasya nandAvarta puM. na. (nandAvatta, jai. prA.) me tana thiyo, nandathuH' -bhaTTi0 / cAra indriyavALA jIvanI jAta, dRSTivAdAntargata siddha nandana puM. (nandayati, nand+lyu) putra- atIndriyeSvapyupa- zreNiyA parikramano 13mo bheda, siddhazreNiyA, ane pannadarzano babhUva bhAveSu dilIpanandanaH-raghu0 3 / 41 / maNuseNiyA parikramano teramo ane purUTha seNiyAdi deDako, viSNu, mahAdeva, kArtikasvAmIno anucara, eka pAMca parikramano dazamo bheda, viccheda gayelA bAramA parvata, sATha varSo paikI chavIsamuM varSa. () indranA aMganA bIjA vibhAga sUtrano 12mo bheda, 18mA mAyArnu nAma - abhijJAzchedapAtAnAM kriyante tIrthakaranuM lAMchana. nanda nadrumAH-kumA0 2 / 41 / 4 chanu nAma- nandAzrava (paM.) ta nAma .tIrtha. aSTAdazAkSaravRttivizeSaH / (tri. nand+lyu) mAnaMha nandi puM. (nand+in) 52mezvara, viSa, nazvara nAme 42nAra, DarSa 422. mahAdevano pArzvacara, mahAdeva, eka gandharvanuM nAma, nandanaja na. (nandanavane jAyate) chandrana nahanavanamA utpanna mAna, ba - kauzalyAnandivardhanaH / mAtA thanA2riyana.. (tri. nandanAjjAyate jan+Da) pitrornandikaraH zuklapakSe yathA zazI-mahA0 2 / 18 / 11 / AnaMdathI utpanna thanAra. - svakSaH svAGgaH zatAnando nandiotirgaNezvaraH' -viSNu0 nandata, nandanta puM. (nandatyanena nanda + jhac / / (puM. na. nand+in) ||2nu, amuka nand+Nic+jhac) putra, mitra, 24putra.. nandika puM. (nando hetutayAstyasya Than) mAnaMha, pa. nandanA strI. (nandana+TAp) putrI. nandikA strI. (nandi+svArthe ka TAp) nahAvRkSA, Ananda, nandanandanA, nandanandinI, nandaputrI, nandasutA, __Sa, chandrana TIsthAna, naiha- ena moTu vAsa. nandAtmajA strI. (nandasya nandanA/nandasya nandinI/ (srI. nandi+svArthe ka+TAp) 57vI, agiyArasa, 96 nandasya putrI/nandasya sutA/nandasyAtmajA) yogamAyA- tithio -kanyAsaMsthe ravau zukre zuklamArabhya nandagopagRhe jAtA yazodAgarbhasaMbhavA-mArkaNDeyapu0 / nandikAm / pratipadekAdazyau ca-tithitattve / nandanabhadra puM. (NaMdaNabhadda, jai. prA.) saMbhUsiviyanA ziSya. | nandikAvarta puM. (nandikA+A+vRt+Nvul) meM tano. nandanamAlA strI. (nandanA mAlA) me. tanI bhANA, bhali. kRSNane AnaMdita karavA banAvelI mAlA. nandikuNDa na. (nandikRtaM kuNDam) te. nAmarnu tatha. nandapAla puM. (nandaM harSaM pAlayati) 3255 heva.. nandikezvara puM. (nandika Izvara iva, nandi+ka+Izvara) nandamitra puM. (nandamitta jai. prA.) mAvatI. yovAsana cla maDAvanI me. pAvaya2- nandikezvara ! saMyAhi yato vAsuhava. vANo raNe sthitaH-harivaMze 182 / 86 / nandayat tri. (nand+zatR) bhAna 5mAutuM, puza 42. (na. nandikezvareNa proktam) bhAvanA anuya.2 nandayanta puM. (nandi+jhac) putra.. nandikezvare raceluM eka upapurANa. nandavatI strI. (nandavatI jai. prA.) 'saMtasUtra' sAtamA nandigrAma (puM.) te. nAme meDama-DAlanu hosalAha.te. varganA cothA adhyayananuM nAma, zreNika rAjAnI rANI. | gAma jyAM rAmanA vanavAsa samaye bharate nivAsa karyo nandasenikA srI. (naMdaseNiyA jai. prA.) 'saMtasUtra' ____Dato. humao -raghu0 12 / 18 / sAtamA varganA cothA adhyayananuM nAma. nandighoSa puM. (nandiyuktaH ghoSaH) maInano 25, nandA strI. (nandayati, nandi+aca+TApa) gahivAnI mAnanavAjo savA4, mAnahana. (tri. nandiyuktaH bhUta, nais-uInu bhoTuM vAsa, nahaalthate. 57ve, ghoSo yasya) bhAnahanA savA4uj. Page #393 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1200 shbdrtnmhoddhiH| [nandicUrNaka-napuMsaka nandicUrNaka na. (naMdIcunaga jai. prA.) 816 14uk 3 | nandI strI. (nand+ac+GIp) nanhIvRkSa, duhavI -teSAM yUe. __ca vAdinI nandI IzAtvAt tridazezvarI-devIpurANe / nandita tri. (NaMdia jai. prA.) samRddha haina munina nAma. chandrano mAyo. nanditaru puM. (nandyAkhyaH taruH) pAvana jAu. nandIka (puM.) 4. pakSa.. nanditarya na. (nandipriyaM taryama) sAtavAhitra. nandITa (tri.) masta 652 daauj. nandin tri. (nandate nand+Nini) vANu, bhAnanhavA'. nandImukhI strI. (nandyAM mukhaM yasyAH GIS) tandrA, bhAsa.. (puM. nand+Nini) zivano me dvArA, ziva.na52 nandIya na. (NandIa jai. prA.) chaina muninu kuNa.. savArI 73 chete. saia - latAgRhadvAragato'tha nandI nandIza, nandIzvara puM. (nandinaH IzaH/nandino gaNakumA0 3 / 43 / te nAme me. bhuni, vi., vizeSasya IzvaraH) mahAva., ziva, zivano me. gaImAe vRkSa, dhAvaDI 3, 36. pArthacarAdhipati, saMgItazAstra prasiddha eka tAla. nandinI strI. (naMdina+GIp) hu hevI, nahI, nagir, | nandIsaras na. (nandyai AnandArthaM saraH) chandranu sarovara. vasiSThanI 2||y- anindyA nandinI nAma dhenurAvavRte nandy (kaNDvA . pa. a. seTa-nandhati) mAnan6 5AmavI. vanAt-raghu0 182 / 227nA. . sugaMdhI dravya, nandyAdi (puM.) vyA 295 prasiddha meM. 206 / 5- naMdanaH, unyA, putrI, te. nA. . cha, vyAu binI. bhAtA. vAzanaH, madanaH, dUSaNaH, sAdhanaH, varddhanaH, zobhanaH, nandinItanaya, nandinIputra, nandinIsuta puM. rocanaH, sahanaH, tapanaH, damanaH, jalpanaH, ramaNaH, darpaNaH, (nandinyAtanayaH-putraH-sutaH) vyA Sa. saMkradanaH, saMkarSaNaH, janArdanaH, yavanaH, madhusUdanaH, nandinIpitR puM. (naMdiNIpiu, jai. prA.) maDAvIrasvAmInA lavaNaH, vibhISaNaH, cittavilAsanaH, kuladamanaH, daza zrAvakamAMnA eka. nandiphala na. (NaMdiphala jai. prA.) nanhIsana haSTAMtavANu zatrudamanaH ityAdi / nandyAvartta, nandyAvarttaka puM. (naMdijanako aavtto yatra) tAsUtra'muMtrIhu~ adhyayana. nandibhAjana na. (NaMdibhAjaNa, jai. prA.) 2.5 654251. tA2nu, 13, 1.5 tanuM gha2 -dakSiNAnugatAlindatrayaM nandipurANa na. (nandinIproktaM purANam) te nAma se yat pazcimAmukham / pUjanIyottaracchAyaM nandyAvartaM vadanti ___64Y2 / 9 / . tat -bharatadhRtasAJjaH / me. satarnu bhAcha, yotiSa nandimukha puM. (nandi mukhe yasya) . tanu 5kSI, prasiddha eka yAtrAyoga. bhaDAhava. nandottara puM. (NaMduttara jai. prA.) bhavanapatinA indranA rathano nandivarddhana puM. (nandimAnandam varddhayati, vRdh+Nic+ lyu) madhipati. ziva, 57vAuyAno santa, mitra, putra. (tri. | nandottarA strI. (NaMduttarA jai. prA.) pazcima sutha54ta. 652 nandimAnandam varddhayati vRdh+Nic+ lyuTa) nanda rahevAvALI eka dizAkumArI, kRSNA nAmanI IndrANInI vadhAranA2. eka rAjadhAnI, vAva, zreNika rAjAnI patnI. nandivAralaka puM. (nandi+vAr+al+Nvul) .5 tarnu, naparAjit puM. (na parAjIyate, parA+ji+kvip) bhAva.. dariyAI mAchaluM. napAt tri. (na pAti pA+zatR nabhrADityAdinA naJaH prakRti nandivAralakI srI. (nandivAralaka+striyAM GIS) a.5 bhAvaH) 2kSA 422. (puM.) chorA chorI. jAtanI dariyAI mAchalI. napAta puM. (nAsti pAto yatra) hevayAna. mA. nandivRkSa, nandIvRkSa puM. (nandyAkhyaH vRkSaH nandi vA GIS napuMsaka, napumas puM. na. (na strI na pumAn puMsaka AdezaH/ nandyAH vRkSaH) he prasiddha me. sugandhI. 3. na pumAn, ArSe na napuMsakabhAvaH) nali strI. nADi nandivega (puM.) siyuganI puruSAdhama me. 28%t. puruSa, DIxo, nAnyatarati. -ubhayo bIjasAmAnye nandiSeNa (puM.) uti svAmInI meM anuyara. (puM. jai. prA. jAyate vai napuMsakam-sukhabodhaH / 725o, mIranaMdiseNa) au2vata kSetramA 4 tIrtha.42, anAmanA se paradezabhayAd bhItA bahumAyA napuMsakAH / svadeze nidhanaM jaina RSi. yAnti kAkAH kApuruSAH mRgAH -paJca0 1 / 364 / Page #394 -------------------------------------------------------------------------- ________________ napta-nabhi shbdrtnmhoddhiH| 1201 napta puM. (na patanti pitaro yena, pat+tRca nipAtanAt / nabhanya tri. (nabhasi bhavaM kanin, nabhi hiMsAyAM sAdhu sAdhaH) patranI patra, hIrIno hIro, patra- kathaM yala pRSo.) zamAM thanAra, siDa. zukrasya naptAraM devayonyAH sutaM prabho ! jyeSTha nabhazcakSus na. (nabhasazcakSuriva) sUrya.. yadumatikramya rAjyaM pUroH pradakSasyati-mahA0 185 / 20 / nabhazcamasa puM. (nabhasazcamasa iva) yandra, pUra, Indra , naptRkA strI. (naptR+saMjJAyAM kan+TAp) .5 tanI. thitrA55. auSaya, go, me. tanuM 5kSA.. nabhazcara tri. (nabhasi carati, car+Ta) sa mAM naptrI strI. (naptR+striyAM GIp) putrI, hI.42, putrInI. yAsanA2. -nikAmataptA vividhena vahninA putrI.. nabhazcareNendhanasaMbhRtena sA -kumA0 5 / 23 / (puM.) .., nabha (bhvA. a. sa. se.-nambhate) DiMsA 42vI, 6 // 2 siddha, gandharva, vi. vagere. -nabhazcarairgItayazAH sa lebhe bhAra. nabhastalaM zyAmatanuM tanUjam raghu0 18 / 6 / nabha tri. (nabha+aca) Disa.3, 612 bhA2nA2. | nabhasa na nabhastala paM na (nahAte meghaiH naha asana (na. nabh+ac) mAza, vAyumaMDala, megha, bASya, bhazcAntAdezaH/nabhasaH talam) 0.52- nekSetodyanta47, bha.2, si., 20-L. (puM. nabh+ac) zrAva mAdityaM nAstaM yAntaM kadAcana / nopasRSTaM na vAristhaM bhAsa.- pratyAsanne nabhasi dayitAjIvitAlambanArthI na madhyaM nabhaso gatam-manu0 4 / 37 / - kaSAyapASANa megha0 4 / saptarSi vizeSa, svAzayiSa bhanuno me iva nabhastalaM-naiSadhe 2069 / (puM. nabhati hinasti putra, 2manA vaMzana me 20%. kITAdIn, nabh+asun) zrAvAsa mAsa, megha, 55, nabhaHkrAnta, nabhaHkrAntina paM. (nabhaH krAntamanena/nabhaH dhrANa- sUMghavuM te, varSa, paDato graha, lagnathI dazamuM krAntamanena ini) siMha, zane dAMghanA2. sthAna, paNiyAuj zveta. masta.. nabhaHketana, nabhaHpAntha puM. (nabhasaH ketana iva/nabhasaH nabhasa na. puM. (nabhate vyApnoti, nabh+asac) ., pAntha iva) sUrya, 053lk OM3. nabha prANa, nabhaHzvAsa paM. (nabhasaH prANa iva/nabhasaH 6zamA mnvntrn| saptarSiI - aGgirA nabhasaH satyaM saptaiva paramarSayaH-harivaMze 7 / 67 / zvAsa iva) vAyu, 5vana. nabhaHsad, nabhassat puM. (nabhasi sIdati; sad+vip) nabhasaGgama puM. (nabhasaM gacchati, gam+khac+mum) 5kSI.. nabhasaGgamI srI. (nabhasaM gacchati, gam+khac+mum DIe) va, 5kSa.. nabhaHsarit, nabhassarit srI. (nabhasaH sarit) pakSiI . mAza, diu nahI. nabhasmaya puM. (nabho mayate, may gatau+ac) ||hity. nabhaHstha tri. (nabhasi tiSThati, sthA+ka) zamai. nabhasya puM. (nabhase meghAya sAdhuH yat) mA62vo. mAlina. rahenAra. -nabho nabhasye'tha nirIkSya mAsi kAmastadA nabhaHsthala puM. (nabhaH sthalamiva yasya) maDAva... toyadavRndakIrNam: - harivaMze 152 / 1 / (tri. nabhasi nabhaHsthita, nabhasthita puM. (nabhas+sthA+ka) me bhavaH yat) sazama thanAra. na2.7nu nAma.. (tri. nabhasi sthitaH vA visargalopaH) | nabhasvat puM. (nabhaH utpattikAraNatvenAstyasya, matup) AkAzamAM rahela. vAyu, 5vana, al- Adade nAti zItoSNo nabhasvAniva nabhaHspRza, nabhaspRz tri. (nabhaHspRzati, spRz+kvip) dakSiNaH - raghu0 4 / 8 / AkAzane aDakanAra, AkAzano sparza karanAra. nabhasvatI strI. (nabhasvat+striyAM GIp) santAnanI nabhaga tri. (nabhe gacchati, gam+Da) Autzama 482. patnI .. (tri. nAsti bhago yasya) bhAgyahIna, nasIpa vinAnu.. nabhasUra puM. (NabhasUra jai. prA.) rAhu. (puM.) vaivasvata manuno me. putra.. nabhAka puM. na. (na bhAti, bhA+Aka) mAra, nabhanu tri. (nabh hiMsAyAM vA anu) si.. (puM. nabh+anu) saMdhA. (pu.) rAI aDa. za6 42nA2 us. (strI.) nahI.. | nabhi (puM.) paiDaM, ya, yA53. Page #395 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pakSI. ___jol. 1202 shbdrtnmhoddhiH| [nabhoga-namat nabhoga tri. (nabhasi gacchati) 51zama 29, zamai | nabhya tri. (nabhasyedaM SyaJ, nAbhaye hitaM arhati vA 4 // 2. (puM. nabhasi dazamasthAne gacchati, gam+Da) nabhAdezaH) 20.50saMbandhI.. 25 vagerena pai.in lagnathI dazamA bhAvamAM rahela (graha vagere.) 5zana. ti:2. athavA tane. yogya taya kare. (puM.) nabhogaja puM. (nabhasi gajaH iva) megha. puM. akSa za06 o. (na. nAbhaye hitam yat nabhAdezaH) nabhogati strI. (nabhasi gatirgamanam) ALzama gamana / rathanAM paiDAne anukULa AMjaNa-paiDAM vageremAM copaDavAno -praDInoDDInasaNDInaDayanAni nabhogatau- hemacandraH-4/ hIsa. 384 / (tri. nabhasi gatiryasya) zama tivANu nabhrAj puM. (na bhrAjate, bhrAj+kvip naJaH prakRtibhAvaH) megha. nabhogamA strI. (NabhogamA je. prA.) zAminI | nam (bhvA. para. a. sa0 namati, namate, nataH, prera0 vidhA. namayati) namI. 5j, nama2782 12vI, abhivAdana nabhoda (.) vizvavanI meha, meM vizvavi.. 2. -iyaM namati, vaH sarvAn trilocanavadhUritinabhoduha, nabhodvIpa, nabhodhUma puM. (nabhasaH dogdhi. duh kumA0 6 / 89 / sAdhIna thaj, 2 svI2vI- azaktaH prapUraNe+ka/nabhasi dvIpa iva/nabhasi dhUma iva) megha, sandhimAn namet-kAma0 55 / abhyud+nam-6614j, unnata 4. ava+nam -na.bhI. 53j, na tha, nAye an. nabhonadI strI. (nabhasaH nadI) mAju, sva0 jI. 53j, nabhAva, 42514j -tvayyAdAtuM jalamavanatemegha0 45 / ud+nam-unnamyonnamya lIyante daridrANAM manorathAH-paJca0 2 / 91 / 4.2sj, na nabhodhvaja puM. (nabhasi dhvaja iva) bhedha, bhotha vanaspati.. thaj . unnamatyakAladurdinam-mRccha0 5 / 65 thavI, yau, nabhomaNi puM. (nabhaso maNiriva) sUrya, 4053Anu, . vi.sa. thavI- unnamati namati varSati garjati meghaHnabhomaNDala na. (nabho maNDalamiva) 0. 3- nedaM mRccha0 5 / 26 / upa+nam -204j, sAvI. poya, nabhomaNDalamamburAziH-sA0 da0 10 / sAvI. 4j -kasyAtyantaM sukhamupanataM duHkhamekAntato nabhomaNDaladIpa puM. (nabhomaNDale dIpa iva prakAzakatvAt vA-megha0 109 / -yadevopanataM duHkhAt sukhaM tad yandra- nabhomaNDaladIpAya ziroratnAya dhUrjaTe rasavattaram-vikrama0 3 / 21 / upasthita 42j, , tithyAditattve / pUra. 24 72j -paralokopanataM jalAJjalim-raghu0 8 / 68 / nabho'mbupa paM. (nabhasaH ambu pibati, pA+ka) yAta pari+tam - naye. jI. 5.j, bhU:- vaprakrIDApakSI, apaiyA. pariNatagajaprekSaNIyaM dadarza-megha0 2 / vizve nAgaH nabho'mbupI strI. (nabho'mbupa+GIp) yAta 5kSiNa. paryaNaMsIt sva eva-zizu0 18 / 27, parivartita tha, nabhorajas na. (nabhaso raja iva) dha.12. 34tara pAmavaM. 34 dhA29 27 - latAbhAvena nabhorUpa tri. (nabhaso rUpamiva rUpamasya) Azana pariNatamasyA rUpam-vikrama0 4 / 28 / -kSIraM jalaM jevA raMgavALuM. vA svayameva dadhi himabhAvena pariNamate-zArI0 / - nabhoreNu strI. (nabhasi reNuriva) 30, DIma, dhumasa. pariNataprajJasya vANIm-uttara0 7 / 20 / vi+nam potAnI nabholaya puM. (nabhasi lIyate, lI+ac) dhUmAu. (tri.) tane namAvI, na. 2, vinIta banAj. -vinamanti AkAzamAM lIna. cAsya taravaH pracaye-kirA0 6 / 34 / -vipari+nam nabholiha tri. (nabho leDhi, liha+kvip) Amai bahala, bahIna. parAla thaj. sam+nam -j, pahoMcADanAra, ghaNuM ja UMcuM, AkAzane aDakanAra. nIyA tha, muDAva. tho. -sannatAGgI-kumA0 1 / 34 / nabhovIthI strI. (nabhasi vIthIva) Hzama 238 parvasu sannatA-vikrama0 4 / 26 / na. ya, vinIta vIthIrUpa mArga, AkAzamArga. bana - sannatAmarINAm-raghu0 1834 / nabhaukas tri. (nabhaH AkAzam okaH sthAnamasya) | namat tri. (nam+zatR) namatuM, na.bhI. 57tu, vinIta AkAzamAM vicaranAra pakSI vagere. Do. Page #396 -------------------------------------------------------------------------- ________________ namata-namraka] namata tri. ( namyate, nam+atac) namra, nabhelu. (puM. nam+atac) prabhu, naTa-nATaDiyo, ghumAuro, svAbhI. namana na. (nam+ lyuT) vinIta hovu nabhI paDavu, namra janavu, namaskAra, khalivAhana. namanI strI. ( NamaNI, jai. prA.) gauza AjJA. namayiSNu tri. ( nam+ svArthe Nic + iSNuc ) nabhavAnA svabhAvavALuM. namas avya. (nam+asun) namasDAra - tasmai vadAnyagurave tarave namo'stu bhAmi0 1 / 94 / namastrimUrtaye tubhyamkumA0 2 / 4 / - tubhyaM namastribhuvanArtiharAya nAtha ! -bhaktAmarakAvyam 25 / namana, tyAga, (na. namyate, nam + asun) anna, vana, yajJa. namasa tri. ( nam+ asac) anuDUna. namasAna tri. ( nAmadhA., namasya + Anac allopayalopau) namaskAra karavAnA svabhAvavALuM. namasti tri. ( namasya + karmaNi kta, vA yalopaH) namasDAra urela. namaskaraNa na., namaskAra puM., namaskriyA, namasyA strI. ( namaH karaNaM yatra, kR + lyuT / namas+kR+ghaJ, namas+kR) namasya bhAve, a+striyAM TAp) namaskAra, namana - kAyiko vAgbhavazcaiva mAnasastrividhaH smRtaH / namaskArastu tattvajJairuttamAdhamamadhyamaH kAlikApurANe 70 a0 / zraddhA, kharyA, bha.. namaskArI strI. ( namaskAraH tadaJjaliriva patrasaMkoco'styasyAH ac+GIS) risAmazInuM Au, sabhama namaskRtya, namaskRtvA avya. (namas+kR+ lyap / namas + kR + ktvA) namaskAra harIne. namasy (nAmadhAtu pa. seT-namasyati) nabhavu, namaskAra namovRdh puM. (vRdh + bhAve kvip namaso'nnasya vRdh namovAka puM. (namas+vac+ghaJ) namasDAra vayana. (tri namaskArane mATe jhaDevA yogya, abhivAhana 42 te idaM kavibhyaH pUrvebhyo namovAkaM prazAsmaheuttara0 1 / 1 / zabdaratnamahodadhiH / haravI, pUvu. namasya tri. ( namasya + karmaNi yat) namaskAra 42vA yogya, pU4vA yogya- striyo namasyA vRddhAzca vayasA patyureva tAH - malamAsatattvam / namasyat tri. ( namasya + zatR) namas42 42tu. namasthita tri. ( namaH kRtamiti, namas+kyac) namaskAra Irela. namasyu (puM.) puruvaMzI kheDa rAbha. (tri namasya + 'kyAcchandasi' pA0 u0 ) nms4|2 42vAnA svabhAvavALuM. namasvin tri. (namas+astyarthe ini) namasAravANuM, namaskAra karavA yogya. 1203 nami (puM.) kheDavIsabhA chaina tIrtha 2. namita tri. (nam+ Nic + kta) namAveta- sudhIH ko vA kaupIrapi namitamUrdhA na pibati - vidagdhamAdhavanATakam / namitA strI. ( NamitA, je0 prA0 ) 'jJAtAdharma thA-sUtra'nuM eka adhyayana, eka strInuM nAma. namI puM. (nam+bA. I) te nAmanA kheDa RSi namuci, namura puM. ( na muJcati muc + ini naJaH prakRtibhAvaH / nama+bA. ura) maheva, kheDa asuranuM nAma - vanamuce namuceraraye ziraH - raghu0 1 / 22 / - tRtIyo namucirnAma mahAbalasamanvitaH - vAmane 52 a0 / namucidviSa, namucizatru, namucisUdana, namucihan puM. ( namuci dveSTi, dviS + kvip / namuceH zatruH / namuci sUdayati, sUd + lyu / namuciM hanti) ndra- 'vigRhya cakre muvidviSA balI / ya itthamasvAsthyamahardivaM divaH ' zizu0 151 / namudaka puM. ( namudaya, jai. prA.) va bhatanI upAsa . nameru puM. (namyate, nam+eru) surapubhAga vRkSa, rudrAkSa. - gaNA nameruprasavAvataMsAH- kumA0 1 / 55 / vizazramurnamerUNAM chAyAsvadhyAsya sainikAH- raghu0 4 / 74 / namo guru puM. (namaskaraNIyo guruH) brAhmaNa, guru, dIkSAguru AyArya. varddhanaM yasmAt) yajJa. nambU (bhvA. para. sa. seT nambati) gamana 4, 4. namya tri. ( nam+ karmaNi yat) namaskAra 42vA yogya, namavA yogya. namra, namraka tri. ( namati nam+ra / namra + svArthe kan ) namela, vinayI, nIyuM nabhela- bhavanti namrAstaravaH phalAgamaiH- zakuM0 5 / 12 / - stokanamrA stanAbhyAmmegha0 82 / - ityucyate tAbhirumA sma namrAkumA0 7 / 28 | namraka puM. (namra iva pratikRtiH, namra + kan ) netaranuM 313. Page #397 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1204 zabdaratnamahodadhiH / [ namratA-narakajit namratA strI. namratva na. (namrasya bhAvaH / tal-tva) nabhesapa | nayanotsava puM. ( nayanayorutsavo yasmAt) hIvo. (tri. nayanayorutsavo yasya) AMjane utsava35, TIvI, priya, sundara. naramAza. nayanauSadha na ( nayanayoH auSadham ) DIrAsI.. nayapIThI strI. ( nayasya pIThIva) dugAra pesavAnI paTa. nayaprayoga puM. ( nayasya prayogaH ) nItiyo4nA, nIti vAparavI te. namrikA strI. (namraka+TAp ata itvam) namanArI strI. nay (bhvA. A. sa. seT - nayate) gamana vu, vu, rakSA jharavI.. naya puM. ( nI+bhAve kartari vA ac) za4nIti nayapracAraM vyavahAraduSTatAm mRccha0 1 / 7 / nayaguNopacitAmiva bhUpateH sadupakAraphalAM shriymrthinH09|27| calati nayAnna jigISatAM hi cetaH-kirA0 10 / 29 / kheDa bhatano dugAra, naigamAhi sAta naya, viSNu. (tri. nI+ac) nyAyayukta, choranAra, nAya5. nayaka tri. ( naye kuzala: vun ) nItiduzaNa. nayat tri. ( nayati nI+zata) saha 4tuM, choratuM. nayana na. ( nIyate'nena, nI+karaNe lyuT ) netra, ja. - nIlotpalAbhanayanAM pInazroNipayodharAm - mArkaNDeye 18 / 40 / (na. nIyate nI + bhAve lyuTa) pahIMyAuvu, gAja, vaTarAva, vaha bhaj. nayanavat tri. (nayana + matup ) netravANuM, sArI jAMjavANuM. nayacakra na ( Nayacakka, jai. prA.) te nAmano ATha mallavAdIe svopakSa racelo eka prAcIna jaina dArzIine grantha. nayanavAri na. (nayanasya vAri) su-azru, netra sa nayanacchada (puM.) nimeSa, AMjanI pAMpA. nayanapatha puM. (nayanasya panthAH Tac) dRSTi, khAMjano viSaya-netrabhArga nayanasalila na. (nayanasya salilam ) khAM, bhedha. nayanApAGga, nayanopAnta puM. ( nayanayoH apAGgaH / nayanayoH upAntaH) netranuM aMga-TAkSa, AMjano bhUzo. nayanAbhighAta puM. ( nayanasya salilam) vaidha prasiddha kheDa roga. nayanAbhirAma puM. ( nayanayoH amirAmo yasmAt) yandra, 52. (tri. nayanaM abhiramayati, abhi +ram+ Nic + aNa) netrane jJAnaM hAya, khajane khuza 2nAra, priyadarzana. nayanAmoSin tri. (nayanaM AmuSNAti) na42 harI tenAra, najara coranAra. nayanI strI. (nI+karaNe lyuT + GIp ) bhAMjanI DI.DI. nayavat tri. ( naya + matup) nItivANuM, nItimAna. nayavartman na. (nayasya vartma) nItimArga, sandhi-vigraha Adi cha guNo. nayavijaya puM. (Nayavijaya jai. prA.) viDamanI 17bhI sadInA prasiddha jaina upAdhyAya zrI yazovijayajInA guru. nayavizArada tri. ( naye vizAradaH) nItizaNa, nItizAstra anusAra cha guNonA prayogamAM hoMziyAra, eka dArzanika upAdhi - SADguNyavidhitattvajJo dezabhASAvizAradaH / sAndhivigrahikaH kAryo rAjJA nayavizAradaH - mAtsye 89 a0 / nayasiddhi strI. ( nayena siddhiH ) nIti vaDe arthanI siddhi. nayuta, nayutAGga puM. (nauya, naUyaMga jai. prA.) 84 lAkha nayutAMgapramANa (ayuta parimANa) saMkhyAvizeSa. nara puM. (nRNAti, nR+ac) manuSa - saMyojayati vidyaiva nIcagApi naraM sarit / samudramiva durdharSaM nRpaM bhAgyamataH param - hito0 5 / paramAtmA, te nAbhe kheDa heva-naraheva, ghoDo, naradevano avatAra arjuna, eka jAtanuM ghAsa, zetraM4. naraka puM. (nRNAti klezaM prApayati, nR+vun) na24-te nAme pApabhoganuM sthAna, te nAmano asura. narakaNTha puM. (NarakaNTha, jai. prA.) ratnanI kheDa bhata. narakakuNDa na. (narakasya kuNDam) te nAbhe kheDa yAtanA sthAna- naraDamAM pAyIkhone duHkha khApavAno DuMDa- narakANAM ca kuNDAni santi nAnAvidhAni ca / nAnApurANabhedena nAmabhedAni tAni ca / vistRtAni gabhIrANi klezadAni jIvinAm bhayaGkarANi ghorANi he vatse ! kutsitAni ca / / SaDazItizca kuNDAni saMyamanyAM ca santi ca / nibodha teSAM nAmAni prasiddhAni zrutau sati / / brahmavaivarta0 27 / 28 a0 / narakajit puM. ( narakaM jayati, ji+kvip + tuk) vAsudeva, zrIkRSNa - viSNu. Page #398 -------------------------------------------------------------------------- ________________ narakatA-naramAnikA] narakatA strI, narakatva na. (narakasya bhAvaH tal TAptva) narapazu. narakadevatA strI. (narakasya adhiSThAtrI devatA ) paramAdhAmI deva-niRti deva. narakapAla puM. (narasya mRtanarasya kapAlaH) bharesA manuSyanA mastakanuM hADakuM-khoparI. narakabhUmi strI. ( narakasya bhUmiH) naraunI mIna. narakamukta tri. ( narakAt muktaH) naramAthI chUTesanarakAt pratimuktastu pApayoniSu jAyate- gAruDe 229 zabdaratnamahodadhiH / a0 / narakaripu, narakazatru, narakasUdana, narakahan, narakAntaka puM. ( narakasya ripuH / narakasya zatruH / narakaM narakAsuraM sUdayati sUda + lyu/narakaM hanti / narakasya antakaH) zrIkRSNa, viSNu- divi vA bhuvi vA samAstu vAso narake vA narakAntaka ! prakAmammukunda - mAlAyAm / narakavibhakti strI. (narayavibhatti, jai. prA. ) 'sUyagaDAMga - sUtra'nA pAMcamA adhyayananuM nAma. narakastha puM. (narake tiSThati, sthA+ka) narambhAM rahenAra. narakasthA strI. (narake tiSThati, sthA+ka+TAp) na24bhAM rahenArI, narakasthAnamAM AvelI vaitaraNI nadI. narakAntaprapAta puM. (NarakAntappavAya, jai. prA.) kheDa pANInA dharAnuM nAma. narakAmaya puM. ( narakaH Amaya iva yasya) preta, na25 35 roga. narakIlaka puM. ( nareSu kIlaka iva nindyatvAt) AdhyAtmika guruno hatyAro. narakezarin puM. ( nara eva kezarI) narahari - tava karakamalavare nakhamadbhutazRGgaM dalitahiraNyakaziputanubhRGgam, kezava ! dhRtanaraharirUpa jaya jagadIza hare ! - gIta0 1 / narasiMha - viSNuno yotho avatAra. (puM. naraH kezarI iva) siMha Thevo bhAeAsa, zUravIra. naragaNa puM. ( narasya gaNa:) kheDa nakSatra, bhAeAsIno samUha. naraGga, narAGga puM. (nR+ agac/naramaGgayati, aGga+aN) nAraMgInuM jhADa, kheDa bhatanuM vrA (na. nuH puruSasya aGgam ) puruSanuM guptAMga - zizra.. naratA strI. naratva na. (narasya bhAvaH tal TAp-tva) manuSyapazu, bhAeAsArdha. 1205 narada na. ( nalada lasya raH ) sugandhIvANI-jasa. naradattA (strI.) vIsabhA chaina tIrthara munisuvratasvAmInA zAsananI adhiSThAtrI devI, jainAgama prasiddha soLa vidyAdevIo paikI eka. naradika (tri.) sugaMdhIvANI-jasa vethanAra. naradeva puM. ( naro deva iva) zubha, nRpati. naradviS puM. (narAn dveSTi, dviS + kvip) rAkSasa, asura. naranagara na. (narapradhAnaM nagaram ) kheDa zaheranuM nAma.. naranArAyaNa puM. dviva. ( narazca nArAyaNazca) se RSiyo ke je kRSNa ane arjuna rUpe thayA, vAstavamAM baMne eka rUpe manAtA hatA, paraMtu kAvyo ane purANomAM te svataMtra manAvA sAgyA. dhaNe sthaNe temane RSI, pUrvadevo agara RSisattamau 46 che- hareraMzau sthitau tatra naranArAyaNavRSI / pUrNaM varSasahasraM tu cakrAte vratamuttamam - devIbhAga0 4 / 5 / 15 / narandhi puM. ( naro dhIyante, Aropyante'smin dhA+ki mum) 4gata, saMsAra. narandhiSa (puM.) viSNu- 'viSNurnarandhiSaH prohyabhAnaH ' iti yaju0 / narapati puM. ( narANAM patiH pA+Dati zubha, nRpa narapatikulabhUtyai garbhamAdhatta rAjJI - raghu0 2 / 75 / narapatijayacaryA strI. (narapatInAM jayasya caryyA) narapati nAmanA jaina gRhastha vidvAne saM. 1232mAM racelo te nAmano eka zAkunika grantha. narapazu puM. ( naraH pazuriva) manuSyamAM pazu Thevo, adhama puruSa. narapAlaka puM. (narAn pAlayati, pAli+ Nvul ) rAma, manuSyonuM rakSaNa karanAra. narapuGgava puM. (naraH puGgavo vRSa iva) zreSTha manuSya, vIra puruSa. narapriya tri. ( narasya priyaH) manuSyane priya (puM. narANAM priyaH) nIlavRkSa. narabhU, narabhUmi strI. ( narANAM bhUH / bhUmiH) manuSyonI utpatti, bhAratavarSa. naramAnikA, naramAninI strI. ( naraM manyate, man + Nvul + TAp ata itvam / naraM manyate, man+ Nini + GIp ) dADhImUchavALI strI, puruSanA khoTA ADaMbaravALI strI, potAne puruSa mAnanArI strI. Page #399 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1206 shbdrtnmhoddhiH| [naramAlA-narendrAbha naramAlA srI. (narANAM tanmuNDAnAM mAlA) bhasInI | narasiMhapurANa na. (narasiMhopavarNanAtmakaM purANam) te. joparInI bhASA nAmanuM upapurANa. naramAlinI strI. (narasyeva mAlA kezasamUho mukhe'styasyAH | narasiMhamUrtidAna na. (narasiMhamUrteH dAnam) narasiMha ini+GIp) haDhI bhUpANI strI, mAsonI bhagavAnanI mUtirnu hAna. khoparIonI mALAvALI. naraskandha puM. (nara+skandhac) manuSyono samUDa. naramedha puM. (narANAM medho hiMsanaM yatra, midh+bhAve ghaJ) narAca (puM.) soNa akSarano me chan6. puruSamedha yajJa. narAcI strI. (naramiva Acinoti romabhiriva kaNTakaiH narammanya puM. (naraM manyate nR+man+khaz+mum) 5otAne | A+ci+Da+GIS) abhUsA-5213nI vanaspati, te nara mAnanAra. nAme, vasuvanI patnI. narAdhama paM. (nareSa adhamaH) nIya bhAsa.. AgaLanA khIlArUpa eka zaMkuyaMtra. narAdhAra puM. (narANAM AdhAraH) ziva. narayAna na., nararatha puM. (naravAhyaM yAnam/naraH rathaH | narAdhArA strI. (narANAM AdhArarUpA) pRthvI-bhUmi. _asya) manuSya vAya-pArAjI vAina, yaMdravaMzI / narAdhipa, narAdhipati puM. (narANAM adhipaH-adhipatiH) bhIbharathano putra. 25%, nR5- narANAM ca narAdhipaH-bhagavadgItA / - naraloka puM. (narAdhiSThito lokaH) manuSyalA, pRthvI. kAkolIdvaya-yaSTyAhvabhedAyugmanarAdhipaiH-suzrute 37 als. a0 / naravallabha puM. (naraH vallabhaH yasya) bhUta2 5kSA. narAntaka puM. (narAnantayati, ant+Nvul) rAno naravAhana puM. (nara vAhanaM yasya) au2. (tri. naro putra. . rAkSasa- rakSaHpatistadavalokya kumbhanikumbha vAhanaM yasya) bhAse. vaDana. reDaM, manuSya.35. dhUmrAkSadurmukhasurAntanarAntakAdIn-bhAga0 9 / 10 / 18 / vAunavANu- vijayadundubhitAM yayurarNavA ghanaravA (tri. narANAmantakaH) manuSyanA, bhAsono nA naravAhanasampadaH-raghau 9 / 11 / -jajJe dhanapatiryatra kubero 42nA2. naravAhanaH -mahA0 3189 / 5 / (na. naravAhyaM vAhanam) | narAyaNa puM. (narAH ayanaM yasya) nArAya, viSNu. pAnI vagere. narAza puM. (naramanAti, az+aN) 2zakSAsa.. naraviSvaNa tri. (narAn viSvaNati) manuSya DiMsa... (puM. (tri. nara+az+ aN) manuSyamakSa-su2. kore. naraM viSvaNati bhakSayati, vi+svan+ac Satvam) narAzaMsa (pu.) yaza, agni, yitrAnu mAu. rAkSasa. narAsana na. (narAkAramAsanam) 'rudrayAmaya'bhai j naraviSvaNI srI. (naraviSvaNa+sriyAM GIp) 2rAkSasI.. eka jAtanuM Asana. naravRSabha, naravyAghra puM. (Naravasaha, jai. prA./naro vyAghra nariSThA (srI.) puruSamedha yazama aN||35. vitA. iva) uttama puruSa, zUravI2- syuruttarapade vyAghrapuGgavarSa- | nariSyanta (puM.) vaivasvata manuno . putra. bhakuJjarAH / siMhazArdUlanAgAdyAH puMsi zreSThArthavAcakAH- narI strI. (narasya patnI, GIS) manuSya tina strI.. ziSyanine amaraH / naretara tri. (narAt itaraH) manuSyathA. mina-heva kare, narazRGga na. (narasya zRGgam) manuSyanu zAhu-mAta / bhUja, mazAnI. khoTo koI padArtha. narendra paM. (nara indra iva narANAmindro vA) 20%, narasiMha, narahari puM. (nara iva siMha iva aakRtirysy| viSavadya-gArUDika-sarpa pakaDanAra vAdI, prahAdinA doSa nara iva haririva AkRtiryasya) vino . avatAra, 62 12nA2 vaidha -sunigrahA narendreNa phaNIndrA iva jemAM ardha manuSya tathA ardha siMhanuM zarIra hoya- zatravaH-zizu0 2|88|-kshcinnrendraabhimaanii tAM nirvaNya kruddhasya narasiMhasya saMgrAmeSvapalAyinaH / ye vyamuJcanta -daza0 51 Indra nAra. karNasya pramAdAt ta ime hatAH-mahA0 10 / 10 / 16 / narendrAbha puM. (narendra ivAbhAti, A+bhA+ka) USThAguru, -kezavadhRtanaraharirUpa jaya jagadIza hare-gItago0 1 / 8 / / me. tanu sAsara, suj. agara. Page #400 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nareza - narmarA] nareza, narezvara puM. ( narANAmIzaH/narANAmIzvaraH) rA. narottama puM. (nareSu uttamaH) manuSyamAM zreSTha, nArAyA. narkuTaka puM. ( narasya kuTakamiva pRSo0) nA4, nAsiDA. nartta tri. puM., narttana, narttaka tri. ( nRtyati nRt + ac/ nRt+bhAve ghaJ, nRt bhAve lyuT / nRtyati, nRt gAtravikSepe+Svan) nRtya 4ranAra, nAyanAra, zarIrano hAvabhAvapUrvaka nRtya vuM te, nAyavuM te, nRtya, nAtha, mudrAo vagerethI hAvabhAva karanAra, nRtya zIkhavanAra -gAyano nartano vA'pi vAdano vA punarbhavaHmahA0 4 / 35 / 22 / - tarko vicAraH saMdehAt bhrUziro'GgulinartakaH - sA0 da0 3. pari0 / narttaka puM. (nRtyati saMsArAnte nRt + ac + saMjJAyAM kan) ziva, mahAdeva, saMDIesa bhati, rAbha, hAthI, yArA, bhora, bhane veSa dhArA 42nAra puruSa-naTa, nATaDiyoyAdRzaM nRtyapAtraM syAda gItaM yojyaM ca tAdRzam / nRtyasya dhAraNAt pAtraM nartakaH parikIrtitaHsaGgItadAmodare / raGgasya darzayitvA nivartate nartako yathA nRtyAt- sAM0 kA0 59 / narttakI strI. ( nRtyati nRt + vun + GIS) nAyanArI strInartakIrabhinayAtilaGghinIH pArzvavartiSu guruSvalajjayat - raghu0 19 / 14 / nartanapriya puM. ( narttanaM priyamasya ) ziva, bhora pakSI. (tri. zabdaratnamahodadhiH / nartanaM priyaM yasya) nAyavuM ne priya hoya te, nRtyapriya. narttanagRha na., narttanazAlA strI. ( nartanArthaM gRham / nartanasya zAlA) nRtyazAnA, nATazAnA. narttayitR tri. ( nRt + Nic+tRc) nayAvanAra, nRtya zikhavanAra nartita tri. ( nRt + Nic + karmaNi kta ) nayAvela, nAyesa. nartu puM. (nRt+uN) naTa-naTavo jaga vagerenI dhAra upara Ubho rahI nAca karanAro. nartumatta puM. ( NaTTumatta, jai. prA. ) kheDa vidyAdharanuM nAma. narv (bhvA. pa. a. seT-nardati) za06 42va -anardiSuH kapivyAghrAH - bhaTTi0 15/35 sa., vuM kSa. nardaTaka (na.) sattara akSaranA yarazavAjI chan6 - yadi bhavato najau bhajajalA gururnardaTakam - chandomaJjarI / nardat tri. (narv + zatR) vA jharatu, nA astu. 1207 nardita (puM.) kheDa prahAranA pAsAne duhI rIte jheMDavA te narditadarzitamArgaH kaTena vinipAtito yAmimRccha0 2 / 8 / nardana na. (narda + bhAve lyuT ) zab6 42vo, gAbhvu, avAra, garbhanA. nardin tri. ( nardati zabdAyate, narda + Nini ) 276 12nAra, gAbhnAra, jaDAI 42nAra. naI (bhvA. pa. sa. seTa-narbati) 4, gamana khu. narmakIla pu. (narmaNaH parihAsasya kIla iva) pati, narma puM. ( nR+man) puruSamedha yajJanA aMga35 kheDa heva. ghaegI. narmagarbha puM. (narma garbhe yasya) rajAta dhasI. rAjelo puruSa. narmaTa puM. ( narmaNeva aTati, aT+ac) jApariyuM, sUrya, khAnu u. narmaTha puM. ( narmaNi kuzalaH, narma + aThan) bhazrI 42ravAmAM hoziyAra, raMDIjA, vyabhiyArI, sAvanAra, bhazro, haDapacI, strInA stananuM dITuM. narmada tri. narmasaciva, narmasuhRd puM. (narma dadAti dA+ka / narmasu sacivaH - suhRd ) khAnaM DarAvanAra, gammata karAvanAra, hasAvanAra, vidUSaka vagere kelisaciva - idaM tvaidaMparyaM yaduta nRpaternarmasacivaH sutAdAnAnmitraM bhavatu mA0 2 / 7 / tAM yAcate narapaternarmasuhannandano nRpamukhena - mA0 1 / 11 / narmadA strI. (narma dadAti dA+ka TAp) te nAmanI nadI, kapUramadhurI nAme vanaspati. narmadAsaMbhava na. (narmadAyAM sambhavati, sam + bhU+ac) narmadAmAM thatuM zivaliMga. narmadeza, narmadezvara na. (narmadayA sthApita izo dhatra) kAzImAM narmadAe sthApeluM eka zivaliMga (mahAdeva.) narmadyuti strI. ( narma dyutau yasyAm) bharIbhAM gammata. ( tri. narma dyutau asmin) AnaMhita, harSa pAbhela, khuzI thayesa - jitakamale vimale parikarmaya narmajanakamalakaM mukhe - gIta0 12 / narman na. ( nR+manin) DAMsI, bharapurI, gammata, rasika asti - narmaprAyAbhiH kathAbhiH kA0 70 / na narmayuktaM vacanaM hinasti na strISu rAjanna vivAhakAle - mahA0 1 / 82 / 17 / narmarA strI. ( narman + astyarthe raH) gujha, dhamaza, saralA. Page #401 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1208 shbdrtnmhoddhiH| [narmavat-nalya narmavat tri. (narma astyasya, matupa masya vaH) bha.26252, | nalikA strI. (nala iva AkAro'styasyAH, nal+Than+ 66jora, sIvAj. ____TAp) 1131, najI- nalikA RjudehA syAt tanvaGgI narmavatI strI. (narmavat+striyAM GIp) sAhitya prasiddha ___ madhyaranghrikA marmacchedakarI nIlA-dhanurvede / yanvl, eka nAyikA, te nAmanuM eka nATaka. vaNakarone vaNavAnuM eka sAdhana, baMduka, pistola, narmasAcivya na. (narmasacivasya bhAvaH karma vA SyaJ) pravAlAkRtivALuM jhADa. vidUSa.75, vidUSanu ma., .242 / 5 -na | nalita puM. (nalyate, nala bandhe+kta) vizeSa. narmasAcivyamakAri nendunA' -zizu0 / nalina na. (nalyate, na bandhe+inac) rAtuM ubhaNa. . narmasphUrja (pu.) bha242rInu 527. parima.. yadAsya nAbhyAnalinAdahamAsaM mahAtmanaH-bhAga0 narmasphoTa puM. (narmaNaH sphoTaH) sAmAnya prala, 2mata. 2 / 6 / 22 / pI , gaNI, vanaspati. (na. NaliNa, jai. narya tri. (nRbhyo hitaM yat) manuSyanA uitanu, bhAsane prA.) tevIsa. hinanA 69vAsa. (puM. nala+inac) sA21. hita82.5. (puM. narasyApatyaM bA. yat) manuSya, bhAsa.. pakSI eka jAtanuM phaLa, jUnAM kALAM AmaLAM. nal (curA. ubha. sa. seTa-nAlayati-te) Miuj, .st , nalinI strI. (nalAni padmAni santyatra, nala+ini+DIp) bhaganA. vasA, masinI- nalinIdalagatajalamatitaralamnala puM. (nal bandhe+ac) 1. tanu ghAsa, sUryavaMzI moha0 5 / -itthaM vicintayati koSagate dvireke hA naLarAjA, zrIharSaviracita naiSadha mahAkAvya'no nAyaka hanta ! hanta ! nalinI gaja ujjahAra-bhramarASTake 8 / te pitRdeva, vizvakamarano putra, rAmAyaNa prasiddha eka kamaLavALo deza, sarovara, taLAva ke nadI, kamaLano vAnara, naNa-nA. (na. nala+ac) 55, bhaNa. samUha, navI muMgajI, hu, najiye, Aviou, nalaka na. (nala iva pratikRtiH, nala+kan) naDaka paMdara akSaranA caraNavALo eka chanda. za6 zubhI, rudrAkSa. nalinIkhaNDa na. (nalinInAM samUhaH khaNDac) ubhaNanA nalakAnana na. (nalapradhAnaM kAnanaM yatra) nAtinA dAmono samUha.. ghAsana vana. nalinAGga na. (NaliNaMga, jai. prA.) saMdhyA vizeSa, nalakinI strI. (nalakAni santyasyAH, nalaka+ini+GIp) padmane corAzI lAkhathI guNatAM Ave te saMkhyA. ThaMdhA-saMgha. nalinInandana na. (nalinyA nandayati, nand+lyu) te nalakIla paM. (nalavat kIlo yatra) DhIyA, cUM21. nAme eka devIdyAna-devono eka bAga. nalakUbara (pU.) dukharanI putra. nalinIruha na. (nalinyAM rohati, ruha+ka) Fuenalada na. (nalaM dyati avakhaNDayati do+ka) sugandhIvANo. manois.. -sa, puSpa2sa- iha sindhavazca varaNAvaraNAH kariNAM nalinezaya puM. (naline zete zI+ac) vi. mude sanaladAnaladAH-kirA0 5 / 25 / 20masI nalI srI. (nal+ac+GIS) manaHziva dhAtu, naNI vanaspati. (tri. nalaM dadAti, dA+ka) nasane mApanA2. gajI, 6-pistosa. naladA strI. (nalada+striyAM TAp) rudrAzva. 20%nA. vRtAyA. nalezvara puM. (nalena sthApita Izvaro yatra) ma.i apsarAthI utpanna thayelI eka kanyA, jaTAmAMsI naLarAjAe sthApelA eka mahAdeva. vanaspati, sugandhIvALo khasa. nalottama puM. (naleSu uttamaH) hevana nAmanu, ma. ghAsa, naladika tri. (naladaM paNyamasya Thak) sugandhIam- thora. sa. veyanA2. nalodaya puM. (nalasya udayaH yasmin) vi lihasa. nalapaTTikA strI. (nalanirmitA paTTikA) nau-pAsanI. kRta manAtuM eka kAvya. banAvelI sAdaDI. nalopAkhyAna na. (nalasyopAkhyAnaM yatra) 'mahAbhArata'nA nalamIna puM. (nala: nalAzrayo mInaH) me. tak // 7. vanaparvanuM eka peTAparva. nalasetu puM. (nalavAnarakRtaH setuH) samudra 652 na.ra. | nalya tri. (nalasyAdUradezAdi. balA. ya) navanA samApana vAna3 bAMdhedo setu-pura. pradeza. vagaire. Page #402 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nalava-navadvAra] shbdrtnmhoddhiH| 1209 nalava puM. (nalyate, nala+bA. va) dUrI mApavAna, yAso | navacchAtra puM. (navo nUtanazchAtraH) navI vidyAthA, navo DAyana ij bhA5- tasyAM sabhAyAM daityendro | ziSya. hiraNyakazipustadA / AsIna Asane citre nalvamAtre | navacchidra na. (nava chidrANi yatra) heDa, zarI2. pramANataH-harivaMze 224 / 1 / navaja tri. (navAjjAyate, jan+Da) navathA. 6tpana. yayeda, nalvavartmaga tri. (nalvaparimitaM vartma gacchati, gam+Da) | navathI pedA thanAra. cAraso hAthapramANa mArge janAra. navajvara puM. (navazcAsau jvarazca) nako. tAva, ta258 nalvavartmagA strI. (nalvaparimitaM vartma gacchati, gam+Da+ TApa) kAkAkSI nAmeso. navataka puM. (navataya, jai. prA.) tanahu~, vastravizeSa. nava puM. (nu stavane+ap) stuti, stotra, tI sATos1 navata, navatitama, navatItama tri. (nu+saMkhyApUraNe vanaspati, 30 na2 20%no me putra(tri. nUyate atac/navati+tamap/navati+GIS pUraNArthe tamap) stUyate, nu+ap) na- cittayonirabhavat punarnavaH- nevu . (puM. nUyate stUyate, nU+atac) thI. 52 raghu0 19 / 46 / -klezaH phalena hi punarnavatAM vidhatte- najavAnI bhUsa. kumA0 5 / 86 / -na strINAmapriyaH kazcit priyo vApi / navatantu puM. (yavazcAsau tantuzca) navI didel, navA na vidyate / gAvastRNamivAraNye prArthayanti navaM navam- tAMtaNAvALuM vastra, te nAme vizvAmitrano eka putra. hito0 11234 / tamu, huvAna. navatA strI., navatva na. (navasya bhAvaH/tal-TAp-tva) navaka na. (navAnAmavayavaH saMkhyAyA vA kan) navanI. navApA, navAs, navaj, ta25j- 'kSaNe kSaNe saMjyA, nava. (tri. nava parimANamasya) navanI yannavatAmupaiti tadeva rUpaM ramaNIyatAyAH / ' saMkhyAvALuM. navati strI. (nava dazataH parimANamasyAH ) nevu, ne.nI. navakArikA srI. (navaM karoti, kR+Nvul+TAp ata saMdhyA. -navye navanavatizatA dravyakoTIzvarAstetvam) tA(r) 524ii strI, na 2nArI strI, navI. mudrA0 3 / 27 / -iti kSitIzo navatiM navAdhikA Rst, navInatA-navA. mahAkratUnAM mahanIyahazAsanaH raghu0 3 / 69 / / navakAlikA strI. (navaM kalati prApnoti, kal+Nvula+ | navatikA, navatI strI. (navatireva svArthe ka/navati vA TAp ata itvam) navIna 2 rzana lene thayu Doya. GIp) nevunI saMya, ne. (srI. navaM tekate karoti, te. strI, taratanI 52.dA. strI... tik+ka+TApa) gavAnI pAchI... navagraha puM. ba. va. (nava grahAH) nava zahI-sUrya, caMdra, navatidhA avya. (navati+dhAc) nevu mAre. bhaMgala, budha, 2, zudha, zani, rAhu hetu -sUryacandro navadaNDaka na. (navo daNDo nava daNDA vA yatra kapa) maGgalazca budhazcApi bRhaspatiH / zukraH zanaizcaro rAhuH 2% monu me tanu chatra- manoharaM trikanakadaNDaM ketuzceti navagrahAH / / ca navadaNDakam -yuktikalpatarau / navagva tri. (navabhirmAsaiH gacchati, gam+ uNA0 Dva) | navadala na. (navaM ca tad dalaM ca) na pAMDaM. nava mahine taiyAra thayela. navIna gativALuM. navadaza tri. (nava ca daza ca saMkhyA'sya navacaNDikA strI. ba. (nava caNDikA) zailaputrI, ogaNIsamo-ogaNIsanI saMkhyAvALo. pra.yArie, yandragha21, dUSmAM31, 27nmAtA, | navadazan tri. (navAdhikA daza) ogaesa., bhogAsanI kAtyAyanI, kAlarAtrI, mahAgaurI, siddhidAtrI e saMdhyA . navadugA devIo. navadIdhiti puM. (nava dIdhitayo yasya) bhaMga a. navacatvAriMza, navacatvAriMzattama tri. (navacatvAriMzat+ navadurgA srI. ba. (nava saMkhyAnvitA durgA) navacaNDikA pUraNe DaTa / navacatvAriMzat + pUraNArthe tamap) | za6 huA. ogaNapacAsamuM. navadolA strI. (navA cAsau dolA ca) na 5 // 25j, navo navacatvAriMzat strI. (navAdhikA cattvAriMzat) bhoga- yo, nava bhAsane 86 vAnI rojI. prayAsa. navadvAra na. (nava dvArANi iva yatra) heDa, zarI2. Page #403 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1210 shbdrtnmhoddhiH| [navadhA-navaratna navadhA avya. (navan+dhAc) nava. ma.re. | navapallava na. (navaM ca tat pallavaM ca) na tAeM navadhAtu puM. ba. (nava guNitA dhAtavaH) nava. 4512.. ___5 . navI DhUM55. dhAtuma sonu, vagaire- hematArAranAgAzca tAmraraGge ca navapada na. (Navapaya jai. prA.) nava.2 mantra, nama.2782 tIkSNakam / kAMsyakaM kAntalohaM ca dhAtavo nava kIrtitAH / / navapAThaka puM. (navazcAsau pAThakazca) navA adhyA5.5, navan tri. ba. va. (nR+kanin bA. guNaH) nava, navanI. navI zikSa. saMdhyA- nayati navAdhikAm raghu0 3 / 69 / navaprasU, navaprasUti, navaprasUtikA strI. (navaM prasUte, navanavaka tri. (navaguNitaM navakam) 'kSasahitau'vi ___ sU+kvip/navA prasUtiH yasyAH/navA prasUtiH / / Desa. .20. 56rtha.. kap+TAp) navasU strI. 106 (o. do viyAyedI navanavata, navanavatitama tri. (navanavati+pUraNe DaT/ | ___ ye vagere, tA suvAvaDA strI... navanavati+pUraNArthe tamap) navauje. navaprAzana na. (navasya prAzanam) navA mana- mo.na. navanavati strI. (navAdhikA navatiH) navA navAnI. | navaphalikA srI. (navaM phalaM yasyAH, kap+TAp ata saMdhyA . ___ itvam) prathama. 206zanavANI strI, prathama satmAye... navanavamikA strI. (navanavamIyA jai. prA.) 81.hivasomai strI, na, navIna. thatI-405. hatanI bhikSupauimA-amiDavizeSa. navabhAga puM. (navamaH bhAgaH) navamI (mA, zinI navanADIcakra na. (navanakSatrayuktaM nADIcakram) me ___ namo bhAra jAtanuM cakra, jyotiSa prasiddha nava nakSatrayukta traNa navam (avya.) DAlAnu, tamu, sArnu. rekhAvALuM cakra. navama tri. (navAnAM puraNaH DaT) navamuM. navanidhAnna (na.) nava. u.t2rnu anna-5, maut, us, navamallikA, navamallI, navamAlikA strI. (navA mAliyAM, 5DhI, 2280., rAyatuM, miSTAna, 120. tyAhi. stutyA mallikA/navA cAsau mallI ca/navA stutyA navanidhi puM. ba. va. (nava+nidhayaH) dukhanA nava mAlikA) navI. bhAsatI, navI 42 bhogarI, yabhedInighA-1- udite syuryadaMze'pi sannidhau nidhayo ramyaM harmyatalaM navAH sunayanA guJjadvirephA latAH navaparamajyotiH-paJcaviMzatikA-1 / -mahApadmazca padmazca pronmIlanavamallikAH surabhayo vAtAH sacandrA nizAHzaGkho makarakacchapau mukundakundanIlazca kharvazca nidhayo prabodhacandrodaye 1 / 12 / nava / navamI strI. (navama+DIp) nAma tithi, navabha.. navanI strI., navanIta, navanItaka na. (navaM nIyate, navamIkA srI. (navamiyA jai. prA.) ru. parvata 52 nI+Da+GIS/navaM nIyate sma, nI+kta/navanIta+svArthe rahenArI ATha dizAkumArImAMthI chaThI, saudharmendranI kan) bhAma, pariSkRta bhAjapa, ghI- aho ! trIjI ajhamahiSI, satpaSendranI bIjI ajhamahiSI. navanItakalpahRdaya ! Aryaputra ! -mAlavi0 3, / | navayajJa puM. (navAnanimitto yajJaH) navA dhAnya. nimitta navanItaja na. (navanItAjjAyate, jan+Da) gha.. thato yaza. navanItadhenu strI. (navanItena kRtA dhenuH) hAnArthe. janAvadA. | navayoninyAsa (pu.) tNtr||str prasiddha nyAsavizeSa. bhauuul. Pun -navanItamayIM dhenuM zRNu rAjan ! navayauvana na. (navaM yauvanam) natuM yauvana, navI. duvAnI.. prayatnataH-varAhapu0 / navayauvanA strI. (navaM yauvanaM yasyAH) nava yauvanavANI navapaJcama puM. (nava vA navamaM ca paJcamaM ca yatra yoge) strI.. varakanyAnA vivAhanA aMgarUpa eka rAziphUTa. navaram avya. (avaram jai. prA.) 59, mATo, vizeSa, navapatrikA strI. (navamitA patrikA) 3. vagaire nava santa2. vRkSano samUDa- kadalI dADimI dhAnyaM, haridrA mAnaka navaratna na. (navAnAM ratnAnAM samAhAraH) nava. 2i kacu / bilvAzoko jayantI ca, vijJeyA navapatrikA / / / 2tnI- muktAmANikyavaiDUryagomedAn vajravidrumau / navapada (na.) . nAmano. bhAtrAvRtta' meM 76. padmarAgaM marakataM nIlaM ceti yathAkramam / / na. ratna, Page #404 -------------------------------------------------------------------------- ________________ navarasa-navasU shbdrtnmhoddhiH| 1211 vibhAhitya. 25% nI samAna dhanvantari vagaire nava navaviMza, navaviMzatitama tri. (navaviMzati+puraNe DaTa paMDito- dhanvantarikSapaNakAmarasiMhazaGkuvetAlabhaTTa - tamap) mogAtrIsanI. saMdhyA. ghaTakarparakAlIdAsAH / khyAto varAhamihiro nRpateH / navaviMzati strI. (navadhikA viMzatiH) mItrIsa., sabhAyAM ratnAni vai vararucirnava vikramasya / ogaNatrIsanI saMkhyA navarasa puM. (navaguNito rasaH) sAhitya prasiddha Vou | navavidha tri. (nava vidhA yasya) nava. 2rnu, nava. nava 52n| 2so- "zRGgArahAsyakaruNaraudravIra- ___tarenu, na tanu. bhayAnakAH / bIbhatso'dbhuta ityaSTau rasAH zAntastathA navavyUha puM. (nava vyUhA yasya) vi. mataH"-sAhityada0 / navazakti strI. ba. va. (navaguNitA zaktiH ) tNtr||str. navarAtra tri. (navAnAM rAtrINAM samAhAraH tatsAdhanatve- prasiddha nava. zastimA... nAstyasya ac) nava. hivasa. sAdhya yaza. vagere, nava | navazasya na. (navaM ca tacchasyaMca) na mAnA, naj rAtrinuM vrata Aso suda paDavethI AraMbhI noma sudhInuM dhAnya. vrata. (havA pU)- mAsi cAzvayuje zukle navarAtre navazasyeSTi srI. (navazasyanimittA iSTiH) navA dhAnya vizeSataH-haimAdrau skAnde / nimitte ISTi-yajJa. navarASTra na. (navAnAM rASTrANAM samAhAraH) mau.zA.na.2 navazAyaka puM. (navavidhaH zAyaka iva) nava. .82 na. rAjAno eka deza, navarASTrano samudAya. saM.19 0ti-govANiyo, bhAjI, tI, humAra, aujI, nava (puM.) Ago, Susii . vAha, savAI, 2. ane. vIsu416s- gopamAlI navacaM na. (nava ruco yatra, nava+Rc+ac) nava. tathA tailI tantrI modakavArajI / kulAlaH karmakArazca nApito navazAyakAH-parAzarasaMhitAyAm / yAvANu me sUtra. navalakSaNa na. (navamitaM lakSaNam) nakSa, 52mezvaranA. navazazibhRt puM. (navazazinaM bibharti, bhR+kvip+tuk) ___ maDAva, ziva. navakSa. navalaka puM. (navalaga, jai. prA.) . navazrAddha na. (navaM zrAddham) bharedAne 6deshbh25|| navavadha, navavarikA strI. (navA cAsau vadhazca/navo divasathI viSama divase pahele-trIje-pAMcame-sAtame varo'styasyAH, navavara+Than+TAp) navI vAI, navI. navame tathA agiyArame divase karavAmAM AvatuM zrAddha. navazata na. (navAdhikaM zatam) aso. nava.. 5. 28. strI- asaMbhavaddhanarasA shtaalignnsevitaa| navaSaSTa, navaSaSTitama tri. (navAdhikA SaSTiH pUraNe karaM na sahate rAjan / bhuumirnvvduuriv-vyrthkaavym| DaTa/tamapa) ago .tara ... navavarSa puM. na. (navamitaM varSam) na43. (puM. nava+vRS+ navaSaSTi strI. (navAdhikA SaSTiH) mate2, bhAve ghaJ) na varSa. agaNoteranI saMkhyA. navavallabha puM. (navazcAsau vallabhazca) navo pati, navo navasaptati strI. (navAdhikA saptatiH) bhagayA.., uel. (na. navAnAM vallabham) -1.3 tarnu, agaNyAeMzInI saMkhyA. sara. (tri. navo vallabho yasya) navAne. vAyu-naj navasaptatitama tri. (navAdhikA saptatiH+pUraNe tamap) jene vahAluM hoya te. agaNyAeMzImuM. navavastra na. (navaM ca tad vasraM ca) navu nali dhoyej 120, va ca tad vastra ca) navunA dhAyA vastra, navasaptadaza paM. (nava ca saptadaza ca stomA yasya+Da) AI vastra. (tri. navaM vasraM yasya) navA vastravANu.- te nAme eka atirAtra yAga. dhAtAnurAdhavasupuSyavizAkhahastA-citrottarAzvipavanAditi navasAdara (na), navasAra puM. (navo sAro yasya) zatA revatISu / janmasaMjIva-budhazukradivotsavAdau dhAryaM navaM cUnAno pANI sAthe dolAyanTathI ukALela ukALo, vasanamIzvaravipratuSTau-samayapradIpe / navasA2. navadvIpa puM. (NavadIa, jai. prA.) ciuek praNyAta navasU, navasUti, navasUtikA strI. (navaM sUte, sU+kvip naga2 "naihIya." +navA sUtiH prasavo yasyAH/navA sUtiH prasavo yasyAH, navAvAstu puM. (navaM vAstu yasya) 9.5 20%rSinu nAma.. | kapa+TApa) o viyAye.sI. 2||y, 10 suvAvA. strI.. Page #405 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ta25. 1212 shbdrtnmhoddhiH| [navAMza-nazvara navAMza puM. (navamo'zaH) 20zino namo. maul, navabho / navIkRta tri. (nava+cci+kR+kta) na 428.. bhAga- carANAM satrikoNAnAM taccarAdyA navAMzakAH- navIna tri. (navameva, nava+kha nvAdezazca) na, navIna. dIpikAyAm / (puM. navazcAsau aMzazca) nako. bhA., navIbhavana na., navIbhAva puM. (nv+cci+bhuu+lyutttAjo bhAga. gha) na tha. navAGga tri. (navavidhamaGgaM yasya, navaM aGgaM yasya vA) | navIbhUta tri. (nava+cci+bhU+karmaNi kta) na, thaye. nava prakAranAM aMgavALuM, navA aMgavALuM, taruNa navIyas tri. (nava+atizaye Iyasun) atyaMta stuti zarIravAj. (na. puM. navavidhamaGgaM yasya) vai zastra 2vA yogya, atyaMta. naj. prasiddha eka ukALo-jemAM pAcanakAraka nava auSadhi navetara tri. (navAditaraH) TUrnu-purA. levAya che te. navedas tri. (na viparItaM vetti, vida+asun natraH navAgA strI. (navavidhamaGgaM yasyAH TAp) 50331zI prakRtibhAva) viparIta. zAna 2lita-buddhimAna. vanaspati. navoDhA strI. (navA UDhA) navI 52bI strI, sAhitya navAGgI srI. (navamaGgaM yasyAH GIS) nuvAna strI, prasiddha me nAyi.51- balAnItaM pArzva mukhamanumukhaM naiva kurute dhunAnA mUrdhAnaM kSipati vadanaM cumbanavidhau/ navAna na. (navaM ca tadanaM ca) na mAna, na dhAnya hRdi nyastaM hastaM kSipati gamanAropitamanA navoDhA zrAddhaM bhojanakaM navAnnavihitaM putrArthanAzapradam / voDhAraM ramayati saMtApayati ca-rasamaJjaryAm / navAmbu na. (navaM ca tadambu ca) uk 550, na navottarazatatama tri. (Navuttarasya, jai. prA.) me.sI. nava. ... navodaka na. (navaM udakam) zamAMthI na 5usuM navAmbara na. (navaM ca tadambaraM ca) na vastra. (tri. navaM pANI, khodIne kADheluM navuM pANI, tAjuM paDeluM pANI. ambaraM yasya) navA vastraauj - zIrNaM ravau -kAle navodakaM zuddhaM pAtavyaM ca tat vyaham / satatamambubhirArdramindau bhaume zucaM budhadine ca bhaved akAle tu dazAhAni pItvA naadyaadhrnishm-shuddhitttvm| dhanAya / jJAnAya mantriNI bhRgau priyasaGgamAya mande marAya ca navAmbaradhAraNaM syAt-samayapradIpe / navoddhRta na. (navam uddhRtam) bhAjA. (tri. nava+ navAzIti strI. (navAdhikA azItiH) naivyAzI, nevyAzInI. ud+dhR+karmaNi kta) pRthvImAthI na mA. navya tri. (nu+stutau yat) stuti 12 // yogya. saMjyA . navAyasa na. (navabhAgA AyasA yatra) 'suzruta'bhA. usa __ (tri. nanu+svArthe yat) navIna, u. (puM. nUyate eka lohacUrNa-navAyasa cUrNa. iti, nu+yat) rAtI AuTo... (na. nu+yat) stuti. navArcis na. (navaM nUtanaM arciH) dus sucl. navyavarddhamAna (pu.) te nAme me smRti nighat2. __ (puM. nava accIMSi yasya) maMgala graha. naz (divA. pa. sa. seTa-nazyati) nAza pAma, naSTa navAsikA (sI.) te nAmano mAtrAvRtta 76. thaj, Holl. sg. navAha puM. (navaM ca tadahazca ahana+Taca) navA hivasa | naz strI. naz strI. (naz+kvip+naz bhAve kvip) 57.COthi. (tri. navabhirahobhinivRttaH ThaJ tasya ___ nAzavanta; naza, azvata. luk ac samA.) nava. hivasa.sAdhya yA vagaire. nazAka puM (nazyati, naz nAze+AkaH) . tano naviSTi srI. (navA iSTiH vede zaka0) . yAgarnu 5 . nAma. nazyata tri. (naza+zata) nAza pAmata, naSTa tha. naviSTha tri. (atizayena navitA stotA iSThan tRNA nazyatUprasUtikA srI. (nazyantI prasUtiryasyAH kap+TAp) lopaH) bhatizaya stuti. 12 // 2. (tri. atizayena marelA bALakane janma ApanArI. navaH nUtanaH iSThan) atyanta napuM. nazvara tri. (naz+kvarap) avazya nAzavANu, avatAnavIkaraNa na., navIkAra puM. (nava+cci+kR+lyuTa/bhAve vadanti vizvaM kavayaH sma nazvaraM pazyanti cAdhyAtmavido ghaJ) naj 72. vipazcitaH-bhAgavate 5 / 18 / 4 / Page #406 -------------------------------------------------------------------------- ________________ naSTa-na] shbdrtnmhoddhiH| 1213 naSTa tri. (naz+kta) nAza pAmela, Aye, gupta, | naSTAptisUtra na. (naSTasya caureNApahatasya ApteH sAdhanaM movAi gayeda- naSTaM mRtamatikrAntaM nAnuzocanti sUtram) yorevA dravyAnI prAptikA sAdhana35. me. paNDitAH / paNDitAnAM ca mUrkhANAM vizeSo'yaM mataH yina. smRtaH-paJcatantre 1 / 3 / 78 / huSTa ||shyvaannu. (na.) | na naSTi strI. (naz+kta) nA. nA2, mAna, palAyana- asaMtuSTA dvijA naSTA naSTra tri. (naztRc) nAtha pAmanA2. saMtuSTA iva pArthivAH / salajjA gaNikA naSTA naSTendukalA strI. (naSTA indukalA yasyAm) samAsa nirlajjAstu kulastriyaH-cANakye 80 / naSTacandra puM. (naSTa. duSTazcandraH) saura-bhAdra56 mahinAna | na . | nas (bhvA. A. sa. seTa-nasate) 4, amana 42. nAna vAuiyAMnI yoyano yandra- naSTazcandro na (bhvA. pa. sa. seTa-nasati) vyApaj, vyApta thaj - ___'surabhiSTamaM narAM nasanta' vede prasiddham / dRzyazca bhAdre mAsi sitAsite / caturthyAmudito'zuddhaH nasa, nasA strI. (nasa+kvip+nas+vA TAp) 15, pratiSiddho manISibhiH / / nAsi... "vinasA hatabAndhavA"-bhaTTi0 / naSTacandrA strI. (naSTazcandro yasyAm) samAsa tithi.. nasatta na. (na+saT+kta) na. 2.5||bhes, na. jI. naSTaceSTa tri., naSTaceSTA strI. (naSTA ceSTA yasya/ thaye. naSTA cAsau ceSTA ca) nAza pAmelA. yeSTAvANu, nasta puM. (nasate kuTilatAM prakAzayatyanena, nas+kta) bebhAna hAlatanuM. nA nAsi.- netrAbhyAM nastatazcaiva zrotrAbhyAM ca naSTaceSTatA strI., naSTaceSTatva na. (naSTaceSTasya bhAvaH samantataH-mahA0 5 / 131 / 10 / (na. nAsikAyai hitaM tal+TAp-tva) 4, 2.varga3thI. sama.. yeSTAmInI bA. ta. nasAdezazca) nAsi.na. li152 vaidha.5 prasiddha nAza, pralaya, te nAme eka sAttvika bhAva. pAMca prakAranuM nasya, chIMkaNI. naSTajanman tri. (naSTaM janma yasya) [saM.2, niratha | nastaka puM. (nasta+kan) mana us vAdhavAna sAdhana. janmavAnuM. nastas avya. (nas+paJcabhyAdyarthe tasil) namai, naSTajAtaka na. (naSTaM na jJAtaM jAtaM janma janmAdhAnakAlo nAtha.. vA yatra kapa) 4nma 3 nmAdhAnano Ama nastA strI. (nasta+striyAM TAp) nanu chidra, nausi jANavAmAM na hoya te. pAu chidra. naSTabIja tri. (naSTaM bIjaM yasya) - jIpa nAza | nastita tri. (nastA nAsAchidraM jAtA'sya itac) nAma pAmeluM hoya tevuM dhAnya vagere. pADela chidra, vIMdhela nAka, nAghela baLada vagere. naSTamArgaNa na. (naSTasya adarzanaM gatasya mArgaNam) nastota, nasyota puM. (naste nAsikAyAM UtaM vayanaM khovAI gayeluM zodhavuM che. yasya/nasyayA nAsArajjvA UtaH) nAvAcA nAthe. bahako3- maNiH satra iva proto nasyota iva naSTazrutika tri. (naSTA zrutiH yasya svArthe ka) 5, govRSa:-mahA0 3 / 30 / 26 / kAne na sAMbhaLatuM. nasya na. (nAsikAyai hita, nas+yat) nabhAM thanAra, naSTasaMsmRti strI. (naSTA saMsmRtiH) nAtha pAmej, 25255. nAnA tirnu, nAna gu.10- vamanaM recanaM nasyaM (tri. naSTA saMsmRtiryasya) nu sm25|| na pAeM niruhazcAnuvAsanam / jJeyaM paJcavidhaM karma mAtrA tasya Doya te. pravakSyate-vaidyakaparibhASAyAm / / naSTAgni tri. (naSTaH pramAdAt nirvANamAptaH agniryasya) nasyA strI. (nAsikAyai hitA, nAsikA+yat nasAdezaH) pramAda vagerethI jeno gRhyAgni nAza pAmelo hoya nAka, jAnavaranA nAkano cheda jemAM dorI parovAya che tevo dvija vagere, jeno jaTharAgni maMda paDI gayo te- ghrANaM gandhavahA nAsA nasA nasyA ca nAsikADoya te. bharatadhRtasAhasAGkaH / naSTArtha tri. (naSTaH artho yasya) garIba thayeTI, hIna. | naha (divA. ubha. sa. seTa-nahyati+te) wiug, taiyAra naSTAzaGka tri. (naSTA AzaGkA yasya) nilaya, ni2. | tha, sa%8deg4 thaj. Page #407 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1214 shbdrtnmhoddhiH| [naha-nAgakijhalka naha avya. (na ca ha ca) sAmo mArama 72vI, sa0404 nAkuli puM. tri. (nakulasyApatyaM pumAn iJ) nabano vaM. harI, nasarnu, na isa saMbaMdhI. nahi, nA avya. (na ca hi ca naha+bA. DA) na, nalinAkulI strI. (nakulena dRSTA pItA vA, nakula+aNa+GIpa) niSedhArtha - dhUnAnA mUrdhAnaM nahi nahi nahItyeva kurute- 2||naa vanaspati, dhojI. moriMga, kukkuTa-kandaUdbhaTaH / yavatiktA - 2.5 tano 46. nahuSa puM. (nahyate, naha+uSac) te. nAme se bha265, | nAkusadman puM. (nAkuH sadma yasya) sapa, sAya. yaMdravaMza. sa. 28%, manuSya 52bhezvara- iSTo viziSTaH nAkSatra na. (nakSatrANAmidam aN) (puM.) nakSatramAsa, ziSTeSTaH zikhaNDI nahuSo vRSaH-mahA0 13 / 143 / 47 / (jeTalA divasomAM 27 nakSatrane candra eka vakhata te nAme eka nAga. bhogave te.) nahuSAkhya puM. na. (nahuSa iti AkhyA yasya) tArarnusa. nAkSatrika tri. (nakSatrAdAgataH, nakSatra+ThaJ) nakSatrI nahuSAtmaja puM. (nahuSasya AtmajaH) yayAti. 201- ___prApta thayesa, nakSatrana namittanu- nakSatragaNane naiva atha taM dezamabhyAgAd yayAtirna huSAtmajaH- nAkSatrika udAhRtaH-zabdaratnAvalyAm / mahA0 1178 / 14 / / nAkSatrikI strI. (nAkSatrika+striyAM GIS) DInI. se. nAka puM. (na kamakaM duHkhaM, tannAsti yatra nabhrADi. ni.) tanI 6u. sva0[- nava nAkAstu bhokSyanti purIM campAvatInRpaH- nAga na. (nage parvate bhavam, naga+aN) 5405, sAsu vAyupurANe / A, me 20%Arnu nAma. azvaSA nakSatra. (puM. nage bhavaH aN, na gacchati nAkacara puM. (nAke svarge nabhasi vA carati, car+Ta) agaH, na agaH vA) sa, hAthI- bheje heva, aDa kore, me. pitRheta. bhinnakaTai gairanyAnuparurodha yaiH-raghu0 4 / 83 / bhegha, nAkanAtha, nAkanAyaka, nAkapa, nAkapatti, nAgakezara, putrAga vRkSa, nAgaramotha, bhIMtamAM mArelo nAkaSedhaka, nAkAdhinAtha, nAkAdhipa, 50.4, zarIramAM. 238. . vAyu- udgAre nAga ityukto nAkAdhipati, nAkeza puM. (nAkasya nAthaH/nAkasya nIlajImUtasannibhaH-zAradAtilakaTIkA / sAsuM, ta. nAyakaH/nAkaM pAti/nAkasya patiH/nAka+ nAmano eka deza, AThanI saMkhyA, nAgaravela, zreSTha sidh+Nvula+nAkasya adhinAthaH/nAkasya adhipH| (samAsamAM aMte nA zabda hoya to "zreSTha artha nAkasya adhipatiH/nAkasya IzaH) hevono 20% dra. thAya. bha3- puruSanAgaH / (tri.) dU2 mAravANu. nAka tri. nAkanAyakaniketana, nAkapRSTha na. (na kaM (puM. NAga, jai. prA.) bhavanapati. hevonIti, sukhamiti akam, tannAstyatra/nAkasya niketanam / nAgakumAra devatAno mahotsava, amAvAsyAnI rAtre nAkasya pRSTham) sva0, haivAna nivAsasthAna... AvatuM cAra sthira karaNamAMnuM trIjuM karaNa, AThamA nAkapRSThya tri., nAkasad, nAkin puM. (nAkapRSTha+ tIrthaMkaranuM caityavRkSa. yata nAke sIdati, sada+kvipa+nAkaH vAsasthAnatvena | nAgaka (paM.) sono 25%. nAstyasya) sva.mi22nAra 40- sa tarpaNo nAkasadAM nAgakanda puM. (nAga iva kandaM mUlaM yasya) sti vareNyaH-bhaTTi0 / nAme eka kanda. nAkavanitA strI. (nAkasya vanitA) apsa.28. | nAkakanyakA, nAgakanyA strI. (nAgasya kanyakA/ nAku puM. (namyate'nena, nam+u, nAkyAdezazca) 2 / 332, nAgasya kanyA) nAganyA, sAtinI strI. pavata, te. nAme me. bhuni. nAgakarNa puM. (nAgakarNa iva AkRtiH parNe'styasya nAkala paM. tri. (nakalasya gotrApatyaM aNa+nakalasyedama aca) sht| mena au3. +aNa) na.sanI , nogiyA , noNiyA nAgakiJjalka na., nAgakesara puM. (nAgasyeva kiJjalko saMbaMdhI. kesaro vA yasya) nAgasa2, nAsarana, 3, nAkulaka tri. (nakulo bhaktirasya vuJ) nogiyAnI pavayI, nAsaranu, 8 - nalazaileyakaM pRkkA padmakaM cAkarI karanAra manuSya vagere. nAgakesaram-hArIte / Page #408 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAgakumAra - nAgapariyApanikA ] nAgakumAra (puM.) vainAgama prasiddha bhavanayati hevonI bhati zabdaratnamahodadhiH / nAgakumArikA, nAgakumArI strI. (nAgasya kumArIva kan TAp pUrvahUsvazca/nAgasya kumArIva) gaNo, bha. nAgakRSNA (strI.) gabhbhIyara. nAgagandhA strI. ( nAgasya gandha iva gandho yasyAH ) nAkulIkanda nAbhe vanaspati. nAgagarbha na. (nAgaH sIsakaM garbha utpattikAraNaM yasya) sindUra. nAgacampaka (puM.) nAga aMdhAnuM Au, pInA savAnuM ane nAnI izA ThevA AhAranA patravANu kheDa bhatanuM 13. nAgacUDa puM. (nAgaH sarpaH cUDAyAM yasya) ziva. nAgacchatrA strI. (nAgasya phaNeva chatraM chAdanaM patre yasyAH ) nAgadantI vRkSa nAgaja (nAgAt sIsakAt jAyate, jan+Da) siMdUra, DA. (tri. nAgAd jAyate, jan+Da) hAthIthI utpanna thanAra, nAgathI-sarpathI pehA thayesa. nAgajihnAkA strI. ( nAgasya jihvevAkAro'sya) anaMtabhUja vanaspati, zArivA nAme auSidha. nAgajihvikA strI. (nAgasya jihve yasyAH, kap TAp ata itvam) bhaeAsisa - mana zIlA manoguptA manohA nAgajihvikA bhAvapra0 / nAgajIvana na. (nAgaH sIsakaM jIvanaM yasya) lAI. nAgadatta puM. (nAgena dattaH) te nAmano dhRtarASTrano putra. nAgadanta, nAgadantaka puM. (nAgasya hastino danta ivAkAro'styasya ac nAgadanta + svArthe kan ) hAthIno chAMta, bhIMtamAM joDesI jIsI, rolso, hAthIdvAMta dvIpi carmAvanaddhazca nAgadantakRtatsaruH - mahA0 12 / 98 / 19 / nAgadantikA strI. (nAgasya sarpasya danta iva pIDAdAyakaM patraM yasyAH, kap ata itvam) vRzciDAlI nAbhe vanaspati, bhIMtamAM khoDelI khIlI. nAgadantI (strI.) sUryabhUjI DUsa, vezyA. (strI. nAgasya danta iva phalAdyAkAre yasyAH GIS ) bhAjyA auSadhi nAgadamanI, nAgapatrA, nAgapuSpI strI. (nAgo damyate'nayA, dad+lyuT + GIp / nAgadamanaM patraM yasyAH / nAgasya patramiva patraM yasyAH / nAgasya puSpamiva puSpaM yasyAH) JIpaTI nAmanI vanaspati vijJeyA nAgadamanI 1215 lA moTA viSApahA nAgapuSpI nAgapatrA mahAyogezvarIti ca bhAvapra0 /- tvannAmanAgadamanI hRdi yasya puMsaHbhaktAmarasto0 37 / nAgadala na. (nAgasya tAmbUlyAH dalam) nAgaravesanuM pAna. nAgadalopama puM. ( nAgadalasya tAmbUlyAH upamA yatra ) paruSaphala nAbhe ADa. (na.) puruSaijanuM isa. nAgadaivata, nAganakSatra na. (nAga devatA yasya aN nAga dhiSThitaM nakSatram) azleSA nakSatra. nAgaTThU puM. ( nAgapriyo drurvRkSaH) samantadugdhA nAbhe vRkSa. nAgadvIpa puM. (nAgapradhAno dvIpaH) te nAme kheDa jeTa. nAganAtha puM. (nAgAnAM nAthaH) zeSanAga, vAsuddhizreSTha nAga, bhairAvata hAthI. nAganAmaka na. (nAganAman + kvip) sIsuM. nAganAman puM. (nAgAn nAmayati, nAmi+kanin ) tulasI. nAganAyaka, nAgapati puM. ( nAgeSu nAyakaH / nAgAnAM patiH) zreSTha nAga, bhairAvata hAthI, zeSanAga, vAsuddhi vagere khAha nAga rAbhakho. (na. nAgaH nAyako'sya) azleSA nakSatra. nAganAsA strI. ( nAgasya nAsA) hAthInI sUMDha. nAganiryUha puM. (nAga iva niryUhaH) lIMtamAM bhArelI jITI, Tolso. nAgapaJcamI strI. ( nAgapriyA paJcamI) nAga pAMyama, zrAvaNa vaha paMcamI- supte janArdane kRSNe paJcamyAM bhavanAGgane / pUjayenmanasAdevIM snuhIviTapasaMsthitAmdevIpurANe / nAgapada puM. (nAgavat padaM sthAnaM yasya) kheDa bhatano ratibaMdha- pAdau skandhe tathA haste kSipelliGgaM bhage laghu / kAmayet kAmuko nArI bandho nAgapado mataHratimaJjarI / (na. nAgasya padam ) hAthIno patra, hAthInuM pagaluM. nAgapAza, nAgapAzaka puM. (nAgaH pAza iva / nAgapAza iva pratikRtiH) varAhevano nAgapAza, varunaM te nAmanuM hathiyAra, nAgAara ratibaMdha- svajaGghAdvayamadhyastha hastAbhyAM dhArayet kucau / ramenniH zaGkitaH kAmI bandho'yaM nAgapAzakaH - ratimaJjarI / nAgapariyApanikA, nAgaparyAvalikA strI. (nAgapariyAvaNiyA nAgapariyAvaliyA. jai. prA. ) kheDa vainazAstra, 72 sUtramAMnuM eka, kAlikasUtra. Page #409 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1216 shbdrtnmhoddhiH| [nAgapura-nAgaraGga nAgapura na. (nAgamya nAgAkhyaM vA puram) dun, | nAgezvarI nAgamAtA sundarI naagvaahinii-adhyaatmhastinApura nagara. raamaa06|18| nAgapuSpa puM. (nAgasya hastinaH madagandhayuktaM puSpaM yasya) | nAgamaNDalIka (puM.) mahArI, sa.28. nAsa.2rnu , zara, yaMpI- nAgapuSpaH smRto nAgamahAvara pu. (NAgamahAvara, jai. prA.) nayA samudranA nAgaH kesaro nAgakesaraH / cAmpeyo nAgakijalkaH adhiSThAyaka deva-rakSaNa karanAra. kathitaH kAJcanAhvayaH -rAjanighaNTa / -nAgairnAgapuSpaizca nAgamAra tri. (nAgaM mArayati, mR+Nic-aN) thAmIne. lakucaiH panasaistathA / campaka:-medinI / __bhArI nAmanA2-sapane mArI namana2. (puM.) Hind. nAgapuSpaphalA srI. (nAgasya nAgakezarasyeva puSpaphale nAgayaSTI, nAgayaSTikA strI. (nAgAdhiSThitA yssttiH| yasyAH) no vedo. nAgayaSTi+kan+TAp) tA. vagairema lAmo rAto nAgapuSpikA strI. (nAgasya puSpamiva puSpaM yasyAH kap | lAkaDAno staMbha. ____TAp ata itvam) sonerI ThUna jA. nAgara tri. (nagare bhavaH aN) nagaramA thanAra, ytu| nAgaphala puM. (nAgasya punnAgasyeva phalaM yasya) paMgAno duzala, nagarabha utpanna thaye, parAla, nindha, (tri. desI. nagarAya hitaM aNa) nagaranA hitanu, shn| yahArnu. nAgabandhaka puM. (nAgabandha+svArthe ka) hAthI. 56unA2. (na. nagare bhavaM aNa) V8- nAgaraM dIpanaM vRSyaM grAhi nAgabandhu puM. (nAgAnAM hastinAM bandhuriva priyatvAt) hRdyaM vibandhanut / rucyaM svAdupAkaM snigdhASNaM pIpaLAnuM jhADa. kaphavAtajita - vAgbhaTe 6. a0 / bhotha, paura nAme nAgabala puM. (nAgAnAmiva balaM yasya) bhImasena- yato aDona meM yuddha. (puM. nAgaro vidagdhastadvat bhImastadA nAgaiH kRtasvastyayanaH zuciH / prAGmukhazco bhAvo'styasya ac) hiyara, na0, tarnu paviSTa : sa rasaM pibati sma mahAbala: bIjoruM, eka jAtano ratibandha. eka dezanuM nAma, mahA0 1128 / 68 / (tri. nAgasya balamiva balaM nAgara zrA, vidvAna - nAgaragItirivAsau yasya) hAthI 8240 vA. nAgabalA strI. (nAgasyeva balaM yasyAH TApa) satanA grAmasthityA'pi bhUSitA sutanu / kastUrI na mRgodaraveto, gaTo. nA. vanaspati- jagdhvA nAgabalAcUrNa vAsavazAd visrastatAmeti- AryAsaptazatyAm 323 / nAgaraka tri. (nagare bhavaH kutsitaH pravINo vA vuJ) zvAsakAsAdinud bhavet-gAruDe 179 a0 / nAgabalAghRta (na.) vaidha prasiddha auSadhI 35 ghI. pravINa, kuzala, kArIgara, nagaramAM utpanna thanAra. nAgabila (na.) te. nAmanu me tIrtha. (puM. nAgara+kan) nAgara puM. 206 humo, te. nAbhe. nAgabhaginI strI. (nAgasya vAsukerbhaginI) vAsu nAnI rati UrumUlopari sthitvA yoSidUrudvayaM yadi / baDena-4242. grIvAM dhRtvA karAbhyAM ca bandho nAgarako mataHnAgabhadra puM. (NAgabhadda, jai. prA.) nArIpanA bhaviSThAtA ratimaJjarI / heva. nAgarakta na., nAgasaMbhava, nAgasaMbhUta, nAgareNu puM. nAgabhUta na. (NAgabhUya, jai. prA.) AI roDa sthavirathI (nAgakRtaM raktam nAgAt sambhavati, saMbhUtam nAgasya nIkaLeluM uddeha gaNanuM prathama kuLa. sIsakasya reNuH) siMdUra. nAgabhUSaNa puM. (nAgo bhUSaNamasya) ziva, maheva. nAgarakhaNDa (na.) 24652|7'no peTamA. nAgabhRt puM. (nAgaH krUracArI san bibharti AtmAnaM, nAgaradhana puM., nAgaramustA, nAgarotthA srI. (nAgara bhR+kvip tuk ca) . mayaM.42 s||5- DuNDusarpa / / ___ eva ghano mustA/nAgarI cAsau mustA ca/nAgarAduttiSThati, nAgamalla puM. (nAgeSu malla:) aurAvata hAthI.. ut+sthA+ka+TAp) naa|2bhoth. nAgamAtR strI. (nAgAnAM hastinAM mAteva bhUSakatvAt) | nAgaraGga, nAgaruka puM. (nAgasya sindUrasyeva raGgo bhAsidA dhAtu. (strI. nAgAnAM mAtA) bhanasAhevI, ___ phale'sya/nAgaM ravate sAdRzyena prApnoti, ru gatau+ka) nAmAtA - nAgezvarasyAnantasya bhaginI nAgapUjitA / nAna3, na.. Page #410 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAgaramardin-nAgAnanda shbdrtnmhoddhiH| 1217 nAgaramardin tri. (nAgaraM mRdnAti, mRNini) | nAgavRkSa puM. (nAgAkhyaH vRkSaH) na saranu Au. nagaravAsIono nAza karanAra. nAgazata puM. (nAgAnAM zatamatra) te. nAmano 5vata.. nAgarAja paM. (nAgAnAM rAjA Tac) zeSanAga- pAtAle | nAgazuNDI srI. (nAgasya zuNDavat AkRtirastyasya nAgarAjaM bhujagayuvatayo yasya gAyanti kIrtim-kavi- __ac GIS) DaGgarIphala nAme vRkSa. kalpadrume / aurAvata thI, 7-6||strno graMtha nAgasattva (na.) bha27.zA.. banAvanAra piMgalAcArya. nAgasAhvaya, nAgAhva na., nAgAhvaya puM. (nAgena hastinA nAgarAdyacUrNaM (na.) vaidha prasiddha yUe. samAnaH Ahvayo yasya/nAgena yuktAhA yasya) nAgarAhna na. (nAgaramiti AhvA yasya) sUMTha. stinApura "jagAma takSakastUrNaM nagaraM nAgasAhvayam' nAgarika pu. (nagare bhavaH Thaja) sabhya- nAgarikavRttyA - bhArate / -mahItalaM samApede sa yAvannAgasAhvayamsaMjJApayainAm-zakuM0 5 / yA, yatura polIsano vahvipurANe / 640 324, 22ma 22nArI. nAgasugandhA strI. (nAgasyeva suzobhanaH gandho yasyAH) nAgarI strI. (nagare bhavA, nagara+aN+GIp) yatura bhUjaGgAkSI nAme. vedo- nAkulI sarasA nAgasugandha / strI, nAgaranI strI- hantAbhIrIH smaratu sa kathaM ___ gandhanAkulI-bhAvapra0 / saMvRto nAgarIbhiH-uddhavadUtaH / sipi-4y[ma, Thebhai nAgastokaka na. (nAgasya nAgaviSasya stokamatra kap) prAyaH saMskRta lakhAya che jene 'devanAgarI' paNa kahe nA. cha. (strI. nAgebhyo rAti dadAti, rA+ka+gaurA GIS) nAgasphotA srI. (nAga iva sphotA) nahantI. vRkSa, snehI vRkSathoranuM jhADa. nAgarITa, nAgavITa puM. (nAgarImeTati, iTa+ka/nAga hantI vRkSa-ne. nAgahanu puM. (nAgasya hastinaH hanuriva) Hel nAme iva vizeSeNa eTati vi+iTa+ka) vyatbhiyArI puruSa, gandha dravya. jAra, nagaranI strIoe karela maMgala zabda. nAgareyaka tri. (nagaryA bhavaH Dhak+J) nagaramA thanAra, nAgahastin puM. (NAgahatthi, jai. prA.) meM prAthAna. chaina. Si. nagaravAsI, zaDe. nAgarya na. (nAgarasya bhAvaH) naa|25j, yaturAI. nAgahantrI puM., nAgahantR tri. (nAgAn hanti, han+tRc+ nAgalakSaNa na. (nAgAnAM lakSaNam) sapornu pakSau. GIS+nAgAn hanti tRc) me. 50531, sapane nAgalatA strI. (nAgaH sarpastadvallatA) manuSyana gupta ____bhAranArI, thAne. bhAranArI.. sthAna. (saM.), nAgaravasanA pAnano veal.. nAgAkhya puM. (nAga eva AkhyA yasya) nArAsa2. nAgaloka puM. (nAgAnAM lokaH) pAta- rasAtale sa nAgAGganA strI. (nAgasya aGganA) all, sapie.. ___dadRze nAgalokamimaM yathA-harivaMze 8284 / / nAgAJcalA strI. (nAgasya aJjalamivAtra) duvi nAgavartman puM., nAgavila, nAgasaras (na.) te. nAme bho to stama. me tA. nAgAJjanA strI. (nAgasyeva aJjanaM kRSNavarNatvaM yasyAH) nAgavallarI, nAgavallikA, nAgavallI strI. (nAga | ___, nAgayaSTi za6 mI. iva dIrghA vallarI/nAgavallI+kan+TApa/nAga iva | nAgAdhipa, nAgAdhipati, nAgAdhirAja puM. (nAgAnAM dIrghA vallI) nAgavela. adhipaH/nAgAnAM adhipatiH/nAgAnAM adhirAjaH) nAgavArika puM. (nAgasya gajasya sarpasya vA vAro zeSanA, aurAvata, zreSThasapa. vAraNaM prayojanasya Thak) thAnA maDAvata, 275kSI, nAgAnana puM. (nAgasyeva Ananamasya) pati.. siMha, rAjAno hAthI, yUthapati hAthI, mayUra. nAgAntaka puM. (nAgAnAM antako vinAzakaH) 275kSI, nAgavIthI strI. (nAgasyeva vIthI) zama uttara mo25kSA, nogiyo, siMDa, 3 tanI 5155.. himai Ava.sa. a. bha[- azvinI kRttikA yAmyA nAgAnanda puM. (nAgAnAM Anando vayo yatra) zrI.harSa nAgavIthIti zabditA-viSNupurANe 2 / 879 / vi. zyemume, nAmarnu na.25. Page #411 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1218 shbdrtnmhoddhiH| [nAgArAti-nATikA nAgArAti, nAgAri, nAgAzana puM. (nAgAnAM araatiH| sukhaduHkhasamudbhUtinAnArasasamanvitam / paJcAdikA nAgasya ariH/nAgAn aznAti, az+lyu) bho25kSA, dezaparAstatrAGkAH parikItitAH / / prakhyAtavaMzI noNiyo. 2upakSI.. siMha sa tanI 15. rAjarSiIrodAttaH pratApavAna / divyo'tha divyAdivyo vA nAgArjuna, nAgArjunIya puM. (nAgazca arjunazca tau adhi guNavAn nAyako mataH / / eka eva bhavedaGgI zRGgAro vIra kRtya kRto granthaH chapratyayaH) te nAmarnu . vya. eva vA / aGgamanye rasAH sarve kArya nirvahaNe'dbhutam / / nAgAlAbu strI. (nAgaH nAgakumbha iva alAbuH) hAthInA catvAraH paJca vA mukhyAH kAryavyApRtapUruSAH / usthara ThevA Lt2. tuma.DI. (nAgaM nAgakesaraM gopucchAgrasamAgraM tu bandhanaM tasya kIrtitam / / - Ahvayate sparddhate, A+he+ac+TAp) lakSmaNA 2rAtI sAhityadarpaNe / nATakaM syAta prakaraNaM vyAyogoGkastathA phudaraDI-guMbaDa vela nAme vanaspati. DimaH / IhAmRgaH prahasanaM bhANaH samarakArakaH / / vIthIti nAgin puM. (nAgo bhUSaNatvenAstyasya ini) ziva. bharataH prAha nATyeSu dazarUpakam / nATikA prekSaNaM caiva nAgI strI. (nAgasya sthUlA patnI, nAga+sthaulyArthe troTakaM zAkaTaM tathA / / goSThIsaMlApazilpAni DoS) nAgapatnI, sapieca. bhANIhallIsarAsako / ullApakaM zrIgaditaM prasthAnAM nAgendra, nAgezvara puM. (nAga indra iva zreSThatvAtnAgAnAM nATyarAsakam / / durmallikA lAsikA ca kAvyaM IzvaraH) zeSanA, aurAvata, thI, zreSTha nA, zreSTha cetyuparUpakam / syAt saptadazasaMkhyaM tu lakSaNastatra hAthI.. kathyate-saGgItadAmodare / (puM. naTyate nRtyate nAgeza puM. na. (nAgAnAM IzaH) 652no sartha, te. nA. devayonibhiratra naTa+gha+ka) te nAme meM parvata. paribhASendu zekhara' vagere graMthonA racayitA' vaiyAkaraNa nATakalakSaNa na. (nATakasya lakSaNam) sAhityazAstra vidvAna. te nAma nuM eka tIrtha" te nAme eka zivaliMga. prasiddha nATakanAM lakSaNa. nAgoda, nAgodara, nAgora na. (nAgavadudaraM yasmAt, nATakaprapaJca puM. (nATakasya prapaJcaH) 11230. 2yana.. pRSo. rasya lopo vA/nAgavat bRhadudaraM yasmAt) peTa | nATakI (srI.) indranI samAna sthAna, nRtya 42nArI strI. upara dhAraNa karavAnuM bakhtara, garbhiNI strIno eka nATakIya tri. (nATake bhavaH vayo vA cha) 125wi gamopadrava. thanA2, na025nu, 125ne bagatuM, nal23 saMdhI - nAgodbheda (na.) te. nAmana . tIrtha.. pUrvaraGga prasaGgAya nATakIyasya vastunaH-zizu0 2 / 8 / nAcika (puM.) te. nA. vizvAmitrAno putra... nATamandira na., nATyazAlA strI. (nATA) mandi-ram nAciketa pu. (nAciketa+aN) manite. nA. sa. nATyasya zAlA) nAyavAna gha2, nRtyagRha, nal2seum.. RSi, te. nAme meM 6jyAna. - atrApyudAharantI nATAmra, nATAmla puM. (naTAnAM priyaH aN nATaH, naTaH mitihAsaM purAtanam / RSeruDAlakervAkyaM nAciketasya amrA amlo raso'sya/nATa: amlo raso'sya) 27ya. cobhayoH / / RSiruDAlakirdhImAnupagamya tataH sutm| nAcIna (pu.) te. nAmano meM deza, nAyIna hezano nATAra puM. (naTyAH naTasya vA apatyam pumAn Arak) 22%. naTIno putra, nRtya karanArIno chokaro, naTano putra. nATa puM. (naTa+bhAve ghaJ) nRtya, nAya, Ful2s deza nATikA srI. (nATaka+TAp ata ittvam) te. nAme me. vyAvRtya colakarNATanATAdIMzca narezvarAn-rAjatara dRzya DAvya- nATikA klRptavRttA syAt strIprAyA GgiNyAm 1 / 32 / caturaGkikA / prakhyAto dhIralalitastatra syAnnAyako nATaka tri. (naTa +Nvul) nAyanA2, nRtya 7282. nRpaH / / syAdantaHpurasaMbandhA saGgItavyApRtA'thavA / (na. naTa+Nvula) 6zya. vya.35 . 35.5 1128, navAnurAgA kanyA'tra nAyikA nRpavaMzajA / / saMpravatet (pra.4251, mA vyAyoga, samava.2, uma, hA , netAsyAM devyAstrAsena zaGkitaH devI punarbhavajjyeSThA aMka, vidhi ane prahasana A dazarUpakamAMno eka bheda.) pragalbhA nRpavaMzajA / / pade pade mAnavatI tadvazaH - nATakaM khyAtavRttaM sthAt paJcasandhinamanvitam / saGgamo dvayoH / vRttiH syAt kauzikI svalpavisarpAH vilAsAdiguNavat yuktaM nAnAvibhUtibhiH / / sandhayaH punaH - sA0 da0 6539 / Page #412 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nATita-nADIka shbdrtnmhoddhiH| 1219 nATita na., nATitaka tri. (naT+kta/nATita+ka) haje iti / svAminamAryaputreti / rAjazyAlaM DAvabhAva, meDaTiMga, yA. (tri. naT+kta) maveda, rASTiyeti / samAnaM haMho iti / rAjAnAM deveti / hAvabhAva karela. sArvabhauma bhaTTe iti / bhaginIpatimAvutteti saMbodhayetnATin tri. (naTa+Nini) nRtya 4282, nAya 42 / 2. saGgItadAmodare |gnnikaayaaN ajjukA / vidvati bhAvaH / nATeya, nATera puM. (naTyA apatyaM Dhak) naTIno putra, janake AvukaH / kumAre yuvarAja-bhartRdArako / rAjJi nAcanArIno putra. devabhaTTArako / rAjasutAyAM bhartRdArikA / kRtAbhiSekAyAM nATya na. (naTAnAM kAryaM SyaJ) naTarnu itya, nRtya- rAjyAM devIti / itarAsu rAjJIsu bhaTTinI / avadhyoktau nATyaM bhinnarucerjanasya bahudhApyekaM samArAdha-nam- abrahmaNyam / mAtari ambA / bAlAyAM vAsUH / mmAlavi0 1 / 4 / - nUnaM nATye bhavati ca ciraM AyeM mAriSaH / jyeSThAbhaginyAM antikA / niSThAyAM norvazIgarvazIlA-vikramAGka0 18 / 29 / - nATyaM tanoSi nirvahaNam-ityamAH 1 / 7 / 11-15 / saguNA vividhaprakAraM no vetti ko'pi tava | nADa puM. (nAla, lasya DaH) 'nAla' za06 huA.. kRtyavidhAnayogam-devIbhAga0 1 / 7 / 30 / nADapit (na.) te. nAme 47. SinI Azrama. nATyadharmikA strI. (nATyadharmo'styasyAM kriyAyAm Than) nADi, nADikA strI. (naD bhraMze NicchannADI+kanTAp) nRtya, gIta, vA35. naTatya- gItavAdyanRtyatrayaM nATyaM nADI-zarIramAM rahelI naso. ghaDI-covIsa miniTa jeTalo. tauryatrikaM ca tat / saGgItaM prekSaNArthe'smin zAstrokte 500, nAnI horI. nADikA vicchedapaTahaH-mA0 7 / nATyadharmikA-hemacandrAcAryaH / nADika na. (nADiriva pratikRtiH kan) . tanu nATyapriya puM. (nATyaM priyaM yasya) ziva, maDAva. | zA, sAvI. nATyabhASA strI. (nATye prayoktavyA pAtrabhedena bhASA) | nADikela, nADIkela puM. (nArikela rasya Datvam 125igi.gei pAtrI paratve. 152rAta duhI. hA pRSo0) nANiyeranu, Au. bhASA saMskRta, zaurasenI, apabhraMza vagaire bhASA. nADicIra na. (nADiriva cIraM yatra) najI-sutara vIravArnu nATyamAlaka puM. (NaTTamAlya, jai. prA.) ayAta. me. sAdhana. gujhano heva. nADindhama puM. (nADiM dhamati, dhmA+khaz) sonI.. (tri. nATyarAsaka (na.) dRzyAvya357-6zyanA25. nADiM dhamati khaz) manata vagerethA zvAsa. zavanAra nATyazAstra na. (nATyasya zAstram) bharatamunikRta. - nADindhamena zvAsena-kA0 353 / zavanAra. nATyazAstra. nADindhaya tri. (nADi dhayati, dheTa +khaz+mum) najIthI. nATyAGga na. (nATyasya aGgam) sAhityaprasiddha 62 pInA2. Ht2i 123vi aMga-geya56, sthitayAdha, mAsAna, nADipatra na. (nADiriva patraM yasya) me. tak us. puSpaiBl, pacha64, tri , saindhava, dvigUDhaI, . nADimaNDala na. (nADiriva maNDalaM yasya) AutzanI. uttamottama, pratyuta-2mAnu, 62.6. viSuvavRtta rekhA. nATyAcArya puM. (nATyasya AcArcaH) nAyavAna nADI strI. (nal gandhe+ac, naD bhraMze+ac vA gaurA. zijavanAra. DIe) zarIramAMnI. -132-nasa- SaDadhikadazanADIcakamaiH nATyAlaGkAra (pu.) sAhityaprasiddha chatrIsa. 15||2n| vyavasthitAtmA-mA0 5 / 1 / 2 / nAnIhorI - tasyAtimAtra nATakanA alaMkAro, keTalAka 68 bheda paNa mAne che. gamanAd gatirityatazca / nADIva yad vahati tena matA sAhityadarpaNa" kAranA mate 33 alaMkAro che. juo tu nADI-suzrute 10. a0 / nalal, satanA sA0 da0 200 thI. 232. ghAsanI pULI, kamaLa vagerenI polI naLI, ghaTIrUpa nATyoktiH strI. (nATye uktirvizeSoktiH) 12804 5ct, xeule, paddhati, 52528, najIme.5 satana bhASA, svagata, prakAza, apavAdita ane janAntika zA. mevI pAnI. modI - Aryeti brAhmaNaH / kSatriyaM | nADIka puM. (nADIva kAyati ke+ka) meM satarnu mahArAjeti ! sakhIM haleti/nIce haNDe iti / ceTI u, bhagava.. Page #413 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1220 shbdrtnmhoddhiH| [nADIkalApaka-nAda nADIkalApaka puM. (nADInAM nAlAnAM kalApaH samUho | nANaka na. (aNaci zabdAyate Nvul, na aNaka) maniMdha, yatra kap) sapakSiA. nAmanoveTo. (na. nADInAM kalApaH) kharAba nahi te, jenA upara mahora hoya tevuM nANuM sikko nImono samUha vagere- eSA nANakamoSikA makazikA-maccha0 1 / 23 / nADIkUTa na. (nADyA rekhAbhedena kUTaM nakSatrakUTa jJApyaM - tulAzAsanamAnAnAM kUTakRnnANakasya ca / ebhizca yatra) vivADa vgeren|| 35. nAhIya.5thI. sUyita. vyavahartA yaH sa dApyo daNDamuttamam-mitAkSarA / nakSatra-samUDa. nANakaparIkSA strI. (nANakasya parIkSA) nayana. parIkSA, nADIca puM. (nADyA cIyate, cI. bA. Da) me. tanu nANuM parakhavuM te. zA. nAtra na. (namyate, nam+Tran bA. antalopaH AtvaM ca) nADIcakra na. (nADInAM cakramiva) nAmibhaMDasama Avedu ___pra.sa., quun, samuta, viyatra. (puM. nam+STran cakra jevuM nADIonuM eka baMdhanasthAna, jyotiSa prasiddha bA. antalopaH AtvaM ca) ziva, pra. nAhIya. nAtha, nAdh (bhvA. pa. sa. se. - nAti/bhvA. A. nADIcaraNa puM. (nADIvaccaraNau yasya) 5kSI.. sa. se. - nAthate) mAzIva pavA- nAthase kimu nADIcaraNI strI. (nADIcaraNa+striyAM GIS) 5kSie.. patiM na bhUbhRtaH-kirA0 13 / 59 / saMtA5 42vo, nADIjaGgha puM. (nADIvat jaGgA yasya) gaDI, agalI, maizvaryavAna, thakuM, yAyanA 2vI, wing- nAtha ! meM muni. nAthAmi te dayAma-dInAkrandanam / nADItaraGga puM. (nADyAM nAlAyAM taraGgo yatra) 55osI. nAtha puM. (nAthati Izvaro bhavati nAth+aizye ac) vanaspati, vyamiyArI, 2, me tanuviSa, neza.. svAmI, ghI, mAsi, zva2- sa hi nAtho janasyAsya nADItikta puM. (nADyA tiktaH) .5 tana. do- sa gatiH sa parAyaNa:-rAmA0 2048 / 17 / -nAthe nepAlanimba kutaH tvayyazubhaM prajAnAm-raghu0 5 / 13 / nADIdeha, nADIvigraha, nADIsneha puM. (nADIsAro deho | nAthatA strI., nAthatva na. (nAthasya bhAvaH) 395, yasya/nADIsAro vigraho yasya/nADyAmeva sneho yasya) svAmI5j, mAlI. te nAmano zivano dvArapALa, anucara. nAthavata tri. (nAtho vidyate'sya matapa) uj. nADInakSatra na. (nADIsthitaM nakSatram) yotiSa. prasiddha svAmIvANu- nAthavAMzca zunaHzepho yajJazcAvinito bhavetamu nakSatra. rAmA0 162 / 12 / -nAthavantastvayA lokAstva-manAthA nADIparIkSA strI. (nADyAH parIkSA) nA. ovI, nI. vipatsyase-uttara0 143 / tapAsanI. nAthahari puM. (nAthaM harati sthAnAntaraM nayati ha+in) nADIyantra na. (nADIva nAlIva yantram) vaidha prasiddha pazu, nAghela baLada vagere. me. yaMtra, vaivIya o2. nAthahAra tri. (nAthaM harati, ha+aN) pIne. saI nADIvalaya na. (nADyAH ghaTikAyAH jJAnArthaM valayaM nA2. __ tadvat yantram) yotiSa prasiddha .3 olu5t2 nAthin tri. (nAtha astyarthe Nini) nathavANu, gluj. yantra. nAda puM. (nad zabde+bhAve ghaJ) yA svarano savAla, nADIvraNa puM. na. (nADIsaMlagno vraNaH) vaidha prasiddha zabda, anusvAra peThe uccArAto eka ardhacandrakAra eka traNa lohI-paru haMmezA jemAM vahyA kare tevuM akSara, brahmanAda, vyAkaraNa prasiddha eka bAhya prayatna pra.. garchana.. (tri. nad+ghaJ) zavANu- "na nAdena nADIzAka pu. (nADIpradhAnaH zAkaH) me tanuM - vinA gItaM na na dena vinA svaraH / na nAdena vinA bhagavI. rAgaH tasmAnnAdAtmaktaM jagat / " saMgItadAmo0 / nADIzoSaNataila (na.) vaias prasiddha me tela. stati 42 // 2. - nakAra prANanAmAnaM dakAramanalaM nADIsvarasaJcAra (puM.) abhu nImai. vAyunI gati. viduH / jAtaH prANAgnisaMyogAt tena nAdo'bhidhIyatenADIhigu puM. (nADIpradhAno hiGgaH) . tanI haThayogapradIpikAyAm [vibhAnti te devavarAH sasAdhyAH / DI. pradhmAtazaGkhasvanasiMhanAdAH-harivaMze 23 5 / 56 / Page #414 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1221 nAdabindu-nAndIka shbdrtnmhoddhiH| nAdabindu (puM.) te. nA. .5 64ni.56, me.. tano / 35laj, 34ii- nAnArUpairvirUpAste vRkSarazubhadarzanA: sakSa2- agnijvAlAsamaM nAda-bindu-rekhA-samanvitam- gauH rAmAyaNe 3 / 1 / 21 / / RSimaNDale 1. / nAnAndra puM. (nanAnduH apatyam aJ) nahano cho.42.. nAdamudrA strI. (nAdayuktA mudrA) taMtrazAstra prasiddha mudrA nAnAraGga puM. (nAnA raGgA yasmin) ho ho 20 // 4i nAdavat tri. (nAda+astyarthe matup) zavANu, nA6 Doya. (puM. nAnA raGgaH) hI. hI tano 201. nAmanA bAhya prayatnavALuM. nAnArasa puM. (nAnA rasaH) bhane tano. 21, vividha nAdin tri. (nad+Nini) 206 7242, garchana 22, reyivANu (tri. nAnAvidhAH rasAH yasmin) hA hA nAma nama: Gu6 prayatnavANu -ambudavRndanAdI ratha:- 2savANu. raghu0 359 / nAnArtha puM. (nAnAvidhaH arthaH) ane prA2no artha, nAdeya tri. (nadyA nadasya vA idaM tatra bhavaM vA nadI- (tri. nAnAvidhaH artho yasya) ane: .52 // arthavAj. nad+Dhak) nahIna, nahI sammAndhI 4 3, nahImA | nAnAvarNa paM. (nAnAvidho varNaH) mane. 12nI. 20, thanA2- nAdeyaM nAdeyaM zaradi vasante ca nAdeyam / ___sule ne 4gl. (tri. nAnAvidhAH varNaH yasya) pAnIyaM pAnIyaM zaradi vasante ca pAnIyama-vaidyakarA- aneka prakAranA raMgavALuM, brAhmaNAdi aneka varNavALuM. javallabhIyadravyaguNe (na. nadyA nadasya vA idaM tatra | nAnAvidha tri. (nAnA vidhAH prakArAH yasya) bhne| bhavaM vA) samudana bhI, saindhava, me. tarnu na, ___.2nu- nAnAvidhairpuSpairvadyairvIrakrayAhutaiH - haribhaktisauvI2i04na, samotha. (puM. nadyAM bhavaH nadI+Dhak) vilAse 16 vilAse / uso ghAsa, netarana Au. (tri. na AdeyaM adeyaM | nAnuSTheya tri. (na anuSTheyam) nahi Aya2vA yogya. vA) nAhisevA yogya. sAha- saugandhyahInaM nAdeyaM nAntarIyaka na. (na antarAvinAbhavaH cha avyayasya Ti puSpaM kAntamapi kvacit -hevA yogya, mA5vA yogya. lopaH svArthaka) tenA samAvamai, tenA samAva35 nAdeyikA, nAdeyI strI. (nAdeyI+svArthe ka+TAp | vyAptivALuM, je alaga na karI zakAya, anivAryarUpe pUrvahasvazca/nAdeya+striyAM GIS) bhoya. Hindi, joDAyeluM pANImAM pedA thanAra netara, bhoMya jAMbu-zudra jAMbu, nAnta tri. (na anto yasya) santa vinAnu, 46 vinAna, vaijyantika-araNI nAme vanaspati, kAkajaMbu vRkSa, anaMta. nArAna vakSa, manamatha- agnimantho jayaH sa nAntra na. (namatyanena, nam+STran vRddhizca) stotra, stuti, syAcchrIparNI gaNikArikA / jayA jayantI tarkArI prazaMsA. nAdeyI vaijayantikA-bhAvapra0 / / nAndikara, nAndIkara puM. (kR+ac, nAndyA: karaH nAdezvara (na.) zAma sAvana zivaliMga bA. hUsva/nAndI karoti kR+Ta) 1125 mAramA nAdya tri. (nadyAM bhavaH, DyaN) nahImA thanA2. maMgalArthe stuti karanAra sUtradhAra, stuti karanAra, nAnA avya. (na+nAJ vRddhiH) vina, sivAya, mane, ___ia 188, Mial vAha.. 24 ta24- nAnA phalaiH phalati kalpalataiva nAndighoSa, nAndIghoSa paM. (nAndyai ghoSaH bA. hasvaH) bhUmiH-bhartR0 2 / 46 / - na nAnA zambhunA rAmAt bherI vagere vAritrano zabda. vaSeNAdhokSajo varaH-mugdhabodhe / samaya. nAndI srI. (nandantyanayA, nand+ghaJ ni. dIrdhaH, tato nAnAkanda puM. (nAnA kando'sya) ghoj, Puj. GIp) samRddhi, 123 AramamA bhaMgA rAtI (tri. nAnA bahavo kandAH yasya) bhane bhUmiyaiauj. stuti, bhaMgaNavayana. - AzIrvacanasaMyuktA stutiryasmAt nAnAkAram (avya.) bhane 5.12. . prayujyate / devadvijanRpAdInAM tasmAnnAndIti sA smRtA / / nAnAdhvani puM. (nAnA dhvaniyaMtra) sg-dleu vagere - yadyapyaGgAni bhUyAMsi pUrvaraGgasya nATake / tathApyavazyaM judA judA vAritrano zabda. kartavyA nAndI vighnaprazAntaye-bharatavAkyam / nAnAjAtIya, nAnArUpa na. (nAnA jAtIyam/nAnArUpam nAndIka paM. (nAndyai nAndyarthaM kAyati, ke+ka) 252tama, nAnAvidhAni rUpANi yasya) hI buddI tarnu, vibhinna nabhuja zrAddha. Page #415 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1222 nAndIninAda puM. (nAndyai ninAdaH) harSanAha, juzAsInA poDA.ra. nAndIpaTa puM. (nAndye vRddhyarthe paTo yatra) DUvAnA moDhAne aisaj is a nAndIpura na., nAndIpuraka tri. (nAndyai pUH ac samA./ nAndIpure bhavaH vuJ ) te nAmanuM kheDa zahera, nAMhIpuramA zabdaratnamahodadhiH / dhanAra. nAndImukha, nAndIzrAddha na. (nAndyAH vRddheH mukham / nAndInimittaM zrAddham ) kheDa bhatanuM zrAddha, vRddhi zrAddha (puM. nAnyai mukhaM yasya) pitA vagere, bhavatAM nAM bhAjAya chetenA vRddha prapitAmaha vagere nandImukhIM pitRgaNaM pUjayet prayato gRhI - viSNupu0 / vivAha. nAndImukhI strI. ( nAnyai vRddhyarthaM mukhaM yasyAH ) nAnhI zrAddhamAM shrddhe| durAtI bhAtA vagere tato nAndImukhIM rAtriM bharataH sUtamAgadhAH / tuSTuvuH savizeSajJAH stavairmaGgalasaMstavAH-rAmA0 2 / 81 / 1 / 46 vizeSacaturdazAkSaravRttivizeSaH - chandaH zabde / nAndIvAdin tri. ( nAndIM vadati, vad + Nini ) nAnA AraMbhamAM maMgalArthe stuti bolanAra, bherI vAditra vagAunAra. nApita puM. (na. Apnoti saralatAM, na+Ap + tan+iT ca) ubhabha, gAMya - narANAM nApito dhUrtaH pakSiNa taiva vAyasaH / daMSTriNAM ca zRgAlastu zvetabhikSustapasvinAm - paJca0 3 / 73 / nApitazAlA strI. ( nApitasya zAlA) ubhamanI huDAna. nApitya na. (nApitasya bhAvaH karma vA ) ubhabhapazu, ghAMyabhapazu, vAhanaM zrama. nAbha puM. (nabh+ Nic + ac) kheDa sUryavaMzI rAma. nAbhaka puM. (nabh Nvul) kheDa bhatanuM Au, vanatistanuM A.u. nAbhAga (puM.) vaivasvata manuno putra, bhagIratha rAmanA putrano putra. nAbhAsa (puM.) bhyotiSa prasiddha, nAlAsa yoga. nAbhi puM., nAbhI strI. (nahyate badhnAti nah bandhe + iJ bhazcAntAdezaH / nAbhi vA GIS) kSatriya, mukhya rAbha yadruvata, paiDAno madhyabhAga- araiH saMdhAryate nAbhirnAbho cArAH pratiSThitAH paJca0 1 / 93 / agnidha rAbhano putra, te nAme eka khaMDa, jaina tIrthaMkara RSabhadevanA pitA - nAbhaye dakSiNaM varSaM himavantaM pitA dadau [nAndIninAda-nAma brahmANDe 35 a0 / ustUrI mRga, mahAdeva, chUTI, madhyabhAga- gaGgAvartasanAbhirnAbhiH daza0 2 / sanakhapadamadhikagauraM nAbhImUlaM niraMzukaM kRtvAAryA 608 / stUrI, udharAvarta; prAzInuM avayava. nAbhikaNTaka, nAbhigulaka, nAbhigolaka puM. (nAbhe: kaNTaka iva / nAbhau gulaka :- golaka iva) chUTInI uparano bhAMsavANI aMyo bhAga, peDhuM, bhAvarta. nAbhikA strI. ( nAbhiriva kAyati, kai+ka+TAp) mAvazI Au- kaTabhIvRkSa. nAbhicchedana na. (nAbheH antrasya chedanam ) chUTInI nAma chahavI te. - nAbhija, nAbhijanman, nAbhibhU puM. (nAbhau viSNornAbhI jAyate jan+Da, nAbheryA jAtaH jan Da vA / nAbhau janma yasya nAbhau vA jAyate jan+man+ nAbhau bhUrutpattiryasya brahmA brahmaheva, nainonA pahelA tIrthapura RSalaheva, nAliyAM thanAra, chUTImA thanAra, vayye thanAra. nAbhinADI strI, nAbhinAla na. (nAbhernADI / nAbhisthitaM nAlam) chUTInI nAma, nAja, nAli244tadaGkazayyAcyutanAbhinAlA kaccid mRgInAmanaghA prasUtiH- raghu0 5 / 7 / nAbhivarddhana na. (nAbheH tatsthAyAH nADyA vardhanaM chedanam ) ghUMTInI nALa chedavI te, nALa vadheravI te. nAbhivarSa puM. ( nAbheH agnIghraputrasya varSaH) aMjU dvIpanA khaMDI paiDI kheDa khaMDa, bhAratavarSa- nAbhiH kimpuruSazcaiva harivarSa ilAvRtaH / ramyo hiraNmayazcaiva kururbhadrAzcaketumAn- nArasiMhe 30 a0 / nAbhila, nAbhIla tri. ( nAbhirastyasya lac+nAbhi + gIS+lA+ka) yA rakhane sAMjI chUTIvANuM, moTI chUTIvANu, nAbhithI saMbaddha nAminI jADo pIDA. nAbhisaMbandha puM. ( nAbherekatra garbhajAtanADyAM sambandhaH) eka prakArano sagotrI saMbandha. nAbhya tri. (nAbhaye hitaM vA ) hUTIne jhayahAdvAra, nAminA hitanuM (tri nAbheridaM yat) chUTInuM, chUTI saMbaMdhIpurA mayA proktamajAya nAbhye padme niSaNNAya mamAdisarge - bhAga 0 3 | 4 / 13 / (puM.) mahAheva, ziva.. nAbhyAvarta puM. (nAbheH AvartaH) chUTIno jADo. nAma avya. (nAmayati nAmyate'nena vA, nAmi +Da) jhopa754bha- "himAlayo nAma nagAdhirAjaH " kumArasaMbhave / (puM. NAma, jai. prA. parilAbha, bhAva, saMjJA vizeSa Page #416 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAmakaraNa-nAyaka shbdrtnmhoddhiH| 1223 tannandinIM suvRtAM nAma-daza07 / namana, yathArthatA- | nAmamudrA strI. (nAmAkSarasya mudrA yatra) nAmavI . vI. vinItaveSeNa praveSTavyAni tapovanAni nAma-zakuM0 1 / - - ubhe nAmamudrAkSarANyanuvAcya parasparamavalokayataHmayA nAma jitam-veNI0 2 / 17 / praza5j, prasiddhi, | shkuN01| vismaya- andho nAma parvatamArohati-gaNa0 / sbha.25 - nAmayajJa puM. (nAmaprasiddhaye nAmamAtreNa vA yajJaH) nAmano vi.485- karotu nAma nItijJo vyavasAyamita-stataH- yajJa, DhoMgathI karela yajJa, khyAti mATe karela yajJa. hito02|14 / sI-vagere vinA2 avyaya. nAmaliGga na. (nAma ca liGga ca te, nAmnaH vA liGgam) nAmakaraNa na. (nAmnaH karaNaM yatra) sopa. sN27||2maano | 206 ane. tena. ti, zanI . ti. eka saMskAra, nAma pADavuM te. nAmavAcaka tri. (nAma vAcayati, vac+Nvul) nAma nAmagrAha tri. (nAma gRhNAti, grahaaN) nama. na.2, batAvanA2. nAma 98 4242. (puM. nAma gRhyate, bhAve ghaJ) | nAmavAjata (tri.) nAma vinAnI, bhU. nAma levuM, nAma grahaNa karavuM. nAmavIra puM. (NAmavIra, jai. prA.) (r). 3 sa(r)va. nAmagrAham avya. (nAma+graha + Namul) nAma 4.na., padArthanuM nAma. nAma aDana. zana- "nAmagrAhamarodIt sA bhrAtarau nAmazeSa tri. (nAmnaH zeSo yasya nAmamAtraM zeSo yasya rAvaNAntike-bhaTTiH / vA) nAmathI. 4 uii. 238, nAza pAmela, bh25|| nAmatas, nAmadheyatas avya. (nAmanpaJcamyarthe pAmela. tasilnAmadheya+paJcamyAdyarthe tasila) nAmathI- mAtaraM nAmAkhyAtika puM. (nAma ca AkhyAtaM ca tayorvyAkhyAno granthaH nAmAkhyAta+ThaJ) nAma sane sAjyAta-ThiyAne nAmataH pRccheym-sh07| / nAmadvAdazI srI. (nAmnaH dvAdazI) gaurI-5140-6bhA pratipAdana karanAra grantha. bhadrA-hu-nti-sa.22vatI-gadA-vaiSNavI-sakSmI nAmAGka tri. (nAma nAmAkSarameva aGko yatra) nAmanA akSarothI cihnavALuM, nAmAMkita. zivA-nArAyaNI-e bAra devInAM nAma, devIne uddezI karavAmAM AvatuM eka vrata. nAmAdezam avya. (nAma Adizya, nAman+A+diz+ nAmadhAtu puM. (nAmapUrvaka dhAtuH) vya8425. prasiddha ___Namul) nAma hIna, nAma matAvAna. zabdamAMthI banato dhAtu. nAmAparAdha puM. (nAmni tadviSaye aparAdhaH) 52bhezvara vagerenAM nAmothI avagaNanA rUpa aparAdha. nAmadhAraka tri. (nAmamAtraM dharati tadarthaM na karoti nAmAparAdhin tri. (nAmAparAdho'styasya ini) 52bhezvara dhR+Nvul) mAtra nAma. paa29|| 12 // 2, mAtra nAmadhArI. vagerenAM nAmonI avagaNanA rUpa aparAdha karanAranaamdhey na. (nAman+svArthe dheyam) nAma- "nAmadheyAni nAmno janArdanasyAparAdhAn yaH kurute'nizam pAyottarapRcchantau vanyAnAM mArgazAkhinAm'-raghu0 / khaNDe 102 a0 / nAman na. (mnAyate abhyasyate namyate'midhIyate'rtho'nena nAmita tri. (nam+Nic+vA kta) nabheda, namAvara, mnA-nam vA ni.) nAma- cakAra nAmnA raghumAtmasaMbhavam | dig vANesa, divaNe. raghu0 3 / 21 / saMza, vyA427 prasiddha za6, 550... | nAmba puM. (nAsti ambaH karSaNAdijanyaprANihiMsA yatra) nAmanAmika puM. (nAmni nAmaH namanaM prahvatA astyasya kheDyA-vAvyA vinA potAnI meLe utpanna thayela dhAnya, Than) 52mezvara. sAmo vagere. . nAmamAtra tri. (nAma saMjJaiva mAtrA yasya) svavIyabIna, | nAya tri. (nI+karttari Na) horn||2, nAya. nAma mAtra dhAraNa karavAvALuM, nAmadhArI. (puM. nIyate'nena, nI+bhAve karaNe vA ghaJ) 6pAya, nAmamAlA, nAmAvalI strI., nAmasaMgraha puM., Sudeg4, nIti, 4, ho- "yAta yUyaM yamazrAyaM nAmAnuzAsana na. (nAmnAM mAlA/nAmnAmAvalI/nAmnAM dizaM nAyena dakSiNAm-'-bhaTTi0 7 / 36 / zabdabhedAnAM saMgrahaH/nAma anuziSyate arthavizeSavattayA | nAyaka tri. puM. (nI+Nvula) 0 42, netA, jJApyate'nena, anu+zAs+karaNe lyuT) namana saMya, paDoyAuna2, zreSTha, pradhAna, bhuNya. (nAyakasya bhAvaH) zabdono koza-khajAno. prabhu, svAmI, no bhuNya bha31, senApati Page #417 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1224 shbdrtnmhoddhiH| tA-nArAyaNa svasainyanAyakArthAya cintAmApa bhRzaM tadA-mahA0 | nAraGgakSIriNI strI. (nAraGgamizritA kSIriNI) vaidha 3 / 222 / 4 / zRMgarAjana pati-812. pati. vagere. | prasiddha mauSadha. dhArohAtta, dhIroddhata, dhI28sita bhane dhIra prazAMta me nAraGgavarNaka (nAraGgasyeva varNo'sya phale kap) // 42. cArenA keTalAka avAMtara bheda thavAnA kAraNe nAyakonI ! nArada puM. (nAraM paramAtmaviSayakaM jJAnaM dadAti, dA+ka) mehasaMdhyA 40 thAya che. mI sA0 da0 64 / 75 / , devarSi nAradamuni (lokazruti che ke teo "vINA'nA ' 2 4rI' 95 / 110 -bhai am a maho-pati, AviSkAraka hatA.) vizvAmitrano eka putraupapati ane vaizikano ullekha kare che. urjayAnirudApekSI nAradazca mahAnRSiH / vizvAmitrAtmajAH nAyakatA strI., nAyakatva puM. (nAyakasya bhAvaH) sarve manayo brahmavAdinaH-mahA0 13 / 4 / 58 / senAme nAyakapaNuM, netApaNuM. me. prapati, te. nAme me. gaMdhad.. nAyakAdhipa puM. (nAyakAnAm adhipaH) 28%1, nR5, nAgadapaJcarAtra (na.) nA26 Si.ta. taMtrAstra, to nAyano 640-mAli. AcArasaMhitA "nAradamRti' nAmathI prasiddha graMthanA nAyikA strI. (nI+Nvula+TAp ata itvaM ca) prApta. racayitA paNa hatA. 72. mApanArI strI, bhuNya patnI, mAyA, svastrI nAradarSi puM. (nAradazcAsau Rzizca) n||26 RSi. anyanI strI, sAdhAraNa evI zRMgAra rasanA AlaMbana nAradazikSA (strI.) pAyyA2 u54 nA26ta. me. bhUta. strI, sAhitya prasiddha nAyi... svA, svIyA, zikSAgrantha. sanyA mA2 52ThiyA me. 31 me sA0 da0 (97 | nAradIya na. (nAradasyedaM cha:) te nAmarnu me bhaDA112)Hi guvyA cha. (strI. nayati yA nI+Nvula+TAp pu.25L. (tri. nAradasyedaM aN) nA26 nina, na.26 ni. ata itvaM ca) haivI zati, me tanI ustUrI.. saMbaMdhI. nAyita (tri.) bI . dvArA 45vAyeda.. nAra tri. (narasyedaM aN) manuSya saMbandhI, puruSa. saMdhI, nArasiMha na. (narasiMhamadhikRtya kRto granthaH aN) 52mAtmA saMbaMdhA. (na. narANAM samUhaH aNa) manuSyAno narasiMhanuM caritra' varNanAtmaka eka upapurANa. samUha, (puM. narasyAyamiti, nara+aNa) mAra, sabhyu, nArA strI. (narasyeyam aN+TAp) 5- "Apo nArA iti proktA Apo vai narasUnavaH-manu0 1 / 10 / / nAraka puM., nArakin tri. (naraka eva prajJA. aNa/narako nArAca puM. (nAraM narasamUhaM AcAmati, A+cam+Da) bhogyatayA astyasya ini) na26. (tri. narako tana. sImAe- tatra nArAcadurdine-raghu0 4 / 41 / bhogyatayA'styasya aNa) na.24mA 238. pra.90, na2.4I. - kanakanArAcaparam parAbhiriva-kA0 57 (na.) te. (r). nAmano eka chanda. nArakika tri. (narake vasati Than) na24. 2Dena2, n||2.4... nArAcasaMhanana na. (nArAyasaMghayaNa, jai. prA.) me 2naM nArakITa puM. (nAreSu narasamUheSu kITa iva) manuSya hADakAnuM baMdhAraNa, je tIrthakara Adi uttama puruSane samUhamAM kIDA jevo manuSya kITa, pote koIne ApelI hoya cha, manta2. mA. nA2, 61, pAbha2, IsAvanA2. nArAcikA, nArAcI strI. (nArAcastadAkAro'styasyAH nArajIvana (na.) sonu. Than TAp+nArAca+astyarthe aNDIp) sonaloDIno nAraGga na. (nRNAti, nA+aGgac vRddhizca) 2 // 42. (puM. sonu tAsavAno nAno sial. nR+aGgac vRddhizca) napAna , viTa-vyatmiyArI- | nArAyaNa puM. (nArA jalaM ayanaM sthAnam yasya, ay+ lophara, chAgaTo, pIpalI rasa auSadhavizeSa, joDalArUpe lyuTa) viSa 52mAtmA- yazca kiJcit jagat sarvaM 4nbheta. uel, 20ii- sadyo muNDitamattahUNacibuka- dRzyate zrUyate'pi vA / antarbahizca tat saMrva vyApya praspardhinAraGgakam / atyamlamISanmadhuraM vRSyaM vAtavinA- nArAyaNaH sthitaH / - Apo nArA iti proktA Apo zanam / rucyaM vAtaharaM caiva nAraGgasya kezaram-rA- vai narasUnavaH / tA yadasyAyanaM pUrva tena nArAyaNaH javallabhe / smRtaH-manu0 1 / 10 / dhanI putra. me. Si- nara Page #418 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nArAyaNakSetra-nArISTha shbdrtnmhoddhiH| 1225 nArAyaNaM-UrUdbhavA narasakhasya muneH surastrI (urvazI)- | nArikela, nAlikera, nAlikela puM. (nala bA. iN nAli: vikrama0 1 / 2 / 2.mi.nA. putra. (tri. nArAyaNasyedaM kena vAyunA jalena vA ilati calati ka+ila+ka aNa) ||2||yn, naa2|smpndhaa. (na.) vaidha nAliH kelaH/kila krIDane ghaJ, nAryA kela iva kelaH prasiddha vAyunA tela - vAtAtau yeSAmantravRddhizca sammodo yatra/nAla bA. iNa, kena vAyunA iryate, Ir+ghaJ dAruNA / etat tailavaraM nAmnA nArAyaNaM smRtam nAlizcAsau kerazca kelazca vA) nAjiya2rnu, jhADa, jiye2 svalpanArAyaNatailam / 35 - nArikelasamAkArA dRzyante hi salhajjanAHnArAyaNakSetra na. (nArAyaNAkhyaM kSetram) ojpudTe bhAvadu hito01|94 / - vizeSataH komalanArikelaM nihanti se kSetra. pittajvaramUtradoSAn-bhAvapra0 / si..nAma. 122. nArAyaNatIrtha na. (nArAyaNAkhyaM tIrtham) te nAmarnu / nArikelakSIrI strI. (nArikelodbhavA kSIrI) vaidya prasiddha mauSadha. tIrtha. nArI strI. (nurnarasya vA dhA aJ+GIS, nR-nara vA nArAyaNapriya puM. (nArAyaNasya priyaH) bhAva, ziva - jAtau GIS nipAta0) strI, manuSya tinI strInArAyaNapriyamanaGgamadApahAram / vArANasIpurapatiM bhaja arthataH puruSo nArI yA nArI sArthataH pumAn-mRccha0 vizvanAtham-zivastotras / pANu yaMhana. (tri. nArAyaNa: 3 / 27 / te nAmano me chan6, sanarA. priyo yasya) n||2y ne priya cha ta. nArIkavaca puM. (nAryaH kavacaH sannAha iva yasya) sUryavaMzI nArAyaNabali puM. (nArAyaNamudRizya deyo bali:) nArAyaNa eka rAjA. vagere pAMca devone uddezI apAto bali je akAla nArIkelI strI. (nArIkela+striyAM GIS) nAliye. mRtyu pAmelAonI maraNakriyAmAM apAya che. nArIca na. (nADIca pRSo. Dasya ratvam) 2. tanu nArAyaNasaras na. (nArAyaNAkhyaM saraH) te. nA. . ___us, bhagavA.. tIrtha-sarovara. nArItaraGgaka puM. (nArI taraGgayati, taraGga+kRtau nArAyaNAzrama puM. (nArAyaNAkhyaH AzramaH) te. nAmarnu __Nic+Nvul) 2, vyabhiyArI puruSa. eka tIrtha-Azrama vagere. nArItIrtha (na.) te. nAme meM. tArtha.. nArAyaNAstra puM. (nArAyaNasya atram) naaraay| na nArIdUSaNa na. (nArINAM dUSaNam) manujhe. 4. strIna deva che tevuM divya astra. cha dUSaNo-durjanano saMga, patithI alaga vAsa, bhaTakavuM, nArAyaNI strI. (nArAyaNasyeyaM aNa+GIp) nArAyanI atyaMta nidrA, pArakA gharamAM nivAsa, madirApAnashsti, damAhevI, duhavI, zatAvarI vanaspati, pAnaM durjanasaMsargaH patyA ca viraho'Tanam / svpno'muddagala muninI patnI. nyagehavAsazca nArINAM dUSaNAni SaTmanu0 9 / 13 / nArAyaNIya tri. (nArAyaNasyedam cha) naaraay| saMdhI, nArIprasaGga puM. (nAryAH prasaMgaH) strIno prasaM01, nArAyaNanuM. laMpaTatAvyabhicArI karma. nArAyaNopaniSad strI. (nArAyaNapratipAdikA upaniSad) nArImaya tri. (nArI+mayaTa) strIbhothI. vyApta. te nAme upaniSada nArImukha puM. (nArI mukhaM pradhAnaM yatra) naiRtya yeuwi. Aveto. heza. nArAzaMsa puM. (narairAzaMsyate, A+zaMs+karmaNi ghaJ) nArIyAna na. (nArIvAhArthaM yAnam) strI mIne. asavAnu nArAzaMsapitRone somarasa pIvAnuM sAdhana camasa-eka paDadAvALuM vAhana. pAtra. nArIratna na. (nArISu ratnam) uttama. strI, zreSTha strI.. nArAzaMsa (puM. ba.) te namana pitRmo. (puM.) zaMsa. nArISTa tri. (nArINAM ISTam) strI.me. yAu, nArIna. pitRonA camasa pAtramAM rahela soma, te nAme veda saj, strIna. ya. mantra. nArISTA strI. (nArINAM ISTA priyA) bhogI. nArika tri. (nArasyedam) ly, us saMdhI, 52mAtmA nArISTha puM. (nAryAM tadAnukUlye tiSThati, sthA+ka) te saMbaMdhI. nAme me gandharvati. Page #419 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [nAreya-nAzayat 1226 shbdrtnmhoddhiH| nAreya (puM.) Aaulodna putra. 2. te nAme me putra. | hI, nANiya2rnu, bhaMu. -na alIkamiti satyam, nArya puM. (nR+Nyat narahite, tasyedaM aN vA) bhAsana | yathA-nAlIkAzrayametadatra vacanaM bANAzrayaM kiM vacaH ? hata saMdhI. yasa. (tri. narANAM idam) manuSyAnu, -vakroktipaJcAzikAyAm 42 / (na.) bhanI samUha. manuSya saMbaMdhI. nAlIkinI strI. (nAlIka+ina+GIpa) bhagonI samaDa. nAryyaGga puM. (nArINAmaGgamiva zobhanaM aGga yasya) nAgArnu kamaLonuM sarovara. 33. nAlIghaTI sI. (nADyA daNDakAlasya bodhanArthA ghaTI, nAya'tikta puM. (nAryaM narahitasaMbandhi tiktaH) riyAtuM. Dasya la:) Su3 303 auntii ghI-cAuyANa. nAla puM. na. (nala bandhe Na, nal+ghaJ vA) nANa, nAlIpa (puM.) 46marnu . nANayu, bhagavanI nANa- vikacakamalaiH nAlIvraNa puM. na. (nAlIgato vraNaH) nADIvraNa za6 snigdhavaiDUryanAlam-megha0 76 / - kazcit karAbhyAmupa mo. gUDhanAlamAlolapatrAbhihatadvirepham-raghu0 6 / 13 / 4jane. | nAlya tri. (nalasyAdUradezAdi, nala+Nya) naughAsanI nIkaLavAno mArga, jaLano pravAha, phuvAro, zarIranI samIpano pradeza vagere. nalikAkAra vAhinI-dhamanI. nAvayajJika puM. (navayajJasya tat pratipAdakagranthasya nAlaka na. (NAlaya, jai. prA.) dhutarnu nAma.. vyAkhyAno granthaH ThaJ) navA yazana pratipA5 21st nAlandIya tri. (NAlaMdaijja, jai. prA.) nacial oil, | anya. (puM. navayajJo varttate'smin kAle vA ThaJ) nAlaMdAnI pAse pratipAdita adhyayana vizeSa. navo yajJa karavAno samaya. nAlambI (sI.) zivAnI vIu. nAvika tri. (nAvA tarati, nau+Thana) nAva. yazavanAra nAlavaMza puM. (nAlo vaMza iva) natirnu ghAsa.. - bhajanti puruSavyAghra ! nAvikAH kAlaparyayenAlA strI. (nal bandhe+Na+TAp) ubhApatra vagairenI. mahA0 8 / 77 / 75 / vAsa., sunI . vagere. nAda podI najI, nAla za6 ma. (puM. naurastyasya+Than) suDAnI, nAaauno puruSa. nAli, nAlI strI. (nala+Nic+ in+nAli vA GIp) | nAvin tri. (naurastyasya ini) naustauj. nAvano bhAla nA31, nasa, ma.sI. 6i.sel., A5 Lak, us, maNI , | el. samaya, ghaDiyALa, hAthInA kAnone vIMdhavAnuM sAdhana, | nAvopajIvana puM. na. (nAvA upajIvanamasya ArSe aluk) nahera, nAli, kamala phUla; eka prakAranuM phUkathI vagADavAnuM nAva calAvI jIvanAra puruSa. vAhitra-vIu. nAvya tri. (nAvA tAneM nau+yat) nAvathA tarI zAya nAlika puM. (nalaM eva nAlaM tRNavizeSo'styasya Than) 32. te pI.va73 -marupRSThAnyudambhAMsi nAvyAH supratarA (na. nAlamastyasya Than) ubhagarnu, dUsa, bhagataMtu-dhAI, nadIH-raghu0 4 / 31 / , -nAvyaM payaH kecidatAriSurbhujaiHstranu nAma doi.40, bhAlA, ma2chI. zizu0 12 / 76 / (na. navasya bhAvaH SyaJ) navA5. nAlikA strI. (nAlA eva ka+TApa ata itvama) it, | nAvyadaka na. (nAvi sthitaM udakama ArSe alaka) kamaLano dAMDalo, eka jAtanuM zAka, hAthInA kAna naukAmAM raheluM pANI, agnihotra pUrNa thAya tyAM vIMdhavAnuM ojAra, pokaLa dAMDIvALI vanaspati, sudhI rAkhela jaLa. cAmaDAno koraDo. nAza puM. (naz+bhAve ghaJ) |sh- smRtibhraMzAd buddhinAzo nAlikI strI. (nAlika+striyAM GIp) ,sa., 41st... buddhinAzAt praNazyati- bhaga0 / dhvaMsa., mana, nAlikeraja, nAlikelaja tri. (nAlikerAt jAtaH jAyate 5sAyana, nAsI 4j, nali bhagavaM, povAIte - vA, jan+Da) nAmiyeramAthI banela. gatA nAzaM tArA upakRtamasAdhAviva jane-mRccha0 5 / 25 / nAlitA strI. (nAlamitA prAptA) 2. tana 2us, nAzaka, nAzana, nAzin, nASTra tri. (naz+Nic+NvulasAvI. lyuTa, naz+Nic/naz+Nic+STran) nA 722, nAlIka puM. na. (nAlyA kAyati kai+ka) ho.DhAnA nAza 5mAunA2, bA2 DhI. bhUj, mRtyu. bhubhavAjan, Hurt, 52chI, bhajana taMtuyuta | nAzayat tri. (naz+Nic+zatR) nAza 5bhAutuM. Page #420 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAzita- nAstivAda] nAzita tri. (naz + Nic kta) nAza arela, nAza pamAula nASTika tri. ( naSTadravyaM svAmitvenArhati + ThaJa) jovAyesA zabdaratnamahAdadhiH / koI padArthanA yogya mAlika. nAsatya puM. dviva. ( nAsti asatyaM yayostau naJaH prakRtibhAvaH) svarganA vaidya-je azvinIkumArI - nAsatyau satyasaMdhena zakreNa kila yAcitau bhAvapra0 nAsamaujas (puM.) (bhanumAna vaMzamAM davasa jarhiSano I kheDa putra. nAsA strI. ( nAsate zabdAyate nAs + bhAve karaNe vA a+TAp) zabda, khavA, nA sphuradadharanAsApuTatayAuttara0 1 / 29 / bArazAnI uparanuM sADaDu, kharaDusAnuM 313. nAsAgataroga (puM.) kheDa bhatano nAuno roga.. nAsAgatarogin tri. ( nAsAgatarogo yasyAsti in) eka jAtanA nAkanA rogavALuM. nAsAgra na. (nAsAyAH agram) nAsijhano agrabhAga. nAsAchidra, nAsApuTa, nAsikArandhra na (nAsAyAH chidram- randhram puTaM vA nAunu Azu. nAsAcchinnI strI. (nAsAyAM chinnaM chedo yasyAH GIS ) eka jAtanuM paMkhI. nAsAdakSiNAvartta (puM.) strI pAse puSNa dravya tathA putra-putrI hoya evI strInA nAkanI jamaNI bAjue vALI ghAlavI te. nAsAdAru na. (nAsArthaM dAru) jArakhAnI uparanuM sADaDu. nAsAla, nAsikAmala na. (nAsAyA nAsikAyA malam) nAuno bhela, gUguM. nAsAlu puM. (nAsAyai nAsikAzabdAya alati, al+uN) AyaijanuM Au. nAsAvaMza puM. ( nAsA tanmadhyabhAgo vaMza iva) nAnI chAMDI. nAsAvAmAvartta (puM.) puruSanA rAjA nAbhAM vANI ghAlavAmAM Ave che te. nAsAzoSa, nAsikAzoSa puM. (nAsAyAM nAsikAyAM zoSaH) nAkamAM sUkApaNuM. nAsAsaMvedana puM. (nAsA saMvidyate'nena, saM+vid + lyuT ) kheDa bhatanI vanaspati - kANDIralatA / nAsAsrAva puM. (nAsAyAH srAvo yatra ) nAuno roga, nAkano kacaro. 1227 nAsikandhama tri. ( nAsikAM dhamati, nAsikA dhmA+khaz + mum hasvazca ) nAka vaDe zabda ka2nA2, naskorAM bolAvanAra. nAsikandhaya tri. (nAsikAM tatsthajalaM dhayati nAsikA + dheT+khaz+mum hasvazca) nArDa vaDe pAzI pInAra. nAsikA strI. ( nAs zabde + Nvul TApi itvam ) nAu - zrotraM tvak cakSuSI jihvA nAsikA caiva paJcamImanu0 2 / 90 / nAsikya puM., nAsikyaka na. ( NAsikka, jai. prA. / nAsikya svArthe ka) 6kSiNa bhAratanuM nAziGa zaDera, tasaezanI chAMDalI. (tri. nAsikAyAM bhavaH yat caturarthyAM Nya vA) nAhunI pAse, nAimAM thanAra. (puM. dviva nAsikAyAM bhavau yat) azvinI, tase. (na. nAsikA + svArthe SyaJ ) nA. nAsIra na. ( nAsAzabdena Irte gacchati, Ir +ka) agresara sainya, bhojarAnuM sa142 - nAsIracarayorbhaTayo:mahAvIra0 6 / (tri. nAsAzabdena Irte gacchati) agresara, AgaLa cAlanAra, mokhare rahenAra. nAsti avya. (na+asti ) nahipa, prema nAstikSIrA bhAMchete. bhAva jatAvanAra avyaya - atithirbAlakazcaiva rAjA bhAryA tathaiva ca / astinAsti na jAnanti dehi dehi punarpunaH - cANakye / nAstika tri. ( nAsti paraloka Izvaro veti matiryasya Thak) parasoDa vagere nahi mAnanAra, AtmA vagere nahi mAnanAra yAva vagere - yo'vamanyeta te mUle tuzAstrAzrayAd dvijaH / sa sAdhubhirbahiSkAryo nAstiko vedanindakaH - manu0 2 / 11 / parasonA sAdhana3ya adaSTano abhAva mAnanAra, sautAMtrika, mAdhyamika, yogAcAra, vaibhASika bauddha dharmanA matavizeSo digaMbara vagere. nAstikatA strI, nAstikatva, nAstikya na. ( nAstikasya bhAvaH tal+TAp/tva-SyaJ) nAsti pazuprajJAnAzAtmako mohastathA dharmArthanAzakaH / tasmAnnAstikatA caiva durAcArAcca jAyate - mahA0 12 / 123 / 15 / nAstida (puM.) khajAnuM Au nAstivAda puM. ( nAsti paralokAdiriti vAdaH) prsodd'AtmA vagere nathI evo vAda-nAstikapaNuM 'nAstivAdArthazAstraM hi dharmavidveSaNaM param' -harivaMze0 / - bauddheNaiva sarvadA nAstivAdazaraNena - kA0 49 / Page #421 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1228 shbdrtnmhoddhiH| [nAsya-niHzvasana nAsya na. (nasAyAM bhavaM yat) MEL auciuail | niHprabha tri. (nirnAsti prabhA yasya) nistedeg4, ij. ho, natha. (tri. nAsA+caturarthyAM Nya) 3. pAsena | niHphala tri. (nirgataM phalaM yasmAt) nika, iNa vagaranu. -chinnanAsye bhinnayuge tiryapratimukhAgate-manu0 8 / 291 / niHzabda tri. (nirgato zabdo yasmAt) za6 2lita, nAha puM. (naha+bhAve karaNe vA ghaJ) baMdha, dhana, | bhaunI, 527.ma- niHzabdaM tat paraM brahma paramAtmeti jALa, haraNa vagerene pakaDavAno phAMso, malAvarodha, gIyate-mArka0 pu0 / koSThabaddhatA, parvatanuM zikhara. niHzama puM. (nirgataH zamAt) Thodha, tAmasa.. nAhala puM. (nAhaM parvatazikharAdikaM lAti gRhNAti, lA+ka) niHzalAka tri. (nirgatA zalAkA yasmAt) nina, pleccha jAti, bhIla vagere. Danta, mAnA. nAhuSa, nAhuSi puM. (nahuSasyApatyaM aN/nahuSasyApatyaM niHzalya, niHzalyaka tri. (nirgataM zalyaM yasya/nirgataM pumAn aN ata iJ vA) nahuSa. 250no putra, zalyaM yasya svArthe ka) zalya 2Dita, pAnI. 54 yayAti. 0%1. (tri. nahuSasyedaM aN) nahuSa. 28nu, pratibandhaka rahita, svataMtra, kAMTA vagaranuM. nahuSa rAjA saMbaMdhI. niHzalyA strI. (nirgataM zalyaM yasyA TAp) svatantra ni avya. (nI+bA Di prAdiH upasargaH) samUha, nAye, nIyA tha, atyaMta mAheza, nitya, kuzalatA, dhana, | niHzaka tri. (nirgataH zUkaH tIkSNatA yasya) 0 antata, se, zana, 652ma, virAma, mAzraya, __ varanu, sUpa vAna, yA . (puM. nirgataH dRSTaid, saMzaya, ninhA, hAna, bhokSa, vinyAsa, niSedha zUkaH yasmAt) zeta2vinAnA yovu. tathA nizcaya- niSedhaH nizcayaH-mugdhaboghaTIkAyAm / niHzeSa tri. (nirgataH zeSo yasmAt) samaya, madhu. evA arthamAM vaparAya che. niHzodhya tri. (nirgataM zodhyaM yasmAta) nibhama, sva27. niRti puM. (niyatA RtighRNA yatra) naitiyurl niHzrayaNI, niHzrayiNI, niHzreNi strI. (nizcitaM 6pAsa, mRtyuva, bhUka nakSatra. (strI. niyatA RtighRNA zrIyate'nayA zri+karaNe lyuTa+GIp/niHzrayati yatra) malakSmI, madhamanI strI, madhamanI nyA, Azrayati, zri+ini+GIp/nizcitA zreNiH mRtyuhevanA. strI. (tri.) 64drava. 2uita. niHkAraNa tri. (nis+kR+lyuTa cAdvisargaH) // 25 // sopAnapaGktiryatra) nIsa25., sI. 31 hArI __ vinAnu, mAdhAra vinAnu.. - 'cakre tridivaniHzreNiH sarayUranuyAyinAm' . niHkAsana na. (nis+kAs+lyuTa cAdvisargaH) tDhI raghu0 15 / 100 / bhUj, sis. Saj, bahAra 3laj. niHzreNi puM. (nizcitA zreNiH sopAnapaGktiryatra) padUrIna niHkAsita, niHkrAmita tri. (nis+kAs+kta/ OMu, me.tana ghoTa- uparyupari yasya syurAvarttA nis+krama+kta) 412. 5Dhesa, 50DhI mUDesa., alike trayaH / niHzreNiH sa tu vijJeyo rASTravRddhikaraH dezanihAya 428, niNesa. para:-nakalakatAzvacikitsite 4 a0 / niHkvAtha (puM.) bhAMsano sto. niHzreNikA, niHzreNI strI. (nizreNiriva kAyati kai+ka niHkSatra tri. (nirnAsti kSatraH kSatriyA yatra) kSatriya TAp/niHzreNi+GIS vA) me tanu ghAsa, nA.sa.25 vinAna, kSatriya hita- trisaptakRtvaH kupito | -niHzreNikAnAt patitA adha ityeva vidmahe - niHkSatrAmakarod mahIm -bhAga0 prathamaskandhe / devIbhAga0 4 / 13 / 40 / / niHkSipta tri. (nis+kSip+kta) 2 128, 348, | niHzreyasa na. (nitarAm zreyaH ni. ac samA0) bhokSa, samaya gALela. bhaMga- ahiMsA gurusevA ca niHzreyasakaraM paramaniHkSepa puM. (nis bhAve ghaJ) 37, 82 42. sIpa, | ___ manu0 12 / 83 / vinamati, anubhava, pratAya. thApaNa mUkavI, anAmata rAkhavuM, aDhAra prakAranA ___ (puM. ninizcitaM zreyo yasmAt) mAheva, ziva, zva2. vivAda paikI eka. niHzvasanaM na. puM. (nir+zvas+lyuTa/nir+zvas+bhAve. niHkRpatA strI. (niHkRpAyAH bhAvaH tal TAp) niya5. gha) nisAso, vAyune nA dvArA Stado ta. Page #422 -------------------------------------------------------------------------- ________________ niHzvAsapara - nikaTa ] niHzvAsapara tri. (niHzvAsAya paraH) parA uparI nisAsA nAmatuM, zoDAGkula, aisIsa bhare. niHSama avya. (nirgataM samam yatra avyayIbhAvatvaM Satvam ca) ninhA khane dhiDAramAM vaparAto avyaya. niHSandhi tri. (niSkAntaH sandheH suzliSTatvAt Satvam) sAMdhA vagaranuM, dRDha, bhajUta, sAMdhAthI chUTa paDeluM niHSAman tri. (niSkrAntaH sAmnaH nirA0 suSAmA0 Satvam) sAmarahita. zabdaratnamahodadhiH / niHSThaH tri. ( nir + sthA + ka Satvam STutvaM ca) atizaya sthitivALuM, sthAyI rahevAvALuM, rahenAra. niHsandigdha, niHsandeha, niHsaMzaya tri. (nirgataH sandigdhAt / nirnAsti sandeho yatra / nirgataH saMzayo yasmAt ) saMzaya rahita, saMzaya vinAno. niHsampAta puM. (nirgataH sampAto yatra ) madhya rAtri, khaDadhI rAta (tri. nirnAsti saMpAto gamanAgamanaM yatra) gatizUnya, gati vagaranuM, khavara4vara vagaranuM. niHsaGga tri. (nirnAsti saGgo yatra) saMgarahitaniHsaGgatA muktipadaM yatInAM saGgAdazeSAH prabhavanti doSAH - viSNu pu0 4 / 2 / 51 / huM payuM, jeharar3Ara. niHsaraNa na. (nir + sR+bhAve lyuT ) nIsng - garbhAvAse mahadduHkhaM dazamAsanivAsanam / tathA niHsaraNe duHkhaM yo niyantre'tidAruNe - devIbhAga0 4 / 2 / 28 / (na. nir+ sR+karaNe lyuT ) mRtyu, bhokSa, upAya, nirvAza, ghara vagerenuM mukha. niHsaha tri. (nir + saha + ac) na sahana thAya tevu, sahevAne azakya, asahanazIla. niHsahatA strI, niHsahatva (niHsahasya bhAvaH tal TAp -tva) asahanazIla. asahanazIlapa niHsAdhvasa tri. (nir nAsti sAdhvaso yatra ) jaDAhura, nirbhaya, niura. niHsAra puM. (nirgataH sAro yasmAt ) zAkhoTaka vRkSa, zyonA vRkSa (tri. nirgataH sAro yasmAt) 22 vaga2nuM -jagat sarvaM tu nissAramanityaM duHkhabhAjanam / utpadyate kSaNAdetat kSaNAdetad vipadyate -kAlikApu0 27. a0) tattva vinAnuM, jhegara. niHsAraNa na. ( nir+sR+ Nic + bhAve lyuT) jahAra aDhavu, hAMDI DADhavu. niHsArA strI. (nirnAsti sAro yasyAH ) DejanuM gAu niH siGgita na. ( nissighiya, je. prA.) vA saMyaravo, vAchUTa. 1229 niHsArita, niHsRta tri. (nir + sR + Nic + kta / nir+ sR + kta) jahAra aDhesa, hAMDI aDhesa. niHsIma, niHsIman tri. (nirgatA sImA yasmAt ) sImA vinAnuM, avadhi vagaranuM, mehaha, atizaya, bharyAdA vagaranuM- 'ahaha mahatAM niHsImAnazcaritravibhUtayaH ' - bhartRhariH / niHsukha tri. (nirgataM sukhaM yasmAt) suja vagaranuM, chuHkhI. niHsneha tri (nirnAsti sneho yasya) sneha vagaranuMzirasA vidhRtA nityaM snehena paripAlitA / kezA api virajyante niHsnehA kiM na sevakAH paJca0 1 / 94 / tesa vinAnuM, yI nahi te. niHsnehA strI. (nirgataH sneho yasyAH) khaNasI, sneha vinAnI strI- yadarthe svakulaM tyaktaM jIvitArdhaM ca hAritam / sA mAM tyajati niHsnehA kaH strINAM vizvasennaraH paJca0 4 / 47 / niHsnehaphalA strI. (niHsnehaM phalaM yasyAH ) dhonI bhoriMgaNI. niHspRha tri. (nirgatA spRhA yasya) koI bhatanI khAzA vagaranuM, virAgI, bhIDa nahi te, meharaDAra, paravA vagaranuM. niHsrava puM. (nir + su + ap bhAve ghaJ vA) avazeSa, jADI, jayata, vyaya. nissrAva puM. (niHsravati, nir + su + Na) (bhAtanuM khosAmA. niHsva tri. (nirnAsti svaM dhanaM jJAtirvA yasya) nirdhana, haridrI, jJAtirahita 'niHsvo vaSTi zataM zatI dazazataM lakSaM sahasrAdhipaH / ' subhASita0 / niHsvatA strI, niHsvatva na. ( niHsvasya bhAvaH tal TAp-tva) nirdhanatA, haridraya, jJAtirahitapa. niHsvabhAva tri. (nirgataH svabhAvo yasya) svabhAvazUnya, svabhAva vinAnuM. niHsvAdu (tri.) svAha vagaranuM, jesvAha. nikakSa avya. (kakSasya samIpam, sAmIpye'vyayI) ghAsanI gaMjI pAse, pazcima ane dakSiNanI saMdhi pAsenuM. nikaTa tri. (ni samIpe kaTati, ni+kaT+ac) pAsenuM -divasarajanIkulacchedaiH patadbhiranAratam / vahati nikaTe kAlaH srotaH samastabhayAvaham zAntizatake 3 / 2 / paDozanuM, lAgatuM-vajagatuM, saMbaddha. Page #423 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1230 nikara puM. (nikaroti vyApnoti ni+kR+ ac) sabhU-papAta svedAmbuprasa iva harSAzrunikaraH - gIta0 11 / 'niSya ndinIranikareNa kRtAbhiSekA' - zizu0 / gRhNAti kanakanikaraM nRtyaMstanmanorathaiH pApaH- kalAvilAse 2 / 16 / sAra, nyAyathI khApeddhuM dhana, nidhi, bhaMDAra. nikaraNa na. (NikaraNa, jai. prA.) nizcaya, nierzaya, nihAra, duHkha utpanna 42nAra. nikarita tri. (Nikariya, jai. prA. ) 625 rIte zodhana resuM. vo. nikartaka tri. ( NikiMtaya, jai. prA.) ayI nAjanAra nikarSa puM. ( NigAsa, jai. prA.) kheDa zrIbhanI sAthai bheDavu, bhegu vu, bhejA nikarSaNa na. (nirnAsti karSaNaM yatra ) nahi jeDelI jamIna, naga2nI bahAra ke naga2mAM AvelI vihArabhUmi, vizrAmabhUmi. nikaSa, nikasa puM. tri. (ni+kaS +ac nikaSatyanena karaNe gho vA/ni+kas+karaNe gha) usoTIno paththara - nikaSe hemarekheva - raghu0 17 / 46 / kanakanikaSarucizucivasanena zvasiti na sA harijanahasanena - gIta0 7 / usa 42vo, usavuM, sabhvAnI sarAeA. (tri.) parIkSA bhATe savAyogya sonuM vagere - nanveSa darpanikaSastava candraketuH -uttara0 5 / 10 / nikaSA avya. (ni+kaS bA. A) niDaTa, pAse, vayye, madhye- nikaSA saudhabhittim daza0 / - vilaGghya laGkAM nikaSA haniSyati - zizu0 1168 / (strI. nikaSati hinasti, kaS +ac+TAp) rAkSasonI bhAtA. nikaSAtmaja puM. (nikaSAyA AtmajaH ) rAkSasa. nikaSopala, nikaSagrAvan puM. (nikaSasya upala: grAvA) soTI 42vAno paththara tatpremahemanikaSopalatAM tanoti - gIta0 19 / - tattvanikaSagrAvA tu teSAM vipadhito0 1 / 210 / sarAe. nikAcanA strI. (nikAyaNA, jai. prA.) baMdhana sAhi AThamAMnuM koI paNa karaNa pravartI na zake evI avasthAmAM karmane sthApavAM te. nikAcita tri. (nikAiya, jai. prA.) hetu - uchAharazAhi dvArA vyavasthApita karela, uparano artha. nikAma na. ( ni+kam+ghaJ abhidhAnAd klIbatA) atyanta, atizaya, jehaha, jesumAra, paryAptanikAmajalAM srotovahAm - zakuM0 6 / 16 / -rAtrau nikAmaM zayitavyamapi nAsti zakuM0 2 / zabdaratnamahodadhiH / [nikara-nikumbha nikAman tri. (ni+kam + bA. manin) atyanta abhI, atizaya icchAvALuM. nikAya puM. (ni+ci+ghaJ kutvam) nivAsa-raDeThA - nivAsasthalakazInikAyaH / - tathA devanikAyAnAM sendrANAM ca divaukasAm-mahA0 1 / 123 / 45 / potAnI bhatanA prazIno samuddAya, lakSya, paramAtmA. nikAyya puM. (ni+ci + Nyat kutvam ) 62 - na praNAyyo janaH kaccinnikAyyaM te'dhitiSThati bhaTTiH 6 / 66 / nikAra puM. (ni+kR+vA bhAve ghaJ) bhAra, sAmApazuviruddhatA, bha 42vI tIrNo nikArArNavaH veNI saM0 6 / 42 / tiras52, apahAra, dhAnya vagere udyAna, JaTaDAvavuM jalIdvAra-nin- 'nikAro'gre pazcAddhanamahaha ! bhostaddhi nidhanam / ' nikAraNa na., nikAraNA strI. (na+kR+ Nic + lyuT / nikAraNa+ striyAM TAp) bhAravu, vadha duvo te, tirasDAra, apamAna. nikAlya tri. (ni+kal + Nyat) lAvavA yogya, DAMvA yogya, dUra rakhA yogya. nikAza, nikAsa puM. (ni+kAz+ghaJ/ni+kAs dIptau +ghaJ) prAza, sabhIpa, samAna. nikASa puM. (ni+kaS + bhAve ghaJ) bheuvu, ghasavuM. nikuJcana (puM.) kheDa bhatanuM tosa, tobA jarAjara bhApa. nikucyakaNi avya. (nikucyau saMkucau karNau yatra ic samA0 ) DAna saMyavApUrva. nikuJcaka puM. (ni+kuJc + Nvul) kheDa bhatanuM bhApa, kuMDavano caturthAMza, jaLamAM thatuM eka jAtanuM netara - nikuJcakaparivyAdho nAdeyo jalavetasaH- bhAvapra0 / nikuJja puM. na. ( nitarAM kau pRthivyAM jAyate, jan+Da pRSo. mumAgamazca) batAgRha, satAmaMDapa, parzazAnAyamunAtIravAnIranikuje mandamAsthitam-gIta0 4 / 2 / - racite nikuJjapatraibhikSukapAtre dadAti sAvajJamAryAsa0 493 / nikuJjikAmlA strI. (nikuJjikA kuJjodbhavA amlA) kheDa bhatano velI - kuMjavallarI no gue| zrI ija jevo hoya che. nikumbha puM. (ni+kubhi + ac) chattIvRkSa, DulaDae rAkSasano kheDa putra- sa kumbhanikumbhazca kumbhakarNAtmajAvubhau - rAmA0 6 / 75/46 / te nAmano chAnava asAhanI putra, haryazva rAmano putra, te nAbhe vizvaheva, kumArano anucara, zivano anucara. Page #424 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nikumbhA-nikhila shbdrtnmhoddhiH| 1231 nikumbhA, nikumbhI strI. (nikumbha+ striyAM TAp/nikumbha+ | niketana puM. (ni+kit karmaNi lyuTa) uMgaNa.. - DIpa) hutAvRkSa. nikoca, nikocaka, nikoTha, nikoThaka puM. nikumbhAkhyabIja na. (nikumbhAkhyasya bIjavat bIjaM (ni+kuc + ac/ni+kuc zabde + vun/nikoca yasya) 4yapAsa-nepANI. nikocako vA vasya pRSo0 ThaH) 52vRkSa, pistAna nikumbhita na. (ni+kubhi+kta) 5 tarnu nRtya . 72. nikocana na. (ni+kuc+ lyuT) saM.yita tha, me. nikumbhikA (strI.) saM.nI. pazcime. bhAvedI me. ., tha. te guphAmAM rahelI eka devI. nikramaNa na. (nitarAM kramate yatra, ni+kram+AdhAre nikuramba na. puM. (ni+kur zabde + bA. ambac) samUha lyuTa) sthA... -AraktagaNDarucividrumadaNDabhAjo yasyAsti phenani nikvaNa, nikvANa puM. (ni+kvaNa zabde+ap pakSe kuramba ivATTahAsaH-zrIkaNThacarite 18 / 40 / - latAni ___ghaJ) 26, vIno avA. kurambam-gIta0 11 / Toj. nikSa (bhvA. pa. sa. seTa-nikSati) yuMjana. 42. nikulInikA strI. (ni+kulIna+kan+TAp itvam) nikSA strI. (nikSa+ac) nAnI. TU-dIpa.. potAnA gharanI viziSTa khAnadAnI, je janmathI manuSyane nikSipta tri. (na+kSip+kta) thA5 bhUsa, sthaapyuvArasArUpe maLe che. nikSiptasya dhanasyaivaM prItyopanihitasya canikUla puM. (nikUla+ac) naramedha yajJanA // 35. ___ manu0 8 / 196 / bhUDo, 33j, taj, mApej. nikSiptacaraka puM. (nikikhattacaraa, jai. prA.) saMdhavAnA nikUNita tri. (NikUNiya, jai. prA.) distusj, ai vAsaNamAMthI bahAra kADhela hoya te ja levuM evo zAmiDa 4282.. nikRta tri. (ni+kR+kta) parAbhava. 428., apamAna nikSiptazastra puM. (nikkhittasattha, jai. prA.) bhairavata. 728, 2 , patita, 26, ghAtaDI, sapramA , kSetramAM cAlu avasarpiNImAM thayela bAramA tIrthaMkara. IjA karela. nikRti strI. (ni+kR+bhAve ktin) (52, ti22412, nikSubhA strI. (ni+kSubh+ka+TAp) sUryanI patnI, nAhI. (naM1, 245- na samaya parirakSaNaM kSamante nikRtipareSu | nikSepa puM. (ni+kSip+ghaJ) thaa59|- svadravyaM yatra pareSu bhUridhAmnaH-kirA0 5 / 45 / - anikRtinipuNaM te ceSTitaM mAnazauNDa0 -veNI0 5 / 21 / hInatA, vizrambhAnnikSipatyavizaGkitaH / nikSepo nAma tat proktaM pRthvI. (srI. NiaDi, jai. prA.) 80usna. Dhaisd.. __ vyavahArapadaM budhaiH-mitAkSarAyAM nAradaH / yI.04 vagaire () sAdhyA nAmanI strIthI utpanna thayela dharmano | sudhAravA mATe tane rIgana ma sopavI, bhU, putra-sa. vasu. sthApaj, 34, sU. nikRntana (tri.) pAna. naye. pAuj -virahinikRntanaM | nikharva puM. (ni+kha gatau+ac) te. nAmI saMdhyA, kRtamukhAkRtiketakidanturitAze (vasante)-gIta0 11 / so. malanI. saMdhyA. (tri. nitarAM kharvaH) 8j, (na.) 45vAna, mo02. vAmana. nikRtimat tri. (nikRtirastyasya matupa) mAyAvI, 458. | nikharvaTa (puM.) rAvarAnA sainyamAMno . rAkSasa.. nikRSTa tri. (ni+kRS+kta) madhama, nIya, DA. nikhAta tri. (ni+khan+kta) mohIna sthApe, pohe, nikecAya puM. (ni+ci yaGluk ghaJ Adezca kaH) pohe- zalyaM nikhAtamudahArayatAmurastaH-raghu0 9 / 78 / , chANa vagereno vAraMvAra Dhagalo karavo te. ___ -aSTAdazadvIpanikhAtayUpaH -6 / 38 / -gADhaM nikhAta niketa puM., niketana na. (ni+kit nivAse+AdhAre __ iva me hRdaye kaTAkSaH-ma0 1 / 29 / ghaJ lyuTa ca) nivAsa., 236151, 52, sthAna- tiSThadhvaM nikhila tri. (nivRttaM khilaM zeSo yasmAt) saghaNu, svanikateSu mdaagmnkaakssyaa-deviibhaag04|11|12| / samasta -pratyakSa te nikhilamacirAd bhrAtarukta mayA -siJjAnAM maJjumaJjIraM praviveza nivetanam-gIta0 11 / / yat-megha0 94 / Page #425 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1232 shbdrtnmhoddhiH| [nigaDa-nigraha nigaDa puM. na. (ni+gala+ac lasya DaH) Aism, | nigAdin tri. (ni+gad+Nini) boranAra, bhASa55. 31, -baddhAparANi parito nigaDAnyalAvIt- 2 // 2, za6 52nAra. zizu0 5 / 48 / hAthIne. 5o Milalit lanI | nigAlavat puM. (nigAlo'styasya matup) ghATa, mazva. sa13- vRddhasya nigaDasya camanu0 4 / 210 / nigIta tri. (ni+gai+kta) uj, na. 429.. nigaDana na. (ni+gala+lyuTa) 31. ghAsI, 36 42j. nigIrNa tri. (ni+gR+kta) gaNej, jAdhe, hara nigaDita tri. (nigaDo jAto'sya tAra0 itac) sa.. 728, potArnu, 42va- upamAnenAntarnigIrNasyopameyasya 12ii. bAMdhedu, 36 42j, pada. yadadhyavasAnaM saikA-kAvya0 10 / nigaNa puM. (nigaraNa pRSo0) DomanI dhumA... nigu puM. (nigamyate vidyate'nena ni+gam+bAhula. Du) nigada puM. (ni+gad+ac/puM. ni+gad+karmaNi ghaJ) mana, antH429|| bhaNa-mela, bhUja, yitra.ma., manoza. nosa, bhASA, za6, artha vo te.. nigut tri. (ni+gu zabde kvip tuk) maya 5mAvo, yadadhItamavijJAtaM nigadenaiva zabdyate-niru0 / bhAgamoData. aspaSTa zabda karanAra. .45, yethI. 45vAnI maMtra. nigUDha, nigUDhaka puM. (ni+guha+kta/nigUDha+svArthe kta) nigama puM. (nigamyate'tra anena vA ni+gam+ghaJ) te. gI, bha, tuve2. (tri. ni+guh+kta) gupta usu, nAme me. 22, 5.2, duDAna, vyApAra, nizcaya- chAna rAjej, gupta, chAnu- antarnigUDhanayanAnaladAhaduHkhaM tathApi nigamo bhavati ( nisamA mUla vasato. jAnAti kaH svayamRte bata zItarazmeH-udbhaTaH / za6. 20bhA0, nyAyazAstra, taMtrameha, vaha- kathaMkAraM | nigUhana na. (ni+guh + lyuTa) chArnu rAma, saMtAuj, vAcyaH sakalanigamAgocaraguNaprabhAvaH svaM yasmAt gupta 25. svayamapi na jAnAsi paramam-devIbhAga0 1 / 5 / 61 / nigUhanIya tri. (ni+guha+anIyara) chArnu vA yogya, eka jAtanI sAdaDI, vaNajArAno kAphalo, khAtarI- chupAvA yogya. pratAti, 5yAya. nigRhIta tri. (ni+gRha+kta) 36 548, zikSA re, nigamakalpataru puM. (nigamaH kalpataruriva) 3635 hAmIdheyu, rAve.j, so reyu. pavRkSa. nigRhIti strI. (nigRhyate'nayA ni+gRha+ktin) 5.53j, nigamana na. (nigamyate'nena gam+karaNe lyuTa) nyAyano __ghara, aDa 42. chesso vimA, pratizana 65.saM. 2. vayana nigRhItR tri. (ni+gRha+tRc) ni 22, 56un||2, 'nyAyehetvapadezAt pratijJAyAH punarvacanaM nigamanam / ' / 4282, 36 4282.. (na. ni+gam+bhAve lyuT) yAsa, rAmana. 42. nigRhNat, nigRhNAna tri. (nigRhNAti ni+gRha+zatR/ nigamin tri. (nigama+Nini) va nA2, nimANu. ___ni+gRha+zAnac) 36 543tuM, 26 2, ni.AS nigara, nigAra puM., nigaraNa, nigalana na. (na+gR+bhAve 12. ___ ap/ni+gR+ghaJ/ni+gR+lyuTa) gaNata, pA. | nigoda . (Nigoa, jai. prA.) anaMta kAnu, saadhaa29|| nigaraNa, nigalana puM., na. (nigIryyate bhakSyate'nena zarI2. ni+gR+karaNe lyuT/nigIryate'nena karaNena lyuTa) | nigranthana na. (ni+grantha+bhAve lyuTa) bhA2j, 4 gaNu, DomanI dhUmA, j, mg ta. 2vI. nigala, nigAla puM. (ni+gR+ap ghaJ vA rasya laH) | | nigraha puM. (ni+graha+ap) ti2272, sImA, 6, wiuj, ung, ng, ghosanA pAnI praza- ghaNTAbandha- 4442, - nigrahAnugrahasya kartA-paJca0 1 / - nigraho'samIpastho nigAlaH parikIrtitaH / adhastAcca pyayamanugrahIkRtaH-raghu0 11 / 90 / -nigrahaM prakRtInAM ca nigAlasya galamAhurmanISiNaH- azvavaidyake 2 / 14 / kuryAd yo'ribalasya ca-manu0 7 / 105 / anumaDanA. (puM. ni+gR karaNe ghaJ) ghou. abhAva, 'nigrahAnugrahe zaktaH prabhuritayabhidhIyate / ' nigAda puM. (ni+gad+ghaJ) poaj, bhASA 42j, cikitsA, niSiddha kAma karanArano tiraskAra karavo, zabda. bhAra, m||25, ghe2, ro -tvannigrahe tu varagAtri ! Page #426 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nida-niri] shbdrtnmhoddhiH| 1233 ne je prayatna:-pRSTha 8ArA manane vaza karavuM - | nivRSya tri. (nivR+A veva) hUrta, nAnuM, 'tayahiM nizcadaM maLe vAyoriva suhura" -ma| | | TUMkuM. (6. nirUpR+vavat niSA.) kharI, kharI sApha paramezvara, pakaDavuM. asvIkAra. karavI te, jaMgalI Dukkara, khecara, mArga. ni . (nirUprada+nyUTa) grahaNa karavuM, pakaDavuM, | nijha tri. (nidata, ni+ha+ garce ) adhIna, - keda karavuM, harAvavuM. nighnasya me bhartRnidezaraukSyaM devi ! kSamasveti babhUva ni dasthAna na. (nijhadI thAnamatra) gautamadarzana prasiddha naW:-26 24 18 svAdhIna, mAreluM, ThokeluM, pUrita - pratijJA hAni, pratijJAnantara, pratijJAvirodha, pratijJA bhareluM, guNeluM, guNAkAra kareluM - 'thANAnyava saMnyAsa, hetvantara, arthAntara, nirarthaka, avijJAtArtha, kriAnijhaH' -TI. | parataMtra, AjJAkArIapArthaka, aprAptakAla, nyUna, adhika, punarukta, tathApi nighnaM nRpa ! tAvakInaiH prahvIkRtaM me hRdayaM ananubhASaNa, ajJAna, apratibhA, vikSepa, matAnujJA, T : - ra0 3 3 ! (6. ti+ha+) anaraNyano paryAnuyojyA pekSaNa, nirayyojyAnuyoga, apasiddhAMta putra eka rAjA, anamitrano putra eka rAjA. ane hetvAbhAsa-evA bAvIsa bhedomAMno eka. | nighnata, nighnAna tri. (ni+hana+zata/ni+hana karmaNi nidAda 6. (ni+ da+) "tAruM kharAba thAo' evo zAna) mAratuM, haNatuM, ThokatuM, nAza karatuM, adhIna, zApa Apavo te. svAdhIna. nini tri. (nAdi, nai. pra.) pakaDavAvALo. niranda () te nAme eka dAnava. niya tri. (nirvizeSeNa hIte, ni+ha+ ni.) jenI | nirava . (ni+va+pAve ) saMgraha, samUha - laMbAI tathA pahoLAI sarakhI hoya tevo koI padArtha. AhariSyAmi dArUNAM nicayAn mahato'pi snniyadA (strI.) kandamULavizeSa. madAM jAra rU! nizcaya, avayava vagereno samUha, nighaNTu puM. (nighaNTati zobhate, ni+ghaNTa dIpto+ku) ekaThuM karavuM, (tri. ni+vi+) vRddhi karanAra, payi zabdono ekatra artha kahevA mATe karelo saMgraha, vadhAranAra, zabdakoSa, zabdAvalI. nivayava tri. (niye : ) saMgraha karavAmAM nigharSa puM., nigharSaNa na. (ni+ghRS+bhAve ghaJ/ni+ghRS+ kuzaLa, ekaThuM karavAmAM hoMziyAra. Ta) gharSaNa karavuM, coLavuM, ghasavuM, ghasAro. niravIra na, niravIra pu. (niya+Syi+ niyana tri. (nivarSa+na+3) ghasArAthI utpanna thayeluM. +nyu/na+biM++ ) saMgraha karavo, ekaThuM niSa !. (ni+36+ar ghasAdheza:) bhojana. karavuM. niyati chuM. (na+ha+pAve gha) mAravuM, ThokavuM, ghasAro- niyathIta tri. (nivaya+ddhi++vatta) saMgraha karela, 'caMnighAtahinADUputrItvavI' - raghu22/78A prahAra ekaThuM karela. karavo, anudAtta svaroccAraNa, anudAtta svara. niyamavana na., niramAva chuM. (nivaya+ndri+dhU+ niyati strI. (nidaDanayA, ni+ha+rU tataH tvam) nyu/nivaya+vUi+mU+ma) ekaThuM thavuM, saMgraharUpa loDhAnI hathoDI ke ghaNa vagere, loDhAnI lAkaDI. nitina tri. (nidhAta+3masyarthe ni) mAranAra, | nirabhUta tri. (nivaya+Syi++vatta) ekaThuM kareluM, ThokanAra, ghAta karanAra. saMgraha rUpa thayeluM. niyaniya tri. (ni va nAM ) judA judA svarUpavALuM, | nivAya . (ni+vi+ ) ekaThuM kareluM dhAnya, Dhagalo judA judA AkAranuM. karela. nipuSTa tri. (ni+ dhumAve vatta) avAja kareluM. garjanA | niri chuM. (ni+va+vI. 6i) gAya ke baLadanA kAnano karela, gokheluM, jAhera karela, DhaMDhero pITI jaNAveluM. || agra pradeza. (na. niyuSya ma, niyukta) zabda, avAja, nijI strI. (navanA kAryAti zokhate, +va TIvuM) dhvani. uttama gAya. thavuM. Page #427 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1234 nicita tri. (ni+ci + kta) vyApta- pazya nAnAvidhAkArairagnibhirnicitAM mahIm mahA0 3 / 129 / 4 / pUrNa nicitaM khamupetya nIradaiH - ghaTa0 1 / saMDI, ratheSu, bhaDesu. nicitA strI. (ni+ci + kta + striyAM TAp) te nAmanI kheDa nahI -kauzikIM tridivAM kRtyAM nicitAM rohitAraNIm mahA0 6 / 9 / 18 / nicira na. ( nitarAM ciram) atyaMta sAMjo Aja (tri. nitarAM ciraH) atyaMta sAMbhAjanuM, ghasA samayanuM. nicumpaNa puM. (nicumanena pUryate, nIcairasmin kvaNanti dadhatIti vA pRSo.) samudra, yajJanA khante yatuM avabhRtha nAmanuM snAna. nicula puM. (ni+cul+ka) netaranuM Au -'sthAnAdasmAt sarasaniculAdutpatodaGmukhaH kham' -megha0 14 / 'vi avihAsano kheDa bhitra avi- niculo nAma mahAkaviH kAlidAsasya sahAdhyAyI / uparathI zarIra DhAMDavAnI yAhara. zabdaratnamahodadhiH / niculaka na., nicolaka puM. (nicula iva pratikRtiH nicula+kana / nicola iva kAyati, kai+ka) yoddhA vagerenuM chAtInuM jakhtara (puM. nicula+kan) kheDa jAtanuM mAchaluM. fagfma f. (fi+go+97) sile, zuzen SIG. niceya tri. (ni+ci + yat) saMpUrNa rAte kheDu uravA yogya. niceru puM. (ni+car un bA. Aderecca) atyanta pharanAra, atizaya vicaranAra. nicola puM. (ni+cul+ghaJ) khochAu - dhvAntaM nIlanicolacAru gIta0 11 / - zIlayanIlanicolamgIta0 5 / 2tha vagere DhAMDavAnI purajo nicchavi puM. (nikRSTA chaviH sAdRzyaM yatra) pradezavizeSa, tIratlustaddeza-DAMDAnI pAseno pradeza. (puM.) prAtya jAtinA halakA kSatriyathI savarNa strInA peTe utpanna thayela jAti, varNasaMkara jAti. nicchoTanA strI. ( NicchoDaNA, jai. prA. ) tirasDAra, bahAra nIkaLavAnI dhamakI ApavI. nij (juho. ubha. sa. aniT nenekti-kte / adAdi0 A0 -nikte) ghovu, sAI 42vu- sasnuH payaH papurane jurambarANi- zizu0 5 / 28 | [nicita- nitamba nija tri. ( nitarAM jAyate, ni+jan+Da) potAnuM- ayaM nijaH paro veti gaNanA laghucetasAm - hito0 / nityanuM, svAbhAvi -'senAgajena mathitasya nijaprasUnaiH ' zizu0 / nijaM vapuH punarayannijAM rucim - zizu0 17 / 4 / nijaghAsa puM. (nijena ghAsaH adanamasya) pArvatInA krodhathI utpanna thayelo eka gaNa. nijaghni tri. (ni + n + ki dvitvam) atizaya hue nAra. nijadhRti strI. (nija + dhR + ktin) zArDa dvIpamAM AvelI nahI (tri. nijA dhRtirasya) svabhAvathI 4 dhairyavANuM. niji tri. (nij zuddhau + ki) zuddhivANuM, pavitra, svaccha. nijighRkSat tri. (nijighRkSati ni+graha + san+zatR) a karavA icchatuM. nijighRzrayat tri. (ni graha + san + Ni+zatR) grahaNa karAvavA icchatuM. nijighRkSayiSyat tri. (ni+graha + san + Ni+Sya + zatR) bhaviSyamAM grahaNa karAvavA icchatuM. faf f. (f++H7+3) USA SQU SZEPUR. nijinuSat tri. (ni+hanu + san+zata) chupAI 4vA harachatuM. nijihanuSu tri. (ni+hanu + san + u ) chupAI vA 62chanAra niTala puM. (ni+Tal+ac niTala) udyAna, sasAra. niTila yA vaparAya che- niTa (Ti) lataracumbita0daza0 4 / 15 / niTalAkSa puM. (niTale bhAle akSi yasya ac samA.) ziva, mahAdeva. niDIna na. ( nicairDInaM patanamastyasmin) pakSIkhonI nIce UDI AvavA rUpa gati, dhIme dhIme nIce tara - niDInamatha saMDInaM tiryag DInagatAni camahA0 8 / 41 / 26 / niNDikA (strI.) kheDa bhatanA paTAegA. niNya (tri.) antarhita, AI gayesa, adRzya thayesa. nitatnI (strI.) te nAmanI kheDa auSadhI. nitamba puM. ( nibhRtaM tabhyate AkAGkSyate kAmukaiH, ni + m +, yadvA nitambati nAyakacittam, ni+tamba+ ab) strIkhonI DeunI pAchaNano bhAga - 'vipulataranitambAbhogaruddhe ramaNyAH' - zizu0 / yAtaM yacca nitambayorgurutayA mandaM vilAsAdiva - zakuM0 2 / 1 / jA~dha, aMDI, tIra, madhya pradeza, parvatanI Deu -sanAkavanitaM Page #428 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nitambina-nityAnityavastuviveka shbdrtnmhoddhiH| 1235 nitambaruciram (giram) -kirA0 5 / 27 / -sevyA | nityakSaura na. (nityaM sadAtanaM kSauram) alu sivAya nitambAH kimu bhUdharANAM kiM vA smara- smeravilA- | kezAdi chedana, marajI mujaba hajAmata karavI te. sinInAm-bhartR0 1 / 19 / mATu, TimAtra. | nityagati, nityagamana puM. (nityaM gatiH-gamanamasya nitambin, nitambavat tri. (nitamba+astyarthe ini/ vA) vAyu, pavana -yathA vAyurnityagatirjaladAn nitamba+matup) nitanavANu, suM42 ma.2vAj, uuj, zatazo'mbare-mahA0 7 / 45 / 22 / madhyapradezavANu- cAru cucumba nitambavatI dayitam- nityatva na., nityatA strI. (nityasya bhAvaH tal TApgIta0 1 / -nitambinImicchasi muktalajjAM kaNThe tva) nitya5i. svayaM grAhaniSiktabAhama-kumA0 37 / nityadA avya. (nitya+dAc) 2, sarvahA -puNyaM nitambinI strI. (nitamba prAzastye iti GIp) suMdara ___madhuvanaM tatra sAMnidhyaM nityadA hare:-bhAga0 4. skandhe / nita-muvANI strI. -'nitambinImicchasi mukta- nityadAna na. (nityaM dainindinaM dAnam) me hAna. lajjAm' -kumArasaMbhavam 7 / 68 / ApavAnI jiya.. nitambhU (pu.) te. nAmanI me. Si. nityapralaya puM. (nityaH pralayaH) suSupti. 24.vasthA, uel.no nitarAm avya. (ni+tarap+Amu) atizaya, atyaMta. dararoja je nAza thAya che te. -prANAMstyajAmi nitarAM tadavAptihetoH- caura0 41 / nityamukta puM. (nityaM yathA tathA muktaH) anti __-tudanti ceto nitarAM pravAsinAm-Rtu0 2 / 4 / / paNa baMdhana rahita paramAtmA. nitala na. (nikRSTaM talaM adhobhAgaH) sAta. tara nityayajJa (nityaM yajJaH) iNayoga vinA vi. 50 artha paikI trIjuM pAtALa. karela agnihotrAdi yajJa. nitAnta na. (nitAmyati sma ni+tam+kta) DAnta, | nityayauvana tri. (nityaM yauvanaM yasya) sa68tu satyaMta -nitAntakaThinaM rujaM mama na veda sA mAnasIm- yuvAvasthAvANu, sthira yauvana. vikrama0 2 / 2 / atizaya -'nitAntadIrgharjanitA tapobhiH' nityayauvanA strI. (nityaM yauvanamasyAH) draupaTTI-pAyAl. - kumArasaM0 3 / 4 / nityavaikuNTha puM. (nityaH sanAtano vaikuNThaH) satyatAmA nituDita tri. (NituDita, jai. prA.) tUTa gaye, 4Aye.. 24o, viSNu se sthAna- UrdhvaM nabhasi saMviSTo nitya tri. na. (niyamena niyataM vA bhavaM ni+tyap) nityavaikuNTha eva ca-brahmavaivarte 15. a0 / DaMbhezana -yadi nityamanityena labhyeta-hito0 1 / 48 / / nityazas avya. (nitya+zas) sahA, umeza. - nityajyotsnA pratihatatamo vRttiramyAH pradoSAH- nityasattvastha tri. (nityaM sattve dhairye guNabhede vA tiSThati, megha0 / satata, 2zvata-vinAzI, yama. 2una sthA+ka) me. sattvagurAma sthiti 4282, nitya. haMmezA karavA rUpe zAstra jaNAveluM, avicchinna | dhairyavAna. 5252 // uj, yamana, 31 samai. 29nA - | nityasama (puM.) gautamasUtro'ta. me. ti. 'nityo'nityAnAM cetano'cetanAnAm -upaniSad / ' | nityasamAsa puM. (nityazcAsau samAsazca) vya15295 prasiddha zAstrokta haMmezA karavAnuM vaMdanAdi karma, paMca yajJAdikarma eka samAsa-jenA vigrahavAkyamAM samAsa pAmatAM damo dAna kSamA boddha hitistenauttamama, nityAnyAsana padamAMnuM koI paNa pada hotuM nathI. mahAsattve zAntanau puruSarSabhe-mahA0 1100 / 2 (puM. nityahoma puM. (nityaM karttavyo homaH) ha. bha. niyataM bhavam tyap) samudra, sAgara. 2vAno homa. nityakarman nityanaimittika, nityakRtya na., nityakriyA nityA strI. (nitya+TAp) hevIna. zati, manasAvI.. strI. (nityaM ca tat karma kRtyaM ca/nityaM ca naimittikaM nityAnadhyAya puM. (nityaM sarvathA anadhyAyaH) pote. ca/nityA cAsau kriyA ca) nitya tathA naimitti apavitra hoya tyAre tathA azuddha bhUmi upara sarvathA bhane nityanaimitta:- nityaM naimiktikaM ceti | nahi karavA yogya vedapAThano samaya vagere. nityanaimittikaM tathA-mArkaNDeyapu0 / ma pramANe | nityAnityavastuviveka puM. (nityAnityavastunoH vivekaH) gRsthana. .. . .DI. se, -zrAddha kore sthanu / nitya tathA manitya vastuno viyA2- brahmaiva nityaM itavya. vasta tato'nyadakhilamanityamiti-vedAntasAraH / Page #429 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1236 nityAnityasaMyogavirodha puM. (nityAnityayoH saMyoge sambandhe virodhaH) nitya tathA anityano khetra saMyogasaMbaMdha na thavo te. nityAbhiyukta tri. (nityamabhi samaMtAt yuktaH yoge vyApRtaH) yogAsasta yogI, DevaNa heDanirvAha pUratA annanA mATe mahenata karato sarvatyAgI, nida na. ( nidi+ka bA. nalopaH) aura viSa (tri.) nindA karanAra. zabdaratnamahodadhiH / nidatta tri. (ni+dA + kta) khAyesa, khAyI hIdhesuM. nidadru tri. (nirnAsti dadruryasya) chAharanA rogathI rahita (puM. nidAt viSAt drAti palAyate, drA+ku) manuSya, bhAeAsa.. nidarzaka tri. (ni+dRz + Nvul) hejAunAra, jatAvanAra. nidarzana na. ( ni+dRz + lyuT ) u625- balinA saha yoddhavyamiti nAsti nidarzanam - paJca0 3 / 23 / nanu prabhureva nidarzanam - zakuM0 2 / - nidarzanamasArANAM laghurbahutRNaM naraH - zakuM0 2 / 50 / dRSTAMta- dRSTAntenArthaH prasAdhyate yatra tannidarzanam - suzrute / spaSTa 2, humbha, khAjJA, khArA, jusAsI, ghorAga, hejavu, vidhAna. nidarzanA strI. (ni+dRz + Nic + lyu+TAp) te nAbhe kheDa arthAlaMkAra - sambhavan vastusambandho'sambhavan vA'pi kutracit / yatra bimbAnubimbatvaM phala suhRdanugraham - sA0 da0 10 / 70 / abhavan vastusambandha upamAparikalpakaH- kAvya0 t nidAgha, nidAghakAla puM. ( nitarAM dahyate'tra dah + ghaJ kutvam / nidAghasya kAlaH) grISmaRtu, unANInidAghamihirajvAlAzataiH- bhAmi0 | - nidAghakAla: samupAgataH priye - Rtu 0 1 / 1 / ghAma-parasevo, te nAmano RSi, uSNa nidAghakara puM. ( nidAghAH uSNAH karAH kiraNAni yasya) sUrya, khaDaDAnuM Au. nidAtR tri. (ni+do+tRc) roDanAra, khaTAvanA. nidAna na. ( ni nizcayaM dIyate'nena, ni+dA+karaNe lyuT ) khAdhikAraeA- nidAnamikSvAku kulasya saMtateH raghu. 3 / 1 / bhUsAra balamArambho nidAnaM kSayasaMpadaH muJca mayi mAnamanidAnam - gIta05 vAcharaDAnuM dhamalA (na. ni+dai zuddhau + lyu) roganiya nidAnaM pUrvarUpANi, rUpANyupazayastathA / samprAptizceti vijJAnaM rogANAM paJcadhA smRtam- rAjanirghaNTaH / rogano hetu, zuddhi. [nityAnityasaMyogavirodha- nidrAtR nidigdha tri. (nidihyate sma ni + dih + kta) vRddhi pAbhela, lIMpaNa vagerethI vRddhi pamADela, lIMpeluM. nidigdhA strI. (ni+dih + kta+TAp) khelayIno vesI, khesathI. nidigdhikA strI. (nidigdha + kan+TAp ata itvam ) vanaspati bhoMyariMgaNI. nidigdhikAkvAtha puM. (nidigdhikAdInAm kvAthaH) vaidya prasiddha eka ukALo jemAM bhoMyariMgaNI mukhya hoya che. nididhyAsa puM, nididhyAsana na., nididhyAsu tri. (ni+dhyA + san + bhAve ghaJ / punaH punaratizayena vA nidhyAyati, ni + dhyai + san + lyuT / ni+ dhyA+san+u) zravaNa-mananathI jANela padArthanuM ekAgrapaNe ciMtana, sajAtIya cinhanapravAha, zravaNa manananA phaLa rUpe khAtmacintana- nirantaraM vicAro yaH zrutArthasya gurormukhAt / tannididhyAsanaM proktaM taccaikAgryeNa labhyate / / aparAyattabodha advitIyavastuni tadAkArAkAritAyA buddheH svajAtIyapavAhaH vedannavatAraH / nidiSTa tri. (ni+diz + kta) humbha rela, upadeza harela. niduza (puM.) kheDa bhatanuM bhAchasuM. nideza puM. (ni+diz+ghaJ) zAsana - vAkyeneyaM sthApitA sve nideze - mAlavi0 3 | 14 | sthitaM nideze pRthagAdideze - 14 |14 / AjJA, uhevu, pAse, pAtra, bhASA, samAloya, varzana, vartana, nidezakara, nidezin, nideSTR tri. ( nidezaM karoti kR + ac / ni+diz + Nini/ni+diz+tRc) no42, yAra, ziSya vagere, khAjJA mAnanAra, AjJA 42nAra, upadeza . nidezinI strI. (ni+diz + Nini + GIp ) hizA, AjJA jharanArI, upadeziDA. nidrA strI. (ni+drA+bhAve a) zayana, aMdha, tattvano jodha na thavo, kheDa vRtti - pracchAyasulabhanidrA divasAHzakuM0 1 / 3 / kuto nidrA daridrasya parapreSyakarasya ca / paranArIprasaktasya paradravyaharasya ca - rAjavallabhe / nidrANa tri. (ni+drA + kta tasya naH) nidrAyukta, dhatuM, - aMdhavANuM - labhate kutaH prabodhaM sa jAgaritveva nidrANa:aryAsa0 26 / nidrAtR tri. nidrAyamANa puM. ( nidrA + zatR / nidrA+yak zAnac) aMdhatuM, sUtuM. Page #430 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nidrANi- ninada] nidrANi strI. (NidANI, jai. prA.) vidyAhevI vizeSa. nidrAbhaGga puM. ( nidrAyAH bhaGgaH ) aMdhano laMga. nidrAlu tri. ( nidrA + Alu) aMdhAzI, jaDu aMdhavANuM, -nidAloH kamaThAkRterbhagavataH zvAsAnilAH pAtu vaHbhAgavatam / / zabdaratnamahodadhiH / nidrAlutA strI, nidrAlutva na. ( nidrAlorbhAvaH tal TAp-tva) aMdhArAzI pazu. nidrAvRkSa puM. ( nidrAyA vRkSa iva AzrayatvAt) aMdhAra, aMdhAraM. nidrAsaMjanana na. ( nidrAM saMjanayati, sam+jan+ Nic+lyu) zarIramAM rahesa IdhAtu. nidrita tri. (ni+drA + kta) aMdhesa, sUtesa.. nidhatta, nidhattana na ( Nidhatta, NihattaNa, jai. prA.) karmanuM gADha baMdhana. nidhana puM. na. (nidhIyate'tra, ni + dhA+kyu) nAza, bhara - mlecchanivahanidhane kalayasi karavAlam - gIta0 1 / kalpAnteSvapi na prayAti nidhanaM vidyAkhyamantardhanam - bhartR0 2 / 16 / unma lagnathI sahabhuM sthAna, janma nakSatrathI gaNatAM sAta, soLa, trevIsamuM nakSatra, pAMca ke sAta avayavavALA sAmavedano chello avayava. (tri. nivRttaM dhanaM yasya) haridra, dhanarahita. nidhanatA strI, nidhanatva na. ( nidhanasya bhAvaH taltva) bharApAsuM, haridrapazu aho ! nidhanatA sarvApadAmAspadam- mRccha0 1 | 14 | nidhanavat tri. (nidhana + astyarthe matup ) bharAvA. (na.) nidhana avayavavANuM sAma. nidhA strI. (nidhIyate dhAryate bandhanenA'nayA) pAzasabhUla, nidhAna, arpaza. nidhAna na., nidhAnaka tri. (nidhIyate'tra ni+dhA+ lyuT / nidhAnasya samIpe catu0 kaH) bhUvu, sthApayuM, sAdhAra - nidhAnaM dharmANAm gaGgA0 18 / khAzraya, sayasthAna, apraDAza, abhano-bhaMDAra- nidhAnagarbhAmiva sAgarAmbarAm- raghu0 3 / 9 / - vidyaiva lokasya paraM nidhAnam- (sAmIpye) jabhanAnI sabhIpano pradeza farman (9.) 21122, flaul, Hinj m3. nidhAya avya. (ni+dhA + lyap) bhUDIne, sthAyIne.. nidhi puM. (ni+dhA + AdhAre ki) vastuno khAdhAra, nalikA nAme eka sugaMdhI dravya, viSNu, paramezvara, samudra - kanyAM sukezIM nidhikanyakAsamAM mene 1237 tadAtmAnamanuttamaM ca - devIbhAga0 3 / 22 / 60 / bhNddaarkhajAno rAjA labdhvA nidhiM dadyAt / ve6, kuberanA navabhaMDAra jevA ke mahApadma, padma, zaMkha, bhaDu2, 42chy, bhuhuncha, huncha, nIsa khane yaryaste paikI koI. jaina siddhAMta pramANe nava nidhio te - naisa, pAMDuDa, piMgala, sarvaratna, mahApadma, aba, bhaDADAsa, bhAAva, zaMJas. (strI. Nihi, jai. prA.) nava divasano upavAsa. nidhigopa puM. (nidhiM vedaM RNabhUtapAThaM vA gopAyati, gup + aN) ve62kSa, anuSThAna. nidhinAtha puM., nidhipa puM. tri. nidhipati puM. tri., nidhIza tri. nidhIzvara puM. tri. (nidheH nAthaH / nidhiM pAti / pA+kaH / nidhInAM patiH / nidhInAmIzaH / nidhInAmIzvaraH tri.) Dubera, bhAnuM rakSA 42nAra, bhaMDAronA mAlika. nidhIyamAna tri. (ni+thA+yak + zAnac ) bhuAtuM sthApAtuM, anAmata mUkavA yogya. nidhuvana na. ( nitarAM dhuvanaM hastapAdAdikampanaM yatra) maithuna, - atizayamadhuripunidhuvanazIlam - gIta0 / surataDI- 'navanidhuvanalIlA kautukenAbhivIkSya' iti zizu0 / (na. nitarAM dhuvanam ) atyanta dhruvuvu, utsAha, khAnaM. nidheya tri. (ni+dhA + yat) bhUDavA yogya, sthApavA yogya nidheyA strI. (ni+thA+yat TAp) lakSmIhevI.. nidhyAna na. ( ni + dhyai + bhAve lyuT) bhevu, heja, harzana. nidhruva (puM.) te nAme kheDa RSi nidhruvi tri. ( nitarAM dhruvati dhru sthairyye+ki) atyanta sthiratAvALuM. nidhvAna puM. (ni+ dhvan + bhAve ghaJ) za76, avAra. ninaGkSu tri. ( naSTumicchuH, naz+san+u+num) nAza pAmavA cAhanAra, adazya banavA icchanAra. ninada, ninAda puM. (ni+nad + bhAve ap/puM. ni+ nad+ pakSe ghaJ) vA4, za76- ninado'mbhasi tasyA:raghu0 9 / 73 / - zRNvantu tUryaninAdAn kila vAdyamAnAn - devIbhAga0 3 / 22 / 37 / garbhanA avA-za76'jyAninAdamatha zRNvatI tayoH ' -raghu0 / - strIsahasraninAdazca saMjajJe rAjavezmani - rAmA0 2 / 34 / 19 / Page #431 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1238 ninayana na. ( ni+nad+nI+ lyuT ) niSpAhana, Daroha DArthamAM sAgyA rahevuM, sIyavu, chAMTa. ninarttazatru puM. ( ninarta zatrurasya) uddhavanI putra. ninarda puM. ( ni + na + bhAve ghaJ) vehanA zabhanaM uyyaaraaAlApa sAthe vedoccAra karavo. ninAdavat, ninAdin tri. (ninAda + matup / ninAda + astyarthe ini) zabdavANu, garbhanAvANuM. ninAhya puM. ( nIcaiH nAhyaH, ni+nah + karmaNi pRthvImAM aDu johavu, bhoTo ghaDI, mazidu. ninitsu puM. (ninditumicchuH nindi + san + u vede ni.) nindA karavA icchanAra. Nyat ) ninISat tri. (netumicchati, nI+san+zatR) 6 vA icchatuM, doravA icchatuM. ninISu tri. (netumicchuH nI+san+u) sevAnI IcchA ka2nA2, doravA icchanAra. nind (bhvA para. sa. seT - nindati ) niMdhA 42vI - nininda rUpaM hRdayena pArvatI - kumA0 5 / 1 / laMDa lagAuvu, tiraskAra karavo. nindaka tri. (nind + vuJ ) ninhA 42nAra. nindat tri. (nind + zatR) ninhatuM, nindA DaratuM -sA nindantI svAni bhAgyAni bAlA - zakuM0 5 / 30 / nindatala tri. ( nindaM nindArhaM talaM hastatalaM yasya) jeno hAtha nindavA yogya hoya te. nindya tri. (nindituM yogyaH) ninhA 42vA sAya, tiraskAra uravA sAya. zabdaratnamahodadhiH / nindana na, nindA strI. (nidi+bhAve lyuT / nidi bhAve+a+TAp) ninhavuM ninhA 42vI - vyAjastutirmukhe nindA - kAvya0 10 / guroryatra parIvAdo nindA vApi pravartate manu0 2 / 200 | nindArthavAda puM. ( nindArUpo'rthavAdaH) bhImAMsAzAstra prasiddha te nAmano eka arthavAda. nindAstuti strI. ( nindayA stutiH) ninhApUrvaH stuti -nindAstutibhyAM vAcyAbhyAM gamyatve stutinindayoHsA0 da0 / nindAdvArA stuti. nindita tri. ( nindA'sya jAtA itac ) nindeyuM, ghijhAresuM. - madhu pazyati mUDhAtmA prapAtaM naiva pazyati / karoti ninditaM karma narakAnna bibheti ca devIbhAga0 4 / 7 / 49 / nindu strI. (nindyate'prajastvenAsau, nind + karmaNi u) marI gayela chokarAvALI strI. [ninayana - nipAtana nipa puM. na. ( nitarAM pIyate'nena, ni+pA+karaNe ghaJarthe ka) uNeza, soTo, ghaDI. (puM. nIpa pRSo.) januM 13. nipakSati strI. (nicA pakSatiH) ghoDAnA malA paDaNAmAM rahela tera hADakAM paikI bIjuM hADakuM. nipaTha, nipATha puM. (ni+paTh + bhAve ap/ni+paTh pakSe+ ghaJ) pATha, lAvu te. nipaThita tri. (ni+paTh bhAve kta) pATha resuM, bhagesuM. nipaThitina tri. (nipaThitamanena kartari ini) bheo pATha karelo hoya te. nipatat tri. (ni+pat+zatR) paDatuM, nIce paDatuM, namatuM, nIce namatuM. nipatana na., nipAta puM. (ni+pat lyuT / ni+pat+bhAve ghaJ) paDavu, nIce paDavu, nIye ataraduM kva ca nizitanipAtA vajrasArA zarAste - zAkuntalam 1 | 10 | payodharotsedhanipAtacUrNitA - kumA0 5 / 24 / namavu, maraNa, mRtyu, vyAkaraNazAstra prasiddha niyama viruddha zabdonI siddhi 42vI te khaniyamita- 'prAgIzvarAnnipAtAH / ' 'cAdayo'sattve' vagere sUtra dukha. nipatita tri. (ni+pat kta) paDela, nIce paDela, nabhela. nipatya avya. (ni+pat + lyup) paDIne nabhIne, nIthe paDIne. - nipatyarohiNI (strI.) sAsa raMganI strI. nipatyA strI. (nipatatyasyAM ni+pat + AdhAre kyap ni.) thI ezI bhUmi, ahavavANI mIna. niparaNa na. ( niSiddhaM paraNaM prItiH, ni+pR prItau + bhAve lyuT ) prItino abhAva, atyanta prasanna thaj. nipalAza tri. (nipatitAni palAzAni yasya) nAM pAMdaDAM kharI paDyAM hoya tevuM jhADa. nipAka puM. ( niyamena pacanaM, ni+pac+ghaJ) atizaya pADa, rasoI, rAMdhavuM. nipAtana na. ( nipAtyate'nena, ni+pat + Nic + lyuT) pAuvu, nIye pAuvu, nIce utarAvayuM nIce khAzakaM, mAraNa, mArI nAkhavuM, vyAkaraNazAstra prasiddha niyama viruddha, zabdonI siddhi 42vI te- 'yallakSaNenAnutpannaM, tatsarvaM nipAtanAt siddham' mahAbhASyam, varNAgamo varNaviparyayazca dvau cAparau varNavikAranAzau / dhAtostadarthAtizayena yogastaducyate paJcavidhaM niruktaM ( nipAtanam ) prAJcaH / Page #432 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nipAtita-nibhUta ] nipAtita tri. (ni+pat + Nic + kta) pAusa, nIce pADela, mArI nAkhela, vyAkaraNa prasiddha niyama viruddha siddha kareluM-aniyamita. nipAtin tri. (ni+pat + Nic + Nini) nIthe pAunAra, mArI nAMkhanAra. nipAda tri. ( nikRSTo nyagbhUto vA pAdo yatra) nimna pradeza-nIcANavALo pradeza. nipAna na. ( nipIyate'smin ni+pA+AdhAre lyuT ) DUvA athavA vAva pAsenuM 4NAzaya- gAhantAM mahiSA nipAnasalilaM zRGgermuhustADitam - za0 2 / 6 / paranipAneSu na snAnamAcaret -viSNusaMhitAyAm 64 / 1 / havAo, jhuMDa vagere (na. ni+pA+karaNe lyuTa) dUdha hovAnuM pAtra, jADo, jAI vagere. (ni+pA+bhAve lyuTa) saMpUrNa pITha, pI. zabdaratnamahodadhiH / nipAnavat tri. (nipAna + matup masya vaH) DUvA pAse Dhorane pANI mATe banAvelo havADo, kuMDa vagerevALo pradeza. nipIDana na. ( ni + pID + lyuT ) atyaMta pIDavu, nIyova, khAliMgana, yojavu, chAjavu. nipIDanA strI. (ni+pID+yuc+TAp) pIDA, hu:ja. nipIDita tri. (ni+pID + kta) atyanta pIDela, duHkha hIdhesa, nIyovesa, leTesa, AliMgana aresa nipIDya avya. (ni+pID+lyap) atyanta pIDIne, nIthovIne, bheTIne. nipIta tri. (ni+pA+kta) atyanta pIdhe, saMpUrNa pIdhesuM. nipIyamAna tri. (ni+pA+yak + zAnac ) atyanta pIvA. nipuNa tri. (ni+puN+ka) pravIza, hoziyAra, DurANa kuzala vayasya ! nisarganipuNAH striyaH mAlavi0 3 / yatura, ahyuM, sUkSma, jArI- nipuNamanviSyannupalabdhavAndaza0 59 / - na te rUpaM vettuM sakalabhuvane ko'pi nipuNaH - devIbhAga0 1/51481 nipuNatA strI, nipuNatva na. ( nipuNasya bhAvaH tal TAp -tva) yaturArdha, uDApA, sUkSmatA jArIjyA. nipura puM. (nikRSTaM pUryyate, pR+karmaNi kvip) siMga, heDa, sUkSma zarIra. niphalA strI. (nivRttaM phalaM yasyAH ) jyotiSmatI mAlakAMkaNIno velo. niphAlana (na.) bhevuM, hejavaM. 1239 nibaddha tri. (ni+bandh + kta) jAMghela, 6 urela chAjamA rAjesa. nibandha na. ( nitarAM bandhaH bandhanaM yatra ) gAyana, gAna. (puM.) ni+bandha+ghaJ) amuddha Aje ApavAne ujUlela vastunuM anudhAna- bhUryA pitAmahopAttA nibandho dravyameva vA-yAjJa0 2 / 121 / baMdhana, jAMdha roDa saMgrahaantha, rodha-aTakAvavuM, pezAbano jemAM avarodha thAya tevo kheDa roga, nibaMdha nAbhe grantha-2yanA - ddhRtipratyakSarazleSamayaprabandhavinyAsavaidagdhyanidhinibandhaM cakre - vAsava0 / (puM. nibadhnAni koSTham ac) bIMjaDAnuM Au. nibandhana na. ( nibandhate'nenAtra vA ni+bandh + lyuT ) hetu, Arae, mahacha, bAMdha -AzAnibandhanaM jAtA jIvalokasya uttara0 3 / yastvamiva mAmakInasya manaso dvitIyaM nibandhanam mA0 3 / DA. nibandha, grantha, AdhAra bhUNa -pAyo vAkpratiSThAnibandhanAni dehinAM vyavahAratantrANi mA0 4 / vIjJAnA tAra jAMdhavAnI khUMTI, vADyaracanA, beDI sAMDaNa. (nibandha + bhAve lyuT ) baMdhana-bAMdhavaM te. nibandhanI strI. ( nibadhyate'nayA, ni+bandha+karaNe lyuT +GIp ) jAMghavAnuM sAdhana, jeDI, sAMDa. nibandhita tri. (nibandho'sya jAtaH, tArakA itac ) - jAMghela, rayesa. nibandhin, nibancha tri. (nibandha astyarthe Nini / nibarhaNa na. ( ni+barha + lyuT ) bhAravu, hAra arkhu, nAza ni+bandha+tRc) dhanAra, syanAra 42vo- yuddheSu caritaM yanme duSTadaityanibarhaNam-mArkaNDeya puM0 92 / 22 / nibiDa, nibiDiSa, nibirIsa tri. ( nitarAM biDati, biD+ka) 6Dha, majUta, ghaTTa nibha tri. (ni+bhA+ka) atyanta prAzatuM, sadRza, samAna, tulya, bha- candranibhAnanA- 'praphullatApicchanibhairabhISubhiH ' - zizu0 / udbuddhamugdhakanakAbjanibhaM vahati - mA0 140 1 prabuddhapuNDarIkAkSaM bAlAtapanibhAMzukam - raghu0 10 / 9 / nibhAlana naM. (ni+bhal + Nic + bhAve lyuT ) 6rzana, bhevu dekhate. nibhIma tri. ( nitarAM bhImaH) atyanta bhayaM42. nibhUta tri. (ni+bhU+kta) vItI gayesuM-tha gayelu, atyaMta bhaya pAmeluM, stabdha thayeluM. Page #433 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1240 shbdrtnmhoddhiH| [nibhUya-nimiSonmeSa nibhUya avya. (ni+bhU+ lyap) atyanta yana. nimita tri. (ni+mi+kta) me.sa.2jI. mASnibhUyapa puM. (nibhUyamatsyAdirUpeNAvatIrya pAti pA+ka) pahoLAIvALuM. vi. nimitta, nimittaka na. (ni+mid+kta/nimitta+kan) nibhRta tri. (ni+ma+kta) dhA255 738. vinIta- | tu, -nimittanaimittikayorayaM kramaH-za0 7 / 30 / 125 // anibhRtakareSu priyeSu-megha0 68 / - praNAmanibhRtA - kiM nimitto'yamAtaGkaH-za0 3 / yina, zakuna, 30 - nimittAni ca pazyAmi viparItAni kezava ! - kulavadhUriyam-mudrA0 1 / uNavAyesa, zikSita, nizcala, 9.514, unta, gupta, nirchana -nibhRtakuJjagRhaM gatayA bhaga0 1 / 30 / nimittano nizcaya, mAna, 1kSya - nizi rahasi nilIya vasantam-gIta0 2 / .DAnta nimittAdaparAddheSordhAnuSkasyevaM valgitam-zizu0 2 / 27 / 'madhukarAGganayA muhurunmadadhvanibhRtA nibhRtAkSaramujjage' yuMjana. - zizu0 / (avya) yupayA5, gupta zata. nimittakAraNa na. (nimittaM kAraNam) naiyAyibhite. me. 27. nima puM. (ni+mA+ka) jIdI, 2ii, bheja. nimittakRt puM. (nimittaM zakunaM karoti, kR+kvip nimagna tri. (nitarAM magnaH, ni+mas+kta) va.dA., tuk) 1132. (tri. nimittaM karoti kR+kvip tuk) mana, bhAsata, 12514- nimagnasya payorAzI, nimitta karanAra, cintAnimagna vagere. nimittajJa puM, nimittavid tri. (nimittaM jAnAti, nimajjat tri. (ni+masj+zatR) DUbatuM, mana thAM, jJA+ka/nimittaM zubhAzubhalakSaNaM vetti, vit+kvip) Asakta banatuM. nimitta. 18.2, nimajjathu puM., nimajjana na. (ni+masj+bhAve athuc/ | nimittatA strI., nimittatva na. (nimittasya bhAvaH tal ni+masj+lyuTa) uj, 2.va. thaj -talpe TAp-tva) nimitta5j, 24554Y. kAntAntaraiH sArdhaM manye 'haM dhiG namajjathum- nimittavadha puM. (nimittena krodhAdihetunA vadhaH) 05 bhaTTiH 5 / 20 / bhana. tha, - dRnimajjanamavaimi kAraNavazAt mArI nAkhavuM. sudhAyAm-naiSa0 5 / 94 / (na.) snAna. nimittamAtra na. (nimittameva mAtrac) // 25 // bhAtranimantraka tri. (ni+mantr+Nvul) nimantra 42nAra, nimittamAtreNa pANDavakrodhena bhavitavyam-veNI0 1|notrnaa2. nimittamAtraM bhava savyasAcin-bhaga0 11 / 33 / jo nimantraNa na. (ni+mantra+lyuTa) nimantra 2j, naidej. paNa kAraNa. nimantraNIya tri. (ni+mantra+anIyar) nimantra 42 // nimittin tri. (nimitta+astyarthe ini) nimittavANu, ___euiz, nautaravA dAya. eka prakArano vadha kata. nimantrayat tri. (ni+mantra+zatR) nimntr|| 2tuM, nimiSa puM. (ni+miS+ghaJ kuTAditvAt na guNaH) notaratuM. AMkha mIMcavI, AMkhano palakAro mAravo, AMkhanA nimantrita tri. (ni+mantra+kta) nimantra 738, notare. 582 // l stm- sajyaM ca cakre nimiSAntareNanimaya puM. (ni+mi+ac) mahasI-mo . 42vI. ta, mahA0 1 / 189 / 19 / 52mezva2- nimiSo'nimiSaH zragvI vAcaspatirudAradhIH -mahA0 1149 / 36 / .5 tano eka vastu ApI tenA badale bIjuM levuM te - zesa. pakvenAmasya nimayaM na prazaMsanti sAdhavaH nimiSat tri. (ni+miS+zatR) Hin mIyatuM, Minal mahA0 121787 / palakArA mAratuM. nimAtavya tri. (ni+mi+tavyac) 548 2vAyogya. nimiSita tri. (ni+miS+kta) mana bhAye, Himno nimAna na. (nimIyate'nena, mA+lyuTa) bhA5, bhUtya- 52. bhA3du. (na. ni+miS+kta) Hiri hiMmata -nimAnam mUlyam-siddhAM0 / karavI tathA ughADavI. nimi (pu.) hattAtreyano putra, 12vI . me. 2%81, nimiSonmeSa puM. dvi. (nimiSaH unmeSazca) wity, ghAu ikvAkuvaMzI eka rAjA. ane baMdha karavuM. Page #434 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nimilana - nimloci] zabdaratnamahodadhiH / 1241 nimilana, nimIlana na. ( nimIlatyanena, ni+mIl + lyuT ) | nimeSaruc puM. (nimeSeNa nimeSakAlaM vyApya rocate, ruc+kvip) Agiyo, palaMgiyu. mRtyu-maraNa, AMkhanA mIMcavA ughADavA rUpa vyApAra - nayananimIlanakhinnayA yayA te gIta0 4 / avAza, saravu-sa- (na. nimIlatyatra, ni+mIl + AdhAre lyuTa) pAMpA saMIyavI. nimIlA, nimIlikA strI. (ni+mIl + a+TAp / nimIlayati svarUpaM ni+mIl + Nic + Nvul-TApi itvam) khAM bhayavI te, khajanuM bhaTahu~, niMdrA, jAnu,542 - devI kAmayamAnasya cakre gajanimIlikArAjatara0 6 / 73 / nimIlita na. ( ni+maul + kta) Aja bhIyesa, nidrA pAbhela, bharA pAbhela, saMjheyAyesa. nimIlin tri. (ni+mal+ Nini) Aja bhayanAra, nidrA pAmanAra. nimIzvara (puM.) vainamatamAM gayesa utsarpizI aNamAM thayelA soLamA tIrthaMkara. nimUla tri. (nivRttaM mUlamasya) bhUNa rahita, bhUNa vagaranu. ( avya. nitarAM mUlam prA0 sa0) nIthe bhUja sAthenimUlakASaM kaSati / (na. ni+mUl+ka) prAza haravI, prAzana. nimeya tri. ( ni + mAG mAne + yat) halo- jahalo 42vA yogya nAhaM zatasahasreNa nimeyaH pArthivarSabha / / dIyatAM sadRzaM mUlyamamAtyaiH saha cintayamahA0 13 / 51 / 9 / (puM. ni+mAG + yat) bahasa rakho. nimeSa nimeSaka puM. (ni+miS+ghaJ / nimeSa svArthe ka) sAMjano ughAuvA bhagavAno vyApAra- akSipakSmaparikSepo nimeSaH parikIrtitaH- agnipu / papau nimeSAlasapakSmapaGktiH raghu0 2 / 19 / yAMpA saMDoyavI, khAMjanA pasadvArA bheTalo aNa- harati nimeSAt kAlaH sarvam- mohamudgare 4 / 52mezvara, vidvAsano abhAva, pataMgiyuM, je525- animeSeNa cakSuSA - raghu0 2 / 19 / nimeSakRt tri. (nimeSaM karoti, kR + kvip + tuk) januM udhAuvu-bhIyavuM DaranAra - ( strI. nimeSe nimeSamAtrakAle kRt sphuraNakAryaM yasyAH ) vI4jI. nimeSaNI strI. (nimiSatyanayA, ni+miS + karaNe lyuT GIp ) netramArgamAM rahesI bhAMjane bhIthavA ughAuvAmAM sahAyaka eka nADI -nasa. nimna tri. (ni+mnA+ka) nIyuM payazca nimnAbhimukhaM pratIpayet kumA0 5 / 5 / - cakitahariNI prekSaNA nimnanAbhiH megha0 82 / - nimnAdiva salilaM nivartate me tato hRdayam - zaM0 3 / 2 / gaMbhIra, nIyeno lAga - jalanibiDitavastravyaktanimnonnatAbhiH - mA0 4 / 10 / (7.) vRkSa vageremAM velAonA vIMTAvAthI thayelI nizAnI.. nimnaga tri. (nimnaM gacchati, gam +Da) nIye 4nA2. nimnagA strI. (nimnaM gacchati gam + Da+TAp) nahI'udadheriva nimnagAzateSvabhavannAsya vimAnanA kvacit' raghu0 / nimnatA strI, nimnatva na. ( nimnasya bhAvaH tal-tva) nayA nIyApa aMDA, gaMbhIratA. nimmonnata tri. (nimnaM ca unnataM ca ) nIyuM, ayuM. nimba, nimbaka puM. (nimbati svAsthyaM dadAti nimba+ac) lIMjaDAnuM Au, sIMjaDI- AmraM chitvA kuThAreNa nimbaM paricaret tu yaH / yazcainaM payasA siJcennaivAsyaM madhuro bhavet - rAmA0 / (na. nimbasya phalaM ac/nimba svArthe kan ) lIMjojI, bIMjAnuM - kalaGkI jAyate bilve tiryag yonizca nimbaketithitattve / nimbataru puM. (nimba iva tarurvRkSaH) bhaMdhAra vRkSa (puM. nimbakasaMjJakaH taruH) bIMjaDao.. nimbagulikA strI. (nimbasya gulikA) jojI. nimbuka na., nimbU strI, nimbUka puM. (nimbati siJcatIva rasena, nimba+bA. U pakSe hrasvaH + kan/ nimbUkasya phalaM aN) agahI sIMdhu - nimbUH strI nimbukaM klIbe nimbUkamapi kIrtitam - bhAvapra0 / (puM. nimbi secane bA. U bavayoraikyAt ma: / nimbU + svArthe ka ) / nimrakSaNa na. ( NimacchaNa, jai. prA.) vilopana ukhu, yojavu. nimloca puM., nimlocana na. ( ni+mluc+bhAve ghaJ/ ni+mluc+bhAve lyuT) asta thavu, sUryanuM sAthabha. nimlocanI strI. (ni+mluc + AdhAre lyuT + GIp ) bhyAM sUrya asta thAya che tyAM AvelI eka nagarI. nimloci (puM.) yahuvaMzamAM thayesa abhmAna rAmano putra. Page #435 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1242 niyata tri. (ni+yam + kta, nitarAM yatate, yat+ac vA) aMdhAyesa- puSpahAro varSamekaM tatraiva niyatAtmavAnbhavi. pu. / 6 thayela, niyama DaranAra, niyabhavANuM, nitya- anyathA siddhizUnyasya niyatA pUrvavartitAbhASApari0 16 / nirantara, saMyamI - indriyo vagerene vaMza 42nAra, anivArya (tri. ni+yama + karmaNi kta) bhero niyama resa che te pratijJAmAtmano rakSan satye ca niyamaH sadA mahA0 1 / 134 / 59 / niyatamAnasa tri. (niyataM mAnasaM yena) bhanane vaza zabdaratnamahodadhiH / 42nAra. niyatAtman tri. ( niyata AtmA yena ) AtmAne svAdhIna rAkhanAra. niyatApti strI. (niyatA nizcitA AptiH ) sAhityamAM nATyazAstra saMbaMdhI prasiddha cAlu karelA kAryanI eka avasthA. niyati strI. (niyamyate'nayA, ni+yam + karaNe ktin) bhAgya - AsAditasya tamasA niyaterniyogAdAkAGkSataH punarapakramaNena kAlam - zizu0 4 / 34 / haiva, nasIja, IzvarecchA, avidyA, saMyama, dharbhAyarA, manano nigraha. niyativAdika tri. (NiyativAdiya, jai. prA.) bhaviSya mAnanAra, bhAgyavAdI, puruSArtha akiMcitkara che ema anAra. niyatI strI. (ni+yam + ktic + vA GIS ) hurgA devI - smRtiH saMsmaraNAd devI niyatI ca niyAmatA- devIpu0 / niyantR tri. (ni+yam + tRc ) niyama 2nAra, humbha 522. (puM. niyacchati azvAdIn, ni+yam+tRc) 2tha DAMDanAra sArathi, paramezvara - 'sa niyantRdhvajarathaM vivyAdha nizitaiH zaraiH' - mahAbhAratam / niyantraNa na, niyantraNA strI. (ni+ yantr + lyuT / ni + yantra + yuc+TAp) niyama avo, nigraha 42voaniyantraNAyogo dAma tapasvijana:- zakuM0 1 / niyamabhAM rAnavApa - anekArthasya zabdasyaikArthaniyantraNam-sA0 da0 / vaza 42. niyantrita tri. (ni+yantri + kta) vaza Darelu, niyama resuM nizala resuM- Agacchet sarvathA so vai mama pArzve niyantritaH - devIbhAga0 2 / 6 / 52/ niyama, niyAma puM, niyamana na. (ni+yam+a/ ni+yam+ghaJ/ni+yam+ lyuT ) niyama- nAyamekAntato niyamaH - zArI0 / pratijJA, svIdvAra, nitya, TharAva, nizcaya, niyatraNA, yoganuM eka aMga, sarva niyAmaka [niyata-niyAmakatA paramezvara, bharyAchA, saMyama- zaucamijyA tapodAnaM svAdhyAyopasthanigrahaH / vratamaunopavAsaM ca snAnaM ca niyamA daza - atriH / vaza kuM, khaTAva, nigraha avo, vrata. (na.) vaza 42, niyamamAM rAja jAMdhaniyamanAdasatAM ca narAdhipaH - raghu0 9 / 6 / niyamaniSThA strI. ( niyamena niSThA) niyamAnusAra, DiyA. niyamavat tri. (niyama + matup ) niyabhavANuM, vratodyApana vagere dharbhAyarazavANu - "dazaite niyamAH proktA yogazAstravizAradaiH " - tantrasAre / niyamapatra na. ( niyamasya patram) pratijJApatra, azaranAbhuM. niyamazas (avya.) nizcayathI. niyamasevA strI. ( niyabhena sevA viSNoH ) khAso zuddha agiyArasathI AraMbhI kArtika mAsa sudhI viSNunI sevA.. niyamasthiti strI. (niyamena sthitiratra ) tapazcaryA. niyamita tri. (ni+yam + Nic + karmaNi kta) jAMdheyuM, vaza resuM, niyama resuM kiJcidbhrUbhaGgalIlAniyamitajaladhiM rAmamanveSayAmi mahAnATakam | "brahmA yena kulAlavanniyamito brahmANDabhANDodaro"-bhartR. / niyamya tri. (ni+yam +tya) niyamamAM rAjavAsAya nigraha karavA yogya, bAMdhavA yogya, aTakAvavA lAyaka. (ni+yam lyap) jAMdhIne, vaza harIne, roDIne. niyalla puM. (Nialla, jai. prA.) mahAdhiSThAya heva. niyayina puM. (nI + kvip niye nayanAya inaH prabhuH bA. niyava, niyAva puM. (ni+yu mizraNe + vede bA. aluksamAsaH) pahIMyAjvAne samartha ratha vagere. ap+ni+yu+ghaJ) mizra thavu, sejaleja thavu. niyAtana na ( nitarAM yAtyate, ni+yAti + lyuT ) nIye pA. (tri. nitarAM yAtanA yatra) bhayavANu, jIvANuM. niyAna na. ( niyamena yAnti gAvo'tra, yA + AdhAre lyuT ) goSTha, gAyono vADI. niyAmaka tri. (ni+yam+ Nic + Nvul) niyama 2nAratato'gni nAzayAmAsuH saMvartAgniniyAmakAH mahA0 3 / 271 / 34 / khAzA 42nAra, vaza 42nAra, jaMDana 42nAra. (puM. ni+yam + Nic + Nvul ) nAvi, khalAsI, vahANanA madhya staMbha upara besI dariyAno rasto jonAra. niyAmakatA strI, niyAmakatva na. ( niyAmakasya bhAvaH tal-tva) niyAmapazuM. Page #436 -------------------------------------------------------------------------- ________________ niyukta - nirakSa] niyukta tri. (ni+yuj + kta) nAbheva tvayA hRSIkeza ! hRdisthitena yathA niyakto'smi tathA karomi - Ahnikatatvam / adhir3ata-adhidvAra sopesa, yosa, prerela, AjJAmAM rahela, harakoI kAmamAM gUMthAyela. niyuJjAna tri. (ni+yuj + zAnac ) yo4nAra, nImanAra. niyut puM. (ni+yu + kvip + tuk) vAyuno ghoDI. (tri. ni+yu karmaNi kvip tuk) yoddhuM, bheDelu, prere, niyata, nitya, hamezanuM, ayabhanuM. niyuta na. ( niyUyate bahusaMkhyA prApyate'nena, ni+yu+kta) eka lAkha, dasa lAkhanI saMkhyA, daza hajAra karoDa athavA ayuta ekaM daza zataM caiva sahasramayutaM tathA lakSaM ca niyutaM caiva koTirarbudameva ca / vRndaH kharvo nikharvaM ca zaGkhapadmau ca sAgaraH / antyaM madhyaM parArddha ca dazavRddhyA yazottaram - purANam / niyutvat puM. (niyuto'zvAH santyasya matup masya vaH) vAyuniyutvatIya tri. (niyutvata idaM chaH ) vAyu bhenI heva hoya tevuM viSa vagere. niyutsA (strI.) bharatavaMzI prastAra rAbhanI patnI. niyuddha na ( ni+yudh + bhAve kta) jADuyuddha-bhalsayuddhaniyuddhakuzalAn mallAn devo mallapriyastadA"harivaMze 142 / 71 / niyudratha tri. (niyut niyojitaH niyato vA ratho yasya ) javA mATe joDelA rathavALuM. niyoktavya tri. (ni+yuj+tavyac) yo4vA yogya zabdaratnamahodadhiH / joDavA yogya, adhikAra soMpavA yogya. niyoktR tri. (ni+yuj+tRc) yo nAra, nImanAra, bheDanAra, adhikAra sauMpanAra. niyoga puM. tri. (ni+yuj+ghaJ kutvam) preraNA, pravRtti durAvavI, AjJA- AjJApayatu ko niyogo'nuSThI yatAmiti - zakuM 0 1 / nizcaya-AyIna apanI kheDa prathA mujaba je niHsaMtAna vidhavAne potAno diyara agara koI vadhu nikaTanA saMbaMdhI dvArA saMtAna utpanna karavAnI anumati hatI te mujaba niyogathI utpanna bALaka 'kSetra4' vAto- devarAd vA sapiNDAd vA striyA samyagniyuktayA / prajepsitAdhigantavyA saMtAnasya parikSaye - manu0 9 / 59 / bheDavu, yobhavu, adhikAra sauMpavo, niyama ardhanI hejareja DehaNa niyukta DAryabhAra - yaH sAvajJo mAdhava ! zrIniyoge mAlavi0 5 / 8 / - manoniyogakriyayotsukaM me raghu0 5 / 11 / 1243 niyogaprayojana na., niyogArtha puM. (niyogasya prayojanam/ niyogasyArthaH) nIbhelA amanuM prayozana, nIbhelA amanuM DAra.. niyogavidhi puM. ( niyogasya vidhiH) yo nAnI vidhi, adhikAra soMpavAnI kriyA. niyogin tri. ( niyogo'syAsti, niyoga + ini) 72 soI abhabhAM gUMthAyesu - kRSyadhyakSatvamutsRjya kRtyaM nAnyanniyoginAm - rAjata0 6 / 8 / bheunAra, yo nAra. niyogya tri. ( niyoktumarhati ni+yuj + arhArthe karttari Nyat) prabhu, svAbhI, yo nA DaravAmAM samartha- ete vayaM niyojyA niyojayatu niyogyaH pradyumnavijayanATake 5 aGke / niyojana na. (ni+yuj + lyuT ) yo4vu, preraNA 42vI, khAjJA 42vI, upadeza 42vo. niyojanIya niyojya tri. (ni+yuj + anIyar/ni+ yuja + zakyArthe Nyat na kutvam) yo4vA yogya, preraNA 42vI, khAjJA 42vA yogya noDa2- na niyojyAzca vaH ziSyA aniyoge mahAbhaye - mahA0 12 / 327 / 46 / sidhyanti karmasu mahatsvapi yanniyojyAH "zakuM0 7 / 4 / niyojita tri. (ni+yuj + kta) yobhela, preraNA rela, khAjJA rela, upadeza urela. niyoddhukAma tri. ( niyoddhuM kAmaH) jADuyuddha 92vA icchanAra, mallayuddha karavA icchanAra. niyoddha, niyodhaka tri. (ni+yudh+tRc+niM+yudh+ Nkula) jADuyuddha DaranAra, bhallayuddha 42nAra. (puM. niyuddhyate, ni+yudh + tRc) DUDI. nir avya. ( nR+kvip na dIrghaH) viyogathI, bhukta, thI rahita, vinA- kAmo kAmaniraGkuzaH - gIta0 7. / atyaya, Aheza, khojaMgavu, loga, nizcita, niSedhanirantarAsvantaravAtavRSTiSu kumA0 5 / 25 / arthomAM vaparAya che. niraMza puM. (nirgatoM'zAt) sUryathI bhogavAtI rAzinI prathama rAzino trIsamo bhAga, sUryano bIjI rAzimAM saMbhA divasa. (tri. nargato'zo yasya) bhAga rahita. niraMzaka tri. (nirgatoM'zo yasya kap) bhAga rahita, bhAga vinAnuM. nirakSa tri. (nirgataH akSastadunnatiryasmAt) akSAMza vinAnuM. Page #437 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1244 shbdrtnmhoddhiH| [nirakSa-nirapalApa nirakSa, nirakSadeza puM. (nirgato'zo yasmAt nirakSazcAsau | niratyaya tri. (nirgato'tyayo yasya) vinAza 2hita, dezazca) kSoti. zUnya deza-yA tribhAna tathA mAvinA, niSi, ni252||dhii- "niratyayaM sAma na hinamAna. saraj Doya tevo praza- nirakSadezAt dAnavarjitam'-kirA0 / (avya.) vinAzanI amAva. kSitiSoDazAMze bhavedavantI gaNitena yasmAt- niradhva tri. (niSkAnto'dhvanaH ac samA0) bhAbhAthI siddhAntaziromaNI golAdhyAye 15 / nAgela, mAsa mINA gaye... nirakSara tri. (nirnAsti akSaro yasya) bhUja, .na. 2lita. niranukroza tri. (nirnAsti anukrozo yasya) niyA, niragni puM. (nirgato'gnistatsAdhyaM karma yasmAt) zrauta. ___ghAta.DI. hayavANu. (puM.) niSThu25. niyatA. smArta-agnisAdhya karmathI rahita brAhmaNa. niranuga tri. (nirnAsti anugo yasya) me'j, nA52 vinAnu. niraGkuza puM. (nirnAsti aGkuzo yasya) mahonmatta thA- | niranunAsika tri. (nirgatamanunAsikaM anunAsikatvaM yasya) niraGkuza iva dvipaH-bhAga0 / 4 zata- niraGakuzAH anunAsika akSara rahita, ananunAsika. kavayaH-siddhA0 (tri. nirnAsti aGkuza iva pratibandhako niranuyojyAnuyoga (.) gautama , nigrasthAnayasya) pratibaMdha 2Dita, anivArya, ddhata. "anigrahasthAne nigrahasthAnAbhiyoga iti"gau0 5 / 2 / 22 / niraGga tri. (nirgatamaGgaM yasya) 0 vinAnu, zarI2 nirantara, nirantarAla tri. (nirnAsti antaraM yasmin vinAnu (na.) te nAme me 354.2. yasmAdvA/nirgataH antarAlo yasmAt) mezanu, nityaniragula tri. (nirgatamaGgulibhyaH ac samA0) sajjanayoH stanayoriva nirantaraM saGgataM bhavati-AryAsa0 - AMgaLIomAMthI nIkaLI gayeluM. AMgaLIothI bahAra. 438 / avicchinna- mUDhe ! nirantarapayodharayA mayaivanirajina na. (nirgatamajinAt) mAna-bhRzayamayI maccha0 5 / 15 / - hRdayaM nirntrbhtktthinstnnIkaLI gayela, mRgacamadithI bahAra. maNDalAvaraNamapyabhindan -zizu0 9 / 66 / A3, niraJchana (na.) RuciviliyAbhyAsa2044' nAme pustanA aparidhAna, aMtara vagaranuM, bhAMgeluM nahi te, gADha, prathama chaTThA bhAgamAM karavA yogya eka lakSaNa. jayojIya. (avya.). meza, saha- kAntairidaM mama niraJjana tri. (nirgatamaJjanaM kajjalaM tadiva samalamajJAnaM nirantaramaGgamaGga:-veNI0 3 / 27 / atathya, Aisj vA yasmAt) nihaSa, nirde5- sa kathaM vadhyate brahman! vagere artha batAvanAra avyaya. nirvikAro niraJjanaH ? - devIbhAga0 1118 // 36 / - | nirantarAbhyAsa puM. (nirantarazcAsau abhyAsazca) nitya. "tadA vidvAn puNyapApe vidhUya niraJjanaM paramaM / svAdhyAya, zanI abhyAsa. sAmyamupaiti"-maNDukopaniSad / (na. nirgatamaJjanaM niranvaya tri. (nAsti anvayaH sambandho yatra) saMbaMdha yasmAt) is bagarakheM netra, (puM.) 52mAtmA ziva- vagaranuM, asaMbaddha, vaMza vagaranuM, paraMparA vagaranuM, krama kAnerI pUjyapAdazca nityanAtho niraJjana:- vAnu- "kA tvamekAkinI bhIru ! niranvayajane haThayogapradI0 7 / mana zUnya-zanivANu, 50deg48. vinAnu, | vane"-bhaTTi / (na..) svAbhInI-zenA. 244i netra. 12vI. yo... niraJjanA strI. (nirnAsti aJjanamiva andhakAro yatra | narapa tri. (nirgatAH ApaH yasmAt) 5.50. varanu, ___TAp) pUnama tithi. ni . nirata tri. (ni+rama+kta) atyanta bhAsata, tatpara | narapatrapa tri. (nirgatA apatrapA lajjA yasya) 2ma, SaTkarmanirato vipraH zrotriyo nAma dharmavit / | na.4deg4- tato hasan sa bhagavAnasurairnirapatrapaHvyavahAratattve / bhaag03|20|24|| nirati strI. (ni+ram+ktin) atyanta mAsahita, niraparAdha tri. (nirgataH aparAdho yasya) a52|5.2lit, - matizaya prIti, manuti, masti. lingune||2. niratizaya puM. (nirgato'tizayo yasmAt nitarAmatizayo | niraparAdhatA strI., niraparAdhatva na. (niraparAdhasya bhAvaH vA) atyanta zatizaya, 52bhezvara, potAnA 2di. tala - tva) a5255. 2Dita5. atizaya hita. (tri. nirgato'tizayo yasmAt) sauthI. nirapalApa tri. (nirnAsti apalApo yasya) asal caDhiyAtuM, jenI apekSAe koIpaNa atizaya na hoya te. | rahita, gupta vAtane manamAM na rAkhanAra. Page #438 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirapacaya - niravasita] zabdaratnamahodadhiH / 1245 nirapacaya tri. (nirnAsti apacayo yasya) hAni rahita / nirartha, nirarthaka tri. (nirgato artho yasmAt kap ca ) nirapavartta (puM.) pAchu na irkhu te, chaDhalA 4. nirapAya tri. (niSkrAntaH apAyAt) vinAza rahita, 'vighna rahita. arthazUnya, nirartha, isa vinAnuM, jhegaTa, vyarthayasminnavidyAracitaM nirarthakaM pazyanti nAnAtvamapi pratItam - bhAga 0 4 / 16 / 99 / bhatavaja vagaranuM. nirarthaka (na.) kheDa prahArano avyaghoSa- nirarthakaM tu hItyAdi pUraNaikaprayojanam - candrA0 2 / 6 / gautame DaDela kheDa nigrahasthAna- "varNakramanirdezavannirarthakam / " nirarthakatA strI, nirarthakatva na, nirarthatA strI. ( nirarthakasya bhAvaH tal-tva TAp) arthazUnyatA, niSNatA, vyarthatA. nirapekSa tri. (nirgatA apekSA yasya) 26242, khAzA rahita, niHspRha, khazasya viSayavANuM, niHsvArtha-svArtha vagaranuM, apekSA vagaranuM - nyAyanirNItasAratvAnnirapekSamivAgame - kirA0 11 / 39 / - abhidhAtuM pade'nyasmin nirapekSaravA zrutiH - malamAsatattve / - kalatranirapekSaizca ceSTitairasya dAruNaiH rAmA0 6 / 99 / 42 / nirabhimAna tri. (nirnAsti abhimAno yasya) abhimAna raDita, garva vagaranuM. nirabhibhava tri. (nirnAsti abhibhavo yasya) parAbhya vinAno, apamAna na haravA yogya na jAya teMdu. nirabhilASa tri. (nirgata abhilASaH yasmAt) DoI vastunI abhilASA vagarano, uhAsIna- svasukhanirabhilASaH khidyase lokahetoH - zakuM0 5 / 5 / nirabhra tri. (nirgatAni abhrANi yasmAt) vAhaNa vinAnuM, bhegha rahita. niramaNa na. ( niyataM ramaNam) atyanta anurAga, ghazo 4 prema (na. niyataM ramatyasmin ni +ram + AdhAre lyuTa) premano AdhAra. niramarSa tri. (nirnAsti amarSo yasya) DIgha vinAnuM, zAnta prakRtivALuM. niramitra (puM.) pAMDava nahusano kheDa putra, bRhadrathanA vaMzano kheDa rAma (tri. nirnAsti amitraH yasya ) zatru rahita, zatru vinAnuM. niraya puM. (nikRSTo'yo gamanaM yatra) 24- kathaM ca zaktAste dAtuM nirayAsthAH phalaM punaH - harivaMze 16 / 16 / nirayanagaradvAramudghATayantam- bhartR0 1 / 63 / nirayaNa na. ( nir + ay +karaNe lyuT ) nIDajavAnI upAya. (na. nir+ay gatau + bhAve lyuT ) nIDajavuM nirayAvalikA strI. (NirayAvaliyA, jai. prA.) jainAgamazAstra, naraka, narakanA jIvone pIDA karanAra devonI jAti. nirayopaga tri. (nirayamupagacchati DaH) na2hi hurgatibhAM i2nAra. nirargala tri. (nirnAsti argalamiva pratibandhako yatra ) pratibaMdha rahita, svataMtra, nijadhi.. nirava na. ( ni + ru+ap) gupayupa, zAnta, avAna vinAnuMniravakAza tri. (nirgato'vakAzo yasya) vAza vagaranuM. niravagraha tri. (nirgato'vagrahaH pratibandho vRSTipratibandha niyamanaM vA yasmAt) svataMtra, sva2chan- durdamaH kAmacArI ca sa kezI niravagrahaH -harivaMze 80 19 / bIjAnI icchAne AdhIna na thanA2, varasAdanA khaTAva vagaranuM-varasAhavANuM- nIlastathAGgalubdhazca zobhano niravagrahaH - mahA0 13 / 17 182 / niravadya tri. (nirgataM avadyaM doSaH ajJAnaM rAgadveSAdivAM) nirdoSa, utkRSTa, ajJAna rahita, rAga-dveSa choSa sahi rahita - hRdya niravadyarUpo bhUpo vabhUva daza0 1 / (puM. nirnAsti avadyaM rAgadveSAdiryasya) paramAtmA. niravadyatA strI, niravadyatva na. ( niravadyasya bhAvaH tal TAp-tva) nirdoSapazu utkRSTapazuM ajJAna rahitapaNuM, rAga-dveSAdi rahitapaNuM. niraara tri. (nirgato'vayavo yasya) avayava rahita, vibhAga rahita (na. nirna santi avayavAH yasya ) parabrahma paramAtmA. niravalamba tri. (nirnAsti avalambo yasya) TeDA vinAnuM, AdhAra rahita. niravadhi tri. (nirnAsti avadhiH yasya) 36 vinAnuM, ghANuM. niravazeSa tri. (nirgataH avazeSo yasya) avazeSa zUnya, samagra, saMpUrNa. niravazeSatas avya. (niravazeSa + tasil ) samagrathI, saMpUrNathI, saMpUrNa rIte. niravasAda tri. (nirgataH avasAdo yasya ) (hAvA, utsAhavALuM. niravasita tri. (nir+ava+so+kta) bher3o lona kareluM pAtra saMskArathI paNa zuddha na thaI zake te-pAtra bahiSkRta caMDALa vagere. Page #439 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1246 zabdaratnamahodadhiH / [niravastAra-nirAkroza niravastAra tri. (nirgataH avastAraH yasmAt) DhAMDA | nirahaGkAra, niraham tri. (nirgato'haMkAro yasya / nirgatanahi te, udhADu, jussu. niravahAnikA strI. (nir + ava +han + Nvul) bheTa, gar3ha, vAu, vADo. niravinda (puM.) parvata35 kheDa tIrtha. nirazana avya. (azanasyAbhAvaH) lo4nano abhAva. (tri. nirgataM azanaM bhojanAdikaM yasya) bho4na vagaranu, upavAsI.. niraSTa puM. (nirgatAni aSTau vayovyaJjanAni yasmAt DaT samA0 ) yovIsa varSanI ubharano ghoDo. (tri. nir + akSa+ kta) nirArA rela, tiraskAra, dUra urela. nirasa tri. (nivRtto raso yasmAt) rasahIna, rasa vinAnuM, suDAI gayesa. (puM. nivRtto raso yasmAt ) sUDApazu, arui nirasana na. ( nirasyate kSipyate, nir + as + lyuT ) khaTAva, hUra - sa piturvikriyAM dRSTvA rAjyAnnirasanaM ca tat-mahA0 14 |4 | 10 | zAnta rkhu, DAMDI aDhavu dezapAra Davu, bhArI nAMjavu, tirasAra, khaMDana Dara, thUDavu, thaMDI DADhavu, jheMDavu, ghATI hevu. nirasA strI. (nivRttaH rasaH yasyAH ) kheDa bhatanuM ghAsa. nirasta tri. (nir + as + kta) khaTAvela, hUra 425, zUnya, haDDu urela, tarachoDela, thaMDI jahAra DaDhela bhoDalesa, jheMDela, jaMuna Durela, dezapAra uresa- yatra vidvajjano nAsti zlAghyastatrAlpadhIrapi / nirastapAdape deze eraNDo'pi drumAyate - hito0 1 / 48 / kaulInabhItena gRhAnnirastA - raghu0 14 / 84 / bhArekha, choDela, tirasDArela. (puM. nir + as + kta) chouddhuM e (na. nir + as + kta) utAvajathI josavu, thaMDa, khaTAva, jheMDa, una . nirastavat tri. (nirasta + matup ) tiraskAra pAbhela, maMDita thayesa.. nirastaviSaya tri. (nirastAH viSayA yena ) saMsAranA sarva viSayono tyAga karanAra, nirastasAmyAtizaya tri. (nirastau sAmyAtizayau yasya) tulanA vagaranuM. nirastra tri. (nirnAsti astraM yasya) hathiyAra rahita, khAlI hAthavALuM. nirasthi na ( nirgatamasthi yasmAt) premAMthI DAuDa DADhI nANyAM hoya tevuM bhAMsa (tri. nirgatamasthi yasmAt ) hADakAM vagaranuM. mahamiti buddhiryasya) abhimAna vagaranuM, nirabhimAna. nirahUna puM. (nirgatamahnaH Tac samA0 ahnAdezazca ) nIjI gayeso chivasa, vIteso chahADI. (tri. niSkrAnto ahnaH Tac) hivasathI nIDajI gayesa. nirAka puM. (nir + ak vakragatau + bhAve ghaJ) pA4, rasoI, parasevo. (puM. nir+ak +karmaNi ghaJ) duSTa bhanuM i. nirAkaraNa na., nirAkRti, nirAkriyA strI. (nir+A + kR + lyuT / tri. nirgatA AkRtiryasya / nir + A +kR+za+TAp) (2DAvavuM tiraskAra, hUra Dara, khaMDana karavuM, hAMkI kADhavuM, uThAvavuM, pheMkavuM. (tri.) AkAra vinAnuM, avayava rahita, paramAtmA (puM.) jeNe paMcayajJano tyAga karyo che evo brAhmaNa, deva tathA brAhmaNano tiraskAra ka2nA2, rohita manuno putra. nirAkariSNu, nirAkartR tri. (nir + A + kR + iSNuc + nir A+kR+tRc) 28TAvanAra, tiraskAra DaranAra, nirA 242nAra - nirAkariSNurvartiSNurdhiSNuH parito raNam - bhaTTi0 5 / 1 / 26 42nAra, jaMuna 42nAra, avanAra, DAMDI DADhanAra, jheMDI henAra. nirAkariSNutA strI, nirAkariSNutva na. ( nirAkariSNoH bhAvaH tal-tva) 24vavApazu, tiraskAra 42vAyacaM. nirAkAGkSa tri. (nirgatA AkAGkSA yasya) khAMkSA rahita, niHspRha. nirAkAra tri. (nirgata AkAro svarUpaM yasya ) avayavahIna, khADAra vagaranuM- tejaHsvarUpo bhagavAn nirAkAro nirAzrayaH / nirlipto nirguNaH sAkSI svAtmArAmaH parAt paraH - brahmavaivarte / Doja vinAnuM, ghaTa vinAnuM (puM. nirgata AkAro dehAdiryasmAt) paramAtmA, khADAza. (tri. nirgata AkAro AhvAnaM yasya) nahi josAvesuM, ADvAn vagaranuM. nirAkula puM. ( nitarAmAkulaH) atyanta khaDuNa-vyADuna, vyApta, khADuNa-vyADuna nahi te alikulasaMkulakusumasamUhanirAkulabakulakalApe - gIta0 1 / "supAtranikSepanirAkulAtmanA " - zizu0 / nirAkRtAnyottaratva (na.) vAzIno se guza. nirAkRtin tri. (nirAkRtamanena iSTA0 ini) DAvanAra, tiraskAra karanAra, hAMkI kADhanAra, khaMDana ka2nA2. nirAkroza tri. (nirgata Akrozo yasmAt ) nirdoSa, aniMdya, ghoSAropa rahita, gAlI pradhAna rahita. Page #440 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirAgas- nirAzrava] nirAgas tri. (nirgataM AgaH yasya) niraparAdhI.. nirAcAra tri. (nirgataH AcAro yasya) khAyAra-dharmabhraSTa, AcAra rahita. nirADambara tri. (nirgataH ADambaro yasya) joTA khAuMjara vagaranuM, DhoMga rahita. nirAtaGka tri. (nirgatA AtaGkA yasya yasmAd vA) nirbhaya, nIrogI. (puM. nirgatA AtaGkA yasmAdyasya vA) ziva.. nirAtapa tri. nirgata Atapo yasmAt) tApa rahita, tApa vagaranuM. nirAtapA strI. (nirgata Atapo yasyAH) rAtri. nirAdiSTa tri. (nir+A+diz + kta) hIdhe, khAyeyuM arpaNa kareluM, ApIne vALI dIdhela. nirAdeza puM. (nir + A + diz+ghaJ) hevuM, khApavu, ApI vALI devuM. nirAdhAra tri. (nirna vidyate AdhAro yasya) khAzraya vinAnuM - nirAdhAro hA rodimi kathaya keSAmiha puraHgaGgA0 4 / 39 / nirAdhi tri. (nirnAsti AdhiH yasya) yintA vagaranuM, mAnasika kaSTa vinAnuM. nirAnanda tri. (nirgata Anando yasya) AnaMha vagaranuM, duHkhI. nirApad tri. (nirgatA Apad yasya) Apatti-duHkha vagaranuM. nirAbAdha tri. (nirgatA AbAdhA yasya) pIDA - duHkha vagaranuM, pratibaMdha rahita, khaDAyata vagaranuM, asjalita. (puM. nirgatA AbAdhA yasmAt) te nAbhe kheDa pakSAbhAsa - aprasiddhaM nirAbAdhaM nirarthaM niSprayojanam asAdhyaM vA viruddhaM vA pakSAbhAsaM vivarjayet / ' nirAmaya tri. (nirgata Amayo vyAdhiryasmAt) nIrogI. - idaM nagaramabhyAse ramaNIyaM nirAmayam - suzrute / (puM. nirgata Amayo yasmAt) bhaMgalI jaharo, Du2. nirAmagandha tri. ( NirAmagandha, jai. prA. ) ghoSarahita, zuddha cAritravALuM. nirAmayI strI. (nirAmaya + striyAM GIp ) naMgalI jaDarI, zabdaratnamahodadhiH / lUMDalA. nimAlu puM. ( nitarAM ramate'tra, ni+ram + Alu dIrghazca) DohanuM Au. 1247 nirAmiSa tri. (nirgatamAmiSaM abhilASo mAMsAdyAmiSaM vA yasmAt) solarahita, abhilASa vagaranuM, mAMsarahita atra vagere. nirAya tri. (nirgata Ayo yasya) bhAva vagaranuM, ardha jAtanI pedAza vagaranuM. nirAyata tri. (nir+A+yam + kta) sAMDaDu, saMjA vagaranuM, saMDuyita, vizANa nahi te. nirAyavyayavat tri. (nir Aya + vyaya + matup ) aavrddjAvaka vagaranuM. nirAyAsa tri. (nirgataH AyAso yasmAt) parizrama rahita, jemAM kaMI paNa mahenata na paDe te. nirAyudha tri. (nirgata Ayudho yasya) hathiyAra vagaranuM. nirAlaka puM. strI. (nir + al + Nvul) samudramAM thanAra eka mAchaluM. nirAlamba tri. (nirgataH Alambo'valambanaM yasya) AdhAra vagaranuM - eko devo nirAlamba ekAvasthA manonmanIhaThayogapradIpikAyAm 3 / 54 / Azraya rahita * ' nirAlambo lambodarajanaMni ! kaM yAmi zaraNam' -jagannAthaH (na.) 52brahma, te nAmanuM kheDa upaniSa6. nirAlambA strI. (nirgata Alambo'valambanaM yasyAH TAp ) jaTAmAMsI nAme vanaspati. nirAloka tri. (nirgata Aloka udghoto dRSTirvA yasmAt) prAza rahita dRSTi rahita, avasorDana rahita. nirAza tri. (nirgatA AzA yasya) AzA vagaranuM nirAzAH pitaro yAnti zApaM dattvA sudAruNamtithitattve / na khAzA bhaMga thayela che te.. nirAzatA strI, nirAzatva na. ( nirAzasya bhAvaH taltva) nirAzapazuM, AzA rahitapa. nirAziS tri. (nirgatA AzIrAzaMsanaM yasya) AzA rahita, - jagaccharaNyasya nirAziSaH sataH kumA0 5 / 76 / AzIvadi rahita, saMpUrNa daDha vairAgya thavAthI tRSNA vagaranuM. nirAzraya tri. (nirgataH Azraya AdhAro'balambanaM vA yasya) Azraya rahita, AdhAra rahita, AsaMjana rahita, paramAtmAnA darzanathI zarI2-indriya vagerenA abhimAnathI rahita. nirAzrava tri. (NirAsava, jai. prA.) arbha baMdhananAM dvAraezo rahita. Page #441 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1248 nirAsa puM., nirAsaka (nir + as + bhAve ghaJ / nirAsa svArthe ka) nirAkaraNa dukha jaTAva (tri. nir + A + as + ac ) tiraskAra 42nAra, jaMuna DaranAra, hUra DaranAra, iMDanAra, DAMDI aDhanAra. nirAsana naM. (nir + as+ Nic + lyuT ) vadha, bhAraza nirA2za, jaMuna, pratyAkhyAna, thaMDavu. (tri. nirgataM AsanaM yasmAt ) Asana vagaranuM. nirAsvAda tri. (nirgata AsvAdo yasmAt ) jhIjhuM, mAM kaMI svAda na hoya te. nirAspada tri. (nirgataM AspadaM yasya yasmAdvA) sthAna vagaranuM, jeyena, bhAga vagaranuM, ghara vagaranuM. nirAhAra na. ( nirgata AhAro yasya) AhAra karyA vagaranuM upavAsI, loThana sIdhA vagaranuM - nirAhArAzca ye jIvAH pApe dharme ratAzca ye AhnikAcAre / ( puM. nivRtta AhAra :) choDeTo khAhAra, lobhanano abhAva-upavAsa - pazcAttApo nirAhAraH sarve'mI zuddhihetavaH / (avya.) AhArano abhAva. niraGga puM. (nirnAsti aGgaM yasya) amadeva ( tri.) aMga vagaranuM. zabdaratnamahodadhiH / [nirAsa - nirudakAdi | nirIha tri. (nirgatA IhA ceSTA yasya) yeSTA rahita, niHspRha, 62chA vinAnuM. (puM. nirgatA IhA yasmAt) viSNu. nirIhA strI. (nirvRtA IhA ) yeSTA virodhI vyApAra. nirIhatA strI, nirIhatva na. ( nirIhasya bhAvaH tal niriGgiNI strI. (nirnibhRtaM janaM iGgati prApnoti, nir + iGga + Nini + GIp ) pa.uho, tha.. nirindriya tri. (nirgatAni indriyANi yasya ) rahita, indriya zUnya -unmattajaDamUkAzca kecinnirindriyAH - manu0 9 / 201 / nirindhana na. ( nirna santi indhanAni yasmin) janatA 'driya ye ca vagaranuM. niriSTaka puM. ( kutsito niriSTaH) irI prayoga lAyaka nahi te. ravA / nirIkSaNa na., nirIkSA strI. (nir + IkS + bhAve + lyuT / a+TAp vA) bhevuM, hejjavaM -vAspagrahAt sUryanirIkSaNAcca netre vikArAn janayanti doSAn - mAdhavakaraH nirIti, nirItika tri. (nirgatA itiyatra / nirIti + svArthe kap) ativRSTi vagere pIDAjothI rahita. 'nirAtaGkA nirItayaH' raghu0 / azubharahita, Apatti rahita kalyANakArI. nirIzvara tri., nirIzvaravAda (nistyakta Izvaro yena / nirIzvaraH vAdaH ) nAsti (puM. nistyakta Izvaro yatra) mAM Izvara nathI jevo vAha. nirISa na. ( nirgatA ISA yasmAt) januM jhAla. TAp-tva) yeSTAraDitapaNuM niHspRhapa nirukta na. (nirnizcayena uktam, nir + vac + bhAve kta) vyutpatti-akSaranuM spaSTa 2vuM -varNAgamo varNaviparyayazca dvau cApa varNavikAranAzau / dhAtostadarthAtizayena yogastaducyate paJcavidhaM niruktam / yA vagerekhe racelo eka grantha - jemAM padonA avayavArtha nirvacananuM pratipAdana resa che- zikSA kalpo vyAkaraNaM niruktaM jyotiSaM tathA / chandazceti SaDaGgAni vedAnAM vaidikA viduH - zabdaratnAvalI / ( tri. nir + vac + bhAve kta) uDe, preraNAthI he, vaevisuM. niruktakAra, niruktakRt puM. (niruktaM granthaM karoti, kR+aN/kR+kvip tuk ) yAs bhuni, zAsyUi nAmano bhuni. niruktaja puM. (niruktaH asyAM putramutpAdayetyuktaH tasmAjjAyate, jan+Da) kSetra putra. nirukti (nir+vac + ktin) nirvayana, vyutpatti-pahI toDI artha karavo te. te nAme eka alaMkAraniruktiryogto nAmnAmanyArthatvaprakalpanam / izai zcaritairjAne satyaM doSAkaro bhavAn candrA0 5 168 / nirucyamAna tri. (nir + vac + yak + zAnac) josAtu, vAtuM, uccArAtuM. nirucchvAsa tri. (nirgata ucchvAso yasya) zvAsa rahita, jeno zvAsa nIkaLI gayo hoya te. niruttara tri. (nirgataH uttaro yasmAt ) uttararahita, bhene mATe koI uttara nathI te. nirutthAyin tri. (NiruThThAi, je. prA.) nahi nAra, nizcita besanAra. nirutsAha tri. (nirgataH utsAho yasya) utsAha vagaranuM, khaNasu, DAyara. (tri. nitarAmutsukaH) atyanta utsuGa, atyanta ut/hAvA. (tri. nirgatamutsukamutsukatA yasya) vagaranuM, utsAha vagaranuM. (puM.) raivata manuno eka putra. nirudakAdi (puM.) pAzinIya vyADara prasiddha zabdhagarA - nirudaka, nirupala, nirmakSika, nirmazaka, niSkAlika, nirvRSa, dustarIpa, nistarIpa, nirajina, udajina, upAjina iti / Page #442 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirudara-nirUpayat] nirudara tri. (nirnAsti udaraM yasya, Nirudara, jai. prA. ) nAnA peTavALuM. niruddha tri. (ni+rudh + karmaNi) 3ghAyeyuM, roDAyesuM, Dehare, khaTAvesuM mayA niruddhaH pApAtmA patito'haM mRdhe punaH devIbhAga0 3 / 29 / 15 / niruddhaprakaSa, niruddhaprakaza (puM.) 'suzruta' mAM DelI bhUtrasthAnano kheDa nAno roga - niruddhapraka (kA) ze nADIM lauhImubhayatomukhIm bhAvapra0 / nirudrAva ( tri.) jayala, avinAzI. nirudvigna tri. ( nitarAmudvignaH ) atyanta udvegavAnuM. (tri. nir + ut + dvij + kta) udvega rahita, uMTAjesa na hoya te. (tri. nirmAsti udvego yasya) nizcita kaMTALela nahi te, kheda pAmela nahi te. nirudyoga tri. (nirna vidyate udyogo yasya) jehAra, udyama vagaranuM - niHsattvA lolupA rAjan ! nirudyogA zabdaratnamahodadhiH / gatatrapAH bhAga0 8 / 8 / 29 / nirundhat, nirundhAna tri. (ni+rudh + zatR-zAnac) roDAtuM khaTAvA, haratu, 3dhatuM, gheratuM, hAnidvAra, chInavI letuM. nirupadrava tri. (nirgata upadravo yasmAt) upadrava vagaranuM, chuHma-pIDA rahita- jAyante sarvazasyAni subhikSaM nirupadravam-jyotistattvam / nirupakrama tri. (nirnAsti upakramo yasya) AraMbha vinAnuM, za3khAta vagaranuM. nirupapatti tri. (nirnAsti upapattiH yasya) hetu vagaranuM, siddhi vagaranuM, upAya vagaranuM. nirupapada tri. (nirgataM upapadaM yasmAt ) khojajAe vagaranuM, upaya vagaranuM. nirupaplava tri. (nirgataH upaplavo yasmAt) duH- pIDA vagaranuM - nirupaplavAni naH karmANi saMvRtAni - zakuM0 3 | nirupama tri. (nirgatA upamA sAdRzyaM yasmAt ) upamA rahita, bhene upamA na khAyI zAya tevuM- gauDaM rASTramanuttamaM nirupamA tatrApi rADhApurI - prabodhacandrodaye / nirupasarga tri. (nirgataH upasargo yasmAt ) upasarga vagaranuM, zubhAzubha vagaranuM, utpAta vagaranuM. nirupAkhya tri. (nirgatA upAkhyA yasmAt ) asatpadArthamithyApadArtha (jema ke vandhyAputra, zazazRMga vagere) abhAva pahArtha-vAzI manamAM na Ave te, sva35 vagaranuM. (puM. nirgatA upAkhyA yasya) paramAtmA 1249 nirupAdhika tri. (nirgatA upAdhiryasya kap) upAdhi vagaranuM, mAnasiGa pIDA vagaranaM. (puM. nirgata upAdhiryasya kap) paramAtmA, paramezvara. nirupAya tri. (nirgato upAyo yasya ) upAya vagaranuM, ilAja vagaranuM. nirupekSa tri. (nirgatA upekSA yasmAt) ne62hAra naha te, prAmAzi yajJa vageremAM nirupta tri. ( nir+vap +karmaNi kta) bhAga pramANe juduM karI Apela. niruSmatA strI, niruSmatva na. ( niruSmaNaH bhAvaH tal tva) haDI, zItasatA, saMtApa rahitapazu. niruSman tri. nirnAsti uSmA yasya) garamI vagaranuM, tApa vagaranuM, haDu, zItala. nirUDha tri. (nir+ruh + kta) atyanta 37, atizaya prasiddha. - dyaurna kAcidathavA'sti nirUDhA saiva sA / 'calati yatra hi cittam- naiSa0 5 / 57 / (puM. nir + ruh + kta) palesa DoI bhASika hoya ane tenA maraNa pachIthI te dhanano mAlika pote ja che A pramANe dAyabhAganA mAlikapaNAmAM pazuyAga. nirUDhalakSaNA, nirUDhA strI. (nirUDhA zaktitulyA lakSaNA / nirUDha + striyAM TAp) te nAmanI kheDa lakSazAzabdano arthajodha arAvanArI zakti- nirUDhalakSaNAH kAzcit kazcinnaiva tvazaktiH kAvyapra0 - TIkAkAramahezvaraH / nirUDhi strI. (ni+ruh + ktin) prasiddhi, prakhyAti, te nAmanI lakSaNA- 'nRpavidyAsu nirUDhimAgatA' kirAtA 0 / 5 / 6 | nirUDhimat tri. (nirUDhirasyAsti, nirUDhi+matup ) prasiddhivANuM. (puM.) rivAtha, 3Dhi, saMprahAya. nirUpaka tri. (nirUpayati, ni+rUp + Nvul) ni3para 42nAra, tapAsa 42nAra, bhenAra. nirUpakatA strI, nirUpakatva na. ( nirUpakasya bhAvaH tal+TAp-tva) tapAsanArapazu, nizpasa 42nArapazu. nirUpaNa na. (ni+rUp + lyuT) bhevu, tapAsa tadvAkyApAstasatkarmadinanaktaM nirUpaNAH mArkaNDeye0 16 / 69 / -tattvajJAna vaDe anuDUsa paDe jevo vicAra, nidhrzana, zodha-nIbhatuM. nirUpayat tri. (ni+rUp + zatR) bhetuM tapAsatuM zodhatuM, nImatuM. Page #443 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1250 nirUpita tri. (ni+rUp + i + kta) bheyesa, tapAsesa, zodhela, nIbhela- nirUpito bAlaka eva yoginAM suzrUSaNe prAvRSi nirvivikSitAm - bhAga0 115 | 23 | 47vesa, viyArela. zabdaratnamahodadhiH / nirUpitatva (na.) nyAyazAstra prasiddha kheDa sva3pa saMbaMdha. nirUpya tri. (ni+rUpa+yat) bhevA yogya, nIbhavA yogya, zodhavA yogya. (ni+rUp+lyup) bhedhane, tapAsIne, zodhIne, nImIne.. nirUha puM., nirUhaNa na. (nir + Uh +karaNe ghaJ / nir + Uha karaNe lyuT) vaidha prasiddha kheDa jastirbhabastirdvidhAnuvAsAkhyo nirUhazceti saMjJitaH, kaSAyakSIratelairyo niruhaH sa nigadyate sArakaumudI / nirRti puM. (nirniyatA RtirghRNA yatra) mRtyuheva, naiRtyakhUNAno adhipati dikpAla, mUla nakSatra. (strI. nirniyatA RtiH azubhaM vA yatra) lakSmIvidyAdalakSmIkatamaM janAnAM sukhe nibaddhA nirRti vahantam- mahA0 1187 / 9 / adharmanI strI, mRtyunI strI- sA hi lokasya nirRtiH- uttara0 5/30 / ( tri. nirgatA Rtiryatra) upadravarahita, nirRtha puM. (nir + R + thaka) sAma, leha. niroddhavya tri. (ni+rudh + karmaNi tavyac) roDavA yogya -niroddhavyAH sadA rAjJA kSIriNazca mahIruhAHmahA0 12 / 86 / 15 | khaTAvavA yogya, gheravA yogya, keda karavA yogya. nirodha puM. (ni+rudh + bhAve ghaJ) nAza- utpattizca nirodhazca nityaM bhUteSu pArthiva ! - harivaMze 2 / 54 | gati vagerenuM khaTavu, roDAlA, nigraha- yogazcittavRttinirodhaH - yoga0 / indriyANAM nirodhena rAgadveSakSayeNa c| ahiMsayA ca bhUtAnAm - manu0 6 / 60 / pralaya, nAme cittanI eka avasthA, vazIkaraNa. nirodhaka tri. (nitarAM ruNaddhi ni+rudh + Nvul ) zenAra, kharaDAvanAra, gheranAra, 6 42nAra. nirodhana na. ( ni+rudh lyuT) roDavu, khaTAva, ha vu, ghevu. nirga puM. ( nirantaraM gacchatyatra nir + gam +Da) deza. nirgata tri. (nir + gam + kartari kta) bahA2 thayela, nIDajesa - nirgataM sumahattejastaccaikyaM samagacchatamArkaNDeye 82 / 10 / gayesa, nAza pAbhela. nirgati strI. (nir + gam + ktin) jahAra 4, nIDaja, dhuM [nirUpita-nirgrantha nirgandha tri. (nirnAsti gandho yatra ) gaMdha vagaranuM rUpayauvanasaMpannA vizAlakulasambhavAH / vidyAhInA na zobhante nirgandhA iva kiMzukAH - cANakye 7 / nirgandhana na. ( nir + gandh ardane + bhAve lyuT ) atyanta pIuvu, atyaMta du:ja hevu, vadha Davo, bhArI nAMja. nirgandhapuSpI strI. (nirgandhaM gandhazUnyaM puSpaM yasyAH GIp ) zIbhajAnuM u nirgama puM., nirgamana na. ( nir + gam + ac / nir + gam + karaNe- bhAve lyuT) jahAra dhuM, nIDajI rj - kathamapyavAptanirgamaH prayayau - kA0 159 / nAza yAbhavu, nIkaLavAno mArga, daravAjo, dvAra, mAlane paradezamAM vecavA laI javo te. nirgavAkSa tri. (nirgataH gavAkSo yasmAt) jArI vagaranuM, jarUkhA vagaranuM. nirguNa puM. (nirgatA guNA yasmAt) paramAtmA, paramezvara. - sAkAraM ca nirAkAraM saguNaM nirguNaM prabhum / sarvAdhAraM ca sarvaM ca svecchArUpaM namAmyaham brahmavaivarte 13. a0 / (tri. nirna santi guNA yatra ) sattvAhi athavA zauryAhi guNa rahita, gueA vagaranuM- nirguNaH zobhate naiva vipulADambaro'pi nA bhAmi0 1 / 115 / - nirguNeSvapi sattveSu dayAM kurvanti sAdhavaH - hito0 / - guNabhRnnirguNo mahAn mahA0 13 / 149 / 103 / nirguNThI strI. (nirgatA guNThAt guNDanAt gaurA0 GIS) nagoDanuM jhADa. nirguNDI strI. (nirgataM guNDaM veSTanaM yasyAH GIS ) nagoDanuM jhADa, karahATa vRkSa, kamaLakanda. nigUDha tri. (nir + guhu + kta) chAnuM, atizaya gupta, DAye. (puM. nirnizcayena guhyate saMkriyate AtmA atra, nira + guh + adhikaraNe kta) sAunI josa, jhADanuM kotara. nirgRha tri. (nirnAsti gRhaM yasya) ghara vagaranuM -sugRhI nirgRhI kRtA- paJca0 1 / 390 / nirgrantha puM., nirgranthaka tri. puM., nirgranthika na. puM. (granthebhya: nirgataH / nirgrantha + svArthe kan / nirgato granthirhRdayagranthiryasya kapa / nirgato granthirvastragranthiryasya) sAdhu, kSapAGa, higaMbara jaina sAdhu, jauddha leha, kheDa bhatano bhuni, bhugArI puruSa (tri. granthebhyaH zrutyAdiniyamebhyaH nirgataH) dugArI, nirdhana, bhUrkha, sahAya vagaranuM, vairAgya pAbhela, vastrarahita-nAguM graMthi-gAMTha vinAnA nirprantha jaina Adi sAdhuo. Page #444 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirgranthana-nirjharin shbdrtnmhoddhiH| 1251 nirgranthana na. (nir+grathi kauTilye+bhAve lyuTa) bhArI | nirjarasarSapa puM. (nirjarapriyaH sarSapaH) vi. sarasava, vi. nair, 4gha 42vI. sarasavanuM jhADa. nirganthikA strI. (nirgatA granthiryasyAH kapa+TApa) chaina / nirjarA strI. (nirjara+striyAM TApa) go vanaspati, sAdhvI. jI bhusaNI. (strI. NijjarA, jai, prA.) dhIre dhIre nirgrAhya tri. (nir+graha+Nyat) nizcayathA A N. bha-kSaya. zAya te. nirjarAyu puM. (nirgato jarAyutaH) moramathI. nANela. nirghaTa tri. (nirgato ghaTo yasmAt) 58 ||2no prahe __ manuSya pazu vagaire. (tri. nirgato jarAyuryasya) aura vagaire. (na.) ghau bhArAsonI.bhI.uvAj4%2-huDAna, vagaranuM. 2% 2. vagaranu..12. (avya.) ghAnI samAva.. nirjarjalpa tri. (nitarAM jarjaraH pRSo0) atyanta. 402 nirghaNTa, nirghaNTaka puM. (nir+ghaNT dIpto+ghaJ/ thayeTa. nirghaNTa+svArthe ka) anthona, sUcIpatra, nighaMTu-206za. nirjala tri. (nirgataM jalaM yasmAt) 4 varanu- saMprAptA -so'dhItya yat sakalamenamavaiti sarvaM tasmAdayaM jagati ___ dazamadhvajAdyagatinA saMmUcchitA nirjale-ballAlasenaH / bhAti nighaNTarAjaH- rAjanighaNTaH / nirjalaikAdazI strI. (nirjalA ekAdazI) suha nirghATana na. (NigghADaNa, jai. prA.) paDA2. ua.. agiyA21 -kiM vApareNa dharmeNa nirjalaikAdazIM nRpa ! nirghAta puM. (nir+han+ghaJ) pavana sAthe. saath|yes., -pAdame / pavanano zamAMthI pRthvI 52 5uta thato. za6 nirjita tri. (nir+ji+kta) 52545. pAya-, -nirghAtoyai kuJjalInA jighAMsurvyAnighoSaiH kSobhayAmAsa vaza thayesa- dhyAyatazcaraNAmbhoja bhAvanirjitacetasAsiMhAn-raghu0 9 / 64 / -vAyunA nihato vAyurgaganAcca bhAga0 116 a0 / TIkAyAm / patatyaghaH / pracaNDaghoranirghoSo nirghAta iti kathyate / | nirjitendriya, nirjitendriyagrAma tri. (nirjitAnIndriyANi tophAnI pavananA susavATa. yena/nirjitaH indriyagrAmo yena) sarva indriyAna tana2nirghAtana na. (nir+han+svArthe Nic+bhAve lyuTa) vaza 22 yati. baLapUrvaka bahAra kADhavuM, prakAzita karavuM, vaidyaka prasiddha | nirjiba tri. (nirgatA mukhAtrisRtA jihvA yasya) mumamAthA yaMtrasAdhya kriyA. bahAra nIkaLI paDelI jIbhavALuM-jIbha vagaranuM. nidhuriNI (strI.) nahI. (puM. nirnAsti jihvA yasya) he.. nighRNa tri. (nirgatA ghRNA dayA yasmAt) niya. nirjIva tri. (nirgato jIvo yasmAt) 10.8. gayedA nipuNatA strI., nipuNatva na. (nighRNasya bhAvaH tal (r)vANu, bh25|| pAmela- 'citA dahati nirjIvaM cintA ___TAp-tva) niya5. ___ dahati jIvitam-prAcIna gAthA / nirghoSa puM. (nir+ghuS+ghaJ) za6, savAla- jyAnirghoSaiH | nirjetR tri. (nir+ji+tRc) tanA2, 20vana2. kSobhayAmAsa siMhAn-raghu0 9 / 64 / nirbara tri. (nirgataH jvaro yasmAt) tA. 2hita. nirjana tri. (nirgato jano yasmAt) manuSyo vanu. | nirjhara puM. (nir++ap) parvatamAthI. to sthAna, me.nti -ekasmin samaye pANDurmAdrIM dRSTvAtha __mals, OM26-7258- zItaM nirjaravAripAnamnirjane / Azrame cAtikAmAto jagrAhAgatavaizasaH- nAgA0 4 / -sarito nirjharAMzcaiva dadarzAdbhutadarzanAndevIbhAga0 2 / 6 / 59 / mahA0 3 / 64 / 8 / sUryano gho., zetana agni. nirjaya puM. (nir+ji+kartari ac) 4ya, i. nirjhariNI, nirjharI strI. (nirjhara utpattikAraNatvenAstyasyAH nirjara puM. (jarAyA niSkrAntaH) heva- vizantu nirjarAH ini+GIp/nirjharaH kAraNatvenAstyasyAH ac+GIS) sarve kuzalaM kathayantu vaH-devIbhAga0 5 / 8 / 18 / OMnamata. nahI. 'skhalanamukharabhUrisrotaso nirjhariNyaH' -uttara0 / prasiddha jIvAjIva vagere sAta padArtha paikI koIpaNa - so'pi tAM vIkSya lAvaNyarasanirjhariNI nRpaH5hAtha.. (na. nirgatA jarA yasmAt) .ta. kathAsarit0 17 / 7 / / (tri. nirgatA jarA yasya) gha755. 12- 242. | nirjharin puM. (nirjhara+astyarthe ini) pati.. Page #445 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1252 zabdaratnamahodadhiH / [nirNaya-nirdiSTa nirNaya puM., nirNayana na. ( nir+nI+bhAve ac lyuT | nirdaya tri. (nirgatA dayA yasmAt ) ghyA vagaranuM- mugdhe ca) nizcaya - saMdehanirNayo jAtaH za0 1 / 27 / - hRdayaM videhi ! mayi nirdayadantadaMzam gIta0 10 / - nirNayameva dhAvati - kirA0 2 / 29 / DIpa viyAra, nirdayaratizramAlasAH- raghu0 19 / 32 / salo - sarvajJasyApyekAkino nirNayAbhyupagamo doSAyamAlavi0 / nAza, chesso TharAva, niveDI. nirNayapAda puM. ( nirNayAtmakaH pAdo bhAgavizeSaH) iMsalo, niveDI. nirdayatA strI, nirdayatva na. ( nirdayasya bhAvaH tal+TAptva) nirdhayapazu. nirdara na. (nirgatodarazchidraM yasmAt nir+dR + ap) sAra, tattva, nirbha2. (tri. nirgato daro yasya nir+dR+ap) nirbhaya, DI- dhyAnanirdarazailena viniHzvasitadhAtunA - rAmA0 2 / 85 / 19 / nirla44, ra josanAra, puSDaNa ghaj. (puM. nirdIryyati patanasthalaM, nir+dR vidAre+ac) parvatanuM jharaNuM. nirNara (puM.) sUryanA adhI paiDI kheDa azva. nirNAma puM. (nitarAM nAmo namanaM Natvam) atyanta nabhavu. nirNAyaka, nirNetR tri. ( nir + nI + Nvul / nir+nI+tRc) nirNaya 12nAra-nizraya 42nAra, niveDI lAvanAra. (puM.) nyAyAdhIza. nirNAyana na. ( nir+nI+ Nic + lyuT ) nirNaya 42vo, harakoI bAbatano nizcaya karavo, hAthIno netrApAMga pradeza. 1 nirNikta tri. (nirNijyate zudhyate sma nir + Nij + kta) zodhela, zuddha rela- nirNiktapAdaH pravizennanirNiktaH kadAcana- cintAmaNi- dhRtasmRtivacanam / niSpApa thayela, pavitra thayeluM, nirNij puM. (nir + nij + kvip) 35-2135, zuddha 2nAra. nirNIta tri. (nir+nI+kta) nirNaya rela, nizca rela nirNItavyavahArANAM pramANamaphalaM tathA / nirNeka puM. (nir + nij+ghaJ) atyanta zuddhi. nirNejaka puM. (nirNekti nirmalIkaroti vastraM, nir + Nij+Nvul)-kArukAnnaM prajAM hanti balaM nirNejakasya ca (tri. nir + Nij + Nvul ) zuddha 42nAra, sAI karanAra. zuddha Davu, nirNajana na. (nir + nij+bhAve lyuT ) sApha karavuM, zuddhi mATe prAyazcitta, nirNetRtva na. ( nirNetuH bhAvaH tva) nirNaya 42nArapazu. nirNeya tri. (nir+nI+yat) nirNaya 42vA yogya. nirdagdhikA, nirdigdhikA strI. (nir dah + kta kaTAp itvam/nir+dih + kta+ka+TAp itvam) loyariMga.. nirdagdhamadhya puM. (NirddaDDhamajha, jai. prA.) sImantamgrala narakendranI uttara AvalikAmAMno 21mo narakAvAsa. nirdaTa tri. (nirjaya pRSo.) nirdhaya, pAraDI ninhA 42nAra, AraeNa rahita, tIvra. (puM.) maMtra. nirdaNDa tri. (niHzeSeNa daNDo yasya) sarva prakAre zikSA karavA yogya, zikSApAtra yogya zUdra vagere. nirdari (strI.) parvatanI gujha. nirdarivAsin tri. (nirdarau vasati, vas + Nini) parvatanI guphAmAM rahenAra. nirdalana na. ( nir+dal + lyuT ) thIvu, jhajhavu, TuGa puravA. nirdaza tri. (nirgatAni daza dinAni yasya Da samA.) jenA u52 daza divasa vItI gayA hoya te. nirdezana tri. (nirgatAni dazanAni yasya) chAMta vagaranuM. nirdahana tri. (nirnAsti dahano vahnirdahanaM vA yatra ) agnirahita, janatarA vagaranuM-zAnta (puM. nitarAM dahati, nir + daha + lyu) lIlAmuM. nirdahanI strI. (nirgataM dahanaM yasyA GIp ) bhoravela. nirdahas avya. (nir + h + tumarthe pA. kasun) navAne, bALI nAkhavAne. nirdAtR tri. (nir+do khaNDane+tRc) atyanta chehanAra. (tri. (nir+dA dAne de zodhane + tRc ) atyanta khApanAra, zuddha 42nAra. (puM.) jeDUta, jetI sAnA nirdhArita tri. ( nir+dR+kta) yIresa, jhaDela. nirdAya tri. (nirgato dAyo yasya NiddAa, jai. prA.) yabhAga rahita, pitAnA dhana vagarano. nirdAva tri. (nirgato dAvo yasmAt NiddAa, jai. prA.) vananA dAva rahita, dAvAnala rahita. nirdigdha tri. (nir + dih + kta) jaNavAna, puSTa-mAMsathI bharAvahAra, sIMpela, paraDela, lepa durela, bhAbIza urela. nirdizya avya. (nir + diz + kyap) jADIne, jatAvIne. nirdiSTa tri. ( nir + diz + kta) dekhADela, upadeza rela, khAjJA resa, jatAvesa- nirdiSTaviSayaM kiJcidupAttaviSayaM tathA-rAmatarkavAgIzaH / Page #446 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1253 nirdiSTA-nibandhana shbdrtnmhoddhiH| nirdiSTA strI. (nirdiSTa+striyAM Tap) 3, 4162, | nirdhArita tri. (nir+dhR+Nic+kta) nizcaya 428, dhoLI pADala vanaspati. najI 438. nirduHkha tri. (nirgataM duHkhaM yasmAt-Nidukkha, jai. prA.) | nirdhArya tri. (nirdhAryaM vidyate'sya ac) ni:zaM. ma ma. 2Dita, sujI. ___42 // 2. (na. nirdhiyate bhAve Nyat) avazya. na.DI. nirdeza puM. (nir+diz+bhAve ghaJ) sana-200- | 72. OM tat saditinirdezo brahmaNastrividhaH smRtaH - nirdhAvita tri. (NiddhAviya, jai. prA.) hAusu, mUla gItAyAm / OM3, 6512, pAu, spaSTa 42, . hou. nizcaya- ayukto'yaM nirdeza:-mahA0 / | nirdhUta tri. (nir+dhU+kta) nirasta tri. 206 mI. (puM. nirdizyate'nena karaNe ghaJ) prati56 me. ___ -nirdhUtapApA harimeva yAnti te-adhyAtma- rAmAyaNe / 206, nAma, 52 // 2, sabhI5. (tri. dezAnirgataH) dezamAthI -paruSANi ca saMzrAvya nirdhUto'smi balIyasA-rAmA0 nIkaLI gayela. 48 / 32 / nirdeSTra tri. (nirdizati, nir+diz+tRc) paaun|, nirdhUma tri. (nirgato dhUmo yasmAt-NidhUma, jai. prA.) batAvanAra, AjJA karanAra, upadeza karanAra, nizcaya dhubhAu bagaranu. nirdhAta tri. (nir+dhAva+karmaNi kta) dhoye, sAI inA2. nirdoSa tri. (nirgato doSo yasmAt) ghoSa vAnu, zuddha 2j. -trioto'dharazoNimA vilulitasrastasrajo mUrdhajA:-jayadevaH / yaritra- nirdoSaM darzayitvA tu sadoSaM yaH prayacchati nirmAta tri. (Niddhanta, jai. prA.) namana mitAkSarA / nirdravya tri. (nirnAsti dravyaM yasya) garIba, nidhana.. ___dpAve, sAI 428. | nirkhAna na. (NiddhamaNa, jai. prA.) ti22712. nirdoha tri. (nirgato droho yasmAt) dveSa. 2chita. nirmApana na. (nir+mA+Nic+bhAve lyuTa) vaidya nirdvandva tri. (nirgato dvandvAt) 2|g-dvessaahi suma-hu: prasiddha zalyoddharaNa mATe zarUmAM karavAmAM AvatuM eka zItaluetsuthI. 2uta- nirdvandvo nityasattvastho DAbha. niryogakSema AtmavAn-bhaga0 1145 / nirnamaskAra tri. (nirgato namaskAro yasmAt) nama282. nirdhana tri. (nirnAsti dhanaM yasya) dhana. 2hita, haridra nahi karanAra, nahi namanAra. zazinastulyavaMzo'pi nirdhanaH paribhUyate- cANa0 82 / nirnAtha tri. (nirgato nAtho yasya) nAtha vinAnu, l (puM. nirgataM dhanaM yasmAt) 523 ha. ___ vagaranu. nirdhanatA srI., nirdhanatva na. (nirdhanasya bhAvaH tal nirnAthatA strI., ni thatva na. (nirnAthasya bhAvaH ____TAp-tva) ghana 2litapazu, haridrapaj. ___ tal+TAp-tva) pAyAtaunj, anAtha5. nirdharma tri. (nirgato dharmo yasmAta) dharma rahita. dhanaSTa. nirnidra tri. (nirgatA nidrA yasya) nidArahita-gRta. nirdhAnya tri. (nirnAsti dhAnyaM yasya) sanA4 2Dita. nindritA strI., nindritva na. (nirnidrasya bhAvaH tal nirdhAra puM., nirdhAraNa na. (nir+dhR+Nic+bhAve ghaJ/ TApa-tva) nidrA 2Dita54i- ta . lyuTa) nizcaya, nI- yatazca nirdhAraNam-pA0 2 / 3 / 41 / | ninimitta tri. (nirgataM nimittaM yasmAt) // 25 // 2rnu, jAti kriyA ke guNavaDe samudAyamAMthI eka bhAgane mitta vinAnu. rel 2vo ta. ninimeSa tri. (nirgato nimeSo yasmAt) sthi2. dRSTi, nirdhAraNIya, nirdhAritavya, nirdhArya tri. (nir++ 1 camake nahi tevuM. Nic+anIyar / nir+dhR+Nic+tavyac / nir+ | nirbandha puM. nir+bandha+bhAve ghaJ) 08, 86dhAri+karmaNi Nyat) nI 42vA yoya. ti, zu | avastunirbandhapare kathaM tu te kro'ymaa-muktke kriyAvaDe samudAyamAMthI eka bhAgane pRthapha karavA ___vivAhakautukaH -kumAra0 5 / 66 / 5.53j, pAro5. yogya. nibandhana na. (NibbandhaNa, jai. prA.) utu-7||25. Page #447 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1254 nirbandhin tri. (nirbandha+ Nini) AgrahavANuM-uThI, pakaDI rAkhanAra. zabdaratnamahodadhiH / nirbandhu tri. (nirnAsti bandhuryasya) lAI vagaranuM, bhitra vagaranuM. nirbarhaNa na. ( nir + barha + bhAve lyuT ) bhAravu, hAra bhAravu. nirbala tri. (nirgataM balaM yasmAt) jaNa vagaranuM - nirjala. nirbahis avya. ( NibbahiM, jai. prA.) atyanta jahAra. nirbANa tri. (nirgato bANo yasya) jAe vagaranuM, jAga rahita. nirbAdha tri. (nirgatA bAdhA yasmAt ) pratijandha rahita, aTakAva vinAnuM, upadrava rahita, pIDA vinAnuM, vivikta, kheDAnta, jahAra aDhavA yogya. (puM.) bhastaGanA hADaDAMnA lAgamAM rahesa bhambha-yarajI. nirbIja tri. (nirgataM bIjaM yasya) jI4 vinAnuM DAra rahita. (puM. nirgataM bIjaM yasya) kheDa prahAranI samAdhi nirbIjA strI. (nirgataM bIjaM yasyAH TAp) kheDa prahAranI drAkSa. nirbusa tri. (nirgataM bu(vu)saM yasmAt ) zetarA vagaranuM cokhkhuM dhAnya. nirbhagna tri. (nir + bhaJj + kta) lAMgela, tuTela. nirbhaTa tri. (nir+bhaT+ac) 67, 4bUta. nirbhaya tri. (nirdataM bhayaM yasmAt yasya vA ) bhaya rahita. - sunetraH kSatravRddhizca sutapA nirbhayo dRDhaH harivaMze 7 / 83 / (puM.) rauyya manuno kheDa putra. nirbhara na. ( niHzeSeNa bharo bharaNaM yatra) atyanta dhAdhuM Dha - kucakumbhanirbharaparIrambhAmRtaM vAJchati gIta0 5 / sattva, sAra. (tri. niHzeSeNa bharo bharaNaM yatra) atizayavANuM, sattvavANuM. (tri. nirgataH bharaH bhRtiryasya) pagAra vagarano thA42. (avya.) atizaya, puSDaja. nirbhatsana na. ( nitarAM bhatsanaM, nir+bhars + lyuT ) niMghA, tiraskAra, parAbhava, tarachouvu. (na. nitarAM +bhars + karmaNi lyuT ) artha vagaranuM. nirbhatsita tri. (bhars karmaNi kta) nindA Darekhu, nindhita, tiraskAra rela- azokanirbhatsitapadmarAgamkumA0 3 / 53 | parAbhava urela. nirbhAgya tri. (nirgataM bhAgyaM yasmAt) bhAgya vagaranuMmUDhAlpApaTunirbhAgyA mandAH syuH - amara0 3 | 3 | 14 | nirbhidya avya. (nir+bhid + lyap) lehIne, vIMdhIne, toDIne.. [nirbandhin-nirmaryAda nirbhinna tri. ( nir + bhid kta) bheTela, vAMdhesa, tosa. nirbhugna (tri.) saraNa, sIdhu. nibhRti tri. (nirgatA bhRtiryasya) pagAra vagarano seva. nirbheda puM., nirbhedana na. ( nir + bhid+ghaJ / nir+ bhid + bhAve lyuT - NibbheyaNa, jai. prA.) toDavu, huM vu, IzaTaGkaTa thavI. nirmakSika avya. (makSikAyAH abhAvaH avya. samAsa) bhAMjI vagaranuM, kheanta nirbhana- kRtaM bhavatedAnIM nirmakSikam zakuM0 2 / 6 / nirmaj tri. ( nir+mRj + kvip vede pRSo.) atyanta zuddha nirmatsara tri. (nirgato matsaro yasmAt) bhatsara rahita, adekhAI vinAnuM. nirmatha, nirmathana, nirmathani puM. (nirmathyate'nena / nir+ madh + karaNe lyuT / nir+math+gha) agnimanthana arazi-vRkSa. nirmada tri. (nirgato mado garvo harSo vA yasmAd) bha6nirmathya avya. (nir+y+sya5) madhIne vasovIne. abhimAna rahita - nirmadaM duHkhitaM dRSTvA pitaro rAmamabruvan-mahA0 3 / 99 / 66 / harSa vagaranuM. (puM. nirgato mado dAnavAri yasmAt ) bhisthasamAMthI madajaLa na nIkaLatuM hoya tevo hAthI. nirmardaka tri. (Nimmaddaga, jai. prA.) bhaIna DaranAra. nirmanyu tri. (nirgato manyuryasmAt) 6 rahita, zAnta. nirmanuSya tri. (nirgato manuSyo yasmAt) bhAeAsa vagaranuM, 443. nirmanthya na. ( nirmanthyate agnyutpAdanArthaM ghRSyate karmaNi Nyat / agni utpanna 42vA bhATe ghasAtuM bArDaDu nirmanthyadAru na. ( nirmanthyaM yajJArthaM gharSaNIyaM dAru) ari nirmama tri. (nirgataH mama iti buddheH ) bhamatA vagaranuM, bhAruM che se prabhASenI buddhi rahita saMsAramiva nirmamaHraghu0 12 / 60 / - nirmame nirmano'rtheSu madhurAM madhurAkRtiH - raghu0 15/28 / nirmamatA strI, nirmamatva na. ( nirmamasya bhAvaH tal TAp -tva) mamatA rahitapazu. nirmaryAda tri. (nirgato maryAdAyAH) bharyAA rahita, maryAdvA vaTI gayelu, uddhata -manujA pazubhirnirmaryAdairbhavadbhirudAyudhaiH - veNI0 3 | 22 | Page #448 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirmala-niryantraNa shbdrtnmhoddhiH| 1255 nirmala tri. na. (nirgato malo yasmAt, bhela. 2i, | nirmizravallI strI. (NimmissavallI, jai. prA.) atyanta zaddha, 5 / 5 2rita- dhIrAnnirmalato janiH-bhAmi0 1 / 63 / / pAsenA sa lema mAtA-una vagaire. -'nirmalAH svargamAyAnti santaH sukRtino yathA' - | nirmukta puM. (nir+muc+kta) chau30. siyajIvo manu0 / (na. nirgataM malamasmAt) mana dhAtu. sa. (na.) Rs 52j, pariyaDa 2lita, saM. 2litanirmalatA strI., nirmalatva na. (nirmalasya bhAvaH tal- rAgadveSAnna nirmuktaH kAmakrodhasamAvRtaH -devIbhAgavate tva) ni5j. 3 / 8 / 20 / viyogI. nirmalopala puM. (nirmalo vizuddhaH upalaH) 26[23 bhAla.. nirmukti strI. (nir+muc+ktin) 25||2-chuutt, mokSa, nirmazaka tri. (nirgataH mazako yasmAt) bha272. 2hita. __ choDaj, bhUsj. (avya. mazakAnAmabhAvaH) bha27ronosamAva.. nirmuTa na. (nirmuTati AkSipati, nir+muT+ka) 2.n| nirmAMsa tri. (nirgataM mAMsamasya) mAMsa. 2Dita, 2. 42 baranI huna-102. (puM. nir+ muTa+ka) nahi levAthI ati kuza tapasvI-daridra vagere. nirmAMsavaktra puM. (nirmAMsaM vaktramasya) dubhA2no meM vanaspati, a52, sUrya, 15k 3. anuya2. nirmUla tri., nirmUlana na. (nirgataM mUlamasya/nir+mUla nirmANa na. (nirmIyate, nir+mi+bhAve lyuT) 2yana +Nic+bhAve lyuTa) bhUNa 2rita, bhUgaranu, 64131 -IdRzo nirmANabhAgaH pariNataH-uttara0 4 / -nirmANameva ___rinjkarmanirmUlanakSamaH- bhartR0 3 / 72 / (vRkSa hi tadAdaralAlanIyam-mA0 9 / 49 / banAvaTa, bhA5 vagerenuM) mULamAMthI upADI bahAra kADhavuM. yatazcAdhvakAlanirmANam-pA0 2 / 3 / 28 / vArtika / nirmUlya tri. (nirgataM mUlyaM yasya-Nimmolla, jai. prA.) 38udo, vistAra ayamaprAptanirmANaH (bAla:)-rAmA0 / __mUlya 2Dita. (tri. nirmIyate nir+mi+karaNe lyuTa) 2yana72vAnu nijas avya. (nir+mRj+tumarthe kasun) zuddha 42vAne, sAyana zarI2. vagere- zarIranirmANasadRzAM 2 42vAne, vinAza 42vAne.. nanvasyAnubhAvaH-mahAvIra0 6 / (tri. nirgato mAnAta) nirmuSTa tri. (nir+mRj kta) dUchI. nada, duI bhAnarahita, nirabhimAnI. gayela, sAI resa- nirmiSTarAgo'dharaH-sA0 da0 1 / nirmAtR tri. (nir+mi+tRc) naavn||2, 2yanAra... nirmoka puM. (nitarAM mucyate, nir+muc+ghaJ) sapanA nirmApita tri. (Nimmavia, jai. prA.) manAvela- siyaNI- nirmokaM ca bhujaGgI muJcati puruSaM ca vAravadhUH nirmApitatribhuvanaikalalAmabhUtaH -bhaktAmara0 / / AryAsa0 328 / bhU, chosj -'nirmoko mocane nirmArga tri. (nirnAsti mArgo yasya) 2stA garnu, vyomni sannAhe sUryakaJcuke' -medinI / tara, mArgazUnya. AkAza, sAvaNi manuno putra. nirmArjana na. (nir+mR+lyuTa) sAI 2j, svaccha nirmoktR tri. (nir+muc+tRc) bhUnA2, chouna2. nirmokSa puM. (nitarAM mokSaH) saMpU[ bhokSa-pUrepUra 2300nirmAlya na. (nir+mal+Nyat) heva. 652thI. yaDhI. na copalebhe pUrveSAmRNanirmokSasAdhanam-raghu0 10 / 2 / tare puSpA dravya- nirmAlyojjhitapuSpadAmanikare nirmoha tri. (nirgato moho yasmAt) bho'Dita. (puM.) kA SaTpadAnAM ratiH-zRGgAra0 10 / -nirmAlyairatha nanRte'vadhIritAnAm -zizu0 8 / 60 / hevathI. 6[27STa raivata manuno eka putra, teramA manvantarano dravya, sva275 saptarSivizeSa. nirmAlyA strI. (nirmalyate, nir+mal+ Nyat+TAp) pUrI nirmetukA strI. (nir+mlA+tun+saMjJAyAM kan) cha madhurI nAme vanaspati. divasa na karamAtI eka auSadhi. nirmita tri. (nir+mA+kta) banAve, 2ye. niryata tri. (nira+i+zata) nANata. DA24taM. nirmiti strI. (nir+mA+ktin) janAvaTa, 2yanA | niryantraNa na. (nir+yantra+lyuTa/nirgataM yantraNaM yasmAt) navarasarucirAM nirmitimAdadhatI bhAratI kaverjayati - nAyoaj, pAsa, svachIj, svataMtratal. (tri.) kAvyaprakAze / svataMtra, svacchandI, mAgha 2nu, ni20[sa. 6ddhata. 2. Page #449 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1256 zabdaratnamahodadhiH / [niryantrita-nirloman niryantrita tri. (nir+yantra + kta) svataMtra thayela, svaccha-hI | niryuktika tri. (nirgatA yuktiryasmAt kap) yukti thayesa, uddhata thayesa. rahita na hi kriyArahitaM vAkyamastIti prAcAM pravAdo niryuktikatvAdazraddheyaH-zabdazaktiprakAzikA / uhu~ durela, jasaga Daresa. niryazaska tri. (nirgataM yazo yasya svArthe ka) yaza vagaranuM. niryANa na. ( niryAti nirgacchati mado'nena, nir+yA+ karaNe lyuT ) hAthIno netrAyAMga pradeza- vAraNaM niryANabhAge'bhighnan - daza0 97 / - niryANa niryadasRjaM calitaM niSAdI - zizu0 5 / 41 / (na. nir +yA+bhAve lyuTa) choDavu, bhUDavu, bhArgabhAMthI nIja, bharaDA, pazukhonA paNe bAMdhavAnuM hAmA niryANahastasya puro dudhukSata: - zizu0 12 / 41 / niryANabhUmi strI. (niryANasya bhUmiH NijjANabhUmi, je. prA.) The sthAne nirvAzayacha bhaNyuM hoya te bhUmi. niryAta tri. ( nir +yA+kta) nIDajela, gayesa, bharA pAbhela. niryAtaka tri. (niryAtaM niryANaM karoti, kR + Nic+Nvul) nirvAha - upAunAra, yaGanAra, saI 4nAra niryAtana na (nir+ yat+ Nic + lyuT ) vai2nI jahalo sevo -'nahyanyasya bhavecchaktirvairaniryAtanaM prati' harivaMzam 177 / 47 / upAya, sAme sApavu, thApA soMpavI, bhAravu, 24 ghA 42. niryAtita tri. (nir+ yat+ Nic + kta) vairano pahalo sIdhesa, bhArI nAMjela, sAme sApela. niryAtya tri. ( nir +yAti, yA + karmaNi yat) zuddha 42vA yogya, sAme ApavA yogya. niryApaka puM. (nijjavaga, jai. prA.) saMthArAnI nirvAha ka2nA2, sadupadezathI daDha karanAra. niryAma puM. (niryamyate'nena, nir +yam+ghaJ) nAvi, javAsI. - niryAya avya. (nir +yA+ lyap) nIDajIne, jahAra 46. niryAsa, niryUSa puM. (nir +yas+ghaJ / nitarAM yUSaH) svAtha, uDANI, uSAya, Au vagerenuM dUdha, ADano guMhara, sAja vagere, TapatuM 45 - zAlaniryAsagandhibhiHraghu0 1138 / niryAsika tri. (niryAsasya samIpe kumudA0 Thac) niryAsanI samIpano pradeza vagere. niryukti strI. (nir + yuj + ktin) bhinnatA, ayogyapa, leha. niryatha tri. (nirgato yUthAt) ToNAmAMthI chUTuM paDelu. niryUha puM. (nir + Uh +ka pRSo.) gAMDI hAthI, dvAranI vehiGAnuM lADu, bhuGkuTa, haravAne, vAtha - uDANI - kvAthaH kaSAyo niryUhaH - vaidyakaratnamAlAyAm / bhAthAbhAM ghAlelI phUlanI kalagI, bhIMtanI khIlI, mahela vagerenI TocavirtaardniryuuhvittngkniiddH-shishu0 3 / 55 // - cArutoraNaniryUhA - rAmA0 / niryUhaNA strI. ( NijjUhaNayA, jai. prA. ) nissAraNAjahAra nIDajavu, parityAga, nirmA. niryogakSema (tri.) aprApta viSayanI prApti ane prApta viSayanuM rakSaNa-tethI rahita. nirlakSaNa tri. (nirgata lakSaNaM yasmAt) zubha lakSA rahita -nirlakSaNo lakSaNavAn duHzIlaH zIlavAnapigoH rAmAyaNe - 2 / 118 / 5 / yila vinAnuM, ghoNI pIThavANuM - jarA lakSaNa zAya che. nirlajja tri. (nirgatA lajjA yasya) sATha vagaranuM, bezarama.. nirlipta tri. ( nir+lip + kta) beya rahita, saMbaMdha rahita, niHsaMga- nirguNA ca nirAkArA nirliptAtmasvarUpiNI - brahmavaivarte 2 / 1 / 46 / nirluJcana na. ( nir + luJc + bhAve lyuT ) zetarAM vagaranuM 42. nirluNThana na. ( nir+luNTh + bhAve + lyuT ) lUTavu, thora. vu, nirlekhana na. ( nir + likh + bhAve lyuT ) bhesa vagere dUra sal (na. nir + likha karaNe lyuT ) bhesa vagere chUra zvAnuM sAdhana (sAdhu vagere). nirlepa tri. (nirgato lepo yasmAt ) pa rahita- nirlepaH kucamaNDalo mRgadRzAM hAgavalI nirguNA- AnandacampU 20. sta0 / nahi jaraDAyesa, saMjandha rahita, niHsaMga, pariNAma-hetu-saMyoga vagerethI rahita, pApa rahita. nirlobha tri. (nirgato lobho yasya) sola rahita, sAsayu na hoya te. nirloman tri. (nirgataM loma yasya) uvAMTAM vagaranuM, vALa vagaranuM. Page #450 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirkyanI-nirvApaNa] shbdrtnmhoddhiH| 1257 nirbayanI, nirvapanI strI. (nitarAM lIyate saMlIno | nirvAJc tri. (nir+ava+aJc+kvip upasargasya bhavati ahirasyAm, nir+lI+lyuTa GIS pRsso0| / ullopaH) nANela, gayesa. nir+vap+lyuTa+GIp) sapana yajI. nirvANa tri. (nir+vA+kta) zanta thaye- 'nirvANanirvaktavya, nirvacanIya tri. (nir+vac+karmaNi tavya/ bhUyiSThamathAsya vIryya, sandhukSayantIva vapurguNena' - nir+vac+anIyar/nir+vac+Nyat) savayavAthA kumAre0 / -nirvANavairadahanAH prazamAdarINAm-veNI0 AraMbhIne pratipAdana karavA yogya. 1 / 7 / zUnya-1400, nizNa, saMnyAsI, bhutanirvacana na. (nir+va+bhAve lyuTa) nisti -avayavana (na. nir+vA gamane+kta tasya naH) sasta thaj, marthana De, prasiddha. (tri. nirgataM vacanaM yasya) zAnta thaj- zanairnirvANamApnoti nirindhana ivAnala:vayana 2lita- nAma nirvacanaM tasya zlokamekaM surA mahA0 / thArnu snAna, saMgama, mokSa- nirvANamapi jaguH- bhAga0 9 / 20 / 37 / yu5. 23sa, bhauna baneTa, manye'hamantarAyaM jayazriyaH-kirA0 11 / 69 / vizrAntijAmoza rANe, prasiddha aye ! labdhaM netranirvANam-zakuM0 3 / vinAza, thAna nirvaNa tri. (nirgato vanAt) vanamAthI na.je.. eka karma, te nAme mAtrAvRtta, vidyopadezarUpa eka tha. nirvapaNa na. (nir+vap+bhAve lyuTa) 4, 5j - | nirvANabhUyiSTha (tri.) prAya: mathI. 52 athavA suptaanayaivAvRtA kAryaM piNDanirvapaNaM sutaiH- manu0 3 / 248 / anna vagerenI sArI rIte vaheMcaNI karavI te. nirvANabhUyiSThamathAsya vIryaM saMdhukSayantI vapurguNenanirvara tri. (nirgato varo varaNaM yasya) PE%deg4, 4445, kumA0 352 / nirvANamaNDapa (puM.) zAma mukti 75. namArnu, . nimaya, 2, lenI 5saMha0. thaye.mI. nathI. ta. tIrtha.. nirvarNana na. (nir+varNa+Nic+bhAve lyuTa) zana, nirvANamastaka puM. (nirvANaM nirvRttirmastakamiva yatra) ___o ta. mokSa. nirvartaka, nirvatin tri. (nir+vRt+Nvula/ nirvANaruci tri. (nirvANe rucirasya) mokSa sAdhavAmai nir+vRt+Nini) utpanna 4242, janAvanA2, samApta yivANu. (puM.) maniyAramA manvaMtarana vivizeSa. 42nAra, 26 42nA2. nirvANin (puM.) hainamate. gata. 6tsapie0. Sumi nirvartana na. (nir+vRt+bhAve lyuTa) janAvaj, 6tyana thayela bIjA tIrthaMkara. ___42, samApta 42, 5 62, dU2 42. nirvANI strI., nirvANIka tri. (NivvANI, jai. prA.) nirvartanAdhikaraNa na. (nivvattaNAhigaraNa, jai. prA.) hainAnI meM sana vitA. (tri. nirgatA vANI navAM zastrAdi banAvavAthI lAgatI kriyA. yasya/nirgatA vANIryasya+kap) al. 2lita-yUpa. 238, nirvartita tri. (nir+vRt+Nic+karmaNi kta) manAvara, chAna 2j, vAyalita, bhauna, 2j.. utpanna 28, samApta .. nirvAta tri. (nirgato vAto vAyuryasmAt) vAyu 2rita. nirvartya tri. (nir+vRt+Nic+karmaNi yat) navavA (paM. nira+vA+kta) nIjI gaye. vAyu. yogya, 6tpanna. 42vA yogya, samApta 42vA yogya. | nirvAda puM. (nir+vad+bhAve dhaJ) 14406(na.) vyA 24 // prasiddha me bharnu nAma - 'tannivayaM / 'kimAtmanirvAdakathAmupekSe' -raghu0 14 / 34 / nizcita. vikAyaM ca karma dvedhA vyavasthitam-hari0 / 6, Pun, tu27||6. (avya.) vAhano abhAva. nirvahaNa na., nirvahaNA strI. (nir+va+bhAve lyuT/ nirvApa puM. (nir+vap+bhAve ghaJ) pitRdone 5||mevaane. nir+vaha+yuc) nATyotima yA sthAnI. samApti- | 6dezAna. 42 hAna. tat kiM nimittaM kuru -vikRtanATakasyeva | nirvApaNa, nirvApana na. (nir+vap+Nic+lyuT/nir+ anyanmukhe'nyanirvahaNe-mudrA0 6 / sAbhinayanA nivaDa- vA Nic+puk+lyuTa) bhA2, bhArI naing, hAna, mAnasya nirvahaNam-amaru0 / 1123nI saMki vagairenu yanta 42- kartavyAni duHkhitairdukhanirvApaNAni-uttara0 meM aMpa, 4 32vI, bhAvu, niSThaL. 3 / Dosava- zarIranirvApaNAya-zakuM0 3 / Page #451 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1258 shbdrtnmhoddhiH| [nirvApayitR-nirvivara nirvApayitR tri. (nir+vap+Nic+tRc) mosanA2, | nirvikalpasamAdhi puM. (nirvikalpaH samAdhiH) nivilya. zAnta karanAra. samAdhi-jJAtajJAnAdi bhedano laya-eka vastumAM tadAkAra nirvApita tri. (nir+vap+Nic+kta) ut. 438, | buddhinA vyavahAranuM atyanta ekabhAve sthira thavuM holavI nAkhela. jJAtRjJAnAdibhedalaye advitIyavastuni tadAkArAkAritAyA nirvApya tri. (nirvApayituM yogyaH) 2nta. 12vA yogya, buddhivRtteratitarAmekI-bhAvenAvasthAnam-vedAntasAraH / DobA yogya. (avya. nir+vap+lyup) zAnta nirvikAra puM. tri. (nirgato vikAro yasmAt) 52mAtmA, karIne holavIne. viDA2. 2Dita- AnandaM nirmalaM zAntaM nirvikAraM niraJjanam -adhyAtmarAmAyaNam / nirvArya tri. (nizcayena viyate, nir+vR+Nyat) ni:i. nirvikAsa tri. (nirgato vikAso yasya) pAvaDaM nala kAma karanAra, na aTakAvI zakAya tevuM, sattva ane saMpattithI udhamapUrvaka kArya karanAra. nirvighna tri. (nirgataM vighnaM yasmAt) vina. 2hita, nirvAsana na., nirvAsanA strI. (nir+vas+Nic+lyuTa/ nirvina NiJvAsaNA, jai. prA.) n||2 vagairebhAMthI bA2 2j, nirvicAra puM. tri. (nirgato vicAro yataH) te. namAnI dezanikAla karavo, mArI nAkhavuM, vidAya karavuM. samAvi, viyA22Dita, viyA2 varanu -re re svairiNi nirvAsita tri. (nir+vas+Nic+kta) nagara vagairebhAMthI nirvicArakavite mAsmata prakAzIbhava-candrA0 11 4.2 72, zani.ba. 28., bhArI naide, vihAya nirvicikitsa tri. (nirgatA vicikitsA yasya) saMzaya 428. 2hita, ni:zaM. nirvAsitavya, nirvAsya tri. (nir+vas+Nic+tavyac/ nirviceSTa tri. (nirgatA viceSTA yasya) tiDIna, nir+vas+Nic+yat) n|| 23mAMthA. jA2 42vA saMzaDIna, bemAna. yogya, dezanikAlapAtra, mArI nAkhavA yogya. nirvijugupsa tri. (nirgatA vijugupsA yasmAt) / nirvAha puM. (nir+vah-ghaJ) 14. saMpAna, ma. yadAvatuM 2rita, niha rahita. te. -nirvAhaH pratipannavastuSu satAmetaddhi gotravratam- nirviNNa tri. (nir+vid+kta) je.va. -matsyAzanasya mudrA0 2 / 18 / samApta 2j, nibhAva-nimAvI dj, nirviNNaH-paJca0 / pAmela, vi2ta-vairAgyaThene rAna. prApta thayera cha te. -'nirviNNaH sa papau kuTumbakalahAnirvAhaka tri. (nir+va+Nvul) nials 42 // 2, dIzo'pi hAlAhalama-udbhaTa0 / / nibhAvanAra, gujarAna calAvanAra. (.) kAryakaraNano nirvitarka tri. (nirgato vitarko yasmAt) vitaI 2Dita, paraspara saMbaMdha. saM.852Dita. (puM.) yogazAstra prasiddha me samAvi. nirvAhaNa na. (nir+va+Nic+lyuTa) -yoti prasiddha | nirvindhya tri. (nirgataH vindhyAt) vidhyAya parvatamaial nANela. bhuja-pratibhuja-gana-avamaza-nivaDA. nirvindhyA strI. (nirgatA vindhyAditi) vindhyAya nirvikalpa, nirvikalpaka tri. (nirgato vikalpo parvatamAthI nANesa meM nahI. -'nirvindhyAyAH pathi jJAtRjJeyAdivibhAgo vizeSaNatAsambandho vA yasmAt/ bhava rasAbhyantaraH sannipatya' -megha0 / nirvikalpa+ka) vehAnta prasiddha zAna-zeyA nirvinoda tri. (nirgato vinodo yasmAt) mAnan6 2Dita, vibhAgazUnya brahmAbheMkAtma-viSaya akhaMDAkAraka eka cintAvALuM. viSayaka vizeSya vizeSaNatA-sambandha rahita jJAna. nivibhAga tri. (nirgato vibhAgo yasya-NivibhAga, jai. (na. nirgato vikalpo nAnAvidhakalpanA yasmAt kapa) prA.) vibhAga 2Dita. hI. hI yana garnu me. bhujya. na. -'prakAratA nirvimarza tri. (nirgato vimarzo yasya) viyA2 402rnu, vizeSatAnApanna-sambandhAnavagAhyatIndriyaM jJAnam / ' . avicArI. nirvikalpakaH jJAtR-jJAnAdivikalpabhedalayApekSaH nocet / nirvivara tri. (nirgataM vivaraM yasya) stu garnu, chidra cetaH praviza sahasA nirvikalpe samAdhau-bhartR0 3 / 61 / / 2uta. Page #452 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirvivAda - nirveda ] nirvivAda tri. (nirnAsti vivAdo yasya) bhatameha rahita, sarvamAnya. nirviveka tri. (nirgato viveko yasmAt) viveka vagaranuM. nirvivekatA strI, nirvivekatva na. (nirvivekasya bhAvaH tal+TAp-tva) avivedvIpa. nirvizaGka tri. (nirgatA vizaGkA yasya) zaMDA rahita, nirbhaya nirvizat tri. (nir + viz + zatR) chAjala thatuM pesatuM anubhavatu, abhamAM gUMthAtuM parAtuM, DAMsisa Daratu. nirvizamAna na. ( NivvisamANa, jai. prA.) kheDa prahAranaM yAritra. zabdaratnamahodadhiH / sa nirvizeSa na. ( nirgato vizeSo yasya) parabrahma-kheDa 3ye hamezAM rahenAra (tri. nirgato vizeSo yasya) vizeSa rahita, bhedabhAvano abhAva e ja aMtara, tulya 3pavANu - samAna upavANuM - nirvizeSA vayaM tvayi - mahA0 / pravAlanIlotpalanirvizeSam - kumA0 1146 / pratipattinirvizeSapratipattirAsIt - raghu0 14 / 22 // - 'vayamiha parituSTA valkalaistvaM ca lakSmyA sama iha paritoSo nirvizeSo vizeSaH ' bhartR0 / nirvizeSatA strI, nirvizeSatva na. ( nirvizeSasya bhAvaH tal+TAp-tva) vizeSa rahitapazuM sarvachA samAna rUpavALApaNuM. nirvizeSaNa tri. (nirgataM vizeSaNaM yasya) upAdhi-nAma vagerethI rahita. nirviSa tri. (nirgataM viSaM yasya) aura vagaranuM nirviSAH DuNDubhAH smRtAH / nirviSaya puM. (nirgataH viSayo yasmAt ) potAnI 4nmabhUmi ke nivAsasthAnathI nirvAsita ka2ela -mano nirviSayArthakAmayA + kumA0 5 / 38 / 4 AryakSetrano salAva hoya te kiJca evaM kAvyaM praviralaviSaya nirviSayaM vA syAt -sA0 da0 1 | nirviSA strI. (nirgataM viSaM yasyAH TAp) nirviSI nAbhe kheDa bhatanI vanaspati (yorI). nirviSANa (nirgatau viSANau yasya) zIMgaDa vagaranuM. nirviSI strI. (nirviSa + striyAM GIS) zyAmakandA vanaspati. nirviSTa tri. ( nir + viz + kta) praveza uresa, chAjasa thayesa, bhogavela, pagAra3ye bhajesa- nirviSTaM vaizyazUdrayoH - gau0 / -yatra nirviSTamaraNaM kRtAnto nAbhimanyate-bhAgavate / puresA vivAhavANuM, aresA agnihotravALuM, bhogavavA yogya, karelA bhogavALuM. 1259 nirviSTakalpasthiti strI. (NivviThThakappaThThii, jai. prA. ) parihAravizuddha tapa pUrNa karanAranI kalpasthitisAdhusamAcA2IvizeSa. nivihAra tri. (nirgato vihAro yasya) gamana rahita, eka sthAnamAM rahenAra. nirvIjA strI. (nirgataM vIjaM (bIjaM) yasyAH TAp) kheDa jAtanI drAkSa. nivara tri. (nirgato vIraH zUro putro vA yasya) vIra vagaranuM -nirvIramurvItalam - prasanna0 1 / 31 / putra vagaranuM. nirvIrA strI. (nirgato vIravat patiH putro vA yasyAH TApU ) pati-putra vagaranI - avIrA strI. nirvIrya tri. (nirgataM vIryaM yasmAt) vIrya vagaranuM, zaurya vagaranuM-nirjaNa- nirvIryaM guruzApabhASitavazAt kiM me tavevAyudham - veNI0 3 | 34 / vIrapaNA vinAnuM. nirvRkSa tri. (nirgatAH vRkSAH yasmAt) vRkSo rahita Au vagaranuM. nirvRta tri. na. ( nir + vR + kta) zAnta, svastha, ghara. nirvRtAtman tri. (nirvRta AtmA yasya ) zAnta bhanavANu, AnaMdI AtmAvALuM. nirvRti strI. ( nir + vR + ktin) zAnti, suja- vrajati nirvRtimekapade manaH vikrama0 9 / bhokSa nirvANadvAraM nirvRti- sadmano vijayate kRSNetivarNadvayam bhAmi0 4 / 14 / 25.. nirvRtta tri. (nir + vRt + kta) siddha thayesa taiyAra thayesasA tasya karmanirvRttedUraM pazcAt kRtA phalaiH- raghu0 17/18 / samApta. nirvRttazatru puM. (nirvRttAH zatravo yasya) dvAparayugano yaduvaMzI rAjA. nirvRtti strI. (nir + vRt + ktin) niSpatti - bhUmyambuvAyujaiH pittaM kSipramApnoti nirvRttim - suzrute 1 / 41 / utpanna, pUrNatA, samApti, ina, pariNAma, Irasaha. (tri. nirgatA vRttiryasmAt) mAlaviyA rahita. nirvRSa tri. (nirgato vRSo yasya) jagaha vinAnuM. nivega tri. (nirgato vego yasya) vega rahita. nirvatana tri. (nirgataM vetanaM yasya) mahenatAzA vagaranuM. nirveda puM. (nir + vid+ghaJ) potAnuM apamAna, parabha vairAgya - tadA gantAsi nirvedaM zrotavyasya zrutasya ca' - bhaga0 gItAyAm / nirvedasthAyibhAvo'sti zAnto'pi navamo rasaH - kAvya0 / TAjo-jeha- paribhavAnnirvedamApadyate - mRccha0 1 / 14 | kheDa bhatano pazcAttApa Page #453 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1260 shbdrtnmhoddhiH| [nirvedavat-nihIka nirvedavat tri. (nirveda+matup) 52ma. vaizyavAna, | niyUMha puM. (nirvRha pRSo.) mAtamai pI3c0. vicn.. __ mauj, havA. (tri. nirgataH vyUhaH yasmAt) vyUDa2yana garnu nidhima (puM.) vaidya. prasiddha chAna vAdhavAna. . vi. | sainya. nivellita tri. (Nivvellia, jai. prA.) 21rtiyuta. nirvaNa tri. (nirgatAH vraNAH yasya) ghAva 4.2 , el nirveza puM. (nir+viz+ghaJ) bho, 5 // 2, bhU27, na hoya tej. vivAra, bhakSa-40j. nirvata tri. (nirgataM vrataM yasya) vrata 2lita, GUEL 473 nirveSTana na. (nitarAM veSTanamatra, nir+veSTa+ lyuTa) sUtara Dita. vIravAnI najI, sUta2 vAgavAna yaMtra-zI. (tri. nirgataM nirharaNa na. (nizcayena haraNaM, nir+ha+lyuTa) mal veSTanaM yasya) vIcyA varAnu, veSTana. 2lita. mATe maDadA vagerene laI javuM, bahAra kADhavuM, nAza nirveSTukAma tri. (nirveSTuM kAmo yasya) vi.vA 42vAne. pamADavuM, bilakula laI levuM. 6272, pasavAne yahAto. nirvaira tri. (nirgataM vairaM yasya) vai2 varanu. nirhAda, nirhAda puM. (nir+had+hRd vA+ghaJ/nir+hAd nirvyaJjana tri. (nirgatAni vyaJjanAni yasya) pArtha avyakte zabde-ghaJ) mahotsa0, 5kSAonI sh6vagaranuM, nizAnI vagaranuM, vIMjaNA vinAnuM. sA4- sArasaiH kalanirbAdaiH kvacidunnamitAnanau-raghu0 nirvyaJjane (avya.) saratAthI, sAthI. 1 // 41 // nirvyatha tri. (nirgatA vyathA yasya) pI.30 vara-. nirhAra puM. (nir+ha+ghaJ)- zarI2 vajeremana moyelu nirvyathana na. (nir+vyath+bhAve lyuTa) atyanta pAu DA2. aj, bhabhUtrano. tyA. - AhAraniri te, he te, chidra. (tri. nirgataM vyathanaM yasmAt) vihArayogAH susaMvRtA dharmavidA tu kAryA- Ahnikatattve / nasarnu, pI.vagarnu. muDadAne bALavA mATe bahAra laI javuM, yatheSTa niLapekSa tri. (nirgatA vyapekSA yasya) 24 varanaM. viniyoga, .. - ni:spRdd-627|| 2lita, 62412. nirika, nirhArin tri. (nir+ha+Nvul/nir+ha+Nini) niLalIka tri. (nirgataM vyalIkaM yasmAt) poTa558 harI janAra-laI janAra, marelAne bALavA mATe laI ___4nu, niSTha52, Hus, duH5. 4.2k. 4nA2. nirvyAkula (tri.) vyAja nahita. nirhArin puM. (nirharati dUraM gacchati, nir+ha+Nini) nirvyAkulatA strI., nirvyAkulatva na. (nirvyAkulasya 2. sudhI nArI gandha- nirhArI saMhataH snigdho _ bhAvaH tal+TApa-tva) vyANa nali te. rUkSo viSada eva vaa| nirvyAghAta tri. (nirgato vyAghAto yasya, NivvAghAya, | nirhArima tri. (nIhArima, jai. prA.) mRtyu pachI jai. pA.) mAghAta kAnu, bhUta vinAna, saMtarAya agnisaMskAra thaI zake tevI jagyAe saMthAro karavo. vasara. nirhima avya. (himasya abhAvaH) minI samAva. nirvyAghAtA srI. (NivvAghAya, jai. prA.) me. vidyAvI. nirvyAja tri. (nirgato vyAjo yasmAt) ni.842, jAna (tri. nirgataM himaM yasmAt) mi. muM. nirhata tri. (nir+ha+kta) 4255 438, mauhAne lAvA 2hita. nirvyApAra tri. (nirgataH vyApAro yasmAt) vyApAra bahAra kADhela. garnu, dhNdhaa-24||2 2lita, zAnta-yu5. 238 - nirhati strI. (nir+ha+ktin) n||2, na.24 saMdhI 'dadhAramaithilI kaNThanirvyApAreNa bAhunA' -raghu0 / / zobhA. niyUMDha tri. (nir+vi+va+kta) siddha thayeda-taiyAra nirhati tri. (nirgatA hetiryasmAt) thiyAra 4k. thayesa -niyUMDhasauhadabhareti-mA0 6 / 17 / - muhUrtaniyUMDha nirhetu tri. (nirgato heturyasmAt) ||252ddit. vismaya0 -mA0 7 / samApta, ati-202ta. nirhAsa puM. (niHzeSeNa hAsaH) satyanta. DrAsa.. vinAnu, yatheSTa -hA tAta jaTAyo niyUMDhaste'patyasnehaH nihIka tri. (nirgatA hI yasya svArthe ka) REx-uttara0 |-nilddhN saMbhAvanAbhAro bddhrkssityaa-maa08|| zarama vanAnu. Page #454 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nilaya-nivAnyavatsA] shbdrtnmhoddhiH| 1261 nilaya puM. (nilIyate'smin, ni+lI+AdhAre ac) | nivarttaka tri. (ni+vRt+Nic+Nvul) pArcha baavn||2, gha2 - saMcArapUtAni digantarANi kRtvA dinAnte nilayAya __ chu 322, 5zcAttA5. 12nA2. gantum' -raghu0 2 / 15 / 23vAnuM stha, saMpU. vaya, | nivartana na. (ni+vRt+Nic+ bhAve lyuTa) nivAra, mahazana. 40. ang -iha hi patatAM nAstyAlambo na cApi nilayana na. (ni+lI+AdhAre lyuTa) 52, bhAgo va3 / nivartanam-zA0 3 / 2 / 5ztA5. 12vo.. mAzrayasthAna. (na. ni+lI+bhAve lyuTa) me.zj, | nivarhaNa na. (ni+varha + lyuTa) 41 32vI, mA. naing. AliMgana devuM te. nivarhita tri. (ni+va+kta) va 438, 12 mArela. nilAyina tri. (ni+lI+Nini) 24nA2, vAna thanA2, / | nivasat tri. (ni+vas+zatR) vasatuM, 24tuM, 532tuM. vAsanA2. | nivasati sI. nivasana na. (nivasatyatra, ni+vasa nilAyitA strI., nilAyitva na. (nilAyinaH bhAvaH | AdhAre atic/nyuSyate'tra, ni+vas+AdhAre lyuTa) tal+TAp-tva) 23 , 24 / 25 ghara, 2749. nilimpa puM. (nilimpati, ni+lip+kartari za) heva.. | nivasatha paM. (nivasatyatra ni+vas+AdhAre athaca) -nilimpairmuktAnapi ca nirayAntanipatitAn-gaGgA0 15 / / ma., nagara. -'jaTAkaTAhasaMbhramabhramannilimpanirjharIvilolavIcivallarI-nivasanana (ni+vasa AcchAdane+lyaTa) aa. 532d. virAjamAnamUrdhani' -zivatANDavastotram / -cIrasyAkuzalA devI samyagnivasane zubhA- goH nilimpA, nilimpikA strI. (ni+lip+za+striyAM TAp/ | rAmAyaNe 2 // 37 / ___ itvaM ca/nilimpA+ svArthe kan kApi itvam) ya.. nivaha puM. (nitarAmuhyate, ni+va+gha) samUDa-maI nilIna tri. (niHzeSeNa lInaM saMlagnaM. ni+lI+kta) / thaj -ADhye kalpatarAviva nityaM rajyanti jnnivhaaHatyanta saMbaMdhavALuM, saMbaddha, AliMgana kareluM, pIgaLeluM, paJcatantre 5 / 8 / -'bhAgye zavarapulindapradhvaMsasArI rAta bIna. thayeDaM -vanAni toyAni ca netrakalpaiH karo'mbunivahamokSAya' -bR0 saM0 / (puM. nitarAMvahati, puSpaiH sarojaizca nilInabhRGga:-bhaTTi0 2 / 5 / 35Antara ni+va+ac) sAta vAyu, pai.nivaDa nAmano vAyu. thaye. nivAku tri. (ni+vac bA. ghuNa) niranta2. paasvaan| nilInaka tri. (nilInasya samIpe catu. kaH) satyaMta. svabhAvavALuM. saMbandhavALAnI samIpano pradeza. nivAta puM. (nivRto nirudvo vA vAto'smAt) masUta. niletR tri. (NilIir, jai. prA.) saMbandha 42 // 2, bhettn||2. mAtara- 'nivAtaniSkampatayA vibhAti' -raghu0 / nivacana na. (nirantaraM vacanam) nirantara kyana, vAraMvAra (tri. nitarAM vAti gacchatyatra, ni+vA+adhikaraNe kyana. (avya. vacanAnAmabhAvaH) kyanano mabhAva, kta) Azraya-2345L. (tri. nivRtto vAto yasmin) bhauna. nivacane avya. (vacanAnAmabhAvaH nipAtanAt siddhama) vAyu, varano pradeza vagaire. -'nivAtapadmastimitena vayanana. niyama. (auslciu) -nivecanekRtya athavA cakSuSA' -raghu0 19 / 42 / -nivAta niSkampamiva pradIpamnivecanekRtva athavA nivecane kRtvA / kumA0 3 / 48 / taravAj. nivat tri. (ni+'upasargAcchandasi0' svArthe vat) nAye. nivAtakavaca puM. (nivAtaH kavaco yasya) Bi25 shipun| __gayeda, nIye. thaye. . putra pradAha haityano meM putra. (puM. nivAtamabhedyaM nivapana na. (ni+vap+bhAve lyuTa) pita, vagai32. 6dezAna. kavacaM yeSAm) bahu0 haityanI meM ta- nivAtakavacA hAna. varga3- konaH kule nivapanAni niyacchatIti nAma dAnavA devazatravaH-mahA0 3168 / 71 / za0 6 / 24 / nivAnyavatsA, nivAnyA strI. (nivaHpAtA anyasyA nivara tri. (ni+antarbhUtaNyarthe vR+kartari ac) vatsaH anyavatso yasyAH/nitarAM vAti gacchati nivAranAra, aTakAvanAra. pAtRtvena, ni+vA+ka nivaH pAtA anyaH parakIyo nivarA strI. (nitarAM viyate, vR+karmaNi ap+TAp) vatso yasyAH) .2 7230 pavAvI hoDavAtI avivAhitA, kuMvArI kanyA. maraNa pAmelA vAcharaDAvALI gAya. Page #455 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1262 nivApa puM. ( nitarAmupyate, ni+vap+ghaJ) chAna, zrAddha samaye 4- eko nivApasalilaM pibasItyayuktammA0 9 / 40 / pitR vagerene uddezAne pAtuM chAnanivApAJjalayaH pitRRNAm - raghu0 5 / 8 / -nivApadattibhiHraghu0 8 / 86 / kSetra.. nivApaka tri. (ni+vap + Nvul) vAvanAra. nivAra puM. (ni+ vR + karmaNi ghaJ) kheDa bhatanuM dhAnya. (puM. ni+ vR + bhAve ghaJa ) nivArA zeDavu - dezanivAraNaizca - raghu0 0141 nivAraka tri. (ni+ vR + Nvul ) vAranAra, khaDAvA. nivAraNa na. ( ni+ vR + Nic + bhAve lyuT ) vAvu, khaTAvaI 'kaNDUyanairdazanivAraNaizca raghu0 2 / 5 / nivAraNIya, nivAritavya tri. (ni+ vR + Nic + anIyar / ni+vR+Nic+tavyac) vAravA yogya, khaTAvavA zabdaratnamahodadhiH / yogya. nivArayat tri. (ni+ vR + Nic + zatR) vAstu, khaTAvatuM. nivArita tri. (ni+ vR + Nic + kta) vArela, khaTAvela - nivAritAstena mahItale'khile nirItibhAvaM gamite'tivRSTayaH- naiSadhe 1 / 11 / nivAsa puM. (ni+vas + AdhAre ghaJ) 62- zriyaH patiH zrImati zAsituM jagajjagannivAso vasudevasadmani ' zizu0 1 / 1 / - nivAsazcintAyAH mRccha0 3 / 23 / (puM. ni+vas + bhAve ghaJa) vAsa-raDeThA nivAsaka tri. ( nivAsasya samIpe catu kaH) gharanI pAsenuM. nivAsin tri. (ni+vas + Nini) vAsa 42nAra -dhanyAH kAlInadItIre kAnyakubjanivAsinaH kAvyodaye / rahera -'athAnAthAH prakRtayo mAtRbandhunivAsinam' - raghu0 / gharavANuM. niviDa tri. ( nitarAM biDati. ni+biD +ka) 67, gAU, praveza na thAya tevuM- karNAntametya bibhide nibiDo'pi muSTiH- raghu0 9/58 | jIyojIya- 'gurunibiDanitambabimba bhArA' - zizu0 / (tri. ninatA nAsA yasya, ni+nAsAyAH biDac) vAMDA nADavANuM, nahaTuM. niviDA strI. ( nibiDa + striyAM TAp) vAruM nAU, vAMDI nAsiDA. nivid strI. (ni+vid + karaNe kvip) vAzI.. nividvAna na. (navid nyUGkho ghIyate'smin dhA AdhAre DAliGa yajJa. lyuTa) [ nivApa - nivRttasaMtApa nivirIsa tri. (ni natA nAsA yasya, ni+nAsAyAH virIsac) nabhelA nAhavANuM, gADha, heDha, praveza na thAya tevuM- 'urunivirIsanitambabhArakhedi' -zizu0 7 / 20 | jIyojIya. nivirIsA strI. (ni natA nAsAyAH virIsac TAp ) nabhesuM nA, naTuM nA. nivizeSa tri. (nivRto vizeSo yasya) amina, samAna. nivivRtsat tri. (ni+vRt+san+zatR) pArchu i2vA icchatuM, aTakAvavA icchatuM. niviSTa tri. (ni+ viz + kta) kheDA, vittanA abhinivezavANu- bhavanti sAmye'pi niviSTacetasAM vapurvizeSeSvatigauravAH kriyAH- kumAra0 5 / 61 / pehelo, rahelo- 'parasadananiviSTaH ko laghutvaM na yAti ' udbhaTaH / nivIta tri. (nivIyate sma ni+vye AcchAdane kta samprasAraNam) khoDhesuM vastra (na. ni+aj + kta vyAdezaH) mAM ghAlelI 4nodha- nivItaM manuSyANAM prAcInAvItaM pitRRNAmupavItaM devAnAm - jai0 nyAya0 / -upavItaM bhavennityaM nivItaM kaNThasaJjanam kurmmapu0 / nivItin tri. (nivItamastyasya, nivIta + ini) hamA saraDatI 4 novAmuM- 'uddhRte dakSiNe pANAvupavItyucyate budhaiH / savye tu prAcInAvItI nivItI kaNThasaMjane' - manu0 / nivRt (strI.) 5 chaMchanuM nAma (nivRtchaMcha) nivRta na. ( ni+ vR + kta) uttarIya vastra, AcchAhana vastra (tri. nivriyate AcchAdyate sma ni+vR+kta) dhAraNa karela, oDhela vastra vagere. nivRti strI. (ni + vR + ktin) kharachAhana-soDhela, DhAMDalA. nivRtta na. (ni+vRt + bhAve kta) nivRtti, mananuM viSayothI upazama pAbhavu, zAMta thadhuM nivRttatarSerupagIyamAnAd bhavauSadhAcchotramano'bhirAmAt bhAga0 10 / 1 / 4 / sabhAva nivRttipUrva arbha (tri. ni+vRt + kta) nivRtta pAmesuM, viSayothI dUra thayelA manavANu, zAnta, yeSTArahita. nivRttakaraNa tri. (nivRttAni karaNAni yasya) viSaya prapaMcathI rahita thayela mana vagere iMdriyavALuM. nivRttavRtti tri. (nivRttA vRttiryena) vyApAra dhaMdho bheje choDI dIdho hoya te. nivRttasaMtApa, nivRttasaMtApana tri. (nivRttaH santApo yasya/nivRttaM saMtApanaM yasya) dUra thayelA saMtApavANuM, choDelA saMtApavALuM. - Page #456 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nivRttasaMtApanIya-nizaTha] shbdrtnmhoddhiH| 1263 nivRttasaMtApanIya na. (nivRttasantApanAya hitam) te / nivezana na. (nivizatyasmin, ni+viz+adhikaraNe nAmanuM rasAyaNa. lyuTa) ghara, n||2. (na. ni+viz+bhAve lyuTa) nivRttAtman puM. (nivRtta AtmA svarUpaM yasya) vi praveza-pesatAta. sthiti 42vI- yo hi vaMzaM samutpAdya -'Avarttano nivRttAtmA saMvRtaH' -mahA0 / 13 / 149 / pArthivasya nivezane - rAmA0 775 / 18 / 38 / (tri. nivRttaH viSayebhyaH uparataH AtmA yasya) (na. ni+viz+Nic+bhAve lyuTa) sthApaj, bhuu.:viSayomAMthI upazama pAmelA anta:karaNavALuM, 'nivezaya mahAbAho ! bharataM yadyapekSase / zUrazca viSayaprIti rahita manavALuM. kRtavidyazca samarthazca nivezane' -rAmA0 775 / 17 / nivRtti strI. (niaTTi, jai. prA.) 0 nivRttimA42 (tri. ni+ viz+lyuTa) praveza 422, sthiti 4272, zurAsthAna. (srI. ni+vRt+ktin) nv2|21, 22.6, bhUunA2. virAma -pAparogasya santApanivRttiM kurute zivaH- | nivezanI srI. (nivezana+striyAM GIp) pRthvI- 'syonA garuDapu0 196 a0 / nyAyamata prasiddha yatnameha, ___ pRthivi no bhavAnRkSarA nivezanI' -iti vede / ayi- prANAghAtaM nivRttiH-bhartR0 3 / 33 / / nivezanIya, nivezitavya tri. (ni+viz+anIyar / nivRttyAtman puM. (nivRttiH AtmA svarUpaM yasya) niSedha ni+viz+tavyac) praveza 42vA yogya, sthiti 425 // -'niSedhastu nivRttyAtmA kAlamAtramapekSate' -ti0 ta0 / yogya. niveddhi strI. (NivuDDhi, je. prA.) vRddhinI amAva, nivezavat tri. (niveza+matup) pravezavANu, sthitivANu, DAni. vinyAsavANu. nivedaka, nivedana tri. (nitarAM vedayati, ni+vid+ nivezita tri. (ni+viz+karmaNi kta) pravezela-peselu, Nic+Nvul/ni+vid+ Nic+lyuTa) 4||vnaa2, sthiti reNu, 4., sthApa... arpaNa karanAra, vinaMti karanAra. nivezya tri. (ni+viz+Nyat) nivezanIya za0 mA nivedana na. (ni+vid+Nic+lyuTa) 33j, guaj, vivAne. ya3- bhavAn nivezyaH prathamaM tato'yam-zravaNaM kIrtanaM viSNoH smaraNaM pAdasevanam / arcanaM mahA0 1192 / 9 / (avya. ni+viz+Nic+lyap) vandanaM dAsyaM sakhyamAtmanivedanam-bhAga0 7 / 5 / 23 / praveza arAvIna. -tadiyaM pUH prakAzArthaM nivezyA mayi sapA 2, vinati. 42vI, he.. nivedanIya tri. (nivedayituM yogyaH) suvrata ! -harivaMze 115 / 28 / sthiti. 42vIna. uqan yogya, / niveSTa puM., niveSTana na. (ni+veSTa + ap/ni+ arpaNa karavA yogya, vinaMti karavA yogya. nivedayat tri. (ni+vid+Nic+zatR) %uatuM, Apa veSTa+karaNe lyuTa) moDhavAnI. yA62, pAca.DI... .42, viti. 2. niveSya na. (ni+viS+bhAve Nyat) vyApta, vyA5j, nivedayiSat tri. (ni+vid+Nic+san+zatR) uatu 3sAvaM. (tri. ni+viS+bA. kartari Nyat) vyA5vA icchatuM, arpaNa karavA icchatuM, vinaMti karavA icchatuM. yogya, 3sAvAvAyogya. (puM.) vyA5.me heva, nivedayiSu tri. (ni+vid+Nic+san+u) udal OMgarnu, 5, sAvata-pAena. dhUma.. (puM. niveSye icchanAra, arpaNa karavA icchanAra, vinaMti karavA bhavaH yat) drava. (tri. niveSye bhavaH+yat) 35mi 72. thanAra, bhAvatamA thanAra. nivedita tri. (ni+vid+karmaNi+kta) 49vanAra, nivyAdhin puM. (nitarAM vidhyati hanti zatrUn, ni+ sapA 72n||2, nivena. 42 // 2- mayA niveditaM bhaktyA vyadha+Nini) rudrameha. (tri. nitarAM vidhyati, vyadh+ gRhANa paramezvari ! -nandikezvarapu0 / Nini) atyanta vyAya-atyanta nAza. 7242. niveza puM. (ni+viz+bhAve ghaJ) praveza, pesAsavaM nivyUDha na. (ni+vi+va+kta) 6 nizcaya, mA. -nivezArthaM gRhaM dattamannapAnAdikaM tathA-devIbhAga0 niza strI. (nitarAM zyati tanUkaroti vyApArAn, zo+ka 3 / 19144 / vivAs. (puM. ni+viz+AdhAre ghaJ) pRSo.) rAtrI- vAstavoSA nizAkhyA ca vAsateyI 52-nivAsa sthAna, 1480.- senAnivezaM tumulaM cakAra tamAnizau - trikANDazeSaH / 62. raghu0 5 / 49 / nizaTha (puM.) javanI. me. putra.. Page #457 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1264 nizabda tri. (nirgataH zabdo yasmAt) zabdarahita sthAna. nizamana na. ( ni + zam + Nic + lyuT vA hrasvaH) dRSTi, bhevuM, sAMbhavaM zravaza. nizamayat tri. (ni+zam + Nic + zatR) sAMbhajatuM zravaza astu. nizamayya, nizamya avya. (ni+zam+ Nic+kyap / ni+zam + lyap) sAMbhajIne- 'nizamya tAH zeSagavIrabhidhAtumadhokSajaH ' - zizu0 / nizaraNa na. ( ni+zu + lyuT) bhAravu, bhArI nAMjavu. nizA strI. ( nitarAM zyati vyApArAn ni+zo+ka+TAp) usahara, bhyotiSa prasiddha bheSAhi rAzi- 'nizAtuSArairnayanAmbukalpaiH' bhaTTi / rAtri- vAstavoSA nizAkhyA ca vAsateyI tamAnizau trikANDazeSaH / - yA nizA sarvabhUtAnAM tasyAM jAgarti saMyamI bhaga0 2 / 9 / nizAkara puM. (nizAM karoti, nizA +kR+Ta) zundra, DapUra, DUDa- 'dvijAvalIbAlanizAkarAMzubhiH ' - zizu0 / nizAketu, nizAdhIza, nizAnAtha, nizApati, nizAmaNi puM., nizAratna na. ( nizAyAH ketuH, nizAyA adhIzaH, nizAyAH nAthaH, nizAyAH patiH, nizAyAH maNiriva, nizAyAH ratnamiva prakAzakatvAt) yundra, DyUra. nizAkhyA strI. (nizAyAH AkhyA yasyAH ) haja62. nizAgaNa puM. (nizAnAM gaNaH) rAtrinI samUha. nizAcara puM. (nizAyAM carati, car+Ta) rAkSasa- nizAcaro dhanaharaH kitavo gaNahAsakaH- bhAvapra0 / ziyANa, dhuvaDa, sarpa, pizAya, thora, yahavA. (tri. nizAyAM carati, car+Ta) rAtrimAM iranAra - viyaranAra. nizAcaratA strI, nizAcaratva (nizAcarasya bhAvaH tal TAp-tva) rAkSasapazu, pizAyapazu. nizAcarapati puM. (nizAcarANAM patiH) ziva, rAkSasonA adhipati rAvaNa vagere rAjA. nizAcarI strI. (nizAyAM carati, car+Ta + jAti GIS ) rAkSasaezI -'rAmamanmathazareNa tADitA duHsahena hRdaye nizAcarI - ' raghu0 11 / 20 / ziyANa, DusA strI ghuvaDa mAdA, sApaNa, kezinI-jaTAmAMsI nAme eka gandhadravya. zabdaratnamahodadhiH / nizAcarman puM. (nizAyAzcarmeva AvarakatvAt) aMdhAra. nizAjala na. ( nizAjAtAM jalam ) himanuM pAzI ANa. [nizabda - nizAndha nizATa puM., nizATaka, nizATana tri. (nizAyAM rAtrau aTati, aT+ac) dhuvaDa, rAkSasa, bhUta-pizAtha. (tri. nizAyAM rAtrau aTati, aT+ac Nvul, lyu ca) rAtre iranAra, rAtre bhaTanAra. nizATaka puM. (nizAvat kRSNatvaM aTati, aT gatau + Nvul) gugaNa. nizATana puM. (nizAyAmati, aT+lyu) dhuva. nizAta tri. (ni+zo+kta) tIkSNa resuM, sate4 resuM. - purANi durgANi nizAtamAyudham' - zizu0 / nizAtikrama puM. (nizAyAH atikramaH) zatanuM vItI rg. nizAtyaya puM. (nizAyAH atyayaH) zatanuM avasAna, zatano anta. (puM. nizAyA atyayo yasmAt ) prabhAta samaya-paroDhiyuM. nizAda puM. (nizAyAmatti bhakSayati, ad+ac) niSA - lIsa. (tri. nizAyAmatti, ad +ac) rAtre lona 2nAra. nizAdatA strI. (nizAdasya bhAvaH karma vA tal+TAp) niSAhapazu-lIsapazu, rAtre bhavAya. nizAdana na. ( nizAyAmadanam ) rAtre lona 42. nizAdarzin puM. (nizAyAM pazyati, dRz + Nini) dhuvau, jisA vagere. (tri.) rAtre bhenAra. nizAdi puM. (nizAyAH AdiH) sAyaM sandhyA. nizAna na. ( ni+zo+bhAve lyuT) tIkSNa vuM te4 Davu. nizAnta na. ( nizamyate vizramyate'smin, ni+ zam+ - adhikaraNe kta) 62- tasyAH sa rAjopapadaM nizAntaM kAmIva kAntAhRdayaM pravizya - raghu0 16 / 40 / antaHpura, 4nAnajAnu, bhavana (puM. nizAyA antaH ) rAtrinI aMta na nizAnte parizrAnto brahmAdhItya punaH svapet - manu0 4 / 99 / (puM. nizAyA anto yasmAt) prabhAta - paroDhiyu. ( tri. nitarAM zAntaH) atyaMta zAnta. nizAntanArI strI. (nizAntasya nArI ghara, ghaziyAzI kulIna strI, janAnAmAM rahenArI strI. nizAntIya tri. ( nizAntasya samIpe cha) dharanI pAsenuM, paroDhiyAnI samIpanuM. nizAndha tri. (nizAyAmandhaH) rAtri khAMdhaNuM - ratAMdhaNuM. Page #458 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nizAndhA - nizumbhamathinI ] nizAndhA strI. (nizAyAM andhayati AtmAnaM, andh +ac+ TAp) 'jatukA' nAbhe kheDa vanaspatino velo. nizAndhya (na.) rAtre sAMdhaNApAsuM ratAMdhaNAya. nizAputra puM. (nizAyAH putra iva) nakSatra, tArA vagere. nizApuSpa na. ( nizAyAM puSyati, puSpa vikAse+ac) poyasuM, rAtrividvAsI maja nizAbala puM. (nizAyAM balaM vIryaM yasya) bheSa-vRSa-dhana I-mithuna-bhara-khecha rAzi. nizAbhaGga strI. (nizAyA haridrAyA bhaGga iva bhaGgaH pallavo yasyAH) dugdhapucchI nAbhe vanaspati. nizAmana na. ( ni+zam+ Nic + lyuT) hejavu-bhevu, sAMbhajavu. nizAmukha na. ( nizAyAH mukham ) proSa-rAtrino bhAraMbhaDANa nizAmRga puM. (nizAcaro mRgaH pazuH) ziyANa. nizAmRgI strI. (nizAmRga + jAti GIS ) ziyANavI. nizAraNa na. (ni+zR hiMse+svArthe Nic + bhAve lyuT ) bhArI nAMjavu-bhAravu (na. nizAyAH raNam) rAtriyuddha. nizAruka (puM.) AdyApa tAna - pravizya nartako raGga vikIrya kusumAdikam / nizArukeNa tAlena komalaM nRtyamAcaret saGgItadAmodare / saMgItazAstra prasiddha 354 - 'dRDha: prauDho'tha khacaro, vibhavazcaturakramaH / nizArukaH pratitAlaH kathitAH sapta rUpakAH ' saMgItagranthAt / (tri.) atyanta hiMsa. nizArdhakAla puM. (nizAyAH ardhakAlaH) rAtrino prathama aDadho bhAga. nizAloSTa na. ( NisAloda, jai. prA. ) vATavAno paththara, zabdaratnamahodadhiH / soDhuM. nizAvana puM. (nizAvat andhakArajanakaM vanaM yatra ) zaNanuM jhADa. nizAvartman (na.) aMdhAra. nizAvihAra puM. (nizAyAM vihAro yasya) rAkSasa.. nizAvihArI strI. (nizAvihAra + striyAM jAti GIS ) rAkSasI - pracakratU rAmanizAvihArI- bhaTTi0 2 / 36 / nizAvRnda na. ( nizAnAM vRndam) rAtrikhono samUha nizAvedin puM. (nizAM nizAparimANaM vetti, vedayati ar, fact for) $$ul. nizAhasa puM. (nizAyAM rAtrau haso vikAso yasya) Dubhuha-poyasuM. 1265 nizAhvA strI. (nizAyA AhvA AkhyA yasyAH) ula62. nizAhvaya puM. (nizA Ahvayo yasya) hRSNa pakSanuM saMdhAriyuM. nizita tri. (ni+zo+kta itvam) te4 resa- tIkSNa sa - nizitanipAtAH zarAH - za0 1 | 10 | sAtha upara yaDhAvesuM. (na.) soDhuM. nizitA strI. (ni+zo+ AdhAre kta+TAp) madhya rAtri. niziti strI. (ni+zo+karmaNi ktin) chosavuM, sUkSma vu, pAta . nizipAlaka (na.) te nAme kheDa chan (puM. nizi pAlayati rakSati, Nvul) rAtribhAM paDerI bhare te puruSa (paDeragIra). nizipuSpA, nizipuSpI strI. (nizipuSyati vikAsate, puSpa + ac+TAp / nizi rAtrau vikasitaM puSpamasyAH ata Ip) zejhalikA nAbhe vanaspati. nizItha puM. ( nitarAM zete'tra, ni + zI+thak ni ) ardharAtribhadharAta - sutantrIgItaM madanasya dIpanaM zucau nizIthe'nubhavanti kAminaH RtusaM0 113 'nizIthadIpAH sahasA hatatviSaH ' -raghu0 3 / 15 / zucau nizIthe'nubhavanti kAminaH-Rtu0 1 / 3 / nizIthinI, nizIthyA strI. (nizItho'styasyA ini + GIp) rAtri. nizIthikA strI. (NisIhiA, jai. prA. ) adhyayana, sthAna, thoDA samaya mATe meLavelI jagA, AcArAMga sUtra'nuM prathama adhyayana. nizIthinInAtha, nizIthinIpa, nizIthinIpati, nizIthinIza, nizIthinIzvara puM. (nizIthinyAH nAthaH / nizithinIM pAti, pA + ka / nizIthinyAH patiH / nizIthinyAH IzaH / nizIthinyAH IzvaraH ) yandra, DayUra. nizumbha puM., nizumbhana na. ( nizumbhU hiMsAyAM + bhAve ghaJ / ni + zumbha + bhAve lyuT ) bhAravu-hAra bhAravu, vadha 42vo, te nAmano dvaitya - jyeSThaH zumbha iti khyAto nizumbhazcAparAsuraH / tRtIyo namucirnAma mahAbalasamanvitaH-vAmana pu0 52 a0 / 'zaktiH zumbhanizumbha - daityadalanI' - devIstotram / nizumbhamathinI, nizumbhamardinI strI. (nizumbhaM madhnAti, manth viloDane+lyuH nalopaH - GIS / nizunbhaM mRdnAti, mRd Nini + GIS) hurgA devI -nizumbhazumbhamathanI devI vedeSu gIyate - devIpu0 / Page #459 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1266 shbdrtnmhoddhiH| [nizumbhita-niHzvAsa nizumbhita tri. (ni+zumbha+ kta, Nisumbhia, jai. prA.) | nizcitA strI. (nir+ci+kta+TAp) te. nAme meM mArI nAMkhela-ghAta karela. ___nahI nizumbhin puM. (nizumbho mohanAzo'styasya ini) te. | nizcitya avya. (nir+ci+ lyap) nizcaya. zana-nI nA suddhadeva. (tri. nizambha+astyarthe ini) nA. rIne. 4282, saMDA2 42-82. nizcinta tri. (nirgatA cintA yasmAt) yintA vagaranu nizRmbha puM. (nizrathya sambadhya harati, ni+zranth+bA. - 2 -nizcinto bahubhojako'timukharo rAtriM bhaka pRSo0) saMbaMdha nAbhIne. 724 // 4282 pUSA divA svapnabhAk-kazcit) / havano me ro. nizcIyamAna tri. (nir+ci+yak+jJAnac) nizcaya 2rAtuM, nizaita puM. (nizAyAmapi etaM ISadgamanaM yasya) mo. ___ - na.DI. rAtuM. nizaitI strI. (nizaita+striyAM jAti GIS) karA... nizcirA, nizcIrA (srI.) ta. nAmanI nahI.. nizcatvAriMza tri. (nirgataH catvAriMzataH DaH yANI | nizcakkaNa na. (niHzeSeNa cukkaNam) ita. sAI 42vArnu upara gayela, cAlIsamAMthI bahAra nIkaLI gayela. | o yUe. nizcaya puM. (nizcIyate'nena, nir+ci+ac) nizya- nizceSTa tri. (nirgatA ceSTA yasmAt) yeSTA 2lita. bhAbhAbha4che sevAnieya- deho'yaM mama bandho'yaM galagrahaNanizceTo daityo nirgatalocana:-bhAga0 10. na mameti ca muktatA / tathA dhanaM gRhaM rAjyaM na skandhe / zati. 2ti, humaNu, jiyAzUnya. mameti ca nizcayaH- devIbhAga0 1 / 19 / 35 / -eSame nizceSTAkaraNa na. (nizceSTA ceSTArAhityaM kriyate'nena, sthiro nizcayaH -mudraa01| siddhAnta, viSaya, paricheha, kR+karaNe lyuTa) mAna. 42nA2, mahevana me.. buddhinI asAdhAraNa eka vRtti, te nAme eka 4e, me. tanI bhauSadhi. athAit2- 'anyanniSidhya prakRtasthApanaM nizcayaH punaH' | nizcayavana paM. (nira+cya+lyUTa) vaivasvata mnvntrn| -sA0 da0 10 // 50 // saptarSibhAna.. me. pi. (puM. nirna cyavate varcasA nizcayajJa tri. (nizcayaM jAnAti, Nicchayanna, jai.prA.) __nir+cyu+lyuTa) mana - "agnirnizcyavano nAma, nizcayane, ena2. pRthivIM stauti kevalam / " (tri. nirgataM cyavanaM nizcara puM. (nirgataH carAt) mayAramA mnvntrn| ___ yasya) yuti. 2Dita. saptarSimAMno eka. nizchandas tri. (nirgataM chando vedo yasya) vAdhyayana nizcala tri. (nizcalati, nir+cal+ac) ayaNa, sthi2. 2rita. nizcalA strI. (nir+cala+ac+striyAM TAp) pRthvI, nizchAya tri. (nirgatA chAyA yasmAt, NicchAya, jai. zAsa5 nAme vanaspati. __prA.) zomA garnu, 463'.. nizcalAGga puM. (nizcalavat aGgaM yasya) pado, parvata. nizchidra tri. (nirgataM chidraM yasmAt, Nicchidda, jai. prA.) __ (tri. nizcalaM aGgaM yasya) sthi2 maMgavANu. chidra rahita, kANA vagaranuM. nizcalAGgI strI. (nizcalaM matsadhAraNAya aGgaM yasyAH nizchinna tri. (nizeSeNa chinnam, NicchiNNa, jai. prA.) striyAM jAti0 GIS) jagadI.. apesa, 9 438. nizcAyaka tri. (nizcinoti, nir+car+Nvul) nizcaya nizchoTanA strI. (NicchoDaNA, jai. prA.) matsanA5282, niesaya 4282. ti2272. nizcAraka puM. (nizcarati, nir+car+Nvul) bhajano. tyA nizna tri. (niz samAdhau vA. naD) samayiniSTha, yittanI 72vo, vAyu. (tri. nir+ca+Nvula) sva27-hI-bha.20 - ekAgratAvALuM. bhu45. 3242. (nirgataH cAro yasmAt kap) ti. nizrama (puM.) nizcaya-marA nalita. hita, dUta rahita. . niHzvAsa puM. nizvasana na. (ni+zvAsa+bhAve ghaJ) nizcita tri. (nir+ci+karmaNi kta) nizcaya 42j, - nisAso mUkavo, prANavAyune bahAra kADhavAno eka rAve.j, bhAtarI 2j. (-arAvaNamarAmaM vA jagadadyeti vyA52. - saMhartuM sarvabrahmANDaM zaktA niHzvAsamAtrataHnizcitaH-raghu0 12 / 83) brahmavaivarte 2 / 189 Page #460 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nizvAsasaMhitA - niSikta ] zabdaratnamahodadhiH / 1267 nizvAsasaMhitA strI. (nizvAsAkhyA saMhitA) zive rathesuM / niSadvara puM. (niSIdanti viSaNNA bhavanti janA atra, pAzupatazAstra- nizvAkhyAM tatastasyAM lInA bAbhravya - ni+ sad + Svarac) DAdhava, amaheva, zANDilAH / nizvAsasaMhitAyAM hi lakSamAtra - pramANataH- (puM. niSadAmupaveSTRNAm varaH) jesavAmAM zreSTha kheDa bhatanI jagaha varAhapu0 / nizrA strI. (NissA, jai. prA.) khAsaMjana-khAzraya. nizreyasa na. ( nizcitaM zreyaH) mokSa, bhukti. nizreyasakara tri. (nizreyasaM karoti, kR + ac) bhokSakhApanAra, bhukti 42nAra. niS (bhvA. pa. saka. seT neSati) chAMTa-sIMya. niSaGga puM. (nitarAM sajanti zarA yatra, ni+saJja+ghaJ) jaae| rAjavAnuM lAdhuM - jAtAbhiSaGgonRpatirniSaGgAt raghu0 / (puM. ni+saj + bhAve ghaJ) atyanta saMga, taravAra, dhanuSa. niSaGgathi puM. (ni+saj + bhAve ghathin kutvam) AliMgana vu, bheTavu. niSaGgadhi puM. (niSaGga khaDgaH dhIyate'smin, ghA + adhAre ki) taravAranuM bhyAna, niSaGgin tri. (niSaGgo'styasya ini) dhanudhArI - rathI niSaGgI kavacI dhanuSmAn dRptaH sa rAjanyakamekavIraHraghu0 7/56 | taravAra dhArA 42nAra, atyanta saMgavANuM (puM. niSaGgo'styasya, niSaGga + ini) jAe rAjavAnA lAthAvAno puruSa, te nAme dhRtarASTrano kheDa putra. niSaNNa, niSaNNaka, niSatsnu tri. (ni+sad + kta / niSaNNa + svArthe ka / tri. ni+ sad + vA. snu) jela, jeseluM -niSaNNA paGkaje pUjyA namo devyai zriyA iti-tithyAditattve / niSaNNaka na. (niSaNNa + saMjJAyAM kan ) Asana, je. niSad strI. (niSIdatyasyAm, ni+sad + AdhAre kvip) yaza dIkSA, amuka vedavAkya, upasadana ( tri. ni+sad + kartari kvip) besAunAra, besanAra. niSada puM. (niSIdanti SaDjAdayaH svarAH yatra, ni+sad + ap) niSAha svara. niSadana na. (niSIdatyatra, ni+sad + AdhAre savAnuM sthAna, ghara, (na. ni+sad + bhAve jesa, sthiti 42vI. niSadyA strI. (niSIdatyasyAM ni+sad adhikaraNe kyap ) jabhara, hATa-huDAna, nAnI jATalI. lyuT ) lyuT ) niSadvarI strI. (ni+sad + adhikaraNe Svarac + GIp ) rAtri. niSedha (puM.) te nAmano parvata, sUryavaMzI rAma putra DurAno pautra rAma - atithistu kuzAjjajJe niSadhastasya cAtmajaH - harivaMze 15 / 26 / 4nameya pachInA kheDa rAjAno putra, niSAda svara, kuTa rAjAno eka putra, te nAme kheDa deza - brahmaNyo vedavit zUro niSadheSu mahIpatiH- mahA0 3 / 53 / 3 / (tri. ) 449. niSadhA strI. (niSadha+TAp) nasa rAbhanI nagarI. niSedhadraha puM. ( Nisahaddaha, jai. prA. ) hevahuranA parvatathI 834 jojana uttare sItA nadI vacce Avelo eka draha. samA: niSAda, niSadana puM. (niSIdati pApamatra, ni+sad AdhAre ghaJ / ni+sad + bhAve lyuT ) thaMDaNa, missabhati mA niSAda ! pratiSThAM tvamagamaH zAzvatIH / niSAha svara gItakalAvinyAsamiva niSAdAnugatam - kA021 / te nAbhe kheDa deza, brAhmaeAthI zUdra kanyAmAM utpanna thayela varNasaMkara. niSAdakarSU (puM.) te nAmano heza. niSAdavat puM. (niSAdo'styasya matup ) niSAhasvara. (tri. niSAda + matup ) niSAda svaravANuM gAyana vagere - SaDjAdayaH SaDete'tra svarAH sarve manoharAH / niSIdanti yato loke niSAdastena kathyate / / catasraH paJjame SaDje madhyame zrutayo matAH / RSabhe dhaivate tisro gAndhAraniSAda- saGgItadAmodare / niSAdita na. (ni+sad + bhAve kta) sAuvu. (tri. ni+ sad + Nic + karmaNi kta) sAusa. niSAditin tri. (niSAditamanena iSTA. iti) sAunAra. niSAdin puM. (niSAdayati hastinaM ni+sad + Nic + ini) hAthIno bhAvata-niryANaniryadasRjaM calitaM niSAdI zizu0 5/41 / (tri. (ni+sad + Nini) jehetuM jesanAraAtapAtyayasaMkSiptanIvArAsu niSAdibhiH " - raghu0 1 / 52/ niSikta tri. (na+sic + kta) atyanta sIyesuM-chAMTesuM, nAmesuM, sthApesa. (na. ni+sic + kta) vIrtha. (puM.) vIryathI utpanna thayela garbha. 66 Page #461 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 63sa.. 1268 shbdrtnmhoddhiH| [niSiddha-niSkarSa niSiddha tri. (niSidhyate sma, ni+sidh+kta) :- | niSevaNIya, niSevya tri. ni+sev anIyara/ ni+ 921veda, niSedha 428. niSiddhamapi yadyeSAM tadeva seva+bhAve Nyat) sevA yogya, yArI 42vA yogya, prathamaM brahi-pAdme 27. a0 / niMdha, dUSita, manAI paNA dAyas. niSevita tri. (ni+sev+kta) sevaj, yArI. 42j, niSIdat tri. (ni+sad+zatR) satuM. pALeluM. niSUdana tri. (ni+sad+kartari lyuT) 6 // 2 42 // 2, niSk (cu. A. sa. seTa-niSkayate) bhApa, tong, nA 722. (na. ni+sUd+bhAve lyuTa) 15- bhA2j, 4.na. 42. mArI nAkhavuM. niSka puM. na. (nizcayena kAyati zobhate, nis+ke+ka:) niSeka puM. (ni+sic+bhAve ghaJ) 490.. atyanta eka so sATha rUpiyAbhAra, eka so ATha tolAnuM 7ing, samAdhAna 2j - mukhasalilaniSeka:-Rtu0 4.4na -dharaNAni daza jJeyaH zatamAnastu rAjataH / 1 / 18 |-tailnissekbindunaa-rghu0 8 / 38 / sIyaj - catuHsauvarNiko niSko vijJeyastu pramANataH"yoMSitsu tadvIryaniSekabhUmiH"-kumAre0 / (na. manu0 81137 / me todo chAtI 652 532vAno ni+sic+ghaJ) vAya.. dAgIno, sonAnuM pAtra, sonAnI mahora (16 mAzA niSekAdikRt puM. (niSekAdi garbhAdhAnAdikaM karoti agara eka karthanA tolAnA sonA barAbara pala) kR+kvip+tuk) samAdhAna 42 // 2 puruSa soLa dramma cAra paisAbhAra, cosaTha paisAbhAranissecn na. (ni+sic+lyUTa) 46 vagerethA. siMyana varATakAnAM dazakadvayaM yat, sA kAkinI tAzca 72, nAma, sthAya, samAdhAna. 12. paNazcatasraH / te SoDaza drammai ihAvagamyo damyostathA niSecitR tri. (ni+sic+tRc) 4. vagere siMyanAra, SoDazabhizca niSkaH- lIlAvatyAm 2 / / nAkhanAra, sthApanAra, garbhAdhAna karanAra. niSkaNTaka tri. (nirgataH kaNTako yasya) sian , niSedivas tri. (ni+sad+kvasu) sa.. bAdhA vagaranuM, duHkha rahita, pIDA vagaranuM, cAra niSeduSI strI, (niSedivasa, striyAM DIp vasya uH) bhAsAno 2u // the. 4 niSTha25 -syAzcAturmAsakaiH zANaH sI. -"niSeduSImAsanabandhadhIraH"-raghu 0 / sa niSkaNTaka eva tu-zArGgadharaH / niSedhR tri. (ni+sidh+tRc) ni. 4282, bhanAI niSkaNTha puM. (nirgataH kaNThaH skandho yasya) 42nAra, avinA2. ___ tanu, u (3258. nA. 3) (varuNavRkSaH / ) niSedha puM. (ni+sidh+ghaJ) 24-242314j, manAI, niSkaNa tri. (nirgatAH kaNAH yasmAt, NikkaNa, jai.prA.) niSedha. vAya. - dvau niSedhau prakRtArthaM gamayataH niSedhastu dhAnya. 2uita-garIla. nivRttAtmA kAlamAtramapekSate -tithitattve / niSkampa tri. (nirgataH kampo yasya) 45.2rita, dhru0||3|| niSedhaka ni., niSedhin tri. (ni+sidh+Nvula 2rita. +ni+sidh+Nini) ronAra, 24251vanA2, manAI niSkammu (puM.) te nA. ma. haiva-senApati.. 42 // 2. niSkarman tri. (nirgataM karma yasya) mamAthI. muta. niSedhavidhi tri. (niSedhe abhAve vidhiH) asAve. 52 thayeda, ma. garanu. sAdhanatA bodhaka vAkya. niSkaruNa tri. (nirgatA karuNA yasmAt) yA 2Dita, niSevaka, niSevitR, niSevin tri. (ni+sev+nnvul| niya. ni+se+tRc/ ni+seva+Nini) sevA 42 // 2, yArI. | niSkarSa puM., niSkarSaNa na. (nis+kRS+bhAve ghaJ/ karanAra bhakta. lyuTa ca) nizcaya, amu bhA5, ni[yArtha, niSevaNa na. (ni+seva+bhAve lyuTa) seva-yA42. sirid. atrAyaM niSkarSaH / - anukarSaM ca niSkarSa 52vI. syAnmahatsevayA viprAH puNyatIrthaniSevaNAt- vyAdhipAvakamUrcchanam- mahA0 2 / 13 / 13 / bAra 50aj, bhAga 01 / 2 / 16 / 5j, yo2I 23. nIcovavuM. Page #462 -------------------------------------------------------------------------- ________________ niSkala - niSkumbha ] niSkala tri. (nirgatA kalA yasmAt) dujA vagaranuM, avayavarahita, saMpUrNa, kaLA vagere vyApArathI rahita. - "niSkalaM niSkriyaM zAntaM niravadyaM niraJjanam"zvetAzva / (puM. nirgatA kalA yasya) paramAtmA, 42 - cinmayasyAdvitIyasya niSkalasyAzarIriNaH / upAsakAnAM kAryArthaM brahmaNo rUpakalpanAjAmadagnyavacanam / 0 niSkalaGka tri. (nirgataH kalaGkI yasya) DAgha vagaranu, yo nirdoSa niSkalA, niSkalI strI. (nirgatA kalA yasyAH / niSkala + striyAM GIp ) Rtudharma rahita strI, vRddhA DosI.. niSkaluSa tri. (nirgataM kaluSaM yasmAt ) pApa rahitazuddha niSkavaca tri. (nirgataM kavacaM yasya, Nikkavaya, jai. prA.) jastara vagaranuM. niSkaSAya tri. (nirgataH kaSAyaH cittamalabhedo yasya) bhananA rAgadveSAhi hoSa rahita. (puM. nirgataH kaSAyAt, NikkasAya, jai.prA.) nimeha - bhAvI utsarpizI aNamAM thanA2 teramA jaina tIrthaMkara. niSkasana na. ( NikkasaNa, jai. praa|) nirgamana. niSkAdi (puM.) pAzinIya vyADara prasiddha kheDa zabdagae - "niSka, paNa, pAda, mAsa, vAha, droNa, afe" Scule. niSkAJcana tri. (nirgataM kAJcanaM yasmAt, NikkaMcaNa, jai. prA.) suvarNa rahita, dhana rahita-garIja. niSkANDa tri. ( NikkaMDa jai. prA.) avayava rahita, avasara rahita, skandha vinAnuM. zabdaratnamahodadhiH / niSkAma tri. (nirgataH kAmo abhilASo yasya yatra vA ) viSayabhoganI icchA rahita, vAsanA rahita "viziSTaphaladAH pusAM niSkAmANAM vimuktidAH "viSNupu0 / niSkAraNa tri. (nirgataM kAraNaM yasya) arA rahita, nimitta vagaranuM, niSkAraNa bandhuH / niSkApuruSa (puM.) DAyara nahi te, duSTatA rahita puruSa, ucca kuLano puruSa. niSkAlaka puM. (nirgataH kAlakaH kezAdiH muNDanena yasya) mUMDelA deza-vANavANu (tri. nirgataH kAlo yasya kap) gubhAvelA samayavANuM, gANelA samayavANu ( avya. kAlakAnAmabhAvaH) aNAzanI sabhAva 1269 niSkAlana na. (nir+kal + Nic + bhAve lyuT ) yalAva, DAMDavu, bhAravu, bhArI nAMjavu. niSkAlika avya. (kAlikasyAbhAvaH) yogya samaye nahi hovApa. (tri. nirgataH kAlo kAlayitA jetA vA yasya kap vA) netA vagaranuM chatanAra vagaranuM, abhyya -sabhita niSkAza puM. (nir + kaz + bhAve ghaJH jahAra aDhavu jeMsI DADhavu nIja. (puM. nitarA kAzate zobhate, nir + kAz + ac) khosarI -gharano AgajanI bhAga, parasANa, chabhuM. niSkAzita, niSkAsita tri. ( nir + kaz gatau (kas) + Nic + ktaH) jahAra DaDhela, meMthI aDhesa sthApekSa, adhir3ata rela, dezanihAla rela, chUra urela. niSkAzana, niSkAsin tri. (nis + kaz (kas ) + Nini) bahAra kADhanAra, kheMcI kADhanAra, dezanikAla karanAra, hAMkI kADhanAra. niSkAzinI, niSkAsinI strI. (nis- kaz (kas) + Nini + GIp ) potAnA svAbhInA tAjAmAM nahi rahelI thAraDI. niSkASa, niSkAsa puM. (nir + kaS (kas) +ghaJ) tApanA lIdhe tapelI vageremAM nIce coMTI gayela dUdhano bhAga. niSkiJcana tri. (nirgataM kiJcana gamyaM dhanaM vA yasya ) nirdhana-haridra, viSayAntara zUnya "prajJAnaM zaucamevAtra, zarIrasya vizeSataH / tathA ca niSkiJcanatvaM, manasazca prasannatA " mahAbhArate / niSkiJcanatA strI. niSkiJcanatva na. ( niSkiJcanasya bhAvaH tal+TAp-tva) nirdhanapazuM haridrapazu, viSayAntarapaNuM. niSkuTa puM. (nis + kuD +ka) dharanI pAse rakhela upavanajagIyo, DyAro, jetara, rAbhakhonuM nAnajAnuM, te nAme kheDa parvata. (tri. nis+kuT+ka, NikkhuDa, jai.prA.) sthira, parahita. niSkuTi, niSkuTI strI. (nirgatA kuTiH kauTilyaM yasyAH / nirgatA kuTiryasyAH bA. GIp ) moTI khesathI, elacIno velo. niSkuTikA strI. (niSkuTaH astyasyAH Than TAp) DArti svAminI anucara eka mAtRkA. niSkumbha puM. (nis + kumbha + ac) nepAjAnuM ADa. tri. nirgataH kumbho yasmAt ghaDA vagaranuM. Page #463 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1270 shbdrtnmhoddhiH| [niSkula-niSTakvarI niSkula tri. (nirgataM kulaM sapiNDAdiryasya) sapiMDa | niSkama puM, niSkramaNikA strI. (niSkramyate'nena, vagere supathI. 2uita. (tri. nirgataM kulaM avayavasamUho | nis+kam+ghaJ/niSkramaNa+ kan+TApa, itvam) yasmAt) avayava. samUDa vinAnu, zetavagerethA. bahAra nIkaLavuM, cothe mahine bALakane prathama bahAra 2rita. - niSkulA karoti dADimam-siddhA0 / / stal. uTe rAto me saM2712 -caturthe mAsi niSkramaHniSkulikaraNa na., niSkulIkRta tri. (niSkula+ yAjJa0 1 / 12 / abha. 2hita -niSkalaM niSkramaM zAntaM cci+kR+lyuTa/niSkula+cvi+kR+kta) shet2|| saccidAnandavigraham-padmapu0 / vagerethI rahita karavuM, kuLa rahita karavuM. niSkramaNa na. (NikkhamaNa, jai. prA.) sUrya-caMdranu tenA niSkuSita tri. (nis+kuS+kta) chAla. 2lita 438., mAMDalAmAMthI bahAra nIkaLavuM, dIkSA levI. veda, (puM.) bha26 me. (na, nis+kam+bhAve lyuTa) baDA2 nAvAnI niSkuha puM. (niHzeSeNa kuhayate vismApayati, eka saMskAra. nis+kuh + ac) vRkSa vagairebhA potAnA. meNe. thayeta. niSkramaNita tri. (niSkramaNaM jAtaM yasya itac) yothe. DoTara, mosa-DIta2. mahine prathama bahAra kADhavA nimittano saMskAra jeno niSkRta tri. (nir+kR+kta) 622, ., nizciMta, thayelo hoya te. nahi karela, nahi gaNela, nahi Acarela, mApha karela. niSkramya avya. (nis+kram+ lyap) nADA2 na.4jIna.. niSkRti strI. (nir+kR+ktin) 568, 55 varga3thI. niSkraya puM. (niSkrIyate vinimIyate'nena, nir+krI chUTaj, GU2, prAyazcita. - brahmaghne ca surApe ca caure karaNe+ac) 52, 56lA. -trasattuSArAdrisutAsabhagnavrate tathA / niSkRtiH vihitA sadbhiH kRtaghne sambhramasvayaMgrahAzleSasukhena niSkrayam-zizu0 150 / nAsti niSkRtiH-manu0 / apamAna na 982, sarakhI kImatavALI vastu ApI badalelo padArtha, 42%mAMthA chUTa -na tasya niSkRtaH zakyA kareM vrssshtairpi-mnu02|227| puM. agni pratyu5.412. (puM. nis+krI+bhAve ac) NEjniSkRpa tri. (nirgatA kRpA yasmAt, Nikkiva, jai.prA.) parIhI, buddhiyoga, nImj,veyana niSkrayavisargAbhyAM dhyA 2Dita, niya. bharturbhAryA vimucyate-manu0 9 / 46 / sAmathya.. niSkRSTa tri. (nir+kRS+kta) sArAMza, nizcaya 428., niSkrayaNa (na.) chu217, 6ddhAra, hInA chuu252||rnu, tyayAtha, s||2. (tri. NikaDDiya, jai. prA.) mAra yej, nijaNej. niSkrAnta tri. (nis+kram+kta) nANe.1, mahAra niSkaivalya (pu.) yaza saMbaMdhI me. zastra, te zastrayA nI.5Ne.sa. -niSkrAnte mayi kalyANi ! tathA grahaNa karavA yogya, yajJapAtra rUpagrahavizeSa. saMnihite'naghe-mahA0 13 / 2 / 45 / (tri. nizcitaM kaivalyamasahAyatvaM yasya) pahi, niSkriya tri. (nirgati+kriyA yasmAt) yA 2uita, anyanI sahAya nahi lenAra, mokSa rahita. ma. vAna. (na. nirgatA kriyA yasya) 527hAniSkoTana na. (NikkoDaNa, jai. prA.) janavizeSa, niSkriyaM nirguNaM zAntaM nirapekSaM nirnyjnm-vedaantsuutrbAMdhavAnuM sAdhana. bhASyam / niSkoSa tri. (nirgataH koSAt) bhyAna. 2rita, opaDita. niSkrIDita tri. (NikkIliya, jai. prA.) mana-mati. niSkoSaNa na., niSkoSaNaka tri. (nis+kuS+ lyuTa) niSkvAtha puM. (niHsRtaH kvAthaH Satvam) mAMsa. vagere aMdaranA avayavone bahAra kADhavA, pholavuM, pholanAra. 6uii. aso. ma.. niSkoSaNIya, niSkoSitavya tri. (nis+kuS+anIyar/ niSkheTa puM. (NikkheDa, jai. prA.) adhama55j, nIyapa.. nis+kuS+tavyac) paDA2 vA yogya, zelA niSTakvan tri. (nir+tak sahane+kvanip SatvaSTutve) yogya. atyanta sahanazIla. niSkauzAmbi tri. (nirgataH kauzAmbyAH nagaryAH) tic niSTakvarI strI. (niSTakvana+striyAM GIpa razcAntAdezaH) nagarImAMthI nIkaLela. atyanta sahanazIla strI. bhUtya. Page #464 -------------------------------------------------------------------------- ________________ niSTaGkita-niSpatiSNu] shbdrtnmhoddhiH| 1271 niSTaGkita tri. (NiTTakiya, jai.prA.) nizcita-nI, niSThAvat tri. (niSThA+matup) niSThAvANu, zraddhAvAj. savadhArita. niSThita tri. (ni+sthA+kta) atyaMta sthira -devadviSAM niSTata tri. (nis+tap+kta) tAveda, tapela. ___ nigamavartmani niSThitAnAm- bhAga0 2 / 7 / 36 samApta niSTapana na. (nis+tap+lyuTa) saNAva, tA. 38. niSTAnaka puM. (nitAntastAnakaH zabdabhedaH) duno niSThitArtha tri. (niSThito artho yasya, NiTThiyaTThi, pokAra, kalakala avAja, marmara dhvani. jai.prA.) kRtakRtya, kRtArtha. niSTi strI. (niz samAdhau+ktic) MEAnI sya niSThitArthin tri. (niSThitArtha+Nini, NiTThiyaTThi, hati. jai.prA.) bhokSane yAnA2-bhubhukSa. niSThura tri. (nis+tR+kvip vede bA. uraparatvam) niSThIva, niSTheva puM, niSThIvana, niSThevana na. (ni+SThiv+bhAve ghaJ vA dIrghaH/ni+SThiv+bhAve+ghaJ zatruono parAbhava karanAra. niSTya puM. (varNAzramAdibhyo nirgataH, nis gatArthe +tyap lyuTa ca) y, bhumamAthI. nItuM 5u0., thU.5j. - niSThIva pAvato yAyAdekasyAkSNo nimIlanam-vAgbhaTaH / Satvam) yaMda, 27. (puM. nirgatya zarIrAt niSThIvita na. (niSThiv+Nic+kta) yj styAyayati vistIrNo bhavati kaH) patra. niSThura na. (ni+sthA+urac madgurAdi ni.) ho2 niSTha tri. (nitarAM tiSThati, ni+sthA+ka) atyanta vAya. - 2 iya, rA. vAya. (tri.) 56l2 sthiti 42nAra, sthAyI -nabho niSThAzUnyaM bhramati ca alvi mosanAra, 58ora-dUra (vyavasAyaH pratipattiniSThuraHkimapyAlikhati ca-mA0 1 / 31 / Restauj -yadA raghu0 8 / 65 / -saMrabdhahastipakaniSThuracodanAbhiH-zizu0 kSitAviva carAcarasya vidAma niSThAM prabhavaM ca nityam- 5 / 49 / bhAga0 5 / 12 / 8 taponiSThAH-manu0 12 / 95 / 22 / 2. niSThuratA strI., niSThuratva na. (niSThurasya bhAvaH tal niSThA strI. (ni+sthA+ka+TAp) niSpatti, siddhi - ___TAp-tva) 58o2 vAya, dU25. "loke'smin dvividhA niSThA purA proktA mayA'nagha !" niSThurika (puM.) te nAme se. nA. nAza - atyArUDhirbhavatimahatAmapyapabhraMzaniSThA- | niSThyUta tri. (nis+syA+kta UTh) mumamAthI caDhesa. zakuM0 4 / antasImA- sI. 6, 4 52vI, yAyana, namo vagaire, dhuMDala. - niSThyUtazcaraNopayogasulabho mAgaNI, zraddhA, avadhAraNa-nizcaya, vyAkaraNanA pratyaya- __lAkSArasaH kenacit zakuM, 4 / 5 / (na.) y.. "kta, kvatu" (strI. nitarAM tiSThanti bhUtAnyatra) niSNa tri. (ni+snA+ka) muzakha, DoziyAra, pravIe, vi!. (srI. ni+sthA+kvip) pUrva sthiti. Doya. pAraMgata."-AtithyaniSNA vanavAsimukhyAH "-bhaTTi0 / te sthiti. niSNAta tri. (nitarAM snAti sma, ni+snA+kta) niSThAna na. (ni+sthA+karaNe lyuT) 561, 420, viyakSa, DaoNziyAra, pAraMgata -niSNAto'pi ca vedAnte masAlo temaja vyaMjana sAdhutvaM naiti durjanaH-bhAmi0 187|-"nissnnaatairth niSThAnaka (puM.) te. nAmanI . sarasA priyA samUhaiH-zizu0 / / niSpakva tri. (nitarAM pakvam) matizaya 576. 35 niSThAnakathA strI. (NiThThANakahA, jai.prA.) me. pra.312nI. vage3, jesa, nA .. bhojana kathA. niSpaka tri. (nirgataH paGko yasmAt) 6. 2hita, niSThAnta tri. (niSThA nAzo ante yasya) naa||35. saM.ta. nisa, sva27. aurt vastu, chavaTe nAza pAmanArI vastu. (tri. niSThA niSpatat tri. (nis+pat+zatR) nItuM, mA2 4], __ sthitiH ante yasya) chevaTenI sthiti cha te. nAye. 5utuM. niSThApaka tri. (NiTThavaya, jai. prA.) samApta. 1282. niSpatana na. (nis+pat+lyuTa) -0.5mj, DA. j. niSThApana na. (NiTThavaNa, jai. prA.) ni5%04. niSpatAkadhvaja (puM. strI.) 20%AmInI 4% . 17. niSThAbhASin tri. (NiTThAbhAsi, jai. prA.) nizcayapUrva niSpatiSNu tri. (nis+pat bA. iSNuc) bheza 57tuM, bhASaNa karanAra. atyaMta paDavAnA svabhAvavALuM, cotaraphathI paDatuM. Page #465 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1272 shbdrtnmhoddhiH| [niSpatiputrA-niSpRha niSpatiputrA, niSpatisutA strI. (nirgatau patiputrau yasyAH) | niSpAdanIya, niSpAdya tri. (nis+pad+Nic+anIyar pati-putra vanI. strI... | nis+pad+Nic+Nyat) utpanna 42vA yogya, niSpatti strI. (nir+pad+ktin Satvam) samApti, siddhi- siddha 72vA yogya, 60 42vA yogya kRtye bahUni 31. kriyAyAH pariniSpattiryavyApArAdanantaram- niSpAdye zramAt kosIdyamAzrayan-rAjata0 2 / 158 / rAmatarkavAgIzaH / - "kathamapyambha bhasAmantarA niSpatteH niSpAdita tri. (nis+pad+Nic+kta) utpanna 428., pratIkSate"-kumArasaMbhavam / siddha 439, 68 428 - niSpAditaM devakRttyamavazeSa niSpatra, niSpatraka tri. (nirgatamanyapArzvena niHsRtaM patraM pratIkSate-bhAga0 1 / 13 / 50 / zarapuDo yasya/nirgataM patra yasya kap) nelIle 54thI niSpAna na. (nir+pA+lyuT) pI-pAna. soMsaravuM bANa nIkaLI gayuM hoya tevuM haraNa vagere- niSpAlla tri. (niSpAd+astyarthe lac) 50 sapuDasya zarasyAparapArazve nirgamanAniSpatraM karoti- prANIvALo pradeza vagere. siddhA0 | 5i62naM. niSpAva puM. (niSpUyate tuSAdyapanayanena zodhyate, niSpatrAkRta puM., niSpatrAkRti srI., (niSpatra+ nir+pU+Nic +ghaJ) supa vagerethA. anAnAM DAc+kR+kta, ktin ca) atyanta vyathA 640vI.ta zeta vagaire dUra 42i te. -tathA ca pUtIkaraNe -ekazca mRgaH sapatrAkRto'nyazca niSpatrAkRto'bhavat-daza0 niSpAvaH pavanaM pavaH-zabdaratnAvalI / manAnai zetai, 165 / vA-Abara. (puM. niSpUyate'nena, nir+pU+Nic+ niSpatrikA strI. (nirgatAni patrANi yasyAH kap+TAp karaNe ghaJ) supAnI. vAyu. (tri. nir+pU ac) ata itvam) 327rnu kAu. nivaDalya, ni:saMdeDa-saMzayalita.. niSpada, niSpadyAnaM na., niSpAda tri. (nirgataM padaM niSpAvala tri. (niSpAva+astyarthe lac) yo 436 // pAdo'sya/niSpadaM padarahitaM yAnam/nirgatau pAdau yasya dhanyavAf. antalopaH samA0) 50 vinAna, vAina-nau31 vagaire niSpAvI strI. (niSpAva+striyAM GIS) . tanu (tri. nirgataM padaM pAdo yasya) 50 vinAna, tuM. ___ dhAnya zvetazimbI / niSpadI strI. (nirgataH pAdo'syAH pAdaH antalopaH / niSpipAsa tri. (NippivAsa, jai.prA.) pipAsa-sasa samA0 GIS padbhAvaH) 5 vinAnI strI. 2Dita, sne 2rita. niSpanda tri. (nirgataH spando yasya) niSTha5-DAve. yAta niSpiSTa tri. (nis+pis+kta) pAsesa, jesa, yuue| ___ nalita, gati. 2Dita. resa. niSpanna tri. (nir+pad+kta) samApta thayeTa, siddha niSpIDita tri. (NippIDia, jai.prA.) hamAvej, nIyova.. thayeda -kRSeH phalaM yathA loke niSpannAnasya bhakSaNam- niSpIDana na. (NippIlaNa, jai.prA.) gul, gous Qte. devIbhAga0 3 / 8 / 22 / ) niSpuNyaka tri. (Nippunnaga, jai.prA.) Ythya. 2Dita, te. niSparigraha tri. (nirgataH parigraho yasya) viSayAni nAmano eNaputra. saMgathI rahita, kaphanI vagere upayogI sAdhana sivAya niSpuruSa tri. (nirgataM puruSatvaM yasya) SaMDha, nAmarda, bIjuM kaMI paNa pAse nahi rAkhanAra yati vagere. bI . (puM. nirgataH parigrahAt) strI. 2Dita puruSa, vidhUra. niSpulAka tri. (nirgataH pulAko yataH) zeta2i. varnu niSpavana na. (nis+pU+bhAve lyuTa) ghAna. varga3ne. dhAnya vagere. (pu) jinabheda-bhAvI utsarpiNI kALamAM photarAM rahita karavuM. thanAra caudamA jaina tIrthakara. niSpAdaka tri. (nir+pad+Nic+Nvul) utpanna 42 // 2, . niSpuMsana na. (NippuMsaNa, jai.prA.) sU7j, yo 72. siddha 72nA2, 6 // 12 // 2. niSpRha, nispRha tri. (nirgatA spRhA yasya) spRhA 2lita, niSpAdana na., niSpAdanA strI. (nir+pad+Nic+lyuTa! 27 // 2Dita - nispRhaH sarvakAmebhyo yukta ityucyate nir+ pad+Nic+yuc+ TAp) 64na 72, siddha tadA / -nispRhasya tRNaM jagat - bhaga0 6 / 18 / (avya. 42, 56 2j. spRhAyA abhAvaH) chAno amAva-27. vinAnu. Page #466 -------------------------------------------------------------------------- ________________ niSpRhA-nisarjana shbdrtnmhoddhiH| 1273 niSpahA, nispRhA (srI.) anizimA vRkSa. evaikaH karSakasya yathAtathA-devIbhAga0 3 / 8 / 25 / niSpeSa puM niSpeSaNa na. (nis+piS+ghaJ/nir+ __vyartha, nirartha. (puM. nirgataM phalaM yasmAt) anArnu piS+ lyuTa) pAu bhujAntaraniSpeSaH-veNI0 3 / pIsa- zeta, bhUsuM. 65j, ghasa -yoga-'nArAcakSepaNIyAzma-niSpeSo- | niSphalatA strI., niSphalatva na. (niSphalasya bhAvaH tpatitAnalam" -raghu0 / (avya.) pAsavAnI samAva, __tal+TAp-tva) nimuj, vyartha.. cUrNano abhAva. niSphalI strI. (nivRttaM phalaM yasyAH GIS) tudharmaniSpakampa tri. (nirgataH prakampo yasya) atyanta, 45 rahita thayelI strI. rahita. (6) saptarSimAMno eka RSi niSphena tri. (nirgataM phenaM yasya) i .2rnu. niSprakAraka na. (nirgataH prakAro yasya, svArthe kan) niSyanda puM. niSyandin tri. (ni+syand+ bhAve ghaJ) tima.haDita, viziSTatA 2ti, pU[ -niSprakAraka ____725, 2, 52, 253j. (tri. ni+syand+ac/ jJAnaM nirvikalpam-tarka0 / ___(tri. ni+syand+Nini) AUM2||2, 85. 72, 4282. niSprajJa tri. (nirgatA prajJA yasya, NippaNNa, jai. prA.) niSyUta tri. (ni+siv+kta UTa) atyanta guMthe hu~, buddhi vinAnu. sIva.. niSpratibha tri. (nirnAsti pratibhA buddhiH dIptiryasya) niSSandhi tri. (nirgataH sandhiH sandhAnam yasya) sandhi 4, sanI, niste4, j-kSINAkArAsu tArAsu - vagaranuM-sAMdhA vagaranuM, salAha vagaranuM. suptaniSpratibhAsu ca-harivaMze 82 / 34 / / niSSama avya. (nirgatAH samA yasya avyayI0 SatvaSTutve) niSpativacana tri. (nirgataM prativacanaM yasya, NippalivayaNa, ___varSA 652 . jai.prA.) niyuttara, 4414. 2Dita, bhauna. thaye..... | niSSAman tri. (nirgataM sAma yasya SatvaSTutve) sAma niSpratyUha tri. (nirgataH pratyUho bAdhA yasya) sarvighna, 2Dita. vighnahita. (avya. nirgataH pratyUho yasmin karmaNi) niSedha puM. (nis+sidh bhAve ghaJ Satvam) atyaMta. "niSpratyUhamupAsmahe bhagavataH kaumodakIlakSmaNaH". siddha. murArinATakam / nis avya. (nis+kvip upasargabhedaH) niSedhamai, niSprabha tri. (nirgatA prabhA yasya) in 2lita - niste4. nizcayamAM, saMpUrNapaNAmAM tathA oLaMgavuM evA arthamAM "niSprabhazca ripurAsa bhUbhRtAm" -rghu-11|81| va528ya che. (puM. nirgataH prabhAyAH) . nAme me hAnava. nisampAta puM. (nivRttaH sampAtaH saJcAro yatra) madhya niSprabhAva tri. (nirgata prabhAvo yasya) prabhAvazUnya- tri. pratApa rahita, moTAI rahita. nisara tri. (nisarati, ni+sR+ac) atyaMta sa2502, niSprayojana tri. (nirnAsti prayojanaM yasmin) prayo4na. khasanAra, atyanta gamana karanAra. vAranu, gurUNAmupadezo hi niSprayojanatAM vrajet- nisarga puM. (ni+sRj+ghaJ) svabhAva, sva35, sRSTi prAyazcittatattvam / // 24 // 2rita, nirAdhAra, vyatha. | ___"nisarga-durbodhamabodhaviklavAH"- kirAta0 1 / 6 / niSpravANa na., niSpravANi tri. (nitarAM prakarSaNa Uyate, | nisargeNa (avya.) svAbhAvi.. nir+pra+ve+karaNe lyuT/nirgatA pravANI tantuvAya- nisargaja tri. (nisargAjjAyate, jan+Da) svAbhAvi., zalAkA asmAdasya vA) na vastra, vastra.. sRSTi samaye. thanAra. niSprANa tri. (nirgatAH prANAH tajjanyaH zvAsAdiryasya) nisargabhinna tri. (nisargeNa bhinnaH) svabhAvakA huI. prANavAyu 2Dita, bha25 pAmela- niLa4. nisargasiddha tri. (nisargeNa siddhaH) svabhAva siddha, 4nmathI niSprANatA strI., niSprANatva na. (niSprANasya bhAvaH | siddha. tala+TAp-tva) pra.vAyu, 2Ditaya. nisarjana na., nisarjanA strI. (ni+sRj+lyuTa, NisiraNa, niSphala tri. (nirgataM phalaM yasmAt) nisa-35. 2Dita. jai. prA./nisarjana striyAM TApa, NisiraNayA, jai. prA.) -niSphalArambhayatnAH-megha0 54 / -niSphala: zrama choDa. he, tyA 32vI, tyA ghaDA2. aj. Page #467 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1274 nisAra puM. (ni+sR+ghaJ) samUha. nisindhu, nisindhuka puM. (nitarAM sindhuriva / nisindhu svArthe ka) nagounu Au nisunda puM. (NisuMda, jai.prA.) zavaezano se nisUdaka tri. (nisUdayati, ni+sUd + Nvul) nAza. nisUdana na. ( ni+sUd + bhAve lyuT ) bhAravu hiMsA 42vI (tri. ni+sUd kartari lyu) bhAranAra, nAza 2nAra -balanisUdanamarthapatizca tam - raghu0 9 / 3 nisRta tri. (ni+sR + kta) atyaMta gayesa, nIDajesa. faryan at. (fari yai, fa+y+9+219) deilde, trivRtA zabdaratnamahodadhiH / sulaTa. hiMsa, nisRSTa tri. (ni+sRj karmaNi kta) bhUDesa, sthApesa - na svAminA nisRSTo'pi zUdro dAsyAd vimucyatemanu0 8 / 494 / tyabhesa, choDesa, madhyastha. nisRSTArtha puM. (nisRSTonyasto'rtho yasmin) vaDIla, jerisTara, kheDa prahArano chAsa. -" ubhayorbhAvamunnIya svayaM vadati cottaram / saMdiSTaH kurute karma nisRSTArthaH sa ucyate / / " sA0 da0 3. pari0 / nisoDha, nisoDhavat tri. (ni+sah + kta + ot / nisoDha+ matup ) atyaMta sahana 42vA yogya. nisoDhi (tri.) atyaMta sahana haranAra. nistattva tri. (nirgataM tattvaM vAstavarUpaM vA yasya ) mithyA pahArtha, sAra vagaranuM tattva rahita. nistanA, nistanI strI. (nirgatau stanau yasyAH / nitarAM stanavadAkAro'styasyAH ac + GIS) stana vagaranI strI -nindati kaJcukIkAreM prAyaH sA nistanI (zuSkastanI) nArI- subhA0 / nistantu tri. (nirgataH tantuH santatiryasya) santAna rahita. nistandra, nistandri tri. (nirgatA tandrA yasya / nirgatA tandrirAlasyaM yasya) tandrA vagaranuM, khAvasa vagaranuM. nistamas tri. (nirgata tamo yasmAt Nittama, jai. prA. ) andhakAra rahita. nistaraNa na. (nistIryyate'nena, nir +tR + karaNe lyuT ) upAya (na. nir+tR + bhAve lyuT ) tarabuM-pAra hoya, nIDajI bhavu, uddhAra 42vo.. nistarIka avya. (tare deyaH IkaH tarIkaH, tasyAbhAvaH / tri. nirgataH tarIkAt) nahI vagere utaravAne hevAtA karathI chUTA thayela, karano abhAva. [nisAra - nistuSIkRtya nistarIpa tri. ( tarI pAti, pA+ka, nirgataH tarIpo yasmAt) naukApAsa rahita. nistarhaNa na. ( nir+tRh hiMsAyAM + bhAve lyuT ) bhArI nAMja, hAra bhAravu. nistala tri. (nirastaM talaM pratiSThAmasya ) goNAara, goja - muktAkalApasya ca nistalasya kumA0 1 / 42 / saMyaNa (na. nitarAM talam ) tajiyuM. nistalI strI. (nistala gaurA GIS ) vaDI. nistAra puM. ( niHzeSeNa tAraH pAragamanaM, nir + tR+ghaJ) tarI javuM, pahoMcavuM, uddhAra, icchitanI prApti thavI saMsAra eva nistArapadavI ca davIyasIzRGgArazatake 71 / chuTAro, nIDajI 4j. nistAraka tri. (nis +tR+ Nic + Nvul) tAranAra, pAra paDIMyAunAra, chouMnAra. nistAraNa na ( nis+tR + Nic + lyuT) tAvu, pAra pahoMcADavuM. nistArabIja na ( nistArasya bIjam ) bhokSaprAptinuM sAdhana - 'kalau pApayuge ghore, tapohIne'tidustare / nistArabIjametAvad brahmamantrasya sAdhanam' mahAnirvANatantre | nistArita tri. ( NitthAriya, jai. prA. ) jayAveta, rakSaNa harela. nistitIrSat tri. (nir + tR+san + zatR) tarI 4vAne 2chatuM - tannaH saMdarzito dhAtrA dustaraM nistitIrSatAm - bhAga0 1 / 1 / 22 / nistitIrSu tri. (nistaritumicchati, nir+tR+san u) tarI javA icchanAra. nistula tri. ( Nittula, jai. prA. ) upamA rahita, asAdhAraNa. nistuSa, nistuSita tri. (nirmuktAstuSA yataH / nistuSa+ kRtau Nic + kta) zetarAM vagaranuM, nirmANa svaccha, halakuM karela. nistuSakSIra puM. (nistuSaM pariSkRtaM kSIraM yasya) 6. nistuSaratna na. ( nistuSaM nirmalaM ratnam ) 2ITI bhi nistuSIkaraNa na. (nir+tuS+cvi+kR+ lyuT) zetarAM vagaranuM karavuM. nistuSIkRtya avya. (nir +tuS cvi+kR+ lyap) zetarAM rahita karIne. Page #468 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nistejas- nihA] zabdaratnamahodadhiH / 1275 nistejas tri. (nirgataM tejo yasmAt) te4 rahita | nispRhA (strI.) agnizikhA vRkSa- amUlA nispRhA cApi mAlinI viSNuvallabhA - zabdacandrikA / nisphiTita tri. ( NipphiDia jai. prA.) nirgata, jahAra niste4. - kRSNapanyastadA mArge caurAbhIraizca luNTitAH / dhanaM sarvaM gRhItaM ca nistejAzcArjuno'bhavat- devIbhAga0 2 / 8 / 12 / na bhetavyaM bhRzaM caite mAtrA nistejasaH kRtAH' - mArkaNDapu0 / nIDajesa nistoda puM., nistodana na. ( nis+tud+bhAve ghaJ/ nis + tud+bhAve lyuT ) atyaMta vyathA duravI, atizaya pIDavu. nistriMza puM. (nirgatastriMzadbhyo'GgulibhyaH Dac samA0 ) taravAra he nistri~za ! vimuktakaNThakaruNaM tAvat sakhI roditu amaruzatake 5 mantra vizeSa (tri.) nirdhaya- 2. nistriMzadhArin, nistriMzin tri. (nistriMza+ dhR + Nini / nistriMzaH dhAryyatvenA'styasya ini) talavAra dhAraNa 2nAra. nistriMzapatrikA strI. (nistriMzaH khaDga iva patramasyAH kap kApi ata itvam) thoranuM Au. nistraiguNya tri. (niSkAntaH traiguNyAt) sattva- 24stamas e traNa guNathI rahita, saMsArathI mukta thayela'gunnyvissyaa vedAH nistraiguNyo bhavArjuna !' bhAga0 / nistreNapuSpI strI. (nirgataM straiNaM strIrAgAdi yasmAt, nistraiNaM puSpamasyAH GIS) bheDa bhatano ghaMtUrI.. nisnAva puM. (ni+snu+ghaJ) bharamAM veyatAM jADI rahela koI vastu. nisneha tri. (nirgataH snehaH prema tailAdikaM vA yasya ) prema vagaranuM, tela vagaranuM (puM. nirgataH snehAt ) maMtravizeSa. nissnehaphalA strI. (nisnehaM tailahInaM phalaM yasyAH ) dhoLI bhoriMgaNI. nispanda puM., nispandin tri. (ni + spand + bhAve ghaJ / ni + spand + Nini ) I25-ghaDavu (tri. nivRttaH spandazcakSupalakAdispandanaM yasmAt) janA i2DAva rahita- karNATIcInapInastanavasanada zAndolanispandamandaH-rAkSasapadyam / dhauDyA vagaranaM yeSTA vagaranuM- 'sUkSme ghane naiSadhakezapAze nipatya nispandatarI bhavadbhyAm' - naiSadhe0 8 | 13 | nispRha tri. (nirgatA spRhA yasya) spRhA rahita, 42chA vagaranuM- 'nispRhaH sarvakAmebhyo yukta ityucyate tadA' -gItAyAm 6 / 1 / (avya. spRhAyA abhAvaH ) 62chAno salAva. nisphura puM. (Nipphura, jai. prA.) pratmA, te4, anti. nispheTa puM. (NippheDa. jai. prA.) jahAra nIujavuM nispheTita tri. (NippheDiya, jai. prA.) nasoDela, lagAvela. nisyanda puM. (ni+syanad kSaraNe + bhAve ghaJ) e arabu, jaravu, 245g - mAkandarasanisyandasundarodgArakAriNau-prasannarAghave / (tri. nisyand + kartari ac) rAzavANuM, jaratuM, 245tuM tadaGganisyandajalena locane- raghu0 3 | 41 | nisyandin tri. (ni+syand Nini) aranAra, 24 nAra nisrava, nisrAva puM. (ni+su + ap/ nisrAvyate, ni + su + Nic + ghaJ) bhAtanuM osAmaNa. (puM. nisra+bhAve ap ghaJ vA) avu, 245vu dhAtunisrAvadigdhAGgaM sAnuprasavabhUSitam- harivaMze 96 / 3 / nissva tri. (nirgataM svamasya) nirdhana-haridra. nisvana, nisvAna puM.. (ni+svan+ap/ni+svan pakSe ghaJ) za76, khavA4- tvaramANo'bhiniSkrAnto dhruvaM tasyaiva nisvanaH - mahA0 7 / 26 / 3 / nissattva tri. (nirgataH sattvAt) nirmANa, napuMsa, nIya, prAzarahita. nissIma, nissIman tri. (niSkrAntA sImA yasmAt) behada, puSkaLa, hada uparAMta -' ahaha mahatAM niHsImAnazcaritravibhUtayaH ' bhartR0 / niha tri. (nihanti, ni+han +Da) uganAra, vadha 42nAra, ( tri. Niha, jai. prA.) mAyAvI, DIgha khAhithI pIDita, AghAtanuM sthAna. nihata tri. (ni+han+kta) hosuM-bhAresuM. nihanana na. ( ni + n + lyuT ) vadha 42vo, erAvu, bhArI nAMjavu. nihantR tri. ( han + tRc) vadha 42nAra, anAra, bhArI nAMjanAra - nihantA vairakArANAM satAM bahukaraH sadAbhaTTi0 / (puM.) mahAdeva, uddAtta svara. nihanyamAna tri. (ni+han + yak + zAnac) gAtuM, vadha rA. nihava (ni+hve+ap samprasAraNam) josAvadu. nihA strI. (NihA, jai. prA.) bhAyA 542. Page #469 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1276 nihAkA strI. (niyataM jahAti bhuvaM, ni+hA+kan TAp) bhagaramaccha, gho nAmanuM prANI. nihAra puM. ( nitarAM hriyante padArthA yena, ni+hR+ghaJ) 'nIhAra' zabda dukhI. hima, jaraI, Aja- 'nihAramagno dinapUrvabhAgaH ' raghu0 / (puM. NihAra, jai. prA.) zauya DiyA.. zabdaratnamahodadhiH / nihita tri. (ni+thA+kta hirAdezaH ) bhUDela- sthApesa, nAjesa, thApAza bhUsa, anAmata bhUla- 'dharmasya tattvaM nihitaM guhAyAm' mahAbhArate / 3 / 312 / 162 | nihiMsana na. ( ni + hiMsa + bhAve lyuT ) bhAravu-hAra bhAravu. nihIna tri. ( nitarAM hInaH ) nItha, pAbhara- nihInaiH pariklizyantIM samupekSanti mAM katham - mahA0 3 / 12 / 111 / hulahu~. nihusthibhagA strI. ( nihutthibhagA, jai. prA.) te nAmanI vanaspati. nihnava puM. (ninUyate satyavAkyamanena, ni+hunu+ap) zahapazuM-nIyatA, suyyArdha, gupta rAjavuM chupAva - nive bhAvito dadyAd dhanaM rAjJe ca tatsamam-yAjJa0 2 / 11 / - na nihnavaM mantragatasya gacchet mahA0 5|37|30| nihnavavAdin, nihnAvaka tri. (nihnava+vad + Nini / NiNhavaga, jai. prA.) zahatA urI suyyAthI josanAra, pote mAhitagAra hovA chatAM vAta gupta rAkhI khoTuM josanAra, bar3avAha 42nAra, chupAvanAra. nihnavikA strI. ( NiNhaiyA, jai. prA.) sipinuM nAma. nihnavottara na. ( nihnavayutaH uttaraH ) jarI vAta chupAvI khoTo Apelo uttara. nihnuta tri. (ni+hanu + kta) gupta rAjeyuM, chupAvesuM. nihnuti strI. (ni+hunu+ ktin) gupta rAjavuM chupAvavu. nihAda puM. ( ni + hRd+ghaJ) khavA, zab6- 'sArasaiH kalanihAdaiH kvacidunnamitAnanau' -raghu0 1 / 41 / nI tri. ( nayati, nI+kartari kvip) pahIMyAunAra, choranAra, laI janAra. nIka puM. ( nIyate, nI+kak) kheDa bhatanuM vRkSa. nIkA strI. (NIkA, jai. prA.) nAnI nahIM, nahera. nIkAra puM. (ni+kR+ bhAve ghaJ vA dIrghaH) tirassAra, apamAna, parAbhava. nIkAza puM. (ni+kAz+ghaJ) upamAna, nizcaya. (tri. nitarAM kAzate, ni+kAz + ac) tulya, sadRza, sarajuM- AkAzanIkAzataTAM tIravAnIrasaGkulAm mahA0 3 / 182 / 13 / [ nihAkA - nIcabhojya |nIkulaka puM. (nikula, kai+ka) te nAme kheDa pravara. nIkSaNa na. (nIkSyate'nena, ni+IkSa karaNe lyuT ) 43chI, pAka vagerenI parIkSAnuM sAdhana. nIca, nIcaka tri. (nikRSTo mAM lakSmI zobhAM cinoti, ci+Da / nIca + svArthe kan ) adhama-nIya prArabhyate na khalu vighnabhayena nIcaiH - bhartR0 2 / 27 / buddhizca hIyate puMsAM nIcaiH saha samAgamAt - zAntiparva / niMdha, sa- 'prAyo nIcAnapi medinIbhUtaH ' - zizu0 / nAyuM - nIyAzavANuM, hIMgAzuM (puM.) cola nAbhe kheDa gandhadravya. nIcakadamba puM. ( nIcaH kadambo yasmAt ) maNDIra za76 dukho.. nIcakA strI. (nikRSTAmIM zobhAM cakate pratihanti, cak+ac +TAp) zreSTha gAya nIcakin (tri. ) nikRSTAmIM zobhAM cakate, cak+in) ayya nIcakais avya. ( nIcais avyayasya TeH pUrvamakac) nIce, nIyuM, isar3ethI, dhImethI. nIcaga tri. (nIcaM nimnadezaM gacchati, gam +Da) nIce janAra, potAnA nIca sthAnamAM rahela graha vagere, saDAne pAmanAra. (na. nIcaM nimnaM gacchati, gam +Da) pAe. nIcagA strI. (nIcaM nimnaM gacchati, gam + Da+TAp) nItha bhatanA puruSa sAthai saMbandha DaranArI strI -nIcagAmaGganAM prApya candanairmaNDalaM likhet bhUtaDAmaratantre / nahI 'saMyojayati vidyaiva nIcagApi naraM sarit / samudramiva durdharSaM nRpaM bhAgyamataH param' - hitopadeze / nIcagRha na. (nIcaM svoccAt saptamaM gRham ) sUrya vagere grahonI potapotAnA ucca sthAnathI sAtamI rAzi jemake-sUryanI ucca meSa rAzithI sAtamI tulArAzi, candranI nIca rAzi vRzvika, maMgaLanI karka, budhanI bhIna, gurunI bhaDara, zuDunI unyA, zaninI bheSa vagere. nIcagotra na. (nIyAgoya jai. prA.) usa DuNa, gotrarmanI kheDa praddhati. nIcatA strI, nIcatva na. (nIcasya bhAvaH tal+TAptva) nIthapAsuM, isAI. nIcabhojya puM. tri. ( nIcairbhojyaH) DuMgaNI. (tri.) naathhalakA lokonuM khANuM. - Page #470 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nIcayoni-nItizAstra shbdrtnmhoddhiH| 1277 nIcayoni, nIcayonin tri. strI. (nIcA yoniryasya/ | nIDakI, nIDajI, nIDodbhavI strI. (nIDaka striyAM tri. nIcA yonirastyasya brIhyA0 ini, nIcA cAsau | jAtitvAd GIS /nIDaja striyAM jAti. GIS / ___ yonizca) nIya hAtina. (srI.) nIya. hAta.. nIDodbhava+striyAM jAtitvAt GISa) pakSiA.. nIcavajra puM. na. (nIcamanutkRSTaM vajram) vaiTautama.. | nIDajendra puM. (nIDajAnAM indraH) 29 5kSA- anaDuhi nIcavartin tri. (nIyAvatti, jai. prA.) nAye Asane / jitanIDajendravege-prAcInazivastutiH / asanAra, namra svabhAvavAj... nIDi puM. (nitAntamilantyatra, ni+ila svapne+in lasya nIcA avya. (nikRSTAmI zobhAM cinoti, ci+DA) / DaH) nivAsa, 23485. nAye. nIye. nIta tri. (nI+karmaNi kta) 14vAyala- 'nItaM janma nIcAt avya. (nikRSTAmI zobhAM cinoti bA. DAti) navInanIrajarane pItaM madhu svecchayA' - zizu0 / - nayethI, nIye. nItaM yadi navanItaM nItaM nItaM kimetena AtapatApitabhUmau nIcAyaka nIcAyakIya tri. (nitarAM nizcayena vA cinoti, mAdhava ! mA dhava mA dhava-udbhaTaH / ho38, 5oyAuda, ni+ci+Nvul gaNasUtranirdezAt dIrghaH/tri. nIcAyaka+ prApta karela, samaya vagere gALela, grahaNa karela. cAturthyAM cha:) atyanta saha 52 // 2, nizcayathA mehu 7282 saMbAndhI, vagere. nIti strI. (nIyante unnIyante atrAnayA vA nI+ktin) nIcAvayA tri. (nIcA nyagbhAvamavayAti, ava+yA+kvip) zukra vageree kahelI rAjavidyA, nItizAstranIcAbhAvane prApta thayela. jitendriyasya nRpaternItizAstrAnusAriNaH-nItimayUkhe / nIcikI strI. (naiciko pRSo.) 6ttama. sAya. -AtmodayaH paraglAnirdvayaM nItiritIyasI-ziza0 2 / 30 / nIcIna tri. (nyageva svArthe kha aJcatenelopAllope nyAya, yogya. vatana, nAtivI. (srI. nI+bhAve ktin) pUrvANo dIrghaH) nIye 5unA2, nIyA bhujavANu. prApta. 42, poyAu, saI 4-hora- nindantu nIcairgati strI. (nIcais gatiH) bhan6 mana, nIye. 4, nItinipuNA yadi vA stuvantu' -bhartRhari0 / / nIcANamAM gamana. nItikuzala tri. (nItau kuzala:) nAtimA duzaNa, nIcais avya. (ni+ci+Daisi dIrghazca) nI2- 'nIcairgaccha- 24tima duzaNa -'kiM citraM yadi rAjanItikuzalo __ tyupari ca dazA cakranemikrameNa' -megha0 108 / ye rAjA bhaved dhArmikaH' -udbhaTaH / / nalita, alpa, thoDaM. nItighoSa puM. (nItyAtmako ghoSo yasya) Daspatino nIcaistamAm, nIcaistarAm avya. (nIcais+atizaye | 2tha. tamap Am/avya. nIcais atizaye tarap+Am) | nItijJa, nItiniSNa nItivedina tri. (nItiM jAnAti, atizaya nIce, atyanta nIcuM, atizaya alpa. | jJA+ka/nItau niSNaH/nItiM vetti, vid+Nini) nAtine nIcya tri. (nIci bhavaH, ni+aJc+yat nalopAllopau -rAjanItine jANanAra, rAjanItimAM kuzaLa. parvANo dIrghaH) nIce thanA2, nIyAmA thanA2. nItidoSa paM (nItau doSaH) nItimA mala.. nIDa, nIDaka puM. na. (nitarAM IDyate stUyate sudRzyatvAt, nItibIja na. (nIti/jaM yasya) SaDyaMtrana latpatti ni+ IDa+ghaJ/nIDa+svArthe ka) 5kSAmono bhAgo sthAna. 'nIDArambhaihabalibhujAmAkulagrAmacaityAH' -meghadUtam / nItimad tri. (nItirastyasya matup) uttama natiauj. mAzraya -mArganti yatte mukhapadmanIDaizchandaHsupaNairRSayo vivikte-bhAga0 3 / 5 / 39 / 2thano amu avayava nItividyA strI. (nItevidyA) 2.4nIti.35. vidyA, sa bhayanIDaH parivRttakUvaraH papAta bhUmau hatavAji saddavartananI vidyA. rambarAt-rAmA0 5 / 48 / 32 / / nItivyatikrama puM. (nItervyatikramaH) niyamana. innIDaka, nIDaja, nIDodbhava puM. (nIDe kAyati prakAzate karelI pratijJAbhraSTa. kai+ka/nIDe jAyate, jan+ Da/nIDe kulAye udbhava nItizAstra na. (nItipratipAdakaM zAstram) nAti. uvana2 utpattiryasya) 5kSa... zAstra, jevAM ke auzanasasUtra, paMcataMtra, kAmaMdaki Page #471 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1278 shbdrtnmhoddhiH| [nItisAra-nIrasa nIti.sa.2, nItimA, nAtima.yUma, hito52, | jan+Da) 55ma utpana yanA2. (tri. nirgataM rajasaH) cANakyanIti vagere zAstra. 2 guNA vinAnu, zUnya. (puM.) bhAvanItisAra puM. (nItireva sAro yasya) chandra pratye ubhitrivikramo vaidyo virajo niirjo'mrHbRhaspatie kahela zAstra. mahA0 13 / 17 / 146 / 59nA liyA. nItta tri. (nI+dA+kta) hasa, Ape..... nIrajarasa, nIrajaska tri., nIrajaskA strI. (nirnAsti nItvA avya. (nI+ktvA) 46 4, hozana, prApta rajoguNo dhUli: parAgo yatra/nAsti rajo yasya+kap/ zane, samaya vagaire jAne. strI. nirgataM rajo yasyAH nIrajaska+TAp) dhUvAnunItha tri. (nI+kthan) 45 nA2, horanA2, netA sarvartusukhasaMsparzA niSpaGkA nIrajA zubhA- mahA0 prApta 2nAra, paDoMyAunA2, bhomiyo. (puM. nI+karaNe 13 181 / 20 / 52 varnu, 2 2lita zuddha, kthan) stotra. (puM. nI+bhAve kthan) 4 vArnu RtudharmathI mukta thayelI strI, nahi abhaDAyelI strI. 127. nIrajAta tri. na., (nIrAt jAyate sma, jan+kta/na. nIdhra na. (nitarAM dhriyate dIrghaH) 7|52nii mAno ___ nIre jAyate sma, jan+kta) urvi 6tpanna thayej mA-chata- 'gRhANi nIdhairiva yatra rejuH' - zizu0 / | bhaNa, bhotI. vana, pai.ina. mi., yandra, revatI nakSatra, 752. | nIrajIkArita tri. (nIrajas+cvi+kR+Nic+kta) dhUNa nInAha puM. (ni+naha+bhAve ghaJ dIrghaH) nibandha-atyaMta. vagara 42sa, sAI 432, zuddha usa. Mig. nIrata tri. (nirgataM rataM ramaNaM yasmAt) vi24, 2518132 nInikA srI. (NINiA, jai. prA.) yaturindriya. tunI 2vAmai 60sIna- dizi dizi nIrataraGgo mamApi li. hRdayezaH-udbha0 dvayarthapadyam / nIpa puM. (nI+pa kicc) amarnu 3- 'navanIpavanIdhuvanaH nIrada puM. (nIraM dadAti, nIra+dA+ka) bhedha- nicitaM khamupetya nIradaiH priyahInA hRdayAvanIradaiH- ghaTakarparaH / pavanaH' -sA0 da0 / -tyattkvA kadambakUTajArjuna- | -dhapAyatIva paTalairnavanIradAnAma-ziza0 / bhotha. (tri0 sarjanIpAn-RtusaMhAre 1 / 13 / -sImante ca tvadupagamajaM yatra nIpaM vadhUnAm-megha0 65 / ghA2760 vRkSa, | nIradina tri. (nIrada+astyarthe ini) bheghavANu. nirna santi radAH yasya) ita garnu. badhUkavRkSa-bapaiyAnuM jhADa, AsopAlavanuM jhADa, te | - | nIradhi, nIranidhi puM. (nIrANi dhIyante'smin nAme eka deza, parvatano nIceno bhAga, rudrabheda. nIra+dhA+ki/nIrANi nidhIyante'tra, nI+ni+ nIpya tri. (nIpe bhavaH, yat) parvatamA nAyena bhAgama __ dhA+ki) samudra thanA2. | nIrandhra tri. (nirnAsti rannaM chidraM yasmina) S 2na nIyamAna tri. (nIyate nI+yak+zAnac) 4vAtuM -nIrandhrAmavalokya tAmapi tato nAntaM guNAnAmaho___-nIyamAno na gaccheccenmahiSImaraNaM tadA-kAlikApu0 / ___ kAlidAsaH / ua, ghaTTa- 'nirandhradrumazizirAM bhuvaM nIra na. (nayati prApayati sthAnAta sthAnAntarama. nI+raka) | vrajantI' -ziza0 8 / 3 / 54ii- 'niSyandanIranikareNa kRtAbhiSekA' -zizu0 / | nIrapriya paM. (nIraM priyamasya) ema yatuM neta2. -'nIre nIracaraiH samaM sa bhagavAnnidrAti nArAyaNaH' - (tri. nIraM priyaM yasya) 5. ne priya. Doya. te. bhAminI0 / 2sa. 5vASADhA nakSatra- vApyudbhavaM tat | nIraruha na. tri. (nIre rohati ruha+ka/nIre rohati. pravadanti dhIrA nIraM samAsena nigadyate'tra-hArIte / / nIra+ruha+ka) 5. (tri.) 40mai 602. nIragRha puM. (nIrameva gRhaM yasya, NIrahara, jai. prA.) | nIrasa puM. (nItarAM raso yatra) uma. (tri. nirnAsti samudra, sAgara. raso yatra) 22. vagaranu, 2sauita, Vou 2sa. nIraja na. (nIre jAyate jan+Da) bhaga- nItaM janma 2Dita. -'alabdhaphalanIrasaM mama vidhAya tasmiJjane' navIna nIrajavane pItaM madhu svecchayA- bhramarASTake / -vikramorvazIyam / sa eva cedazRGgArI nIrasaM sarvameva bhItI, duSTa auSaya. (tri. nIrAt nIre vA jAyate, / tat- prAJcaH / Page #472 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nIrAga-nIlagaNeza shbdrtnmhoddhiH| 1279 nIrAga tri. (NIrAga, jai. prA.) 22 2Dita, vAta22. | suvIrakaM pArvateyaM sauvIraM nIlamaJjanam- vaidyakaratnanIrAja puM. (nIramajati, aj+ac SyabhAvaH) 5.no. mAlAyAm / tAsAsa. 5tra,OM2 (tri. nIla+ac) nisA.. ga. zyAma. (tri. nIlyA raktaM ana) zyAma gavANanIrAjana na., nIrAjanA strI. (nir+rAja bhAve lyutt| / nIlasnigdhaH zrayati zikharaM nUtanastoyavAhaH - nitarAM rAjanaM yatra, nir+rAj+Nic+bhAve yuc) uttr01133| gaNIthI. raMgela. mAti. -nIrAjanaM ca yaH pazyet devadevasya cakriNa:- nIlaka na. (nIla+svArthe saMjJAyAM vA kan) yasa.. haribhaktivilAse / me tanuM so, bhorathuthu, jI.sa . (puM. nIlena nIrindu puM. (ni+Ir kampane+bhAve kvip, nIrA kampanena __ varNena kAyati, kai+kaH) stuo. mama, avyAta. __ indati zobhate un) azvazAkhoTaka nAmarnu A3.. rAzisaMjJAvizeSa, asana vRkSa. nIruca tri. (nizcitaM rocate, nir+ruc+kvip) nti. nIlakaNTha pu. (nIlo nIlavarNo kaNTho yasya) bhora ___Nu, yama. hApti vANu. 5kSI. -'kastvaM zUlI mRgaya bhiSajaM nIlakaNThaH priye'haM nIruj avya. (rujo'bhAvaH) rAganI samAva, mArogya, -subhA0 / -yAmadhyAste divasavigame nIlakaNThaH suhRd tandu221. (tri. nirgatA ruk yasya) rogarAuta, vaH - meghadUte 79 / 1832 pakSI, hAtyUDa pakSI, nI000. (strI. nirgatA ruk) mAzaya, tandurastI - cakalo, khaMjana pakSI, pItasAra, kALI DokavALA ziva, etena pAlyA vardhante nIrujo nirupadravAH-suzrute 25. ta. nA. rAkSasa. (na. nIlaH kaNTho yasya) bhUgo. a0 / nIlakaNThAkSa puM. (nIlakaNThapriyaH akSo japamAlA yasya) nIruja na. (nirgatA rujA yasmAt) duSTha nAbha vanaspati. rudrAkSa. (tri. nIlakaNThasya khaJjanasya akSiNI iva (tri. nirgatA rujA yasya) roga vinAnu-100. . | akSiNI yasya Sac samA0) 4. 5kSIna netrasamAna pUtAtmA nIrujaH zrImAMstasmAd rogAd vimuktavAn- | netravALuM. zAmbapurANe / nIlakaNThI srI. (nIlakaNTha+striyAM GIS) bho25kSiNa, nIrujazikha puM. (nirujasiMha, jai. prA.) 06 64vAsa hAtyU.DI. ane pAraNuM, AyaMbila tapano prakAra. nIlakaNA strI. (nIlA cAsau kaNA ca) // 42. nIrujA (strI.) . tano roga (Anast). nIlakanda puM. (nIla: kando mUlaM yasya) viSaya-6, nIrUpa tri. (nirgataM rUpamasya) 35 2Dita, 35. vara . mahiSakanda vRkSa. nIreNu, nIreNuka tri. (NIreNu, jai. prA./nirgataH nIlakamala na. (nIlaM ca tat kamalaM ca) uj. umaNa.. reNuryasmAt+kap) 24 2Dita, dhUpa vinAnu. nIlakuntalA srI. (nIlA nIlavarNAH kuntalA yasyAH) nIroga tri. (nirgataH rogAt, NIroga, jai. prA.) roga huvAnI . sajI -sakhI ratnamukhI nAma jagAdevaM rahita -tandurasta. zucismitA, tAM nivAryAparA prAha sakhI sA nIlakuntalAnIrogatA srI. (nIrogasya bhAvaH tala+TAp) roga bRhaddharmapurANe / nIlakuraNTaka puM., nIlakusumA strI. (nIlaH kurnnttkH| ti . nIla (bhvA. para. sa. seTa-nIlati) ng, hevA. ___ nIlaM kusumaM yasyAH ) AjI. jI.jI.TI. nA. vanaspati. nIlakrAntA strI. (nIlena nIlavarNena krAntA) vanaspati. nIla puM. (nIla+ac) zyAma. 22, stuo. 2, te. nAme. viSNukAntA. eka parvata, eka vAnaranuM nAma, gaLI, vaDanuM jhADa nIlakrauJca puM. (nIla: krauJcaH) turnal. nIla: syAnIlapatrikA-vaidyakaratnamAlAyAm / indra nIlakrauJcI strI. (nIlakrauJca+striyAM jAtitvAt GIS) nArAmA -mANikyamuktAphalavidrumANi gArutmataM jI. agadI.. puSpakavajranIlam-muhUrtacintAmaNau / te. nAme meM nA, | nIlagaGgA strI. (nIlA gaGgA) te. nAme me nahI. te nAmano rAja, ajamIDha rAjAno nIlinI nAmanI nIlagaNeza paM. (nIlo nIlavarNo gaNezaH) stNa nA patnIthI thayela putra, aMza-bhAga, yamarAja, eka diggaja 1813 nAmanA pati- 'gaNezAya namo nIlanAlyoSadha (na. nIla+ac) bhorathuthu, AyalavAra - | kamalAsanakAntaye' -lIlA0 / Page #473 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Au. 1280 shbdrtnmhoddhiH| [nIlagiri-nIlabhRGgarAja nIlagiri (puM.) te. nAmanI .5 parvata.. | nIladhvaja puM. (nIlo nIlavarNo dhvaja iva) tAunu jAu. nIlagirikarNikA strI. (nIlA cAsau girikarNikA ca) (puM. nIlo dhvajo yasya) tanAmano 20%1- arjunasya girikarNikAnI eka jAta. haya rAjan ! purI mAhiSmatI yayau / nIladhvajena nIlagrIva puM. (nIlA nIlavarNA grIvA yasya) bhAva - vIreNa rakSitAM durgamaNDitAm-jaiminibhArate / devadeva / mahAdeva ! nIlagrIva ! jaTAdhara ! - (tri. nIlo dhvajo yasya) jI. 5%auj. mhaa03|3974| mora. nIlanirguNDI strI. (nIlA cAsau nirguNDI ca) stul nIlagrIvI strI. (nIlagrIva+sriyAM jAti0 GIS) nagou. bho25kSiA . nIlaniryAsaka tri. (nIlavarNo niryAso yasya kap) nIlaguTikA strI. (NIlaguliyA, jai. prA.) me tana, kALAraMganA rasavALuM. ratna. nIlapaGka puM. (nIlaM paGkamiva) aMdhAra, stuo 66.. nIlaguphA strI. (NIlaguphA, jai. prA.) me. mAyAnu nIlapatra na. (nIlaM patraM parNaM puSpadalaM vA yasya) uj nAma. bhaNa, AtA garnu 5ij. (puM. nIlAni patrANi nIlagu puM. (nilaGgati gacchati, ni+lagi+ku upa0 yasya) azmanta vRkSa, sa.sa.na. vRkSa, manu, jhADa. dIrghaH) bhamaro vagere 81310 ta, puSpa, hevanI se ___ (tri. nIlAni patrANi yasya) 51raMganA 5ibiauj. d. nIlapadma na. (nIlaM ca tat padmaM ca) uj 5. nIlacarman na. (nIlaM ca tat carma ca) tNu yAmaDu. nIlapiGgala tri. (nIlaH piGgala iti) stu bhane paa5|| (tri. nIlaM carma yasya) yA yAma.u.vA. garnu. (nIlazcAsau piGgalazca) mo-pAgo. 156. nIlacchada puM. (nIlAH chadA yasya) 27, me. tirnu nIlapiGgalA strI. (nIlA cAsau piGgalA ca) stvii pANI gAya. nIlaja na. (nIlAt parvatAt jAyate, jan+Da) me. nIlapiccha puM. (nIlAni picchAni yasya) 4 56.. tanuM loDhuM, vatsAha. (tri. nIlAt parvatAt jAyate, nIlapicchI strI. (nIlapiccha striyAM jAti GIS) 54 jan+Da) nIra parvatamAthI. utpanna thayej.. pakSie nIlajA strI. (nIlAjjAtA jan+Da+TAp) nAsaparvatamAthI nIlapiSToDI (strI.) meM tanI kSu5. vanaspati.. nItI vitastA nahI- pASANase tubandhena nIlapunarNavA strI. (nIlA punarNavA) jI. sATo... muSyenAdbhutakarmaNA / saptAhamabhavad baddhA nikhilA nIlapuSpa puM. (nIlaM puSpamasya) gomaind. nirajA sarit-rAjatara0 5 / 26 / / nIlajhiNTI strI. (nIlA nIlavarNA jhiNTI) jI. jI.jI.TI. (na. nIlaM puSpamasya) thi5. (na. nIlaM ca tat nIlatantra (na.) yAnAya.2 vagaire pra.7824282 me. puSpaM ca) ANu bhaga.. nIlapuSpikA, nIlapuSpI strI. (nIlaM puSpaM yasyAH kap nIlataru puM. (nIlazcAsau taruzca) nANiya2rnu, jAu, stml kApi ata itvam/strI. nIlaM puSpaM yasyAH GIS) garnu u. dRss||52tthtaa vanaspati, saNasI.- nIlapuSpI tu nIlatA strI., nIlatva na. (nIlasya bhAvaH tal TAp nirguNDI zephAlI suvahA ca sA atasI nIlapuSpI tva) 31.za, zyAma5i. ca-bhAva pra0 / nIlatAla puM. (talamela tAlaM svarUpaM nIlaM tAlamasya) nIlapRSTha puM. (nIlaM pRSThaM dhUmarUpeNAsya) sani. tabhAra vRkSa, DiMtAla vRkSa. nIlapora, nIlaporaka puM. (nIlazcAsau porazca / nIladUrvA strI. (nIlA cAso dUrvA ca) 40c0. prI-dIdA | nIlapora+svArthe ka) suvt. zeva.. ganI dUkA- nIladUrvA smRtA zasyaM zAdvalaM haritaM nIlaphalA strI. (nIlaM phalaM yasyAH) munu OM3. tathA-rAjanighaNTaH / nIlabIja tri. (nIlaM bIjaM yasya) t alatj.. nIladruma, nIlaniryAsaka puM. (nIlazcAsau drumazca/nIlavarNo (puM. nIlAni bIjAni yasya) uj sa.sa.na. vRkSa. niryAso yasya kap) , asanavRkSa. nIlabhRGgarAja puM. (nIlazcAsau bhRGgarAjazca) stul Hind.. Page #474 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nIlamakSikA - nIlavRSA ] nIlamakSikA strI. (nIlA cAsau makSikA ca) AjA raMganI mAkhI. nIlamaNi puM. (nIlazcAsau maNizca) ajo bhazi, indra nIsamazi- 'parIkSApratyayairyezca padmarAgaH parIkSyate / ta eva pratyayA dRSTA indranIlamaNerapi' - garuDapu0 / (puM. nIlo maNiryasya) ajA syamantaGa mazine dhArA 2nAra dRSya - nepathyocitanIlaratnam - gIta0 5 / nIlamallikA strI. (nIlA cAsau mallikA ca) jIsInuM zabdaratnamahodadhiH / 313. - nIlamAdhava puM. (nIlazcAsau mAdhavazca ) 4gannAtha va preSito'haM hariM draSTumatrasthaM nIlamAdhavam-utkalakhaNDe 7a0 / nIlamASa puM. (nIlo nIlavarNo mASaH) 24bhASaNA kha36. nIlamIlika puM. (nIlA mIlikA nimIlanaM yasya) pataMgiyuM, sAgiyo- DI.DI. nIlamRga puM. (nIlamiga, jai0 prA0 ) bIsA vaerzanI bhRga nIlamRttika tri. (nIlA mRttikA yasya) DANI bhATIvAjI pradeza vagere. nIlamRttikA strI. (nIlA cAsau mRtikA ca) ANI bhATI. (strI. nIlA mRttikeva) puSpa azIza- lohamAkSi. nIlamehin tri. (nIlaM tad varNaM zukraM mehati mih + Nini) pittanA doSathI kALA raMganA vIryavALuM. nIlarAja puM. (nIlasya rAjiH) ghora aMdhArano samUha - nizA zazAGkakSatanIlarAjayaH' RtusaM0 1 2 / nIlarUpaka puM. (nIlaM rUpaM yasya ka) pArasa pIpaNAnuM LS. nIlalezyA strI. (NIlalesA, jai0 prA0 ) azubha adhyavasAyavizeSa. nIlalocana tri. (nIlaM locanaM netraM yasya) aNA raMganA netravAmuM. nIlaloha na. (nIlaM nIlavarNaM loham) aNuM soDhuM - ghosAha, DANAM bharI. nIlalohita puM. (nIlazcAsau lohitazca) ziva- aMzA niSiktasya nIlalohitaretasaH - kumAra0 2 / 57 / kimalabhyaM bhagavati prasanne nIlalohite - bRhaddharmapu0 / bhizrita DANo tathA sAsa raMga. (tri nIlaM ca lohitaM ca) zyAma anesAsa raMgavAmuM. 1281 nIlalohitA strI. (nIlA cAsau lohitA ca) bhUbhi 52nI jAmbuDI. nIlalauha na. (nIlaM lauham) aNuM soDhuM -posAha. nIlavat puM. (NIlavaMta, jai0 prA0 ) sItA nahInA vayagANe Avela e nAmano eka draha, nIlavaMta parvata, mahAvidehanI uttara taraphanI sImA bAMdhanara parvata, nIlavaMtano adhiSThAtA deva, mandara parvatanuM bIjuM zijara. nIlavatkUTa puM. (NIlavaMtakUDa, jai0 prA0 ) nIsavaMta varSadhara parvatanuM bIjuM zikhara. nIlavaddrakumAra puM. (NIlavaMtadahakumAra, jai0 prA0 ) nIlavaMta drahano adhipati nAgakumAra. nIlavarNa puM. (nIlo varNaH) ajo raMga (tri. nIla: varNo yasya) aNA raMganu. nIlavarSAbhU puM. (varSAyAM bhavati, bhU+kvip, nIlazcAsau varSAbhUzca) aNo heDaDI. (strI. nIlA nIlavarNA varSAbhUH) kALI mUvivala. nIlavallI strI. (nIlA nIlavarNA vallI) vanhA nAmano velo.. nIlavasana tri, nIlavastra puM. na., nIlavAsas na. (nIlaM vasanaM vastraM yasya / nIlaM ca tat vasanaM vastraM ca ) gaLIthI raMgelA vastravALuM, kALA raMganA vastravALuM, aNuM vastra. (-strIkrIDAzayanIyAdo nIlavastraM na duSyati / vastraM na spRzecca na nIlImAnirayaM vrajet-gAruDe0 / - sahasrazirasaM devamanantaM nIlavAsasam - harivaMze 82 / 43 / (puM. nIlaM vasanaM vastraM yasya) zanaizcara graha, jagadeva. nIlavuhnA strI. (nIlA cAso vuhnA ca) aNI kheDa bhatanI vulA-zejhaNIDA vanaspati- nIlavuhvArasastailasindhukAJjikasaMyutaH- vaidyakacakra-pANisaMgrahe / nIlavRkSa puM. (nIlo vRkSaH) kheDa bhatanuM Au. nIlavRnta, nIlavRntaka na. (nIlaM nIlavarNaM vRntamasya) (na. nIlaM vRntaM yasya kap) 3, pAsa. nIlavRSa puM. (nIlazcAsau vRSazca) vizeSa sakSaegothI yukta - 'lohito yastu varNena, mukhe pucche ca pANDuraH / zvetaH khuraviSANAbhyAM sa nIlo vRSa ucyate' zuddhatvam / nIlavRSA strI. (nIlaM nIlavarNaM puSpaphalAdikaM varSati prasUte, vRS+ka+TAp) kheDa bhatanI vaMtADaDI, riMga.. Page #475 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1282 nIlavrata (na.) kheDa bhatanuM vrata- yastu nIlotpalaM haimaM zarkarApAtrasaMyutam / ekAntaritanaktAzI samAnte vRSabhaM tam / vaiSNavaM sa padaM yAti nIlavratamidaM smRtammAtsye 83 a0 / nIlalohita vrata. nIlazikhaNDa tri. (nIlAH zikhaNDAH yasya ) raMganA thIMchAvANuM. (puM.) rudraddeva. nIlazigru puM. (nIlazcAsau zigruzca ) stri husavAjI saragavo. kALA nIlasandhyA strI. (nIlA sandhyeva) aNI aparAbhitA vanaspati, khaNasI. nIlasarasvatI strI. (nIlA sarasvatI) soja vidyAdevI paikI bIjI tArAdevI. zabdaratnamahodadhiH / nIlasAra puM. (nIlaH sAro'sya) tindu nAbhe kheDa Au nIlasindhuvAra puM. (nIlazcAsau sindhuvArazca ) DANI nagou. nIlaskandhA strI. (nIlaH skandho'syAH) goDaezano velo. nIlA strI. (nIlo nIlavarNo'styasyAH ac TAp) DA.jI. sAToDI, gaNI, te nAbhe kheDa rAjisI (strI. NIlA, jai0 prA0 ) nIsavezyA, maMjUdIpanA merunI uttare raDatA mahAnahIne bhaNatI se nAmanI kheDa mahAnahI - veNA irAvatI nIlA uttarAt pUrvavAhinI- hArIte 7. a0 / nIlAGkitadala puM. (nIlAGkitaM dalamasya) tailakanda nAbhe vanaspati. nIlAGga puM. (nIlaM aGgaM yasya) sArasa pakSI, yAsa pakSI (tri .) zyAma saMgavAmuM. nIlAGgI strI. (nIlAGga striyAM jAti GIp ) sArasa pakSiNI, zyAma aMgavALI strI. nIlAGgu puM. ( nitarAM liGgati, ni+ligi gatau ku dhAtUpasargayoH dIrghaH) nIlaMgu zabda dukha. nIlAJjana na. (nIlaM ca tat aJjanaM ca) bhorathuthu - nIlAJjanaM cUrNayitvA jambIradravabhAvitam / dinaikamAtape zuddhaM bhavet kAryeSu yojayet - vaidyakarasendrasArasaMgrahe Ajo surabhI. nIlAJjanA strI. (nIlaM meghaM aJjayati, a + Nic+lyu) vI. nIlAJjanI strI. (nIvalavat aJjyate'nayA, aJj+ karaNe lyuT GIS ) yAMnI nAme kheDa kSupa vanaspati nIlAJjasA strI. (nIlamaJjati, aJj + Nic+asac TAp) te nAmanI kheDa apsarA, te nAmanI kheDa nahI, vIjI.. [nIlavrata-nIlikA nIlAdrikaNikA, nIlAparAjitA strI. (nIlA adrikaNikA nIlA / nIlavarNA aparAjitA) ANI aparAjitA vanaspati. nIlAbja, nIlAmbuja, nIlAmbujanman, nIlAmbujAta na. (nIlaM ca tat abjaM ca / nIlaM nIlavarNaM ambujaM ambuni janmAsya, nIlAmambu janma / nIlaM ca tat ambujAtaM ca) aNuM bhuja. nIlAbha tri. (nIlA AbhA yasya) aNuM zyAma antivANuM (puM.) bhegha, nAgaramotha (na.) aNuM vAhaNa nIlAbhAsa puM. (NIlAbhAsa, jai. prA.) 2 bho mahAyaDa nIlAmbara puM. (nIlaM ambaraM vastraM yasya) ajarAma, zanaizcara graha. (na. nIlamambati, avi + araN) tAlIsapatra (na. nIlaM ca tat ambaraM ca ) ajuM vastra, gaLIthI raMgeluM vastra. nIlAmlA strI. ( ISatkAlena AmlAyati, A+malA+ka nIlA AmlA) ajI jIchoTI vanaspati. nIlAmlI strI. (nIlA amlI) zyAmAmsI vanaspati. nIlAlu puM. (nIlazcAsau Aluzca) kheDa bhatano DAjo huncha, ajo jaTADI.. nIlAvabhAsa puM. (NIlobhAsa, jai.prA.) mahAdhiSThAya devavizeSa, 26mA grahanuM nAma. nIlAzI strI. (nIlaM varNamazrute vyApnoti, az+aN gaurA, GIS ANI nagou. nIlAzoka puM. (nIlazcAsau azokazca ) aNuM khAsopAsavanuM 313. nIlAzman puM. (nIlo nIlavarNa: azmA) nIsamazi sIsama.. nIlAsana puM. (nIlavarNaH asano vRkSabhedaH) asanavRkSa, DAjo jiyo, ratibaMdhavizeSa- liGgopari sthitA nArI zayyAM kRtvA padadvayam / hRdaye dattahastA ca bandho nIlA sano mataH - smaradIpikA / nIli puM. (nIla+in) kheDa bhatano sanaMtu. nIlikA strI. (nIlaka+TAp kApi ata itvam) zyAma nagou - nIlI tu nIlinI tUlI kAladolA ca nIlikAbhAvapra0 / zezasihA vanaspati bheno raMga ajo hoya te, khAMjano roga doSe dRSTyAzrite tiryagekaM manyate dvidhA / timirAkhyaH sa vai doSazcaturthapaTalaM gataH - sa eva liGganAzastu nIlikAkAcasaMjJitaH bhAvapra0 / zarIra upara thatA kALA DAghA, jalathI Avelo tAva. Page #476 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nIlin-muM] shbdrtnmhoddhiH| 1283 nIlin tri. (nIlo bhUmnA prAzastyena vA'styasya ini) | nIva (bhvA. pa. a. seTa-nIvati) puSTa 5g, 13. thaj. ghaTTA gavANu, zreSTha zyAma raMgavANu, bhAsamAnI nIvara puM. (nayatyAtmAnaM, nI+Svarac ni.) saMnyAsI, raMgavALuM.. vyApArI, nivAsa, 236. (na. nI+Svarac ni. na nIlinI strI. (nIlaH prazastatayAstyasyAH ini DIp) ____ guNaH) 59l, 565. sabhI 25% nI. meM strI -ajamIDhasya patnyastu | nIvAka puM. (nirantaraM niyataM vA ucyate, ni+vac+ghaJ timro rUpasamanvitAH / nIlinI kezinI caiva dhUmanI dIrghaH) bhoMghavA. 2 mATe dhAnyane mehu 42 // 2. ca varAGganA * harivaMze 32 / 45 / nIdI auSadhi (avya. vAkAnAmabhAvaH dIrghaH) nivRtti, duel-l. unti, nasotara, gajI.. vacanano virAma.. nIliman puM. (nIlasya bhAvaH imanic) stu, / nIvAra, nIvAraka paM. (ni+va+ghaJ dIrghaH/svArthe ka) bhAsamAnI "kajjalamalinavilocanacumbana- jyA sivAya gehu~, dhAnya, sAmo. -nIvArAH zukagarbhaviracitanIlimarUpam-gItago0 / (puM. strI. NIlima, koTaramukhabhraSTAH tarUNAmadhaH-zAkuM0 1 / 14 / sAmAnya jai.prA.) zyAma5j, statuj. ghAsa. nIlI srI. (nIlo niSpAdyatvenAstyasyAH nIl+ac+ nIvi, nIvI strI. (nivyayati nivIyate vA, ni+vye + in __ GIS) netraroga, gajI. yalopadIghoM Dicc / nIvi+vA GIp) vepArInI bhUNa nIlIrAga puM. (nIlIrAga iva rAgo yasya/nIlIrAgo'styasya sIlaka, strIo keDe vastra rahe te mATe nAbhI pAse dorI ac) sthiraprema, DAyama sneDavANo puruSa, Ayama vagerethI gAMTha bAdhe che te, vastrabaMdhana, vastra23naa2 sneha "na cAtizobhate yannApaiti prema manogatam / "nijagRhamivAnu pravizya nIviM sAramahatImAdAya nIlIrAga sa vijJeyo yathA zrIrAmasItayoH' - sA0 giragAm"- dazakumA0 / -nIviM prati praNihate tu kare da0 / (puM. nIlIsaMjAto rAgaH) zyAma 22, bhAsamAnI priyeNa-kAvya04 / -nIvibandhocchavasanam-mA0 2 / 5 / 20, gajInA. ga. nIvra na. (nitarAM viyate, ni+vR+ka) 7|52raano sAno nIlIrAgA srI. (nIlIrAga+striyAM TAp) sthira sneDavANI bhA, revatI nakSatra, pUra, yo dhezavI, yandra mo. nIdhra za6. nIlIroga puM. (nIlyA rogaH) HimanI meM tano nIvRt puM. strI. (niyataM vartate'tra, ni+vRt+AdhAre roga kvip) mAmA deza, vimA, rAya, 204dhAnI. nIzAra puM. (nitarAM zIryyante himavAyvAdayo'nena, ni+zR+ nIlIvRkSa puM. (nIlyAH vRkSaH) jIna. chou. nIlIvRkSAkRti puM. (nIlIvRkSasya AkRtiriva ghaJ upasargasya dIrghatvam) 6.30 tathA 5vana. .40 mATe banAvela godaDI-rajAI vagere, paDado, tamba AkRtiryasya) jAnu pIchu. nupagaurivAkRta-nIzAra prAyeNa zizire kRzaHnIlIsandhAna na. (nIlI+saM+dhA+lyuTa) jI. 610vI. siddhAnta0 3 / 3 / 21 / nIlIsandhAnabhANDa na. (nIlIsaMdhAnArthaM bhANDam) jI nIhAra puM. (nihiyate, ni+ha karmaNi ghaJ dIrghaH) 526, rAMdhavAnuM pAtra. lima, 411, 1974 nAmano 76 -"nIhAra dhUmArkAnIlotpala na. (nIlaM ca tat utpalaM ca) ANu bhaNa. nalAnilAnAm"-yogagranthe / - prAcchAdayadameyAtmA "dhruvaM sa nIlotpalapatradhArayA zamIlatAM chettumRSi nIhAreNeva candramAH-mahA0 1 / 228 / 2 / vyavasyati" -zAkuntalam / / nIhU strI. (NIhU, jai.prA.) unna ta nIlotpalAdyaghRta (na.) Ayurveda paddhatithI. janAvaDaM nu. avya. (nauti nudati vA, nud+nu vA Du) vi.485 - auSadharUpa ghI. - "kSAlitaM na gamitaM na vadhanAma"-ziza0 / ananaya gata nIlotpalin puM. (nIlotpalaM dhAryyatvenAstyasya ini) sartha, pra.zra-kathaMnu rAjastRSitaH kSudhitaH shrmkrssitHmahAdevano eka aMza, maMjughoSa. mahA0 3 / 63 / 12 / vita-dhAvanti vartmani taranti nu nIlopala puM. (nIlazcAsau upalazca) nIyama-dra vAjinaste-zAkuM01 / apamAna, Adeza 5.shcaattaapnIlamaNi. ATalA artha batAvanAra avyaya. Page #477 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1284 nuD (tudA kuTA. pa. sa. seT nuDati ) ghAta rakho, mArI nAkhavuM. nuta tri. ( nu stutau + kta) stuti uresa, namaskAra resa - carmAmbaraM suramunIndranutaM kavIndram-purANe / vajAzesa, prazaMsA karela. zabdaratnamahodadhiH / nuti strI. ( nu stutau + kta) namas42, stuti paraguNanutibhiH svAn guNAn khyApayantaH- bhartRhariH / prazaMsA. nutta, nuna tri. (nud + kta / nud + kta dasya naH) nAjesa, preresa -"prasahya tejAbhirasahyatAM gatairadastayA nutta (na) manuttamaM tamaH " - zizu0 11 / 2 / 27 / tiraskAra resa, apamAna karI kADhela. (Jafa-Jafa, wafa) ussl tal, cisg, dag, protsAhita 42vuM. (-mandaM mandaM nudati pavanazcAnukUlo yathA tvAm - megha0 9 / sAgaNa vadhAvu, jheMDI hevu, nAza 42 - keyUrabandhocchavasitairnunoda raghu0 6 / 68 / vi+nud- vinoha 42vo, manoraM4na 42. latAsu dRSTi vinodayAmi - zakuM0 6 / sam + nud khetra 42, saMgraha vo, bhejava, prApta 5. nUta tri. (nU stavane + kta) vajAzela, stuti rela "pariNUtaguNodayaH / nUtana tri. (nava eva tanap nUrAdezazca ) navuM "nUtanajaladhararucaye "-bhASA0 I prazamasthitapUrva pArthivaM kulamabhyudyata-nUtanezvaram-raghau0 8 / 15 / tAbhuM, navArdhanuM AzcaryakAraka. nUtanatA strI, nUtanatva na. (nUtanasya bhAvaH tal + TAp-tva) navInapa, AzcaryAra'pazu, navArdha. nUtna tri. ( nava eva, nava+nap nUrAdezca) navu, tAbhuM Azcarya upajAve tevuM. nUda puM. ( nudati pApaM, nud +ka pRSo0 dIrghaH) pIpaNAnA AkAra jevuM brahmavAru nAmanuM vRkSa. nUnam avya. (nu unayati, Una parihANe+am) taIbhAM, naUDI rekhAbhAM na bhaviSyati tannUnamanayA devakanyayAdevIbhAga0 1 / 10 / 36 / smarasamAM nizcayamAM nUnaM hanti sma rAvaNam-amarabharatau / vADyapUrtimAM, utprekSAmAM vaparAto avyaya "kSUdre'pi nUnaM zaraNaM prapanne / " nUpura na. (nU+kvip nuvi purati, pur+ka) paNamAM paravAnuM AbhUSaNa -2- "guNavAnapi maukharyAt pAde luThati nUpuraH "-udbhaTaH / nUpurau vimalau [nuhanRtu tadvadgraiveyakapanuttamam-mArkaNDeye 82 / 85 / - nUpurANyeva jAnAmi rAmA0 / nUpuravat tri. ( nUpura astyarthe matup ) nUpuravANuM, pagarnu AbhUSaNa-jhAMjhara jeNe dhAraNa karela che te. nR (bhvA. pa. a. aniT narati) 6 4, choravu. nR puM. (nI + Rn Gicc) nara, puruSa, zaMDu-jIlo, manuSya. (tri.) netA, haranAra, saha 4nAra. nRkapAla na. nRkaroTikA strI. (nuHkapAlam/ nuH karoTikA ) bhAeAsanA bhAthAnuM DAuDDu, joparI. nRkaroTI strI. (nuH karoTi GIp ) bhAgasanI joparI. nRkezarin, nRkesarin puM. (nA cAsau kezarI ca nA kezarIva vA / nA cAsau kesarI ca) zUravIra puruSa siMhazArdUlanAgAdyA puMsi zreSThArthavAcakAH - amaraH 1 nRsiMha avatAra-narasiMhAvatAra. - nRga puM. (nR+gam+Da) khauzinara nAmano rA4 - nRgo nAma narendro'hamikSvAkutanayaH prabho ! - bhAgavate / nRgadhUma (puM.) kheDa tIrthanuM nAma. nRcakSas puM. (nRn caSTe bhakSyatvena pazyati, cakS + asun na khyAdezaH) rAkSasa. (puM. nRRn zubhAzubhakarttRn caSTe pazyati, cakS + asun na khyAdezaH ) heva.. nRcakSasa tri. ( nRRn caSTe pazyati) manuSyaharza, hUrathI mANasane dekhanAra. nRcakSus puM. (nRNAM prajAjanAnAM cakSuriva) DuruvaMzabhAM utpanna thayesa te nAmano rAbha -tasmAdapi sunIthaH, sunIthAdRcastato nRcakSuH - viSNupu0 4 / 21 / 3 / nRjala na. (nuH niHsRtaM jalam) bhAzasanuM AMsu, mAzasanuM bhUtra. nRt (divA pa. a. seTa-nRtyati) nAtha 42vI, nAyavu. - " nRtyati yuvatijanena samaM sakhi ! virahijanasya durante " - gIta0 / tAlaiH ziJjAvalayasubhagairnartitaH kAntayA me megha0 79 / nRtamAlaka puM. (naTTamAlaa, jai.prA.) vaitADhyanI maMDaprapAta guphAno adhipati devatA. nRtA strI. (nuHbhAvaH tal TAp) bhAeAsapa, bharadhya. nRti strI. ( nRt gAtravikSepe +in kicc ) strInI nAtha, nRtya nRtu, nRtU tri. ( nRtyati, nRt+ku/nRt+kU) naTa, nAyanAra, nRtya DaranAra. Page #478 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nRtU-nRpavallabha shbdrtnmhoddhiH| 1285 20%81. subhA0 / nRtU tri. (nRn tUrvati hinasti, tU+kvip) manuSyasi ., | nRpagRha na. (nRpasya gRham) 24bhaDesa, veda.. mANasa mAranAra. nRpaJjaya puM. (nRpAn jayati, ji+khaz) 5268. me. nRtta na. (nRt+bhAve kta) tAsa sAthe. DAvabhAva. yukta | nAya- nRttAdasyAH sthitamatitarAM kAntam- nRpatA strI., nRpatva na., (nRpasya bhAvaH tala+TAp-tva) mAlavi0 27 / nRtya 2j -nRttajJazasya pravarAGganAnAM 2%a4j- "vidvattvaM ca nRpatvaM ca naiva tulyaM kadAcana"dhanuSkarakSatratapasvinAM ca-bRhatsaM0 5173 / nRttamaya tri. (nRt+mayaTa) nRtyathA. paripUra, mAthI. nRpatitA strI., nRpatitva na. (nRpateH bhAvaH tl+ttaapyukta nAcavuM. tva) 2.14.j, kSatriya duva25... nRtya na. (nRt+kyap) nAya, nAya, nRtya. 2. - nRpativallabha puM. (nRpatInAM vallabhaH) mAyurveda anya devarucyA pratIto yastAlamAnarasAzrayaH / sa prasiddha se auSadha - -sUryavattejasA cAyaM raso vilAso'GgavikSepo nRtyamityucyate budhaiH-saGgItadAmodare / nRpativallabhaH / aSTAdRza vaTI khAdet pavitraH -"gopAGganA nRtyamanandayattam'- bhaTTi0 / nRtyaM mayUrA sUryadarzakaH-ratnAvalyAm / tri.) 28%ne vaDA, vijahuH-raghu0 14 / 69 / rAjapriya. nRtyat tri. (nRta+zatR) nAyatuM, nAya 42tuM nRpativallabhA strI. (nRpateH vallabhA) sana 24.. "nRtyannIpAmodipayodAnIlaramyam / " nRpatnI strI. (nRNAM patiH pAlayitrI, nAntAdezaH nAntatvAt nRtyapriya tri. (nRtyaM priyaM yasya) nRtya sena priya hota striyAM GIp) bhasIna 21542nArI strI. te. (puM.) ziva. nRpadruma puM. (nRpapriyo drumaH) 2bhAnu 93, rAyana nRtyapriyA strI. (nRtyapriya+TAp). ti:2vAmI-0. anuya2 vRkSa. me mAtA. nRpapriya puM. (nRpANAM priyaH) vAsanI. me. ta, meDa nRtyamaya tri. (nRtya+mayaTa) nRtyamaya, nAyathI. pU... ____ tanI iMgajI, me tana , mo. nRtyazAlA strI., nRtyasthAna na. (nRtyArthaM zAlA/nRtyArthaM (tri. nRpasya priya:) zAna. priya, sAne, vaDAda. sthAnam) nAyavAnu, sthAna-thiyeTara, nRtyAbhUmi., raMgabhUmi. nRpapriyaphalA strI. (nRpapriyaM phalaM yasyAH) tusno nRdurga na. (nRveSTitaM durgam) mAso : 2tho vagerethA cho, riMgI. vATAye do seal. | nRpapriyA srI. (nRpANAM priyA) pahUrI, ., 25%Ane. nRdeva puM. (nRSu madhye devaH, nA deva iva vA) 25%81, nRpati. nRpabadara puM. (nRpapriyo badaraH) bhI20 porana 3, nRdharma puM. (nRNAm dharmaH) bhasIno dharma. jAhI bo2. nRdharman puM., tri. (nurnarasyeva dharmo'sya+anic samA0) | nRpamandira na. (nRpasya mandiram) 2004mada, pAsAha. kubera, manuSyanA dharmavALuM. nRpamAGgalyaka na. (nRpasya mAGgalyaM maGgalaM yasmAt+kap) nanamana tri. (nabhirnamyate. nama+karmaNi lyaTa na nntvm)| AhalyavakSa nA 1 mANasothI praNAma karavA yogya deva vagere. nRpamAna na, nRpAbhIra puM. (nRpasya tadbhojanasya nRnAtha, nRpa, nRpAla, nRpati puM. (nRNAM naathH| nRn mAnabhAvedakaM vAdyam / nRpaM tadbhojanakAlamabhIrayati, narAn pAti rakSati, pA+ka pA+Dati/nRn pAlayati abhi+I+ka) 2% mavAnA samaye. vAgatuM pAli+aN+nRn pAti, pA+Dati) 25%, nRpati, | vAtri. mujhera kSatriya -"caturyojanaparyantamadhikAro nRpasya ca"- nRpalakSma, nRpaliGga na. (nRpasya lakSma/nRpasya liGgam) brahmavai0 |-veshyaanggnev nRpanItiranekarUpA- bhartR0 chatrayAma2 vagere yina. -nRpaliGgadharaM zUdraM ghnantaM 2|47|-atstu viparItaM ca nRpaterajitAtmanaH manu0 gomithunaM padA bhAga0 1 / 15 / 7 / 34 / socanI. saMdhyAnu nAma. nRpavallabha na. (nRpANAM vallabham / tri. nRpasya vallabhaH) nRpakanda puM. (nRpapriyaH kandaH) meM tanI huMgaNI Ayurveda paddhatithI taiyAra kareluM tela ke ghI, rAjAne rAjapalANDu / vaDAj. vAlI.. Page #479 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1286 shbdrtnmhoddhiH| [nRpavallabhA-nRSad nRpavallabhA strI. (nRpasya vallabhA) 2.ne. astra | nRbhojA tri. (nabhasi jAyate, jan+viTa+DA) Automai 27. utpanna thaye... nRpazAsana na. (nRpasya zAsanam) 25%no chu ma.. | nRmaNas tri. (nRSu yajamAneSu mano yasya) 269. 42vA nRpazu puM. (nA pazuriva, nA cAsau pazuzca vA) manuSya35 lAyaka yajamAnonI upara dayAbuddhivALA indrAdi deva. pazu -"yAzca striyo nRpazUn khAdanti"-bhAgavate / ___ (na. nRNAM mano yatra) saMpatti, dhana, dravya. bhU, anI. nRmaNA (strI.) sakSadvIpama mAvI. se nahI.. nRpasaMzraya puM. (nRpasya saMzrayaH) 2% nI / 2), 2881.no. nRmat tri. (naraH santi yasmin nR+matup) bhAsIvANu. mAdhA. - "nRpasaMzrayamiSyate janaiH" paJcatantram / nRmithuna, nRyugma na. (nuHmithunam/nuHyugmam) manuSya, nRpasabha na. (nRpANAM sabhA) 59 // yonI satmA. jAtIya, strIpuruSanuM joDuM. nRpasabhA strI. (nRpasya sabhA) me 28%AnI samaya 42 // 2. nRmedha puM. (nA midhyate'tra, midh AdhAre ghaJ) 525 nRpasutA, nRpAtmajA strI. (nRpasya sutA-AtmajA) __yAte nA. . *Si. 2%8putrI -svayaMvaraM bhImanRpAtmajAyA dizaH patirna nRmNa na. (nRbhirnAyate'bhyasyate upArjayituM, mnA+ghabarthe praviveza zeSaH-naiSa0 10. sarge / 204anyA, chachUrI, dravya-dhana. 53vI. tuMmI . nRyajJa puM. (nA manuSyastadarthI yajJaH) sthAzramI nRpasuta, nRpAtmaja puM. (nRpasya sutaH-AtmajaH) 20%11o. hamezAM karavAnA pAMca yajJo paikI atithisatkAra rUpI putra, 2.dubhA2. nRpAMza puM. (nRpasya aMzoH) 25sa.-42, 20% hisso, ___ yaza, matithipU4na. nRloka puM. (nRNAM lokaH) mRtyusoDa, bhUto. bhaDesasa. pU. (napasya aMzo yasmina) 245. nRvat tri. (nA-paricArakAdirastyasya matup) bhAsoauj, nRpAkRSTa (puM.) ze4nI. 2matama. 20. jethe.8, 22%1.35 soga. nokara manuSyothI yukta. nRpAdhvara puM. (nRpANAM adhvaro yajJaH) 3ta. yavatA nRvarAha puM. (nA cAsau varAhazca) mAsa. tathA bhUunA rAjA vaDe karI zakAya te rAjasUya yajJa. A82atuo vi.no bhavatA2 nRvarAhasya nRpAna na. (nRpapriyamantram) ne priya me tanuM vasatirmahalloke pratiSThitA / zaukaraM rUpamAsthAya dhAnya, 20%Ana dhAnya. hAryasya ca durAtmanaH-pAdma 28. a0 / nRpAmaya puM. (AmayAnAM nRpaH zreSThaH pUrvani0) kSayaroga, nRvAhana puM. (nA vAhanamasya) mujhera (na.nuH neturvAhanam) 2.ro. (puM. nRpasya AmayaH) 20%na roga netApuruSanuM vAhana. nRpAvarta na. (nRpa iva Avarttate, A+vRt+ ac) me. nRzaMsa tri. (nan narAn zaMsati hinasti, nR+zas+aNa) tano bhalA- rAjAvarta / ghAtaDI, dUra, pA2no droDa 42nA2 -"ye nRzaMsA nRpAsana na. (nRpasya Asanam) 20%nu, mAsana -yamabhya durAtmAnaH prANinAM prANanAzakAH''-paJcatantre / SiJcacchatapatranetro nRpAsanAzAM parihatya dUrAt- nRzaMsatA strI., nRzaMsatva na. (nRzaMsya bhAvaH tala+ bhAga0 3 / 1 / 28 / madrAsana, siMhAsana. ___TAp+tv) dhAtIurj, 2tA. nRpAhvaya puM. (nRpaM Ahvayate gandhena, A+ hve+ac) nRzaMsavata tri. (nRzaMsasya vrataM yasya) 25 tanu ... tanI uMgalI -rAjapalANDu / Doyate, nitya ghAtaDI. nRpITa (na.) 5ull, 48.. nRzaMsya na. (nRzaMsasya bhAvaH) ghAtasurj, 254.. nRpIti strI. (pA rakSaNe+bhAve ktin Ata Itvam) nRzRGga na. (nuH zRGgam) mithyA pahAtha, ma.sat 56utha, manuSyanuM 2kSa. (tri. pA+kartari ktic Ata Itvam) mANasanuM zIMgaDuM e pramANe jUThAmAM vaparAya che. manuSyanuM rakSaNa karanAra, nRSad puM. (nari puruSe antaryAmitayA sIdati, sad+kvip nRpocita puM. (nRpANAmucito yogyaH) thopAnI me. vede Satvam) Izvara, 44vano pitA se RSi d -"rAjamASa" (tri. nRpeSu ucitaH) 2%Ane. 143. | (tri. nari sIdati, sad+kvip) manuSya 652 sanA2. Page #480 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nRSadana-netrayoni shbdrtnmhoddhiH| 1287 nRSadana na. (nRNAM netRNAM RtvijAnAm sadanam) ya235 / netra. na. (nIyate nayati vA'nena, nI+Tran) ravaiyAnI gha2. ho28 -manthAnaM mandaraM kRtvA tathA netraM ca vAsukimnRsiMha, nRhari puM. (nA cAsau siMhazca/nA cAsau harizca) mahA0 1 / 18 / 13 / rezamI 57 -netrakrameNoparurodha virAno ta nabhanI avatAra siMhasya kRtvA vadanaM sUryam-raghu0 7 / 39 / vRkSanu, bhUNiyu, 2tha, mama - marAriH sadAkarAlaM ca saraktanetrama / ardhaM vaparva prAyeNa gRhiNInetrAH kanyArtheSu kuTumbinaH-kumA0 685 / manujasya kRtvA yayau sabhAM daityapateH purastAt' manImA (jasta.) ApavAnI. sajI, 21, nADI, (tri. agnipu0 |-tN manyamAno nijavIryazaGkitaM yaddhastamukto nIyate'nena nR+ STran) pre29|| 42 // 2, 86deg482 nRhariM mahAsuraH bhAga0 7 / 8 / 27 / me tano -nAvaM samudra iva bAlanetrAmAruhya ghore vyasane nimajjetratibandha mahA0 2 / 60 / 4 / horanAra, momiyo. nRsiMhacaturdazI strI. (nRsiMhapriyA caturdazI) vai . netrakoSa puM. (netrasya koSaH) vik, 578. suda caudaza, nRsiMha viSNuno avatAra divasa. netracchada puM. (netre chAdyete'nena, chad+Nic+ka hrasvaH) nRsiMhapurANa (na.) te. nAme meM. 5Y2.. nRsiMhavana na. (nRsiMhasya vanam) 5zcimahiuthI. uttaramai. AMkhane DhAMkavAnuM popacuM. Avela eka deza. netraja na. (netrAjjAyate jan+Da) su. (tri. netre nRsena na., nRsenA strI. (nRNAM senA vA klibatvam jAyate netrAdvA, jan+Da) Mini, Hinii thAnA2. klibatva bhAve strI.) bhArAsonI senA. netraparyanta puM. (netrayoH paryantaH) ipAnI a5innRsoma puM. (nA somazcanda iva) uttama. bhaae|s. yandranI. tima mAsa (tri. netrasya paryantaH) netra sudhArnu. samAna puruSa -tathetyupaspRzya payaH pavitraM somodbhavAyAH netrapAka, netraroga, netrAmaya puM., netraruj strI. (netrasya sarito nRsomaH-raghu0 559 / pAko yasmAt/netrasya rogaH/netrasya AmayaH/netrasya nR (krayA. pa. sa. se. nRNati) 16 4, ho2j. ruj) ival me 2no rokA -svedAd rajo neulI, neDulI (strI.) .5 dna yogana prasa2. dhUmaniSevaNAcca- hArIte / -prAyeNa jAyate nejaka puM. (nij zuddhau+Nvul) zodha, zuddha 42nAra, ghoraHsarvanetrAmayAkaraH-mAdhavAkaraH / puruSa, dhobI - zAlmale phalake lakSNe nenijpAnnejaka: netrapiNDa puM. (netre netraM vA piNDa ivAsya) lisADI. zanaiH-manau 8 / 396 (tri. nij zuddhau+Nvula) Aus (puM. netrasya piNDaH) Hinno ono, yo . 12nAra, zuddha 422. netrapiNDI strI (netrapiNDa+jAtitvAt striyAM GIS) nejana na. (nijyate'tra, nij+AdhAre lyuTa) sAI Deusii. 72vAnu, stha6 (na. nij+bhAve lyuTa) nibhaga 42j., | netrapuSkarA strI. (netrayoH puSkaraM jalaM yasyAH) 2048 svaccha 42, dho. nAme vanaspati. net avya. (nI+vic bA0 tuk) saMzayamai, N.twi, | netraprabandha puM. (netre prabadhyete'nena, pra+bandh karaNe aTakAva karavAmAM, samuccayamAM, bilakula nahi ja ___ lyuT) Hink popayu, 5iel. (puM. netrayoH bandho evA arthamAM vaparAya che. yasmin) 57 yA 2. DA. 43 mAMgane netavya tri. (nI+tavyac) horavA dAya, saI 4 bandha karI ramAtI ramata, bAlaramata. yogya. netramala na. (netrayoH malam) mano. yApI-mesa.. netIyoga puM. (netIrUpo yogaH) yono me meha, netramInA, netramIlA strI. (netrayoH mIlA mudraNaM yasyAH jemAM nAkanA chidramAMthI jhINuM sUtra dAkhala karI mukhamAM pRSoH lasya naH) yavatiktA) nAme me tanI.. lAvI banne cheDA pakaDIne zuddhi karavAmAM Ave che te. netramuSa tri. (netraM tatpracAraM muSNAti, muS+kvip) netR puM. (nI+tRc) bAbArnu, vRkSa, viSNa. (tri.) mAvi, nAyaDa, horanAra, nA2 "netuH prayANonmukhatAM daSTine rokanAra, daSTi pracArano nAza karanAra, samIkSya"-udbhaTaH / - AsannauSadhayo neturnaktamasneha netrayoni puM. (netrANi yonaya ivAsya/netramatrinetraM yonirasya) dIpikA / pdd'oNyaaun||2, pravata... indra, yaMdra, pU2. Page #481 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1288 shbdrtnmhoddhiH| [netraraJjana-nemi netraraJjana, netrAJjana na. (netre rajyete'nena, ra+karaNe | nediSThin puM. (nedipThaM janmataH sanikRSTasthAnaM vidyate'sya lyuTa/netrayoH aJjanam) Hign -caturvargaprado dhUpaH / ini) 5 deg4 mAtAthI. utpanna yeto. mA. kAmadaM netraraJjanam-kAlikApu0 68 a0 / 50%48, | nedIyas tri., nedIyasI strI. (atizayenAntikaH, Iyasun surabho. nedAdezaH) maI 4 pAsena, ghaY pAse -nedIyasI netraroganAzaka, netraroganAzana tri. (netrarogaM nAzayati, bhUtvA-mA 01 |-n cedamiSTApAdanameSTavyaM davIyAn naz+Nic Nvula-lyu) bhajana rogano naza. 4282. mahIdharo nedIyAn dIrghA bAhurati vyavahArasya nirAbAdhaM netrarogahan puM. (netrarogaM hanti, han+kvip) vRzcikAlI jAgarukatvAt- sarvadarzanasaMgrahe-Arhatadarzane / __nAme. vanaspati. (tri.) mana rogane nA 42 // 2. nepa puM. (nayati prApayati zubhaM, nI+pa) sura-2, netraroman na. (netrasya roma) HinnI 5i59. puzalata, 45.. netravastra na. (netrayorvastramivAcchAdakam) Hirk, ail nepathya na. (nI+vic guNaH, ne:netA tasya pathyam) ___ popayu. AbhUSa.-.2.1 - rAjendranepathyavidhAnazobhAnetraviS strI. (netrasya viTa) Hinno yau-piyA. raghu0 14 / 9 / bhUmi, veza dhA255 42vAnuM sthAna netraviSa puM. (netre viSaM yasya) me. 2. s||5. -"na pathyaM nepathyaM bahutaramanaGgotsavavidhau"-sA0 da0 / netravidyA strI. (netrasya vidyA) Hin-. vidyA. -viralanepathyayoH pAtrayoH pravezo'sta-mAlavi01 |netrstmbh puM. (netrayoH stambhaH) bhAmarnu sthi2. tha. ujjvalanepathyaviracanA-mA0 1 / netrAnta puM. (netrayoH antaH sImA) mano tima nepAla (puM.) tanAmanI meM deza -jaTezvaraM samArabhya bhA, sain, netrano cho. yogezAntaM mahezvari ! | nepAladezo devezi ! sAdhakAnAM netrAbhirAma tri. (netrayoH abhirAmo yena) bhanine susiddhidaH-zaktisaGgamatantre / AnaMdadAyaka vastu. nepAlajA, nepAlajAtA, nepAlikA, nepAlI strI. netrAbhiSyanda, netrAbhisyanda (puM.) netramA thanArI meM (nepAle jAyate jan+Da+TAp / nepAle jAtA/ roga. nepAla: utpattisthAnatvenAstyasyAH nepAla+Thana+ TApa/ netrAmbu na. (netrasya ambu) netranu, mAMsu, azru. netrAri puM. (netrasya ariH zatruH) mehuNDavRkSa nAme. u. nepAla+aNa+ GIS) mazIda. -"nepAlajA netrika (na.) naga-4154, 53chI.. maricazaGakharasAJjAnAni"-suzrutaH / / netrI strI. (nI+karaNe STran+ GIS) nI, sakSmI, nahI. nepAlakambala puM. (nepolodbhavaH kambala:) nepAlI mo. (strI. nI+tRn+striyAM GIp) preranArI strI yasya me nepAlanimba na. (nepAlodbhavaH nimbaH) nepAzinI sAlo. bhavatI netrI bhaviSyadbhUtidarzinI-mahA0 5 / 136 / 13 / laI janAra strI, upadeza karanArI strI. nepAlamUlaka na. (nepAlodbhavaM mUlakam) nepANI bhUga.. netrotsava tri. (netrasya utsavo yena) bhajane mAnahAya nema puM. (nayati, nI+man) samaya, 01, avadhi, vAyaal, suMdara padArtha. du:31, oTa, 458, dhutA25j, so mAra, mana netropamaphala puM. (netropamaM nayanatulyaM phalaM yasya) sAmarnu yu, bhU, pII, saMdhyA, yAhimai, anyArthe, jA. vRkSa. netrauSadha na. (netrasya auSadham) Hin-l. 64u. | nemadhita tri. (nemaM hitaH, nema+dhA+kta ni.) .3dhAne. netrauSadhi, netrauSadhI srI. (netrasya auSadhiH) 45225, hitadhArI, adhAne sAraM. ___ meM.zA. nemadhiti strI. (nemaM dhIyate'tra, dhA+ktin) 5. neda (bhvA. pa. sa. seTa-nedati) 4, gamana. 42. neman tri. (nI+bA. manin) 5oyaaun||2, ho22. neda avya (neda+vica) neta za6 mo. nemi puM. (nI+mi) zrI. neminAtha 22mA chainatIya52, nediSTha tri. (atizayenAntikaH iSThan nedAdezaH) baDu 4 4%, yo gherAvI. * upoDhazabdA na rathAGganemayaHpAse. 238 -nediSThAya praNayalaharI baddhavAguddhavAya-uddhava shkuN-7/1| ghogarA jeranu 3, 2 (strI. nayati saMdeze / (puM.) aMkoTaka vRkSa, urjA, zalA, pAsena. cakramiti, nI+mi) kA 52nI. 22011, dUvAnI Page #482 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nemicakra-naigama shbdrtnmhoddhiH| 1281 pAnI sapATa praza, (-udadhinemi0 raghu0 9 / 10 / - | naikaTya naM. (nikaTasya bhAvaH SyaJ) sabhA55j, pAse, mano'bhirAmAH zRNvantau rathanemisvanonmukhaiH-raghu0 1 / 39 / | bAdhate taM ca naikaTyAt sarvaM samagadhezvaraH-kathA- "nIcairgacchatyupari ca dazA cakranemikrameNa"- | saritsAgare 15 / 125 / meghadUte 109 / naikata tri. (naikatyAM bhavaH aN) goSThImA thana2. nemicakra (puM.) parIkSita. 25% samai pahA thayeda | naikatI strI. (naikaM tAyate, tAya+Da+DIe) chUpI vAtayAta, 201. gupta masalata. nemijina, neminAtha (puM.) pAvAsamA chaina tIrtha72. | naikadhA avya. (naika+prakAre dhAc0 gaI re, 50 nemin puM. (nema UrdhvamasyAsti, nema+ini) niza | re. vRkSa-te. nAmarnu u. . naikabheda tri. (na eko bhedo'tra) dI. hI tanu, naI nemiyantrakarman na. (nemijaMtakamma, jai.prA.) UIL ___ 2 . paiDAMne pharato loDhAno paTo. naikamAya tri. (naikA mAyA yasya) 968 68 sva.35vANu. nemiza na. (nemiH zIryate'tra, zR+bA. AdhAre Dha) | jar3a 342nd. (puM. naikA mAyA'sya) 52mezva2. naimiSAraNya. naikarUpa tri. (naikaM rUpaM yasya) vividha sva.35vANu neyArthatA srI. (neyArthasya bhAvaH tal TAp) me 2no (puM. naikaM rUpamasya) 52mAtmA, Izvara, (na. naikaM ca vyahoSa - "grAmyo'pratItasaMdigdhaneyArthanihatArthatA'- | tat rUpaM ca) 5. tanu 35, vividha sva35. sAnda0 / naikazas avya. (na+ekazaH) bahumata, ghal2. nelaka puM. (nelaa, jai.prA.) yA nI. prAcIna. | naikazastra tri. (naikaM zastraM yasya) maI tanA zastravANu simo. (na. naikaM ca tat zastraM ca) ghai st2na zastra.. neSTa tri. (na+iSTama) apriya, na gamata. maniSTa naikazRGga puM. (naikAni catvAri zRGgANi yasya) 52mezvara aniSTanuM sAdhana, rokela-niSedha karela vagere. -"catvAri zRGgAstrayo asya pAdAH''-iti mntrvrnnaat| neSTu puM. (niz+tun) bhATIna, I. (tri. naikaM zRGgaM yasya) sane 2014uj, madhu neSTa paM. (nI+tana+ni. Saka) tano pavitra zikharavALuM. | naikaSeya puM. (nikaSAyA apatyaM Dhak) haitya, rAkSasa.. naikaSeyI strI. (nikaSAyA apatyaM Dhaka striyAM GISa) naiHzreyasa, naiHzreyasika tri. (niHzreyasAya hitaM aN/ tri. niHzreyasaM prayojanamasya Thak) muktinu upayoga. | rAkSasI. naikasAnu puM. (naike sAnavo'sya) ane ziudauml sAdhana, bhokSa829. parvata. naiHsnihya na. (niHsnehasya bhAvaH SyaJ) sne 2ti5j. naikasAnucara puM. (naikasAnau carati, car+Ta) bhAva naiHsva, naiHsvya na. (niHsvasya bhAvaH aN Syam) parvata para pharanAra puruSa. haridraya, dhana 2rita5. naikAtman puM. (naika AtmA svarUpaM yasya) hA hA naika tri. (na. eka: naJartha. nazabdena samA0) puNa, uu2 722 52mezva2 -naikAtmA naikakarmakRt"ane.. (pu.) vizu- "eko naikaH sarvaH kaH kim" viSNu0 / viSNa0sa0 / naikRtika tri. (nikRtyA parApakAreNa jIvati nikRtyA naikacara tri. (naikaH saMdhIbhUya carati, car+TaH bhoTa | niSThuratayA Acarati vA Thak) vizvAsathI. 40.ne. jUtha thaI cAlanAra, ToLuM banI pharanAra. nu,sAna 42 potAno svArtha sAdhanA2 "- adhodRSTinaikaja puM. (naikadhA jAyate, jan+Da) zva2, 52mAtmA. naikRtikaH svArtha-sAdhanatatparaH"-manu0 / 454thI. vana. naikaTika tri. (prayojanAya nikaTe vasati, nikaTa+Thak) | yAvanAra, huzayArI. oI prayona bhATe 2. korena. pA. 23 // 2 mikSuH | naigama paM. (nigama eva svArthe aNa) zva2 pratipaES vagaire. -parSadbalAnmahAbrahmairATanaikaTikAzramAn- | 64niSa635I va vimaun, nyAya -teSAM prativighAtArthaM bhaTTi0 4 / 12 / pAse. 238. pravakSyAmyatha naigamam - mahA0 12 / 100 / 4 / sahAyAra, neSTa puM. ( . an) vi.4 saMbaMdhI naiHzreyasa naTuridam bApuka) meM Page #483 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1290 veha bhAnAra puruSa, nighaMTu granthano bhAga (puM. nigame bhavaH aN) vazi-vyApArI dhArAhAropanayanaparA naigamAH sAnumantaH - vikrama0 44 / zaharavAsI, nAgariGa, vainaddarzana prasiddha sAta nayo paiDI kheDa naya (tri. nigamasyedaM aN ) nigama sambandhI, veha sambandhI, zAstranuM. zabdaratnamahodadhiH / naigamika tri. (nigame bhavaH tasya vyAkhyAno yA Thak ) zAstramAM thanAra, vedano vyAkhyAna, grantha, nigamagranthano adhyAya. dezamAM utpanna thanAra. naicula na. ( niculasyedaM aN) niyusa vRkSanuM ij.. naija tri. (nijasyedam, nij + aN) potAnuM, khAtmIya, potAnA sambandhI- sa dadau darzanaM naijaM vyAghracarmAmbaro haraH - hari0 33 / 9 / naitala (na.) 125. [nagamika naipuNa naityika tri. (nityaM vihitaH Thak ) ayamanuM, hararo4nu. naidAgha, naidAghika tri. ( nidAghasyedam aN / nidAghasyedaM, nidAgha + ThaJ ) unANAnuM, grISmaRtunuM. naidAna tri. (nidAnaM kAraNaM vetti aN) rogotpA kAraNane jANanA2, koI paNa vastunA kAraNane samajanAra, zabdavyutpattizAstra. naigameya, nigameSa (puM.) artisvAmIno kheDa anuyara, bALa grahavizeSa. naighaNTuka na. ( nighaNTuH paryAyazabdamadhikRtya pravRttam Thak) vaidhika zabdono (pAMya adhyAyomA) saMgraha graMtha, nighaMTu graMthano Adya kAMDa. naicayika puM. (Necaiya, jai. prA.) dhAnyaMnI vepArI, naicAzAkha na. (nIcAsu zUdrayoniSu zAkhA putrapautrAdiryasya tasyedaM aN) zUdrayonibhAM saMtati utpanna DaranAra patita-nIya puruSanuM dhana. naicika na. (nIco bhavati Thak ) gAya De jagahanuM bhAthu ke naicikI, nicikI strI. (nIcezcarati Thak yadvA niciH karNazirodezaH kran, prazastaM nicikamasyAH, nicika + aN + GIp ) uttama gAya. naicitya tri. (nicite bhavaH nAditvAt NyaH) nithita naipAtika ( tri.) khasmAta varzana aranAra, avyayanuM. naitalasadma puM. ( naitalaM sadma yasya) yama 214. naitoza puM. (nitozayati + ac, nitozaH hiMsakastasyApatyaM aN) hiMsanI putra. naitya na, naityaka tri. (nityasya bhAvaH, nitya + SNya / naitya svArthe ka) nityapayuM, hameza ravAnuM, uMmezanuM (tri. nitye dIyate, nitya + aN) haMmeza apAya te. (f. faci fafen: 370T) EzlgI SH, Ezalgj 42vAnuM ama vagaire- 'naityake nAstyanadhyAyaH' manu0 / naityazabdika tri. (nityaM zabdamAha, nityazabda + Thak ) zabda nitya che ema kahenAra mImAMsaka vagere. naidAnika tri. (nidAnaM rogakAraNaM vetti tatpratipAdakaM granthamadhIte vA Thak ) nidhAna graMthano bhAganAra, roganA kAraNane jANanAra vaidya vagere. naidezika tri. ( nidezaM karoti Thak ) AjJA mAnanAra no42 - 'naidezikairyasya vaze jano'yam' -bhAgavatam naidra tri. ( nidrAyA idaM aN ) nidrA sambandhI, nidrAnuM. naidhana na. ( nidhanameva + svArthe aN) mRtyu, lagnathI AThamuM sthAna. naidhAna tri. ( nidhAnena nirvRttaM nidhAna + aJ) bhaMDAra vaDe thaI zake tevuM, bharapUra khajAnA sAdhya. naidheya puM. (nidherapatyaM bAhvA Dhak ) nidhirAbhano putra. tri. (nidheridaM Dhak ) bhaMDAra saMbaMdhI, abhanAnuM. naidhruva puM. (nidhruvasyApatyam, nidhruva + aN) te nAmano RSi naidhruvi (puM.) zyapa gotrotpanna RSi naipa tri. (nIpasya vikAraH, nipa + aJ) 6ja Auno vihAra. napAtya na. ( nipAtasya bhAvaH, nipAta+ SyaJ ) nipAtapazu. nepAla puM. (nepAle nepAlAkhyadeze bhavaH aN) nepAlamA thanArI prasiddha bIMjaDI, nepAjI bIMjaDI- kirAtako'nyo nepAlaH so'rdhatikto jvarAntakaH- bhAvapra0 (tri. nepAlasyedaM aN) nepAla dezamAM thanAra. naipAlA strI. (nepAle bhavA, nepAla +TAp) jaTabhogaro. naipAlika na. (nepAle nepAlAkhyadeze bhavaM Thak) dig. naipAlI strI. (nepAle bhavA aN + GIp ) zejhavilA vanaspati - nepAlI kathitA tajjhaH saptalA navamallikAbhAvapra0 / manaHzIsa, gaNI. naipuNa, naipuNya na. ( nipuNasya bhAvaH aN / nipuNasya bhAvaH karma vA SyaJ) Duzalapazu, DoziyArapass naipuNonneyamasti - uttara0 6 / 26 / - pragaTAnyapi naipuNaM mahat paravAcyAni cirAya gopitum - zizu0 16. sarge / -antaH svabhAvairgItaistairnaipuNyaM pazyatA bhRzam - rAmA0 17. sarge / 1 Page #484 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anya naibaddhaka-nairapekSya] shbdrtnmhoddhiH| 1291 naibaddhaka tri. (nibaddhasyAdUradezAdi kak) Niral-. / naimiza, naimizAraNya, naimiSa, naimiSAraNya na. pAsenuM. (nimizameva svArthe aNa/naimizaM nAmakamaraNyam/ naibiDya na. (nibaDasya bhAvaH. nibiDa+SyaJ) ghaj, nimiSameva svArthe aNa/nimiSAntaramAtreNa nihatamAsaraM khIcokhIcapaNuM, saMgInapaNuM, vAMsaLI phUMkavAno eka balaM yatra naimiSamaraNyam) naimiu.(pa.)255 meM tapovana Ht2. -yastu nimiSeNedaM nihataM dAnavaM balam / araNye'smin naibhRtya. na. (nibhRtasya bhAvaH, nibhRta+SyaJ) nIj, tatastena naimiSAraNyasaMjJitam-raghu0 19 / 7 / sthi25.5, saMyamatA 2Dita5, chArnu-gupta- | naimiSi puM. (nimiSati, ni+miSa+ka, nimiSasyapatyam naibhRtyamavalambitam-mAlavi0 5 / / iJ) nimiSano putra. .. naimagnaka tri. (nimagnasya samIpe caturarthyAM kak) mevAnI | naimiSeya tri. (nimiSasyedaM Dhaka) naimiSA25ya saMbaMdhI pAsenuM, nimagnanI pAsenuM. naimiSA2yarnu (tri. nimiSe bhavaH bA. Dhak) namantraNaka na. (nimantraNasya bhAvaH, aN svArthe kan) naimiSAraNyamAM utpanna thanAra. ___ mAnanu nimantra, yosa. bhavAne. mATe 4 te. | naimeya paM. (ni+mi+yat svArthe aN) 6 55 vastuno naimaya puM. (ni+mi+yat+aN) vyApArI, 6ghogI. | ahasAnako 72vI, vinimaya 42vI. naimitta tri. (nimitte bhavaH aN) nimittama thanAra (tri. | yagodhana (nyago naiyagrodha na. (nyagrodhasya vikAraH aN na luk aijAgamazca) nimittasya zakunazAstrasya vyAkhyAno granthaH aNa) ____434no. vi.512, vana- dUsa-35. varga3. zakuna zAstrano grantha, zakuna zAstranuM vyAkhyAna karanAra naiyaGkava tri. (nyaGkorvikAraH, nyaGku+aJ yAtpUrvamait) naimittika na. (nimittAdAgataM nimittabhavaM vA Thak) nyanAmanA bhRgarnu yAmaI. nayatya na. (niyatasyedaM, niyata+dhyaJ) saMyama, phakta nimittano Azraya laI karavA yogya kAma vagere | tendriyapa.. nimittanaimittikayorayaM kramaH-zakuM0 7 / 30 / - naimittikAni kAmyAni nipatanti yathA tathA | naiyamika tri. (niyamAdAgataH Thak) niyamavividhA prApta thayeluM, jemake Rtudharma vakhate strIgamana vagere. gRhayAgatattvam / nimittathI thanAra. (tri. nimittaM vetti tatpratipAdakazAstramadhIte vA Thak) nimitta | nayAya tri. (nyAyasya vyAkhyAno granthaH aN) nyAyazAstranu, jANanAra, zakunazAstra bhaNanAra jyotiSI. vyAkhyAna karanAra pustaka. naimittikakriyA (naimittikI cAsau kriyA ca) 5 59 // naiyAyika puM. (nyAyaM tarkazAstramadhIte vetti vA Thak) nimittathI. 42vA yogya vyA- nityAM naimittikIM nyAyazAstra bhaNanAra puruSa, nyAya jANanAra vidvAna __ kAmyAM kriyAM puMsAmazaSetaH-viSNupu. 3. aMze / ___- naiyAyikAnAM mukhyena varuNasyAtmajena ca / parAjito naimittikadAna na. (nimittamAzritya dIyate. dA+bhAve yatra bandI vivAdena mahAtmanA-mahA0 1 / 2 / 169 / lyuTa) nimittane dIdhe 42 hAna- yat tu / (tri. nyAyasyedaM Dhak) nyAya sambandhI, nyAyane sagatuM. pApopazAntyarthaM dIyate viduSAM kare / naimittikaM taddiSTaM | naiyAsika tri. (nyAsaM vetti adhIte vA Thak) 426tta dAnaM sadbhiranuSThitam-garuDapu0 / vageree racela vAsagrantha jANanAra ke bhaNanAra, naimittikalaya puM. (naimittiko layaH) y||2 42 yuga mAtRkAdi nyAsa karanAra. gayA 5chI thn|2 me. prA. rAya- AsIdatItakalpAnte nairantarya na. (nirantarasya bhAvaH SyaJ) umeza5, brAhmo naimittiko layaH-bhAga0 8 / 24 / 7 / niranta25j. -'sa tu dIrghakAlanairantaryasatkArasevito naimittikasnAna na. (naimittikaM ca tat snAnaM ca) 6 dRDhabhUmiH-pAtaJjalasUtram / -ye ca dadati tAnapi paNa nimittane lIdhe kareluM snAna. nairantaryAdyaparAdhagocarApekSayA ghAtayet- kullUkabhaTTaH / naimizri puM. (nimizrasyApatyaM iJ) atyanta mizrano aviccheda. putra. nairapekSya na. (nirapekSasya bhAvaH SyaJ) 224 varanu, naimiSakuJja (na.) ta. nAmanu tatha.. nispRDa, 27. vinAnu. Page #485 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1292 nairayika tri. (niraye vasati Thak ) naraGamA rahenAra, narahavAsI. nairarthya na. ( nirarthasya bhAvaH SyaJ ) jhegara, nAbhuM 'yenAzA pRSThataH kRtvA nairAzyamavalambitam- 'udbhaTaH / nairAtmya na., nairAtmyavAda puM. (na. nirAtmanaH bhAvaH SyaJ / nairAtmyazcAsau vAdazca ) khAtmAno abhAva, AtmarahitapaNuM, AtmAnuM astitva nathI evA prakArano vAda. nairAzya na. ( nirAzasya bhAvaH SyaJ ) nirAzapazu, khAzArahitapazuM- taTasthaM nairAzyAt - uttara0 3 / 13 / - yenAzAH pRSThataH kRtvA nairAzyamavalambitam-hito0 1 / - AzA hi paramaM duHkhaM naisazyaM paramaM sukhambrahmavaivarte 97 khaNDe / nairujya na. ( nirujasya bhAvaH SyaJ ) tandurastapasuM nirogIpazu. zabdaratnamahodadhiH / nairukta, nairuktika tri. (niruktasyedaM niruktau bhavaM vA aN / tri. niruktaM vetti tad granthamadhIte vA Thak) nirukta sambandhI, nirustathI thanAra, Asata nirukta anthano sabhyAsI- vyutpattine bhaganAra traividyo hetukastarkI nairukto dharmapAThakaH - manu0 12 / 111 / (puM. nerutta, jai. prA.) zabdanA sva3pane bhaganAra. nairuhika puM. (niruhaH prayojanamasya Thak ) vaidyazAstrano bastino prakAra. nairRta puM. (nirRterapatyaM aN ) rAkSasa, asurabhayamapralayodvegAdAkhyunairRtodadheH raghu0 10 | 36 | tasyApi nirRtirbhAryA nairRtA yena rAkSasA:mahA0 1 / 66 / 55 / (na. nirRtirdevatA'sya, nirRti + aN) bhUNa, nakSatra (tri. nirRteridaM aN ) mRtyudeva sambandhI, nitideva sambandhI. nairRtI strI. (nirRta +jAti. striyAM GIS) rAkSasa strI (strI. nirRteriyaM, nirRto'dhiSThAtA yasyAM vA aN GIp ) pazcima tathA dakSiNa hizAno vayalo zo, naiRta khUNo, rAkSasanI zakti. nairRteya puM. (nirRtyAH apatyaM strIpratyayAntatvAt Dhak ) rAkSasaNIno putra. nairRtya tri. (nirRtirdevatA'sya ArSe bA. yak) niti devavALuM pazu vagere. nairguNya na. (nirguNasya bhAvaH SyaJ ) nirguNapazu, sattvAhi gulAmAM sneha rahitapa- nairguNyameva sAdhIyo dhigastu [nairayika-naivezika guNagauravam - bhA0 188 / pariniSThito'pi nairguNye uttamazlokalIlayA - bhAga0 2 / 1 / nairgranthya tri. ( neggantha, jai. prA. ) arhata sambandhI. nairghRNya na. (nirghRNasya bhAvaH SyaJ ) ghAtaDIpazu, ghyA rahitapazu, DUrapazu- vaiSamyanairghRNye na sApekSatvAt tathA hi darzayati- brahma0 2 / 1 / 34 | nairmalya na. ( nirmalasya bhAvaH SyaJ) yo'jApazu-svacchapa viSayanuM virAmapazuM viSayeSvatisaMrAgo mAnaso mala ucyate / teSveva hi virAgastu nairmalyaM samudAhRtamprAyazcittatattvam / nairyANika tri. ( NijjANiya, jai. prA.) nirgama saMbaMdhI, nirmANa sambandhI. nairyANikalayana na. ( NijjANiyaleNa, jai. prA. ) nagarabhAMthI nIkaLavAno mArgamAMnuM makAna. nairlajjya na. ( nirlajjasya bhAvaH SyaJ ) jezarabhapazu, nirlajjapaNuM. nailAyani puM. (nIlasyApatyaM phiJ) nIla vAnarano putra. nailya na. (nIlasya bhAvaH SyaJ ) aNA raMgapazu, AsamAnI raMgapazu, nIlimA. naivaki puM. (nivakasyArSerapatyaM iJ ) nivaDa nAmanA RSino putra. naivati puM. (nivatasyArSerapatyaM iJ ) nivata RSino putra. naivAkava tri. (nivAkoridaM aN) nirvayana-zIla samdhI naivAkavIya tri. (nivAkavasyA samIpe utkarA.) naivADavanI pAsenuM. naivAsika tri. (nivAse sAdhu ThaJ ) rahevAne suMdara, nivAsa karavA lAyaka. naiviDya na. (niviDasya bhAvaH SyaJ ) ghATAparza, avicche saMyoga, vAMsaLI phUMkavAno eka prakAra. naivedya na. ( nivedaM nivedanamarhati SyaJ, ni+vid+ Nic karmaNi yat svArthe aN vA) hevane gharavA yogya pArtha - caturvidhaM kulezAni ! dravyaM te SaDrasAnvitam / nivedanAd bhavet tRptirnaivedyaM tadudAhRtam - kulArNave 17. ullAse / naiveza tri. (nivezena nirvRttam aN) vivArathI thayeluM. naivezika tri. (nivezAya vivAhAya, hitam niveza + Thak ) vivAhamAM ApavA lAyaka vastu, vivAhane yogya padArtha vagere. Page #486 -------------------------------------------------------------------------- ________________ naiza-naistrizika] naiza tri. (nizAyA idam, nizA + aN) rAtrisambandhI - tannaizaM timiramapAkaroti candra:zakuM0 6 / 29 / - naizasyAcirhutabhuja iva chinnabhUyiSThadhUmAvikrama0 118 | naizika tri. (nizAyAM bhavam, nizA + ThaJ ) zatabhAM thunAra, rAtrithI vyApebuM- nRNAmakRtacUDANAM vizuddhinaiMzikI smRtA - manu0 5 /67 / zabdaratnamahodadhiH / 1293 rAtanuM | naiSkarmya na. (niSkarmaNo bhAvaH SyaJ ) vidhi prabhArI harermanI tyAga arbha rahitapAsuM na karmaNAmanArambhAnnaiSkarmyaM puruSo'znute' -bhagavadgItAyAm / naiSkazatika tri. (niSkazatamastyasya ThaJ ) so niSThanA tosanuM naiSkasahasrika tri. (niSkasahasramastyasya ThaJ) 982 niSkanA tola samAna. naizcaya na. (nizcalasya bhAvaH SyaJ ) jayapazuM sthiratA.. naizcitya tri. ( nizcitasya bhAvaH SyaJ ) pAo vicAra. naizzreyasa tri. ( nizzreyasAya hitam aN) bhuktinuM DA.rae.. naizzreyasika tri. (nizzreyasaM prayojanamasya Thak) bhokSanu sAdhana. naiSadyin tri. (Nesajji, jai. prA.) niSadyA-pasAMThI35 Azane besanAra. naiSadha puM. (niSadhAnAM rAjA, niSadha + aN ) niSadhaddezAdhipati rAma, naja zubha- sa naiSadhasyArthapateH sutAyAmutpAdayAmAsa niSiddhazatruH - raghu0 18 / 1 / (na. naiSadhaM nalamadhikRtya kRto granthaH aN ) zrIharSa avi racita naiSadhakAvya', jemAM naLarAjAnuM caritra varNaveluM chete (tri. niSadho'bhijano'sya aN) potAnI kuLaparaMparAthI niSadha dezamAM nivAsa karanAra. naiSadhIya tri. ( naiSadhasyedaM cha) nama nRpatinuM, nama rAbhanuM, naLa sambandhI. naiSadhya puM. (niSadhasya tannRpasyApatyaM pumAn, niSadha+ya) niSadha dezanA rAjAno putra. naiSAda puM. (niSAdasyApatyaM niSAda + aJ) niSAhano putra. naiSAdaka tri. (niSAdena kRtaM niSAda + vuJ ) niSAhe resuM niSAhe janAvesuM. naiSAdaki, naiSAdi puM. (niSAdasyApatyaM pumAn aJ akaG/ (puM. niSAdasyApatyaM pumAn ArSe iJ) niSAdano putra. naiSidha puM. (niSadhaH nalo vAcakatayA'styasya aN pRSo.) nava nAmano dRkSiNAgni naiSedhikI strI. ( NisIhIyA, jai. prA. ) mokSagati. (strI. NisIhIyA, jai. prA.) svAdhyAya sthAna, pApaDiyAno tyAga, vyApArAntara. naiSkika puM. (niSke svarNe dInAre tadAgAre niyuktaH Thak) jabhano he zAmano uparI adhikArI, zeSAdhyakSa (tri. niSkeNa krItaM Thak ) kheDa niSTuthI jarIhetuM (tri. niSkasya vikAraH ThaJ ) niSThano vihAra. naiSkRtika tri. (niSkRti + Thak) jarAja AyarazavANu, nItha, dupaTI. naiSkramaNa tri. (niSkramaNe zizorgRhAd bahirgamanakAle dIyate tatra kAryaM vA aJ) jAjaDane prathama jahAra nIkALatI vakhate devAto padArtha vagere, te vakhatanuM abha. naiSThika tri. (niSThA nAzaparyantaM brahmacaryeNa tiSThati Thak ) bharA paryanta brahmayArI rahenAra, kheDa bhatanA vratamAM Asakta- janoI dIdhA pachI maraNa sudhI brahmayarya vrata pANanAra- 'naiSThiko brahmacArI tu vasedAcAryasaMnidhau - garuDapurANe / (tri. niSThAyAM maraNe vA vihitaH Thak ) bharA vajate dhatuM urbha vagere. vidadhe vidhimasya naiSThikam - raghu0 8 / 25 / naiSNihya na. ( nissnehasya bhAvaH SyaJ ArSe Satvam) prIti rahitapa, vItarAgatA. - naiSphalya na. (niSphalasya bhAvaH SyaJ ) jhegaTapazu, vyarthapazu. naisargika tri. (nisargAdAtaH Thak ) udharatI, svAbhAvi -'ahaM mamedamiti naisargiko'yaM lokavyavahAraH ' zAGkarabhASyam / - naisargikI surabhiNaH kusumasya siddhA mUrdhni sthitirna musalairavatADanAni mA0 9 / 49 / - rUpaM tadojasvi tadeva vIryaM tadeva naisargikemunnatatvamraghu0 5 / 37 / naisarpa puM. (sappa, jai. prA.) yavatInAM nava nidhAnabhAMnuM eka, gAma ke nagaranuM varNana jemAM kareluM hoya te. naistriMzika puM. (nistriMzaH khaDgaH praharaNamasya nistriMza + Thak) tasavAra vaDe saDanAra saDavaiyo.. Page #487 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1294 naissniA tri. ( nissnehasya bhAvaH SyaJ ) niHsnehaya. no avya. (nah + Do) niSedhavAya avyaya, nahAra 'gopyAdhibhoge no vRddhiH sopakAre'tha hApite' yAjJa0 / noAgama puM. ( NoAgama, jai. prA.) AgamanI abhAva, Agama sAthe mizraNa, Agamano aMza. noindriya na. ( Noindiya, jai. prA. ) indriya bhinna, indriya samAna mana. zabdaratnamahodadhiH / nokaSAya puM., nokaSAyavedanIya na. ( NokasAya, jai. prA. / NokasAyaveyaNijja, jai. prA.) hAsya, rati, kharati, laya, zo, bugupsA, strIveha, puruSavedha, npuNs'vehA nava mohanIya karmanI prakRti, kaSAyanA sahacArI, uparyukta nava prakRtino samudAya. nokevalajJAna na. ( NokevalanANa, jai. prA. ) avadhi athavA mana:paryavajJAna. noguNa tri. (goguNa, jai. prA.) ayathArtha, vAstavi nahi te. nocet avya. (no ca cet ca) nahi to, anyathA. nojIva puM. (NojIva, jai. prA.) nirbhava, avanI pradeza. noTa tri. (naTa + ac pRSo0) naTa, nRtya 42nAra noTI strI. (noTa+gaurA. striyAM GIS) nRtya 2nArI, nAyanArI.. not avya. ( na ca ucca) nahi 4. notatha tri. ( Notaha, jai. prA.) tevA prahAranuM nahi, tebha nahi nodana na. (nud+bhAve lyuT ) jaMuna (na. nud+ Nic+bhAve lyuTa) preravu, yo4nA aravI, kheDa prahArano saMyoga. nodanA strI. (nud + bhASA0 yuc) vidhithI preraNA 42vI. nodita tri. ( Nodiya, jai. prA.) yobhesa, 4vA bhATe, sanmukha karela. nodhas puM. ( nUyate stUyate, nu+asi dhuT ca) nAmanA RSi. te nodhA avya. ( nava + dhAc pRSo.) nava rIte, nava prakAre -'nodhA vidhAya rUpaM svaM sarvasaMkalpavidvibhuH ' -bhAgavate / nopasthAtR tri. ( na upa samIpe tiSThati, sthA+tRc) pAse na hoya te, dUra raheba, DIna ativAhI- anyavAdI kriyAdveSI nopasthAtA niruttaraH- mitAkSarAyAM vyavahAramAtRkA / noyuga na. ( Noyuga, jai. prA.) nyUna yuga. nozabda puM. (nosadda, jai. prA. ) nAravAya za. [naissnihya-nausAdhana nosaMjJyasaMjJin puM. (nosaNNi noasaNNi, jai. prA.) saMjJI ke asaMzI nahi tevA bhagavAna. nosamyagvAdin tri. (nosammavAdi, jai. prA.) je samyaktvAdi na hoya te, mithyAdaeNSTi, nau strI. ( nudyate'nayA nud+Dau) DoDI, vaDAza, nauDA - nodake zakaTaM yAti na ca naurgacchati sthale ' hito0 / mahatA puNyapaNyena krIteyaM kAyanaustvayAzA0 3 / - sarvavAtasahAM nAvaM yantrayuktAM patAkinIm mahA0 1 / 150 |4 | naukarNadhAra puM. ( nAva: karNaM dhArayati, dhAri+ nauDA yasAvanAra nAvi, suDAnI. naukarNI strI. (nauriva karNau yasyAH GIS) artisvAmInI sevikA eka mAtRkA. naukarman na. (nAvi karma cAlanAdivyApAraH) vaDAsa sambandhI kAma. naukarman tri. ( naukarma vidyate'sya) nauDAne lagatI kArIgara karanAra. naukA strI. (naureva, nau+svArthe kan ) vahAeza, hoDI - kSaNamiha sajjanasaMgatirekA bhavati bhavArNavataraNe naukAmoha0 6 / jale naukaiva yAnaM svAdatastAM yatnato vahet / naukAkRSTa (na.) AturaMgI kheDa prahAranI ramata. naukAdaNDa puM. (naukAyAH paricAlanArthaM daNDaH ) hoDI calAvavAnuM halesuM. naucara tri. ( nAvA carati, car+Ta) hoDIthI } vahArAthI musApharI karanAra. naujIvika tri. (nAvA jIvikA yasya) vahA para -aN) jIvana calAvanAra. nautArya tri. ( nAvA naukayA tAryyaM taraNIyam) nauDA vaDe taravA yogya. nauyAyin tri. ( nAvA yAti yA + Nini) nauDA vaDe nadInA eka kAMThAthI bIjA kAMThA pratye janAra. nauvAha tri. ( nAvaM vAhayati, vAhi + aN) nauA yasAvanAra vahANane lagatuM halesuM vagere sAdhana. nauSecana na. (nAva: secanaM suSAmA0 Satvam ) vahAeanu seyana. nausAdhana na. (nAva: sAdhanam ) DoDIsono samUha, jeddii - baGgAnutkhAya tarasA netA nausAdhanodyatAn- raghu0 4 / 36 / Page #488 -------------------------------------------------------------------------- ________________ td. nyakA-nyasana shbdrtnmhoddhiH| 1295 nyakA, nyakArukA strI. (ni+aki+ka bA. nalopaH) | nyaGku pu. (nitarAmaJcati, aJcu gatau u kutvam) te viSTAno kIDo. nAmanA muni, bahu zIMgaDAvALuM eka prakAranuM haraNa nyakkAra puM., nyakRti strI. (nyak kriyate, kR+ghaJ/ | . nyukubhizca varAhaizca rurubhizca niSevitamnyak+kR+ktin) apamAnathI. usaI2, ti2242 harivaMze 121 / 41 / (tri. nitarAmaJcati, aJc+u) 12vI- nyakkAro hRdi vajrakIla iva me tIvra parispandate- atyaMta cAlanAra, kAyama janAra. mahAvI0 5 / 22 / nyakubhUruha puM. (nyakuriva bhUruhaH) zyonAkavRkSa nyakta tri. (ni+a+kta kutvam) atyaMta. mA... nAmanuM jhADa. nyakSa puM. (niyate nikRte vA akSiNI yasya Sa samA0) nyakvAdi puM. (nyakuH Adiryasya) nIya 30, 52zurAma.. (tri. niyate akSiNI yasya Sa vy.425||no me 2067- yathA-vyaGku, madgu, samA0) I, nIya, adhama. (na.) 3 4.5t2rnu bhRgu, durepAka, phalepAka, kSaNepAka, dUrepAkA, phalepAkA, ghAsa, bhaDiSatA, saMpU[5j. dUrepAku, phalepAku, takra, vakra, vyatiSaGga, anuSaGga, nyakSI strI. (niyate akSiNI yasyAH striyAM jAti. GIS) avasarga, upasarga, zvapAka, mAMsapAka, mUlapAka, meMsa.. kapotapAka, ulUkapAka, nyagrodha, vIrutnyaGkvAnyagjAti strI. (nyak+jA+ktin) 5. Ld., nIya. dignnH| nyaGga puM. (ni+aj+ghaJ) ghaj 527j, yama. isj. nyagbhAva puM. (nIco bhAvaH) tu2759, 59j, nyac, nyaJc tri. (nyaJcati kvin/tri. nimnatayA'Jcati, ti227||2- nyag bhAvitavAcyatryaGgyavyaJjanakSamasya aJc+ vic) nIyuM, usaI, adhama, nIyavANu. zabdArthayugalasya-kAvya0 1 / / nyaccha na. (nitarAmaccham) me..2nI so roga - nyagbhAvana na. (nyak+bhU+Nic+lyuTa) COR, maNDalaM mahadalpaM vA zyAmaM vA yadi vA sitam / ti2272, vIrang, vI2g d. sahajaM nIrujaM gAtre nyacchaM tadabhidhIyate-bhAvapra0 / nyagrodha puM. (nyag ruNaddhi, rudh+ac) 104 jAu, (tri. nitarAM accham) naI 4 yoj, atyaMta. 127. vaDalAnuM vRkSa, bAhu, viSNu, moha pamADanAra auSadhi, nyaJcana na. (nitarAmaJcanaM gamanam) matizaya 4j, viSaya, asena. 2%Ana putrana nAma- nyagrodhazca sunAmA ca kalkaH zalkaH subhUmipaH-harivaMze 37 / 30 / nIcA banavuM, nIce thavuM. nyaJcita tri. (ni+aJc+Nic+kta) nIye. naie, nyagrodhaka tri. (nyagrodhasya samIpe ka) unI sabhIpano naye. 338. praza. nyagrodhaparimaNDala puM. (nyagrodhaH vyAmaH parimaNDalaM nyanta puM. (nitarAmantaH) chello. mAsanta mA. pariNAho yasya) . isa. ThevA. vAI-DIjAIno nyaya puM. (ni+iN+bhAve ac) nAza, marya, vyaya, puruSa- vyAmena ucchrayo yasya adha UrdhvaM ca dehinaH / hAni. samocchrayaparINAho nyagrodhaparimaNDala:-mAtsye 118 a0| / nyarNa (tri.) bhAMgatu, yAyana. .. nyagrodhaparimaNDalA strI. (nyagrodhaparimaNDala+striyAM TAp) | | nyartha puM. (ni+R gatau+than) 78.DI. yA, nIya gati.. me. 4502nI. suM62 strI- stanau sukaThinau yasyA (tri. nikRSTo'thoM yasya) 0 bhavANu, niSTa nitambe ca vizAlatA / madhye kSINA bhaved yA sA maauj. nyagrodhaparimaNDalA- (dUrvAkANDamiva zyAmA | nyardita tri. (Niadiya, jai. prA.) anugata, anusUta. nyagrodhaparimaNDalA-bhaTTi0 4 / 18 / nyarbuda (na.) 6za apanI saMdhyA, shge| nyagrodhika, nyagrodhin tri. (nyagrodhasya samIpe Than/ abajanI saMkhyAvALuM. nyagrodha+ ini) 431 jAunI pAsenI mA bagere. nyarbudi puM. (nikRSTaH arbudirdevo devAntaraM yataH) me. nyagrodhI strI. (nyak ruNaddhi, rudh+ac+GIS) vanaspati heta. viSa5, 62710. vanaspati, moDa 5bhaaun||2 / nyasana na. (ni+as+lyuTa) mA5j, bhUvu, 37j, auSadhi. chou, sthApa. Page #489 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1296 shbdrtnmhoddhiH| nyasta-nyubjakhaDga thavAnI vidhi nA judAM javuM, mannata nyasta tri. (ni+as+karmaNi kta) choro, tyo , | nyAyAdhAra puM. (nyAyasya AdhAraH) nyAyanI mAzraya, sthApana. 42, 3, santAIta, prayuta- nyastAkSarAH nyAyanu avalamjana, InsAina. 250. -kumAra0 17 / nyAyAdhipa, nyAyAdhIza puM. (nyAyakaraNe niyuktaH nyastayUtha tri. (nyastaM yUthaM yena) sAtIya samudAya adhipaH/nyAye nyAyakaraNe niyuktaH adhIzaH) nyAya choDela che jeNe evAM pazu-pakSI vagere. karanAra amaladAra, nyastazastra puM. (nyastaM zastraM zastrasAdhyaM yuddhaM yena) nyAyAsana na. (nyAyasya Asanam) nyAyarnu bhAsana, manu. 48. yuddhavirata. pitRdas. (tri. nyastAni nyAya ApanAranuM Asana. zastrANi yena) Ayudho cho31. hada cha tevu- nyAyin tri. (nyAyo'syAsti, nyAya+ ini) AcAryasya tribhuvanagurodhastazastrasya zokAt-veNI0 nyAyazAstravANu, insAI, nAliyuData. 3.18 // nyAyya tri. (nyAyAdanapetam nyAyAdAgataM vA, nyAya+yat) nyasya tri. (ni+asu kSepe+karmaNi ArSe yat) chouvA nyAyathI. nI. thaye, vyA44, nyAyayuta -devA lAyaka, pheMkavA lAyaka, sthApavA yogya, tyAga karavA zcaitAn sametyocuAyyaM vaH zizuruktavAn-manu0 yogya. 2 / 152 / (tri. nyAye bhavaH yat) nyAyamA thanAra. nyAkya na. (nitarAmakyate, ni+ak+Nyat) 26 nyAsa puM. (nyasyate iti, ni+as+ghaJ) vizvAsathA yomA, mama2. sAyadavA mAta, sthaa5|| tyA sthApana- tasyAH nyAda puM. (ni+ad bhakSaNe+Na na ghasAdezaH) mo.4na, khuranyAsapavitrapAMsum-raghu0 2 / 2 / bhU, mantra tathA jAvaM. vidhi sAthe zarIranAM judAM judAM aMgo devatAne nyAya puM. (niyamena Iyate, ni+iN+bhAvakaraNAdau ghaJ) sopavAnI vidhi, 429 // 42j, Aug, sapA . yogya, gautame banAveluM soLa padArthanA vivecanavALuM pratyarpitanyAsa ivAntarAtmA- zakuM0 4 / 21 / vana nyAyazAstra, vAyameha, nIti, rivA', yahI, sA GthyA250 5. vyApArameha. Aya29, tou, iMsato, ravaiyo, manthanaha3- 'nyAyapravRtto nyAsadhArin tri. (nyAsaM dhArayati Nini) ghare 25nA2, nRpatirAtmAnamapi ca prajAH / trivargeNopasaMdhatte nihanti dhruvamanyathA' -zukranItisAre / -'agraNIrgAmaNIH gIro rAkhanAra, tatrazAstra prasiddha nyAsa vidhi dhAraNa 2nAra. zrImAnyAyo netA samoraNaH' -viSNusa0 / nyAsika tri. (nyAsena carati, Than) thA5 bhUnAra, nyAyatas avya. (nyAyAt iti paJcamyarthe tasil) nyAyathI, satyatAthI. nyAsa vidhi karanAra, sthApanAra. nyAyapatha puM. (nyAyopetaH panthAH ac samA.) nyAyo nyAsin tri. (ni+as+Nini) sarvatyA, saMnyAsI.. 2sto, bhiimaaNs||str. nyuGkha, nyUja puM. (nyuGayate, ni+uGkh+ghaJ/nyuGgyate, nyAyavAdin tri. (nyAyaM vadati, vad+Nini) nyAya ni+ uGkh+ghaJ pRSo. vA. dIrghaH) me tanI pramANe bolanAra. gIti jemAM udAttAnudAttarUpe soLa AkAra che te. nyAyavat tri. (nyAya+matup) nyAyayuta, nyAyavANu. (tri. ni+uGkh+ac/pRSo. dIrghaH) bhatizaya, nyAyavRtta na. (nyAyopetaM vRttam) nyAyAnusA2. vartana, manoDa2, suM82, 2bhya. zastramA so AyA2. (tri. nyAyopetaM vRttaM yasya) nyubja na. (nyubjati adhomukhIbhavati, ni+ubj+ac) zAstra pramANe vartaNUkavALuM, nyAyayukta karma raMgaphaLa-eka prakAranA vRkSanuM phaLa. cAlacalagatavALuM. (puM. ni+ubj+ac) hamanI sa.2vI, hamapAtra.. nyAyasAriNI srI. (nyAyaM sarati, sR+Nini+GIS) (tri. nyubjati adhomukhIbhavati, ni+ubj+ac) yukti pramANe karmane anusaranArI rIti. nIyA bhujavANu - UrdhvArpita nyubjakaTAhakalpenyAyAcAra puM. (nyAyopeta AcAraH) nyAyavANo shaay||2, naiSa0 22 / 3 / dhu, guNDu. nyAyapUrva vatana. (tri. nyAyopetaH AcAro yasya) / nyubjakhaDga puM. (nyubjaH kubja iva khaDgaH) dist. nyAya pramANe sadAcaraNavALuM, nyAyavALA vartanavALuM. | talavAra. Page #490 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nyubjIkaraNa-pakvaza] shbdrtnmhoddhiH| 1297 nyubjIkaraNa na., nyubjIkRta tri. (nyubja+cci+kR | dhAtA vIkSAJcakre yadAtmajAm / tadaiva nyUnapaJcAzadbhAvA + lyuT/nyubja+cci+kR+kta) iI 43j, Big | jAtAH zarIrataH' -kAlikApurANe / ure, roga 73.. nyokas tri. (niyatamoko yasya) yosa-nakI nyUna tri. (nyUnayati, ni+Una+parimANe ac) ochu, / sthAnavAj. Gig -nAnyadanyena saMsRSTarUpaM vikrayamarhati / na | nyocanI srI. (ni+uc+ lyu gaurA. GIS) 2.427, cAsAraM na ca nyUnaM na dUre na tirohitam-manu0 8 / 203 / sI. niMdavAlAyaka. nyojas tri. (ni+ubj+asi balope guNaH) i., nyUnatA strI., nyUnatva na. (nyUnasya bhAvaH tal TAp- ___43, sAdhu na. Doya. ta. tva) mo.56, Sti, Guui. nasthimAlin tri. (nurasthimAlA'styasya ini) bhAAsanA nyUnadhI tri. (nyUnA dhIryasya) na., salya buddhivANu. &issial. . 532 // 2. (puM. nRNAmasthipAlA'sya nyUnapaJcAzadbhAvaH puM. (nyUnapaJcAzataH UnapaJcAzadvAyUnAM ini) maDAva, zaM.32. vikAro yatra) jahuvAyo, dheTA, Du- 'udIritendriyo (pa pa vyaMxnAma bhISThasthAnana mevIsamo. vyaM.4na sakSa2. pavitrama tri. (pAkena nirvRttaM, pac+kina+mum) 54veDaM, pa puM. (pAtayati vRkSAdIn, pat+kartari Da antarNic) 54. janAve, 57 29, raMdhAI 22j, pA. vAya. 5vana. (paM. patati vakSAta pata+kartari Da) paktvA avya. (pac+ktvA) 5vIna, rAdhAna.. pA, pAna. (puM. pIyate iti, pA+Da) pI, pAna. | paktha puM. (pac+bA. thal) . 25% nama. 32. (puM. pac+bhAve thala) 2j, 3, 45vavAna.BAL. pakAra puM. (pa+svarUpe kAraH) ta. pa sakSa2. pakthin tri. (paktho'styasya ini) rAghavAnI. Buj, pakvaTI strI. (parkaTI pRSo.) pI5garnu vRkSa. rasoIvALuM. pakkaNa puM. na. (pacati nikRSTamAMsam, pac+kvip tasya pakva tri. (paca+karmaNi kta tasya vaH) 45. gayejkaNa: yatra) ajI. DIno vAsa, bhAvAne. 23vAna pakveSTakAnAmAkarSam-mRccha0 3 / raM gaye- modakaM kandupakvaM ca gavyADhyaM ghRtasaMyutam- mahAtantre 42 sthAna- madhye vindhyATavi purA pakkaNasthajanAgraNAH / paTale / pariyama. pA.- pakvabimbAdharoSThI-megha0 82 / paktapauNDa paM. me tanu vRkSa, pAkhoDA' nAmarnu kAu. nAzanI taiyArIvANu, ma thayesa, 5yI gayeyu, 6. paktR tri. (pacati, pac+tRc) 2rAdhanA2, 54AvanA2 (na. pac+bhAve kta tasya) rasoi, dhavana yA annasraSTA ca paktA ca pacabhoktA pace namaH-Agneye 4 . a0 2 / pAyana, 42 // 2. (puM. pacati, pac+tRn) pakvakRt puM. (pakvaM karoti, kR+kvip tuk) dInAna agni devatA, pAcana karanAra jaTharAgni, citrAnuM 3. (tri.) mana vagere rAdhanA2, 2sa. 242. pakvakeza tri. (pakvAH kezA yasya) chaina vA 5usii. pakti strI. (pacyate, pac+bhAve ktin) 54, ma. gayera cha ta, paNiyAvANu, vRddha. tha, rAdha- paJcayajJavidhAnaM ca pakti cAnvAhikI pakvarasa puM. (pakvasya guDAnAdeH rasaH) za25, 6 gRhI-manu0 3 / 67 / gaurava, parima-35. paNa padArthane saDAvIne kareluM mizraNa, pINuM. paktizUla na. (paktau bhuktAnAdeH pariNAme zUlam) pakvarut (na.) balAtuM 3. anAja hajama thatI veLAe thaI AvatuM phUla. pakvavAri na. (pakvasyAnAdervAri yadvA pakvaM vAri) patra na. (pacyate'nena, pac+tra) sthadharma, ||5ty OMnu 55, sis, manana mosAma, jAnu u0. agni . pakvaza puM. (pukvaza+pRSo.) antya4I. me. 20d. vRkSa. Page #491 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1298 pakvazI strI. (pakvaza + striyAM GIS ) antya4 bhatinI strI. pakvazasyopamonnati puM. (pakvazasyasyopamA yatra tAdRzI unnatirasya) 6mnI bhatanuM rA446mjanuM Au pakvAtisAra, pakvAtIsAra puM. (pakvaH atisAraH) AmAtisAra sivAyanA pAMca jAtanA jhADAnA rogo. pakvAdhAna na pakvAzaya puM. (pakvasya pAkasya AdhAnam / pakvasya AmAdeH AzayaH yadvA pakvaM AmAdikaM Azete'tra, A + zID + ap) DuMTIthI nIce rahesa pAyana thavAnuM sthAna- pakvAzayastvadho nAbherUrdhvamAmAzayaH smRtaH - vaidyakam / pakvAna na. ( pakvaM ca tat annaM ca ) rAMdhesuM anna, sAmAna zUdranuM DAyuM anna - AmaM zUdrasya pakvAnnaM pakvamucchiSTamucyate' -smRtiparibhASite / pakveSTakA strI. ( pakvA iSTakA) paDAvesI 62. pakSa (parigrahe, cu. ubha0 sa. seT pakSayati+te / parigrahe, bhvA. pa. sa. seT pakSati) svIDA, saMgIAra 42, paDatuM sevu, grhe| 5. pakSa puM., pakSas na. (pakSyate parigRhyate devapitRkAryyArthaM, yadvA pakSyate candrakalApUraNaM kSayo vA yena, pakSa+ghaJ ac vA / pacati, pac + asun, suT ca zuhi tathA vahi khebha paMdhara tithino DA- tamisrapakSe'pi saha priyAbhirjyotsnAvato nirvizati pradoSAt - raghu0 6 / 34 / - sImAvRddhiM samAyAti zuklapakSa ivoDurAT paJca0 1192 / pajavADiyuM. (puM. pakS + ac) pakSInI pAMjaudbhinnapakSaH / pakSacchedodyataM zakram- raghu0 5 / 72 / AzanA bhUja lAganAM pIchA, ghara, paDatuM stamberamA ubhayapakSavinItanidraH- raghu0 5 / 72 nyAyazAstranI saMdhigdha sAdhyavAna pArtha sandhigdha- sAdhyavAn pakSaHtarka0 / -dadhataH zuddhibhRto gRhItapakSA:- zizu0 20 / 11 / virodha, sahAya, jaja, mitra, yUkhAnuM jahu~, utkRSTa hAthI, paMjI, hAdhanuM jasoyuM, uMDa-uDu, bhathyo, pIche, aMgano audho bhAga, zuddha, varga, heDanuM Do khaMga, pUrva pakSa, uttara pakSa pUrva evAbhavat pakSastasmibhAbhavaduttaraH - raghu0 4 / 10 / pakSaka puM. (pakSa iva kAyati, kai+ka) uDI, sahAya, paDaju zabdaratnamahodadhiH / pakSagama tri. ( pakSAt gacchati) pAMjanA AdhAre unAra. pakSagrahaNa na. ( pakSasya grahaNam) sahAya sevI, bhaddaha sevI, paDaNAbhAM sevu. [pakvazI - pakSabhAga pakSacara puM. (pakSe zuklAdau carati, car+Ta ) yandra, paDaNe zAsanAra, hAthI, pUra. (tri. pakSe carati, car+Ta) pRtha yAvanAra, bhuTTu bhAvanAra, hAthI. pakSaja, pakSajanma puM. (pakSe zuklapakSe jAyate, jan+Da/ pakSe janma yasya) caMdramA, ara. (tri. pakSe jAyate, jan+Da) pajavADiye thanA, bhahahamAM honAra, sahAya thanAra pakSatA strI, pakSatva na. ( pakSasya bhAvaH tal TAp-tva) pakSapaNuM, sahAyapaNuM, nyAyazAstrokta, anumAnanuM eka aM sa ca "siSAdhayiSayA zUnyA, siddhiryatra na vidyate / sa pakSastatra vartitvaM jJAnAdanumitirbhavet / / " bhASAparicchede 71 / "sAdhyavatvena saMdihyamAnatvam"prA0 nyAye / - pakSati strI. ( pakSasya mUlam, pakSa+ti) paDavo, pAMjanuM bhUNa- alikhaccaJcupuTena pakSatiH - naiSa0 2 / 2 / - khaDgaM chinnajaTAyupakSatiH-uttara0 3 / 43 / - pakSasyAdyAstu tithayaH kramAt paJcadaza smRtAH-tithitattve / pakSadvaya na. ( pakSayoH dvayam ) zukha ne hRSNa khevAM je pajavAriyAM, pUrvapakSa ne uttarapakSa, pAM. pakSadvAra na. ( pakSe pArzve sthitaM dvAram ) paDajAMnuM jAra, khaDaDInuM dvAra, guptadvAra. pakSadhara puM. ( pakSaM dharati dhArayati vA, dhR+ac) yandra, DyUra, 'prasannarAdhavanATa' rathanAra bheDa vidvAna, paMjI. (tri. pakSaM dhArayati, dhR + ac) paDajAMno khAdhAra benAra, bhachaha benAra, pAMja dhArA 42nAra. pakSapAta puM. (pakSe anyAyyasAhAyye pAtaH) premane sIdhe nItiviruddha bha66 ravI bhavanti bhavyeSu hi pakSapAtAHkirA0 3 / 12 / - ripupakSe baddhaH pakSapAtaH mudrA0 1 3 / pakSapAto na me vIre - haribhadraH (puM. pakSANAM pAtaH patanaM yatra) kheDa bhatano pakSIkhono tAva. pakSapAtitA strI, pakSapAtitvam na. (pakSapAtino bhAvaH tal TAp-tva/pakSapAto vidyate'sya ini tasya bhAvaH) nyAya viruddha madada karavApaNuM, be pAMkhathI paDavuM, pakSapAtIpazuM na paraM pakSapAtitA'navalambe kimu mAdRze'pi sA - naiSadhe 2 / 52 / pakSapAtin tri. (pakSapAto'styasya ini) pakSapAta 42nAra pakSapAli strI. (pakSasya dvArabhedasya pAliriva) kheDa gupta jAra, jaDI. pakSabhAga puM. (pakSa iva bhAgaH / pakSasya bhAgaH) hAthI nA paDakhAMno bhAga. Page #492 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaratnamahodadhiH / pakSamUla - paGka] pakSamUla na. ( pakSasya mUlam) paDavo parajAnuM bhUja. pakSavat tri. ( pakSa + matup ) madhdhvANuM, paNavAriyAvANuM, paDAvA, pAMjavANuM. pakSavadha, pakSaghAta, pakSAghAta (puM.) vAyuthI dhanArI kheDa rA4roga, baDavo. pakSavAhana puM. (pakSau vAhanamiva yasya) paMjI, pakSI. pakSavAhanI strI. ( pakSavAhana + jAtitvAt GIS) pakSizI.. pakSabindu puM. (pakSe bindavo yasya) GauMya pakSI. pakSasandhi puM. (pakSayoH sandhiH) paDajAno sAMdhI, parvanI saMdhiDANa. pakSasundara puM. (pakSe sundaraH) bodharanuM A. pakSahoma puM. ( pakSavyApako homa:) pajavADiyA sudhI yAve tevo homa-havana. pakSAdi puM. (pakSa Adiryasya) pakSa zabha bhenI jAhibhAM che tevo vyADaraezazAstrano zabda ge| sa ca pakSa, tvakSa, tuS, kuNDa, aNDa, kambalikA, balika, citra, asti, pathin, kumbha, sIraka, saraka, sakala, sarasa, samala, atizvan, roman, loman hastin, makara, lomaka, zIrSa, nivAta, pAkasiMhaka, aGkuza, suvarNaka, haMsaka, hiMsaka, kutsa, bila, khila, yamanta, hasta, kalAsakarNaka, pAkSAyaNa ityAdi / pakSAnta puM. (pakSasya anto yatra kAle ) banne pajavADiyAMnI chelsI tithiyo, pUrNimA ane abhAsa (puM. pakSasya antaH) pakSano nAza, paDajAno vinAza, paNavAriyAno anta pakSAnte niSphalA yAtrA mAsAnte maraNaM dhruvamjyotistattve / pakSAntara na. ( anyaH pakSaH iti) jIbhuM paDanuM, jIbhuM pajavADiyuM, jI pAMja, anya sahAya, jIka 66. pakSAbhAsa puM. ( pakSasya AbhAsaH iva) bhUThI irIyAha, joTo chAvo, joTo vAha, joTo pakSa. pakSAlikA (strI.) artisvAmInI anuyara bhAtRA. pakSAlu puM. (pakSau vidyete'sya, pakSa + Aluc) paMjI, pakSI.. pakSAvasara puM. (pakSasyAvasaro'pasaraNaM yatra kAle ) pUnama tithi tathA amAsa tithi. pakSiNI strI. (pakSatulyau divasau staH yasyAH pakSa+ ini+GIp) pakSIezI-paMjI bhatIya strI, bhAvatA hivasa sahita rAtrI, je hivasa yukta kheDa rAta 'dvAvahnAvekarAtrizca pakSiNItyabhidhIyate"-zuddhitattve / 1299 pakSin puM. ( pakSau vidyete'sya pakSa + ini) pakSI, paMjI, (tri. pakSa + astyarthe ini) mahahavANu, pAMjavANu, pakhavADiyAvALuM, pakSavALuM. pakSipAnIyazAlikA strI. (pakSiNAM pAnIyazAlikA) paMkhIone pANI pIvAnuM sthAna-jagA. pakSirAja, pakSisiMha, pakSisvAmin puM. (pakSiNAM rAjA Tac / pakSI siMha iva yadvA pakSiSu siMhaH zreSThaH / pakSiNAM svAmI prabhuH) garuDa pakSI. pakSila puM. ( pakSa + bA. ilac) gautamIya sUtrI upara bhASya lakhanAra vAtsyAyana muni. pakSilasvAmin puM. (pakSilazcAsau svAmI ca ) rA4nIti kuzaLa cANakya brAhmaNa. pakSizAlA strI. (pakSiNAM zAlA vAsagRham ) paMjIkhone rahevAnI jagA, mALo cIDiyAkhAnuM. pakSizAva, pakSizAvaka puM. (pakSiNaH zAvaH / pakSizAva + svArthe ka) paMjInuM jayyuM. pakSIya tri. (pakSe bhavaH pakSa + cha) paDajAnuM, paNavADiyAnuM, pakSanuM, pajavADiye dhanAra. pakSIza puM. ( pakSINAM Iza:) garuDa pakSI, viSNu. pakSodgrAhin tri. (pakSa + ud + grah + Nini ) sahAya 42nAra, bha66 92nAra, pakSa lenAra pakSNu tri. ( rac + snu) rAMdhanAra, paDAvavAnA svabhAvavANuM. pakSmakopa puM. (pakSmaNAM kopaH) 'suzruta'no jatAvesa AMkhano roga. pakSman na. ( pakSyate parigRhyate AtapatApAdikamanena, o pakSa + karaNe manin) pakSInI pAMja, netranI yAMpA yamAdutasvit tanayau pRthAyAH pArthairvRttau pakSmabhirakSiNIvabhAga0 3 / 1 / 39 / salilagurubhiH pakSmabhiH- megha | sUtra vagereno alpabhAga, phUlanuM kesara. pakSmaprakopa (puM.) AMjano kheDa roga. pakSmala tri. (pakSman+matvarthe ilac) pAMja yukta, pAMpA yukta - pakSamalAkSyAH - zakuM0 3 / 25 / puSpanA presaravANuM. pakSya tri. ( pakSa + yat) pajavADiyAnuM, pajavADiyA sambandhI, pAMjanuM, pakSa sambandhI bhitra- nanu vajriNa eva vIryametad vijayante dviSato yadasya pakSyAHvikrama 0 1 / 16 / paGka puM. na (pacyate vyApyate klidyate vA'nena, pac+ghaJ kutvam) ahava, DIyara - anItvA paGkatAM dhUlimudakaM nAvatiSThate - shishu02|34 / - kaGkaNasya tu lobhena magnaH Page #493 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1300 shbdrtnmhoddhiH| [paGkakarvaTa-paGkticara paGke sudustare- hito01|62|-(puN. na. pacyate / paGkabhAraka tri. (paGka+bhR+Nvula) 164. OMyanAra, ya. vyaktIkriyate duHkhamanena, pac+ iditvAnnum+karaNe | 643.2. ghaJ) pAta-pA5. paGkamaNDUka puM. paGkamaNDUkI strI. (paGka maNDUka iva/ paGkakarvaTa puM. (paGkeSu karvaTo manoharaH) 5ulo . 6. paGkamaNDUka+striyAM jAtitvAt GISa) hamai -culuko vanajambAle dalADho paGkakarvaTa:- trikANDazeSaH / nipajanArI chIpa. paGkakIra puM. (paGkapriyaH kIraH pakSivizeSaH) 765. sene. paGkavat tri. (paGka+matup) DIyavANu, havANu. priya cha te. 5kSI, 36. pAnA2 pakSI.. paGkavAsa pu. (paGke vAso yasya saH) hama 2382 paGkakIrI strI. (paGkakIra+striyAM jAtitvAt GIS) 765. 44ntu, 2yaso. ___nA2 pakSiA . paGkazukti strI. (paGke sthitA zuktiH) me. nI. paGkakrIDa, paGkakrIDana puM. (paGke paGkena vA krIDati, chI5. paGka+krID+ac /(paGke krIDanaM yasya) 2-. | paGkazUraNa puM. (pake zUraNa iva) bhan6. (tri. pake krIDati, krID+ac) 64ma ramanAra, paGkAra puM. (paGkamRcchati, paGka+R+aN) zevA, kIcaDamAM ramanAra, kIcaDamAM ALoTanAra. pANI. upara javAno pula, pagathiyuM, jalakumbajaka nAmanuM paGkagaDaka, paGkagati puM. (paGke sthito gaDakaH/(pake gatirasya) DAyama 29nA2 me tanuM 7j.. paGkina, paGkila tri. (paGko'styasya+ini/paGko'styasmin, paGkagrAha. puM. (paGake sthito grAhaH) 564mai. 24nA2 paGka+ ilac) Iya yusta, uqauj. (puM.) magarabha27. kAdavavALo rasto. paGkagrAhI satrI. (paGkagrAha+striyAM jAtitvAt GIS) paGkezaya tri. (paGke zete, zI+ac a. sa.)Iyaubhai magarabha27-mAhA, bhagarI. 2nA2. paGkaja, paGkajanma, paGkaruha, paGkaruha, paGkaja, paGkaruha pakaizayA strI. (zete, zI+ac+TAp) yama. 24 // 2 na. tri. puM. (na.) paGke paGkAd vA jAyate, jan+Da/ eka jAtano jaLo. paGke janma yasya/paGke rohati, ruha+kkip /paGke rohati, paGkti strI. (pacyate vyaktIkriyate zreNIvizeSeNa, pac+ paGka+ruha+ka) ubha, 5 -tirazcakAra bhramarA bhAve ktin iditvAnnum) oja, paMgata, 72 dRzyeta bhilInayoH sujAtayoH paGkajakoSayoH zriyam cArupadapaGktiralaktakAGkA-vikrama0 4 / 6 / raghu0 3|8|-yogruuddhaashc vijJeyA paGkajAyA manISibhiH / pakSmapaGktiH -rghu02|11|-vilokyaa vizado caiSAM phalapaktisubhISaNA-mArkaNDeye 43 / 39 / pRthvI, - yadpAdapaGkeruhasevayA-bhAga0 7 / 15 / 68 / DIyama bhoTA, gaurava, paMDitachan kRSNasanAthA tarkaNapaGktiH utpanna thanAra, sArasa pakSI. yAmunakacche cAru cacAra-chandomaJjarI / zanI. saMdhyA, paGkajamuSTikA (sI.) spachI-pUrImadhurI nAma.nI. 53, TonI. vanaspati. paGkijinI strI. (paGkajAni santyasyAm, paGkaja+iti paGktikaNTaka, paGktidUSaka puM. (paGktau ekapaGktau kaNTakaH iva/paGkti ekapakti bhojane dUSayati, +GIp) gha maNavANo praza, bhagavANu, sarovara, dUSi+aN+Nvula) meM paMtima savA mATe sill. ubhajano 4thyo. mAphaka tyAga karavA lAyaka mANasa, paMgatane bhraSTa paGkaNa puM. (paGkaM mAMsAdinimittake pApAcArakarmaNi kaNaH karanAra, nyAtanI paMktithI bahiSkRta thayela dUSita kalaho yasya pRSo0) lAsa dono vAsa. bhArAsa.. paGkatA strI., paGkatva na. (paGkasya bhAvaH tal TApa-tva) | paGaktikandhara, paGaktigrIva paM. (paktisaMkhyikAH kIcaDapaNuM, kAdavapaNuM. kandharAHyasya/paGktau grIvAH yasya) 6za bhAyAvA paGkaprabhA strI. (paGkasyeva prabhA yasyAH) te. nAmanI yothI. rAva, rAva. na2. pakticara puM. (paGktyA zreNIbaddhaH san carati, paGkabhAj tri. (pakaM bhajate) vivANu, 16vasevanAra. | paGkti +ca+Ta) meM tana, paMjatA.u. Page #494 -------------------------------------------------------------------------- ________________ OM3. paGktipAvana-pacA] shbdrtnmhoddhiH| 1301 paGktipAvana tri. (paGkti bhojanArthamupaviSTAnAM zreNiM | paca, pacaka tri. puM. (pacati, pac+ac-svArthe kan) punAti pAvayati vA, paGkti +pAvi+lyu) nyAtanI 2soi 242, 5.78-82.. A. 2ne. pavitra. 42.2. (vidyAvRddha) puruSa. - pacat tri. (pacati, pac+zatR) 57vatuM, dhatuM. paGktipAvanAH paJcAgnayaH-mA0 1 / -paktipAvanAH pacata puM. (pac+atac) mana, sUrya, Indra 4053k paGktau bhojanAdigoSThyAM pAvanAH, agnibhojinaH ____ jAu, yitrAnu, u. pavitrA vA / yadvA yajuSAM pArago yastu sAmnAM pacatabhRjjatA strI. (pacata bhRjjata ityucyate yasyAM yazcApi pAragaH / atharvaziraso'dhyetA brAhmaNaH | kriyAyAm) 54, zeDa meM prabhAsale paktipAvanaH / / yA agrayAH sarveSu vedeSu sarvapravacaneSu bolAya tevI kriyA. ca / tato hi pAvanAt paGktyA ucyante pacatikalpa, pacatidezIya tri. (ISadUnaM pacati tiGntAt paGktipAvanA-jagaddharaH / - apAGkatyopahatAH paGktiH ___ kalpap/pacati+ISadarthe dezIyaH) 464 mA 5vanA2. pAvyate yairdvijottamaiH / tAn nibodhanakAtsnyena pacatitamAm, pacatitarAm a. (atizayena pacati dvijAgryAn patitapAvanAna-manu0 31184 / __ tamap+Am/tarap+Am) atyanta dhanA2, bAI paGktibIja puM. (paGktibhUtAni bIjAni yasya) nAvaNarnu 5vanA2. pacatpuTa puM. (pacat puTamasya) sUryamali vRkSa. paktiratha puM. (paGktiSu dazasu dikSu gataH ratho pacatya tri. (pacate pAke sAdhuH yat) 2dhavAmai. sA. yasya) 6225. 2% -ayodhyAyAM mahArAjaH purA pacana puM. (pacatyasau, pac+kartarilyuH) mAna, yitrArnu paktiratho balI-pAdme / u. (na. pacyate, pac+bhAve lyuTa) 5va, rasoI paGktizUla (na.) zUla roga 42vI. rAdha, prauDha 6uwi Ava - dyotanaM pacanaM pagu tri. (khaji bAhulakA0 ku pagAdezaH num ca) pAnamadanaM himamardanam-bhAga0 3 / 26 / 40 / (tri. pacyate, sU, inj- mUkaM karoti vAcAlaM paguM laGgayate pac+karaNe lyuTa) rAghavAna sAdhana. 5305 vagaire, girim -hito0 / -kAJcidandhAMzca mUkAMzca paGgran rasoI karanAra. vyaGgAnabAndhavAn-mahA0 2 / 5 / 125 / (puM. khajati | pacanI strI. (pacyate'nayA, pac+karaNe lyuT+striyAM gativaikalyaM prApnoti khaji+bA ka khajayoH pagau / GIpa) 14.4t3. numAgamazca) dhImI. yAve. yAsanAra, zanizca2 4. pacantI strI. (odanAdIn pacati yA, pac+zatR+striyAM pagugrAha puM. (paGguH gRhyate'nena, gRha+karaNe ghaJ) | GIp) rAdhanArI strI.. bha72 2rAzi. pacapaca puM. (pacaprakAraH paca+prakAre dvitvam) maDAva. pagutA strI., paGgutva na. (paGgo vaH tal TAp- pacaprakuTA strI. (paca prakuTa-prakarSeNa chindhi ityucyate tva) Vu5, 5ing. yasyAM kriyAyAm) rAdho bhane 5o' meM prabhArI se pagutvahAriNI srI. (pazutvaM harati sevanAt, ha+Nini) kriyAmAM bolAya tevI kriyA. zimuDInAme se vanaspati. pacamAna tri. (pacate'sau, pac+zAnac) saMdhatuM, 5.7vatuM. pagula (puM.) 35AnA 22 vo athavA AyanA raMga pacampacA strI. (pacaM pAcakaM pacati, pac+bA. ThevA. ghoDa. (tri.) sUryu athavA painj. khas+mum+TAp) 34062rnu , pIjI dUI. paca (1. carA ubha. sa. se. idita-paJcayati-te) udd.. vistRta 52. (2 pAke bhvA. ubha. saka. ani- mayu. sa) bhAI 5vo' . pramo. yAmai pacati-te) 454 -yaH pacatyAtmakAraNAt-manu0 / bolAya tevI kriyA. 31118 / - zUle matsyAnivApakSyan durbalAn balavattarAH- / pacA strI. (pacyate, pac+a+TAp) 15, 2sI, rAdha. bhartR0 20. / rAdha. (3. vyaktIkAre bhvA. Atma. | ___ strI. (pacatyasau, pac+ac+TAp) rasoI 52nArI sa.a-pacate) 6ghADu 72, spaSTa 42, puradyu, 42. | strI, rAdhanArI strI.. Page #495 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAla. 1302 shbdrtnmhoddhiH| [pacAdi-paJcakoSa pacAdi puM. (paca Adiryasya) sinIya vyA4298 prasiddha paJcakapAla puM. (paJcasu kapAleSu saMskRtaH puroDAzaH me 29 -paca, vaca, vapa, vada, cana, pata, nadaTa, ___ aN tasya luk) pAMya. samai taiyAra 428. purozabhaSaT, plavaTa, caraTa, garaTa, coraTa, gAhaTa, sUraTa, haviSmAna. devaTa, doSaTa, raja, mada, kSapa, seva, meSa, koSa, paJcakapAlI strI. (paJcasu kapAleSu striyAM GIp) pAMya medha, narta, vraNa, darza, dambha, darpa, jAra, bhara, shvpc| paci puM. (pati, pac+in) agni. paJcakarNa tri. (paJca karNAH yasya) 5iya. na.35 sakSavANu. pacelima tri. (svayameva pacyate, pac+kelima) potanI paJcakarman na, paJcakarmI strI. (paJcAnAM karmaNAM bhaje ||mej -dadaze mAlaraphalaM pacalimam-naSa0 smaahaarH| paJcAnAM karmaNAM samAhAraH nalopaH vA 1 / 94 / (puM. pacatyasau, pac+elimac) sUrya, agni, GIp) 5iya. nyAya prasiddha pAya ubha, vaidya AkaDAnuM jhADa, citrAnuM jhADa. prasiddha pAMca karma jevAM ke vamana, virecana, nasya, paceluka puM. (pacatyodanAdIn pac+bA. eluka) 2.6 u22, 2rAdhanA2. ni27, mastI bhane manuvAsana mA pAMya 5 -"vamanaM pacchas a. (pAdaM pAdaM+zas padbhAvaH) ugale. ugale, recanaM nasyaM nirUhazcAnuvAsanam / paJca karmedamanyacca pagale pagale, jJeyamutkSepaNAdikam / / " - zabdacandrikA / utkSepaNaM pacya tri. (pac+karmaNi yat) 2idhavA ya, 5.taal tato'vakSepaNAmAkuJcanaM tathA / prasAraNaM ca gamanaM yogya. karmANyetAni paJca ca-bhASAparicchede 6. / pacyamAna tri. (pacyate'sau, pac+yak +zAnac) dhAtu, paJcakaSAya puM. (paJcavidhaH kaSAyaH) vaidhaprasiddha pAya __45tuM, 55va thatuM. xt2no praSAya-31o- jambuzAlmalivAvyAlaM bakulaM paj (bhvA. para. sa. se. idit-paJjati) ||276n / badaraM tathA / kaSAyAH paJca vijJeyA devyAH prItikarAH 2j, aisj, maav25|| 42. zubhAH-durgotsavapaddhatiH / pajja puM. (padbhyAM jAyate, jan+Da) zUdra - padbhyAM / paJcakAma puM. ba. va. (paJcavidhAH kAmAH) taMtrazAstramA zUdro'jAyata-zrutau / batAvela kAmadevanA pAMca prakAra. pajjI strI. (pajja+striyAM jAtitvAt GIS) zUdra tinI. paJcakRtya puM. (paJca vistRtaM kRtyaM yatra) paMyAunAme strI. 33. pajjhaTikA (strI.) te nAma mAtrAvRtta 76 -pratipadayamakita paJcakRtvas a. (paJcan+kRtvasuc) 5iya. vA2 428, ___SoDazamAtrA navamagurutvavibhUSitagAtrA / pajjhaTikA punaratra | pAMya , pAMya mata. vivekaH / kopi na madhyagururgaNa ekaH-chandomaJjarI / paJcakRSNa puM. (paJcasu kRSNaH) me tanI 132. pajra puM. (paj+bA. rak) girasa muni. (tri.) 55 paJcakoNa na. (paJca koNA yasya) pAMya pUunj vaDe jIrNa, jeNe atyanta meLavyuM hoya te. kSetra-khetara, tatra prasiddha eka yatna, lagnathI navamuM pajrIya puM. (pajrasyAyaM chan) bhagi2sa. pi.nA. vaMza. ane pAya, sthAna. (tri.) pAya uvANu. paJcaka tri. (paJcabhiH krItaH kan-pAyathI zahasa saMgrahe tRNakASThAnAM kRte vasvAdipaJcake- cintAmaNau / mUlya paJcakola na. (paJcAnAM kolAnAM samAhAraH) .5 5||yn. tarI pAya. pI. sI.la., 5iyanI.DImata, (tri. paJcaiva cUrNa, jemAM pIpara, pIparAmULa, cavaka, citro ane svArtha kan) 5iya - saMkhyAdipaJcakaM kAladizoH zabdazca suMTha pAya vastu, Doya te- "pippalI pippalImUlaM te ca khe / (tri. paJca aMzo bhAgo vetanaM mUlyaM vA'sya) cavyacitrakanAgaram / paJcakolaM kaNAmUlaM, pAMca bhAgavALuM, pAMcanI kImatavALuM, pAMcanA kRSNAcavyAgninAgaraiH / / " -paJcakolaM rase pAke 5urauj. (na. paJca saMkhyAparimANamasya saMghArtha kan) ___ kaTuMka rucikRnmatam-bhAvapra0 / pAMcanI saMkhyA, dhaniSThA nakSatranA chellA aDadhA bhAgathI | paJcakoSa puM. (paJca ca te koSAzca) dehAnta prasiddha laIne pAMca tArAo (nakSatrapaMcaka) dhaniSTA ardhathI Hiya oSa, sevA ? - anamaya (sthUla zarI2) , azvinI pUrvArdha sudhI. prANamaya, manomaya, vijJAnamaya (A traNa liMga zarIra Page #496 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paJcakozI-paJcatakSan] banAve che. ane Anandamaya vagere zarIranA pAMca zeSa - koSairannamayAdyaiH paJcabhirAtmA na saMvRto bhAti / nijazaktisamutpannaiH zaivAlapaTalairivAmbuvApIstham"vivekacUDAmaNI / zabdaratnamahodadhiH / paJcakozI strI. (paJcAnAM krozAnAM samAhAraH ) azI tIrthanI AsapAsanI pAMca gAu jamIna je tIrtha rUpa zAya che, te azIkSetranuM tIrtha. paJcakSAragaNa puM. ( paJcAnAM kSArANAM gaNaH) vaidyamAM varNavelA pAMca kSAra kAca lavaNa, sindhava, samudra savarA, miDUlavaza, saMyala vagere kSAraistu paJcabhiH proktaH paJcakSArAbhidho gaNaH / kAcasaindhavasAmudraviTsauvarcalakaiH samaiH / syAt paJcalavaNaM taJca sajjApetaM SaDAhvayam"- rAjanighaNTa0 / paJcakhaTva na. ( paJcAnAM khaTvAnAM samAhAraH) pAMtha jATalA. - paJcagaGgaH avya. (paJcAnAM gaGgAnAM nadInAM samAhAraH ) kAzImAM AveluM paMcanada tIrtha, pAMca nadIno meLApa. paJcagaNa puM. (paJcAnAM gaNo yatra) vaidya mate pAMtha auSadhino samUha. paJcagava na. (paJcAnAM gavAM samAhAraH Tac) pAMtha gAyono jaththo, pAMca baLadano samUha. paJcagavadhana tri. (paJca gAvo dhanaM yasya Tac) pAMtha gAya e ja jenuM dhana che te. paJcagavya na. (gorvikAro yat, paJcaguNitaM gavyam) gAyanAM dUdha, dahI, ghI, mUtra ane chANa e pAMca kSIraM dadhi tathA cAjyaM mUtraM gomayameva ca / bhakSya bhojyApaharaNe yAnazayyAsanasya ca / puSpamUlaphalAnAM ca paJcagavyavizodhanam - manu0 11 / 165 / paJcagavyaghRta (na.) 'suzruta' prazIta paMthagavyathI taiyAra Daresa ghI, kheDa paDava ghI. paJcagu tri. (paJcabhirgobhiH krItaH Thak tasya luk hrasvaH) pAMya gAya khAyI jarIheba, pAMya jagaha khAyI sIdhesa. paJcaguNa puM. (paJcaguNito guNaH) zabda, sparza, 35, rasa ane gandha se pAMya guNa (tri. paJcabhiH guNaH ) pAMga, pAMyathI guroTasa, pAMca bhatanuM. paJcaguNA strI. (paJca guNA yasyAH) pRthvI. paJcagupta puM. (karacaraNayozcatuSkaM zirazceti paJca guptAni yasya) ayajo. (na. paJcAnAM padArthAnAM guptaM gopanaM 1303 yatra yadvA paJcAnAM indriyANAM cApalyaM guptaM yatra ) bhAva darzana, ayajo- karau caraNau zirazceti paJcAGgAni guptAni asya / paJcaguptirasA strI. (paJcadhA guptau raso'syAH) spRchaakapUrI nAme vanaspati. paJcaguptI strI. (paJca guptAni yasyAH, paJcagupta + striyAM GIp ) ayajI. paJcacAmara na. ( paJca cAmaramasmin) nArAyachaMha, soja akSaranA yarazavAjI chaM6 "pramANikApadadvayaM vadanti paJcacAmaram |"-chndomnyjrii / paJcacitika puM. (paJca citayaH prastArA yasmin) yajJano eka jAtano agni. paJcacIra puM. (paJca cIrANyasya) bhaMdughoSa, jauddhadharbhAvasaMjI puruSa. paJcacUDA strI. (paJcasaMkhyakAH cUDAH ziroratnAni yasyAH ) apsarAnuM nAma urvazI menakA rambhA paJcacUDA tilottamA rAmA0 6 / 92 / 79 / paJcajana puM. (paJcabhirbhUtairjanyate, jan+ghaJ na vRddhiH ) manuSya, mANasanA prANa vagere, manuSya tulya deva vagere, manuSya vizeSa brAhmaNa vagere, te nAmano asura, saMjaya rAjAno putra-je aMzumAna rAjAno bApa hato, kheDa abhayatinuM nAma, saMDrAno putra saMDrAdasya kRtirbhAryA'sUta paJcajanaM tataH bhAga0 6 / 18 / 10 / paJcajanI strI. (paJcajana + striyAM GIp ) vizvAvasunI hIDarI, The bharatanI patnI hatI. paJcajanIna puM. (paJcasu janeSu vyApRtaH kha) vidUSaka, bhAMDe, pAMtha bhAAsano bhujI, bharapuro. paJcajIrakaguDa (puM.) vaidha prasiddha ru vageremAM par3avesa goja. paJcajJAna puM. (paJcAnAM padArthAnAM jJAnamasya) juddha, pAzupata darzana jANanAra puruSa. paJcat puM. (paJca parimANamasya vargasya paJcan ni0) pAMcanI saMkhyAvALo varga. paJcatakSan na, paJcatakSI strI. (paJcAnAM taNAM samAhAraH / paJcanAM samAhAraH anantvAt na lope vA GIp) pAMtha sudhArano samUha, pAMya sudhAranI strIkhono samUha. Page #497 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1304 shbdrtnmhoddhiH| [paJcatattva-paJcan paJcatattva puM. (na. paJcAnAM tattvAnAM samAhAraH) | paJcatha tri. (paJcAnAM pUraNaH paJcan+vede thaTa) pAMya , paMyamahAbhUta-pRthvI, 22, 48, te4, vAyu. pAMya. saMdhyA pUrA 42 // 2. tantrazAstra - bhaya, mAMsa, matsya, mudrA bhaithuna: - paJcathu (puM.) yadA, , samaya. A pAMca makAra tattva, vaiSNava mata pramANe gurutattva, | paJcadaka (puM.) me zinu nAma -"koGkaNAH paJcadakAH matratattva, manastattva, devatattva ane dhyAnatattva-A __ vamanA hyavarAstathA"- mArka0pu0 / pAMca mahAtattvo che. paJcadaza tri. (paJcadazAnAM pUraNaH DaTa) paM.62 . paJcatanu srI. (paMcataNu jai.prA.) mauhAra Au (vaya, paJcadazadhA a. (paJcadaza+dhAc) 542 // 3. 4sa, bha, bhADA24) pAMya zarI2. paJcadazan tri. (bahu. (paJcAdhikAH daza) 562 562nI paJcatantra na. (paJcAnAM tantrANAM samAhAraH)nAstrinA saMkhyAvALuM. te namAno aMtha - "paJcatantrAttathA'nyasmAdgranthAdAkRSya paJcadazAha puM. (paJcadazaguNitamahaH Tac samA0) 542 likhyate"- hitopadezaH / __ havasa. -"vaizye paJcadazAhaH syAt" -manu0 / paJcatanmAtra na. (paJcaguNitaM tanmAtrAm) 106, 25, paJcadazAhika tri. (paJcadazAhaH sAdhanakAlatayA'styasya rUpa, rasa ane gandha-A pAMca bhUtanI tanmAtrAo, Than) me. vrata 4 542 hivase pUre thAya che. paMca sUkSma bhUta. paJcadazin tri. (paJcadazaparimANamasya Dini) 542nA paJcatapa, paJcatapasa puM. (paJcabhistejasvibhiH ____ auj. agnicatuSTaya-sUryastapati, tapa+ac/ agnyAdibhiH paJcadazI trI. (paJcadazAnAM pUraNI DaT +DIp) himA paJcabhistejaHpadArthastapati, paJca+ tap+asun) yAre amAvAsyA tithi, vidyAraNya munie racelo vedAntano bAju agni ane upara pAMcamo sUrya ema pAMca tejathI aMtha-"yahazI" tapa karanAra RSi, paMcAgni tapa karanAra tapasvI. paJcadivya na. (paJcadivya jai.prA.) taa.2|| 529 // paJcataya tri. (paJca avayavAH yasya paJca+tayap) pAMyanI. saMdhyAvA. (na. paJcAnAM avayavaM, vakhate thatI vasudhArA, sonAmahoranI vRSTi, vastranI paJca+avayave tayapa) 5iya, pAyana saMdhyA vRSTi, AkAzamAM devaduMdubhi ane ahodAnuM ahodAna paJcatA strI., paJcatva na. (paJcAnAM kSityAdibhUtAnAM bhAvaH evo dhvani e pAMca divya. tadbhAvApattiH tala TAp-tva) mAma. pAya bhUtAna paJcadIrgha tri. na. (paJcasu avayaveSu dIrghaH) Tenai potAnA 25.3. banA, payapa, bha.25, mRtyu-dhAnye sade Hima, 2. DAya, peTa, us, chaldl aiwi. Doya. te, lave bAhye nAtikrAmati paJca tAm-manu0 8 / 151 / - sAmudi meM sakSanu nAma -bAhU netradvayaM kukSiddhetu "paJcadhA sanbhRtaH kAyo yadi paJcatvamAgataH / paJcabhiH nAse tathaiva ca / stanayorantaraM caiva paJcadIrghaH svazarIrotthaistatra kA paridevanA / " pracakSate / / -sAmudrakam / paJcatikta na. (paJcaguNitaM tiktam) Ayurve saMmata. paJcadevatA strI. (paJca ca tAH devatAzca) 6.sa.mamA san 5iya 56Artha - nimbAmRtavRSapaTolanidagdhikAH- Au6, soza, sUrya, hevI, zaM.2, viSNu-me pAya cakrapANidattaH / paJcatIrthI strI. (paJcAnAM tIrthAnAM samAhAraH GIp) paJcadhA avya. (paJcan+dhAc) pAya pra.re, pAMya. zata. kAzInI paMcakozInAM pAMca tIrtho jJAnavApI vagere, -dharmAya yazase'rthAya kAmAya svajanAya ca / paJcadhA prayAga, puSkara, naimiSa, vizrAMti ane saukara e pAMca vibhajan vittamihAmutra ca modate-bhAga0 8 / 19 / 37 / tIno samudAya -jJAnavApImupaspRzya nandikezaM paJcadhAtrI strI. (paMcadhAI jai.prA.) kSA2trI, manatato'rcayet / tArakezaM tato'bhyarcya mahAkAlezvaraM dhAtrI, mamhanadhAtrI, aMkadhAtrI, kilAvaNadhAtrI-e pAMca tataH / tataH punardaNDapANimityeSA paJcatIrthikAH- dhAvamAtA. kAzIkhaNDe 100-39140 / maprasiddha zatru 4ya, / paJcan tri. bahu. (paci+kanin iditvAnum) pAya, pAya giranAra, bhA, sabheta. zimara bhane aSTA56. pAyanI saMnyAvANu, -'paJcAgnayo dhRtavratAH- bhA0 1 / heva. Page #498 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paJcanakha-paJcaprAsAda| shbdrtnmhoddhiH| 1305 paJcanakha puM. (paJca nakhA yasya) hAthI, Ayalo, vAgha, vRkSana 5ii; 35||s., vicil, pIpaNA, 43so bhane sasalo, gho, geMDo, kAcabo ane zeDhAI-e prANIo korasa.bI-sapAMya unAva -panasAnaM tathAzvatthaM paMcanakhathI oLakhAya che. vaTaM bakulameva ca / paJcapallavamuktaM ca paJcanada paM. (paJca paMcasaMkhyAkAH nadyaH santyatra samAse munibhistantravedibhiH- tantrasAraH / Tac) sano heza-rAvI, liyAsa., bama, paJcapAtra (paJcAnAM pAtrANAM samAhAraH) 5iya pAtrano thInAlA ane. satarAnA saMbaMdhI prazacha -tataH samUDa. (na. paJca pAtrANi dAnoddezyAni yatra) me. paJcanadaM katsnaM vijetavyaM samantataH rAmA0 3 / 43 / 21 / satanaM zrAddha paJcanimba na. (paJcAnAM svIyapuSpamUlAdirUpANAM nimbAnAM paJcapAd tri. (paJca pAdAH yasya) pAMya. 5vANu samAhAraH) sIlana yAMga-dUsa, bhUja, chasa, 30 (puM. paJcasaMkhyakarmarUpaH pAdo yasya) 52sa., saMvatsara, ne 5i6i-. pAMya. avayavono samUDa -paJcanimbaM tu hemanta ane zizira banne bhegI Rtu gaNela hovAthI tatpuSpamUlavalkaphalacchadaiH- zabdacandrikA / pAMca RtunuM varSa kahyuM che. paJcanI strI. (paci vistAre+lyuT+striyAM GIp) yopATa, | paJcapAdikA srI. (paJcapAdI saMjJAyAM kan+TAp husvaH) pAsAnI ramata, zetraMja vagere. 'zArIrika bhASya'nA vyAkhyAnarUpa te nAmano graMtha. paJcanIrAjana na. (paJaJcAnAM nIrAjanAnAM samAhAraH) paJcapAdI strI. (paJcAnAM pAdAnAM samAhAraH GIp) pAya pAMya 4.582 nI. bhArati. (na. paJca nIrAjanam) dIva., pagano samUha, pAMca zlokacaraNano samUha. kamaLa, AMbAnuM ke nAgaravelanuM pAna, vastra ane | paJcapitR puM. (paJcavidhaH pitA) ut5na. 7282, 64vaatsASTAMga namaskAra-e pAMcanuM devane samarpaNa karavuM te. janoI denAra, bhayamAMthI rakSaNa karanAra- sasaro, kanyA paJcapakSin puM. (akArAdi-okArAntAH, aiue, orUpAH ApanAra ane annadAtA-e pAMca jAtanA pitA. paJcasvarAH pakSiNaH pakSisvarUpA yatra) ziva. sa. paJcapitta na. (paJcavidhaM pittam) 5iya. .82nu, pitta zanazAstrAno anya -tAvadgarjanti zAstrANi zakunA- | (bhUunu, 45Nnu, pAna, bhaU76unu, bhora) vaidhabha nAmanekazaH / yAvanna zrUyate pakSizakunaM zaGkaroditam / paJcapaJcinI strI (paJca paJca RcaH parimANamasyAH 6payogI cha. - varAhachAgamahiSamatsyamAyUrapittakam / paJcapaJcan+Dini+ GIp) 5062 stotranI me. paJcapittamiti khyAtaM sarveSveva hi karmasu-vaidyakam / viSTuti. paJcapradIpa puM. (paJcasaMkhyakAH pradIpA yatra) 5i paJcapatra puM. (paJca patrANyasya) me.tanuM Au. havAvANI bhArata. -"kuyAt saptapradIpena paJcapadI strI. (paJca pAdAH asyAH antyalope DIpi zaGkhaghaNTAdivAdyakaiH / hareH paJcapradIpena bahuzo bhaktitatparaH-pAdmottara0 / padbhAvaH) duzadvIpama mAdI meM nahI, vanI. a. RcAnuM nAma. paJcapuSpa na. (paJcaguNitaM puSpam) yaMpo, ino, maNa, paJcaparNikA (paJca paJca parNAnyasyAH, paJcaparNa+kap khIjaDI ane kareNa-e pAMca vRkSanAM phUla. ata itvam) gomana 3. paJcaprastha paM. (paJca viSayAH zabdAdayaH prasthAH sAnava paJcaparvan na. (paJcAnAM parvaNAM samAhAraH) yau62, iva yasya) saMsA234I vana. AThama, amAvAsyA, pUrNimA ane sUryasaMkrAnti e paJcaprANa puM. (paJcavidhaH prANaH) zarIramA 28 prAe, pAMya parva- "caturdazyaSTamI caiva amAvAsyA ca pUrNimA / apAna, bAna, udAna ane samAna-e pAMca prANavAyuno parvANyetAni rAjendra ! ravisaMkrAntireva ca / " samUDa. paJcapallava na. (paJcAnAM pallavAnAM samAhAraH) vico paJcaprAsAda puM. (prasIdanti manAsi atra, pra+sad+ jAMbu, koTha, bIjoruM, ane bIlI-e pAMca vRkSanAM adhikaraNe ghaJ, paJcacUDAnvitaH prAsAdaH) pAya pAnano samUDa -AmrajambUkapitthAnAM bIjapUrakabilvayoH 54zavANu hevamahi2 - pakveSTakacitaM ramyaM gandhakarmaNi sarvatra patrANi paJcapallavam-zabdacandrikA / paJcaprAsAdasaMyutam / kArayitvA harerdhAma dhUtapApo lum, in, ivi, 43 sana 1440-. pAM. vrajed divam-agnipu0 / Page #499 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1306 paJcabandha puM. (paJcamaH bandho bhAgo yatra) dravyarahita puruSane rAjAthI ApavAmAM Avato paMcamAMza daMDa vagaire -Agamenopabhogena naSTaM bhAvyamato'nyathA / paJcabandho damastasya rAjJe tenAvibhAvite - mitAkSarA / paJcabalA strI. (paJcaguNitA balA) pAMca bhatanI jasA vanaspati- jasA, nAgajasA, mahAjasA, atijalA ane rAjabalA e nAme prasiddha che. paJcabANa puM. (paJca bANA asya) pAMya jAezavAjI Amadeva - aravindamazokaM ca cUtaM ca navamallikA / nIlotpalaM ca paJcaite paJcabANasya sAyakAH ' 11 (puM. ba. va. paJcavidhAH bANAH) pAMca bhatanAM jAe. paJcabAhu puM. (paJca bAhavaH asya) mahAdeva, khA nAbhe harivaMza prasiddha che. zabdaratnamahodadhiH / paJcabIja (na.) sIsuM, hAubha, DADaDI. paJcabrahma(na.) te nAmanuM upaniSa6. paJcabhadra puM. (paJcasu aGgabhedeSu bhadraH) pAMya bhabharAvAjI ghoDo jenA kALajA upara, pITha upara, keDa upara, mukha upara ane paDakhAmAM ema pAMca jagAe bhamaro-goLa ruvAMTI hoya te paJcabhadrastu hRtpRSThamukhapArzveSu puSpitaHhemacandraH / (na.) vaidyaDIya kheDa prasiddha kheDa pAyanapUrNa. - chinnodbhavAparpaTavArivAhabhUnimbazuSThijanitaH kaSAyaH / samIrapittajvarajarjarANAM karoti bhadraM khalu paJcabhadraH" / / zArGgadharaH / paJcabhadrI strI. (paJcabhadra + striyAM jAtitvAt GIS ) pAMca bhamaravALI-goLa ruvAMTIvALI ghoDI. paJcabhUta na. ( paJcAnAM bhUtAnAM samAhAraH) pRthvI, 4, vAyu, te4, khAza se pAMca mahAbhUta paJcAnAM bhUtAnAM kSityatejomahadvyomnAM samAhAraH / paJcabhRGga (na.) devahAlI, jIvaDI, lAMgarI, nagou bhane tamAlapatra-e pAMca vRkSa. paJcama, paJcamaka tri. (paJcAnAM pUraNaH DaT tataH maT paJcama + svArthe kan ) pAMyabhuM - upasthamudaraM jihvA hastau pAdau ca paJcamam / cakSurnAsA ca karNau ca dhanaM dehastathaiva ca manu0 8 / 125 / duzaNa, DoMziyAra, suMra. (na.) maithuna, (puM. paJcAnAM svarANAM pUraNaH DaTi maTa) kheDa svara -vyathayati vRthA maunaM tanvi ! prapaJca paJcamam - gIta0 1 / prANo'pAnaH samAnazca udAno vyAna eva ca / eteSAM samavAyena jAyate [paJcabandha-paJcamukha paJcamaH svaraH- saGgItadAmodare / bheDa rAga- 'vAyuH samudgato nAbherurohatkaNThamUrddhasu / vicaran paJcamasthAnaprAptyA paJcama ucyate / ' -bharataH / paJcamakAra na. ( paJca makArAH yatra) mAMsa, madya, matsya, maithuna jane mudrA- pAMya- madyaM mAMsaM tathA matsyo mudrA maithunameva ca paJcatattvamidaM devi ! nirvANamuktihetave guptasAdhanatantre / paJcamaya tri. (paJcan + mayaT ) pAMyanI saMkhyAvANuM. paJcamahApAtaka na. ( paJcavidhaM mahApAtakam) brahmahatyA, madyapAna, gurupatnIgamana, sonAnI corI ane duSTa soDonI sojata-khA pAMca mahApApa 'brahmahatyA surApAnaM steyaM gurvaGganAgamaH / mahanti pAtakAnyAhuH saMsarga zcApi taiH saha / / paJcamahAyajJa, paJcayajJa puM. (paJcavidhaH mahAyajJaH ) devayajJa, bhUtayajJa, pitRyajJa, brahmayajJa manuSyayajJa-khe pAMca prakArano yajJa. paJcamahiSa (na.) bheMsanuM dUdha, chaDI, ghI, chArA khane bhUtra. paJcamAra puM. (paJcasu indriyeSu mriyate Asakto bhavati, paJca+ mR+kartari ghaJ) te nAmano jasahevano putra, pAMca prakAranA kAmadeva, jainamata pramANe pAMcamo Aro. paJcamASika tri. (paJca mASAH pramANamasya Thak ) pAMtha mAsAnA mApavALuM, pAMca mAsAbhAra. paJcamAsya puM. (paJcamo rAgaH svaro vA Asye yasya) puruSa Doyala paMjI. (tri. paJcasu mAseSu bhavaH yat ) pAMca mAse thanAra. paJcamAsyA strI. (paJcamaH svaro Asye yasyAH TAp) Doyala mAhA. paJcamI strI. (paJca patIn minoti badhnAti, premNA, mI + kvip) draupachI (strI. paJcAnAM pUraNI, paJcan + DaT tataH maT + GIp ) pAMthama tithi- paJcamI ca prakartavyA caturthIsahitA vibho - skandapu0 / candranI kaLA. paJcamukha tri. (paJca mukhAni yasya) pAMya bhoMvANu, pAMya bhujavANuM (puM. paJca mukhAnyasya) mahAdevazivastatra sthitaH sAkSAt sarvapApaharaH zubhaH / sa tu paJcamukhaH khyAto loke sarvArthasAdhakaH- devIpurANe / pAMtha bhujano rudrAkSa, jaraDusAnuM Au (puM. paJca vistRtaM mukhamasyAH) siMha. Page #500 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paJcamukhI - paJcavaktra] paJcamukhI strI. (paJca vistRtaM mukhamasyAH striyAM + GIS) siMhae. (strI. paJcamukhAnIva santyasyAH GIS ) javAjAsUdanuM jhADa. - paJcamudrA (paJcavidhA mudrA) khaDvAnI, sthApanI, sannidhApanI, saMjodhinI, saMbhujI DarI-se pAMtha mudrA. - samyak prapUritaH puSpaiH karAbhyAM kalpito'JjaliH / AvAhanI samAkhyAtA mudrA dezikasattamaiH / 1, AdhomukhI tviyaM cet syAt sthApanI mudrikA bhavet / 2, ucchritAGguSThamuSTyostu saMyogAt saMnidhApanI / 3, antaHpravezitA saiva saMbodhinI matA / 4, zabdaratnamahodadhiH / uttAnamuSTiyugalA saMmukhIkaraNA matA / 5. - pUjApradIpe / paJcamuSTika (puM.) chattamAMDalesa vaidhauno bheDa uDAlI. paJcamUtra na. ( paJcaprakAraM mUtram) gAya, jaDurI, gheTI, bheMsa, gadheDI-te pAMyanAM bhUtra- gavAjAmeSImahiSIgardabhImUtram - rAjanighaNTe / paJcamUla na., paJcamUlI strI. (paJcavidhaM paJcaguNitaM vA mUlam / paJcAnAM mUlAnAM samAhAraH GISa) zAsaya, vRzciparNI, bhoriMgaNI, DoralI, ane gokharuM-e pAMcanAM bhUja, (strI) pAMya bhUNiyAM - zAlaparNI prazriparNI bRhatI kaNTakArikA / tathA gokSurakaM caiva paJcamUlI kanIyasI - zabdacandrikA | paJcamUlyAdi na. ( paJcamUlI Adiryasya) vaidya prasiddha eka pAcana cUrNa. paJcayAma puM. (paJca yAmAH yatra ) hivasa, hivasanA abhimAnavALo deva. paJcayuga na. ( paJcabhiH paJcabhiH yugam) jAra varSanA vibhAgathI banela sAThamuM varSa. paJcarakSaka puM. (paJcaguNitAni rakSakA iva kaNTakAni yasmin) kheDa AunuM nAbha- paktapauNDavRkSa / paJcarakSaka (tri.) pAMca indriya35 rakSaDavA. paJcaratna na. ( paJcaguNitaM ratnam ) pravAsa, bhAroDa, hIro, sIsama khane bhotI-khevAM pAMtha ratno- nIlakaM vajrakaM ceti padmarAgazca mauktikam / pravAlaM ceti vijJeyaM paJcaratnaM manISibhiH / / (na. paJca ratnAnIva upadezakatvAt yatra) nItivANI pAMtha avitAoM, pAMtha kaLazavALuM devagRha. paJcarazmi puM. (paJca paJcavarNAH razmayo'sya) uri vagere pAMca jAtanAM kiraNavALo sUrya, AkaDAnuM jhADa. 1307 paJcarasA strI. (paJco vistIrNo raso'syAm) AMjalI.. paJcarAtra na. ( paJcavidhAni rAtrANi jJAnAni yatra, samAse ac) jJAnopadeza 'nAraha paMtharAtra' nAmano graMtha. jJAnaM paJcavidhaM proktaM paJcarAtraM vidurbudhAH / (na. paJcAnAM rAtrINAM samAhAraH ac) pAMya rAtrikhono samUha. paJcarAtrika puM. (paJcarAtramupAsanAsAdhanatayAstyasya Than ) viSNu. paJcarAzika puM. (paJca rAzayo yatra kap) 'bIlAvatI'bhAM isa kheDa gaNita- 'paJcasaptanavarAzikAdike'nyo'nyapakSanayanaM phalacchidAm / saMvidhAya bahurAzije vadhe svalparAzi vadhabhAjite phalam / / ' paJcalakSaNa na, paJcalakSaNI strI. (paJcavidhAni sargAdIni lakSaNAni yatra / paJcAnAM lakSaNAnAM samAhAraH GIp ) purA - 'sargazca pratisargazca vaMzo manvantarANi ca / vaMzAnucaritaM caiva purANaM paJcalakSaNam / ' ityamarabharatau / yAMtha lakSazano samUha. paJcalavaNa na. ( paJcaguNitaM lavaNam) pAMtha bhavanAM bhIThAM, sainghasa, saMyaNa, samudrasavA, jIusavarA, 2 -A pAMca jAtanAM lavaNa, paJcalAGgalaka na. ( paJca + lAGgala + kan) pAMca hajathI kheDAya tevA khetaranuM dAna. paJcalokapAla puM. ba. va. (paJca ca te lokapAlAzca) gaNapati, durgA, vAyu, AkAza ane azvinIkumAra ye pAMtha cheva. paJcAyatanI zab6 dukha. paJcaloha na. ( paJca vistRtaM loham ) saurASTra dezamAM utpanna thatuM loDhuM. paJcalohaka na. ( paJcaguNitaM lohaM saMjJAyAM kan ) sonuM, rUpuM, trAMbuM, kalaI ane gajavela-A pAMca jAtanuM soDhuM - paJcaguNitaM loham-suvarNarajatatAmrasIsakaraGgANi / paJcavaktra, paJcavadana, paJcAnana puM. (paJca vaktrANyasya / paJca vistRtaM vadanaM yasya / paJcAnanAni yasya) mahAdeva, rudrAkSa - vizvAdyaM vizvabIjaM nikhilabhayaharaM paJcavaktraM trinetram zivadhyAnam / ( tri. paJca vaktrANi yasya) pAMca bhujavANuM. (puM. paJca vistRtaM vaktramasya) siMha, siMharAzi, kharaDusAnu Au. - Page #501 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1308 shbdrtnmhoddhiH| [paJcavaktrI-paJcasvarA paJcavaktrI, paJcAnanI strI. (paJca vistRtaM vaktramasyAH / paJcazAkha puM. (paJca zAkhA ivAGgulayo yasya) DAtha, striyAM DIp) siMDA. thI. (na. paJcAnAM zAkhAnAM samAhAraH) pAMya paJcavaTa puM. (paJco vistIrNo vaTaH veSTanam) ra zAmAmA.. yajJopavIta. paJcazAkhI strI. (paJcazAkha+striyAM jAti. DIe) 20.. paJcavaTI strI. (paJcAnAM vaTAnAM samAhAraH GIp) pANI, -paJcazAradIya (puM.) te. nAmano ya. bIlI, vaDa, AMbalI ane AsopAlava e pAMca vRkSono paJcazikha puM. (paJca zikhA asya) te. namAno meM. samUha - azvatthabilvavRkSaM ca vaTadhAtrI azokakam / bhuni. (puM. paJca vistIrNA zikhA kesarAdiryasya) vaTIpaJcakamityuktaM sthApayet paJcadikSu ca-skandapu0 / siMDa. (strI. paJcavaTa+DIp) te. nAmarnu tIrtha (kSimai paJcazIrSa puM. (paJca zIrSANyasya) meM tano sapa. nAzi5 pAse. bhAvej cha) , dezaH paJcavaTI nAma tatra paJcazukla puM. (paJcasu zuklaH) me tana 813t. vAsamakalpayat- rAmA. 1 / 1 / 45 / / paJcazUraNa puM. (paJca zUraNA yatra) mA 438 pAya paJcavarga puM. (paJca vargAH prahArAH yatra) te nAmanI me. tanI 25- sa ca- 'atyamlaparNIkANDIrayI. (puM. paJcAnAM cArANAM vargaH) pAMya iMtano vA. mAlAkandadvizUraNaiH / klRpto bhavati yogo'yaM paJcavarNa na. (paJca varNA asya) 5iya raMgavANu, yomAna paJcazUraNasaMjJakaH' -rAjani0 / cUrNa, pAMca raMga bheLavIne banAveluM cUrNa, pAMca akSarathI paJcazairISaka na. (paJcaruNitaM zairISakam, zirISavRkSasya anesa. AUM||2-47. (tri. paJca varNA yasya) pAMya. idam) sU6 vRkSanai bhUga, dUsa, 35, 5i6. ane. raMgavANu, 580. chAsa- yAM paJcavarNaka puM. (paJca varNAH asya kap) dhtuu2||rnu kAu. paJcavarSIya tri. (paJcavarSa+cha) 5iya varSanu, pAya varSa paJcazaila (pR.) bherunI kSiA hamai. vedo. me. parvata. sambandhI... paJcapa tri. ba. va. (paJca vA SaDa vA parimANaM yeSAM paJcavalkala na. (paJcAnAM valkalAnAM samAhAraH) pIjo. uMbaro, khAkharo, vaDa ane netara-A pAMcanI bhegI te Da samA.) 5iya athavA 7- santyanye'pi 738. chAna.- nyagrodhaDumbarAzvatthaplakSapippalapItanA / bRhaspatiprabhRtayaH saMbhAvitAH paJcaSAH-bhartR0 2 / 34 / kSauravRkSAzca paJcaiSAM valkalaM paJcavalkalam - paJcasiddhAntI srI. (paJcAnAM siddhAntAnAM samAhAraH) shbdcndrikaa| brama, sUrya, soma. ItyAhi, jyotiSanA pAya siddhAnto. paJcavAtIya (na.) 204sUya yana maMganI meM Ut2no paJcasiddhauSadhika puM. (paJca siddhAM auSadhayo yasmin Doma. kap) pAMya 4512nI siddha auSadhi, auSadhi paM25. paJcavidhaprakRti strI. (paJcavidhA cAsau prakRtizca) pradhAna, paJcasugandhaka na. (paJca sugandhAH yatra kap) 52, rASTra, dusa, artha, 13-OM pAMya. 2|ynaa aMga 35 laviMga, kaMkola, jAyaphaLa ane agara-evA bhegA prati. karelA pAMca sugandhivALA padArtho. -paJcavRtti strI. (paJcaguNitA vRttiH) taM48- paJcasUnA srI. (paJcaguNitA sUnA prANivadhasthAnam) yogadarzana' prasiddha mananI pAMca vRtti, dehamAM rahela saLagato cUlo, daLavuM, khAMDanuM pANI bharavuM ane vAzIThuM prANavAyu. vALavuM -gharamAM evAM pAMca ThekANe prANahiMsA thAya che paJcazara puM. (paJca zarA yasya) maheva. (puM. ba. paJca ca ta. pAya sthAnI- paJca sUnA gRhasthasya cullIte zarAzca) mavAnA pAyajA - dravaNaM zoSaNaM bANaM peSaNyupaskaraH / kaNDanI codakumbhazca manu0 3 / 68 / hanAbhidham / unmAdajaM ca kAmasya bANA paJca | paJcasrotas na. (paJca srotAMsi yatra) te. nAmarnu meM prakIrtitAH / / tItha, tanAmano . yo. paJcazasya na. (paJcAnAM zasyAnAM samAhAraH) 436, paJcasvarA strI. (paJca svarAH pratipAdyatayA yatra) te tasa, , sarasava, 4-mA pAMya dhAnya. nAmano jyotiSa grantha. Page #502 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paJcasvarodaya-paJcAmnAya shbdrtnmhoddhiH| 1309 paJcasvarodaya puM. (paJcAnAM svarANAmudayo yatra) | paJcAGgazuddhi strI. (paJcAGgAnAM zuddhiH) tithi, vAra, - jyotiSano svarodaya viSayaka eka grantha. nakSatra, yoga, 425oSa. 2lita-me. pAMya 4.512nI zuddhi. paJcahAraka (na.) me tano 2. paJcAGgI strI. (paJca aGgAni yasyAH GIp) AyI, paJcahotra (puM.) vaizvata manuno te. nAmano putra. hAthInI keDe bAMdhavAnI dorI. paJcahRda puM. (paJca hRdAH atra) te. nAmarnu tItha.. paJcAgula puM. (paJca aGgulaya iva patrANi yasya paJcA strI. (paci vistAre+ac IditvAnnum TAp) ac samA.) menu, u, pAya mAMgajAmInA sAva, prasara. AkAravALo lAkaDAno tavetho. paJcAMza puM. (paJcamazcAsau aMzazca) zrI. saMzavAjI. paJcAGguli tri. (paJca aGgalayo yasya) 5iya rAzino pAMcamo aMza, pAMcamo bhAga. MinutIvANu.. (puM. paJca aGgulaya iva paJcAkSara tri. (paJca akSarANi yatra) pAMya. akSaravANu, AkAro'sya na ac) pAMya. mAgaNIsonA 0.5t2vANI pAMca akSarano maMtra vagere. (ja.) pratiSThAkhya lAkaDA vagaranI banAvelI kaDachI, koI dhAtuno tavetho. chandavizeSa. paJcAgulI (strI.) me. vanaspati- 'takrAhvAkSupa / ' paJcAgni puM. (paJcavidho'gniH) 34ma 438, 'manvaya, paJcAja na. (ajasyedaM aN Aja, paJcavidhaM Ajam) pacana, zAhapatya, AhavanIya, Avasadhdha- evA pAMca rInu dUdha, 6, ghI, chaae| bhane bhUtra-te. pAya. mani' manninA peThe sva0, pRthvI, bhegha, puruSa, strI. paJcAtapa tri. (paJcAbhiragnyAdibhirAtapyate, vagere. tina pAMya sthAna. (tri. paJca agnayo A+tapa+ac) yA hizA yAra mAni bhane yasya) te sanvADA manisothAta ta. Ama 72nA2. pAMcamo sUrya e maLI pAMca agni vaDe tapa karanAra, (na. paJcAnAM agnInAM samAhAraH) yAra hazAyA2 paJcAtmaka tri. (paJca AkAzAdaya AtmA svarUpaM vA agni ane mAthe pAMcamo sUryano agni te-pAMca yasya) tuhi pAyamahAbhUtathA anesa zarI2 agnino samUha. paJcAgnitA strI., paJcAgnitva na. (paJcAgnerbhAvaH paJcApsaras (na.) chandra bho.424I. sapsarAmA 4 tala TAp tva) paMyAgnipa.. ThekANe zAtakarNI RSinI tapazcayano bhaMga karyo te paJcAGga puM. (paJca aGgAni yasya) yI, 5i. sarova2. (bhamarIjo uttama. ghoDa2. (puM. paJca vistRtaM aGgaM paJcAbjamaNDala na. (paJcAbjayuktaM maNDalam) sarvatobhadra yasmin) DAtha, chAtI, cUM281, masta ne dRSTi- bAhubhyAM cakranuM eka aMgabhUta maMDala. caiva jAnubhyAM zirasA vakSasA dRzA -( pnycaanggprnnaam| paJcAmarA strI. ba. va. (paJca amarAH) pAya tanI. 53vAya cha) -tantrasAre / me. pAyama namAvAya cha amaravela. tevo tNtr||strnaa. ma. (na. paJcAnAM aGgAnAM paJcAmRta na. (paJcAnAM amRtAnAM samAhAraH) dUdha, 66, samAhAraH) 2.5 % una 58 428.78, 5isi, ghI, madha. ane. sA.72 me. pAya -dugdhaM ca zarkarA caiva 8, 35, ane. bhUja- pAMya. Ano samUDa- ghRtaM dadhi tathA madhu / paJcAmRtamidaM proktaM vidheyaM tvakpatrakusumaM mUlaM phalamekasya zAkhinaH / ekasya sarvakarmasu / / militaM caitat paJcAGgamiti smRtam-rAjanighaNTaH / paJcAmRtayoga puM. (paJcAnAM amRtAnAM gaDucyAdInAM 'tantrasAra' prasiddha bhaDAnuSThAna-tithi, vAra, nakSatra, yogaH) goma, go, satAvarI, muMusane musaNI yoga ane karaNa te-pAMca vastu yukta paMcAMga- meM pAya. auSadhionu mizrA -gaDUcIgokSuraM caiva tithirvArazca nakSatraM yoga: karaNameva ca / muzalI muNDikA tathA / zatAvarIti paJcAnAM yogaH paJcAGgagupta puM. (paJcAGgAni guptAni yasya) AyalA... paJcAmRtAbhidhaH / / paJcAGgaguptI strI. (paJcAGgagupta+striyAM jAti. GIS) | paJcAmnAya puM. (paJcasaMkhyakaH AmnAyaH) zivana. pAya AyalI. mukhathI nIkaLela taMtrazAstra. vagere. Page #503 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1310 shbdrtnmhoddhiH| [paJcAmra-paJcendra paJcAmra na. (amanti rasAni prApnuvantIti, am+rak, | paJcAvayava puM. (paJca pratijJAdayo'vayavAH yasya) pratizata, dIrghazcopadhAyAH paJcAnAM AmrANAM samAhAraH) bheTa | hetu, udAharaNa, upanaya, nigamana-e pAMca avayavovALuM pIjo, zasajAu, meDa bIbI, hAubha31, ve nyAyavAzya. jAlosana Au-me. pAMya sAmra- azvatthamekaM | paJcAvastha puM. (paJcasu bhUteSu svakAraNeSu avasthA picumardamekaM nyagrodhamekaM daza puSpajAtIH / dve dve | yasya) bhRtahaDa, bha39, 5.. tathA dADimamAtuluGge paJcAmavApI narakaM na yAti- paJcAvI strI. (paJca avayaH SaNmAsAtmakakAlo vayo'syAH varAhapu0 / .5 vI32, me. pI5o, 2. yaM5, | DIp) ma.na. varSa-. ou.ya. traNa kesaranAM vRkSa, sAta tADanAM vRkSa ane nava | paJcAza, paJcAzattama tri. (paJcAzat+pUraNe DaTa/ nANiyezamA-me bhajI pAyano samUDa- azvattha ekaH / paJcAzat tamap) 5yAza . picumarda eko dvau campako trINi ca kezarANi / | paJcAzat strI. (paJca dazataH parimANamasyAH ni0) saptAtha tAlA nava nArikelAH paJcAmraropI narakaM na pacAzanI saMkhyA, pacAza. yAti-tithitattvam / paJcAzaddhA avya. (paJcAzat+dhAc) 5.2 rIta, paJcAmla na. (paJcAnAM amlAnAM smaahaarH||2. hAusa, pacAzavAra. AmalI, amlata ane bIjoruM-e pAMca khATI paJcAzin tri. (paJcadazataH parimANamasya Dini) 5yaa| vastuo. parimANavALuM. paJcAyatanI srI. (paJcAnAmupAsyadevarUpANAmAyatanAnAM | paJcAzIta, paJcAzItitama tri. (paJcAzIti+pUraNe DaT/ samAhAraH GIp) pati, sUrya, hu, viSNu mAne paJcAzIti+pUraNe tamap) yA . ziva-pAMya 6||sy vinA samuhAya. 'paJcalokapAla' / paJcAzIti strI. (paJcAdhikA azItiH) paMyA. za6 mA. paJcAsya paM. (paJca vistIrNaM AsyaM yasya) siMDa, yotiSa paJcArI, paJcAlI strI. (paJcapaJcasaMkhyAmRcchati, prasiddha siMDazi. (puM. paJca AsyAni yasya) maDAva, R+aN+gaurA0 GIS/paJcArI, lasya raH) ze-4 drAkSa.. (tri. paJca AsyAni yasya) 5iya bhumauj. mevAnI 58, yopaTa. paJcAsyA strI. (paJcAsya+striyA yopadhatvAt TApa) siDA paJcAcis puM. (paJca arcISi yasya) budhADa. -lakSiteyaM vizAlAkSI mayA zokaparAyaNA / AdAyetAM paJcAla puM. ba. (paci+kAlan) te nAmAnA he. (puM. na jAnINe paJcAsyAmiva bhoginIm -go. rAmA0 paJcAlAnAM rAjA paJcAla+aN nasya luk) paMyAla 574 / 23 / Tezano. 28%81. (puM. paJcAlo'bhijano yasya aN / paJcin tri. (paJca parimANamasya) pAMya. paribhAzavANu. aNo luk) paMyAsa zino 24nArI, mAvi, mAnavya | paJcIkaraNa na. (apaJcAtmakAni paJcAtmakAni gotra, me bina nAma.. kriyante'nena, paJcan+cci+kR+bhAve lyuTa) 5iya na paJcAlikA, paJcAlI strI. (paJcabhirvaNairalati A+al hoya.tane. pAya sva.35. me 42i- dvidhA vidhAya bhUSaNe+ac+svArthe kan TAp itvaM ca/paJcalirvarNe ___ caikaikaM caturdhA prathamaM punaH / svasvetaradvitIyAMzairyojanAt ralati, A+al bhUSaNe+ac+gaurA GIS) vastranI. paJca paJca te / / nAdel. DhIlI, pUtaNI, te. nAma.na. out. (srI. paJcIkRta tri. (paJca+cci+kR+karmaNi kta) pAMya. sva35. paJcArI lasya raH) paMcArI za6 595 mo. 4285- 'apaJcAkRtabhUtotthaM sUkSmAGgaM bhogasAdhanam'paJcAvaTa na. (paJca vistRtamuraHsthalaM AvaTati veSTate, . __ vedAntaparibhA0 / A+vaTa +aca) mAra64vIta, yajJopavIta, paMthI | paJcemIya puM. (paJcabhiridhmabhiH nirvRttaH chaH) in -viveza paJcAvaTamugrasevitam, ripUn didhakSuH samidhothI karavAmAM Avato homa ke havana. zalabhAnivAjyabhuk-goH rAmA0 3 / 20 / 38 / paJcendra tri. (paJca indrANyaH devatA'sya aN upasarjana paJcAvattin tri. (paJcadhA avattaM khaNDanamastyatra) pAMya. strIpratyayasya luk) 5.ya. IndrAe.so. nAvaDoya prakAre khaMDita caru vagere, pAMca bhAgalAvALuM haviSmAna. | tevuM haviSAtra. Page #504 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paJcendriya-paTamaya ] paJcendriya na. ( paJcAnAM jJAnendriyANAM samAhAraH) nAI, DIna, yAmaDI, khAMja khane kala-khA pAMya indriya zrotratvaGnetrarasanaghrANaM paJcendriyANi ca - zabdacandrikA | (tri. paJca indriyANi yasya) pAMca ndriyavANuM. paJceSu puM. (paJca iSavaH yasya) maheva. (puM. paJcavidhaH iSuH ) pAMtha bhatanAM jAe. paJcopacAra tri. (paJca upacArA yasya) pAMya upayArasAdhanavANuM pUna. (puM. paJcasaMkhyakaH upacAraH) gandha, puSpa, dhUpa, dIpa ane naivedya-A pAMca pUjAnAM aMga. paJcopaviSa na. ( paJcasaMkhyakaM upaviSam ) thora, khADI, kareNa, lAMgalI ane viSamuSTikA-e pAMca upaviSanAnAM 32. zabdaratnamahodadhiH / - paJcoSman puM. (paJcaguNitaH uSmA) heDamAM raDela pAya jAtanI garamI, udaranA pAMca agni. paJcaudana puM. (paJcadhA vibhaktaH odanaH) pAMtha AMgaLIothI nizAna karI vaheMcela bhAta. paJjara puM. na. ( paJjyate rudhyate udarayantramanena, paji+ aran) manuSyanuM DAupiM42 - dvAsaptati zarIrANi nADIdvArANi paJjare / suSumnA zAmbhavI zaktiH zeSAstveva nirarthakAH / dehAdipaJjaraM yantraM tadAroho'bhimAnitA / vihitapratiSiddheSu pravRttirbhramaNaM bhavet - paJcadazI - 6 / 173 / (na. paJjyate rudhyate pakSyAdiratra, paji+aran) paMjIkhonuM pAMva, pazupakSInuM pAMjaruM - 'tena zabdena vihagAH pratibuddhAzca sasvanuH / zAkhAsthAH paJjarasthAzca ye rAjakulagocarAH' - rAmAyaNe / (puM. paJjyate rudhyate AtmA yasmin pani+aran ) zarIra-heDa, Daliyuga, gAyonI bhAratino vidhi.. paJjarAkheTa puM. (paJjareNeva yantreNa AkheTo mRgayA yasmAt) mAchalAM mAravA mATe banAveluM pAMjarA jevuM yaMtra. paJjala puM. (paMji + alac) Dasaincha-kheDa bhatanuM 6. paJji, paJjI strI. (paji+in vA GIp ) sUtara DADhavA pIMjIne taiyAra karela rUnI banAvela pUNI, jyotiyoMgadaivjny vaktreNa zRNoti paJja zatrukSayaM yAti zazIva kRSNe -graMtha vizeSa- zizuprabodhAya kulasya paJjI vivicyate zrIyutamizrakeNa-dhruvAnandamizraH / paJjikA strI. (paJji + svArthe kan+TAp) pUegI, te nAmanI 'pAzinIya sUtra'nI vRtti, tithi-vAra- nakSatra yoga jane ravAnuM TIpazu, patrikA, vyAkhyAnavizeSa, AtAvaDI, khAvaDa-bhavaI jatAvanArI noMdhapothI- 'TIka' nirantaravyAkhyA paJjikA padabhaktikA' - hemacandraH / 1311 paJjikAraka, paJjIkara puM. (paJjimAyavyayasUcakapatraM karoti, kR + Nvul / paJja karoti, kR+Ta jAtAvahI DaranArI DAyastha - atha kAyasthaH karaNaH paJjikAraka:jaTAdharaH / paMyAga anAvanAra bheSI.. paT (gatau bhvA. pa. sa. seT pati) vuM gamana Davu. (dIptau cu. ubha. a. seT pATayati-te) prAza, dvIpavu, TukuDA ravA, jhAvu kiJcinmadhyAt pATayAmAsa dantI - zizu0 18 / 51 / anyAsu bhittiSu mayA nizi pATitAsu- mRccha0 3 / 14 / (veSTane cu. pa. sa. seT paTaryAta) vu, veSTana, gUMtha -kuvindastvaM tAvat paTayasi guNagrAmamabhitaH kAvya0 / paTa puM. (paTayatyanena, paT veSTane +ghaJarthe ka) pahu~-vastra, -ayaM paTaH sUtradaridratAM gato hyayaM paTazchidrazatairalaGkRtaH mRccha0 2 / 9 / yitretuM vastra, akSara javA mATe taiyAra kareluM trAMbAnuM pataruM-paTa, piyAla-cAroLInuM Au. paTa na., paTalI strI. (paTati, paT + ac/paTala+striyAM GIS ) chApa, cha. (tri paT + ac) khAgaNa puresa.. (na. paT veSTane + kvip) paganI jeDI, pAhabaMdhana. paTaka puM. (paTena chadanena kAyati prakAzate, kai+ka) taMjU, chAvazI. paTakAra puM. ( paTaM zobhanavastraM citraM vA karoti, paTa+ na., kR + aN) 43 vazanAra vaDara, citrakAra -yitAro. paTakuTI strI, paTagRha na. paTavApa puM., paTavezman paTamaNDapa puM., paTamandira na. ( paTasya paTanirmita vA kuTI / paTanirmitaM gRham / paTa upyate'tra paTa+ vap+ghaJ / paTanirmitaM vezma / paTAnAM vastrANAM maNDapaH / paTanirmitaM mandiram ) upaunu janAvesuM ghara, taMjU, rAvaTI, maMDapa. paTaccara na. (paTyate AveSTyate paT + ati bhUtapUrvvaM paTat + bhUtapUrvve caraT) 42 vastra, bhUnuM apa (puM. paTadiva veSTita iva carati, car + ac) thora. paTat (avya.) kheDa prahAranI aspaSTa zabdanI nadusa paTatka puM. (paTadiva veSTita iva kAyati, kai+ka) thora. paTadA (strI.) upAsanI choDa. paTamaya na. ( paTa + prAcuryye mayaT ) tabhju-rAvaTI, sADI. 'paTavAsaH paTamayaM zATI zATaka ityapi ' zabdaratnAvalI / (tri. paTa+prAcuryye mayaTa) vastra35vastranuM, upaDAMthI janAvela, vastranuM janesa.. Page #505 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1312 zabdaratnamahodadhiH / [paTara-paTusa paTara tri. (paT+bA. aran, paTaM rAti rA + ka vA ) 4vAvA | paTIra na. ( paTati, paT gatau + Iran) yANI, vaMzasoyana, gamanazIla, vastra khApanAra. paTaraka puM. (paTara + saMjJAyAM kan) 'gundravRkSa' nAme Au. paTala na. ( paTaM vistRtaM lAti paTa+lA+ka yadvA paTatIti bhUjo, tara, peTa-762, amaheva, yanchana- vahati viSadharAn paTIrajanmA- bhAmi0 1 / 74 / 2 - 'paripItapaTIrarasairalasaH' - sA0 da0 / (tri paT + Iran) yuM, suMdhara, ramAzIya. paTa+kalac) chApa, bhuM - vinarmitaM paTalAt dRzyate jIrNakuDyam - mudrA0 / chAla, tisaGa, vAMsanI banAvesI TopalI athavA Topalo, netranuM paDala, taMtragranthano kheDa bhAga, khAMjano kheDa roga, samUha - rathAGgapANeH paTalena rociSAm - zizu0 1 / 21 / (puM. paT +kalac) haro Aunu hITu, grantha, Dhagalo. paTalaka na. ( paTala+svArthe ka) samUha, 4tho, rojuM. paTalaprAnta puM. (paTalasya prAntaH) chAyarAno chessI lAgacheDo. paTu tri. (pATayati, paT gatau + Nic+uH paTAdezazca ) yAdA, hoziyAra-yatura, roga vinAnuM 'anubhavan navadolamRtUtsavaM paTurapi priyakaNThajighRkSayA' raghuvaMze 9 / 46 / tIkSNa, 'Iza, tIvra - ayamapi paTurdhArAsAro na bANaparamparA - vikrama0 4 / 1 / kimidaM paTupaTahazaGkhamizro nAndInAdaH - mudrA0 6 / paTupaTahadhvanibhirvinItanidraH - raghu0 9 / 71 / chaTAhAra bhASAvANuM, ghutAraM, 2. (na.) chatrI, agaDAnI TopI, bhIhUM, yAMzusavA, paToNapatra. (puM. paT gatau + Ni tataH uH paTAdezazca) paMDoNuM, arelInI velo, yora nAmanuM sugaMdhI dravya, zAhakaruM, vejaDa, cInI DayUra, 14. paTuka puM. (paTu + svArthe kan ) paTosano-paroNAnI vesI. paTukalpa, paTudezIya, paTudezya, paTujAtIya tri. ( ISadUnaH paTuH, paTu+kalpap/paTu + dezIyar / paTu + dezya / paTuprakAraH, paTu + jAtIyar ) thoddhuM yatura, khochu DArchu, zANA prakAranuM. paTutA strI, paTutva na. ( paTorbhAvaH tal TAp-tva) hyApathuM, hoziyArI, dRkSapaNuM, yaturapazuM- 'vipadi dhairyamathAbhyudaye kSamA, sadasi vAkpaTutA yudhi vikramaH' - bhartR0 / paTutRNaka na. ( paTu lavaNaM tatpracuraM tRNaM kan) lavaNatRNakheDa bhatanuM ghAsa 'lavaNADhya ' paTutraya na. ( paTunaH trayam) jI usavara, sindhava, saMyama khe traNa lavaNa. paTupatrikA strI. (paTu patramasyAH kap+TAp ata itvam ) bhIDhIkhAvaNa, sonAmukhI. paTupaNikA, paTuparNI strI. (paTu parNamasyAH kap kApi ata itvam / paTUni parNAnyasyAH jAtitvAt striyAM GIS ) chA3DI nAmanuM jhADa. paTurUpa tri. ( prazastaH paTuH paTu+prAzastyaM rUpam) atizaya yatura, jaDu adhuM, ghaNuM 4 duzala-kSa. paTuza (puM.) rAkSasavizeSa. paTusa (puM.) harivaMza prasiddha nRpavizeSa. paTavAsa, paTavAsaka puM. (paTanirmito vAsaH) taMjU, rAvaTI, sADI. (puM. paTaM vAsayati surabhIkaroti, vAsi+ aN/paTo vAsyate'nena ghaJ paTavAsa + svArthe kan ) vastrane sugandhavALuM ka2nA2 koI padArtha-dravya, sugandhIyUrNa. paTaha na. puM. (paTena hanyate han+Da, paTa ityevaM zabdaM jahAti hA+Da vA Dhola, nagAraM kurvan sandhyAbalipaTahatAM zUlinaH zlAghanIyAm - megha0 34 / - paTupaTahadhvanibhirvinItanidraH raghu0 9 / 71 / uMDI, yuddhamA utsAha vadhAranAra nagAruM. (puM. paTa + bA. aha) ThAra bhArayuM, bhArI nAMjavu, samAraMbha, za3Ata. paTAka puM. ( paTati gacchati, paT+nipAtanAt Aka) paMjI, pakSI. paTAkA strI. ( paTAka+TAp) 65, patADA, nizAna. paTAkI strI. ( paTati gacchati, paT + Aka+ striyAM GIS) pakSiNI. paTAlukA strI. (paTa iva alati, al+uka+TAp) pANImAM rahenArI jaLo. paTi strI. (paT+in+vA GIp ) vastravizeSa, dumiDA vRkSa, vAgulu dukho, 4sa vanaspati. paTikA strI. ( paTi + svArthe ka+TAp) pauhI, vastravizeSa. paTiman puM. (paTorbhAvaH paTu + imanic) yaturAI, hoziyArI.. paTiSTha tri., paTIyas strI. tri. ( atizayena paTuH iSThanIyas ca) atyanta hoziyAra, dhaNuM yatura. paTI strI. (paT+in + GIp ) vastravizeSa, pAusa vanaspati, droNapuSpI, guggula vAgusu. Page #506 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paToTaja-paThanIya shbdrtnmhoddhiH| 1313 paToTaja na. (paTa iva uTAt mUlAjjAyate, jan+Da) | paTTarAga puM. (paDheM rajyate'nena, paTTa+ra+karaNe ghaJ) varasAdanI RtumAM chatrI AkAranI bilADInI TopI. | vastra raMgavAno eka padArtha. paTola na. (paTa gatau+olac) . tanu vastra-chI2. paTTazAka puM. na. (paTTasya paTTavRkSasya zAkam paTTazcAsau (puM. paTati bahuguNAn prApnoti, paTa+olac) 5ojAno zAkazca vA) bhagavAna us, navAnI mA7. veto. paTTAra puM. (paTTamRcchati, paTTa+R+aN) te nAmano paTolaka puM. (paTolamiva kAyati prakAzate, kai+ka:) heza. chI5. paTTAraka tri. (paTTAre bhavaM paTTAra+vun) 542 hezamA paTolAdi . (paTola Adiryasya) mAyurveda siddha stml. thanA2. sa ca-paTolaM candanaM mUrvA, tiktA pAThA mRtAgaNaH / / paTTikA strI. (kSudraM paDheM paTTI vA hrasvArthe kan+ TAp ata pittazleSmArucicchardijvarakaNDUviSApahaH / ' itvam) 54I-nAnu, vastra, pATo- valkalaikadezAd vipATya paTolAdyaghRta (na.) Ayurveda prasiddha auSadha35. ghI. paTTikAm -kAvya0 149 / -prAk saMskAreNa saMpratyapi paTolikA, paTolI strI. (paTola+kan+TAp ata itvam/ dhuvati ziraH paTTikApAThanena-naiSadhe 19 / 61 / (srI. apakRSTaH paTola: striyAM jAtitvAt GIS) 15. paTTiriva kAyati prakAzate kai+ka+TApa) 85.2. vRkSa.. tanI paMDogAno vedo-tA. paTTikAkhya, paTTikAlodha, paTTin puM. (paTTikAmAkhyAti paTTa na., svarUpeNa A+khyA+ac, paTTikA AkhyA yasya paTTaka puM. na. (paTa gatau+kta neTa/paTTa + svArthe kan) 22, ____ vA/paTTikA eva lodhraH/paTTa+ini) rAtuM dha2 vRkSa. n||2. (puM. paT+kta) alzalno 552, gUmA athavA | paTTila puM. (paTTa+astyarthe ilac) hundhiauj 4204rnu ghA upara lapeTavAnuM vastra-pATo raMgeluM vastra, rezamI 33. pitA2 vagere vastra, 4.44, pI6, 5it, | paTTiza, paTTisa, paTTIza puM. (paTa gatau+bA0 ttishcrAjyasana- siMhAsana, cAra rastAnuM sthAna-coka, rAjakara Tisac/paTTI zyati, zo-so+ karmaNi bA. ka) meM vagere levA mATe lakhI lIdhela paTTo, DhAla, uttarIya vastra, tarnu astra -paTTizo lauhadaNDo yastIkSNadhAraH vastranA du:31- nirmokapaTTAH phaNibhirvimuktAH-raghu0 kSuropamaH-vaijayantI / / 16 / 17 / zikSA, svAnI. tantI -zilApaTTamadhizayAnA- paTTI srI. (paTTi +GIp) sa. dhanu, jAu, upANana zizu0 3 / - tasyAbhavat sUnurudArazIlaH zilaH bhUSaNa, caMdana vagerenuM tilaka, ghoDAnI chAtI upara zilApaTTavizAlavakSAH-raghu0 18/17 / / MidhavAnI paTTI-taM. paTTaja na. (paTTAjjAyate jan+Da) rezamI vastrAvizeSa. paTTolikA strI. (paDheM alati prApnoti, paTTa + ul paTTadevI, paTTamahiSI, paTTarAjJI, paTTArhA, paTTarohA strI. gatau+Nvul TAp itvam) jata, hastAve4, sanaMha - (paTTAre siMhAsanArdA devI/paTTe sthitA mahiSI/paTTe bhUmikaragrahaNavyavasthApakaH patrabhedaH- tArA0 / nRpAsane arhA-yogyA-paTTArhA siMhAsanArhA rAjJI/paTTe paTh (bhvA. pa. sa. seTa-paThati) bhAj- yaH paThecchRNuyAdapi; siMhAsane Arohati, A+ruha+ac+TAp) 582.50.- -ityetanmAnavaM zAstraM bhRguproktaM paThan dvijaH-manu0 -siMhAsane lAyaka abhiSeka karelI mukhya rAjapatnI. 12 / 126 / saje. sakSa2 vaiyavA, posaj. paTTana na., paTTanI strI. (paTanti gacchanti vaNijo yatra paTa | paThaka, paThita tri. (paTh+Nvula/paTha+tRc) vAMyanAra, gatau+bA0 tanan'/paTTana+gaurA0 GIS) 2:2, nagara, bhanA2. nagarI. paThat tri. (paTh+zata) diyatuM, mAtuM, 416 32tuM. paTTabandhana na. (paTTasya bandhanam) vastra, madha-bhuTa. | paThana na. (paTh+bhAve lyuTa) vAya, bhAvu, 416 42vIpaTTaraGga, paTTaraJjana, paTTaraJjanaka na. (paDheM vastraM ___bhUtapretapizAcAnAM paThanAdeva nAzanam / ' rajyate'nena, paTTa+raJ karaNe ghaJ/paTTa rajyate'nena | paThanIya, paThitavya tri. (paTh+anIyar/paTa+tavyac) karaNe lyuTa/paTAnAM vastrANAM raJjanam tataH kan) / dical yogya, bharAvA yogya- tasmAnmamaitanmAhAtmya pataMganuM jhADa jenAthI kapaDAM raMgAya che te. paThitavyaM samAhitaiH-devImA0 12 / 6 / Page #507 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1314 shbdrtnmhoddhiH| [paThamaJjarI-paNitavya paThamaJjarI, paThasamaJjarI (strI.) shrii.2||nii yothI / paNabandha puM. (paNasya bandhaH) li. 42vI. paNabandhamukhAn 27, 207vazeSa. -AzvAsyamAnA priyayA ca guNAnajaH SaDupAyukta samIkSya tatphalam-raghu0 8 / 21 / sakhyA vidhUrAGgI paTamaJjarIyam-saGgItadAmodare / hoDa bakavI, paNa karavuM, zarata mAravI, samajUtI, TharAva paThi srI. (paTh+ ini) iAj, Muj. (puM.) rAnta -yadi bhavAnidaM kuryAt tahIMdamahaM bhavate dAsyAmIti nizivAjo 'paTh' dhAtu. samayakaraNaM paNabandhaH -manoramA / paThita tri. (paTh+kta) pyAre, mo, 'mayA na paThitA paNava puM., paNavA strI. (paNaM stuti vAti, paNa+vA+ka/ ___ caNDI tvayA nApi cikitsitam' -hAsyArNave / paNa+vA+ka+TAp) Dhola nA, vAcavizeSa - paD (bhvA. A. sa. se. idit-paNDate) mana 42, 4g. | tataHzaGkhAzca bheryazca paNavAnakagomukhAH' -bhagavadgItA paND (curA. pa. sa. se-paNDayati) me 2j, mehu | 113 / paNavaH paNavA ca syAt paNavo'pyatra vartate2j, DhagamA 42vo. bharatadvirUpakoze / paDgRbhi (puM.) rAkSasavizeSa. paNasa puM. (paNAyate, paNa+asac) veyavA ya: pArtha, paDavIza (na.) pAnI 31, 50 javAna ho2. parIva yogya vastu-mAla.. paNa (bhvA. Atma. sa. se.-paNate cu. pa. sa. se.- paNastrI, paNAGganA strI. (paNena dhanena labhyA strI paNayati) jarI 42j, veyaj, a.husAra savo. aGganA) vezyA strI, vaganA. (bhvA. pa. sa. se.-paNAyati) stuti 42vI., quej.. paNasya (bhvA. pa. sa. se. -paNasyati) pU4, arthana paNa puM. (paNyate'nena paN+karmaNi ap) azI. DI. 42. paribhA55 2.2 me. nauj- azItibhirvarATakaiH paNAdi na. (paNAnAM AdiH) toba.nI. 2||3||t. nAthI paNa ityabhidhIyate / tasya kuryAnnRpo daNDaM svayaM thAya che te koDI. SaNNavarti paNAn-manu0 8 / 224 / (puM. paNa+bhAve | paNAyA strI. (paNAyyate vyavahriyate paNa vyavahAre stutI ap paNo glaho'styasmin paN+ ac vA) bhadUrI, ca+ svArtha Ay+ap+TAp) veyavA-rIvAnI hu||2- damayantyAH paNa: sAdhurvartatAm-mahA0 / / vyava2, 8, 2 // 2, stuti, quuel, tArI.I. puruSAyitaM paNastad bAle paribhAvyatAM dAyaH-AryAsa0 paNAyita tri. (paNAyyate sma, paN+ svArthe Ay+kta) 354 / 52 // 2, mata, ghana, me. 4. dig, tarI 42j, avunj, stuti 2j, vaye, mazahaj. bajAra, dukAna, jiMdagI, vyApAra, vecavA kharIdavAno vecavA kharIdavAno vyavahAra karelo. vyavahAra.6dyoga-dhaMdho. zarata.samatI- saMdhi karota | paNArpaNa na. (paNe arpaNama) yavA jarIvAnI 2 bhavatAM nRpatiH paNena-veNI0 1 / 15 / (puM. paN+AdhAre 2vo, 5 // 42j. ap) ghara, 23vAnu, 4 . (puM. paNa+ac yadvA | paNAsthi, paNAsthika na. (paNAya paNasya vA yadasthi/ paNyate stUyate, paNa+gha) viSNu, pAsAno hAva, veyavA paNAsthi+svArthe kan) 13.. jarIvAno sohI- 'UrdhvagaH satpathAcAraH prANadaH | paNi strI. (paN+AdhAre in) &t2, 4%802, yauTuM (puM.) praNavaH paNaH' -viSNusa0 / (tri. paNa kartari+ac) rAnta nirdeza 'paNa' ka. dhAtu. veyanA2, marInA2. paNika tri. (paNena krItaM Thak) me 545 Apa pahetuM. paNagranthi puM. (paNasya krayavikrayAdergranthiyaMtra) 4%t2, 12. paNita tri. (paN+kta) stuti. 2j, quun , paNatA strI. taNatva na. (paNasya bhAvaH tala+TAp-tva) vaye., vayava parIvAno vyava.2 438-tataste zrImata, mUlya. paNitaM kRtvA bhaginyau dvijasattama ! jagmatuH parayA paNana na. (paNa+bhAve lyuTa) kya, kyA 42. prItyA paraM pAraM mahodadheH / / paNaphara (na.) natha. jI.TuM, pAMya , agiyAra . ane. | paNitavya tri. (paNyate paN+vyavahAre stutau tavya) muM sthAna paNapharaM dvitIyASTapaJcamaikAdazaM viduH- kharIdavA yogya, vecavA yogya, vecavA-kharIdavAnA jyotistattve / vyavahAra yogya. Page #508 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paNin-pat shbdrtnmhoddhiH| 1315 paNin tri. (paNaH stutiH vyavahAro vA'styasya ini) | paNDu, paNDuka puM. (paNDu+ svArthe ka) nAma, napuMsa.. vecavA kharIdavAnA vyavahAravALuM, prasaMzAvALuM, paNDraka (puM.) 5ino , vAyunA gavANa. stutivANu. (puM. paNa+in) RSivizeSa-lina munino paNDrakatA strI., paNDUkatva na. (paNDrakasya bhAvaH Elal. tal+TAp-tva) 5inm5j, vAyu, 205j. paNDa puM. na. (paNDate niSphalatvaM prApnoti, paDi gatI+ac / paNya tri. na. (paNa+karmaNi yat/paNyate vyavahiyate'tra, yadvA paNa vyavahAre+Da tasya netvam) napuMsa, paMDha. paNa+yat na.) quusaletis, stuti. 42vA yogya, (tri. paDi gatI+ac iditvAnum) jheTa, niSNa, | veyatA jarIvAnA vyavahA2-sAya, bhA32, 12, 3vagaranu. 64Ana. paNDaka puM. (paNDa+svArthe kan) nAma, SaMDha, napuMsa., paNyayoSit, paNyastrI, paNyAGganA srI. (paNyA cAso sAvarNi manuno eka putra. yoSicca/ paNyA mUlyena labhyA srI/paNyA mUlyena paNDA strI. (paNa vyavahAre+Da+TApa) strIya saM272 vANI labhyA aGganA) vezyA strI, 2015.. __ bhati, tatpane anusaravAvANI buddhi - tattvAnugA buddhiH- paNyavikrayazAlA, paNyavIthi, paNyavIthikA, paNyahemacandraH / zana. zAlA strI, paNyAjira, paNyAjIvaka na. (paNyAnAM paNDApUrva na. (paNDaM niSphalaM apUrvaM adRSTam) vikrayazAlA/paNyAnAM vIthiH/paNyavIthi+ svArthe dhamadhamatmika adaSTa, je saMdhyA vaMdanA nahi karavAthI ka+TApa/ paNyAnAM vikre yadravyANAM zAlA / pApa lAge che paNa saMdhyA vaMdana karavAthI pApano paNyasyAjiramiva/paNyAjIvaiH vaNibhiH kAyati nAza thAya che te, la nahi meLavanAra adaSTavizeSa zabdAyate iti ke +ka) yauTuM, 2, duAna -ApaNa: -yadapi paNDApUrvaM phalamiti tadapi na kAmanAbhAve | paNyavIthI ca dvayaM vIthIti saMjJitam-zAzvate / -nityaM vyayakaraNApattestaulyAt-siddhAntamuktAvalI / zuddhaH kAruhastaH paNye yacca prasAritam-manu0 5 / 129 / paNDita puM. (paNDA tattvaviSayiNI buddhirjAtA'sya itac) paNyA strI. (paNyate stUyate rogahantRtvAt, paNa vyavahAre tattvayukta buddhivALo puruSa, vidvAna, zAstrIya stutau+yat+TAp) utsizell sN24||2vaannii zuddhiyu ta. pu25 - madhurAlApani- paNyAjIva, paNyAjIvaka tri. (paNyaiH krayavikrayadrasargapaNDitam- kumA0 4|16|-nisseve prazastAni vyairAjIvati, A+jIva+ ka/paNyAjIva+svArthe ka) ninditAni na sevate / anAstikaH zraddhadhAna kharIda karanAra ke vecanAra vyApArI-vaizya vagere. etatpaNDitalakSaNam-cintAmaNau / "silhaka" zabda paNyAndhA srI. (paNyamandhayati svaguNena yA, andhU+ bhA. "paThakAH pAThakAzcaiva ye cAnye zAstracintakAH / ____ ac+TAp) tRvizeSa- dIrghA maghyA tathA husvA sarve vyasanino mUrkhA yaH kriyAvAn sa paNDitaH / / " . paNyAndhAtrividhAsmRtA / rasavIryavipAkeSu madhyamA mahA0 vanaparvaNi / guNadAyikA- rAjanighaNTaH / paNDitaka puM. (paNDita+svArthe ka) dhRtarASTrana. te namana | paNyAha tri. (paNyamarhati, arha+ac) vayavAvAya. putra, 52no. artha. pat (gatau curA. ubha. sa. seTa-patayati-te) 4,sj, hantuM paNDitammanya, paNDitamAnin tri. (AtmAnaM paNDitaM kalahakAro'sau zabdakAraH papAta kham- bhaTTi 05 / 100 / manyate khaz/ AtmAnaM paNDitaM manyate, man+ ini) pote. bhAvi tha, bhaizvaryaauj janA. (gatau bhvA. pa.sa.seTa ja paMDita che ema mAnanAra, potAne paMDita mAnI lenAra patati) 57j -avAGmukhasyopari puSpavRSTiH papAta BiAbhimAnI -murkhAH paNDitamAninaH-prAcInAH / vidyAdharahastamuktA-raghu0 2 / 60 |a. bhAsi tha, paNDitAyamAna tri. (paNDita iva Acarati) uta. chupAe~, ma, -so'yaMcandraH patati gaganAdalpazeSairmayUkhaiH jevo DoLa karanAra, paMDita pramANe AcaraNa karanAra. zakuM0 4. / (aizye di. A. a. seTa- patyate) paNDitiman puM. (paNDitasya bhAvaH imanic) il3dus, zva255 DIj, Hules uj. anu + pat-anupatati - vidvadi, ilutuj. 31., 400 hoj, pIchau 42va. -muhuranupatati spandane Page #509 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1316 dattadRSTiH zakuM 01 / 7 / abhi + pat- abhipatati -pA.se. Asg, ros-ud uslug -aferigeaffmabhyapatat- zizu0 9 / 1 / abhyu+pat- tUTI paDavu, halso 42vo. A + pat thavu, janavu, khAvI paDavu - kathamidamApatitam-kAvya0 288 / sUvu, manama laj, -iti hRdaye nApatitam paJca0 2 / ud+ patutpatati chana, dhuM -makSUdapAti paritaH paTalairalInAm - zizu0 5 / 37 / - utpatatodaGmukhaH khammegha0 14 / , - svargAyotpatitA bhavet - vikrama0 4 / 2 / ni + pat- nipatati -naye paDavu khagara nIce khAvavu, zabdaratnamahodadhiH / tara, DUja - nipatantI patimapyapAtay-raghu0 8 38 / , devAstadante haramUDhabhAryaMkirITabandhAJjalayo nipatyakumA0 7 / 92 / pauvu, AmA siMhaH zizurapi nipatati madamalinakapola bhittiSu gajeSu bhartu0 2 / 38 / rAjavuM, sthAna para adhidvAra 12vI abhyarhitaM pUrva, nipatati prera0, nisa+pat niH patati nIvu, ija khAvavuM, nIjI paDavu. aravivarebhyazcAtakairniSpatadbhiH - zakuM 0717 | aiSA vidarIbhavataH samudrAt sakAnanA niSpatatIva bhUmiH - raghu0 13 | 18 | parA + pat- parApatati - uslug, ros wag, mal zuag, af+47paripatati - sAbhatema aDavu rasagAva, chAI dhuM - bindUtkSepAn pipAsuH paripatati zikhI bhrAntimadvAriyantram-mAlavi0 2 / 13 / pra+pat-prapatati -naye AvayuM tara, khAma tebha ApaTa bhAravI praNi+ patpraNipatati - prazAma vo, abhivAhana 5 - praNipatya surAstasmai - raghu0 10 / 15 / - vAgIzaM vAgbhirarthyAbhiH praNipatyopatasthirekumA0 2 / 3 / prod + pat-protpatati642 Azg, 684 $2g. fafa+47-fafauafa uvuM, paDavu, atavuM. sam + pat saMpatati - khe561 thardhane aDavu, khAma tema 4, rajaDavu AmA Dara, saMgraha Davo.. pat puM. (padyate gacchatyanena padyoG gatau + karaNe kvip) paNa, thara.. pata, pataka tri. (patati, pat + ac/pat + vun) pAjebuM, puSTa resuM poSesuM paDanAra, patana pAmanAra, (puM. pat + ac) nIce pauvu, patana. pataga puM. (pata utpatitaH san gacchati yadvA patena pakSeNa gacchati, gam + Da) pakSI, paMjI - devadAnavagandharvA [pat-pataJjali rakSasi patagoragAH / te'pi bhogAya kalpante daNDeNaiva nirIDitAH - manu0 7 / 23 / patagarAja puM. (patagAnAM rAjA iti Tac ) garuDapakSI, pakSIono rAjA. patagI strI. (pataga + striyAM jAtitvAt GIS ) pakSizI. pataGga puM. (patati gacchati, pat+vA. aGga c) pakSI - kRmi kITapataGgeSu zvApade mazakAdiSu mArka0 10 / 86 / sUrya " vikasati hi pataGgasyodaye puNDarIkam / dravati ca himarazmAvudgate candrakAntaH"-mAlatImAdhavam / AkaDAnuM jhADa. pataMgiyuM, pANImAM thatA mahuDAnuM jhADa, aMgara, vizeSa, plakSadvipanI kSatriya ativizeSa na. patat utplavan gacchati, gam+Da) nipA0 pAro, yandanavizeSa, DUhIne paDavu nRpaH pataGgaM samadhatta pANinA - naiSa0 1 / 124 / pataGgama puM. (pataH utpatitaH san gacchati, gam+khac+mum) paMjI, pakSI, palaMgiyuM -"alakSito'gnau patitaH pataGgamo yathA nRsihaujasi so'surastadA " - bhAgavate 7 / 8 / 24 / pataGgara tri. (pataGgaM utplavanena gamanaM yasyAsti raH) DUhIne paDanAra. pataGgA (strI.) ghoDI. pataGgikA strI. (pataGga + saMjJAyAM kan + striyAM TAp itvam) bhadhabhAjI -pataGgikAnAM puccheSu tvayeSIkA pravezitAmahA' 1 / 108 | 10 | pataGgin, patat patatri, patannin, puM. (pataGgena utplavanena gamanamastyasya ini/pat + atrin) patattrANi santyasya patattra+in) paMkSI, pakSI dayitAdvandvacaraM patattriNaM (punareti) - raghu0 8 156 / - padaM saheta bhramarasya pelavaM zirISa puSpaM na punaH patatriNaHkumA0 5 / 4 / pataGginI, pataGgI, patantriNI strI. (pataGgin+ striyAM nAntatvAt GIS / pataGga + striyAM jAtitvAt GIS / patatrin + GIS) pakSiNI. pataJcikA strI. (patamabhigataM zatruM cikvayati pIDayati svAropitazareNa pRSo.) dhanuSanI chorI. pataJjala (puM.) gotrapravartaka RSi pataJjali puM. (pataH patan vA aJjaliH namaskAryatayA yasmin) pAzinIya RSi ta aSTAdhyAyI sUtro upara 'bhASya' rathanAra tathA 'yogazAstra' nA syayitA te nAmanA eka RSi. - Page #510 -------------------------------------------------------------------------- ________________ patat-patighna shbdrtnmhoddhiH| 1317 patat tri. (pat+zata) taratuM, 5utuM, nIye. bhAvatuM patAkA strI. (patyate jJAyate kasyacit bhedo'nayA, 56. - patatpataGgapratimastaponidhiH"-zizu0 / paramaH / pat+Aka+ TAp) lal, nizAna, 4% -yaM pumAniva paviH patatAm-kirA0 6|1|-kvcit pathA | kAmamaJjarI kAmayate sa haratu subhagapatAkAm-daza0 saMcarate surANAM kvacid dhanAnAM patatAM kvacicca- 47. nizAnI, cihna, saubhAgya, nATakanuM te nAmanuM raghu0 13 / 19 / . patatra na. (pat+karaNe atran) vAhana. . patAkAsthAnaka (na.) Hindi, saubhAgya, prAsaMDiLS patattra na. (patantaM trAyate patat+trai+ka) 5ir -yena me kathAnI sUcanA jyAre aNadhArI rIte koI paristhiti pUrvamadrINAM pakSacchedaH prajAtyaye / kRto nirvizatA vaza evA lakSaNavALI bIjI Akasmika avicArita bhAraiH patattraiH patatAM bhuvi-bhAgavate 8 / 11 / 34 / / vastu pradarzita karAya te, (nATakanA aMga vizenA patatriketana puM. (patatri ketane yasya) 27 lenI. bIjA prakAro mATe juo (sA) da0 nA 300thI dhvajAmAM che evA viSNu. u04 2808) 1123nu ta namarnu ra -"yatrArthe patatrirAja puM. (patattrINAM rAjA Tac) 2756, cintite'nyasmin talliGgo'nyaH prayujjate / paMkhIono rAjA. Agantukena bhAvena patAkAsthAnakaM tu tat"-sA0da0 patadgraha, patadgrAha puM. (patat mukhAdibhyaH skhalat 299 / jalAdi gRhNAti, patat+ graha+ac/patat mukhAdibhyaH patAkika tri. (patAkA'styasya Than) vATAvANu, skhalat jalAdi gRhNAti, patat+ graha + aN) ysvArnu Unauj, nizAnIvANu, 5dustauj. pAtra, pi.30- -tamekamANikyamayaM mahonnataM patadgraha patAkin tri. (patAkA'styasya ini vA) 652nI artha, grAhitavAnalena saH-naiSa 16 / 27 / riSTAriSTa jaNAvanAra jyotiSa prasiddha cakravizeSa. patadbhIru puM. (patan pakSI bhIryasmAt) %580-sIyA.. | patAkinI strI. (patAkin+DIp) 8.242rI senA-25 pakSI... __ vartmajo'pyasya kuta eva patAkinIm-raghu0 4 / 82 / patana na. (pat+bhAve lyuT) 57j, nIthe 57, sthAna praSTa | patApata tri. (pat+yaGluk+ac) vAraMvAra 57vAvANu, thavuM, ucca grahonuM nIca sthAnamAM AvavuM, patitapaNuM - | naI 53vAauj. vihitasyAnanuSThAnAt ninditasya ca sevanAt / pati puM. (pAti pA rakSaNe+Dati) bhAvi., svAmI, pe| anigrahAccendriyANAM naraH patanamRcchati"-yAjJa0 / - mata -pramadAH pativama'gA iti pratipannaM hi vicetanairapi grahAdhInA narendrANAmucchrAyAH patanAni ca-yAjJa 0 -kumA0 4|33|-graamsyaadhiptiN kuryAt dazagrAmapatiM 16307 / tathA / viMzatIzaM zatezaM ca sahasrapatimeva ca-manu0 patanIya tri. (pat+anIyar) 57vAne sAya, 534 71115 / yogya. (na. pat+karaNe anIyara) 55. patiMvarA strI. (patiM vRNAti varaNe+khac+ mum+TAp) patama puM. (patati karmakSaye yasmAt pat+ama) yandra, potAnI meLe ja patine pasaMda karanArI kanyA, patine 452. yAtA. unyA, svyNv2| unyA -viveza maJjAntarapatayAlu, patayiSNu, pataru tri. (pati+Aluc na rAjamArga pativarA klRptavivAhavezA-raghau0 6 / 10 / NilopaH/ pati bA0 iSNuc na NilopaH/pat+bA. aru) jArI. paDavAnA svabhAvavALuM. patighAtinI, patighnI strI. (patiM hanti, pati+han+ patara tri. (pat+bA. aran) gamana 42nA2, nA2. Nini+GIp/pati hanti han +Tak tato GIp) patasa tri. (patati, pat+asac) paMvl, 56., pataMgayu, patino nAza karanArI strI, pati vinAza sUcaka yandra, 732. hAthanI eka rekhA. patasI, paterI strI. (patasa+striyAM GIS/patera+striyAM patighna tri. (patiM hanti, han+Tak) patinA vinAzane GIS) 5kSie. / sUyavanA vakSa vagaire. Page #511 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1318 patita tri. (pat gatau + karttari kta) patana nAra paDanAra, paDeluM, jAtithI bahiSkAra pAmeluM, nIca karma DaravAthI na24 pAmanAeM, gayesuM, bhraSTa thayesuM svadharmaM yaH samucchidya paradharmaM samAzrayet / anApadi sa vidvadbhiH patitaH parikIrtitaH- mArka0 / patitA strI, patitva na. ( paterbhAvaH tal+TAp-tva) bhAvipa, svAmIpazu. patitvana (na.) yauvana, duvAnI. patidevatA, patidevatA strI. (patireva devatA yasyAH / patiH daivataM yasyAH) pativratA strI (-pramadAH pativartmagA iti pratipannaM hi vicetanairapi - kumA0 4 / 33 / -kaH patidevatAmanyaH parimArTumutsaheta zakuM0 6 / tamalabhanta patiM patidevatAH zikhariNAmiva sAgaramApagAH- raghu0 zabdaratnamahodadhiH / 9 / 17 / patidviS strI. (patye dveSTi dviS + kvip) patino dveSa karanArI strI. patimatI strI. (patirastyasyAH matup + GIp ) svAbhIvAjI pRthvI vagere. patiloka puM. (patibhogyo lokaH svargAdiH) pati sAthai karmakriyA karavAthI maLanAra svargAdi loka. pativatnI strI. (patirvidyate yasyAH pati+matup ni vatvaM numAgamaH GIp ca ) saubhAgyavANI strI, svAmIvALI strI. pativedana puM. (patiM vedayati vid lAbhe + Nic+lyu) ziva mahAdeva. pativratA strI. ( pativratamiva yasyAH) pativratA strI ArtArte muditA hRSTe proSite malinA kRzA / mRte mriyeta yA patyau sA strI jJeyA prativratA -zuddhitattvam / patiSTha, patIyas tri. ( atizayena patitA iSThan tRNo lopaH / atizayena patitA Iyas tRNo lopaH) atyanta paDanAra. patIyantI strI. (patiM icchantI) patinI IcchA 42nArI strI. - patera strI. puM. ( pat+erak) pakSI, paMjI. (tri. pat gatau + karttare erak ) 4nA2, gamana 42nAra. (puM. patatyasmin, pat + adhikaraNe erak) jADI, kheDa pAsInuM bhApa. paterI strI. (patera + striyAM GIp ) pakSizI.. [ patita-patra patkASin tri. (pAdena karSAti gacchati, kaS + Nini padAdeza:) paNe yAsanAra pANI vagere. patta puM. (patatyanena pat + karaNe taka neTa) paNa, rA. pattaGga na. (patrAGga+pRSo.) 2tAM4jI-rAtuM yanchana, pataMga nAme vRkSa. - pattana na. ( patanti gacchanti janA yasmin pat + tanan ) zaDera, nagara - "eko vAsaH pattane vA vane vA / ekA bhAryA sundarI vA darI vA / " pattane vidyamAne'pi grAme ratna- parIkSA - mAlavi0 1. / bhRhaMga, Dhosa. pattanavaNija puM. (pattanasya vaNik) nagaranI vepArI, zaDerI vAziyo pattanAdhipati puM. ( pattanasya adhipatiH ) me rAbhavizeSa pattaraGga puM. patraGga na. ( paTTaraGga + pRSo. / patramajyate'nena, aJj+karaNe ghaJ yadvA patravat aGgaM yasya) pataMganuM raktayaMdhana jhADa. patti puM. (padyate vipakSasenAM prati padbhyAM gacchati, padyauG + ti, pad+ tin vA ) zUravIra yoddho, pANI- pattiH padAtiM rathinaM rathezasturaGgasAdI turagAdhirUDhaH - raghu0 7 / 37 / (strI. pat gatau + bhAve ktin) gati-gamana. (strI. patyate vipakSo yayA, pat+karaNe) kheDa hAthI, kheDa ratha, traNa ghoDA ane pAMca pALAvALI lazkarI TukaDI - "ekebhaikarathA tryazvA pattiH paJja padAtikA' - amaraH 218 / 80 / pattigaNaka tri. (pattiM gaNayati, gaN + aka) 242nA sipAIone gaNanAra, pALAone gaNanAra. pattin tri. (padbhyAM telati, tila-gatau bA. Din) pa cAlanAra, pagathI janA2 vagere. pattipaGkti, pattisaMhati strI. (patteH paGktiH / pattInAM saMhatiH) pANAkhonI patre yAsanArAsonI hAra, saraDarI sipAIonI hAra. pattUra puM. (pat gatau + Ura nipAtanAt tasya dvitvam) zAI vizeSa. (na.) 2starAMchana-ratAM4NI.. patra na. ( patyate'nena pat gatau+karaNe STn) vAhana, 2tha, ghoDo, aMTa vagere dizaH papAta patreNa veganiSkampaketunA-raghu0 15 / 48 / gADu, gADI tyahi (na. patati vRkSAt pat + STrana) pAMDha-yAna dhatte bharaM kusumapatraphalAvalInAm bhAmi0 1194 / patra, zarIra para tamAlapatra (khAsa karIne mukha 52) caMdana vagere sugaMdhI dravyano lepa 42vo te racaya kucayoH patraM Page #512 -------------------------------------------------------------------------- ________________ patraka shbdrtnmhoddhiH| 1319 citraM kuruSva kapAlayoH- gIta0 12 / (na. patyate | patrapAzyA strI. (pAzAnAM samUhaH pAzyA patramiva pAzyA) zAstrabodhAya varNanicayo'nena pat+ STran) 3000, tara, me. tana, upAsana mAbhUSA-hAnI.. yoDIna, pArnu -patramAropya dIyatAm- zakuM0 6 / patrapizAcikA strI. (patraiH patreNa vA pizAcIva svArthe (na pat+STran) dhAtuna 5ta, 5kSA- 5iv. kan TAp hrasvaH) 5 vANavAnu-vArnu, sAdhanapatraka na. (patra+svArthe ka patra iva kAyati, ke+ka me yantra. vA) vRkSak ij, tamAlapatra, patrAvI, yanna- patrapuSpa puM. (patraM puSpamivAsya) tI tulasI.. vagerethA. zarIra 752 uredI ayA-yitra, 5iv... patrapuSpaka puM. (patrapuSpa+iva kAyate prakAzate, kai+kaH) (puM. patra iva kAyati kai+kaH) 1. tanu, us. mopatra. patrakAhalA strI. (patrakANAM AhalA zabdaH) uirlnA patrapuSpA, patrapuSpI strI. (patrapuSpa+striyAM TAp/patraM 333312no 4, 5ilno avA. ___ puSpamiva yasyAH GIp) nAnA 5i6vAjI tuvasa.. patrakRcchra na. (patraiH patrakvAthaiH sAdhyaH kRcchran) patrabandha puM. (patrANAM bandho bandhanaM yasmin) meM tanI 15t2nuM prAyazcitta pUrNodumbararAjIvabilvapatrakuzodakaiH / puSpazyanA racanA ca pariSpandaH patrabandha iti trayam / pratyekaM pratyahaM pItaiH pUrNakRcchra udAhRtaH-yAjJavalkyaH / ___ patra-bhaGgaprasUnAdiracanAyAM nigadyate- zabdaratnAvalyAm / patragupta puM. (patrANi guptAni asya) "trikaNTa'nAmanI patrabAla puM. (patravat balyate dhrIyate'smin, vanaspati. bal+adhikaraNe ghaJ) me tana moTuM vasuM. patradhanA strI. (patraiH ghanA, patrameva ghanaM yasyAH) sAthai2 namana patrabhaGga puM., patrabhaGgi, patrabhaGgI, patrarekhA, patralatA, vRkSa, hi. "sAtalA" nAmarnu u. patralekhA, patravallarI, patravallI strI. (patrANAM patrajhaGkAra puM. (patreSu jhaGkArastadvat zabdo yasya) "puroTi" likhitapatraH kRtInAM bhaGgo vicitratA yatra/ patrakArA nAme jhADa. bhnggiH| patrabhaGga+gaurAditvAt GIS / patrAkArA rekhA/ patraNA strI. (patraM namyate'tra, nam+bA. Da Natvam+TApa, patrAkArA latA yatra/patrAkArA lekha / patrayuktA aNa prANe+apa-aNaH, patraiH aNo jIvanamiva yatra) vallarIva/patrANAM racitapatrAkRtInAM vallIva) stana, due. pAsanA pakSanA pIchAnI. 2yn| -zarANAM patraracanA patraNA vagere upara kesara, karatUrI vagere sugaMdhI dravyothI parikIrtitA-hArAvalI / sauMdarya vRddhi bhATe zarI2 52 yitra.zyanA rAyate cakArabANairasurAGganAnAM gaNDasthalI: racelI citrakArI rekhAo. proSitapatralekhA-raghu0 6 / 72 / - gaNDeSu sphuTaracanAbjapatrataNDulI srI. (patreSu taNDulavat vidyate'syAH patravallI paryAptaM payasi vibhUSaNaM vadhUnAm- zizu. ac+GIS) 'yavatiktA') -244.TAma..-malya 859 / -kastUrIvarapatrabhaGganikaro mRSTo na gnnddsthlenAme vanaspati. zRGgAra 07 / patrataru puM. (patrapradhAnastaruH) duSkhadira.15 1tana menu patramaJjarI srI. (patrasya maJjarIva) 5ilo . AAHUL, 3. patrAkAra yukta tilaka-aca. patradAraka puM. (patravat dArayati vRkSANi, dR+Nic+Nvula) | patramAla puM. (patrANAM mAlA yatra) neta2. 32vata. patramAlA strI. (patrANAM mAlA) 5iimo.na. 2-sti. patranADikA strI. (patrasya nADikA) i631-. 221, 5i631. patramUla puM., patramUlaka na. (patrANAM mUlaH/patramUla+prakAre nasa. kan) 5iimono bhUNa mA, (na.) bhU bhAgano patraparazu, patrapazu puM. (patre dhAtumayapatre parazuriva/patre pra.6.2. pazuriva) chINI. patrayauvana na. (patrANAM yauvanaM yatra) navI 5-5sava. patrapAla puM. (patravat palyate prApyate'sau, patra+para+ghaJ) __-navodgate kizalayaM kizalaM patrayauvanam- jaTAdharaH / charI, 3212. patraratha puM. (patraM pakSo ratho yAnamiva yasya) 560. - patrapAlI strI. (patravat pAliragrabhAgo yasyAH GIp) vyarthIkRtaM patrarathena tena-naiSa0 3 / 6 / -citrasvanaiH patra ta2. rathairvibhramabhramarazriyam-bhAgavate 1 / 6 / 13 / Page #513 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1320 patrarathI strI. (patraratha + striyAM jAti GIS) pakSizI. patrala na. ( patramivAkAro'styasya lac) pAtajuM chahI. patralavaNa na. ( patravizeSeNa pakvaM lavaNam) vaidyaunI rIte pAMdaDAMthI pakavela mIThuM. patravAha puM. (patreNa pakSacchadena uhyate, vah+ghaJ) Ae, paMjI.. (tri. patraM lipiM vahati, vah + aN) agaNa sa janA2 TapAlI vagere. patravizeSaka na. ( patramiva vizeSo yatra kap) kheDa prakAranI arcA-tilaka racanAvizeSa. patravRzcika puM. (patramiva vRzcikaH) patranA khArano bheDa bhatano vIMchI. zabdaratnamahodadhiH / paveSTa puM. (patramiva veSTyate, veSTa+karmaNi ghaJ) a.ne. paheravAnuM laviMgiyuM athavA eriMga. patrazAka na. ( patrAtmakaM zAkam) cha prAnAM zAI paiDI pAMDAMnuM zArDa, lAkazA - patraM puSpaM phalaM nAlaM kandaM saMsvedajaM tathA / zAkaM SaDvidhamuddiSTaM guru vidyAd yathottaram - rAjavallabhaH / patrazirA, patrasirA strI. (patrasya zirA, patrasya zireva / patrasya sireva vA) pAMchaDAnI nasa, pAnanI 2. patrabhaGga zabda dukha.. patrazrRGgI strI. (patraM zRGgamivAsyAH GIS) 'dravantI' nAbhe kheDa velo. patrazreNI strI. (patrANAM zreNIva) uparano artha, pAMDAMnI paMDita-hAra. patrazreSTha puM. (patraM zreSThaM yasya) jIsInuM vRkSa. patrasundara puM. (patraM sundaraM yasya) kheDa vRkSanuM nAma. patrasUci strI. (patrANAM sUciriva ) sil. patrahima na. ( patreSi himaM yataH ) ANavAnI hivasa, durdinavALo divasa. patrAkhya na. (patrameva AkhyA yasya) tebhpatra, tamAlapatra, tAlIsapatra. patrAGga na. ( patramivAGgamasya yadvA patreSu aGgati, agi gatau + ac) 2tAMbhalI, vanaspati padma, lobhapatranuM A patrAGguli strI. (patramivAGgulayo yatra yadvA aGagulibhirlikhitaM racitaM patraM yatra ) tivsvishesskaMTha, kapAla vagere ThekANe kesara kastUrIthI karelI a - stanakapolAdau kastUrikAdi racitapatrAvalIamaraH 2 / 6 / 122 / yo patrabhaGgaH zab6. [patrarathI -patrorNa patrAJjana na. ( patra lekhanapatramajyate'nena, patra + aj + karaNe lyuT ) zArdha - 3zanAI, bheMsa.. patrADhya tri. (patrairADhyam) pAMDavANuM, pAMDAMthI bharapUra, atizaya pAMdRDAMvANuM Au vagere. (na. patrairADhyam) bhuMgalI ghAsa, pIparIbhUNa. patrAnya na. ( patrAGga + pRSo.) ratAMNInA Thevu ghAsa. patrAmlA strI. (patreNa amlA) sUzInI bhA patrAlu puM. (patra + astyarthe Aluc) vAsAlu te nAbhe kheDa 6vizeSa, ikSudarbha-tRNapatrikA te nAbhe sugaMdhI ghAsa. patrAvali, patrAvalI strI. (patrANAM patrAkRtInAM AvaliH paGktiriva racanA yasyAH) geru dhAtu. (strI. patrANAM AvaliH zreNI / patrANAM AvalIva) pAMDAMkhonI hAra. patrabhaGga zab6 dukhI. pAMDAMsonI paMDita amAyAM nizi saMghe tuM patre cAzvatthasaMjJake / kramAt patrAvalI deyaM madhunA yavacUrNakam - kaivalyatantre / patrikA strI, patrikAkhya na., patrI strI. (patrI + svArthe kan kApi hrasvaH / na. patrikA AkhyA asya / patra + striyAM GIp ) lipi, 6stAve, DAgaNa, manmapatriaa, - AdityAdi grahAH sarve nakSatrANi ca rAzayaH / dIrghamAyuH prakRrvantu yasyeyaM janmapatrikA - jyotiSe / tvAM rakSantu sadaiva yasya vimalA patrI mayA likhyate- jAtake / (strI. patraM vidyate'syAH Than+TAp) kheDa bhatanuM DayUra. patriNI strI. (patrANi santyasyAH, patra + ini + striyAM GIp ) pakSiNI, nUtana paNa, vanaspati, pAhA, pallava. patrin tri. (patramastyasya, patra + ini) pAMDAvAmuM. (puM. patraM pakSo vidyate'sya, patra + ini) jAe - tAM vilokya vanitAvadhe ghRNAM patriNA saha mumoca rAghavaH raghu0 11 / 17 / paMjI (-zaMsa kiM gatimanena patriNA hanmi lokamuta te makhArjitam - raghu 0 11 / 84 / , ug pakSI, parvata, tAsa, kheDa bhatanuM Au, rathavAjo puruSa. patripUga puM. (patriNAM pUgaH) jAzano samUha, jAno varasA. patropaskara puM. (patrameva upaskara upakaraNaM yasya) aMsudharo auSadhI- "kAsamarda / " patrorNa na., patrya puM. (patrajA UrNA sAdhanatvenAstyasya ac/patrasya hitaM yat) dhoyesuM rezamI 4 - snAnIyavastrakriyayA patrorNaM vopayujyate patrorNaM corayitvA tu krakaratvaM niyacchati- mAlavi0 5 / 12 / (puM. patreSu UrNA yasya) kharaDuzI nAmanuM Au. Page #514 -------------------------------------------------------------------------- ________________ patnI - pad ] patnI strI. (patyuryajJe sambandho yayA, pati + nakArAdezaH GIp ) zAstravidhithI parosI strI, dharmArthamAM sahayAriezI- patnImUlaM gRhaM puMsAM yadi chando'nuvartinI / gRhAzramasamaM nAsti yadi bhAryA vazAnugA-dakSasaMhitAyAm / patnIzAla na. patnIzAlA strI. ( patnyAH zAlA iti zabdaratnamahodadhiH / klibatvam vA/ klibAbhAve TApU) patnIvANuM ghara. patnIsaMnahana na. ( patneH saMnahanam ) koI roDa yajJanI dIkSA mATe yajamAna patnIne bAMdhavI te. patnIsaMyAja (puM.) vaihi kheDa prahAra bha patnyATa ( patnI aTatyatra, aT + AdhAre ghaJ) patnIne rahevAnuM ghara, 4nAnajAnuM, aMtaHpura - vAsAgAraM bhogagRhaM kanyApatnyATaniSkuTAH- trikANDazeSe / patman puM. (pat + bhAve manin) paDavu te, patana. patvan, patsala, patha puM. (patatyatra, pat + AdhAre vanip / patatyatra pat + AdhAre san rasya laH / pathati gacchati atra path + adhikaraNe ka) mArga, rasto. path (cu. ubha. sa. se. idit-panthayati-te / gatau bhvA. pa. sa. se. idit-panthati-te / gatau bhvA. pa. sa. se. pathati na idit) gamana 2, 4 . pathaka tri. (pathe kuzala: kan) bhArgamAM duzaNa. pathakA strI. (patha+kan+TAp) pIjI drAkSa. pathika tri. pathila puM. ( panthAnaM gacchati pathin +kan/ path gatau+ic) bhusAi2, vaTebhANu-pravAsI - pathika- vanitAHmegha0 8 / - nAnApathikadUtaizca vaNigbhirupazobhitAmgo. rAmA0 1 / 5 / 10 / pathikasantati strI, pathikasaMhati puM. (pathikAnAM santatiH / pathikasya saMhatiH) pravAsIsonI hAra-samUha, pravAsInI paraMparA, ye. 2. pathistha, patheSThA tri. (pathi tiSThati sthA+ka/pathe mArge tiSThati, sthA+ kvip a. sa. vede Satvam) mArgamAM rahenAra, rastAmAM raheluM. pathIya ( nAmadhAtu pa. a. se-pathIyati) rastAnI tujhya AcaraNa karavuM. pathya tri. (pathi sAdhuH yat i no lopaH ) rastAbhAM DIDa, bhArgabhAM sAraM. (tri. patho'napetaH yat i no lopaH ) hitanuM, tandurastIne naSTa na kare tevuM, hitakAraka - apriyasyApi pathyasya vaktA zrotA ca durlabhaH - rAmA0 / - uttiSThamAnastu paro nopekSyaH pathyamicchatA- zizu0 2 / 10 / (puM. pathi sAdhuH yat i no lopaH) 23nuM Au ( na patho'napetaH yat) bhI hu-samudrasavae.. pathyazAka puM. (pathyaM hitakaraM zAkaM yasya) tAMNabhe. pathyA strI. (pathya +TAp) 923 - tataH saindhavapathyAbhyAM cUrNitAbhyAM prakarSayet- haThayogadIpikAyAm / pathyA bibhItAmalakIphalAnAm- bhAvapra0 / yIla, DADInI kheDa bhata, vAMJaegI iMDoDI mAtrAvRtta chandavizeSa. pathyAdiguggula puM. (pathyA Adiryasya, tathAvidhaH guggulaH) Ayurveda sammata auSadhivizeSa. pathyApathya na. ( pathyApathyayoH samAhAraH ) tandurastIne hitakara ane ahitakara vastu. pathyAvaktra (na.) te nAmano mAtrAvRtta chan6. pathideya na. (pathi mArge deyam aluk sa.) rastAbhAM pathyAzin tri. ( pathyamaznAti az + in) taMdurastIne apAto rAjAno eka jAtano ka. hitakara bhojana karanAra. pathidruma puM. (pathi prAptaguNaH drumaH) jeranuM vRkSa, saha pad puM. (sthaiye, bhvA. pa. a. seT padati) mA rahevu sthira thavuM. (gatau, cu. A. sa. seTU-padyate bhavaM, gamana 4. ( divA. A. sa. seT padyate ) 4, prApta jyotiSAmAdhipatyaM na prabhAvaM cApya padyata - mahA0 / anusarA 42 -svadharmaM padyamAnAste mahA0 / A + pad pathikA strI. (pathikA +TAp) drAkSavizeSa. pathikAra tri. ( panthAnaM karoti kR + aN upa.sa.) rasto 42nAra, bhArga 42nAra. rA pathin puM. (path + AdhAre ini) bhArga, rastI, dharmAyAra. mahAjano yena gataH sa panthAH '- bhAratIyam / zreyasAmeva - bhartR0 2 / 26 / - zivAste santu panthAnaH / - pathaH panthA: 1321 zucedarzayitAra IzvarA malImasAmAdadate na paddhatim-raghu0 3 / 46 / pathiprajJa tri. (pathi mArge prajJaH) mArga tAvavAmAM duzaNa. pathirakSas puM. ( panthAnaM rakSati, rakS + asun upa. sa.) rudravizeSa. (tri. panthAnaM rakSati, rakS+asun) bhArganI rakSA karanAra, rastAnuM rakSaNa karanAra. pathivAhaka tri. ( panthAnaM vAhayati, vaha + Nic + Nvul) bhArge saI 4nAra, halakArI, niSThura, zAhuniGa-pAradhi, Page #515 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1322 shbdrtnmhoddhiH| [pad-pada -hujaya, Apatti pAmavI. -nirvedamApadyate-mRccha0 lokAstvamanAthA vipatsyase-uttara0 1 / 44 / vyA+pad / 1 / 14 / 1 -Apedire'mbarapathaM paritaH pataGga:-bhAmi0 -(pRthvI. 52) tara, nIye. sAva, bha2, naSTa tha. 1 / 17 / humajana -artha-dharmoM parityajya yaH (vyApanna-prera0) bhAra, tada 2vA. sam+pad)-sAra kAmamanuvartate, evamApadyate kSipraM rAjA dazaratho yathA- sate. vaya, vRddhi pAma (a.), pUruM tharbu - saMpatsyate rAmA0 / ut+pad - utpannAtha (a.) -utpatsyate'sti vaH kAmo'yaM kAlaH kazcit pratIkSyatAm -kumA0 mama ko'pi samAnadharmA- mA0 1 / 6 / abhi+pad zata. 254 / , saMpatsyante nabhasi bhavato rAjahaMsAH sahAyA:57j, Lug, g, sama4. kSaNamabhyupapadyata janairna megha0 111, saMpanatha, svAbhAtha- azoka ! yadi sadya mRSA gaganaM gaNAdhipati mUrtiritizi0 9 / 27 / pahAyatuM eva kusumairna saMpatsyase-mAlavi0 3 / 16 / -sAdhoH zikSA rAvaNAvarajA tatra rAghavaM madanAturA, abhipede nidAghArtA guNAya saMpadyate, nAsAdho:-paJca0 1 / pUre 72, vyAlIva malayadrumam-raghu0 12 / 32 / aghi2 4. sevA, yAnvita 2j -iti svasurbhojakulapradIpa ! saMpAdya yasta. 2j -sarvatazcAbhinnaiSA dhArtarASTrI mahAcamUH, pANigrahaNaM sa raajaa-ddhu07|29| saMprati+pad -nI. ta26 caNDavAtAbhipannAnAmudadhInAmiva svanaH mahA0 / 4, 5Doya, viyA2 42vI, jyAlA 42vo, samA+pad abhyupa+pad -dhyA 42vI, sAMtvanA mA5vI, anugraha -ghaTita tha, jana, prApta 2j, G5805 42. 12vo, sahamata tha, svI.2j. upa+pad - paDAyaj, prati+ut+pad -446. utpana thaj, me. bha. tha na(r) 4, 5se. 4j. -yamunA-taTamupapede-paJca0 1 / pahA (a.) / vi+ut+pad -zana avayavo bhane tano thatuM -devi ! evamupadyate-mAlavi 0 1|-uppnnaa hi dAreSu sartha vo te. vi+prati+pad -saMzaya pAmako, prabhutA sarvatomukhI-zakuM0 5 / 26 / saMbhAvita thaj -nezvaro zaM.vA. tharbu (sa.) , anu+pad -5871. yAla.j, jagataH kAraNamupapadyate-zArI0 / mA klaivyaM gaccha anugamana karavuM, sevA karavI. kaunteya ! naitat tvayyupapadyate-bhaga0 2 / 3 / nis+pad | pada na. (pad+ac) vyavasAya-udyama, 2655, sthAna, - -nIsng, Big, peya, zita. thaj, AyAnvita adho'dhaH padam-bhartR0 2 / 28 / -AtmA parizramasya tha-niSpadyante ca sasyAni-manu0 9 / 247 / taiyAra 42 padamupanItaH-zakuM0 1 / thi- rativalayapadAGke -tvaM nityamekameva paTaM niSpAdayasi-paJca0 / pra+pada cApasasajya kaNThekumA0 2 / 64 / 2251-41- zikhariSu prApta thaSu, meNavaj, mAzraya yevo, paDosI. 4. tAM padaM nyasya-megha0 13 / -apathe padamaparyanti hi-raghu0 janmane zailavadhU prapede- kumA0 1 / 21 / (kSitIzaM) kautsaH 9 / 74 / -padaM hi sarvatra guNainidhIyate-raghu0 3 / 62 / prapede varatantuziSyaH-raghu0 5 / 1 / sAzraya devo - 62- sammAna. 72 te- AkRtivizeSvAdaraH padaM zaraNArthamanyAM kathaM prapatsye tvayi dIvyagAne-raghu0 karoti-mAlavi0 1 / - jane sakhIpadaM kAritA-zakuM0 4 / 14 / 64 / prati+pad -paga ma2, 4, 0.82. 16ma, ugo- tanvI sthitA katicideva padAni gatvA72, svIt2j, bha66 vI umAmukhaM tu pratipadya lolA zakuM0 2 / 12 / pratye. uga-pagale. -pade pade / - dvisaMzrayAM pratimavApa lakSmIH -kumA0 1143 / bhAnusa.255 akSamAlAmadattvA padAt padamapi na gantavyam / - pituH 42j -pratipatsye padavImahaM tava-kumA0 4 / 10 / mA padaM madhyamamutpatantI-vikrama0 1 / 19 / (viSNunaian savA sa hi tasya na kevalAM zriyaM pratipede sakalAn 5i) -athAtmanaH zabdaguNaM guNajJaH padaM vimAnena guNAnApi-raghu0 815 / bhavAna. 42 taddhanurgrahaNameva vigAhamAnaH-raghu0 13 / 1 / vastu, vi.mA.li.na. saM.ta. rAghavaH pratyapadyata samarthamuttaram rghu01179| sabhApata zabdavizeSa, zlokanuM caraNa, pAda, arthabodhaka zakti 2 -arthibhyaH pratipadyamAnamanizaM prApnoti vRddhi parAma- hemA Doya te. -'evaM yaH sarvabhUteSu, pazyatyAtmAnabhartR0 2|18-gunnvte kanyAM prati pAdanIyA-zakuM0 4 / mAtmanA / sa sarva samatAmetya brahmAbhyeti paraM padam' - vi+pad -nAza thaj, bha.24pAma, parAbarIta. vi.38 bhaga0 / yahAnI. sate. svAmitva. adhi.2, 2011 tha, humaya asta. tha -sa bandhuryo vipannAnAmA- 514001- satAM hi saMdehapadeSu vastuSu pramANamantaH paduddharaNakSamaH-hi0 1 / 31 / nAza thaj- nAthavantastvayA | karaNapravRttayaH-zakuM0 1 / 22 / mAvAsa., 568, 2||shy Page #516 -------------------------------------------------------------------------- ________________ padaka-padAGgI] shbdrtnmhoddhiH| 1323 - padaM dRzaH syAH kathamIza ! mAdRzAm-zizu0 1137 / / padapAta, padavikSepa puM. (padasya pAtaH-vikSepaH) 5 -avivekaH paramApadAM padam -kirA0 2 / 30 / vAsyona.. ___o , pagaDaM, bhara. me. bhAga-sa.vayava.- varNA: padaM prayogAninvi- padabhaJjana na. (padAnAM bhaJjanaM vizleSo yatra yadvA taikArthabodhakAH-sA0 d09| -vRttimatvaM padatvam- padAni bhajyante'nena, bhaJja+karaNe lyuTa) nita35. naiyAyikAH / (puM. pad+aca) 325. anya, gUDhArthana, vyajyAna. padaka tri. (padaM vetti pada+vun) maMtrana pnthn| | padabhajikA strI. (padAnAM bhaJjikA vizleSikA) ziuel adhyayana 4282, 56516 nA2. (na. padameva TippA svArthe ka) ho, 56vI, 55j.. (puM. padaM vetti | padamaJjarI strI. (padAnAM maJjarIva) 26tte. banAveta.te. kramA. vun) vehanA mantranA- itaH prabhRti yAtavyaM / nAmano vyAkaraNa grantha. padakaM padakaM zanaiH-mahA0 anuzAsana0 / 565 | padamAlA strI. (padAnAM mAlA) 5i-n. U2, vimaityanta karanAra brAhmaNa, kaMThanA AbhUSaNanuM vaccenuM padaka, | 5honI. sti-82. (strI. padAnAM mAlA vistRtiH gotra pravartaka RSivizeSa. yasyAm) moDa 5mAunArIta. vidyA- 'padamAlAM mahAvidyAM padakAra puM. (padaM padavibhAgaM karoti, kR+aN) 56226 sarvadevanamaskRtAm / yAcayAmi surezAnamumA72nAra, vehana maMtranA 56anyano sal puruSa. (tri. dehArddhadhAriNam' -devI-pu0 9. a0 / padaM karoti kR+aN) 5j bha22, 5ni 4282. padavi, padavI strI. (padyate gamyate'nayA, pad+gato aviH| padakrama puM. (padAnAM kramaH) 36 maMtra pahana vibhaL padgatau+avi vA GIp) 2sto, bhA, vi.52, Doho, bha, 5sArnu bhU... dhamAya258- anuyAhi sAdhupadavIm-bhartR0 2 / 77 / - padakramaka tri. (padaM kramazca to vetti adhIte vA vun) yauvanapadavImArUDhaH-paJca0 1 / - utsRssttliilaagtiraagvedama7 pada tathA kramane jANanAra athavA bhaNanAra. vAkSAdalaktakAGkAM padavIM tatAna-raghu0 7 / 7 / - padaga, padagata tri. (pAdena gacchati, gam+DapAdasya pada 'saMsArodadhinistArapadavI na davIyasI / antarA dustarA pada AdezaH/padena caraNena gataH) paNe yAsanA2, na syuryadi re madirekSaNA' -bhartRhariH / page musApharI karanAra khepiyo vagere. padavigraha puM. (padena vigraho yatra) vyA4258 siddha samAsa. padavyAkhyAna na. (padAnAM vyAkhyAnaM yatra) maMtra honI padagotra na. (padAnAM gotram) bhAradvA4 vagere pahornu vibhAga karanAra grantha. gotra. padazas a. (pada+zasa) ugave. ugave. paga pagave. padajAta na. (padAnAM samUhaH) AdhyAta-nAma-nipAta padaSThIva na. (pAdau ca aSThIvantau ca tayoH samAhAraH) upasarga rU5 zabdasamUha, vibhakatyanta zabdasamUha. paga tathA DhIMcaNa. padaJjala (.) te nAmano Si. padasaMghATa, padasaMghAta puM. (padAnAM saMghATaH-saMghAtaH yasmAt) padadevatA strI. (padAnAM devatA) 56- 56 athavA 2151512. AkhyAtAdi padanA devo. padastobha puM. (padasthitaH stobhaH) 54nI 62 sAvara padanidhana na. (padamadhikRtya nidhanam) te namAno sAma koI nakAmo zabda. meha. padastha tri. (pade tiSThati sthA+ka) 56mAM-sthAnamA padanyAsa puM. (padasya nyAsaH) 5j, ma2- padanyAso 24nA2. gehAd bahirahiphaNArohaNasamaH-rasapaJjarI / 5 // bhUto, padAGka puM. (padasya aGkazcihnam) 5AnI. ni..-.- cakre kRSNa 4:52yanA (puM. padasya gopadasyeva nyAso yatra) padAGkadUtamatulaM prItipradaM zRNvatAm-padAGkadUte / 2.25|n gokharuMnuM jhADa. ____gha, 5garnu yi. padapATha puM. (padasya pAThaH) 36mantra nA pahana 416 | padAr3I strI. (padaM haMsapadamivAGa yasyAH GISa) 'haMsapadI' karavo, vedamatranA padano graMtha. no aal, s2|4 nAme vanaspati.. Page #517 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1324 padAji puM., padAta tri., padAti, padAtika puM., padAtin tri., padAnIya puM. padga (pAdAbhyAmajati, aj gatau+iN padAdezaH/pAdenAtati, at + ac pAdAdezaH / pAdabhyAmatati gacchati, pAd + an+iN padAdezazca / padAti svArthekan / pada + at + Nini / padbhyAM gacchati, gam + Da) page cAlanAra pALo, pAyadaLa lazkaragajAnazvAn rathAMzcaiva pAtayAmAsa pANDavaH / padAtIMzca rathAMzcaiva nyavadhIdarjunAgrajaH - mahA0 1 / 139 / 31 / padAdyavid puM. (padAdiM na vetti, vid+ kvip, padAdeH avid vA) paha tyAhino uyyAra na bhAnAra 44 vidyArthIbhUrNa vidyArthI. padAnurAga puM. ( pade anusaraNe anurAgo yasya) yA52 -sevaI, sainya.. zabdaratnamahodadhiH / padAnuzAsana na. ( padAnyanuziSyante'nena, anu +zAs+ karaNe lyuT ) zabdhAnuzAsana-vyAraezazAstra. padAnusvAra (puM.) nAme kheDa sAma padAnta puM. ( padasya antaH) pahano aMta-cheDo, pahanI virAma-AgaLa akSara rahitapaNuM. padAntara na. ( anyat padam mayu. sa.) bheDa parathI duhu jIbhuM yaha, jIbhuM sthAna, jIbhuM pagalu. padAmbhoja, padAravinda na. ( padamevAmbhojam / padamevAravindam) yaramaNa, paga-3yI bhaNa padAyattA strI. ( padasya AyattA) pAne khAdhIna, yAjaDI pAhu.. padAra puM. (padAt Rcchati R + ac, padaM Rcchati prApnoti R + aN vA) paganI 24- dhUNa, pagano uparano lAga vaDAza, nauDA. padArtha puM. (padAnAM ghaTapaTAdInAM artha: abhidheyaH) vastu mAtra DoI pe| vastu dravya, gueA, durbha, vizeSa, sAmAnya, samavAya ane abhAva-A nyAyasiddha sAta padArtha, gautamapraNIta pramANAdi soLa padArtha, sAMkhyamata pramANe 25 padArtha, pAtaMjalamatanA Izvarayukta prakRti vagere 27 pArtha. (puM. padasya arthaH) pahanI artha. padAlika puM. ( padasya caraNasya alikamiva) paganI uparano bhAga. padAvalI puM. (padAnAM AvalI) zabdono sabhUla, zabdono paMDitakhono avicchina bha- kAvyasya zarIraM tAvadiSTArthavyavacchinnA padAvalI - kAvyA0 1 / 10 / , madhurakomalakAntapadAvalI zrRNu tadA jayadevasarasvatImgIta0 1 | [ padAji - pa - padmakara padAsana na. (padaH pAdasya vA Asanam) paNa bhUDavAnI 4, 'pAdapITha' paganuM khAsana. padi tri. (padyate pad+karmaNi in) 4vA yogya gamana karavA yogya. padika puM. tri. ( pAdena carati, pAda + SThan padAdezazca ) patre yAsanAra-jepiyo, pAno. padinyAya (puM.) vaiminisUtramAM uDesa nyAyavizeSa. padihoma puM. (padi pAdasthAne homa: aluk sa.) kheDa. prakArano homa. padopahata tri. (pAdena upahataH padAdezazca) pAthI bhArelu, lAta mAreluM, pagathI haNeluM. padghoSa puM. ( pAdasya ghoSaH padAdezaH) pagano avAra. paddhati, paddhatI strI. ( pAdena hanyate gamyate, han gatau + AdhAre ktin padAdezazca / pAdena hanyate han gatau ktin padAdezaH vA GIp ) rasto, mArga, DAra, paMkti, upanAma, karmapaddhati, graMthanA nikRSTa arthane jatAvanAra-samabhavanAra antha - pathaH zruterdarzayitAra IzvarAH malImasAmAdadate na paddhatim - raghu0 3 / 46 / zata, yAsa- iyaM hi raghusiMhAnAM vIracAritrapaddhatiH uttara0 5 / 22 / paddhima na. ( pAdasya himam padbhAvaH) pagano ThaMDI sparza. padma na. (padyate, pad+man yadvA padmA'styasmin ac) 4bhaNa- padmapatrasthitaM toyaM dhatte muktAphalazriyam jeranA nava bhaMDAramAMno eka bhaMDAra, kamaLanA AkAranI samAna sainyanI racanA- vyUhavizeSa, hAthInA mukhamAM ke sUMDha vagere uparano binduno samudAya, te nAmanI saMkhyA, puSkaramULa, sIsuM, zarIramAM raheluM eka nADIcakra, padmASTha auSadhi, padmAsana, 4gA, sthAna, bhAeoDa. (puM. pad+man) 6zarathanA putra rAma, te nAmanI kheDa nAga, ratibaMdhavizeSa- hastAbhyAM ca samAliGgaya nArI padmAsanopari / ramed gADhaM samAkRSya bandho'yaM padmasaMjJakaH - ratimaJjarI / vainazAstra prasiddha jAra yahavartIkho paiDI kheDa yavartI. (puM. na.) bhaja padmaka na. ( padmamiva kAyati, padma+kai+ka) padma na. dukho, padma5-GguSTha nAmanI auSadhi- karpUrakaH padmakaM ca etaistailaM prasAdhitam / prasvedamaladaurgandhyakaNDukuSThaharaM param- gAruDapu0 18. a0 / padmakara puM. (padmaM kare'sya) viSNu (tri. padmaM kare yasya) bhenA hAthamAM bhajanuM thila hoya te. Page #518 -------------------------------------------------------------------------- ________________ padmakanda-padmamukha] padmakanda puM. (padmasya kandaH) bhajano aMdhI - padmAdikandaH zAlUkaM karahArazca kathyate - bhAvapra0 padmakAdyaghRta (na.) vaidya prasiddha auSadha35 kheDa ghI. padmakASTha na. (padmamiva gandhavat kASThamasya) padmanAbhe auSadha-vizeSa- visarpadAhavisphoTakuSTha- zleSmApittahRt bhAvapra0 / padmakin puM. (padmakaM bindujAlamastyasya in) (lopatranuM Au, hAthI.. shbdrtnmhoddhiH| padmakITa puM. (padmamiva kITaH) kheDa bhatano DIDI. padmaketana puM. (padmaM ketane yasya) garuDano putra. (na. padmAnAM ketanam ) ubhaNa3cI rahevAnuM sthAna, kamaLarUpa nivAsa. padmakezara, padmakesara puM. na. ( padmasya kezara:- kesaraH) bhajano jIsatantu, presa2- gokSIraiH peSayet tulyaM padmakeza(sa) racandanam- indrajAlasaMgrahe / padmagandha tri., padmagandhaka na., padmagandhi tri. (padmasyeva gandho yasya / padmagandhameva ka / padmasyeva gandho yasya it vA) bhala samAna sugandhavANuM. (na.) padmASTha auSadhi kamalanA jevI sugandhavALuM. padmagarbha, padmaja, padmajAta, padmapANi, padmabhava, padmabhU, padmayoni, padmAsana, padmodbhava puM. (padmaM viSNunAbhikamalaM garbhaH utpattisthAnaM yasya / padmAd nAbhikamalAt jAyate jan+Da / padmAjjAtaH / padmaM pANI yasya / padmAd viSNunAbhikamalAd bhavati, bhU+ac / padmaM viSNunAbhikamalaM bhUrutpattisthAnaM yasya / padmaM viSNunAbhikamalaM yonirasya / padmaM viSNunAbhikamalamAsanaM yasya / padmaM udbhava utpattisthAnaM yasya yaturbhuja brahmA, paramezvara sUrya- padmagarbho mahAgarbho brahmagarbho jalodbhavaH / (puM. padmasya garbhaH) bhajano madhya pradeza. padmaguNA strI. (padmaM guNayati Asanatvena guN +ka) lakSmI, saviMga.. padmacAriNI strI. (padmamiva carati, car + Nini + GIp ) te nAmanI latA, sthalakamalinI, padmatantu puM. (padmasya tantuH) ubhaNamAMnI tAMtazo, bhRzAsa. padmadarzana tri. (padmasyeva darzanamasya) bhaja samAna jAvavANuM. (puM. padmasyeva darzanamasya) rAja, vRkSa. padmanAbha puM. (padmaM nAbhau yasya saMjJAyAM ac sa0 ) viSNu - aprameyo hRSIkezaH padmanAbho'maraprabhuH - mahA0 13 / 149 / 19 / dhRtarASTrano kheDa putra, nAgavizeSa, bhAvI utsarpiNI kALamAM thanAra pahelA jaina tIrthaMkara. 1325 padmanAbhi, padmapalAzalocana puM. (padmaM nAbhau yasya, yogavibhAgasya asArvatrikattvAt na ac / padmasya palAze patre iva locane yasya) viSNu- nAnyaM tataH padmapalAzalocanAd duHkhacchidante mRgayAmi kaJcanabhAga0 4. skandhe / padmanAla na. (padmasya nAlam) bhajanI hAMDalI - karNikA padnAlaM tu mRNAlaM tantulaM bisam- hemacandraH / padmanetra tri. (padmamiva netramasya ) pramaNa samAna khajavANuM. (puM.) juddhaddevavizeSa, juddha padmapatra, padmaparNa na. (padmasya patramiva, padmasya patram vA/padmasya parNam) puSDara bhUja, bhajanuM pAMDu. padmapANi tri. (padmaM pANau yasya) maja bhenA hAthamA hoya te.. padmapurANa (na.) vyAsa prAzIta te nAmanuM kheDa mahApurANa. padmapuSpa puM. (padmamiva puSpasya ) hareeAnuM jhADa, kheDa pakSI vizeSa. padmapuSpI strI. (padmapuSpa + striyAM jAti GIS) kheDa pakSiNI.. padmaprabha tri. (padmasyeva prabhA yasya ) kamaLa samAna kAntivALuM te nAmanA chaThThA jaina tIrthaMkara. padmapriya tri. (padmaM priyaM yasya) maja bhene vahAdu hoya te. padmapriyA strI. (padmAni priyANi yasyAH ) 42 DA bhuninI patnI manasAhevI padmapriyA padmasaMsthA padmAkSI padmasambhavA-devIbhAga0 12 / 6 / 94 / padmabandha puM. (padmasyeva bandho racanA yasya) te nAbhe eka citrAlaMkAra, jemAM kamaLanI pAMkhaDInI peThe zloka janAvavAmAM Ave che- padmAdyAkArahetutve varNAnAM citramucyate / padmabandhu puM. (padmasya bandhuriva) sUrya, khaDaDAnuM Au, amara-mamaro. qadini 7. (99434 a$?) sunj oll, sun$155. padmabIjAbha na ( padmabIjamivAbhAti, A+bhA+ka) eka prakAranuM yajJa saMbaMdhI anna. padyamaya tri. (padma + mayaT ) bhyAM ghaeAM umaja hoya tevo pradeza, ghaNAM kamaLavALuM sarovara vagere. padmamukha tri. (padmamiva mukhamasya ) kamaLa samAna mukhavALuM. Page #519 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1326 padmamukhA, padmamukhI strI. (padmamiva mukhaM yasyAH bhApa / padmamiva mukhaM yasyAH vA GIS) hUrvA, ghoDa, umaNa samAna mujavANI strI, vanaspati loriMgAegI. zabdaratnamahodadhiH / padmamudrA, padmamudrikA strI. (padmAkArA mudrA, padmamudrA + ka kApi ata itvam) tAMtris mata prasiddha eka jAtanI mudrA. padmarAga na. ( padmasyeva rAgo yasya) rAtA raMgavAno kheDa mazi, bhAroDa- 'Akare padmarAgANAM janma kAcamaNeH kutaH ' - hitopadeze / padmarekhA strI. (padmAkArA rekhA) hAthamA bhajanA AkAranI rekhA hoya te. padmalAJchana puM. (padmaM viSNunAbhikamalaM vA lAJchanaM yasya brahmA, Dubera, sUrya, yavartI rAma, juddha vizeSa. (tri. padmaM lAJchanaM cihnaM yasya) manAGa2 rejAvANuM. padmalAJchanA strI. (padmaM lAJchanaM yasyAH ) sarasvatI, lakSmI, tArA. padmavat tri. (padma + astyarthe matup ) ubhajavANuM. padmavarNaka tri. (padmasyeva varNo'sya kaS) prabhaja samAna raMgavANuM. (na. padmaM varNo varNyaM yasya kap) puSDarabhUNa. padmavAsa puM. (padmathasya vAsaH ) kamaLanI khuzabo. (puM. padme vAsaH) majamAM vAsa-raDeThAe. padmavAsA strI. (padme vAso yasyAH) lakSmIhevI, bhaNamAM rahenArI strI. padmavRkSa puM. (padmatulyo vRkSaH) padma zreSTha nAmanI vanaspati. padmasnuSA (strI.) lakSmI, pArvatI, gaMgA. padmahasta puM. (padmaM haste yasya) viSNu. padmA strI. (padmaM vAsasthalatvenAstyasyAH, padma+ac+ TAp) lakSmI- padmA padmAtapatreNa bheje sAmrAjyadIkSitamraghu0 5 / saviMga, padmacAriNI, bhajano velo, manasAhevI, suMjo, bhala, bhAraMga vanaspati, bRhadratha rAjAnI putrI, kalkIdevanI mAtA, vIsamA jaina tIrthaMkaranI bhAtA. padmAkara puM. (padmAnAM AkAro yatra) mAM bhaja hoya tevuM UMDA pANIvALuM sarovara, jalAzaya, kamaLano samUha 'padmAkaraM dinakaro vikacIkaroti' nItizatakam / [ padmamukhA - padminI padmAkSa na. ( padmasyAkSIva samAse Sac ) umajar3AUDI. (tri. padme iva padmayugalavat akSiNI yasya) bhasa samAna netravALuM. padmATa puM. (padmaM padmasAdRzyaM aTati gacchati patreNeti, aT+aN) yadruma-puMvADiyA nAmanuM Au. padmAlaya puM. (padmAnAmAlayaH) ubhajonuM sthAna, bhajanuM utpattisthAna. padmAlayA strI. (padmevAlayo yasyAH) lakSmI, saviMga. padmAvatI strI. (padma + astyarthe matup masya vaH dIrghazca GIp ) te nAmanI nahI, manasA devI, zRgAba rAbhanI mukhya rANI, padmacAriNIno velo, kArtikasvAmInI anucara eka mAtRkA, jayadeva kavinI patnInuM nAmajyti padmAvatIramaNajayadevakavibhAratIbhaNitamatizAtam - gItagovindaH / padmAvatIpriya puM. (padmAvatyAH priyaH) 42tra bhuni, kalkideva zRgAla nRpa, vIsamA tIrthaMkara. padmAsana na. ( padmamiva padmAkAreNa baddhaM Asanam) kheDa prakAranuM yoganuM Asana, taMtrazAstra prasiddha Asana - ' UrumUle vAmapAdaM punastu dakSiNaM padam / vAmorau sthApayitvA tu padmAsanamiti smRtam / / ' -vAmorUpari dakSiNaM hi caraNaM saMsthApya vAmaM tathApyayorupari tasya bandhanavidhau dhRtvA karAbhyAM dRDham / aGguSThaM hRdaye nidhAya cibukaM nAsAgramAlokayedetadvyAdhivinAzakAri yaminAM padmAsanaM procyate - gorakSasaMhitA / padmAhna na. ( padmaM tadgandhaM Ahvayate, A+hve+ka) laviMga. padmAhvA (strI.) (padmasya AhvA AkhyA yasyAH ) padmacAriNIno velo. padmin puM. (padmaM vidyate'sya padma +in) bhavAnI pradeza, viSNu, hAthI. (tri. padmaM vidyate yasya, padma + ini) bhaNavANuM, umaja dhAraNa DaranAra. padminI strI. (padmAni santyasyAM padmAnAM samUho vA padma + in+ GIp ) bhajano veso- mUlanAladalotphullaphalaiH samuditA punaH / padminI procyate prAjJairbisinyAdizca sA smRtA / / -suragaja iva vibhrat padminI dantalagnAm - kumA0 3 / 76 / sarovara vAva, ubhajano samUha. (strI. padmin + striyAM jAti GIS ) hAthI. (padmaM padmagandho'styasyAH padmasya gandhaH iva gandho yasyAH, padma + in+ GIp ) yitriezI vagere Page #520 -------------------------------------------------------------------------- ________________ padminIkaNTaka-panaga] shbdrtnmhoddhiH| 1327 yA2 tanI. strI.somAnI. sarva zreSTha strIna. ld. | padvat tri. (pad+matupa masya vaH) yauj. (yaMdra sa25. bhujavAjI, omaNa maMgavAnI, gaurava, | padvan puM. (padyate gamyate yena, pad+karaNe vaniS) priya ane komaLa bolanArI. jenuM mukha sugandhavALuM | mArga-rasto. hoya.5marAvahAra stanavAjI..heva tathA 54nIya | pana (bhvA. A. sa. seTa-panate) jazathavaM. prasannAthavaM. vaDIlonuM pUjana karanArI, maryAdAmAM rahenArI, mitAhAra / (bhvA. ubha. sa. seTa aayaanttvaadubhypdm-pnaaytikaranArI, zANI-catura, komaLa hastavALI, viSayavAsanA | te AyasyAprAptipakSe Atmanepadameva) queuj. ochI hoya te, kAmaceSTAne ochI jANanArI evI | panatAlikA strI., panasa puM, panasatAlikA strI. strI..) - bhavati kamalanetrA nAsikAkSudraranyA (panAyyate stUyate'nena devamanuSyAdiH yadvA panAyati aviralakucayugmA dIrghakezI kRzAGgI / mRduvacanasuzIlA stauti devamanuSyAdIn pan+karmaNi asac/panasaM stutyaM nRtyagItAnuraktA sakalatanusuvezA padminI padmagandhA' tAlaM tattulyAphalaM vidyAte'syAH Than+TAp) 35sarnu -ratimaJjaryAm / 3- cUtaiH priyAlaiH panasairAnairAmrAtakairapi-bhAga0 padminIkaNTaka puM. (padminIkaNTaka iva AkRti- 8 / 2 / 10 / vidyate'sya) vaidha bhata. prasiddha DI. roga. panasikA strI. (panasavat kaNTakamayAkRtirvidyate yasyAH padminIkAnta, padminIvallabha puM. (padminyAH kaantH| panasa+ Than) vaidhaprasiddha kSudra roga, pinasaropadminyAH vallabhaH) sUrya, mAna, sAu, pAnI. karNasyAbhyantare jAtAM piDakAmugravedanAm / sthirAM strIno pati. panasikAM tAM tu vidyAd vAtakaphodbhavAm-bhAvapra0 / padmezaya puM. (padme zete, zIG zayate+ac alu.sa.) statimicchati kyaca sugAgamaH vi, nArAya pa. a. seTa) stutinI. 27 // 42vI, pU. 12vI.. padmottara puM. (padmAduttaraH varNataH zreSThaH) suMlo, panasyu tri. (panasya nAmadhAtu+u) potI. stutinI jainamata prasiddha navamAM cakravartInA pitA. 2742nA2. padmottarAtmaja puM. (padmottarasya AtmajaH) hainazAstra panita tri. (panyate pan+kta) qulj-stuti. . pramANe eka cakravartI. paniSTama tri. (pan+isun atizayena paniHtamap) atyanta padmodbhavA strI. (padmAd padme vA udbhavo yasyAH) stuti 12vA dAyas. manasAdevI. paniSTha tri. (atizayena panitA iSThan tRNo lopaH) padya na. (padaM caraNamarhati, pad+yat) yAra ya27vANu, atyanta stuti karanAra, atyanta vakhANa karanAra. gAmina 50-vitA-madIyapadyaratnAnAM maJjUSaiSA mayA | panispada tri. (spanda+yaGluk ac abhyAse nigAgamaH) kRtA-bhAmi. 4 / 45 / -chandobaddhapadaM padyaM tenaikena ca / atyanta. 324tuM. muktakam / dvAbhyAM tu yugmakaM sandAnitakaM tribhiriSyate / panIyas tri. (pan+karmaNi Iyasun) atyanta stuti. kalApakaM caturbhizca paJcabhiH kulakaM matam-sA0 da0 / 422. 6 / 283 / -'padyaM catuSpadI tacca vRttaM jAtiriti dvidhA' | panu strI. (panna-3) stuti-4 , prazaMsA, stotra. -chandoma0 / (na. pada te, pad+yat) atyanta panthaka tri. (pathi. jAtaH kana panthAdezaH) 2stAmai na subayeto. 364.. (puM. padbhyAM jAtaH yat) zUdra. thayela-mArgamAM pedA thayela. padyA strI. (pAdAya hitA, yat+TAp padbhAvaH) 2sto- pathin puM. (patanti yAntyanena) 2sto, bhA[- na mUtraM bhA, prazaMsa, stuti, 56vI, Doha.. (strI. padaM vidhyati pathi kurvIta na bhasmani na govraje- manu0 4 / 45 / yat+TApa) 552. panna tri. (pad+kta) parI 539, gaNej, reyu, 859, padra puM. (padyate'smin, pad gatau+rak) ma., maDu. / gayetuM. (na. pad+ nan) nIye. 4, nAyagamana. patha tri. (pad ratha iva yasya) 5o yAdI. nA2. | pannaga puM. (pannamadhomukhaM yathA tathA gacchati, padbhyAM na padva puM. (pad+AdhAre karaNe vA vun) bhUtA-mRtyudo.4, gacchati vA gam+Da) sarpa, sA5- viSakRtaH pannagaH 2tha. phaNAM kurute-zakuM0 6 / 30 / (na.) 5.STha, sIsuM. Page #521 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1328 shbdrtnmhoddhiH| [panagakeza(sa)ra-payogala pannagakeza(sa)ra puM. (pannagavat kezaro yasya) nAsa2. | payaHpayoSNI strI. (payaH praburA payoSNI) te namAnI pannagabhUSaNa puM. (pannagaH bhUSaNe yasya) sapano sai.t2 nahI.. chata. ziva-mAheva.. payaHphenI strI. (payaH dugdhamiva phenamasyAH gaurA. GIS) pannagabhojana, pannagAri, pannagAzana puM. (pannago bhojanaM / dugdhaphenI' nAmanI vanaspati... yasya/pannagasya ariH/pannagaH azanamasya) 27 56.. | payazcaya puM. (payasAM cayaH samUhaH) 59nu pU2. pannagI strI. (pannaga+jAtitvAt DIe) sA596 -jagrAha __(puM. payasAM cayaH yatra) sarova2-tAva.. lIlayA prAptAM garutmAniva pannagIm-bhAga0 3 / 19 / 11 / | payas, payasa na. (pA pAne+karmaNi asun pannaddhA, pannaddhI strI. (padi naddhA/padaH nadhdhrIva, ikArazcAntAdezaH payas+ac) 55l- 'payaHpUrvaiH __naha+STn+GIS vA) yAmaunI bhI0431, ... svanizvAsaiH kavoSNamupabhujyate' -raghu0 1 / 67 / . pannAgAra puM. (pannaH AgAraH yasya) te. nAmanI me. TUna. payaHpAnaM bhujaGgAnAM kevalaM viSavardhanam-hito0 3 / 4 / gotrapravartaka muni. dUdha, mAna. rAtri.. paniSka puM. na. (pado niSkasya) niSThano. yatu... payasy na. (kaNDvA . aka. pa. seTa-payasyati) . panya, panyas tri. (pan+yat/pan+asun yugAgamazca) khobarUpe thavuM. stuti karavA yogya, stuti karanAra. payasya tri. (payaso vikArastatra hitaM vA payas+yat) papi, papI puM. (pAti lokam, pA+ki dvitvaM ca/pAti dUdhano vi.2 6 !kore, iMdhanA utana. (puM. lokaM pA+Ik dvitvam) yandra, sUrya, 0.531nu , payaH pibatIti, payasa - yat) lilA.. pUra. (tri. pibati, pA+ki dvitvam) pI. 4.2, payasyA strI. ( zAsya+TApa) 83InI. choDa, kssii2.51300.pAna karanAra. vanaspati, byA-dUdhesIno vedo, 45-dUdhedI, papu tri. (pAti lokaM, pA+ku dvitvam) 2kSA 4282, arkapuSpikA-khaNe vanaspati, sUryamukhI vanaspati, pAsa-pAsana.2nA2. (strI. pA+ku dvitvam) dhAva kuTuMbinI vanaspati, AmikSA. bhAtA-pAI. papuri tri. (pR+ki dvitvam) prasanna 22, muza. 4282. payasvat tri. (payo'styasya, payas+matup masya vaH) papukSeNya (tri.) saMbaMdha 42vA yogya. dUdhavALuM, pANI jemAM hoya tevuM. pani tri. (pR pUraNe+ki dvitvam) 524 // 42vAnA payasvatI strI. (payas+striyAM Gop) nahI.. svabhAvavALuM, bharavAnA svabhAvavALuM. payasvala tri. (payo'styasya, payas+valac) 5us. wi paphaka (pu.) te nAme me. vi. cha te, dUdha mAMDIya . (puM.) 5.42. pamarA (strI.) sugaMdhita dravyavizeSa. payasvalI strI. (payasvala+striyAM GIp) 10. pampas (kaNDvA0 pa. a. seT paMpasyati) pIu, du:5 payasvin tri. (payo'styasya, payas+vini) ulaj, he, 1 thA. dUdhavAj. pampA (strI.) te namAnI. morisA zinI se nahI- payasvinI strI. (payo'styasya payas+vini+GIp) nahI, dUrAvatIrNA pibatIva khedAdamUni pampAsalilAni dRSTi:- ya- pradakSiNIkRtya payasvinIM tAM sudakSiNA raghu0 13 / 30 / te namarnu ra sarova2- idaM ca sAkSatapAtrahastA -raghu0 2 / 2 / rAtrI, kSI.24odI pampAbhidhAnaM saraH-uttara0 1|cybhu. 5vatanA vanaspati, jIvantI nAme auSadhI-khaPra vanaspati ke pAse AveluM che, paMpAnadI ke paMpA sarovaranI pAse bhI.ha. 52mo.31, kSIravihArI (vihArI unha), 4.72rI.. bhAve, za2. payAy (AtmanaH paya chati kyaG nAma. A. a. pambU (bhvA. pa. sa. seTa-pambati/bhvA. A. sa. seTa- seT vA rAropaH, payAyate, payasyate) pAtAne dUdha / payate) 4, rAmana. 2. mATe cahAvuM pANI icchavuM. payaHkandA srI. (payaH dugdhamiva svAdutvAt kando'syAH) | payogala puM. (payo galati yasmAt, gal+ka) 52sAmai kSIravidArIkanda nAme vanaspati. 5utA 12, dvIpa, Ta. Page #522 -------------------------------------------------------------------------- ________________ payograha - parakIya ] payograha puM. (payasaH dugdhasya grahaH, graha AdhAre+ac) te nAme yajJa saMbaMdhI eka pAtra. 1329 zabdaratnamahodadhiH / payoSNajAtA strI. (payoSNI jAtA yasyAH pRSo . ) sarasvatI nahI. payoSNI strI. ( payaH salilaM uSNaM uSNaguNaM vA'syAH) vindhyAcalanI dakSiNe AvelI saMbhavataH pUrNA nadI. para na. ( pR + bhAve ap) bhokSa parabrahma - 'dve brahmaNI veditavye paraM cAparameva ca ' -zrutiH / (tri. pR + bhAve ap karttari ac vA) jIbhuM, mitra, uttara, dUra, zreSTha- uttama - mlacchadezastataH paraH- manu0 2 / 23 / - sikatAtvAdapi parAM prapede paramANutAm - raghu0 15 / 22 / sarvottama - na tvayA draSTavyAnAM paraM dRSTam zakuM0 21 sImAthI bhayAyesa, tyAra pachInuM - bAlayAt parAmiva dazAM madano'dhyuvAsa * raghu0 5 | 63 / vartmanaH param raghu0 1 / 17 / - asmAt param-zakuM0 4 / 16 / pAra, vadhArAnuM kiM vA mRtyoH pareNa vidhAsyati mA0 2 / 2 / nyAyamatasiddha vyApa sAmAnya. (pR. pR+ac) zatru- uttiSThamAnastu paro nopekSyaH pathyamicchatA - zizu0 2 / 10 / brahmAno khAyuHDAla. payodhana puM. ( payasA ghanaH niviDaH ) varasAdhanA rA payoja tri. ( payasaH jAyate, jan+Da) pAzI thI thayeyuM, dUdhathI janesuM. (puM. payasaH jAyate, jan+Da) bhotha, bhedha. payojanman puM. ( payasaH janma yasmAt ) bhegha. (tri. payasaH ) pAezIthI thanAra, dUdhathI thanAra. payoda puM. (payo dadAti dA+ka) 4 khApanAra bhegha, nAgaramotha, yahuvaMzI rAbhano putra. (tri.) 45 khApanAra, dUdha ApanAra. payodA (strI.) artisvAmInI anuyara eka bhAtR. payodhara puM. (payo dugdhaM jalaM vA dharati dhR + ac) bhegha, stana- SaDAnanApItapayodharAsu netA ca mUlAmiva kRttikAsu - raghu0 14 / 22 / nAgaramotha, nANiyera, DozeTo- kazeruka zabda dukha. payodhas puM. (payo jalaM dadhAti, dhA+asun) samudra. (tri.) pAzInuM sAzaya, pAzI dhAraNa 42nAra. payodhArA strI. ( payasaH dhArA) pAezInI dhAra, dUdhanI dhArA. (strI. payasAM dhArA yatra) te nAmanI kheDa nahI. payodhi, payonidhi, payorAzi puM. ( payAMsi dhIyante'smin | payas+dhA AdhAre + ki / payasAM rAziratra / payAMsi nidhIyante'smin ni + dhA + adhikaraNe ki / payasAM rAziratra) samudra- 'na gaNitaM yadi janma payonidhau haraziraH sthitibhUrapi vismRtA / / ' naiSadha0 4 / 50 / payodhika na. ( payodhau samudre kAyati prakAzate, kai+ka) samudraphena, samudranuM phINa. payomuc puM. (payo muJcati, muc + kvip) bhedha, bhotha. payora puM. (payo jalaM sevane mukhanisrava jalaM rAti, rA+ka) jeranuM (tri. payo jalaM rAti rA+ka) pANI ApanAra, dUdha ApanAra. payolatA strI. ( payaH kSIraM tenADhyA latA) kSIravihArI vanaspati. payovAha puM. (payo jalaM vahati, vah + aN) bhedha, nAgaramotha payovRdh tri. (payas+vRdh + kvip) ghaeA pAezIthI bharela.. payovrata na. ( pathaH tatpAnamAtraM vratam) mAtra dUdha pIne rahevA 35 kheDa vrata- payovratastrirAtraM syAdekarAtramathApi vA- mAtsye 152 a0 / (na. payaH tatpAnaM vratamasya ) yajJa dIkSitanuM eka vrata. paraHkRSNa tri. (paraH kRSNAt pAraska. suT) dRSNathI adhiU, dRSAthI pa2. paraHpums puM. (paraH anyaH puMsaH pAraska. suT ) pAraDI puruSa, potAnAthI anya puruSa. paraHzata tri. (zatAt param pAraska. suT) sothI adhivadhAre, so upara. paraHzvas a. (zvaH paraM dinaM ni. pAraskarA. suT) khAvato parama divasa. paraH SaSTi strI. (paraH SaSTeH nipA. suT ) sAthI adhi, sATha upara. paraH sahasra tri. (sahasrAt pare ni. suT) bharathI adhi saMkhyA, ubharo- paraH sahasrAH zaradastapAMsi taptvAuttara0 1 / 15 / - paraH sahasrAnAkarSatpraNAlyopadizAmyahamdInAkrandanam / paraurvI strI. ( para urvyAH ni. pAraskarA. suT) upasa6 leha. parakalatra na. (parasya kalatram) pArAnI vaDU, zrIbhanI strI. parakalatrAbhigamana na. ( parakalatrasya abhigamanam ) pAraDI strI sAthe vyabhicAra karavo. parakIya tri. ( parasyedaM cha kuk) jIbhanuM, pAraDuM, pAraDaanu - artho hi kanyA parakIya eva zakuM0 4 / 21 / - parakIyanipAneSu na snAyAcca kadAcana - manu0 4 | 201 / Page #523 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1330 shbdrtnmhoddhiH| [parakIyA-paranipAta parakIyA strI. (parasyedaM cha kuk striyAM TApa) bAnI. strI, | paratA strI. paratva na. (parasya bhAvaH tala TAp-tva) nAyikAonAM traNa mukhya prakAromAMnI eka nAyikA. bIjApaNuM, pArakApaNuM, zatrupaNuM, zreSThapaNuM, nyAyasiddha parakrAntijyA (strI.) me yonanI yA.. kAlakRta ane diphata ema be paratva. parakSetra na. (parasya kSetram) bI.- aMtara, 5 / 2.4ii. strI, paratApana (pu.) 19una putranu nAma. (tri. paraM tApayati, 40.21nI bhIna- tau tu jAtau parakSetre prANinau pretya tap+Nic, Nico luk+lyuTa) zatrune ta ra , ceha ca-manu0 3 / 175 / duzmanane pIDanAra, trAsa ApanAra. paragAmin tri. (paraM vAcyaM gacchati liGgena samatvAt) paratogrAhya avya. (parasmAt grAhyaH) 40%thI. a. vAyaliMga za6. 2vA yogya. paragranthi puM. (pareNa granthiryatra) winulil. aat, Alu, paratra a. (para+tral) 529o -paratreha ca zarmaNe-raghu0 sAMdhA. 1169 / paraglAni strI. (parasya zatroH glAniH) zatrunI. ni., paratrabhIru tri. (paratra bhIruH) 528 thI. 32nA2, dhArmi: - zatrunI avanati, zatrunuM damana. paratrabhIruM dharmiSThamudyuktaM krodhavarjitam-mitAkSarAyAM paracakra na. (parasya zatroH cakram) zatru sainya, zatruno kAtyAyanaH / deza vagere. paradAra puM. ba. (parasya dArAH) 5824ii. strI, 52strIparacchanda tri. (parasya chando yatra) 52rAdhAna. (puM. parasya ___ "paradAraratAzcaiva paradravyaharAzca ye / adho'dho narakaM chandaH) bITAnI , pAnI abhilASA. yAnti pIDyante yamakiGkaraiH / " | paradArAbhimarSa, paradArina paM.. paradAropasevana na. paracchidra na. (parasya chidram) pAnI mema-hoSa vagaire chidra- nIcaH sarSapamAtrANi paracchidrANi pazyati (paradAreSu abhimarSaH / paradArANAM upasevanam) 522trI. garuDapu0 / sAthe vyabhicAra karma karanAra. paraja, parajAta tri. puM. (pareNa jAyate jan+Da/pareNa paraduHkha na. (parasya duHkham) ak 4-3 -viralaH jAtaH) 5|24thii. pahA thayeTa, ||2tthii. poSa.e. 5||mnaar, paraduHkhadukhito janaH, mahadapi paraduHkhaM zItalaM samyagAhu: vikrama0 4 / 13 / / koyala pakSI. parajita tri. (pareNa jitaH) 0%ttha. tAye., 52045 paradeza puM. (parazcAsau dezazca) 5 // 2. 12, viza.. paradezin tri. (paradeza+Nini) 5232, 5 / 24. bhurAma pAmeluM. 2nAra. paraJja na. (paraM jayati, ji jaye+Da mum ca) tara pArnu paradveSa puM. (parasya dveSaH) pA24 dvaSa-4021no dvaSa. yantra-ghAeko3, 7rInu pAna. (puM.) indranI talavAra. paradveSin tri. (parebhyaH dveSTi, dviS+Nini) 40.01. paraJjana puM. (parAM pazcimAM dizaM janayati svAmitvAt, jan+ mahemAI 52nAra, pada. ac puMvat mum ca) 26.. paradharma puM. (parasya dharmaH) 5 / 27 dharma, vidha. "-svadharma paraJjaya puM. (parAM pazcimAM dizaM jayati, ji+ac puMvadbhAvaH nidhanaM zreyaH paradharmo bhayAvahaH-bhagavadgItAyAm 3 / 35 / mum ca) 12941. (tri. paraM jayati, ji+ac mum ca) (puM. parazcAsau dharmazca) utkRSTa dharma-zreSTha dharma. zatrune jItanAra. paradhyAna (paraM zreSThaM dhyAnam) utkRSTa dhyAnavizeSa, soDA parataGgaNa (puM.) tanAmanI heza. yittA -dhyeye mano nizcalatAM yAti dhyeyaM vicintayan / paratantra tri. (parasaya tantramadhInatA yatra) 52rAdhAna. yat tad dhyAnaM paraM proktaM munibhiAnacintakaiHparatantraM kathaM hetumAtmAnamanupazyasi / karmaNAM hi garuDapu0 / (na. parasya brahmaNaH dhyAnaM yadvA pareSAM dhyAnam) mahAbhAga ! sUkSma hyetadatIndriyam-mahA0 13 / 1 / 15 / IzvaranuM cintana, zatrutA aniSTanuM cittana-vicAra. paratakuMka tri. (paraH zatrustakurivAsya kap) zatrunA | paranipAta (paratra nipAtaH uccAraNam) yogyatAne. vana bhayavALuM, duzamananA bhayathI mukta. vigrahavAkyamAM pahelA zabdane pAchaLa mUkavAmAM Ave te. paratas a. (para+vibhaktya rthe tasila) pA2tthI, 40.81.thI. (sa ca-dantAnAm rAjA iti rAjadantaH, pUrvaM bhUtam iti -buddheH paratastu saH-bhaga0 3 / 42 / zatruthI, 52||dhaan. bhUtapUrvam / Page #524 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parantapa-parabhRt shbdrtnmhoddhiH| 1331 parantapa tri. (parAn zatrUn tApayati, khac mum husvaH) zatrune / parapUrvApati puM. (parapUrvAyAH patiH) zathI. Theno vivAha tA5 5maaun||2, zatrujhAne. pI.una82 -"abhUnnRpo thayo. Doya. mevI. strIno pati. vibudhasakhaH parantapaH / zrutAnvito dazaraza ityudAhRtaH" | paraporavatantava (puM.) vizvAmitro. me. putra. - bhaTTiH 1 / 1 -rAjA prajArajanalabdhavarNaH paraMtapo nAma | parapratinapta, paraprapautra puM. (pratinaptuH prapautrAt paraH yathArthanAmA-raghau 6 / 21 / (puM.) tAmasa manuno . putra. ___ anantaraH bA. paranipA.) hIrAnA hI nahIzana parapada na. (paraM zreSThaM padam) zreSTha sthAna. (na. parasya | hIro-baddha prapautra. pareSAM vA padaM sthAnama) bhokSa -pAtheyaM yanmamakSoH parapreSya paM. (parasya preSyaH) gulAma-yA72, hAsa.. sapadi parapadaprAptaye prasthitasya- mahAnATakam / ) parapreSyatA srI., parapreSyatva na. (parapreSyasya bhAvaH tal zatrunuM sthAna, pArakuM sthAna. TAp-tva) hasa5j, hAsatva, no, yArI. paraparigraha puM. (paraH parasya vA parigrahaH) 52 kuTuMba, parapreSyA strI. (parapreSya+striyAM TAp) 1527, gulAmI. bIjAno parivAra, zreSTha parivAra, zatrunuM kuTumba. parabrahman na. (paraM brahma) [ mana nidhi 46L, parapAkanivRtta puM. (parArthAt pAkAnnivRttaH) sthanA te parabrahmane pratipAdana karanAra upaniSavizeSa. paMcasUnA doSanI nivRtti mATe paMcamahAyajJa karI bIjAnuM parabhAga puM. (parasya utkRSTasya bhAgaH bhAvaH) gunI anna nahi letAM potAnA ja gharamAM bhojana karanAro zreSThatA, Yus -duradhigamaH parabhAgo yAvat puruSeNa vipra, gRhastha nitya karavAnAM paMcamahAyajJa na karanAra. pauruSaM na kRtam - paJca0 1 / 330 / - AbhAti parapAkarata puM. (parasya pAke rataH) gRhasthAzramI nitya labdhaparabhAgatayA'dharoSThe-raghu0 570 / (puM. paraH bhAgaH karavAnA pAMca yajJo karIne pArakA anna upara jIvanAra. parasya bhAgo vA) chevaTanI. bhAsa, pAro mArA, zatruno -"paJcayajJAn svayaM kRtvA parAnnamupajIvati / satataM bhAga, susampatuM sudeva, anvayAMza, zeSaaMza. UMcAI prAtarutthAya parapAkaratastu saH"-mitAkSarAyAm / / -sthalakamalagaJjanaM mama hRdayaraJjanaM janitaratiparapiNDa puM. (parasya piNDaH) 52rnu, ana -parapiNDaratA raGgaparabhAgam-gIta0 10 / manuSyAH -bhartRhariH / parabhAgatA strI., parabhAgatva na. (parabhAgasya bhAvaH parapiNDAda -2-tri. (52sya piemannamatti, ma+mA) tal TAp-tva) utkRSTa55, zreSThatA, zu tA - bIjAnuM anna khAI jIvanAra, parAyA annathI jIvana AbhAti labdhaparabhAgatayAdharoSThe-raghu0 579 / calAvanAra. parabhASA strI. (parA cAsau bhASA ca) saMskRta sivAya parapuruSa puM. (parazcAsau puruSazca) utkRSTa puruSa-52me zva2. 205 , 542.4ii. bhASA, utkRSTa bhASA. (puM. paro'nyaH puruSaH) anya puruSa, upanAyaDa, potAnA parabhukta tri. (pareNa bhuktaH) 40. bhogavej,40o pati sivAya anya puruSa. seveDaM. parapuSTa puM. (parayA kAkyA puSTaH pAlitaH) Doyala parabhuktA strI. (pareNa bhuktA) // 2.8 puruSe. bhogave. strI. 56. (tri. pareNa puSTaH) jIthI. poSa 43va- ___ "-parabhuktaM ca kAntAM ca yo bhuGkte sa narAdhamaH / sa pArakAe pALeluM. pacyate kAlasUtre yAvaccandradivAkarau' -brahmapu0 / parapuSTamahotsava . (parapuSTAnAM kokilAnAM mahotsavo | parabhUmi strI. (parasya bhUmiH) zatrunI bhIna, 5 // 2... mIna. ___ yatra) arial. parabhUSaNa na. (parasya paraM vA bhUSamaN) // 2 bhUSa, parapuSTA strI. (pareNa parapuruSeNa puSTA pAlitA) vezyA strI. zatrunu bhUSa.9, uttama. ma.t2, 52yo hAnI. parapUrvA strI. (paraH anyaH pUrvo bhartA yasyAH) pona | parabhRt puM. (parAn kokilAn vibhIti, bhR+kvip hayAta patine choDI bIjA puruSa sAthe pharI paraNanArI tuk ca) 5. (tri. parAn bibharti bhR+kvip strI-patiM hitvA'pakuSTaM svamutkuSTa yA niSevate / tuk) 40.na poss9|| 4282 -cIrANi kiM pathi na nindyaiva sA bhavelloke parapUrveti cocyate-mAnave 5. santi dizanti bhikSAm / naivAdhripAH parabhRtaH / a0 / 3rI 52580 vidhavA. sarito'pyazuSyan-bhAga0 2 / 2 / 5 / Page #525 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1332 shbdrtnmhoddhiH| [parabhRta-paramAdvaita parabhRta puM. (pareNa kAkena bhRtaH puSTaH) ayala 56. | paramam avya. (para+mA+Dami) anuzata bhane svAra (tri. pareNa bhRtaH) anyathA poSa. . thayeTa, 52||yaathii. navanAra avyaya. poSasa -parabhRtAbhiritIva nivedite smaramate ramate sma paramamahat tri. (paramaM sarvotkRSTaM mahat) sarva 2di. vadhUjanaH-raghau0 9 / 47 / bhoTu, satyaMta moTu. parabhRtI srI. (parabhRta+striyAM jAtitvAt GIS) yI- paramarAja puM. (paramazcAsau rAjA ca) mA.28%81, bhoTo. 20%t. oyara pakSI-mAhA. paramarSi puM. (paramazcAsau RSizca) bho.21 Si-muniyA, parabhedaka tri. (paraM zatru bhinatti, bhid+Nvul) zatrune. maharSi vehavyAsa. vagere bi- dvaipAyanena yat proktaM zeuna.2. purANaM paramarSiNA-mahA0 1 / 1 / 17 / / parabhedana tri. (para+bhid+lyu) huzmanane uta. paramarmajJa tri. (parasya marma jAnAti) 5.231no marma param avya. (pR+am) huma-ALL, tyA, kSe5, vara, jANanAra, zatruno marma samajanAra. 5.zvAtha-sAnA pachI ma, 52ntu -teSAM sarve paramasvadharman tri. (paramaH svadharmo yasya) potAnA zAstrapAragAH paraM buddhirahitAH- paJcatantre / 54, dharmamAM atizaya Asakta. niyoga, preraNA-ATalA artha batAvanAra avyaya. paramahaMsa puM. (paramaH zreSThaH haMsa AtmA yasya) saMnyAsInI parama tri. (paraM utkRSTaM mAti mA+ka) utkRSTa, zreSTha A ld-a02 -kuTIcako bahUdakaH haMsazcaiva tRtIyakaH / -tvAmAmanti munayaH paramaM pumAMsam- bhaktA0 23. / caturthaH paramo haMso yo yaH pazcAt sa uttamaH / / -caturNA * prApnoti paramAM gatim-manu0 4 / 14 / bhuNya, 5o, mavadhUtAnAM turIyo haMsa ucyate-mahAnirvANatantre / chevaTanuM, praNaya, ghaNuM-bahu, pradhAna tathA saMlagna (puM. paramazcAsau haMsazca) 52mAtmA, 52mAtmA pratipA64 kAmopabhogaparamA etAvaditi nizcitAH-bhaga0 16 / 11 / upaniSavizeSa. -tataH paramamityuktA pratasthe munimaNDalam-kumA0 paramAgati strI. (paramA zreSThA gatiH) bhokSa-musti.. 635 / paramakrAnti strI. (paramA krAntiH) jyotiSanA 'sUrya paramAGganA paramAGganA strI. (paramA cAsau aGganA ca) siddhAntagrantha' prasiddha sUryanI zeSa krAnti. uttama strI, strIomAM prazaMsanIya strI. paramakrodhin (puM.) sate. nmn| vizvavi.. | paramANu puM. (paramaH sarvacaramakaH aNuH) menAle bhAga (tri. paramaH krodhI) atizaya lodhavA. na thAyatako nAma no man -paraguNaparamANUn paramagati strI. (paramA cAsau gatizca) 6ttama gati -gatiM pArvatIkRtya nityam-bhata0 2178 / - jAlAntaragate razmau gacchanti saMtuSTAstAmAhuH paramAM gatim / yat sUkSmaM dRzyate rajaH / tasya triMzattamo bhAgaH paramANuH mahA0mokSadharmaH / mokSa, sArI.. sa ucyate-tarka0 / vaizeSi.52stra prasiddha-pRthvI, usa, paramagava puM. (paramazcAsau gauzca samAsAnto aTa) zreSTha te4 ane. vAyuno sUkSmAMza -dodhUyamAnAstiSThanti pralaye baha. paramANavaH-prAcInakArikA / 5 samayanuM mAya paramagavI strI. (paramA cAsau gavI ca, gau+GIp) uttama sUkSmAgarnu bhA5. ya. paramANutA srI., paramANutva na. (paramANoH bhAvaH tal paramata na. (parasya matam) bIno mata, 2. sAmiprAya. ___TAp-tva) 52mAzupaj, matisUkSma5. paramapada na. (padyate jJAnibhiH prApyate padam, paramaM padam) paramANvaGgaka puM. (paramANuraGgaM yasya kap) niva, zreSTha sthAna, 6ttama. 56vI-&l6., musti. mokSa -sa viSNa, 52bhezvara. gandharvazreNIpatirapi kavitvAmRtanadInadInaH, paryante / paramAtman puM. (paramazcAsau AtmA ca) 52bhezvara -prItAtmA paramapadalInaH prabhavati-karpUrAkhyastotre / paramAtmA ca prayatAtmA pradhAnadhRk- mahAbhArate / paramapuruSa, paramapuruSa puM., paramabrahman na. (paramazcAsau | paramAdvaita puM. na. (paramamadvaitaM yatra/na. paramaM advaitam) puruSazca-pUruSazca/ paramaM brahma) 52bhezvara, 52mAtmA, paramezvara-sarvabhedarahita paramAtmA, uttama advaita-vizuddha nArAyaNa. ekezvaravAda, sarvotkRSTa aikya. Page #526 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mudrA paramAnanda-paravat] shbdrtnmhoddhiH| 1333 paramAnanda na. (paramaH sarvotkRSTaH AnandaH) sa... | parameSThinI srI. (parameSThin+GIp) 6. vanaspati, AnandathI utkRSTa Ananda, Anandayukta paramAtmA, zasti . mokSa. parampara puM. (paraM piparti, pU+ac alu.sa.) bhRparamAtra na. (paramaM ca tadannaM ca) dU55us, zreSTha mAna.. 422-vizeSa, vadha, na, anubha, manvaya, chorAnA paramApakramajyA strI. (paramA apakramajyA) sUrya vagairenI chokarAno chokaro. (tri.) eka ja vaMzamAM ekathI 52manti . bIjAnI pAse AveluM. paramApUrva na. (paramaM ca tat apUrvaM ca) svAha garnu paramparA strI. (param atizayena pRNAti, pR+ ac+TAp) sAdhana, eka apUrva puNya. va, saMtati, bhavichinadhAra -mahatIyaM khalvanarthaparamparAparamAmudrA (srI.) tripurA hevAnI pUna. 35. me. kAvya0 103 / -toyAntarbhAskarAlIva reje muniparamparA kumaa06|49| anubha. paramAyuSa puM. (paramaM Ayuryasya pRSo. bA. ac sa.) | paramparAka na. (paramparayA kAyate prakAzate kai+ka ___ "(asanavRkSa" 2062-jIyo nAme jAu. yadvA param atizayena parA zreSThA paramparA, tayA paramAyus na. (paramaM AyuH) puS4. AyuSa, hAghavAna. dhArayA Ako hiMsanaM yatra, ak+ghaJ) 4. bhATe -zataM varSANi viMzatyA nizAbhiH paJcabhiH saha / pazuno vadha. paramAyuridaM proktaM narANAM kariNAmiha-zabdamAlA / paramparINa tri. (paramparayA AgataH kha) 5352rAthI paramArtha puM. (paramazcAsau arthazca) 6STa vastu, yathArtha / bhe'thI. jI pAse. bhAveda -lakSmI paramparINAM svaM parihAsavijalpitaM sakhe ! paramArthena na gRhyatAM vacaH- | putrapautrINatAM ny-bhtttti05|15| zakuM0 2 / 18 / -vikAraM khalu paramArthato'jJAtvA'nArambhaH parayuga puM. (parazcAsau yugazca) 57. bhAvanA2 yu, pratIkArasya-zakuM0 4. / -uvAca cainaM paramArthato haraM uttama yu. na vetsi nUnaM yata evamAttha mAm-kumA0 575 / / | pararu puM. (pR+brA. aru) magarI, kezarAja. satya, brahma agara paramAtmA saMbaMdhI jJAna. pararUpa tri. (parasya rUpamiva rUpamasya) pachI sevA paramArthavit puM. (paramArthaM vetti kvip) satya. 192. 35vANu, 52nI samAna 35vANu (na.) 5chIna paramArhata puM. (paramaH arhan upAsyatayA astyasya ac) sva35. te nAmanA eka jaina rAjarSi. (tri.) zuddha jaina. paraloka puM. (parazcAsau lokazca) sva0 vagere uttama paramAvadhi puM. (paramazcAsau avadhizca) chevaTI avadhi, as - samajJAnAlpabhUyiSThapAnthavaimatyametya yam / cheda 46. loke prayAti panthAnaM paraloke na taM kata:-naiSadhe / paramIkaraNamudrA (sI.) vitAne. mobAvavAnA . aMga | paralokagata tri. (paralokaM gataH, gam+karmaNi+kta) 35 mudrA. paralokamAM gayela, maraNa pAmela. paramRtyu puM. (parasmAt mRtyurasya) go. paralokagama puM. (paralokaM lokAntaraM gamayati, paramezvara, parameza puM. (paramazcAsau Izvarazca, Izazca) gam+Nic+ac) bhRtyu, 424.. 52mezvara 4gata saSTi vagairenI. 42nAra, sagu trimUrti | paravat tri. (paraH niyojakatayA'styasya matup masya vaH) 7.6L, yavatA 22%, ziva, vihinendra bhagavAna.. 52taMtra., 52||dhiin -sA bAlA paravatIti, me viditamparameSTha puM. (parame cidAkAro satyaloke vA tiSThati zakuM0 3|2|-bhgvn ! paravAnayaM janaH raghu0 881 / sthA+ ka alu.sa.) yatubhujA .. bhrAtrAyaditthaM paravAnasi tvam-raghu0 14 / 59 / parameSThin puM. (parame vyomni cidAkAze brahmapade vA tiSThati zastiti -paravAniva zarIropatApena-mA0 3 / parAbhUta, ini alu. sa.) haina tIrtha2, mArita pAya vihita -vismayena paravAnasmi -uttara0 5 / (avya. parameSThIo, brahmA, zAlagrAmanI mUrti, AjamIDha pareNa tulyaM, para+vat) 5 / 231 , 40%. sa.2j, rAjAno putra, mahAdeva, AdhyAtmika guruvizeSa. svottaravA, sara. Page #527 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1334 shbdrtnmhoddhiH| [paravatta-parasparAnumati paravatta, paravazatA strI., parakttva, paravazatva na. (paravato | parazurAma puM. (parazunA kuThArAkhyazastreNa rAmaH ramaNaM yasya) bhAvaH tal+TAp-tva/paravazasya bhAvaH tal+TAp- tva) jamadagnino putra parazurAma, viSNuno chaTho aMzAvatAra. parataMtrapaNuM, parAdhInatA. parazuvana na. (parazuvat patrayuktaM vanam) te. nAmarnu .5 paravaza tri. (parasya vaza AyattatA yatra) 52taMtra, na24. 52rAdhIna. -'sarvaM paravazaM duHkhaM sarvamAtmavazaM sukham / parazvadhAyudha tri. (parazvadhaH AyudhaM yasya) 322. hernu etadvidyAt-samAsena lakSaNaM sukhaduHkhayoH ||'-yd yat hathiyAra hoya te. paravazaM karma tat tat yatnena varjayet / yad yadAtmavazaM parazvas avya. (paraHzvas pRSo0) gayeto, to parama divasa. tu syAt tat tat seveta yatnaH-manu0 4 / 159 / paravAcya tri. (paraM vAcyaM yasya) 65o 5vA yogya, paras avya. (para+paJcamyAdyarthe bA. asi) pazcimathI, pazcime, pazcima. dUSa4. 5 dAya.. (na. paraM ca tat vAtyaM ca)oSa, parasaMgata tri. (pareNa saMgataH) 5 / 248 sAthe bhaNe.j, zatru 959, 45... joDe bhaLeluM, bIjA joDe saMbandha thayeluM. paravANi puM. (paraM vANayati, vaN+Nic+in) dhama[dhyakSa, parasaMjJaka puM. (parA zreSThA saMjJA'sya kap) heDatha. mina varSa. (puM. paraM zatru sarpa vANayati, vaNa+Nic+in) mAtmA. morapakSI-je kArtikasvAmInuM vAhana che. parasaMbandha puM. (pareNa saMbandhaH) 527no saMbandha, 40% paravAda puM. (parasya vAdaH) pA2no 46, zatrunu, vAya. sAthe. saMsa. (puM. parazcAsau vAdazca) uttara 86. parasaMbandhin tri. (parasaMbandha+styarthe Nini) 40.nA. paravAdin puM. (parazcAsau vAdI ca) uttaravAhI, prativAhI. saMbaMdhavALuM. paravrata puM. (paraM vratamasya) dhRtarASTra. parasavarNa puM. (samAno varNaH savarNaH, pareNa savarNaH) paraza na. (spRzatIti, sparza+pRSo.) sparzamA-hena / __ pachIna sakSa2nI satIya sAkSara. (tri. paraH savarNo sAthI game te dhAtu suva thAya te. pArasamaNi, | yasya) 40.01. tanu, pA27 samAna. saMbhavataH dArzanikono A pArasa paththara che - parasAt avya. (para+sAti) pAne-bAne, mAdhAna. muktAmANikyaparazamaNiratnAkarAnvitam / kuSNazubhra- parastara tri. (tarastaraNIyaH paraH sAtizayamutkRSTaM taraH) haridraktamaNirAjivirAjitam-brahmavaivarte 4. a0 / atizaya taravA yogya. parazavya tri. (parazave hitam, parazu+yat) 32zIna | parastAt avya. (parasmAditi, para+paJcamyAdyarthe astAti) tirnu, 322. dAya, suDAnA tirnu.. 49. -AdityavarNamamalaM tamasaH parastAt-bhaktA0 parazu, parazvadha, parasvadha puM. (purAn zatrun zRNAti 23. / , bhaga0 8 / 9 / pAthI , pazcimathI, pazcime ananta2. hinastyanena, zR+ku Dicca/para+zci 'anyebhyo'pIti' DaH, parazva dadhAsi, dhA+ka/ parazvadha nipAtanAta parastrI strI. (parasya strI.) 5.2.4ii. strI, 40.nI. . satvam) 32zI. -tajitaH parazudhArayA mama-raghu0 paraspara tri. ('sarvanAmno dve vAcye samAsavacca bahulam;' dvitvaM samAsavaditi parvapadasya sa. para+sa+para. 11 / 78 / tataH parazuhastaM tamAyAntaM daityapuGgavam / visargasya satvam) anyonya, mAhImA jAne Ahatya devI bANaudhairapAtayat bhUtale -mArkaNDeye - parasparAM vismayavanti lakSmImAlokayAMcaRrivAdareNa' 89|14|-dhaaraaN zitAM rAmaparazvadhasya sabhAvayatyutpala -bhaTTi0 2 / 5 / - parasparasyopari paryacIyat-raghu0 ptrsaaraam-rghu06|42| duhAut. 3 / 24 / , -parasparasyAkSisAdRzyam-ghu0 1 / 40 / parazudhara puM. (parazuM dharati, dhR+ac) pati, 52zurAma. parasparaza tri. (parasparaM jAnAti, jJA+ka) DIne (tri. parazuM dharati+ac) duhArI. dhaa24|| 4282, jANanAra mitra. pharazI dhAraNa karanAra. parasparAnumati strI. (parasparasya anumatiH) me.vA.na. parazumudrA (strI.) taMtrazAstra prasiddha meDa mudrA. kabUlAta, ekabIjAnI saMmati. Page #528 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parasparAma-parAcI shbdrtnmhoddhiH| 1335 parasparAm avya. (paraspara+Am) 52252, anyonya. | parAkramasthAna na. (parAkramasya sthAnam) nathI. bITuM parasparopakAra puM. (parasparasya upakAraH) anyonya, sthAna, jyotiSamata pramANe janma kuMDalInuM trIjuM sthAna. 64512, 52252no 64.5.2. | parAkramin tri. (parA+kram+Nini) 524bhavANu, parasparopakArin tri. (parasparopakAro'styasya ini) zatiauj. anyonya upakAra karanAra. parAkrAntR tri. (parA+kram+tRc) 5284ma 4282, m parasmaipada na., parasmaibhASA strI. (parasmai parArthaM parabodhakaM karanAra, zakti batAvanAra. padam aluk sa0/ parasmai paroddezArthaphalakA bhASA | parAga puM. (parA gacchati, parA+gam+Da) dhUma, 24 . alu sa.) vyA425 prasiddha dhaatun| pratyayonI / pratApo'gre tataH zabdaH parAgastadanantaram-raghu0 4 / 30 / saMzA -laGAdiSu pUrve nava parasmaipadaM pare nava AtmanepadaM sanI. bArI. 24 -sphuTaparAgaparAgatapaGkajam-zizu0 paribhASyante-iti saMkSiptasAravyAkaraNam / 6|2|m va vivepana yUe, sUrya , yandra , parasva na. (parasya svam) 52 hosata, pA24I saMpatti, svacchan6gamana, yanna. parahita tri. (paraM zreSThaM hitaM yasya) zreSTha hitaauj. parAgata tri. (parA+gam+kta) so, pralsa, 3AyeDaM. (na. parasya hitam) jIrnu Thita, 5|28nu bhaMgala. parAGga na. (parasya aGgam) jIrnu , 52 , parahitakara tri. (parasya hitaM karoti, kR+ac) anyana zreSTha aMga. bhaluM karanAra, bIjAnuM hita karanAra, parAGgada puM. (paraM aGga kAzImRtyau zivatvaM dadAti, parA avya. (pR+A) pradhAna5, bhujyatva, zreSTha, dA+ka) ziva-maDAva.. (tri. paraM utkRSTaM aGgadaM yasya) 6ttama mAdhavAj. pratisa5 gharSa, 52mava, sanmuma5j, tyA, parAGgava puM. (parAga jalavRddhyA pracurazarIraM vAti prApnoti, 52 / , atyanta, rAmAna, ti, ti.22782, bhaMga, ___ vA+ka) samudra sanAvRtti matAva.nA2 65sA. (strI. pR + ac tataH parAGmukha tri. (parAk mukhaM yasya) vibhuma- daive TAp) dipe0. 53030. vanaspati, . .5t2-l. alll parAgavadana-zAlini hanta ! jAte-bhAmi0 3|1|-muulaadhaaraat prathamamudito yastu bhAvaH parAkhyaH parAGamukhInAnunetumabalAH sttvre-rghu019|38| dhyA alaGkArakaustubhe / brahAvidyA, ojpu, JuyatrI - pArvatI vobhA bhavaY yAbA2 -mAturna kevalaM svasyAH paramodArA parabrahmAtmikA parA-devIbhAga0 12 / 6 / 90 / zriyo'pyAsIt parAGmukhaH raghu0 12 / 13 / yathA parAka puM. (paraM atyantaM akaM duHkhaM upavAsAdijanya 23. - tanurapi na te doSo'smAkaM vidhistu dehaklezo yatra yasmAd vA) prAyazcitta35 me. parAGmukhaH / samApta staj (.) 'tantrasAmai pratavizeSa, -'dvAdazAhopavAsena parAkaH sarvapApahA' kahela mantravizeSa. garuDapu0 / talavAra, me tano ro, me. tarnu parAGmukhatA srI., parAGmukhatva na. (parAGmukhasya bhAvaH tala+TAp-tva) savaNayaM.315, 52muNa5. parAkAza (puM.) althI pratizata 42 bhathI nali 26. parAc tri. (parA-aJcati aJc+kvip) savaj nAra koI viSayanI parIkSA. -'parAJci khAni vyatRNat svayaMbhUH / tasmAt parAG parAke avya. (parA+aka+bA. De) dU2-chaTe. pazyati nAntarAtmA'-zrutiH / 2. 482, 5208mI, parAkpuSpI strI. (parAk puSpaM yasyAH GIp) aghADI pratyagRpa-AtmAthI bhinna (pu.) paramAtmA. vanaspati. parAcita tri. (pareNa acitaH) 40.. poSae. pAmela, parAkrama puM. (parAkramyate'nena, parA+kram+karaNe ghaJ ____ . pA. (puM.) joyala pakSI. na vRddhiH) , , sAmathya- parAkramaM ca yuddheSu parAcijI strI. (parAcita+striyAM jAti. GIS) yasa jAyate nirbhayaH pamAna-devImAhA0 92 / 13 / zarI2nI. zasti. - parAkramaH paribhave-zizu0 92 / 13 / parAcI strI. (parA+aJc+kvip+DIp) a.jI. nala parAkramavat tri. (parAkrama+matup) 5286mavANu. mAvatIyA, parivAtanA viSTAta. mAhA. Page #529 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1336 - parAcIna tri. ( parAci bhavaH kha) uttara asamAM thanAra - jJAnamekaM parAcInairindriyairbrahma nirguNam - bhAga0 3 / 32 / 28 | parAcais avya. (parA + ci + Daisi ) 62. parAjaya puM. (parA+ji+ac) hArI 4vu, hAvu, parAbhava -adhyayanAt parAjayaH / anyathAvAdinA (sAkSiNaH ) yasya dhruvastasya parAjayaH - yAjJa0 2 / 79 / parAjita tri. (parA+ji+karmaNi kta) parAbhava resuM. parAJja puM. parAJjana na. ( parAn anakti, aj vyAptau + lyuT ) tela aDhavAnuM yaMtra, jhA, charInuM pAnuM. parAN tri. (parA + an+vic upasargasthanimittena Natvam) prANavALuM, jIvatuM, jIvanavALuM parANasA (strI.) vA 42vI viDitsA. zabdaratnamahodadhiH / parAtpara puM. ( parasmAt paraH aluksa.) uttama guru, 52bhezva2 -saMhArakartuH saMhartA pAtuH pAtA parAt paraHbrahmavaivartapu0 / (tri.) uttamottama, jaDu zreSTha. parAtpriya puM. ( pareNAdyate, ad+bhAve kvip, tatra parasyAdane priyam) kheDa bhatanuM ghAsa.. parAtman puM. (parazcAsau AtmA ca ) paramezvara. (puM. parasya AtmA) pAraDI AtmA, jIbhano khAtmA. parAdana puM. (paramutkRSTamadanaM yasya) kharajI ghoDI. parAdanI strI. (paramutkRSTamadanaM yasyAH striyAM GIp ) arabastAnI ghoDI. paradAna na. ( parasmai AdAnaM samyak dAnam) paropakAra mATenuM zreSTha dAna. parAdhi puM. ( parasya AdhiH) zrIbhanI-pAraDI mAnasi pI. (puM. paro'dhikaH Adhi:) mananI atyanta pIDA, mananuM bahu duHkha. parAdhikAra puM. ( parasya adhikAraH) zrIbhano-parAyo adhidvAra, jIbhano . parAdhIna tri. ( parasya adhInaH ) jI bhane khAdhIna, parataMtra, svAdhInavRtteH sAphalyaM na parAdhInavRttitA - garuDapu0 113 a0 / parAdhInatA strI, parAdhInatva na. ( parAdhInasya bhAvaH tal+TAp-tva) parAdhInapazu, paravazapazu, parataMtrapa parAnasA strI. ( parANityanayA, parA + ana+karaNe bA. asa+TAp) auSadha ukhu, havA 42vI. parAntaka puM. (paraH zreSThaH antakaH) mahAheva, ziva, sarva nAza karanAra. [parAcIna - parAmarza parAntakAla puM. (paraH saMsArottaraM antakAlaH) saMsAranA pralaya vakhate mumukSuonI videhamukti, parAntikA (strI.) gIti35 kheDa mAtrAvRtta chan. parAnna na. (parasya annam) zrImanuM -parAyuM atra, jIbhakhe paDAvetuM khanA. (tri. parAnnaM nityamastyasya ac) bIjAnA anna upara jIvanAra, pArakuM anna khAI vanAra, nohara - parAnaM paravAvasazca nityaM dharmaratastyajet'-smRtiH / parAnvaya puM. (paraH anvayaH yasya) vAyu, pavana. parApa tri. (parAgatA Apo yasmAt, ac samA0 vA ata ItvAbhAvaH) The 4gAdhI pAzI pArchu khavyuM hoya te sthAna. parApatat tri. ( parApatati, pat+zatR) pArchu khAvatuM, jaladI pAchuM pharatuM. parApara puM. (paramApipatti, A + pR+ac) devatA3ya DoI guru- parAparavidaH prAjJAstato yajJAn vitanvateviSNupu0 19 / 6 / 27 / para, apara (na.) bhatiprahAra, jAtivizeSa. parApur strI. (parA sthUlA pUH samAsAntavidheranityatvAd na samAsAntaH) sthUla zarIra, bhaDu zarIra. parAbhava, parAbhUti, parAbhAva puM. (parAbhUyate, parA + bhU+ bhAve ap / parA + bhU + ArSe apaM bAdhitvA kvacit ghaJ/ parA+bhU+ktin) tirasra, parAThya 2 - parAbhavo'yutsava eva mAninAm- kirA0 1 / 41 / vinAza, nAza, apamAna - kuberasya manaHzalyaM zaMsatIva parAbhavam - kumA0 2 / 22 / - tadapadapallavavairiparAbhavamihamanu bhavatu suvezam - gIta - 12 / parAbhikSa (paramAbhikSate, A + bhikSU + aN) kheDa prahArano vAnaprastha. parAbhUta tri. ( parAbhUyate sma parA+bhU+kta) tirasDAra pAmesuM. apamAnita thayeyuM, hAreluM, pADeluM, parAbhya pAmesuM. parAmarza puM. ( parAmRzyate, parA+mRz + bhAve ghaJ) yukti, hiMsA, Dumalo - yAjJasenyAH parAmarza:- :-mahA0 / vighna, jAdhA - tapaH parAmarzavivRddhamanyoH - kumA0 3 / 71 / vivecana, vicAra, nyAyamata pramANe anumAnanuM aMgabhUta kheDa jJAna - "vyAptiviziSTapakSadharmatA jJAnam-tarkasaM0 / saca- 'vyAptasya pakSadharmmatvadhIH parAmarza ucyate' bhASApari0 66 / Page #530 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parAmarSa-parAvRtti] shbdrtnmhoddhiH| 1337 parAmarSa puM. (parA+mRS+ghaJ) saDana 42, mamag, | parArddha na. (parAddhayati sarvotkRSTatayA varddhate, Rdh+ac) kSamA karavI. tanAmanIchadI saMjyA -yadi trilokIgaNanAparA syAta parAmRta na. (paramamRtaM vAri yasmAt) megha garnu tasyAH samAptiryadi nAyuSaH syAt / pAre parAddhaM gaNitaM varSa. te brahmalokeSu parAntakAle parAmRtAH parimucyanti yadi syAt gaNeyaniHzeSaguNo'pi sa syaat-nai03|40 / sarve muNDakopaniSadi 3 / 2 / 6 / nahAnA AyuSyano sapo mArA. (puM. parazcAsau ardhazca) parAmRSTa tri. (parAmRzyate sma, parA+mRz+kta) sambandha bImAra, 6ttarAdha-dinasya pUrvArdhaparArdhabhinnA chAyaiva pAmeluM, jenI tulanA karI tenuM vivecana kareluM, vicAra maitrI khalasajjanAnAm-bhartR0 2 / 60 / (na. parA+ kareluM. (!) sAdhyamAM vyApta hoI hanumAnarUpe jaNAvela Rdh+ac) usa2, yanna, sugaMdhIunl. 5kSa. parAddharya tri. (parArddha parArddhasaMkhyAvat pradhAnatvamarhati, parAyaNa na. (paramayanaM Natvam) atyanta mAsahita - parArddha+yat-yadvA parasminaH bhavaH yat) 40.81. amai prabhudhanaparAyaNaH-bhartR0 2056 / 6ttama. mAzraya. thanAra, zreSTha, uttama-mahA- mene parAyamAtmAnaM (puM. paramamutkuSTaM punarAvRttirahitaM ayanaM yasya) viSNu- | gurutvena jagad guroH'-raghu0 1064 / "niSThAzAntiH parAyaNaH"-viSNu0sa0 / (tri. paraM ayanaM | parAvat avya. (parA+ava+bA. ati) dUra, po. cheTe. yasya) atyanta bhAsata, tat52, priya, vaDA, 2j.. parAvata na. (parA+av+ bA. atac) me tanuM dUsa.. parAyati strI. (parA+ay gatau+bA. ati) uttama. parAvara tri. (parasmAdapi avaraH) atyanta zreSTha, naI uttarAvasthA, zreSTha manta. (tri. parA AyatiH yasya) 4 uttama. uttama uttara kALavALuM, uttama pariNAmavALuM, pAchuM parAvarA strI. (paraM cAvaraM ca viSayatvenAstyasyAH ac) nA2, 52||dhiin. vidyAvizeSa. parAyatta tri. (parasya Ayattama) 52||dhaan, 52taMtra . parAvarta puM. (parAvartyate, parA+vRt+ap) me. vastuno. .. parAyattaH prIteH kathamiva rasaM detu puruSaH-mudrA0 3 / 4 / bIjI vastu sAthe adalAbadalo karavo, sATe sATuM karavuM, -tatrAyatta-vazAdhInacchandavantaH parAt pare-hemacandraH / ___490 52j, sudhAra. parAyattatA strI., parAyattatva na. (parAyattasya bhAvaH parAvasu puM. (parAgataM yajJAkhyaM vasu dhanaM yasmAt) asurano tal+TAp-tva) 5.rAdhInaj, tAhArA. eka hotA, vaibhya munino eka putra, gandharvavizeSa. parAri avya. (pUrvatara+ari ni. parAdezazca) gaye parAvaha puM. (parAvahati, parA+va+ac) sAta vAyubhAMnI sAnAmanovAya 'AvahaH pravahazcaiva vivahazca samIraNaH / trIhUM varSa, 5242. (puM. paraH ariH) aTo duzmana, parAvahaH saMvahazca udvahazca mahAbala:'-harivaMze 236 mahAna, zatru. a0 / parAritna tri. (parAri bhavaH tatrArthe tna) yAtrI varSe paraviddha puM. (parA+vyadh+kta) dubaira (tri. parA viddhyati thayej, 52|2nu. vyadh+karmaNi kta) sAme, vIj. parAru puM. (parArcchati, parA+R+un) revIna. vedo. parAvRj puM. (parAvRnakti tapasA pApaM varjayati, parAruka paM. (parA+R+uka) 5002. pAsa __ parA+vRjI+ kvip) te. namana RSi. parArtha avya. (parasmai iti) 40. bhATe, 52.48 mATe. parAvRtta tri. (parA+vRt+karmaNi kta) pAchu 32j, (tri. parasmai idam) pA2nA nimittanu (puM. parasya goLAkAra bhameluM, pheraveluM, bhAMgI gayeluM, adalAbadalo arthaH) 52.no. artha, bhAnu prayona. -svArtho yasya 739. (yahaHi-) 6 saga2sa.81, 942-4saTa parArtha eva sa pumAnekaH satAmagraNIH -subhA0 / tapAsa. zatruno artha. parAvRtti strI. (parA+A+vRt+ktin) pAchu 32, parArthavAdina tri. (parArthAn vadati, vad+Nini) 5 / 24 bhAgI javuM, palAyana karavuM, cakranA AkAre bhamavuM, bhATe jAlanA2, lita, madhyastha. adalAbadalo karavo. Page #531 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1338 shbdrtnmhoddhiH| [parAvedI-parikarmASTika parAvedI strI. (paramutkarSamAvindati, vid lAbhe+aN) | pANi0 1 / 1 / 12 / -paryanantAt trayastApAH-vopa0 / bhoriMgaNI vanaspati. AcchAhana, nApasaMhA, 6, zodha, roga, zeSa, baMdha parAzara puM. (parAn AzrRNAti, A+7+ac) te. namAno thavuM, virAma, uparama, saMtoSa sAthe bolavuM evA nAma, indra, te. nAme seSi -vyAsanA pitA. - kAlI athamAM vaparAya che. parAzarAd jajJe kRSNadvaipAyanaM munim-agnipu0 / pariMza (puM.) seza. parAzarin puM. ba. (parAzaryeNa proktaM bhikSusUtramadhIte | parikathA srI. (paritaH kathA) tiA, SAL, Huvis Nini) vyAse. 2yekA bhikSusUtra'ne mAnA2, -atha vAGmayabhedAH syuzcampUH khaNDakathA kathA / yatAzramI. AkhyAyikA parikathA kalApakavizeSako-trikANDazeSaH parAzraya, parAzrita tri. (paraH Azrayo yasya) 5.28 | parikampa puM. (parikampate'nena, pari+kamp+karaNe ghaJ) AzrayavALuM, jene anyano Azraya hoya che te. maya, bI.I. (puM. pari+kamp+bhAve ghaJ) 5j, (puM. parasya AzrayaH/paraM AzritaH) 5.24o. mAzraya, sAva, yota23thI. ubhya. zatruno Azraya hoya che, anyAzrita parikampina tri. (parikampa+astyarthe ini) bhayabhIta, parAzrayA strI. (paraH Azrayo yasyAH) 'vandA' nAmanI. cotaraphanA kaMpavALuM. vanaspati, bIjAnA AzrayavALI strI. parikara puM. (parikIryyate, pari+kR vikSepe+ap, yadvA parAsana na. (parA+as, kSepe+bhAve lyuTa) bhA2, 482 parikriyate'nena kR+gha puMsi) 581-424, parivAra, bhA2j, 4. 42vo. sabhAma, sa% thaj -kRtaparikarasya bhavAdRzasya parAsisiSavat tri. (parAsisiSatIti, trailokyapi na kSamaM paripanthIbhavitum-veNI0 3 / 33 parA+as+san+zatR) dUra 42vA 627, 6vI. GighavIta. -badhnan savegaM parikarama-kAvya0 170 / devA cAhatuM. taiyArI, vive, samUha. (tri. pari+kR ap) bha66 parAsisiSu tri. (parAsituM icchuH, parA+as+san+u) dUra karavA icchanAra, uDAvI devA cAhanAra. karanAra, sahAya karanAra, sahakArI, eka alaMkAra jemAM parAsu tri. (parAgatAH prasthitA asavo yasya) bh.25|| sAtha vizeSano 65yo thAya cha- vizeSaNairyat 5.me.la., tA. - (so'bhUt parAsuratha bhUmipatiM sAkUtairuktiH parikarastu saH - kAvya0 10 / zazApa hastArpitairnayanavAribhireva vRddhaH-raghu0 9 / 78 / parikarttana na. (paritaH karttanam) yAre thI. 14, parAsutA strI. (parAsorbhAvaH tal TAp) bharI gayedAj, cotaraphathI kAtaravuM. naSTa prANatA. parikartikA strI. (paritaH kartikA) bhadAyamapI parAskandin puM. (parAn AskandituM zIlamasya) yo2, / thAya te. eka prakArano lUMTAro. parikartR puM. (parikaroti, pari+kR+tRc) bhoTo. us parAsta tri. (parAsyate sma, parA+as+kta) dUra 43j, paraNyo na hoya tenA nAnAbhAIno vivAha karanAra 61vI. hAyaDaM, 52545revu, hIgirAstu varamastu yA4- 2 // 2- parikartA yAjakaH-hArIta0 / punasviIkRtaiva paravAgaparAstA-nai05 sarge / parikarman na. (pari+kR+manin) 342 vagaire 43 zarIrane. parAha puM. (paramuttaravarti ahaH Tac samA.)I havasa.. sugandhIdAra karavuM, zarIrane zaNagAravuM, svaccha karavuM parAhata tri. (parA+han+karmaNi kta) bhAra, 83, -kRtAcAraparikarmANam-zakuM0 2 / zuddha 42j, jprA.DAra. vibudhairasi yasya dAruNaiH asamApte parikarmaNi smRtaHparAhna puM. (paraH parabhAgo'hnaH Tac ahlAdeza: NatvaM ca) / kumA0 4 / 19 / 13 2. (tri. paritaH karmAsya) divasano pAchalo prahara, pAchalo bhAga. sevA 2nA2-yA 42. pari avya. (pR+in) yAre ta26 2- vRkSaM parividyotate / parikarmASTaka na. (parikarmaNo'STakam) sa.2vANI, vidyut0 / vyApta tha, hopa 341, bhUSA, bheTaj, 464050, gu||82, bhaOut2, 2, ghana, (bhUsa, cho'j, tyAga, bhayAha- pari trigarto vRSTo devaH- | dhanabhUga, me. mA6 152k, sita. Page #532 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parikarmin - parikSepaka ] parikarmin tri. (parikarma kAryatayA'styasya ini) potAnA zarIrane zaNagAranAra nokara vagere. parikarSa puM. (pari+kRS + bhAve ghaJ) ArSa, jeMyavu. (avya. karSasya varjanAt yavAnI bhAva. parikalita na. ( pari + kal + bhAve kta) bhaeAvu, viyAvaM. (tri. pari+kal+kta) bhaeroddhuM viyAresuM, paDesu. parikalitin tri. (parikalita + ini) vidyAranAra, bhAnAra, paDanAra. zabdaratnamahodadhiH / parikalpana na., parikalpanA strI. (pari+klRp + lyuT / pari+klRp+yuc+TAp) utpanA, syavu, anna vagaire ApI madada karavAnuM kAma karavuM, vaheMcavuM. parikalpita tri. (pari+klRp + karmaNi kta) ulthesuM vaDeMthesuM, TharAvesuM. parikAGkSita puM. (parityaktaM kAGkSitaM abhilASo yena) tapazcaryA 42nAra puruSa, vairAgI, 42chA vinAnI sAdhu. parikIrNa tri. (pari+kR+kta) yAre jAdu IlAyeyuM, prasaresuM, vijarAyeyuM. parikIrtana na. ( pari + kRt + lyuT) josavu, hevu, jaDAI bhAravI, bhaDera 2, vajAvaM. parikIrtita tri. (pari+kRt karmaNi kta) uDe, vaevi, vajAroyuM, bhenuM DIrtana resa che te, bhagAve. parikUTa na. ( pari sarvato bhUSitaM kUTam ) nagaranA 62vAbha AgaNano DhANa, yaDhavA-utaravAnI DhANa, hastinakha / parikUla na. ( paritaH kUlam) jane taraino DAMThI. parikRza tri. ( paritaH kRzaH) za-hujaNuM thayeyuM, suardha gayesuM, atyanta durjana. parikeza avya. (kezasyopari ) dezanI uparano lAga. parikopa puM. (pari+kup+ghaJ na vRddhiH) atyanta jhopa. parikrama puM., parikramaNa na. ( pari + kram+bhAve ghaJ na vRddhiH / pari + kram + lyuT ) yAre taraI labha- parikramya yathAdhvAnaM pramANagaNitaM zubham varAhapu0 / prakSizA aravI, anubha, paripATI, ramata mATe pAthI bhaj. parikramasaha puM. (parikramaM vihAraM sahate, sah +ac) jaharo. parikramasahI strI. (parikramasaha + striyAM jAtitvAt GIS) jaharI 1339 parikraya puM. parikrayaNa na. ( pari + krI + ac / pari + krI + lyuT ) bhUlya khAyI jarIhavu, vinimaya, nibhelA samaya sudhI pagAra vaDe svIDAvaM- 'koSAn rakSArdhakoSeNa sarvakoSeNa vA punaH / zeSaprakRtirakSArthaM parikraya udAhRtaH ' -kAmanda0 / parikrAnti strI. ( pari + kram+ ktin) yAre taraI labhavu. pradakSiNA karavI. parikrAmin tri. (pari + kram + astyarthe Nini ) yAre tarai labhatuM, pradakSiNA astu. parikriyA strI. (paritaH kriyA) yAre taraithI jAI vaDe gAma zahera vagereno gherAva karavo, eka divasa cAlanAra yajJavizeSa. parikleda puM. (pari+klid + bhAve ac) bhInAza, bhInu. pArakliza puM. (pari + kliz + bhAve ac) 4STa, useza, duHkha. parikliSTa tri. ( pari + kliz +karmaNi kta) uleza pAmesuM duHkha pAmeluM. parikvaNana tri. ( pari + kvaN + karttari lyu) vAhana, bhegha. parikSaya puM. (pari+kSi + bhAve ac) nAza, vinAza parikSayo'pi adhikataraM ramaNIyaH- mRccha0 1 | kSaya. parikSANa na. ( pari + kSai+bhAve lyuT ) parIkSA, soTI.. parikSit puM. (parikSINe kSayati varddhate, kSi + kvip) khabhimanyuno putra rAma - virATasya sutAM pUrvaM snuSAM gANDIvadhanvanaH - mahA0 10 / 16 / 2 / jerano putra, avikSatano putra eka rAjA. parikSita tri. ( pari + kSip + kta) gherAyelu, IsAyeyuM, iMDesuM, tyAga DareluM. parikSINa tri. (pari+kSI+kta) nAza pAmesuM, kSIrA thayeluM -'parikSINaH kazcit spRhayati yavAnAM prasRtaye / sa pazcAt saMpUrNaH yati dharitrIM tRNasamAm' - bhartRhariH / parikSIva tri. (paritaH kSIvaH) madya vagere pIne choTo thayeso, mahabhatta thayesa. parikSepa puM. (paritaH kSipyate viSayavAsanayA jIvAtmA yena pari + kSip +karaNe ghaJ) bhujanAsiDA vagereindriya (puM. pari + kSip + bhAve ghaJa) yAre jAduthI yadAvavu, yotaraIthI jheMDavu. parikSepaka, parikSepin tri. (pari + kSip + Nvul tAcchIlye vuJ vA / pari + kSipas + tAcchIle ghinuN yAre jAduthI cAlavAnA svabhAvavALuM, cotarapha pheMkanAra-phelAvanAra. Page #533 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1340 shbdrtnmhoddhiH| [parikhA-parigha parikhA srI. (paritaH khanyate, khan+Da+TAp) 05- | parigRhItin tri. (parigRhIta+astyarthe ini) svI2 bhindyAccaiva taDAgAni praakaarprikhaastthaa-mnu07|196|| 2 / 2, 75 // 42 / 2. parikhAta na. (paritaH khAtam) Mus, yAre ta26 6. | parigRhya tri., parigRhyA strI. (pari sarvatobhAvena gRhyate, parikhyAta tri., parikhyAti strI. (pari sarvatobhAvena ___ pari+graha +kyap TAp) A542vA yogya, svii||25 khyAtaH prathitaH (pari+khyA+ ktin) adhyAta, prasiddha, __yogya. (strI.) 52vI. strI... prasiddhi. parigraha puM. (pari+graha+ap) svIt2, svI.12parigaNana na., parigaNanA strI. (pari+gaNa+bhAve lyutt| anayadAsanarajjuparigrahe bhujalatAjalatAmabalAjanaH-raghu0 pari+gaNa+yuc+TAp) samudAyamAMthA. me pachI menu 9 / 46 / AL. 2j- bhaumo muneH sthaanprigrho'ymgaNavuM vidhiniSedhazAstranuM vizeSa kIrtana, sAcuM varNana raghu0 13 // 36 / AsanaparigrahaM karotu devaH- uttara0 sAgara siLA- zreNIbhUtAH parigaNanayA nidizanto 3 / -'nahI gaNayati kSadro jantaH parigrahaphalgatAma-' balAkAH-megha0 / nIti0 / (puM. pari+graha+bhAve gha) sainyano 578. parigaNita tri. (pari sarvatobhAvena gaNyate sma, bhAsa, patnI- nave dAraparigrahe-uttara0 1 / 19 / - pari+gaN+kta) goj, vidhi-niSedhazAstrAnu, vizeSa.35. prayataparigrahadvitIyaH-raghu0 1 / 95 / -samanukampya hItana. sapatnaparigrahAnalakAnalakAnavamAM purIm-raghu0 9 / 14 / parigata tri. (pari+gam+kta) j, somaNe, yA strI, 524na, parivAra. (puM. parigraha+karmaNi gha) bhAve, vyApta, yeSTita, gaye suM, ta.- atha bhUga, sogan6, zapatha. (puM. paritaH grahaH) rAhuthI. sUrya savalkadukUlakuthAdibhiH parigatojjvaladuddhatavAladhiH ane candranuM grahaNa thAya che te, viSNu, cAre bAjunI bhaTTi0 10 / 1 / 12vo , vI{i.. (tri. parigacchati, 5.4. pari+gam+kartari kta) yA ta23 42. parigrahatA strI., parigrahatva na. (parigrahasya bhAvaH tal parigadita na. (pari+gad+kta) 4.. TAp-tva) strI, parivArapA. parigaditin tri. (parigadita+In) nA2, solanA2. parigrahamaya, parigrahin, parigrahavat tri. (parigraha+mayaT/ parigama puM, parigamana na. (pari+gam+ac/pari+ tri. parigraha+astyarthe ini) parigraha + astyarthe matup) gam+bhAve lyuT) 32, vIzj, j, tAsa, puSkaLa nokara-cAkaravALuM, ghaNI strIovALuM, teej, vyApta thaj, Aictuj. parigarhaNa na. (pari+garha+bhAve lyuTa) nin, nihA. aparivAravANu. (puM.) strI puruSa. parigalita tri. (pari+gala+karmaNi kta) gaNesa, pAtaj parigrahItR puM. (pari+graha+tRc) 52nArI e. | parigrAma avya. (grAmasyAbhimukham) manI sAme. thayeTa, 85, 52. parigrAmika tri. (parigrAme bhavaH Thak) uma.nI. sAme. parigahana na. (pari+gaha +bhAve lyuT na Natvam) atyaMta. thanA2. UMDuM, atizaya gADha, bahu durgama, na kaLI zakAya parigrAha puM. (pari+graha+pA. ghaJ) yaza ta2vAranI parigUDha tri. (pari+guh+kta) matizaya gupta, maI AkRtinA amuka eka kASThathI vedino cAre taraphathI . svA.DA. parigUDhaka tri. parigUDha+catura( ka) atyanta guptanI pariglAna tri. (pari+glai+kta) pAsa, jesa, 42mAyesa.. ___pAsenu. parigha puM. (parihanyate'nena, pari+han-ap ghazcAntAdezaH) parigRhIta tri. (pari+graha+karmaNi kta) A5. 42j, hA- gadAnAM parighANAM ya hastAnAM corubhiH shsvIkAreluM. mhaa06|67|24 / soDhAno tho, DhAnIausst, parigRhIti strI. (pari+ graha+ktin dIrghazca) aL, loDhAnI geDI, jyotiSa mata pramANe eka yogasvIkAra. utpattikAle parigho yadi syAnarastadA vaMzakuThArakalpaH te. Page #534 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parighaTTana-paricchad] shbdrtnmhoddhiH| 1341 koSThIpradIpe / mUMga- fat- ekaH kRtsnA | paricayavat tri. (paricaya+astyarthe matupa masya vaH) nagaraparighapAMzubAhurbhunakti-zakuM0 2 / 15 / gha2, 452, jItuM, pariyita. gha), Ayano DhUMpo, bhA, trizUla, ti svAmIno paricara tri. (paritaH carati, car+Ta) se, yA42. anucara eka gaNa, caMDALavizeSa, viba, avarodha- (puM. paritazcarati, car+ac) zatrunA prA2thI. 2thanI. bhArgavasya sukRto'pi so'bhavat svargamArgaparigho 26. 2nArI meM se puruSa -upacArajJatA duratyayaH- raghu0 1188 / dAkSyamanurAgazca bhartari / zaucaM ceti caturtho'yaM guNaH parighaTTana na. (pari+ghaTTa+bhAve lyuTa) sva27 42j, paricare janecarake 9. a0 / ___wi4, ghasa, yAre ta26 sAva. paricaraNa na., paricaryA strI. (pari+car+lyuTa/pari+ paridharma puM. (pari+ghR+man) yazana maDAvI2 pAtrathA. car+kyap+striyAM TAp) yArI, sevA -athavA vArdhake paDelA phINa vagerenuM pIgaLavuM. prApte paricaryAM kariSyati- devIbhAga0 1 / 4 / 11 / parighAta, parighAtana puM. (parihanyate'nena pari+han+ghaJ/ | paricaryAvat tri. (paricaryA'styasya matupa masya vaH) parighAtayati, pari+han+ svArthe Nic kartari lyu) lenI. sevA : Doya. ta, sevAvANu, sevya. te nAmanuM eka zastra, haNavuM. paricAyya puM. (paricIyate saMskriyate'sau, pari+ci+Nyat) parighAtana na. (pari+han+Nic+bhAve lyuT) yAre yajJano agni. ta23thI. bhAra, 52 42vI. (tri.) yA3 ta23thI. paricAra puM. (pari+ca+bhAve ghaJ) sevA, ya72N. bhAranA2. paricAraka, paricArika, paricArin tri. (pari+ca+ parighAtin tri. (pari+han+Nic+Nini) mAranA2, dhAta. ___Nvula/paricAre prasRtaH Tan/paricara+ astyarthe Nini) 4242, 15 72n||2-ghaat.. sevas, ras2, 2150 32 // 2- tatrAtmabhUtaiH kAlajJairahAryaH parighRSTika puM. (paritaH ghRSTaM grAhyatvenAstyasya Than) __paricArakaiH-manu0 71217 / vAnaprasthavizeSa. paricArya tri. (pari+car+Nyat) sevA 42vA yogya, parighoSa puM. (pari+ghuS+ghaJ) nA6, 206, bhavA4, cAkarI karavA lAyaka. megha, gaThana, rAma bhASAe. paricit tri. (pari+ci+karmaNi kartari vA kvip tuk parIcakSA strI. (pari+cakSa+bhAve za) minha, varDana., ca) yAre. ta26 sthApala, vInAra, mehu 42 // 2. tyAga paricita tri. (pari+ci+karmaNi kta) pazyiyAj, paricakSya tri. (pari varjane+cakS+ Nyat na khyAdezaH) -- wilvi- tyaktavyeyaM ciraparicitA janmabhUmIti varjavA yogya, tyAga karavA yogya. buddhyApadAGkadUtam / paricaturdaza tri. (parihInazcaturdaza yataH prA0 va0 Da | pariciti strI. (pari+ci+bhAve ktin) pazyiya, samA0) 2nI saMjyAvA. mogamAe. paricaya puM. (pari+ci+ac) ukvAraMvAra %uj, | paricumbana na. (pari+cubi+bhAve lyuTa iditvAnnum) momusl, abhyAsa- hetuparicayasthairya vakturguNanikaiva sne thA. yusana 2, nayI 42vI. sA -zizu0 275 / - varNaparicayaM karoti-zakuM0 5 / | paricetavya, pariceya tri. (pari+ci+tavyac/pari+ yAre ta23thI mehu~ 42- dIvu, praya-prema- 'na | ci+karmaNi yat) pazyiya 2al eu43, monA paricayo malinAtmanAM prasAdhanam' - zizu0 275 / / 42vA yogya. nahAnI me avasthA- Arambhazca ghaTazcaiva tathA | paricchad tri. (paricchAdayati, pari+chad+Nic+kvip paricayo'pi ca / niSpattiH sarvayogeSu syAdavasthA- husvazca) parivAra vANu, maa27|6n, ixel, tthI-20catuSTayam- haThayogapradIpikA 4 / 69 / ghoDA ane pAyadaLathI yukta senAvALuMpricyniiy tri. (pari+ci+anIyar) momu. 2vA 'senAparicchadastasya dvayamevArthasAdhanam' -raghu0 1 / 19 / lAyaka, paricaya karavA yogya, ekaThuM karavA lAyaka. | vastra vagere alaMkAra, upakaraNa. Page #535 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1342 paricchada puM. ( pari + chad + Nic + gha hrasvaH) parivAra - sahadharmacAriNI mama paricchadaH sutanu ! neha saMdehaHAryAsi0 673 / vastra vagere AbhUSaNa zAkhAvasaktakamanIyaparicchadAnAm-kirA0 7 / 40 / pAyaja senA, zabdaratnamahodadhiH / DhAMDA.. paricchanda puM. (paricchandyate'nena, chadi saMvaraNe+ghaJ) jaTalo, parivAra. paricchanna tri. (pari + chad +karmaNi kartari vA kta) DhAMkeluM, parivAravALuM, cAre bAjuthI AcchAdana kareluM. paricchitti strI. ( pari + chid + bhAve ktin) avadhArA, nizcaya, nirAjuM 2, pRtha''rA, paricchada zab6 dukho paricchinna tri. ( pari + chad +karmaNi karttari vA kta) chehetuM, chehanAra, ape, bhASesuM, parimita- 'paricchinnAmevaM tvayi pariNatAM bibhrati giram' - mahimnasto0 / pariccheda puM. (pari + chid + bhAve karaNAdau ca ghaJ) avadhi sImA- alamalaM paricchedena mAlavi0 2 / 36, avadhArA, nizyaya- paricchedavyaktirbhavati na purasthe'pi viSaye mA0 1 / 31 / , - paricchedo hi pANDityaM yadApannA vipattayaH / aparicchedakartRRNAM vipadaH syuH pade pade - hito0 11148 | aMthanI samudra saMdhivibhAga, pariNAma, bhApa, bhAga, aMza, bharyAchA'paricchedAtItaH sakalavacanAnAmaviSayaH punarjanmanyasminnanubhavapathaM yo na gatavAn / vivekaH pradhvaMsAdupacitamahAmohagahano vikAraH kopyantarjaDayati ca tApaM ca kurute' -mAlatImAdha0 1 / 30 / paricchedana na. ( pari + chid + lyuT ) apavu, toDavu, chehavu, nizcaya aravo, mApa, bharyAhAmA rahevu. paracchedya tri. (pari+chid karmaNi + Nyat) nizcaya 42vA yogya, bhASavA yogya. parijana puM. (parigato janaH) parivAra, huTumja, noDa2, yA42, pAvana 42vA yogya manuSya- 'harasyAbhyutthAne tava parijanoktirvijayate' -saundaryalaharI / parijayya puM. (pari+ji+ zakyArthe yat ni yAntAdezaH ) cAre bAjuthI jItavAne zakya. parijalpita na. (pari+jalp + bhAve kta) bharbhamAM Devu, prthanavizeSa- 'prabhornirdayatAzAThyacApalAdyupapAdanAt / svavicakSaNatAvyaktirbhaGgayA syAt parijalpitam' ujjvalanIla0 / [paricchada- pariNAmazUla parijJAna na. ( pari + jJA + lyuT ) sUkSma jJAna. parijri tri. ( pari + jR + ki) yAre jAdu 4nAra parijvan puM. ( pari + ju sautradhAtuH kanin ) yandra, agni, DyUra, citrAnuM Au. pariDIna, pariDInaka na. ( pari + DI+bhAve kta / pariDIna + svArthe ka) paMjIsonI kheDa yAta. pariNata tri. (pariNamati sma, pari + nam + kta) pariNAma pAme- zabdabrahmavidaH kaveH pariNataprajJasya vANImimAmuttara0 7 / 21 / - pariNatazaraccandrakiraNaiH bhartR0 3 / 49 / pADesuM, paripa'va- pariNate vayasi - kAvya0 35 / saghaNe heDArothI nabheyuM, zeSayukta (puM. pari + nam+kta Natvam) chAMtanA trAMsA prahAravANI hAthI- 'ASADhasya prathamadivase meghamAzliSTasAnuM / vaprakrIDApariNatagajaprekSaNIyaM dadarza' - meghadUte 2 / - tiryagdantaprahArazca gajaH pariNato mataHhalAyudha 0 / (na. pari + nam+ kta) vyApAra bhATe kheDaThI karelo bhaMDoLa. 1 pariNati strI. ( pari + nam+ ktin) parizAma pariNatiravadhAryA yatnataH paNDitena bhartR0 2 / 94 / aMta, avasAna - pariNatiramaNIyAH prItayastvadvidhAnAm-mA0 6 / paripaGgava-paripAr3a. pariNaya puM. pariNayana na (pari+nI+bhAve aclyuT ) vivAha, pAzigraha-vagna- navapariNayA vadhUH zayane - kAvya0 10 / pariNAma puM. (pari+nam+ghaJ) bhUja sva3panuM kucha upe tha - vihAra, anta, pariNAma, adhyavasAya, te nAmano athasaMDAra, paripArDa, auDha 6zA, ija- apriyasyApi pathyasya pariNAmaH sukhAvahaH - hito0 2 / 135 / 322 -'pariNAme'mRtopamam' -gItAyAm / pariNAmaka tri. (pari+nam + Nvul) parizAma sAvanAra, pheraphAra karanAra, anta lAvanAra. pariNAmadarzin tri. (pariNAmaM zeSaM pazyati, dRz + Nini) je kAma karatAM aMte je phaLa prApta thAya te jonAra, phaLa jonAra, pariNAma dekhanAra. pariNAmapathya tri. (pariNAme pathyaH) aMtamAM hitaDara, pariNAme sAruM. pariNAmazUla puM. (pariNAme zUlam yasya yadvA pariNAme bhuktAnnAdeH paripAke utpadyate zUlaM yasmAt) kheDa bhatanI zUjano roga- kaphapitte samAvRtya zUlakArI bhaved balI - bhAvapra0 / Page #536 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pariNAmina-parityAga shbdrtnmhoddhiH| 1343 pariNAmin tri. (pari+nam+Nini) pri||mvaaj. mAlavi0 3 / 1 / zo- viracitavividhavilApaM sA paritApaM pariNAya puM. (parito vAmadakSiNato nayanaM, pari+nI+ghaJ) | cakAroccaiH - giit07| bhaya, 75, ati64j zetraMja athavA copATanAM sogaThAM Ama tema pheravavAM, (pAdapaH) zamayati paritApaM chAyayA saMzritAnAm-zakuM0 prakSiu 42va.. 5 / 7 / , -guruparitApAni gAtrANi- zakuM0 3 / 18 / mAnanI. pariNAyaka puM. (pari+nI+Nvula) ghara, pati, bha[ savyavasthA - paritApaM ca gAtrebhyaH pIDAbAdhAzca batAvanA2 bhomiyo. kRtsnazaH / apahanti navyAghra ! dayAM kuru mahIpate !' pariNAha puM. (pariNahyate'nena pari+naha+ghaJ) vistau2, -mArkaNDeye0 15 / 4 / 5hous, 3||v- stanayugapariNAhAcchAdinA valkalena- | paritApin tri. (pari+tap+Nini) na24612I, mahAyI, zakuM0 1 / -stanapariNAhavilAsavaijayantI-mA0 3 / 15 / zokajanaka saMtApakAraka, bhayakAraka, kaMpakAraka, atizaya -'dhanuHzataM pariNAho grAmAt kSetrAntaraM bhavet' vi.2|| GMIL 5nA2- 'ApAtaramyA viSayA paryantavakSasthala- kakude vRSasthakRtabAhumakRzapariNAhazAlinI- paritApinaH' -kirA kirA0 12 / 20 / parituSTa tri. (pari+tuS+kta) atyanta santoSa pAeM. pariNAhavat, pariNAhin tri. (pariNAha+balA0 vA 'mattastat prApyatAM sarvaM parituSTA dadAmi te' -devImAhAmatup/pari+naha+Nini) vistAravANu, 36uqvANu, tmyam 93 / 10 / -vayamiha parituSTA valkalaistvaM ca pahoLAIvALuM. lakSmyA -bhartR0 350 / -manasi ca parituSTe ko'rthavAn pariNinaMsu tri. (pari+nam+san+u) parima. pAmavAne | ko daridraH-bhartR0 3 / 50 / cahAtuM, rUpAntara thavA icchatuM. paritoSa puM. (pari+tuS+bhAve ghaJ) atyanta saMtoSa, pariNIta tri. (pari+nI+kta) 527, 8na. 42.. mAnavizeSa- 'tvAmudara sAdhu manye zAkairapi yadasi pariNetR puM. (pari+nI+tRc) 525-2, 90-4ti, 4.2 labdhaparitoSam / hatahadayaM hyadhikAdhikavAJchAzatadurbharaM -sthityai daNDayato daNDyAn pariNetuH prasUtaye -raghu0 na punaH' -zAntizatake / -AparitoSAd viduSAM na 1 / 25 / (tri. pariNayati, pari+nI+tRc) yAre pazu sAdhu manye prayogavijJAnam-zakuM0 1 / 2 / nAra, yota26 horanA2. paritoSaNa tri. (pari+tRS+Nic+yuc) saMtoSa 42nA2, pariNeya tri. (pari+nI+yat) yAre ta26 164vA yogya, mu. 42nAra. (na. pari+tuSa+lyuTa) saMtoSa. 64%a4al, doravA yogya, paraNavA yogya. AnaMdita karavuM, khuza karavuM, tRpta karavuM. pariNeyA strI. (pariyeya+striyAM TAp) 52vAdAya paritoSavat, paritoSin tri. (paritoSa+matup/ anyA, 6bhadAya nyA. paritoSa+astyarthe ini) saMtoSavANu, tRpti yutaparitakman na. (pari+taka+bhAve manin) yAre ta26 mana. tRpta, saMtoSI. 32, 4d. parityakta tri. (pari+tyaj+karmaNi kta) taj, cho3. paritamya tri. (paritakma arhati yat) yAre ta:26 deg45L | parityaktR tri. (pari+tyaj+tRc) tyanAra, chor3I yogya, gamana karavA yogya. hanA2. paritarkaNa na. (pari+tarka+lyuTa) 15 42vo ta, anumAna parityajya avya. (pari+tyaj lyap) tyA zana, tane, 2. ta. choDana- 'sarvadharmAn parityajya mAmekaM zaraNaM vraja' - paritarpaNa tri. (pari+tRp+lyuTa) tRpta 4282, bhaga0 / 22. parityAga puM. (pari+tyaj+bhAve ghaJ) satyanta tyAparitas avya. (pari+tasil) yAre lAhu, sa. 25, aparityAgamayAcadAtmanaH-rasa0 12 / - kRtasItA__-rakSAMsi vedi parito nirAsthat- bhaTTi0 1 / 12 / parityAgaH -rasa0 15 / 1 / -utpathapratipatrasya parityAgI paritApa puM. (paritapyate'tra, pari+tap+AdhAre ghaD) na.24, vidhIyate-matsyasUktam / yAre ta23thI. tyA- mohAt yAtanAbhUma.. (puM. paritapyate'nena, pari+tap+karaNe tasya (karmaNaH) parityAgastAmasaH parikIrtitaH-bhaga0 ghaJ) hu-prasakte nirvANe hRdayaparitApaM vahasi kim- 1817 / sarva tyAsa. Page #537 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1344 [parityAgin -paridhi parityAgin tri. (pari+tyaj + Nini) sarva tyAga DaranAra, baghu choDanAra, atyanta tyAgI. paridevin tri. (pari + div + tAcchIlye ini) zoI DaranAra, visAya DaranAra, 2unAra. parityAjya tri. (pari+tyaj + Nyat) tyAga 42vA sAya choDavA lAyaka, atyanta tajavA yogya. paritrasta tri. (pari + s + karmaNi kta) trAsa pAbhelu, paridvIpa (puM.) te nAmano guruunI kheDa putra. paridraSTR tri. (pari+dRz + tRc) yAre taraI bhenAra, sarva ta2phathI jonAra. bhayabhIta baneluM. paridharSaNa ga. ( pari + dhRS + lyuT ) tirasDAra, ninhA, parastrIne balAtkArathI bhogavavI te. paritrANa na. ( paritrAyate, pari + + lyuT ) rakSA jayAva - paritrANAya sAdhUnAM vinAzAya ca duSkRtAm' -bhaga0 4 / 8 / aniSTa karanAra mANasane vAravuM teraamaapritraannvihstyodhN senAnivezaM tumulaM cakAra - raghu0 5 / 49 / paritrAtR tri. ( pari + + tRc ) rakSaNa 42nAra, jayAvanAra, aniSTa karanAra mANasane vA2nA2. paritrAsa puM. (pari + s + ghaJ) atyanta bhaya, ghazI jI.Da. paritrAsin tri. (paritrAsa + astyarthe ini) atyanta layalIta, jIvANuM. paridara puM. (parigato daro yasmAt) bheDa bhatano roga. paridaMzita tri. (paridaMzo jAto'sya tAra0 itac ) bheo bakhtara pahereluM hoya te. paridahana na. ( pari + dah + lyuT ) yAre taraIthI jANavu Aga lagADavI. paridAna na. ( paridIyate, pari + dA+bhAve lyuT ) 3232 vo, sahasojahalo 42vI. paridAya puM. ( pari + dA+ghaJ) sugandha khApanAra-sugandhI, khuzajI. paridAyin puM. (parityajya zAstradharmaM dadAti, pari + dA + Nini) bheno bhoTo lAI DuMvAro hoya tevA nAnA bhAIne kanyA ApanAra puruSa. pari (rI) dAha puM. (pari + dah + bhAve ghaJ dIrghaH) sarva taraithI jagatarA, yotarainI pIDA, chADa paridevaka tri. ( pari + div + Nvul ) zo 42nAra, visApa zabdaratnamahodadhiH / DaranAra. paridevana na. ( pari + div + lyuT ) zo, visAya, raDavu, ddIlagIrI- 'paridevanaM ca pAJcAlyAH vAsudevasya sannidhau' mahAbhArate 1 / 2 / 146 / paridevanA strI. (pari+div+ Nic+yuc+TAp) zotatra kA paridevanA - yAjJa0 3 / 9 / visAya, khArtanAha'avyaktanidhanAnyeva tatra kA paridevanA' -gItAyAM. zrIdharaH / pari (rI) dhAna na. ( pari + dhA+bhAve lyuT) vastra vagerenuM paDe, dhArA 42vu. (na. pari + dhA+karmaNi lyuT ) ardhA vastra-nAbhi nIce pahereluM vastraaattcitr paridhAnavibhUSAH kirA0 9 / 1 / - tRNAni zayyA paridhAnavalkalam / na bandhumadhye dhanahInajIvitam' - paJcatantre 5 / 23 / paridhAnIya tri. ( pari + dhA+karmaNi anIyar ) paleravA yogya, dhArA 42vA yogya. paridhAnIyA strI. ( pari + dhA + anIyar+TAp) zastra vageremAM rahelI uttama RcA-vedanI kaDI. paridhAya puM. paridhIyate'tra, pari + dhA + AdhAre ghaJ) nitamba pradeza, pANInuM sthAna athavA janasthAna 'paridhAyo janasthAne paricchedanitambayoH ' - medanI / (puM. pari + dhA bhAve ghaJ) paheravu, vastra vagere dhArA 2. (puM. pari + dhA karmaNi ghaJ) pariccheda 276 tuma avya. ( pari + dhA + lyap) paDerIne, dhArA jharIne.. paridhAraNa na. ( pari + dhR + Nic + lyuT ) paDevu, dhAraNa - 5. paridhAvin puM. (pari + dhAv + Nini ) sATha saMvatsara paiDI chetAlIsa saMvatsara- 'paridhAvI pramAdI ca hyAnando rAkSaso nalaH ' -jyotiHsAre / paridhi puM. (paridhIyate'nena, pari + dhA + ki) yandra ane sUryanI AgaLa thatuM goLa kuMDALuM-je megha vagerenI pAsethI thAya che - zaziparidhirivoccairmaNDalastena tene - naiSa0 208 / yajJanA pazune bAMdhavA mATe khAkharAnI zAkhAnI khUMTI - saptasyAsan paridhayaH triH saptaH samidhaH kRtAHRk0 10 / 10 / 15 / goja bhaMDajano yAre taraino goja gherAva, nAnuM DuMDANuM- 'anRNatvamupeyivAn babhau paridhermukta ivoSNadIdhitiH' - raghuvaMze 8 / 30 / (na. pari+thA+ karmaNi ki) paravAnuM vastra. Page #538 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paridhistha-paripAka shbdrtnmhoddhiH| 1345 paridhistha tri. (paridhau tiSThati, paridhi+ sthA+ka) | pariniSThita tri. (pari +ni + sthA+ karmaNi kta) paricAraka za06 hubho, yuddha vageremAthI 2thI. yoddhAna kalAkauzalya vagere jJAnamAM kuzala, vidvAna - rakSaNa mATe cotarapha goThavAyela sainya vagere. apariniSThitasyopadezasyAnyAyyaM prakAzanam-mAlavi0 1 / paridhipatikhecara (puM.) mahAvi... (tri. pariniTThiya, jai. prA.) 59 thaye, niSThA pAme. paridhUpana na. (pari+dhUpa+ lyuTa) dhUpa. hevo, suvAsita. paripakva tri. (pari + pac + kta) atyanta 5 , 32. paripAkavALuM, atyanta prauDha dazAmAM Avela, pariNAma paridhUpita tri. (pari+dhup+karmaNi kta) 55. hA j, 5.j, 5rita- praphullalodhraH paripakvazAliH-Rtu0 suvAsita kareluM. 4 / 1 / paridhUmana na. (pari+dhum+lyuT) tRSAtura bhAsane / paripakvatA strI., paripakvatva na. (paripakvasya bhAvaH AvatA oDakArarUpa upadrava tal+TAp-tva) uuurj, parima. pAmelApa. paridhUmAyana (na.) vaidha mata prA. mo.35||2vishess. paripaNa, paripana na. (paripaNyate vyavahiyate'nena, paridhUsara tri. (paritaH dhUsaraH) atyanta bhUpa, dhUvANu pari+paN+ gha/paripanyate'nena, pari+pan+ghaJ) bhUkha ___ -vasane paridhUsare vasAnA-zakuM0 7 / 21 / dhana, pUMcha, bhU.. paridheya tri. (paridhAtuM zakyam, pari+dhA+yat At / paripati tri. (pari+pat+in) sarvavyApI, saghaNe vyA5.. It guNaH) paDe2vA vAya dhArA 42vA yogya (puM. pari+pat+ In) mavipati, svAmI.. vastra- na tu svabhogyatayA'pi prApte paridheyAdau / | paripatita tri. (parivaDia, jai. prA.) 5.31 gaye, smRteradRSTArthatvApatteH-vivAdacintAmaNiH / (tri.) adhaHpatana pAsa. paridhimAM thanAra vaizvadeva vagere. paripantha puM. (panthAnaM varjayitvA vyApya vA tiSThati paridhvaMsa puM. (pari+dhvaMs+ghaJ) sampUra nAza, madhAno. ___ pathi+ac) bhAna choDavanAra, bhA[ 2. nA. paripanthaka puM., paripanthin tri., pariparin puM. paridhvaMsin tri. (paridhvaMsa+astyarthe Nini) samAnA (paripanthayati doSAdikaM prApnoti, pari+pathi gatau+ nAza karanAra, sarvathA nAza karanAra. Nvula/pari sarvatobhAvena doSAkhyAnaM panthayituM zIlamasya, parinandana tri. (pari+nanda+Nica+lya na Natvama) saMtoSa pari+panth+Nini) vaiza.viparIta Aya25.42aluj, 2nAra, tRpti. 5mAuna2. (na. pari+nand bhAve lyuTa) 1231vanA2, ronA, zatra, duzmana- 'indriysyendriysaMtoSa pamADavo, tRpta karavuM. syArthe rAgadveSau vyavasthitau / tayorna vazamAgacchet parinirvapaNa na. (pari+nir+vap+lyuTa) vaDeya, uj, tau hyasya paripanthinau' . gItAyAm 334 / - arthaparipanthI mahAnarAtiH-mudrA0 5 / - nAbhaviSyamahaM parinirvapasA strI. (pari+nir+vap+san+a+TApa) tatra yadi tatparipanthinI -mA0 9 / 50 / vaheMcavAnI icchA, ApavAnI icchA. pariparyanta puM. (pariperanta, jai. prA.) yAre . parinirvapasu tri. (pari+nir+vap+ san+u) hevA paripavana puM. (paripUyate'nena, pari+pU+karaNe lyuTa) icchanAra, ApavA cAhanAra. yAvae. parinirvANa puM. (parinivvANa, jai. prA.) duno sarvathA paripazavya tri. (pari vyAptaH, pazoridaM yat, prA. sa.) nAza, mokSa. sarva pazu saMbaMdhI. parinirvANamArga puM. (parinivvANamagga, jai. prA.) Panta paripAka, parIpAka puM. (pari+pac+ghaJ) taiyAra 225, bhA, bhokSano mA. zreSTha 54, 5riema- prapannAnAM mUrtaH sukRtaparipAko parinaSTa tri. (parinaTTha, jai. prA.) nAza pAme... janimatAm -mahAvI0 7 / 31 / 438 bhanu, 30 vagere, pariniSThA strI. (pari+ni+sthA+bhAve a+TAp) - vIkSya tasya vinaye paripAkaM, pAkazAsanapadaM paryavasAna, santa, chau, saMpU[ zAna, chedI sthiti. spRzato'pi' -naiSadhe0 5 sarge / DoziyArI, yaturAI. deva. Page #539 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1346 paripAkin tri. (paripAko'styasya ini) zaMdhanAra | paDAvanAra, DoziyArIvANu, ijavANuM, pariNAmavANu paripAkinI strI. (paripAko'styasyAH in + GIp ) nasotara vanaspati. zabdaratnamahodadhiH / paripATala tri. (paripADala, jai. prA.) gulAjI raMganuM, khAchA rAtA raMgavALuM. paripATi, paripATI strI. (pari + paT + svArthe Nic+ac+ in/ paripATi + GIp vA) anubha, praNAlI, paddhati, paraMpa28 - pATIra ! tava paTIyAn kaH paripATImimAmurIkartum - bhAmi0 1 / 12 / -kadambAnAM vATI rasikaparipATI sphuTayati-haMsa0 24 / paripATita tri. (paripADia jai. prA.) jhaTe, yIrArdha gayeyuM. paripAda avya. ( pAdaM varjayitvA ) pagano tyAga durIne, paNa yA sivAya. paripAlana na. ( pari + pAl + lyuT ) 2kSA, rakSA, pAvana kuM, jayAvadu- kliznAti labdhaparipAlanavRttireva - zakuM0 5/6 / pAripAlita tri. (pari+pAl + kta) pANesuM jayAvesuM. paripiJjara tri. (paripiMjara, jai. prA. ) dhAgA rAtA raMgavAyuM paripiSTaka na. ( pari + piS + kta + saMjJAyAM kan ) sI.su. paripihita tri. (paripihiya, jai. prA.) DhAMDe. paripIDana na. (pari+pIDa + lyuT ) pIuvu, duHkha hevu, unaDavu. paripuTana na. (pari+kuTA. puT + bhAve lyuT ) bhedhvu, saMpuTIkaraNa. paripuSkarA strI. (paritaH puSkaraM mukhaM yasyAH) 'goDumbA' nAmanI vanaspati. paripuSTa tri. ( pari + puS + karmaNi kta) atyanta puSTa, atizaya rakSaNa Durela, poSesuM. paripuSTatA strI, paripuSTatva na. (paripuSTasya bhAvaH tal + TAp-tva) atyanta puSTaTparza, ghAzuM rakSela-poSeya. paripUjana na., paripUjA strI. (pari+pUj + lyuT / pari + pUj + a + tataSTAp) pRThavu, cUbha ravI. paripUjita tri. (paripUj + karmaNi kta) pUbheSu, pU4na resuM paripUNaka puM. (paripUNaga, jai. prA.) pakSInI kheDa bhAjI. paripUta tri. ( pari + pU+kta) atyanta zuddha- utpattipari pUtAyAH kimasyAH pAvanAntaraiH- uttara0 1 / 13 / pavitra, svaccha 13ddhuM dhAnya vagere- 'revatI- vadanocchiSTaparipUtapuTe dRzau ' - zizu0 2 / 16 / [paripAkin-pariprerita paripUraka tri. ( pari + pR + Nvul ) paripUrNa nA. paripUraNa na paripUrNa tri. (pari + pR + lyuT / pari + + karmaNi kta) paripUrNa 42nAra, pUruM Dara, samApta , atyaMta pUrNa saMpUe .. paripUrNatA strI, paripUrNatva na. ( paripUrNasya bhAvaH tal+TAp) sampUrNa atyanta pUrNapazuM dRzyate paripUrNatvaM mukhacandrasya te sakhi ! udbhaTaH / paripela na. (pari+pela+ac) nAnI nAgaramotha, vanaspati 4sastA - paripelaM plavaM balyaM tatkuTannaTasaMjJakam amaraTIkAyAM bharataH / paripelava na. (paritaH pelavaM mRdutA yasya) zevANamAM thatuM khe bhotha ThevuM ghAsa. tri. paritaH pelavaM yasya) atyanta omaNa, jaDu suMvAju - 'sphItamadhyaparipelavaM phalaM zIghramadhyacirakAlasambhavam'- bRhatsaMhitAyAm 94 18 / paripezala tri. (paripesala, jai. prA.) sun62, manohara. paripoTa paripoTaka puM. (pari+puT+ghaJ / paripoTa + svArthe ka) kAnano roga.. paripoTana na. ( pari + puT bhedane + lyuT) toDavu, lehavu, lehana. paripoSa puM. (pari + puS + bhAve ghaJ) poSaNa, rakSA. paripoSaka tri. ( pari + puS + Nvul) poSaeA DaranArA, poSanAra, rakSA 42nAra. paripoSita tri. ( pari + puS +karmaNi kta) poSaeA resuM, atizaya poSeluM. paripracchana na. (pari+pracch + lyuT) prazna pUchavo. paripramANa na. ( parippamANa jai.prA.) parizrAma, bhApa. pariprazna pu. ( paritaH praznaH ) thoDasI, yogyAyogyanI pUcha527 katara katamau jAti pariprazne- pA0 2 / 1 / 63 / viddhi praNipAtena paripraznena sevayA bhaga0 4 / 34 / pariprApta tri., pariprApti strI. (pari+pra+Ap +karmaNi kta/ pari+pra+Ap+ktin) atyanta bhejaveyuM, sampUrNa prApta thayesuM, dhAsuM bhajeyuM. pariprepsu tri. (pari+pra + Ap + san + u ) prApta ravA IcchanAra, bhejavavA thAhanAra. paripreraNa paripreSaNa (pari+pra + Ap + ir + lyuT uf+9+39+myc) Hlsag, uzeu sedl, Hisag, yo nA 42vI, prevu. pariprerita, paripreSita tri. ( pari + pra + iS + karmaNi kta/ pari+pra + iS + karmaNi kta) bhoDase, preraNA ureluM. Page #540 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paripreSya-paribhASA shbdrtnmhoddhiH| 1347 paripreSya tri. (pri+pr+iss+yt| avya pari+pra+ | paribhavapada, paribhavAspada na. (paribhavasya padam - in+lyup) preraka lAya.3, bholA yogya yA72 | Aspadam) apamAna. pAtra., ma.nA62 pAtra, ti22412 vagere mokalIne, pahoMcADIne, preraNA karIne. pAtra. pariplava tri. (pariplavate, pari+plu+ac) -yaM.yada paribhavin tri. (pari+bhU+tAcchIlye ini) ti2242 matkuNAviva purA pariplavau sindhunAthazayane niSeduSaH- karanAra, anAdara karanAra, apamAna karanAra, hArela. zizu0 14 / 68 / masthira, DAsatuM, (puM. pari+plu+bhAve paribhAjayantikA strI. (pahabhAyaMtiyA, jai.prA.) pavanA ap) pI vo3 52 2. divasomAM svajana vargamAM mIThAI vagere bhAga paDatuM paripluta tri. (pari+plu+kta) snAna 72j, 0wi aj, vaheMcI ApanArI strI. tarej, 5ulthI. bhAnu thayej -AvAM jahi na yatrorvI paribhAjita tri. (paribhAiya, jai.prA.) 99 42. salilena pariplutA- mArkaNDeye devImA0 1a 0 / paribhAjana na. (paribhAyaNa, jai.prA.) mA 5. vaya. pariplutA strI. (pari+plu+kta/striyAM TApa) 43, madha, paribhAvana na. (pari+bhU+Nic+lyuTa) . ya 4j, bhaithunanI vahanAvANu, strI- gupta aMga - pariplutAyAM me45. bhavati grAmyadharme rujA bhRzam- yonivyApannidAne paribhAvanA strI. (pari+bhU+Nic+yuc+TAp) ti22712, (srI. parippuyA, jai.prA. elu vizeSa. manA62, viyAra, 15, syanA. pariphalgu tri. (pariphaggu, jai.prA.) tatva. vi.nAna, a.sa2. paribhAvanIya tri. (paribhAvaNIya, jai.prA.) viyAvA paribRMhaNa na. (paribUhaNa, jai.prA.) vRddhi, 65yaya, vasuM. yogya, tarka karavA lAyaka. paribhAvin tri. (pari+bhU+'grahA' bhUte'rthe Nini) yAre paribarha pu. (pari+barha+ghaJ) chatra, nI52, 2.42. -iyaM tarapha thanAra, tiraskArabharyo vyavahAra karanAra, upekSA pracuraparibarhayA bhavatyA saMvadhyatAm-daza0 108 / 2nAra -vaidyaratnaparibhAvinaM gadama-ragha0 19 / 53 / yAma2 vagaire 2|4yik, 65242, hoyata -paribarhavanti 'paribhavin' za6 mI. veramAni-raghu0 14 / 15 / dravya, 20%L &tthI, gho.. vagaire -nivezya gaGgAmanu tAM mahAnadI camU vidhAnaiH paribhAvuka tri. (pari+bhU+ukaJ) jAne. 12mayuta 43 te, bIjAne namAvanAra, harAvanAra, parAbhava karAvanAra. paribarhazobhinIm-rAmA0 283 / 26 / / paribhASaka tri. (paribhAsaa, jai.prA.) Auy bholanA2, paribarhaNa na. (pari+barha + lyuTa) yogasama.kI. guru vagere pUjyanA sAme thanAra. paribAdhA strI. (pari+bAdh+a+TAp) 5STa, dusa, pI.31. paribhASA strI. (vyaribhAsA, jai. prA.) Ailak HuSA, paribhakSaNa na. (pari+bhakSa+ lyuTa) mo4na 42, mA. e nAmanI daMDanIti, aparAdhIne zikSA karavAnI bhASA. paribhaGga puM. (pari+bhaJ+ghaJ) will rinj, to.. paribhASaNa na. (pari+bhAS+bhAve lyuTa) nihipUrva duSTa ___ing. (puM. pari+bha +karaNe ghaJ) apamAna.. vayana josa, niyama. . paribhagna tri. (pari+bhaJ+kta, paribhagga, jai.prA.) | paribhASaNIya tri. (pari+bhASa+anIyara) nihAthI posavA mainj, nAza thaye.. dAya, hopayukta. posavA sAya5. pari(rI) bhava puM., paribhavana na. pari (rI) bhAva puM. paribhASA srI. (pari+bhAS+a+TAp) vyaa429|| (pari+bhU+ap+ghaJ vaa/pri+bhuu+lyutt| pari+ zAstrakAranI eka kRtrima saMjJA, avayavanA arthanA bhU+ghaJ vA) manA62, ti22782, apamAna, 520045, anAdarapUrvaka vyAkaraNazAstra prasiddha samudAyanA arthamAM // 2- mRgyAH paribhavo vyAdhyAmityavehi tvayA kRtam- me. viziSTa saMzA -"adhikArazabdena pArArthyAt raghu0 12 / 37 / -parAkrame paribhave vaiyAtyaM surateSviva paribhASA pyucyate kazcit paribhASArUpa iti'... kaiyttH| (bhUSaNam) -zizu0 2 / 44 |-praayo mUrkhaH paribhavavidho paritaH pramitAkSArA'pi sarve viSayaM prAptavatI gatA nAbhimAnaM tanoti - zRGgAra0 16 / pratiSThAm, na khalu pratihanyate kadAcit paribhASeva paribhavanIya tri. paribhavaNijja, jai.prA.) ti22782 pAsava garIyasI yadAjJA-zizu0 16180 / graMthamAM oka sAya. saMketavizeSa. Page #541 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1348 zabdaratnamahodadhiH / [ paribhASita - parimANIya paribhASita tri. (pari+bhAS karmaNi kta) ukhu, jose | parimaNDalatA strI, parimaNDalatva na. ( parimaNDalasya jenI paribhASA karelI che te. bhAvaH tal TAp-tva) goja khArapa. parimaNDalita tri. (parimaNDala + Itac) vartula khAddhRtinuM thayeyuM, goNa thayesa. parimaNDita tri. (parimaMDiya, jai. prA.) suzobhita, zaNagAreluM. paribhASya tri. ( pari + bhAS + Nyat) ahevA yogya, josavA yogya. (avya. pari + bhAS + lyap ) josIne, DI. paribhIta tri. (paribbhIa, jai.prA.) layaprApta, bhayavANuM. paribhukta tri. (pari+bhuja + kta) bhogaveyuM, sevesuM. paribhUta tri. (pari+bhU+karmaNi kta) tirasDAra resuM anAra urela. DAreSu, dhijhAra pAbheluM paribhUtaM sukharahitaM kulaTAputramatipAparataM ca sArAvallyAm 20. a0 / paribhUti strI. ( pari + bhU+ktin) tiraskAra, khanAhara, hAra, parA4ya. paribhUya avya. (pari+bhU+ lyap) tirasjhArIne apamAna urIne, anAhara urIne. paribhoktR tri. ( pari + bhuj + tRc) bhogavanAra. paribhoga puM. (pari + bhuj+ghaJ) bhogavaTo, logavavuM te, bIjAnI vastuno ayogya rIte bhoga karavo te. paribhogavat tri. (paribhoga + astyarthe matup masya vaH ) bhogavaTAvA upabhogavANuM. paribhojanA strI. (paribhuMjaNayA, jai.prA.) pariloga, logavavu, paribhrama puM. paribhramaNa na. ( pari + bhram +ac / parito bhramaNam) bhabhavu, laTa-i, zo vagerethI thittano bhrama thavo te. paribhramaNA strI. (pari + bhram + lyuT +TAp) labhavu, ivu, vittabhrama thavo. paribhraMza puM., paribhraMzana na. ( pari + bhraMz+ghaJ / pari+bhraMz + lyuT ) adhikAra uparathI paDavu, paSTa tha, vyavavu. paribhraSTa tri. (pari + bhraMz + kta) pabhraSTa thayela, paDela, vyavasa. paribhrAnta tri. (paribbhamia, jai. prA.) (bhaTaDela, rajaDela. parimaNDana na. ( parimaMDaNa, jai.prA.) alaM 2e.. parimaNDala puM., nyagrodhaparimaNDalA strI. (parimaMDaNa, jai.prA.) vasayAra, jasoyAnA Thevo khAAra, pAMtha saMsthAnamAnuM kheDa. (triparigato maNDalam ) gonAhAravANuM - samocchrayaparINAho nyagrodhaparimaNDala:mAtsye 118 a0 / madhye kSINA bhaved yA ca nyagrodhaparimaNDalA-ratnAvalyAm / anuparamANuvANuM. parimanthara tri. (parimanthati, mathi + aran iditvAnnum ) atyanta dhImuM, ghaNuM manda. parimathita tri. (parimaMthia, jai.prA.) jaDu DojesuM, ghasuM usAvesuM. parimanda tri. ( pari + madi+ ac) atyanta bhancha, gha ghIbhuM. parimandatA strI, parimandatva na. ( parimandasya bhAvaH tal+TAp-tva) atyanta bhanchapazuM ghar3I 4 dhImAza parimara puM. (parimriyante'smin pari + mR + AdhAre ap) vAyu, pavana parimardda puM., parimarddana na ( pari + mRd + bhAve ghaJ / pari+mRd + lyuT ) dhasa, yojavu, nAza pabhAuvu. parimarza puM. (pari + mRza+ghaJ) saMyoga, sabhIpapAzu yojavu, ghasavu. parimarSa (puM.) ahevArDa, bhatsara vagerethI bhevu. parimala pu. ( pari+mal+ac) sugandha, presara vagere sugandhI pachArthathI bharhana - atha parimalajAmavApya lakSmImavayavadIpitamaNDanazriyastAH / ' zlathakeza kusumaparimala vAsita dehA vahantyanikAH kalAvilAse 115 / yotara ithI saMbaMdha, paMDitono samUha. parimalita tri. (parimalo'sya saMjAtaH itac) juzajohAra rela, sugandhavANu resuM. parimANa, parimANaka na. (parimIyate'nena, pari+mA+ karaNe lyuT / parimANa + svArthe ka) bhApa "sadA pAnthaH pUSA gaganaparimANaM kalayati" - bhartRhariH / prabhAga, va4na 42vAnuM sAdhana, tolo, gahiyAzI, vAsa, yazohI vagere, goNAArano gherAva, aja, saMkhyA. parimANatas avya. ( parimANa + paJcamyarthe tasil ) pramANathI mApathI. parimANavat na. ( parimANavaMta, jai.prA.) pariNAbhavArju paccakhANa, daza prakAranAM paccakhANamAMnuM eka. parimANIya tri. (pari+mA+anIyar) bhASavA yogya, pramANa ka2vA yogya. Page #542 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parimArga-parirabhyamANa shbdrtnmhoddhiH| 1349 parimArga puM. (parimRgyate, pari+mRg+ghaJ) zodhag, | parimRdita tri. (pari+mRd+kta) yoNe, mahana. 42j, _. (puM. parimArgyate, saMskriyate, pari+ mRj+ghaJ) sAliMgana, 2j, meTe, 566sita -parimRditamRNAlIsAI 42, sva27 42. mlAnamaGgam-mA0 1 / 22 / parimArgaNa na. (pari+mRg+lyuTa) zodhaj, tapAsA.. parimaSTa tri. (pari+maja+kta) s|| 43sva27 43. parimArgitavya tri. (pari+mRg+tavyac) zodhaanerus, parimeya tri. (parimIyate, pari+mA+yat) bhAyA yogya, tapAsavA lAyaka. pramA 42vA yogya -mAmUdAzramapIDeti parimeyapuraHsarau'parimArgin tri. (pari+mRg+Nini) 5. 42 // 2, tAsa. rghu01137| 2nAra, pA4 42nAra. parimokSa puM. (parito mokSaH) saMpU, musti, nialel, parimArgya tri. (pari+mRg+Nyat) zodha yogya, jogavA mokSa -sarvAzubhAnAM parimokSakAri-dharmottare |-krnnsy yogya. (tri. pari+mRj+yat vRddhi:0) sAI 42vA parimokSo'tra kuNDalAbhyAM puraMdarAt-mahA0 1 / 2 / 160 / lAyaka, svaccha karavA yogya. bhoyana, chou te. parimArjana na. (pari+mRj+bhAve lyuTa vRddhiH) sAI 42j, | parimocana na. (parimoyaNa, jai.prA.) bhokSa, 25t2.. vALavuM, jhADavuM. madha tathA telano bhakSya padArtha - parimoSa puM., parimoSaka tri., parimoSaNa na., parimoSin madhutailaghRtairmadhye veSTitAH samitAzca ye / madhumasta tri. (pari+muS+ghaJ/ pari+muS+Nvula/ pari+muS kamuddiSTaM tasyAkhyA parimArjanam-zabdacandrikA / ___ lyuTa/ pari+muS+tAcchIlye ini) yo2j ta, yorI, parimArjanI srI. (pari+mRj+lyuTa vRddhiH GIp) s||1278., yora, yoravAnA svabhAvAmI. parimoha puM. (pari+muha+ghaJ) atyanta. bhoDa. zuddha 62nA, sAI 72nArI... parimArjita tri. (pari+mRj karmaNi kta) sA3-25.247 parimohan tri. (pari+muh + lyuTa) moti. 42y, bhIDa 5bhAva.. parimohina tri. (pari + muha+tAcchIlye ini) bhI parimita tri. (pari+mA+kta parito mitam vA) mApe, mAuna2. prbhaae| 42j, -"draviNaM parimitamadhikavyathinaM janamAkulo | parimlAna tri. (pari+mlai+kta) . gaj, , kurute / va4. Dhe, 42||veyu, prabhAsa.2 - kSINA 42 gayej, zithila resu, du, thaye. (na.) zos, Jcalamiva pInastanajaghanAyAH kulInAyAH'-udbhaTe / bhaya kamethI bhupa 52 vi.2 thAyachate. -'parimlAna: parimitabhuja, parimitAhAra tri. (parimitaM bhuGkte, pInaH stanajaghanasaMgAdubhayataH'-ratnAvalI / bhuja+kvip/ parimito AhAro yasya) mA512 jAnA2, pariyajJa puM. (parita ubhayato vihito yajJo'sya) Daspati. mitADArI, niyama pramANa mAnA2. (puM. parimitazcAsau sava nAmano yajJavizeSa. AhArazca) niyamasa2 jaa2|. pari(rI) yoga puM. (pari+yuj+bhAve ghaJ) yAre bAhuna parimiti strI. (pari+mA+ktin) prabhA, bhA5. saMbandha, yotaraIno yo, bhejA5. parimukha avya. (mukhasya varjanam avyayI. pUrvani.) parirakSaNa na. parirakSA strI. (pari+rakSa+lyuTa/pari+razna mukhano tyAga, mukha sivAya, mukha vinA. __ aGga+TAp) 2665, 7 , dhyAna 27, parimukhAdi puM. 5nIya vyA525no me 2058 paasnpaae| -na samayaparirakSaNaM kSamaM te-kiraa09|45| - sa ca -'parimukha, tarihanu, paryoSTa, parmyulU, khala, | pariraTana na. (pari+raTa+bhAve lyuTa) bhoTathA. po.t2j, parisIra, upAhUNa, upakalApa, anupatha, anupad, / ma pAudI, bhA27. anugaGga, anutila, anuzIta, anusAya, anusIra, | parirathyA strI. (parito rathyA) 4902, yauTuM vagere. anumASa, anuyava, anuyUpa, anuvaMza, pratizAkha / ' parirabdha tri. (pari+rabh+kta) liMgo, meTe, rAye. parimukta tri. (parimukka, jai.prA.) choutuM, bhU{.. parirabhamANa tri. (pari+rabha+zAnac) mAliMga, bheTatuM. parimRjya tri. (pari+mRj+kyap) sva57-6 425 // | parirabhyamANa tri. (pari+rabh+yak+zAnac) mAliMgana yogya. (avya. pari+mRj lyap) sva27-sA rIna. | ye, meTA, tuM. Page #543 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1350 pari (rI)rambha puM., parirambhaNa na. (pari+rabh+ghaJ mum | ca/ pari + rabh + lyuT mum ca) bheTavu, khasiMgana, joNAbhAM bevu. drutaparirambhamanipIDanakSamatvam- zizu0 1 / 74 / - bhUyastvatkucakumbhanirbharaparIrambhAmRtaM vAJchati - gIta0 5 / 7 / parirATaka parirATin tri. (pari+ra+tAcchIlye vuJ / pariraT + tAcchIlye ghinuN ) yotaraithI poaranAra, jUma pAunAra, kharaunAra-jarAunAra. parirapsyamAna tri. ( pari + rabh+san + yak + zAnac ) AliMgana karAvavA icchatuM, bheTAvA cAhatuM. parirodha puM. ( pari + rudh+ghaJ) yotarasthI ghero, yAre bAjuthI rokANa. parila tri. (parito lAti, lA+na) yAre taraithI zra 42nAra. zabdaratnamahodadhiH / parilaghu tri. (prA0 sa0) jaDu 4 sahu~, sahI pAyana thanA - kSINaM kSINaM parilaghu payaH strotasAM copabhujyamegha0 13 / jaDu nAnu. parilupta tri. ( pari + lup + kta) sopa pAbhela, jIDI gayesa, nAza pAbhela.. pariluptasaMjJa tri. (pariluptA saMjJA yasya) yetana vinAnuM, nAza pAmelI saMjJAvALuM, bebhAna. parilekha puM. (parilikhatyanena, pari + likh + karaNe ghaJ) cAre tarapha lakhavAnuM sAdhana dravya. parilekhana na. ( pari + likha + bhAve lyuT ) yajJasthAna vagere upara cAre tarapha rekhA kADhavI te. parivatsara (puM.) pAMya saMvatsara paiDI kheDa saMvatsara varSa, varSanuM Avartana - devyA zUnyasya jagato dvAdazaH parivatsaraH- uttara0 3 / 33 / parivadana na. ( pari + vad + lyuT ) niMdhayuM, gANI hevI - pariraTana zabda dukha.. parivarja puM., parivarjana na. ( pari + vRj+ghaJ / pari + vRj + bhAve lyuT ) tyAgavuM, chouvuM te yasmin deze na sammAno na prItirna ca bAndhavAH / na ca vidyAgamaH kazcit taM dezaM parivarjayet -cANakyam / - ' gopyo na doSo mathurAGganAnAM dhUrttasya kRSNasya hi rItireSA / viparyayo yena kRtaH svapitroH tasyopapatnIparivarjanaM kim'- udbhaTe / parivarjaka tri. ( pari + vRj + Nvul ) choDanAra, tyAga DaranA2. [pari (rI) rambha-pari (rI) vAda parivarjana na. ( parivarjyate'subhiranena, vRj + Nic+lyuTa) bhArA, bhArI nAMjavu. parivarjita tri. ( pari + varj + kta) tabhesa, choDesa pari (rI) vartta puM. ( pari + vRt + bhAve ghaJ/pakSe upasargasya dIrghaH pari + vRt+AdhAre ghaJ / pari + vRt + kartari ac ) cakranA AkAramAM pharavuM, parikramaNa, adalo-badalo karavo tadIdRzo jIvalokasya parivartaH uttara03 / AvRtti, rAzicakranuM pharavuM, granthano vibhAga, yuganA aMtano samaya, ajagati- yugazataparivartAn-zakuM 07 / 34 / DUrma, mRtyunA putrahuHsAdhyano putra, parivRttivALuM dhana vagere. parivarttaka, parivartin tri. (pari + vRt + Nvul / pari + vRt + Nini) asojachalo DaranAra, Irajhara DaranAra, vAraMvAra AvRttivANu, yaDADAre iranAra parivartini saMsAre mRtaH ko vA na jAyate' paJca0 1 / 27 / cakrAkAre pharanAra, vAraMvAra AvRttivALuM, adalobadalo DaranAra, vAraMvAra 4nmanAra, 32jhara pAmanAra. parivartana na. (puM. (pari + vRt + lyuT / pari + vRt + Nic + lyuT ) saMyojahaso veSaparivartanaM vidhAya - paJca0 3 / I2\2, 4DADAre i. parivartikA (strI.) puruSanA siMgamAM thato kheDa roga, liMganI AgaLanI tvacAnuM saMkocAI javuM. parivartinI strI. (pari + vRt + Nini + striyAM GIp ) trivRt stomanI vidyuti. parivarddhaka tri. ( pari + vRddha + Nvul ) vadhAranAra parivardhita tri. (parivaDDhiya, jai.prA.) vaghela, vRddhi pAbhela. parivarddhana (na. ( pari + vRddh + lyuT ) vadhavaM te, vadhAro. parivasatha puM. (pari+vas + athac) gAma, gAma. parivaha puM. ( pari + vah + ac) sAta vAyu paiDI te nAmano chaThTho vAyu, A mArgothI saptarSi ghUme che, tathA khAza gaMgA vahe che saptarSicakraM svargaGgAM SaSThaH parivahastathA / atihAsa vize zakuntalAnATaka bhAM resA varzana sAthai saraNAvI - trisrotasaM vahati yo gaganapratiSThAM jyotIMSi vartayati ca pravibhaktarazmiH / tasya dvitIyaharivikramanimta maskaM vAyoriyaM parivahasya vadanti mArgam-zakuM - 7 / 6 / pari (rI) vAda puM. (pari+vad+ghaJ vA dIrghaH) apavAha, soapavAha - mA bhUt parIvAdanavAvatAraH - raghu0 5 / 24 / nindhA, gAja -ayameva mayi prathamaM parivAdarataH - Page #544 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parivAdaka-parivihvalatA ] zabdaratnamahodadhiH / mAlavi0 1 / kharopa, ha4, (phuM. pari + vad + karaNe ghaJ) vIezA vagAuvAnuM sAdhana. parivAdaka puM., parivAdin tri. (pari+vad + Nvul / pari+vad tAcchIlye ghinuN ) nincha, iriyA6 42nAra, vAhI - sAdhUnasUyatAM ye ca ye cApi parivAdiNAm-mahA0 7 / 71 / 26 / Aropa bhUDanAra. parivAdinI strI. (parivAdin + striyAM GIp ) sAta tAravAnI vIegA -kalatayA vacasaH parivAdinI svarajitA rajitAvazamAyayuH- zizu0 6 / 9 / pari (rI) vApa puM., parivApaNa na ( pari + vap+ghaJ vA dIrghaH/ pari+vap+Nic+lyuT ) vayana-bhUMDavu, bhUMDana, 4sasthAna, ubhabhata -pariccheda zabda kho parivApita tri. (pari+vap+ Nic + karmaNi kta) bhUsa, bhamata Darela. (tri. parivApe niyuktaH) bhUuna karavAmAM yojela, hajAmatamAM niyojela. pari (rI) vAra puM. (parivriyate'nena, pari + vR + karaNe ghaJ) suTumba vagere parivAra 'manuSyavAhyaM caturasrayAnamadhyAsya kanyA parivArazobhi' - raghu0 6 / 10 (puM. parivriyate, pari + vR + bhAve ghaJ) taravAranuM bhyAna, DhAMDavAnaM sAdhana, ghevu vIMTavu, DhAMDavu. parivAraka tri. ( pari + vR + Nvul) DhAMDanAra, vIMTanAra, gheranAra. parivAraNa na. ( pari + vR + Nic + lyuT ) vAvu, khaTAva, nivArA.. parivAratA strI parivAratva na. ( parivArasya bhAvaH tal+TAp-tva) huTupa parivArapazu. parivAravat tri. (parivAra + astyarthe matup masya vaH) chuTumjavANuM, vastArI, jahogA chuTumjayukta, (avya. parivAreNa tulyam, parivAra + vat) TuMja vagere parivAranI peThe. parivArita tri. ( pari + vR + kta) gheresuM, AchAhitaDhAMDe, khaTAvesuM, vITeyuM. parivAsa puM. ( pari + vas+ghaJ) rahevAnuM TheDA, vAsanivAsa, parivAsana na. ( pari + vas+ Nic + lyuT ) vasAvavu. parivAsita tri. (pari+vas+ Nic + kta) vasAvesa, zreSThanI sevAmAM parAyaNa. pari(rI)vAha puM. (pari+vah+ghaJ pakSe upasargasya dIrghaH) pAzInuM 52 - paravAhamivAvalokayan svazucaH 1351 pauravadhUmukhAzruSu raghu0 8 / 74 / (puM. paryyuhyate tRNAdikaM yena, pari + vah + ghaJ) pAlIno pravAha 'pUrotpIDe taDAgasya parivAhaH pratikriyA' uttararAmacaritam / parivAhavat tri. ( parivAha + matup masya vaH) pAzInA pUravALuM, pravAhavALuM jaLAzaya vagere. parivAhin tri. ( pari + vah + Nini) pravAhavANuM, vahetuM, vahI saha nAra, chalAtu. AnandaparivAhiNA cakSuSA 4 parivikraya puM. ( pari + vi+kI+ac) veya, jarIhavaM. parivikrayin tri. ( pari + vi+krI + Nini) veyAe kharIdIno vyApAra karanAra. parivitta, parivitti, pariviNNA (vinna) puM. ( pari + vid + kta na dasya naH / pari + vid+ktic) paraNelA nAnA bhAIno nahi paraNelo moTo bhAI dArAgnihotrasaMyogaM kurute yo'graje sthite parivettA sa vijJeyaH parivittistu pUrvajaH - manu0 7 / 171 / jyeSTho'nirviSTe kanIyAn nirviSan parivettA bhavati, parivinno, jyeSThaH parivedanIyA kanyA paridAyI dAtA, parikartA yAjakaH te sarve patitA - udvAhatattve / parivittitA strI, parivittitva na. (parivitterbhAvaH - tal TAp-tva) nAnA bhAnuM lagna urI bhoTAlAIna avivAhita rAkhavo te. parividdha puM. (pari+vyadh + kta) Dujera (tri.) yAre taraphathI vIMdhela. padivindaka, parivindat puM. ( pari + vid + Nvul / parityajya atikramya jyeSThaM vidanti, bhAryAmagnyAdhAnaM vA, vid lAbhe + zatR) bhoTo lAI DuMvArI hoya chatAM paranAra nAno lAI. parivetR zabda dukha. pariviSTa tri. ( pari + viz, viS vA + kta) vyApta, pehelu thArI Daresa, hAjasa thayela, praveza urela. pariviSTi strI. (pari + viS+ ktin) sevA thArI vyApti, vyApate. pariviSNu avya. (paritaH viSNuH) yAre taraI viSNu parivihAra puM. ( pari + vi + hR + ghaJ) DIDA, vihAra, ramatagamata. parivihvala tri. (paritaH vihvalaH) atyaMta viDUvaNa, kSubdha, vyADuja, khatyanta gamarAyesa. parivihvalatA strI, parivihvalatva na. (parivihvalasya bhAvaH tal+TAp-tva) atyanta vivaNapazu, galarATa. Page #545 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1352 shbdrtnmhoddhiH| [parivI-pariveSayantikA parivI tri. (pari+vye-kvip saMprasAraNe dIrghaH) parivArathI. | parivetta, parivedaka, puM., parivedana na. (pari+vid+tRc/ vIMTAyela, cAre taraphathI parovAyela, gherAyela. pari+vid+Nvul/ pari+vid lAbhe+ lyuTa) parivIta tri. (pari+vyeJ+kta sampradIrghaH) gherAyo, parivindaka za6 . avivADita bhImAno vAye, ti. (na.) brahmavaddhanuSya. paraNelo nAno bhAI, anyAdhAna kare te parivahaNa na. (pari+vRMha+Nic+lyuTa) naI 72j, dArAgnihotrasaMyogaM kurute yo'graje sthite / parivettA puSkaLa karavuM, cotaraphathI vadhAravuM. sa vijJeyaH parivittistu pUrvajaH-manu0 3 / 171 / parivRMhita tri. (vRhi+karmaNi kta, parito vRMhitam) parivedana na., parivedanA strI. (pari+vid jJAne+bhAve bahu karela, puSkaLa karela, cotaraphathI vadhArela, lyuTa, vid sattAyAM bhAve lyuTa vA/pari+vid+ vistArela, prasita 421. (na. pari+vRMha | yuc+TAp) yA ta26nu zAna, ziyA, saghaNe zabde+bhAve kta) cInI 206. 8500 sthiti. 'sa hi dharmaH suparyApto brahmaNaH parivRkNa tri. (pari+vRzca+kta) Apasa, chahesa., pAyeda parivedane"-mahAbhArate / DAyagavANu. parivedanIya tri. (pari+vid+karmaNi anIyara) saMpU parivRkta tri. (pari+vRja, gatau+kta) tyaThej, choutuM. jANavA lAyaka, sarva jagoe sthiti karavA yogya. parivRDha tri. (pari+vRhi+vRddhau+kartari kta nipAtanAt parivedanIyA, parivedinI strI. (pari+vid+karmaNi halopaH tasya DhatvaM ca) adhipati, prabhu, svAmI - anIyar + TAp/parivedostyasyAM + ini+GIp) kiM bhuvaH parivRDhA na vivoDhuM tatra tAmupanatA vivandate avivAhita moTAbhAInA paraNelA nAnAbhAInI strI. pariveza puM, parivezaNa na. (pari+viz+ghaJ / nai0 552 / bhAsis. parivRta tri. (parito vRtaH) y||2 123. vI21288, gherAyela. pari+viz+lyuTa) pazighi, dherAva, vI2j, veSTana, - "vyavahArAn nRpaH pazyet sabhyaiH parivRto'nvaham" sUryayandra vagairenI. pAsena 2 bhaMsa 'vAtena - mitAkSarAyAm / pra27nna, gupta, vyApta, zAta... maNDalIbhUtAH sUryacandramasoH karAH / mAlAbhA vyomni tanate parivezaH prakIrtitaH'- bharatadhRtasAhasAGkaH / parivRti strI. (paritaH vRtiH) yota23thI. vIeg, dhe2. | parivezavat, parivezin tri. (pariveza+astyarthe matup masya parivRtta tri. (pari+vRt+kta) yAre ta23thI. on, vH| parivezo'styasya, ini) dhezavavANu, bhaMsavAj. goLAkAre pharela, adalAbadalo karela, vAraMvAra janma pari(rI)veSa puM. (pari+viS+ghaJ) parizaya, gherAvI, lIdhela, pheraphAra pAmela. vIMTavuM, sUryacandra vagerenI cotarapha thatuM, goLamaMDaLa parivRttaka tri. (parivRttasya samIpe ka) yAre ta23thI -lakSyate sma tadanantaraM rvirbddhbhiimpriveshmnnddl:goLAkAranI samIpanuM. raghu0 1159 / parivatti strI. (pari+vRt+ktin) asoja, 322, | pariveSaka tri. (pari+viS+Nvula) vIranAra, gheranA2, te nAmano athaliMkAra, jemAM koI samAna, ochIvattI DhAMkanAra, pATo bAMdhanAra, bhojana mATe khAdya padAthI vastuno vinimaya hoya -parivRttirvinimayo yo'rthAnAM pArasanA2. -'svAmisnehaparaH svakAryanipuNaH prauDho syAt samAsamaiH-kAvya0 10 / goNa 2811re 32, vadAnyaH zucirvipro vA pariveSakastu kulajazcAnyo'pi pAchA pharavuM, vAraMvAra janmavuM. vA bhUpateH-pAkarAjezvaraH / / parivRttisaha puM. (parivRtti parAvRtti sahate saha+ac) | pariveSaNa na. (pari+viSa+Nic + lyuTa) bhI4 mATe eka yaugika zabda, arthane badalyA vinA eka makSya pAna pArasI. (pari+viS+lyuTa) paziki, zabdane badale bIjo zabda mUkavo te - gherAva, vI2g, sUyandrane 32tuM gaNa2 bha31, zabdaparivRttisaha-kAvya0 10. / veSTana. parivatya avya. (pari+vRt+lyap) 280312. 3zana, | pariveSayantikA, pariveSikA strI., pariveSin tri. adalo badalo karIne, pradakSiNA karIne. (paripesaMtiyA, jai.prA./ pariveSati, pari+viS+ parivRddhi srI. (pari+vRdh+ktin) ujauj, quid, ___Nvula TApi ata itvam/ pariveSa+ini) 52n| vRddhi, atyanta vadhArI. mANasone pIrasanArI-jamADanArI strI. Page #546 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pariveSavat-pari(rI)zeSa] shbdrtnmhoddhiH| 1353 pariveSavat strI. (pariveSa+matup) parivezavANu, | parizaGkanIya tri. (pari+zaGk+anIyar) saMpU. 2i.5. gherAvAvALuM, maMDaLavALuM. pIrasavAvALuM. 72vA yogya, za5 42vA dAya5 (-zAstraM sucintitamapi pariveSTana na. (pari+veSTa+lyuTa) gherAva, dhe, 5zighi, / praticintanIyamArAdhito'pi nRpatiH parizaGkanIyaH / vIMTavuM, AcchAdana, gumaDAM vagere upara pATo bAMdhavo | aGka sthitA'pi yuvatiH parirakSaNIyA zAstre nRpe te. ca yuvatau ca kuto vazitvam-udbhaTaH / pariveSTita tri. (pari+veST+kta) vI2j, ghere, parizaGkA srI. (parizaGkayate, pari+zaGk+a+striyAM AcchAdana kareluM, pATo bAMdheluM. ___TAp) saMpUra saMzaya, ghe| zaz. pariveSTra tri. (pari+viS+tRc) vIranAra, gheranA2, parizaGkita tri. (parisaMkiya, jai.prA.) bhayavANu, jIvANu DhanA2, 5ul winA2, mAna samaye maMDIne thAM bI . pArasanA2 -marutaH pariveSTAro marut tasyAvasan | parizaGkina tri. (pari+zaka+Nini) saM59 zaM.51 gRhe-aita0 / ___4282, vaDebhavAj. parivoDhukAma, parivoDha tri. (pari+vah +tum+ | parizApa puM. (pari+zap+ghaJ) atyanta 245, ull __ kam+aN/ pari+va+tRc) vivAha 42vA-sana uml, u5. karavAnI abhilASAvALo. parizAzvata tri. (strI. parizAzvatI prA0 sa0) sahA parivyaya puM. (prA0 sa0) dAgata, mUlya, masAto. mATe e ja svarUpamAM banI rahenAra. (puM. parivyaa, jai.prA.) 19vyaya, puraNa jayaM. pariziSTa tri. (pari+ziS+kta) zeSa, 4. parivyAdha puM. (pari+vyadh+karttari Na) 55ma yatuM (na. pariziSTa+astyarthe ac) bADI bhAgano aMtha, netara, meDa tarnu kAu -drumotpala / 5259. graMtha, ma -'guhyapariziSTam / ' (tri. pari+vyadh+Na) yota23thI. vAcanA2.. parivajyA srI. (pari+va+bhAve kyap+TAp) tapasyA, parizIlana na. (pari+zIl + lyuTa) iso abhyAsa, dIkSA, saMnyAsa- vAsAMsi mRtacelAni bhinnabhANDeSu vAraMvAra harakoI kAryano vyapAra karavo te, sparza - bhojanam / kASrNAyasamalaGkAraH parivrajyA ca nityazaH lalitalavaGgalatAparizIlanakomalamalayasamIremanu0 10 / 52 / dhArmi sAdhanA, vaizayama anuzA. giit01| * badanakamala parizIlanamilita0 parivaDhiman srI. (pari+vRDha+ imanac) prabhutva, svAmitva, gIta011. / bhali., samartha. parizuddhi tri. parizuddhi srI. (pari+zudh+kta+ktin) parivrAja parivAja, parivrAjaka puM. (parivartya putrAdikaM / satyanta zuddha, pavitra, sva27, ni , he vrajati, pari+va+kvip dIrghaH/pari+vraj saMjJAyAM patAvavuM te. ghaJ/pari+tyajya putrAdIn vrajati, vraj+ghaJ+ parizuSka tri. (pari+zuS+kta tasya ka) bhatizaya. sU.i ka+Nvula vA) putra, strI ane. tevA bhI hArthanA upatapto da kA nadyaH palvalAni sarAMsi ca / tyAga karI bIjA AzramamAM janAra saMnyAsI, yati, parizuSkapalAzAni vanAnyupavanAni ca-rAmAyaNe bhikSu - 'sarvArambhaparityAgo bhakSyAzyaM brahmamUlatA 2 / 59 / 5 / sUI, nI.2sa., tapAve.eM -tRSA mahatyA | niSparigrahitA'drohaH samata sarvajantuSu / parizuSkatAlavaH-Rtu0 1 / 11 / (na. paritaH zuSkam, bhAvasaMzuddhirityeva parivrADvarya ucyate / / pari+zuS+kta tasya kaH) 5emamAjhI. telamA parivAji strI. (pari+vraj+Nic+in) zrAva nAme taNeda mAMsa, 525.45. bhAsa. -mAMsa bahughRtairbhRSTaM siktaM eka vanaspati. cedambunA muhuH jIrakAdyaiH samAyuktaM parizuSka parivAjikA srI. (parivya iyA, jai.prA.) saMnyAsinI taducyate''-zabda0 / bhikSuDI, sAvI. pari(rI)zeSa puM, parizeSaNa na. (pari+ziS+ghaJ parivrAjya na. (parivrAjaH bhAvaH) saMnyAsIurj, yaGiuj, pakSe upasargasya dIrghaH/ pari+ziS+ lyuTa) sI45, tapasyA, yatinuM kAma. 45., zeSa, savaziSTa mA. Page #547 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1354 shbdrtnmhoddhiH| [parizodha-pariSkaNNa parizodha puM., parizodhaka tri. parizodhana na. | parizliSTa tri. (pari+zliS+kta) meTej siMgana 43j. (pari+zudh+ bhAve ghaJ/ pari+zudh+Nic+ac/ | parizleSa puM. (pari+zliS+ bhAve ghaJ) bheTaj, siMgana. pari+zudha+ Nic+ lyuTa) he pI. murata thaj. | pariSattA strI., pariSattva na. (pariSado bhAvaH karma vA, (tri.) atyaMta pavitra tha, saMpUzuddha tha, maI tala+TAp+tva) samA55, samAnu ma.. pavitra thanAra, devuM adA karanAra, prAmANika vyavahArI. pariSad strI. (paritaH-pariSIdatyasyAM, pari+sad+adhikaraNe parizodhya tri. (pari+zudh+karmaNi Nyat) atizaya kvip) satmA- abhirUpabhUyiSThA pariSadiyam-zakuM0 1 / pavitra karavA yogya, karaja vagere adA karavA yogya. -yAdRzI pariSat sIte ! dUtazcAyaM tathAvidhaH-goH parizoSa puM., parizoSaNa na. (pari+zuS+bhAve ghaJ/ rAmA0 2 / 13 / 16 / 963, bhaMdI, dharmanA niya pari+zuSa+Nic+lyuTa) atyanta suDA, suI mATe ekaTho thayelo vidvAna lokono samAja-dharmasabhA, 8j vAyavarkaparipItAmburviparimlAnapaGkajaH / tADAga bhImAMsAsamA- ekaviMzatisaMkhyAkairmImAMsAnyAya iva kAlena parizoSaM gamiSyati-rAmA0 4 / 15 / 34 / pAragaiH / vedAGgakuzalaizcaiva pariSattvaM prakalpayet parizoSaka, parizoSaNa, parizoSin tri. (pari+ prAyazcittaviveke / zuS+Nvula/ pari+zuS+Nic+lyuTa/ parizoSa+ | pariSada puM. (paritaH sIdati, pari+sad+ac Sattvam) astyarthe Nini) atyanta su.g, subaI 4, | anuyara, seva, no42. atyanta sukavanAra, zoSaNa karanAra. pariSadya tri. (pariSadamarhati yat) sAmAna. yogya, 485 parizoSaNIya, parizoSya tri. (pri+shss+aniiyr| sAya. (puM. pariSadamarhati yat) samAne yogyapari+zuS+Nyat) atizaya sucavA yogya. pavamAna agni. parizrama puM. (pari+zram+ghaJ na vRddhiH) thA, 2.2.24 pariSaha puM. (parisaha, jai. prA.) 65.sa.28, bhUma-ta22. prayAsa. -AtmA parizramasya padamupanItaH-zakuM0 1. / vagere bAvIsa pariSaha sahana karavA te. Arye ! kRtaparizramo'smi catuHSaSTyaGga- pariSadvala tri. (pariSad + astyarthe valac) samAsa:jyotiHzAstre-mudrA0 1. / .. tamAtithyakriyAzAntara- pariSadbalAnmahAbrahmairATa naikaTikAzramAn-bhaTTiH 4 / 12 / thakSobhaparizramam-raghu0 1158 / tasels. pariSikta tri. (parisitta, jai. prA.) 7iTesIye.. parizraya puM. (pari+zri+AdhAre ac/ pari+zri+bhAve pariSIvaNa na. (pari+siva+bhAve lyuTa SatvaM vA dIrghaH __ ac) samA, mAzraya, 229. ni.) is hevA. parizrava puM. (pari+mu+ap/ parissava, jai.prA.) 857j, pariSUti strI. (pari+sU preraNe+bhAve ktin) 25 // jharavuM, kharavuM, kama tajavAnAM sthAna, karma choDavAnA 42vI, pre25u-pre2j. (tri. pari+sU preraNe+katari hetu, Asrava karmabandhanuM kAraNa. ktic) 24, 25 // 2 // 2. parizrAnta tri., parizrAma puM. (pari+zram+karttari kta/ pariSeka puM, pariSecana na (pari+sic+J+pari+ pari+zram+ac) saMpae thA, parizrama pAmela - sic+lyuTa) 7i2g, sIya, prokss| 2. parizrAnto vayaHsthazca SaSTivarSo jarAnvitaH-mahA0 pariSecaka tri. (pari+sic+Nvul) 7i2-2, prokSa 1 / 49 / 26 / 2 // 2, sAyanA2. parizrAnti strI. (pari+zram+ktin) thA, tI .. pariSevaNa na. (pari+sic+ lyuTa) is Indi, vis hevA. parizrit srI. (parizrayatyanayA, pari+zri+karaNe kvip) pariSkaNNa, pariSkana, pariskatra, pariSkanda, pariskanda 42-nAnA patharAnA 48, 5thya2nI 5130. tri. (pari+skanda kta, tasya dasya ca na Satve+ parizrita tri. (pari+zri+kta) mAzrita, shrvaaH|| 738, Natvam / pari+skand+kta Satvam+pariskandati, sAbhaNe. (na.) Azraya, yAre ta23thI dhezavo, pari+skand+ac SatvAbhAvaH/ pariSkadyate pUryate, vRSTi vagerethI bacAvanAra, paDadA vagerethI vIMTavuM. pari+skand+ghaJ vA Satvam) 40. poSakhaM, parizruta tri. parizruti srI. (pari+zru+kta-ktin) bIje uchereluM, poSyaputra, rathanI cAre tarapha rahI. somaNej, sArI zate. somaNej, zrava, sabhaNa... rakSaNa karanAra, Page #548 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pariSkara-parisarpa] shbdrtnmhoddhiH| 1355 pariSkara puM. (pari+kR+bhAve bA0 ap suTa Satvam) | parisaMvatsara avya. (pari UrdhvaM saMvatsarAt avyayI.) rathanI cAre taraphanI rakSA. varSa 52, varSa pachI (puM.) pAMya saMvatsa2. pai.DI. pariSkAra puM., pariSkRti strI. (pari+kR+ghaJ suT eka saMvatsara. Satvam+pari+kR+ktin suTa Satvam) AbhUSa.45, | parisaMkhyA strI., parisaMkhyAna na. (pari+sam+khyA+bhAve alaMkAra, zaNagAravuM, hAjara koI vastumAM bIjA apari+sam+khyA+lyuTa) saMvil- vittasya gunu, sthApana, saM2782, zuddhi. vidyAparisaMkhyayA me-raghu0 5 / 21 / garA, tarI, pariSkRta tri. (pari+kR+kta suT Satvam) suzAmita. sAyuM anumAna, vi. meha- vidhiratyantamaprApto kareluM, ceSTA kareluM, svaccha kareluM, vALI-jhADIne niyamaH pAkSike sati / tatra cAnyatra ca prAptau sApha kareluM. parisaMkhyeti gIyate / pariSkRtabhUmi, pariSkRtA strI. (pariSkRtA bhUmiH, parisaMkhyAta tri. (pari+sama+khyA+karmaNi kta) golA __ pariSkRta+striyAM TAp) yazama pAtra vagere bhUcA saMkhyA kareluM. aikAMtikarUpe viziSTa agara nirdiSTa. bhATe saM242 438 bhUmi.. parisaMgata tri. (parisaMgaya, jai. prA.) Aya.j, saMbaMdha pariSkriyA strI. (pari+kR+za+TAp) zuddha 42j, sAI pAbheTu. 72j, Nu2, zobhA, 1kSya he.. parisaJcara puM. (pari+sam+ca+ac) sRSTino prasaya pari(rI)STi strI. (pari+iS+ktin vede) yoga . ___ j, tapAsa.. parisabhya paM. (paritaH sabhyaH) sabhAsaha. pariSTubh tri. (pari+stubha+kvip Satvam) sarva ta23 parisamApita tri. (parisamApiya, jai. prA.) samApta nirarthaka zabdarUpa stobhavALuM, sarva taraphathI sAMbhaLavA 42, 59 42.. yogya. parisamApana na. (pari+sam+Apa+ lyuTa) saMpU 72, pariSToma puM. (paritaH stUyate uttamavarNavattvAt, pari+stu+ samApta karavuM. man Satvam yadvA parigataH stomo varNastomo yatra) parisamUhana na. (pari+sam+Uh+bhAve lyuT) AuminI hAthInI pITha upara nAMkhavAnI jhUla. pharatuM cAre tarapha pANI vagerethI mArjana karavuM, yajJanI pariSThala na. (paritaH sthalam Satvam) yAre bAhunuM sthasa. pariSThA tri. (pari+sthA+kvip Satvam) parAvRtti za6 agnimAM mauna rahI samidhA mUkavI, sarva tarapha paDelA ghAsane chedIne yajJanA agnimAM nAMkhavuM. mo. pariSyanda tri. (pari+spand+ghaJ) yAre ta23thI. 324tuM, parisara na. (pari+sR+ap) na12, parvata. vo3-. pAsenA bhUmi- godAvarIparisarasya girestaTAnispanhavANu (puM. pari+spand+adhikaraNe ghaJ) parivAra, phUla vagerethI patrAvalI vagerenI racanA, uttr03|8|-prisrvissyessu loDhamuktAH -kiza0 pariSkAra 206 mI. 5 / 38 / -muktAjAlaiH stana pariSaracchinnasUtraizcapariSyanda puM. (pari+syand+ghaJ+Satvam) ghI vagairenu hArai:megha0 39 / paryanta bhUmi, mRtyuma29, vidhAna, TapakavuM, pravAhI koI padArthanuM jharavuM. sthAna, roe, sabhI5, ni:24j. pariSvaSkaNa na. (parisakkaNa, jai. prA.) yAre lA parisarpa puM., na., parisarpaNa na., parisapin tri., mama. pari(rI)saryA strI., pari(rI)sAra, parisAraka, pariSvaSkita, pariSvaSkita tri. (parisakkira, jai. prA./ parisArin tri. (pari+sRpa bhAve ghaJ / parisakkia, jai. prA.) ma.na. 422, 42. pari+sRpa+lyuTa / parisarpa+astyarthe ini / pari+ pariSvaGga puM. (pari+sva +ghaJ) bhaliMgana, me.zj. sR+bhAve kyapTAp / pari+sR+ghaJ+pari + sR+ "hanUmataH pariSvaGgo rAghaveNa mahAtmanA''. Nvula/pari+sR+Nini) yAre ta26 45 varga3thI. raamaa01|488| vI2g, yota26 deg4, sapanA. 4 4j, nAsapariSvajya a. (pari+sva+lyap) bheTIna, mAliMgana pataGgapateH parisarpaNe ca tulyaH-mRccha0 3 / 21 / yAre karIne. ta26 4 / 2. parisarpa (sa.22vata. yAsa). Page #549 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1356 zabdaratnamahodadhiH / [ parisarpiNI - pari (rI) hAra parisarpiNI strI. ( parisappiNI, jai. prA.) chAtIbhara | parisrut strI. ( pari + su + kvip tuk ca ) 63, bhadya. (strI. pari + su + bhAve sampa0 kvip) a, jaravu, 245, (tri. pari + su + kvip tuk ca ) sarva tarasthI cAlanAra, tiryaMca nAgaNa vagere. aranAra, 245nAra, jaranAra. parisAntvana na. ( pari + sAntv + lyuT ) samabhava, zAnta pAuvu, sAMtvana 42vu. parisAdhana na. ( pari + sAdh + lyuT ) 15DI 42, TharAva vo, atyanta sAdhavaM. parisIman puM. (paritaH sImA) 36, sImA, bharyAchA. pariskandat tri. (pari+skand + zatR) sarvataraI 4, rajatuM, laTatuM. paristaraNa na. ( pari + stR + bhAve lyuT ) sArachAchana 42vuM, DhaisvuM- (na. pari+stR+karaNe lyuT) yajJanA pharato darbha rAkhavo te. paristRta tri. (pari+stR+karmaNi kta) khAcchAhana rela, DhAMDela, pAtharesuM. paristhAna na, paristhiti strI. ( pari + sthA+ lyuT + pari + sthA + ktin) dhairya, hiMmata, hAlata, hazA. parispanda tri. ( pari + spand + bhAve ghaJ) yAre taraithI i24tuM, sarva taraI spanhavANu - soDhuM yudhi parispandamathavA sarvarAkSasAH - mahA01 / 154 / 8 / (pu. pari+spand+adhikaraNe ghaJ) pariSkAra, parivAra, phUla vagerenI patrAvalI-mAthA upara karelI zobhA. parispandana na. ( pari sarvatobhAvena spandyate, pari + spand + lyuT ) I24vu, saghaNI taraithI dhIme hAsavu. parispandamAna tri. (parispandate, pari + spand + zAnac ) sarva taraIthI hAlatuM yatuM, ituM, dhUtuM. parisparddhin tri. ( pari + spRdh + Nini) spardhA DaranAra, sarakhAmaNI ka2nA2. parisphuraNa na. ( pari + skur + lyuT) hAsavu, yamaDuvu, I25 aMDurita, tha, prAza, nIDajavuM parisphurat tri. (pari+sphur+zatR) ghUtuM, hAsatuM yamatuM prAzatuM, aMDurita yatuM, nIDajatuM. parisyanda puM. (pari + syand + bhAve ghaJ) pravAhI pahArthanuM ara, hAthI vagerenA mahanuM TapaDavu, ja. parisrava, parisrAva puM. (pari + sru+bhAve ap+pari+sru+ bhAve ghaJa) saghaNI taraIthI avu, jaravu, 245vu. parisrAva puM. (pari + su + Nic + ac) vaidya prasiddha heDanI eka upadrava-bhagaMdara roga. parisrAvin tri. (pari + su + Nini) paratuM, 24tu, astu. (puM.) pAMya prahAranA bhagaMhara paiDI kheDa bhagaM62. parisruta (puM.) puSpa vagerebhAMthI nIDajesa sAra35 pahArtha. (tri. pari + su + kta) sarva taraithI jarebuM, TapaDeluM gayesuM, bharesuM. parisrutA strI. ( pari + su + kta striyAM TAp) mahirA, 63. parihanu avya. ( hanvorupari avyayI0) upayI upara. pariharaNa hana. ( pari + ha + lyuT ) 27 42, chInavI se, saha sevu, tyAga urakho, duHkha vagere dUra 5, khaMDana karavuM, doSa vagere maTADavA. pariharaNA strI. (pariharaNA, jai. prA.) paribhoga, hUra 42. pariharaNIya, parihArya tri. ( pari + ha + anIyar +pari+ ha+karmaNi Nyat) (2e| 42vA lAya, tyAga 42vA sAya - na parihArye vastuni pauravANAM manaH pravartateRio 2.3182 seal alus, visa szal yogya, chInavI levA lAyaka, doSa maTADavA lAyak, levA yogya, doSa dUra karavA yogya. pariharaNIyatA strI, pariharaNIyatva na. ( pariharaNIyasya bhAvaH tal+TAp+tva) tyAga 42vA yogyapa, dUra karavA lAyakapaNuM, chInavI levA yogyapaNuM, khaMDana karavA yogyapazu. pariharat pariharamANa tri., ( pari + h + zatR-zAnac ) 278 karatuM, letuM, dUra karatuM, khaMDana karatuM, doSa maTADatuM, tyAga 2tu. parihartavya tri. (pari + ha+tavyac) pariharaNIya zabda dukhI. - durjanaH pariharttavyo vidyayA'laMkRto'pi san" - hitopadeze / pariharSaNa tri. (pari + hRS + lyu) atyanta AnaM6 42nAra. parihasta avya. (hastasya varjanam, varjane pareH pUrvanipAtaH) hAthano tyAga. parihATaka na. ( paritaH hATakaM yasya) sonAno janubaMdha. parihANi strI. ( pari + hA + nit) hAni, nuGasAna.. parihApita tri. ( parihAvia, jai. prA.) hIna resuM, halakuM kareluM. pari (rI) hAra puM. (parihriyate'nena, pari + hR+ghaJ pakSe upasargasya dIrghaH) 32 42, va sevu, chInavI sevu, tyAga 42vI - durvRttasya prabhoranyat parihArAt Page #550 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parihAraka - parIdAha ] zabdaratnamahodadhiH / 1357 parIkSaNIya tri. ( pari + IkS + anIyar ) parIkSA 42vA sAya, pArajavA yogya. na bheSajamrAjatara0 4 / 676 / duH vagere dUra 2, ! parIkSaNa na. ( pari + I + bhAve lyuT ) pAraja, parIkSA, ghoSa vagere bhaTAuvA, nirAharA haravu, avajJA- jAtarI- bhedopajAvupadhAdharmAdyairyat parIkSaNam-amara0 anAdara, bakSIsa, doSa vagereno uddhAra. ullekha na 28 / 21 / nirNaya. azvo, bhUlayUDa, ArakSaNa, gupta rAjavu, gAma agara nagaranI yAre jAno sAmAnya bhUkhaMDa- dhanuH zataM parIhAro grAmasya syAt samaMtataH manu0 8 / 237 / (parihAra, jai. prA.) bhAsa laghubhAsAhi prAyazcitta tapavizeSa, pariloga, tyAga. parihAraka tri. (parihAraga, jai. prA.) pApabhane dUra DaranAra. parihAravizuddha na. ( parihAravisuddha, jai. prA. ) parihAra vizuddha parIkSA strI. (pari + IkS + bhAve a +TAp) parIkSA 42vI, - pattane vidyamAne'pi grAme ratnaparIkSA- mAlavi01 | pAraNa 42vI, tapAsa. parI (ri) kSit puM. (pari + kSi + kvip tuk upasargasya cAritra, cAritranA pAMca prakAramAMno trIjo prakAra. parihArika tri. (parihAriya, jai. prA.) tyAga 42vA dIrghaH) arjunanA putra abhimanyuno putra hastinApuranI gAdIe beTho. kahevAya che ke enA samayamAM kaliyugano AraMbha thayo. parIkSita tri. (pari + IkS + kta) pAraje, parIkSA sIdhesuM, parIkSitaM kAvyasuvarNametat - vikrama0 1 / 24 / sa hi rAjaguNairyukto yuvarAjaH parIkSitaH - goH rAmA0 2 / 43 / 9 / go: rAmA0 2 / 43 / 9 ) parINas tri. (pari+nas kauTilye vyAptau kvip dIrghaH) vyApa. (tri. pari+nabA. Dasun dIrghaH) yAre jAdudhI bhaubuM lAyaka, parihAra nAmanA tapanuM pAlana karanAra. parihArin tri. ( pari + hR + Nini ) avajJA 42nAra, tiraskAra karanAra, doSa vagere dUra karanAra. pari (rI) hAsa puM. (pari + has+ghaJ vA pakSe upasargasya dIrghaH) DAMsI, bhazrI- tvarAprastAvo'yaM na khalu parihAsasya viSayaH - mA. 6 / 14 / -parihAsapUrvam - raghu0 6 / 82 / -parIhAsAzcitrAH satatamabhavan yena bhavataH veNI0 3 | 14 | hAsya vino6- "parihAsavijalpitaM sakhe: paramArthena na gRhyatAM vacaH" - zAkuntalam 2. aGke / parihAsavedin tri. (parihAsaM vetti, vid+in) bhezDarI DarI jANanAra, hAsyavinodamAM kuzaLa, hAMsIne samajanAra. parihAsin tri. ( pari + has+ Nini) bhazrI 42nAra, hAMsI 42nAra, hAsya-vino6 42nAra. parihita tri. (pari+thA+kta) pahereduM dhAraNa resuM. parihINa tri. ( pari + hA + kta) nAnuM thayeyuM, hIna thayesuM, sochu thayeluM dRza thayeluM. parihRt tri. ( pari + h + kvip tuk ) pari27 42nAra, tyajI denAra, doSa vagere dUra ka2nA2, haraNa ka2I 4nAra. parihUta tri. (pari+ha+karmaNi kta) 27 Darelu, tyAga kareluM, chInavI lIdheluM, parihAra kareluM, doSa vagere hUra rekhA, maMDana resuM. parIkSaka, parIkSin tri. ( pari + IkS + Nvul / pari + IkS + Nini) yAre taraI tavI 42nAra, parIkSA 42nAra, pArajanAra- parIkSakA yatra na santi deze nArghanti ratnAni samudrajAni paJca0 1 / 84 / vyavahAra vageremAM judA judA padArtha vaDe parIkSA ka2nA2. parINasA avya. (pari + nas-vyAptau + bA. At dIrghaH) jaDu, gha, puSpuNa. parINah tri. (paritaH nahyate badhyate, nah+kvip dIrghaH) sarva taraphathI bAMdhavuM, saghaLI taraphathI bandhana. parINAya puM. (parito nayanaM, pari+nI+ghaJ dIrghaH) zetraMja ke copATa vagerenuM sogaTuM ahIMtahIM pheravavuM. parIta tri. ( pari + i + kta) sarvataraI gayesa, yotaraI vIMTAyesa- tataH kAmaparItAGgI sakRtpracalamAnasAmahA0 1 / 112 / 7 / gherAyesa, adhikAra sIdhesa, bharesakoSaparItamAnasam-kirA0 2 / 25 / parItat tri. (pari + n + kvip dIrghaH) yAre tara sAyesa. paritAnantaka na. ( parittANaMtaya, jai. prA.) anantanA nava bhedamAMno pahelo bheda. parItAsaMkhyeyaka puM. (parittAsaMkhejjaa, jai. prA. ) asaMkhyatAnA nava bhedamAMno pahelo bheda. parI (ri) toSa puM. (pariS +yate, pari+tuS+ghaJ) atyanta saMtoSa- AparitoSAd viduSAM na sAdhu manye prayogavijJAnam - zakuM0 1|2| atizaya khAnaMha. parItya avya. ( pari + i + lyap ) gherIne yAre taraI vIMTaLAIne, cAre bAjue jaIne parIdAha puM. (pari + dah+ghaJ dIrghaH) janatarA, chAla, jajadu Page #551 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1358 parIdhAvin puM. ( pari + dhAv + Nini) sATha saMvatsaro paikI ekatAlIsamo saMvatsara. zabdaratnamahodadhiH / parIpAka puM. (pari + pac+ghaJ dIrghaH) parIpAka zabda tuma.. parIpsA strI. (pari + Ap + san + bhAve a+TAp) meLavavAnI icchA, prApta karavAnI icchA. parIpsu tri. ( pari + Ap+san+u) bhejavavA rachanAra, prApta karavA cAhanAra. parIbhAva puM. ( pari + bhU+ghaJ dIrdha: ) anAra, tiraskAra, apamAna. parIyoga puM. (pari+yuj+ghaJ dIrghaH) pariyoga zabda bhukho. parIra na. ( pUryyate'nena pRcyutau + Iran ) 35. parIraNa puM. ( pari + raN+ac dIrghaH) AyajI, daMDa, paTTA, pozA parIrambha puM. (pari + rambh+ghaJ vA dIrghaH ) khAliMgana, bheTavu. parIvartta puM. ( pari + vRt+ghaJ dIrghaH) parivarta zab6 dukhI. parivartana. parIvAda puM. ( pari + vad + ghaJ dIrghaH) parivAda zabda dukha.. - "parIvAdastathyo bhavati vitatho cApi mahattAm- " udbhaTH / parIvApa puM. ( pari + vap +ghaJ dIrghaH) paripAya zabda luso. parIvAra puM. ( pari + vR + ghaJ dIrghaH) parivAra zabda dukha. - kravyAd gaNaparIvArazcittAgniriva jaGgamaHraghu0 15 / 16 / parIvAha puM. ( pari + vaha +ghaJ dIrghaH ) parivAha 206 kha. - rudhirasya parIvAhAn pUrayitvA sarAMsi ca - mahA0 7/68 / 19 / parISTi strI. ( pari + iS + ktin loke dIrghaH) zodhajoja, pUchatAcha, tathvI4, yADarI, taiyArI, DoMza, zraddhAMvi | parIsAra puM. ( pari + sR+ghaJ vA dIrghaH0 yAre jAdukhe vu, IsA, sarva taraI labha. parIhAra puM. ( pari + ha+ghaJ dIrghaH) parihAra zabda dukho. parIhAsa puM. ( pari + s + ghaJ dIrghaH ) parihAsa zabda dukha. paru puM. (pR+un) samudra, svarga, baiDuMha, parvata, zesaDI, vAMsa vagerenI gAMDa, gAMTha- kANDAt kANDAt prarohanti paruSaH (saH) paruSaspari-vAjasaneyasaMhitAyAm 13 / 20 / avayava, bheDa. parucchepa (paruSi zepho'sya pRSo.) nAme eka RSi. parut avya. (pUrvasmin varSe, pUrva + ut parabhAvaH nipA.) pUrvanA varSe, pora-parAra. [parIdhAvin-paraidhita parutna tri. (parut gatavatsare bhavaH na) pUrvanA varSe thanAra, pora thanAra. parudvAra puM. (paruH samudro parvato vA dvAramasya ) ghoDo. parudvArI strI. (parudvAra + striyAM jAtitvAt GIS ) ghoDI.. paruSa na. ( pR + uSan) chora vayana tAmuvAca tato rAmaH paruSaM janasaMsadi - rAmA0 1 / 1 / 82 / niSThura bhASA, jhalasA, kheDa bhatanuM Au, DAjI jIoTI. (tri. pR + uSan ) 442, niSThura, DUra, nirdhaya, jarAyaDu, buTabhI, 4526sta -paruSapavanavegotkSiptasaMzuSkaparNaHRtu0 1 / 22 / citravicitra raMganuM, bhelavANuM zuddhasnAnAt paruSamalakam - megha0 19 / gAMThavANuM. paruSavacana na., tri. paruSokti strI. paruSavAc (paruSaM ca tat vacanaM ca / tri. paruSaM vacanaM yasya/strI. paruSA uktiH, paruSA vAk 4Thora bhASA, uThora bhASaNavALuM -aparuSA paruSAkSaramIritA - raghu0 9 / 8 / DUra vAzI, uThora vAzI. (tri. paruSA vAg yasya / tri. paruSA uktiryasya) 2-442 vAzIvANuM. parus na. ( pR + usi) zelaDI De vAMsa vagerenI gAMTha. parUSa, parUSaka na. ( pR + USan / parUSa + svArthe kaH ) jhalasA nAmanuM ija- parUSaka paruSaM syAt kvacinnAgadalopamam vaidyakaratnamAlA / pareta tri. puM. (paraM lokamitaH, i + kta) bharA pAbhela. - alaktakAGkAni padAni pAdayorvikIrNakezAsu paretabhUmiSu kumA0 5 / 68 / bhUta, preta. paretabhartR, paretarAj, paretarAja puM. ( paretAn bibharti, bhRJ + tRc + pareteSu mRteSu rAjate, rAj + kvip + paretAnAM rAjA Tac samA0 ) yabha214. paretara tri. ( parAt itaraH) zatru nahi te, pAraduM nahi te, vizvAsu. paretavAsa puM. (paretAnAM vAsaH) smazAna, masAlA, ubrastAna. paredyavi, paredyus avya. ( parasmin ahni ni./ para + edhus) jIThe hivase, gaye 24, jIneM hivase, gaI DAsaparedyavyadyapUrvadyuranyedyuzcApi cintayan / vRddhikSayau munIndrANAM priyambhAvuka0 / pareSTi puM. (parA iSTiH yasya) brahmadeva, brahmA pareSTukA strI. (parairiSyate, iS + tu+svArthe ka+TAp) ghaNI vakhata viyAyelI gAya. paraidhita tri. (parairedhitaH, egh + Nic + kta) jIbha ucheresa, jIbhakhe pANesa. (puM. parairanyaiH edhitaHsaMvardhitaH) oyasa pakSI. Page #552 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parokSa-parNakIya shbdrtnmhoddhiH| 1359 parokSArtha pu. parokSa na. (parukkha, jai. prA.) indriyonI sahAyatAthA yatuM / parorajas tri. (rajasaH paraH suTa ni.) vi.200, mAsAsti zAna. (avya. akSNoH param avyayI. suTa ni. ! garnu, vimusta. pUrvanipAtaH) apratyakSa zAna. (tri. parokSaM vidyate'sya | parolakSa na., tri. (lakSAt paraH suTa ni./tri. lakSAt paro ac) pratyakSa naDite, komai na. bhAve. te agoya.2, ! yasya) thI vadhAre, mathI. vadhAre saMdhyAvA. anupasthita- sthAne vRttA bhUpatibhiH parokSaH-raghu0 | parovarINa tri. (parAMzcAvarAMzcAnubhavati kha avarasyotva 7 / 13 / apratyakSa zAnanA viSaya "parokSe / nipAtyate) ya-nIyapane anubhavanA2, zreSThakAryahantAraM pratyakSe priyavAdinam". cANakyaH / azreSThavALuM. sAta, paristhita- parokSamanmatho janaH-zakuM0 | parovarIyas tri. (parazcAso varIyAMzca ni. pUrvapade suTa) 2 / 18 / - parokSa khalIkartuM zakyate na mamAgrata:- atyanta dRSTa, pahuzreSTha. (puM.) 52mAtmA. mAlavi0 2 / - nodAharedasya nAma parokSamapi kevalam paroSNI, parASTi strI. (para+uS+ktin/parA uSNA manu0 2 / 119 / (puM. parokSamasyAsti ac) tapasvI.. gaurA. GISa) tesa. pAnAsIo- tailapAyikA / parokSatA strI. parokSatva na. (parokSasya bhAvaH tala ___zbhIra, sthita nahIvizeSa. TApatva) parokSapa. parkaTa (na.) pazcAttApa, hisAra. (pu.) ya 56.. parokSabhoga puM. (parokSe bhogaH) - 2642rImai. parkaTi strI., parkaTin puM. (pRc+aTi nyaGkvA . kutvam tenI harakoI milakatano upabhoga karavo te, pratyakSa / pRc+aTini nyaGkvA kutvam) pI5garnu u. na. bhogavate. parkaTI strI. (parkaTa +striyAM jAtitvAt GIS) chauMya parokSavRtti tri. (parokSA vRttiryasya) TenI samAva 5kSiI , pApaNana 3. parokSa hoya che te, parokSa vartanavALuM. parjanI, parjanyA srI. (pRj+karaNe, lyuTa+GIS/(strI. parokSArtha puM. (parokSaH arthaH) adRSTa utu. parjanya+striyAM TAp) 3, 4262. paroDhA strI. (pareNa UDhA) 40. 524. strI, 52strI.. | parjanya puM. (parSati siJcati vRSTiM dadAti, pRSu parotkarSa puM. (parasya utkarSaH) %AnI moTAI, zatrunI sevane + anya jAntAdezaH) megha- parjanyAdannasaMbhavaH, annAd bhavanti bhUtAni''-gItAyAm / . ___moTA, duzmananI mAlAhI. parjanyavadAdhyAtmikAditApatrayaM zamayati sarvAn parodita tri. (pareNa uditaH) 40 . 43sa, zatru kAmAnabhivarSatIti parjanyaH-zAGkarabhASyam / - pravRddha jovej. iva parjanyaH saarrbhinndit:-rgh017|15| - paropakAra puM. (pareSAmupakAraH) bI.20165.782, jI.. yantu nadayo varSantu parjanyAH-tai0 saM0 / Indra, 52. 64.52 42vo te. -paropakAraH kartavyaH prANaiH bheghano za6, vi. kaNThagatairapi-padmottarakhaNDe 22. a0 / parjanyapatnI strI. (parjanyaH patirivAsyAH sapUrvakatvAt paropakArin tri. (paropakAra+ini) 55.42 422, patyuna DoS) drA. paropakAravALuM. parNa (curA. ubha. sa. se. -parNayati-te) dIj 42j - paropakRta tri. (para+upa+kR+kta) 525442. 42||ye... vasantaH parNayati campakam / paropajApa puM. (pareNa kRtaH upajApaH) zatru 428. parNa na. (pa+na, parNa+ac vA) 5i6, nA2khanu 22, duzmane. 42va jANe.. pAna. uit. -"svayaM vizIrNadrumaparNavRttitA"-kumArasaMbhave paropadeza puM. (parasya upadezaH) 52ne 65heza sApako. 5 / 28 / (puM. pa+na parNa+ac vA) Muk te- "paropadeze pANDityaM sarveSAM sukaraM nRNAm". au (tri parNa+ac) 5i6.vA. hitopadezaH / parNaka (puM.) te nAme .5 Si. paroparuddha tri. (parairuparuddhaH) zatru. 22.3, 400 | parNakAra puM. (parNaM karoti, kR+aN) taMbolI, pAna rUMdheluM, duzmane keda kareluM. vecI gujarAna calAvanAra. parobAhu tri. (paro bAhurbandho'sya ni. suT) 52ma. parNakIya tri. (parNaH+astyarthe naDA0 cha kuk ca) bandhavALuM, atizaya bandhamukta. pAMdaDAyukta pradeza vagere. DhA) 16.H. , juna Page #553 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 531. 1360 shbdrtnmhoddhiH| [parNakuTI-parNAda parNakuTI strI. (parNanirmitA kuTI) 5i6inI. nAvalI. parNamRga puM. (parNacaro mRgaH) 5i6i. 05 9412 vAnara vagaire 5zu- vanaukovRkSamArjAravRkSamarkaTikAdayaH / parNakUrca puM. (parNabhojanena kUrcaH) 3. hiva.sa. sudhA ete parNamRgAH proktAH suzrutAdrumarharSibhiH-bhAvapra0 / usa 5icial. stuopIvAna me vrata - "etAnyeva | parNaruha puM. (parNaM rohati atra, ruha+AdhAre kvip) samastAni, trirAtropoSitaH zuciH / kvAthayitvA vasanta Rtu.. pibedadbhiH parNakU]'bhidhIyate"-bhAvapra0 / parNala, parNavat, parNila tri. (parNa+astyarthe lac/ parNakRcchra puM. (paNaiH sAdhyaM kRcchre vrataM yatra) 5. parNa+astyarthe matupa masya vaH/parNa+astyarthe ilac) divasa amuka amuka vRkSonAM pAMdaDAMno kADho pIne pAMdaDAMvALuM. 52vAna se bata- parNoDumbararAjIvavilvapatrakuzodakaiH | parNalatA strI. (parNapradhAnA latA) nAgaravasa.. pratyekaM pratyahAbhyastaiH parNakRcchra udAhRtaH-yAjJavalvaye parNavalka (puM.) te. nAmanA Si. 3 / 316 / parNavallI strI. (parNapradhAnA vallI) meM tanavesoparNakhaNDa puM. (parNameva khaNDo yasya) esa. varnu palAzIlatA / 3. (puM. parNasya khaNDaH) pAnanA 3231, 5i6inI | parNavI tri. (parNamiva ajati, aj+kvip vIbhAvaH) du.. (na, parNAnAM samUhaH khaDac) 5i6ino samUDa pakSI.. 4thyo . parNavITikA strI. (parNasya vITikA) pAnI.. parNacIrapaTa puM. (parNAnyeva cIrapaTamasya) bhAva, ziva. | parNazada puM. (parNAni zadyante zIryyante zAtyante yatra paNacoraka (puM.) me tana, yora nAme sugannA dravya. zad+AdhAre gha) 53 4iasiano praddeza, rudrameha. parNanara puM. (parNanirmitaH nara iva) preta na3 %3vAya. parNazayyA strI. (parNaracitA zayyA) 5iginI. zayyA. tene ThekANe agnidAha ke bhUmidAha karavA mATe parNazabara puM. (parNabhakSaNakaraH zabaro yatra) te. nA. . nAva.sa. 5i6inI bhAsa- "puttalasaMskAra' parNanaraM heza. dahennaiva vinA darza kadAcana-zuddhitattvam / parNazAlA srI., parNATaja na. (parNaracitA zAlA/ parNabhedana tri. (parNAni bhinatti, parNa+bhid + lyu) 5i6ina. parNanirmitamuTajam) 5iina. janAvalI. supaDImehana.2. "nirdiSTAM kalapatinA sa parNazAlAmadhyAsya parNabhedinI strI. (parNAni bhinatti, bhid+Nini+GIp) prayataparigrahadvitIyaH"-raghu0 195 / , me nAmarnu me. me tanI vanaspati, ghaGal, sin. ma- madhyapradeze mahAn grAmo brAhmaNAnAM babhUva parNabhojana puM. (parNaM bhuGkte, bhuj+lyu) 5.422. ha / gaGgAyamunayormadhye yAmunasya gireradhaH(tri. parNAni bhojanaM yasya) 5i6i mAnA2. mahA0 13168 / 3 / (na. parNa+bhuja+bhAve lyuT) 5isi viuai d, parNazAlAgra puM. (parNazAlA agre'sya) te. nAmanI meM pAMdaDAnuM bhakSaNa. musAyasa parvata. parNabhojanI strI. (parNabhojana+striyAM jAtitvAt GIS) parNazuSa puM. (parNaM zuSyati atra, zuS+AdhAre kvip) . tAsa-ziyANo. parNamaNi puM. (parNavarNo maNiH) yo. mali, dIsama... parNasa tri. (parNasyAdUradezAdi tRNA. caturarthyAM saH) parNamaya tri., parNamayI strI. (parNasya vikAraH mayaTa/ pAMdaDAnI pAseno pradeza vagere. +striyAM GIp) 5iinubanAvelu, 56ina. vi.5t2, parNasi puM. (pR pUraNe+asi nuk ca) 57.nI. vayye pAMdaDAMmAMthI banAvelI jUhUeka yajJapAtra. __ 229, ghara, bhaga, 274, ma...2-mAbhUSA . parNamAcAla paM. (parNamAcAlayati. A+cala+Nica+aNa | parNADhaka (paM.) te nAmanI RSi. bA0 mum) aresAnA chou, me. 'tanu vRkSa. parNAda tri. (parNamatti vratArthaM, ad+aN) vrata. bhATe parNamuc puM. (parNAni muJcatyatra, muc+AdhAre kvip) pAMdaDAnuM bhojana karanAra, pAna khAnAra. (3.) eka zizira Rtu, pAna52 hetu, ziyANa. RSinuM nAma. Page #554 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parNAla-paryanta] shbdrtnmhoddhiH| 1361 parNAla puM. (parNa+al+ac) 4tel, DI.31, pAvo | parba (bhvA. para. sa. seTa-parbati) mana 42, 4. DahANI, meDa bhAsanI saDhAI. paryak avya. (pari+aJc+kvip) yAre mAse, adhI parNAzana puM. (parNAni anAti, az+ lyu) megha. homai. ___ (tri. parNAni aznAti, az+lyu) 5isi mAnA2. paryaGkaH puM. (parito'kyate, pari+aki lakSaNe+ghaJ) parNAsa puM. (parNAni asyati, as+ac) tulasI, 412so, 5saMga, vIrAsanana aMga- eka pAdamathaikasmina karamANI ajamAnuM jhADa. vinyasyorau tu saMsthitam / itarasmiMstathaivoru parNAsi puM. (parNAni asyati, as+in vA) tulasI.. vIrAsanamudAhRtamvasiSThaH / yogapaTTa-vastravagerethI paNin puM. (parNa+astyarthe ini) vRkSa. pI8-81-DhIya9MidhavA-paryaGkagranthibandha0 - paNinI strI. (paNin+striyAM GIp) bhASa5 vanaspati, mRccha0 11 / cUM25(bharI asavAna me. sAsana - barhiSTharajanIkuSThaparNinIzAribAhvayaiH - suzrute 62 athopaviSTaM rAjAnaM parya ke jvalanaprabho - a0 / te nAmanI apsa28 - menakA sahajanyA ca mahA0 3 / 2468 / parNinI puJjikAsthalA-harivaMze 218 / 49 / | paryaGkapAdikA strI. (paryaGkasyeva pAdo'styasyAH Than kapa parNI strI. (parNa+striyAM GIS) nAnu pAna, nAnu pa. | ___ vA kApi ata itvam) kolazimbI nAme. vanaspati.. parTsa (bhvA. para. sa. seTa-pardati) apAna vAyu choDAvI, paryaGkabandha puM., paryaGkabandhana na. (paryaGkasya bandhaH / pAhate. paryaGkasya yogapaTTasya bandhanam) yogapa-, 25 paI puM., pardana na. (pR+bA. da/parda+lyuTa) zanI ane pIThane kapaDAMthI bAMdhavAM. jAMganI madadathI samUDa. (puM. parda+bhAve ghaJ) pAha. asavAnI sthitine parya' 53 cha- paryaGkabandhaparpa (bhvA. para. sa. seTa-parpati) mana 42, 4. sthiraparvakAyaM mujyAyataM sannamitobhayAMsama- kamA0 parpa na. (pR+pa) 32, naj ghAsa, sUta mAsane yAlavAmA 3 / 45 / -pAdaprasAraNaM cAgre tathA paryaMkabandhanam - 2135. 81530-gho.. kore. haribhakti-vilAse / parpaTa, parpaTaka puM. (parpa+zakA. aTan/parpaTa+svArthe paryaGgya (puM.) azvamedhama pazujanya sta. iavAnai ka) pIta55, 5453- parpaTo varatiktazca smRtaH 562 54. parpaTakazca sa:-bhAvapra0 / auSadhivizeSa. paryagnikRta tri. (agneH paritaH kRtaH) yota26 zani parpaTadruma puM. (parpaTa iva drumaH) kumbhIvRkSa, gurugarnu vAne 43vo saM2412. 3. paryaTa (tri.) so.. parpamodaka puM. (pappaDamodaya, jai. prA.) miSTAna vizeSa. | paryaTana na. (parito'Tanam) yA2 mA 32. vAraMvAra magadaLa ane aDadiyA lADu. bhamakuM- bhUmeH paryaTanaM puNyaM tIrthakSetraniSevaNaiHparpaTI strI. (parpa-aTan striyAM gaurA0 GIS) saurASTra bhAga0 97 / 18 / / hezanI tanI mATI, pApaDa, utta22 prasiddha paryanuyoga puM. (parito'nuyogaH praznaH) saghaNI. ta2Ino eka sugaMdhI dravya. prazna, dUSaNa jANavAnI icchA, tajavIja karavI, koI parparIka paM. (+Ikana dvittvamabhyAsasya ruka ca) sarya. vyaktirnuuna. 42vAnA 6dezathI pUcha- etenAsyApi agni, 4Azaya, dua, 24153lk 3, yitra vRkSa. paryanuyogasyAnavakAzaH-dAya0 / parparINa puM. (pR+yaGluk bA. inan) 5i6ina. 2sa., paryanuyojya tri. (pari+anu+yuj+karmaNi Nyat) niAS pAMdaDAnI raga, dhUtakaMbala. sthAnamAM tuM Avyo che ema kahevA yogya. pAdi (puM.) pANiniya vyA.5295 prasiddha 206 // 5, sa ca- paryanuyojyopekSaNa (na.) gautamata nigrasthAnomAna parpa, azva, azvattha, ratha, jAla, nyAsa, vyAla parpika se nihasthAna. ityAdi / paryanta puM. (parigato'ntam prA. sa.) cha32, santa, 2, parpika tri. (parpaNa gacchati, parpa+Than) sU, saMga. sImA-38- samudraparyantA pRthivI / - uTajaparyantaparpharIka na. (sphur+Ikan uNA. ni.) nava 58sava- cAriNI-zakuM0 4 / -paryantavanam-raghu0 13 // 38 / - DUMpaNa. paryanto labhyate bhUmeH samudrasya girerapi / na kathaJcid Page #555 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1362 shbdrtnmhoddhiH| [paryantabhU-paryApta mahIpasya cittAntaH kenacit kvacit-paJca0 1 / 141 / | paryavasthita puM. (paritaH vizvaM vyApya sthitaH) viSNu antamA (na.) sudhI, se, 2, cha42. ____-jIvanaH paryavasthitaH'-viSNusa0 / (tri. pari+ava+ paryantabha strI. (paryantasya bhaH) sAma-sImA, manU / sthA+kta) rohIne 29, pratipakSI. thayej, mAre 5.62. AvanAra, sAmA pakSanuM. paryantikA strI. (parito'ntikA) saa2| JIno nA2L, | paryazru tri. (parigatamazrubhiH) bhAMsuthI. ma.re.va., sAMsuyusta bhraSTAyA2, naiti. patana. -paryazruNI maGgalabhaGgabhIruna locane mIlayituM viSeheparyanya puM. (parjanya pRSo.) parjanya 206 tujhI, megha. kirA0 3 / 36 / -paryazrurasvajata mUrdhani copajaghrauparyaya puM. (parityajya zAstralaukikamaryAdAM ayaH, iN+ bhAve rghu013|70| aca) zastra tathA thI. viraddha sAya25, samayanI | paryasana na. (pari+as kSepe+bhAve lyuTa) sava. ta26 32682. - kAlaparyayAn-yAjJa0 3 / 217 / -amarSaM 3g, dUra 2, jase.. dhAraye cograM pratIkSan kAlaparyayam-mahA0 2 / 48 / 12 / paryasta tri. (pariasa kSepe+karmaNi kta) saghanA paryayaNa na. (pari+ay+lyuTa) ghornu padA, gho.31, ta23 34o, ase, dUra 43, vistAra pAbhej,, upara nAkhavAnI gAdI, cAre tarapha ghUmavuM, pradakSiNA. vi5217 57 -paryasto dhanaJjayasyopari paryayana na. (pajjayaNa, jai. prA.) sarvata: vastu pariche635 zilImukhAsAra:- veNI0 4 / 53, - 'paryastAM pRthivIM sana, nizcaya, avadhA25, pariccheda, nieya. kRtsnAM sAzvAM sarathakuJjarAm'-harivaMze 959 / paryava puM. (pajjava, jai. prA.) zAna, dravya, sAne guernu | paryasti, paryastikA strI. (paryyasyate zarIraM yatra, pari+as rUpAntara thavuM-eka avasthAmAMthI bIjI avasthAmAM kSepe+ AdhAre bhAve vA ktin/paryasti+svArthe+ javuM, vizeSanAma, vyaktitva, payaya-eka vastunAM ka+TAp) , 5saM, dUra 72j, jase, vIrAsana. bhinna bhinna nAmo. paryavayAta tri. (pajjavajAya, jai. prA.) Una prApta. paryAkula tri. (paritaH Akula:) marAyej, bhedu-du, paryavaSTabdha tri. (paritaH avaSTabdhaH) 4.21vesa, vI24. mAja-vyApa, bhayabhIta thayeguM - paryAkulo'smi zakuM06 / paryavaSTambhana na. (pari+ava+stambha+lyuTa) 242514g, | paryAkulatA strI., paryAkulatva na. (paryAkulasya bhAvaH valaj. paryavasAna na. (pari+ava+so+bhAve lyuTa) te. te. tal+TAp-tva) gamarAmA, vyAgato. paryAgalat tri. (pari+A+gala+zatR) tuM, 25.5tuM, atharnu savadhA29, maMta, cha, chevaTa, zeSa, bhavadhi. paryavasAnika, paryavasAyin tri. (paryavasAna+Thak / paryAcAnta na. (pari+AcAntama) me bhAjI.. paryavasAya+astyarthe ini) aMtana, cheva2k, savapinu, jamatA hoya tyAre bIjAe Acamana karyuM te veLAnuM antavANu, cheuuj, mavivAj... jamanArAonA pAtramAM raheluM eThuM anna paryavasita tri. (pari+ava+so+karmaNi kta) tAtparya, paryAcita tri. (pari+A+ci+kta) yAre ta23 vyApta.. nIcoDAthe, nikRSTArtha, AgaLa pAchaLano sambandha. paryANa na. (pari+yA+lyuT pRSo.) ghoDano sAmAna, vicArI avadhAraNa karela artha vagere. ___gho3. 52. naijavAnu, 5858-na. - ArohaNamanyaparyavaskanda puM. (pari+ava+skand+ac) nIye. 51.80. vAjinAM paryANAdiyutasya vAjinaH-bRhatsaMhitAyAm bhA2vI. te. 93 / 6 / -datta paryANam-kA0 126 / paryavasthA strI.. paryavasthAna na. (pari+ava+sthA+aG/ paryANahana na. (pari samantAdAnahyate'nena, pari+A+ pari+ava+sthA+karaNe lyuTa) virodha, lasaTuM naha+karaNe lyuTa) sau.ma. 2.52 652. 238. 58suTIna. bolavuM, pratipakSavAda, virodha karanAra. widhavAno 5hAtha-102. paryavasthAta tri. (pari+ava+sthA+tRc) virodha. 52 / 2, paryApta na. (pari+Apa+bhAve kta) a.sa. thaye , samaya virodhI, pratipakSa, pA6 72nAra, zatru- "antakaH -paryAptacandrava zarattriyAmA-kumA0 7 / 26 / paripUra, paryavasthAtA janminaH saMtatApadaH"-kirA0 11 / 13 / / prApta, zativANaM, yatheSTa - paryAptamAcAmati Page #556 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paryAptanAman - paryudAsa] 3ttara0 4 / / paryAptivALuM. (tri. pari+A+ ri vatta) prApta samartha, piiptavALuM -''paryApta tvidameteSAM balaM bhImAbhirakSitam " - gItAyAm / paryAptanAman na. (pajhjhattanAma, nai.prA.) paryApti nAmakarma, nAmakarmanI eka prakRti. zabdaratnamahodadhiH / paryAptamona tri. (paryApta: moLo yasya) saMpUrNa bhoga karanAra, pUrNa bhogavALuM, jeNe bhoga pUrNa karyo hoya te. paryAptasaMdhyeya tri. (padmattasaMvegna nai.pra.) saMkhyAta | varSanA AyuSyavALo paryApta jIva. paryApti srI. (ri+A+mAve vitam) dIlakhuzI, prApti, tRpti, nyAyamata pramANe svarUpa sambandha 'paryAptizcAyameko ghaTa imau dvAvityAdipratItisAkSikaH svarUpasambavizeSaH'-TrIiitaH / (strI, pati, / nai. pra.) zakti sAmarthya, saMpUrNatA, cha prakAranI paryApti, tRpti -nAsti vyasaninAM vatsa ! muvi paryAptaye dhanam - kathA - saritsAgare 26 / 199 / paripUrNapaNuM, zAnti, khAtarI. paryAva vuM. (para+ga+Q+ghan samiOva zabda juo, pUrepUruM boLavuM. paryAya puM. (ri+3+ghan anukrama, prakAra, avasara, niyamita krama - paryAyasevAmutyukhya-mA02|6| nirmANa, racanA, dravyono amuka dharma, samAnArtha bodhakazabda, paryAyavAcI - paryAyo nidhanasyAya nidhanatvaM zarIriNAm paJca0 2 / 99 / - parvatasya paryAyA rUme-Avi / samAveza, jamA karavuM, vizeSaguNa, potAnA svarUpane choDyA sivAya dravyanuM rUpAMtaraanyarUpe thavuM te kriyA vizeSaNanA rUpamAM paryAyeLa vaparAya tyAre teno artha-krame krame, naMba2vA2, yathAvasa2, kadI kadI thAya - paryAyeLa di dazyanta svapnAH kAmaM zubhAzubhAH - veNI0 2 / 13 / paryAvazayana naM. (paryAye me zayanas) pahero bharanAranuM anukrame zayana-vArApharatI sUvuM ane cokasAI rAkhavI. paryAyazas avya. (paryAya+zas) anukrame, vArApharatI, paryAye. paryAyovatta chuM. (paryAyeLa takhtasmin) te nAmano eka arthAlaMkAra vaDemanesminnAneI veLAM kramAt / bhavati kriyate vA cet tadA paryAya dRSyate- sA060 20 2204 / pheravIne kahevuM, vakrokti agara vAprapaMcathI kahevAnI rIta. 1363 paryAyokti strI. (paryAyeLa patti:) anukrame bolavuM, lakSaNAvALuM bhASaNa. paryAranI strI. (pari+z+na+DIp) sarva prakAre rogagrasta banelI gAya. paryAI avya. (ri+A+ga+ vi.) hAni yA kSati (hiMsA) batAvatuM avyaya, hiMsA. paryAvRtta avya. (paryA++tyap) hiMsA karIne. (paryAI avyaya sAthe, maiM agara s prAyaH lagADavAmAM Ave che.) paryAoSana na. (pari+mA+ho+mAve tyu) sArI rIte vivecana karavuM, vicArIne jovuM, ahIMtahIM jovuM, vicAraNA, samIkSA, paripakva vicAra. paryAvarta chuM., paryAvartana na. (ri+A+vRt+5/ para+ga+vRttattu) sUryanI pazcimamAM rahelI chAyAnuM pUrvamAM sthira thavuM, parivartana-pheraphAra, pAchA AvavuM, pratyAgamana. paryAsa puM. (para+s kSette+that parivarta zabda juo. aM-paryAsa ramALa ghati vAyopimArjhavheyapu0 14 / 2 / upasaMhAra, paDavuM, ThAra mAravuM, parAvartana, krAMti UlaTa krama yA sthiti. paryAsana naM. (ri+A+blyu) pharavuM, bhamavuM. paryAhAra chuM. (ra+ga+7+gha) levuM, laI levuM, bojo, dhoMsaruM, mATInuM vAsaNa, anAja agara ghAsano saMgraha karavo te. parvekSaLa na. (rita kSaLam) maMtra bolyA sivAya cupakIthI yajJAdinI cAre tarapha pANI chAMTavuM te. parvattuLa tri. (rita ubhuja:) atyanta Atura, utsuka, utkaMThAvALuM -mara varyutsu ! Sa mAdhava:mA0 4 / 28 / zokapUrNa, khedayukta, duHkhada. paryuvabdhana na. (paryuvabbate priyate, pari+3+a+ rmaLi jyuTa) devuM, karaja. (na. ra+3+ ga+mAve nyuT) uddhAravuM, uddhAra karavo. paryu5 vya. (ucasva sAmIpyam avyayI.) udayanI samIpa, sUryodayanI lagabhaga. parvavasta tri. (ri+3+a+ta) vAreluM, nivAreluM, aTakAveluM, saghaLI tarapha pheMkeluM, dUra kareluM, vegaLuM kareluM. parvavAsa puM. (ri+3++ghag nivAraNa, aTakAvavuM - sAmAnyazAstraprAptaniSedhasya pryudaastvmzrAddhavivejhe / apavAda, niSedhasUcaka niyama agara vidhi. Page #557 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1364 shbdrtnmhoddhiH| [paryupavezana-parvatarAjaputrI paryupavezana na. (parityajya karmAntaramupavezanam) bAhu~ / varga3thI. 5. na. loya te. hivase. 59. 5vana, ma ja kAma choDIne kevaLa besavuM te. 422. paryupasthita tri. (pajjuvaTThiya jai.prA.) Gdhata thayeka, parvagAmin puM. (parvasu gacchati striyaM, gam+Nini) taiyAra thayela. parvanA divase strI sAthe maithuna karanAra puruSa. paryupAsana na. (pari+upa+As+lyuTa) sevA, bhakti, | parvaNa (puM.) 2rAkSasavizeSa. (na.parva+pUrtI+lyuTa) pUrti ____AsanA. 2vI, pU[ 42j. paryupAsita tri. (pari+upa+As+tRc) sevA 42nA2 | parvaNikA, parvaNI, parvaNIkA srI. (parvaNI+svArthe ka vA 61.. hUsvaH TAp/parvaNi sandhau jAtA, parvan+aN+GIp paryupAsIna tri. (pari+upa+As+kta) 652 48, na vRddhiH/parvaNI+svArthe ka+ TAp) sAMdhAma yato seveda, upAsela. meM tano roga, netraro. paryupta tri. (pari+vap+kta) vAvej, hIrAnI peThe 43j. parvaNI strI. (pUrva pUrtI karaNe lyuTa+GIp) pUlamA, paryupti strI. (pari+vap+bhAve ktin) pAva, yAre amAvAsyA, patithi. ____aa vAva. parvata puM. (parva+atac, parvANi bhAgAH santyasya te vA) paryuSaNa na. (pajjosavaNa, jai.prA.) paryuSa 5, bhASADhI. DuMga2-5DA -paraguNaparamANUn parvatIkRtya nitympAkhInA paDavAthI 49 ke pa0mo divasa, eka sthAnamAM bhartR0 2178 / - na parvatAgre nalinI prarohati / - vaset comAsuM vyatIta karavuM AtmAnI najIka rahevAnuM vrata. parvatamUleSu prauDho yo dhyAnadhAraNAt / sArAt sArataraM paryuSita tri. (parihatya svakAlamatikramya uSitam, vijAnAti parvataH parikIrtitaH-avadhUtaprakaraNe / hAna. vas+kta) tAhu~nala, vAsI. me. rAta. vI.tA. IDIya mATe banAvela dhAnya vagereno parvata, te nAmanA muni, teSudravya vagere - yAtayAmaM gatarasaM pUtiparyuSitaM ca bhAdAnA ld., jA3,3tana , ghamanA putra, yat'-gItAyAm / seDa heva, sAtanIsaMnyA. paryuSitabhojin tri. (paryuSitaM vyuSTaM bhuGkte, bhuja+Nini) | parvatakAka puM. (parvate bhavaH kAkaH) parvatamA utpanna vAsI khAnAra, eka rAtrino kALa vItI gayela ane thanAra droNakAka-eka jAtano kAgaDo. jAnA2. parvatakAkI strI. (parvatakAka+striyAM jAti. GIS) me paryuSNa na. (pajjusaNa, jai.prA.) vaSalstmi sAdhume. tanI AgaDI. - eka sthAnamAM nivAsa karavo te. parvataja tri. (parvatAjjAyate, jan+Da) parvatamA utpanna parvRhaNa na. (pari+Uha+bhAve lyuT) bhaninI yAre thanAra. __ thI. na. 42 te. parvatajA strI. (jan+Da+striyAM TAp) nahI. paryeSaNa na., paryeSaNA, paryeSTi strI. (pari+iS+lyuTa/ paritaH eSaNA/pari+iSa+ktin) zodha -brAhmaNeSveva | parvatatRNa na. (parvatabhavaM tRNam) .5 Lak ghAsa, pahI ghAsa. medhAvI buddhi paryuSaNaM caret-mahA0 3 / 26 / 18 / tajavIja, tapAsa, tarka vagerethI padArthanI parIkSA karavI | | parvatanAtha, parvatapati parvatarAj, parvatarAja puM. (parvatAnA nAthaH/parvatAnAM patiH/parvateSu rAjate paryehi tri. (pari+A+iha + in) yAre ta23 yeSTA 42nA2. . rAj+kvip/parvatAnAM rAjA Tac samA.) limAlaya. parva (bhvA. para. saka. seTa-parvati) pU[ 42, 52, .. | parvatamocA strI. (parvatodbhavA mocA) 57130. 30. ma.2-parvati payasA kumbhaM ceTaH- durgAdAsaH / / / parvatarAjaputra, parvatasuta, parvatAtmaja puM. (parvatarAjasya samApta. 2. putraH/ parvatasya sutaH-AtmajaH) himAlayana putra parvaka na. (parvaNA kAyati, kai+ka:- sAthajano sAMdhA- | mainAka parvata. cUMTa.. | parvatarAjaputrI strI. (parvatarAjasya putrI/ parvatasya parvakAra, parvakArin tri. (parva + kR+aN/aparva parva sutAAtmajA) 5vata, hu -Arabhya tasyAM dazamI tattulyakriyAM karoti, kR+Nini) dhananA soma ca yAvat prapUjayet parvatarAjaputrIm-tithyAditattvam / Page #558 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parvatavAsin-pAdi] shbdrtnmhoddhiH| 1365 parvatavAsin tri. (parvate vasati vas+Nini) parvatamai | parvayoni puM. (parva granthiH yonirutpattisAdhanamasya) zetI nAra, parvatanivAsI. ____vo34 ||4mthii. je cha ta... parvatavAsinI strI. (parvatavAsin+striyAM DIpa) ||ytrii parvarINa puM. (parparINa pRSo.) 5issina yUeno. 2sa, pavana, vI, AkAzamAMsI nAmanI vanaspati, 140. va... ___4, 56nI . 22, maudu dhUta . parvatAdhArA strI. (parvataH AdhAro yasyAH) pRthvI. ___(na. parvan pRSo.) 58, satsava... parvatAri puM. (parvatAnAmariH) Indra. parvaruha puM. (parvasu granthiSu rohati, ruha+kvip) hAubha.. parvatAzaya paM. (parvate Azete, A+zI zayane+aca) parvavallI strI. (parvapradhAnA granthibahulA vallI) bhAsA, megha. dUvA, gharonI meM ta. parvatAzraya tri. (parvataH Azrayo yasya) parvatama nivAsa | parvasandhi puM. (parvaNoH sandhiH) 43ve. ane. pU.na.ma. athavA 72.2. (puM. parvataH Azrayo vAsasthAnaM yasya) amAvasyA tanI saci-311 - darzapratipadoH sandhau zarabhaaSTApada nAme siMhanuM vairI pazu. granthiprastAvayorapi / parvazabdo hi viSuvatprabhRtiSvapi parvatAzrayA strI. (parvataH Azrayo yasyAH) 22(ma-aSTA56 dRzyate-ratnaH / parvAvadhi puM. (parvaNaH avadhiH) pavano saMta. mAhA. parvatAsana na. (parvata iva Asanamasmin) 'sudrayAmala.' parvAsphoTa puM. (parvaNaH AsphoTaH) inIna veDhAno grantha prasiddha taMtrazAstranuM eka Asana. zello . parvatIya tri. (parvate bhavaH, parvata+cha:) 5tima thanAra parvita puM. (parva granthirjAtamasya, parva+itac) me. satarnu ma. 5611. d. -tatra janyaM raghooraM parvatIya bhAeM. gaNairabhUtaraghu0 477 / . parveza puM. (parvaNaH IzaH) ana 6 68 smyn| mAlis. parvateSThA tri. (parvate+sthA+kvip Satvam alu.sa.) parzAna na. (pArzvasthAnam pRSo.) 57mAna sthAna - pAva. parvatamAM rahenAra. parvatomi (puM.) tanu bhA7j. sthAna. (puM.) megha. (tri.) pI.31 rAtuM, viyArane yogya. parvadhi (parvaNi amAvAsyApUrNimayoH dadhAti hAsavRddhiM, pazu, parazvadha puM. (paraM zatru zRNAti, zRgi hiMse+ku _ dhA+ ki) yaMdra, apUra. sa Dit pRSo. alopaH, yadvA spRzati zatrUn spRz+zun parvan na. (pR+vanip) 6tsava, i8-thi, 58, .82 dhAtozca pR AdezaH/parazvadha+pRSo.) 726 Ayudha-dine dine zaivalavantyadhastAt sopAnaparvANi ___thiyAra, 32sI., duDI -prAsAn pAzAMstathA pazUn kuntAMzca kuNapAMstathA-rAmA0 3 / 28 / 24 / / vimunycdmbhH-rghu016|46 / sakSavizeSa, prastAva, pazukA strI. (pazuriva pratikRtiH, pazu+kan+TAp) me zarIra vagereno sAMdho, caudaza AThama- amAvasyA ____tanI 57mAnI pAsaNI. pUrNimA ane sUrya saMkrAMti evA pAMca kALamAMthI pazupANi puM. (pazuH pANAvasya) 2-255ti, pratyeka, amAsa sudhIno ke pUnama sudhIno kALa, parazurAma.. saMza, mAsa, yAtumAsya vaizvavi-25praghAsa pazurAma puM. (pazusahito jAto rAmaH) bhaninA putra zAkamedha-zunAsIrIya e cAra yoga paikI dareka, caMdra 52zurAma -bhArAvataraNArthAya jAtaH parazunA saha / sUryanuM grahaNa, paDave ane pUrNimA ke amAsanI sahajaH parazustasya na jahAti kadAcanavayyena. samaya -aparvaNi grahakaluSendumaNDalAvibhAvarI kaalikaapu07| kathaya kathaM bhaviSyati-mAlavi0 4 / 15 prasaMga, pazula tri. (pazuH tadAkAramasthi yasya pazu+lac) saksa2. ___Elsium. parvapUrNatA strI. (parvaNaH pUrNatA) pavana, samApta5j, | parkhAdi (puM.) niIyavyA5295 prasiddha, zahae - ___6tsava. 473-0. samApti-pUti.. sa ca-pazu, asura, rakSas, bAlIka, vayas, vasu, parvamUlA strI. (parvaNi parvaNi mUlaM yasyAH mUlAntatvAt marut, sattvat, dayAha, pizAca, azani, kArSApaNa TAp) zvetadharI, dhonIl. iti / Page #559 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tha. 1366 shbdrtnmhoddhiH| [parSa-palasti parSa (bhvA. A a. seTa-parSate) mAyAgu, tha, sneDavA | palaGkaSa puM. (palaM kaSati, kaS-bA. khac mum) rAkSasa., azugama, gAjara, nAnAM gomara, suui, jAma, parSad strI. (parisIdantyasyAm, pari+sad+kvip Satvam gugala. bAhu ikAralopaH) sabhA, gho512.nI. bholI palaGkaSA strI. (palaM kaSati palaMkaSa+striyAM TApa) vanaspati. samA. -catvAro vedadharmajJAH parSattravidyameva vA / rAsnA, dAma, muM3. vanaspati, Hija, bhaDAzrAvae. sA brUte yaM sa dharmaH syAdeko vA'dhyAtmavittamaH- palaGkaSI strI. (palaMkaSa+striyAM jAtitvAt GIS) yAjJavalkye 1 / 9 / rAkSasae.. parSadvala tri. (parSat sabhA vidyate yasya, parSat+valac) palada tri. (palaM mAMsaM dadAti dA+ka) 4nu sevana samAsaha, sabhAmA sanA2 -parSadvalAn mahAbrahmairATa karavAthI mAsa vadhe che tevuM dravya. (pu.) te nAme naikaTikAzramAn-bhaTTi0 4 / 12 / / se deza parSika tri. (parSaH pUrNam, parSa+astyarthe Tan) 5291 | paladA (strI.) te. nAmanI nagarI 42vA yogya, te. 43 yuta.. paladyAdi puM. (palado Adiryasya) panIya vyA.24no parkhan tri. (pRS+vanip) bharavA yogya, pU[ 42 // zazu -sa ca-palado, pariSad, romaka, vAhIka, yogya, pUruM karavA lAyaka. kalakITa, bahukITa, jAlakITa, kamalakITa, pala (bhvA. pa. sa. seTa-palati) 4, gamana 42j, kamalakIkara, kamalabhidA, goSTI, naikatI, parikhA, ___5vAyana. 2. (curA. ubha. sa. seTa- pAlayati- zUrasena, gomatI, paTaccara, udapAna, yakRlloma iti / te) 21 // 72j, mg, bhayAva. palapriya, palalapriya paM. (palaM priyamasya/ palalaM priyaM pala na. (palati, pal+ac) mAMsa, jyotiSano ghaDI yasya) mAMsa ne vahA Doyata Aga.. (tri. palaM karatAM ocho kALa, sAta ghaTikAno eka bhAga che priyaM yasya) ne mAMsa. vaDAj Doya. te 426 5kSI. sATha vipala, paNa ane daMDanuM pramANa A rIte che | palapriyA, palalapriyA strI. (palapriya+striyAM TAp/ - dazagurvakSaroccArakAla: prANaH SaDAtmakaH / taiH palalaM priyaM yasyAH ) gaDI. palaM syAt tu tatSaSTyA daNDa ityabhidhIyate- 416 palabhA strI. (palasya akSasya bhA) viSuvRdinAthA. pahA rati na bhAsAnaM504, yAra todA mA2 -palaM , __thayeda. nI. chAyA -meSAdige sAyanabhAgasUrye tu laukikarmAnaH sASTarakti- dvimASakam / dinArdhaMjA bhA palabhA bhaveta sA-grahalAghave / -evaM tolakatritayaM jJeyaM jyotijJaiH smRtisammatam- viSuvatI chAyA svadeze yA dinArdhajA / tithyAditattve / yAra 4. (puM. pal+ ac) 260 / dakSiNottararekhAyAM sA tatra viSuvatprabhA - suurysiddhaante| anAjanuM ghAsa-parALa vagere, pAsAnI gati. palala na. (palati anena pala+kalac) mAMsa, 4165palakyA strI. (palakaM mAMsaM tavRddhaye hitam, palaka+yat+ 803, sabano. jo-yariyu, tadano 484, 52, striyAM TAp) me tana 3. (puM. palaM lAti lA+ka) rAkSasa. (tri.) unmatta, palakSa pu. (valakSa pRSo.) ghogo 1. (tri.) ghoj... mahonmatta. palakSAra puM. (palasya mAMsasya kSAra iva utpAdakatvAt) | palalajvara puM. (palalaM jvarayati, jvara+Nic+ ac) dhira, sohI. zarIrabhAnI. pittadhAtu. palagaNDa puM. (palaM mAMsamiva mRdAdinA bhittiM gaNDati palalAzaya puM. (palale Azete, A+zI+ac) 30.01. limpati gaND+ac) dIpana.2 puruSa, 52 vagere palalI strI. (palaM lAti lA+ka+striyAM GIS) rAkSasa.. ghoNanAra 50o , 25.4. palava puM. (pal+ bA. bhAve ac palato gatito vAti palaGkaTa tri. (palaM mAsaM kaTati bhItyA, kaTa AvaraNe rakSati, vA+ka) disi bhAdAnI gati bA. khac mum) mIra, 40.59. aTakAvanAra mAchalAM pakaDavAnuM yaMtra. palaGkara puM. (palaM karoti, kR+bA. khac mum) zarIramAMnI palasti tri. (pala+bA. asti) lene paNiyAM kI pittadhAtu gayAM hoya te, lAMbA AyuSyavALuM. Page #560 -------------------------------------------------------------------------- ________________ palAgni-paliknI] shbdrtnmhoddhiH| 1367 palAgni puM. (palasya mAMsasya pAvako'gniriva) zarIrabhAna | palAlI strI. (palAlasya samUhaH) Hisano samUDa. pittadhAtu.. palAza na. (palaM gati kampanam azrute, pala+ az palAgra na. (palasyAgraM sArAMzaH) mAMsa.na. sa.2i.28, mAMsad vyAptau+aN) 5ihaI, na paNi.yu.-"bAlenduvakrANyatatva. vikAzabhAvAt, babhuH palAzAnyatilohitAni' - palAGga puM. (palapradhAnamaGgamasya) me tanuM zizubhAra kumArasaM0 3 / 29 / (puM. palaM mAMsasavarNaM azrute, az nAmanuM moTuM mAchaluM. vyAptau + aN) zanu OM3 (puM. palaM palANDu puM. (palasya mAMsasya aNDamivAcarati, mAMsamaznAti,az bhojane+aNa, yadvApale mAMse AzA aNDa+AcAre kvip nyaGkvA. ku) uMgaNI, pyA% yasya) 24kSa.sa. -'nirdagdhuM nikhilAH palAzasamidho -'palANTuM viDvarAhaM ca chatrAkaM grAmakukkuTam / medhyAdayodhyAraNe'-rAmAyaNacampUH / (tri. palavad lazanaM gaJjanaJceva jagdhvA cAndrAyaNaM carat' / haridvarNena azyate vyApyate az+ghaJ) dIj, all palAda, palAdana pUM. (palamatti ad+aNa/ palamadanaM garnu, ghAtI huSTa -calatpalAzAntaragocarastaroHyasya) 2rAkSasa.. (tri. palamatti ad bhakSaNe+aN) zizu0 1 / 21 / mAMsajAnA2. dIDo 20, bhagadhaddeza. mAMsa khAnAra. palAzaka puM. (palAza+saMjJAyAM kan) parAnu, A3, palAdanI, palAdI srI. (palAdana+sriyAM GIS / zahI-vanaspati. palAda+DoSa) rAkSasAera palAzaparNI strI. (palAzasya parNamiva parNaM yasyAH GIS) palAnna na. (palamizritamannam) mAMsayuData. 5veDaM, mana, azvagandhA-mAsaha vanaspati. mAMsa jemAM hoya tevuM pakavAna. palAzAkhya puM., palAzAkhyA strI. (palAzaM tatpuSpagandhapalApa puM. (palamApyate'tra bAhulyena Apa+AdhAre ghaJ) mAkhyAti, A+khyA+ ka/palAzAkhya+striyAM TAp) hAthInA kAnanA AgaLano bhAga-gAla, kaMThe bAMdhavAno DIkAmArI. 5To. palAzAdi (puM.) 5 .ya. vyA725no 2018 palApahA strI. (palaM apahanti) netra4na, janAva. (sa ca-palAza, khadira, ziMzapA, spandana, pulAka, palAyana na. (parA+ay+lyuTa rasya latvam) nAsI. karIra, zirISa, yavAza, vikaGkata / 4, bhayathA 4tA 23j -vidmahe zaTha ! palAzAntA strI. (palAzAnAmanto gandhavAn yasyAH) palAyanacchalAnyajaseti rurudhuH kacagra hai : ajamoda vanaspati. raghu0 19 / 31 / palAzin puM. (palAzaM vidyate'sya,palAza+in) pArnu palAyamAna tri. (parA+ay+jJAnac latvam) nAsI. vRkSa (puM. mAMsaM azrAti, az+Nini) 2rAkSasa.. tuM, bhAga, uthI pIche tuM. (tri. palAzaM vidyate'sya Nini) ui6vANu, patrayuta, palAyanapara, palAyanaparAyaNa tri. (palAyane prH| palAyane parAyaNaH) 40.5thI. nAsavAma tat52, nAsI. mAMsa khAnAra. javAmAM hoMziyAra. palAzila tri. (palAzasyAdUradezA0 palAza+ila) 5i6.nI. palAyita tri. (parA+aya gatau+kartari kta rasya la:) samIpano pradeza, khAkharAnA jhADanI samIpano pradeza. bhayathI nAsI gayela, bIkathI jato rahela. palAzI strI. (palAza+gaurAdi0 GIS) rAkSasae0, palAyin tri. (parA+ay+ini) nAsa.nAra, 0.3thI 24ii vanaspati. bhAganA2. palAzIya tri. (palAzamastyasya utkarA0cha) 5i6vANu, palAla puM. na. (palati zasyazUnyatvaM prApnoti pal+kAlan) patrayuta. dhAnya garnu sAnAnI. soTAnu , 520- prokSaNAt palika tri. (palaM mAnatvenAstyasya Than) me. 58 tRNakASThaM ca palAlaM caiva zuddhayati-manu0 5 / 122 / cl bhA5vAj. palAladohada puM. (palAlaM dohadaM yasya) mArnu kAu. paliknI strI. (palitA vRddhA strI chandasi kna nantatvAt palAlina tri. (palAlI+astyarthe pAmAdi0 na hrasvazca) GIp) ghogA manii vRddha strI, nAnI gamie mAMsanA samUhavALuM. gAya, pahelI vAra viyAyelI gAya. Page #561 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1368 paligha puM. (parigha rasya laH) DAyano DuMpo, Disso, gAyanuM ghara-gauzAlA, parigha zabda dukhI, bhATInuM pANInuM pAtra, gharanI bahArano daravAjo. palita na. ( pal + bhAve kta) vRddhAvasthAthI thatI dezanI ghoNA - gRhasthastu yadA pazyed valIpalitamAtmanaH / apatyasyaiva cApatyaM tadAraNyaM samAzrayet manu0 6 |2| - kaikeyI zaGkayevAha palitachadmanA jarA - raghu0 12 2 / dezapADa paNiyAM, tApa, garamI, Adhva, gugaNa, bharI, zikSAkRta (tri. phalati vRddhAvasthAyAM kezazauklyaM prApnoti, phal + uNA. itac phasya paH ) dezapADavA tAtasya me palita maulinirastakAze (zirasi) - veNI0 3 / 19 / - aGgaM galitaM palitaM muNDaM dazanavihInaM jAtaM tuNDam / vRddho yAti gRhItvA daNDaM tadapi na muJcatyAzApiNDam bhaja govindam / vRddha, ghara, paNiyAMvANuM. zabdaratnamahodadhiH / palitaGkaraNa na. (apalitaM palitaM kriyate'nena cvyarthe khvun mum) paNiyAM na hoya tene paNiyAMvANuM DaravAnuM sAdhana. palitambhaviSNu, palitambhAvuka tri. (apalitaH palito bhavati - abhUta-tadbhAve, bhU+karttari khiSNuc mum / apalitaH palito bhavati, bhU+khukaJ) paNiyAMvAjI na hoya te paLiyAMvALo thanAra. palitin tri. (palita + ini) paNiyAMvANuM, vRddha paloTa (puM.) paMDojAnuM Au palya tri. (pal+ yat) uttama zreSTha, mahA. palyavarcasa tri. (palyaM varcaH yasya ac) uttama teThavANuM. palyaGka puM. (parito'Gkayate'tra, pari + aki lakSaNe+ghaJ rasya laH) paryaGka) zabda dukho jATato, pasaMga palyaGkamagrayAstaraNaM nAnAratnavibhUSitam rAmA0 2 / 32 / 9 / palyayana, palyANa na. ( pari + ay karaNe + lyuT rasya laH/ paryANaM rasya latvam) ghoDAnuM chana, pasAera, rAsa, sagAma. palyul (curA. ubha. sa. se. - palyulayati - te) chehavaM, ApavuM, pavitra 42vuM. -palyulayati janaM gaGgA durgA0 / ( cu. ubha. sa. se. - palyUlayati - te) upara prabhA artha (bhvA. para. sa. se. - pallati) gamana 42, 4. palla puM. (padaM lAti, lA+ka) pAdasthAne pat, pallati zasyAdiprAcuryyaM gacchati pall+ac) anA [paligha-pallI bharavAnuM kheDa bhatanuM pAtra-pIya supidhAnaM tu taM kRtvA yavapalle nidhApayet - suzrute 13. a0 / Topalo, koThI vagere. pallala puM. na. ( palvalaM pRSo.) nAnuM taNAva, sarovara, jAjoyiyuM. pallava puM. na. (palyate iti pal+ kvip, lUyate iti lU+ap lavaH, pal cAsau lavazca) AunuM navaM pAMha - abhinayAn paricetumivodyatA malayamArutakampitapallavA - raghu0 9 / 33 / paNa, navA paNavAsI zAjA, vistAra, sAjanI raMga, khaNatAno raMga, jaNa, strI puruSano prema, valaya, jADa, zRMgAra, saMyamapazu, raeya-vana. pallavaka puM. (pallava iva kAyati, kai+ka) kheDa bhatanuM bhAchyuM, vezyAno pati, AsopAsavanuM AI. (puM. na.) navaM pAMha, DUMpaNa. pallavadru, pallavadrum puM. (pallavapradhAno druH drumaH) AsopAlavanuM jhADa. pallavAGkura, pallavAdhAra puM. (pallavasyAGkuro yatra / pallavasya AdhAraH) zAkhA, aja. pallavAda puM. (pallavAnatti, ad + aN) (2, bhRga pallavAdI strI. (pallavAMda + jAti GIS) bhRgasI, haralI. pallavAstra puM. (pallavaM astraM yasya) amaheva. pallavika tri. (pallavaH iva astyasya un) priya, za, prabhu, DAnta. pallavita tri. (pallavaM nUtanapatraM vistAro vA jAtaH asya itac) navAM pAMDAMvANu, vistAravANuM - alaM pallavitena (jasa, adhika vistAra 42vo rahevA ho.) sAsa, raMge raMgelu, sAthI raMgesuM. (puM.) sAno raMga. pallavin, puM. pallavinI strI. (pallava + astyarthe ini) vRkSa, Au - paryAptapuSpastavakAyanamrA saMcAriNI pallavinI latevakumA0 3 / 54 / palli, pallikA, pallI strI. (palla+in/ palli + svArthe ka+TAp/ palli + vA GIS ) nAnuM gAmaDu, gAma, ghara, bhUMpaDI, DuTI, gharano samudAya, 4gA paDAva, pradeza, garojI pallivAhu puM. (palli kSudragrAmaM vAhayati nirvAhayati vah + uN) kheDa bhatanuM ghAsa. pallI strI. (pallaM gRhamAzrayatvenAstyasyAH ac + GIp ) garojI. Page #562 -------------------------------------------------------------------------- ________________ palvala-pavitra shbdrtnmhoddhiH| 1369 palvala na. (pal+vala) nAnu, dua, buuothiyu -sa . pratibimbadhArI rurAva kAnte ! pavanAzanAzaH - palvalajale'dhunA kathaM vartatAm- bhAminI 0 1 / 3 / uttaracorapaJcAzikAyAm / palvalAvAsa puM. (palvale AvAso yasya) Ayalo. | pavanAzanAzI strI. (pavanAzana+striyAM DIe) 23 pava puM. (pU+bhAve ap) sUpauna vAyuthI dhAnya vana pakSiI , bhora pakSiI , Dhela. zeta2i tDhI naludi te, 125j, (puM. pU+karttari pavanAzanI, pavanAzI strI. (pavanAza+sriyAM GIS?) ac) vAyu, 5vana. (na. pU+ ac) gAyarnu cha, pavanAza+striyAM jAti. GIS) sapie, Au555. gomaya. pavanAhata tri. (pavanena AhataH) 5vana dAve, pavana na. (pUyate'gnisaMyogena yasmin, pU+AdhAre lyuTa) vAtaroganA AghAtavALuM. dumA2no namo - yaH kumbhakArapavano- pavanezvara (na.) zAma sAveDaM zivaliMga pa kevalamasau na ta tApazAntyai- | pavaneSTa paM. (pavane pavanavaddhau iSTaH) moTA dalAnaM A3. udbhaTaH / (na. pU+karaNe lyuTa) 488, supAnA | pavamAna puM. (pU+tAcchIlye zAnac) vAyu, -na kharo na pavanathI dhAnyanAM photarAM vagere kADhI nAMkhavA te, ca bhUyasA mRduH pavamAnaH pRthivIruhAniva-raghu0 8 / 9 / se tanu ghAsa. (puM. pU+kartari lyu) viSNa, patya ani, soma. (pU+zAnac) zuddha 42, 52mAtmA, vAyu -sarpAH pibanti pavanaM na ca durbalAste- svaccha karatuM. subhASitam / - 'pavanaH pAvano'nila:'-viSNu. sa. / | pavamAnAtmaja (pavamAnasya vAyorAtmajaH) gRhasthano Ayama (tri. pU+ lyuTa) pavitra, sva.27, prayatnavAj. 2.to patya agni. -'pavamAnAtmajo hyagniH pavanatanaya, pavanasuta, pavanAtmaja, pavanaprabhava puM. havya-vAhana ucyate / ' (pavanasya tnyH| pavanasya sutH| pavanasya | pavaSTurika (puM.) . nA. RSi... AtmajaH/pavanAt prabhavati, pra+bhU+ac) bhImasena., pavAkA strI. (pU+Aka+nipAtanAt TAp) vANiyo, numAna, agni. -mArge dhanaJjayasyaiva zaineya vAvA. pavanAtmajau-rAjata0 8 / 2890 / pavi puM. (pU zodhe+i) chandranu, 4%4. (srI. pU+i) pavanavijaya puM. (pavanaH zvAsavAyurvijayate'nena, va .. vi+ji+karaNe ac) zvAsocchvAsa.nI. tinA | pavita tri. (pUyate sma, pG zodhe+bA. iT+kta na bhedathI sAruM khoTuM sUcavanAra eka prakArano svarodaya kitvam) pavitra, pavitra 4381, zuddha 428. (na.) grantha, jemAM svaranuM jJAna jaNAveluM hoya te. mAM bharI. pavanavyAdhi puM. (pavanaH vAyuroga eva vyAdhirasya) pavitavya tri. (pUG zodhe bA. iT +tavyac) zuddha 42v| zrIna mitra uddhava -prApayan pavanavyAdhergiramuttara- yogya, pavitra karavA yogya. pakSatAm-zizu0 2 / 15 / (puM. pavanAt prakupitavAyo- pavitR tri. (pU+tRc) pavitra. 4282 -'tanuzriyA yasya tRNaM rudbhavo vyAdhiH) vAyuno roga-vAI. (tri. pavanasya sa manmathaH kulazriyA yaH pavitA'smadanvayam-' naiSadhe / vyAdhiryasya) vAyunA rogavANaM, 332 / narogavANa. pavitra tri. (pU+itra) pavitra. -trINi zrAddhe pavitrANi pavanAmbuja puM. (pavanAmbubhyAM jAyate, jan+Da) me. dohitraH kutapastilAH -manu0 3 / 236 / zuddha, sva27 tanu, OMAu-sasA. paruSaphala / - 'nahi jJAnena sadRzaM pavitramiha vidyate'-bhaga0 4 / 38 / pavanAla puM. (pavanAyAlati paryApnoti, al+ac) (puM. na. pUyate Ajyamanena, pU +karaNe itra) Dobhamai pavanAla nAme dhAnyavizeSa. nAkhavA yogya ghIne zuddha banAvanAra be darbha, pavanAza, pavanAzana puM. tri. (pavanamazrAti, pavana+ anAmikA AMgaLImAM paheravAnI darbhanI vIMTI-pavitra az+aNa/ pavanaH azanaM yasya) // 5. vAyu makSa 4ils, vi, madhyapAna, ghI. (-balyaM pavitramAyuSyaM karanAra, pavana khAnAra. samaGgalyaM rasAyanama atata ta gavya-dhRtagaNaparampavanAzanAza puM. (pavanAzanaM azrAti, az+aN) bhAvapra0 / madha, dij, pAl. (na. pUyate'nena sa. panA2 bhora, 27 pakSI. -tamo'ribimba- pU+karaNe itra) 52saj, vRSTi, gharSa-ghasaj d. Page #563 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1370 shbdrtnmhoddhiH| [pavitraka-pazupa (puM. punAti, pU+kartari itra) tadanu, Au 'putrajIva' | pazavya tri. (pazave hitaM yat) 5zunA tirnu- ramyaM - (r)yA-poto. nAme vRkSa, sati svAmI -SaSThIpriyazca pazavyamAjIvaM jAGgalaM dezamAvaset- yAjJavalkye dharmAtmA pavitro mAtRvatsala:-mahA0 2 / 231 / 6 / 1321 / (tri. pazoridam yat) pazu sandhI .. pavitraka puM. (pavitramiva kAyati kai+ka, svArtha ka, saMjJAyAM | pazu puM. (sarvamavizeSeNa pazyati, dRz+ku pazAdezaH) kan vA) pavitra .06 humI, pApaNAna A3, 52rAnu aiTI bhane pUMchasiauj bhRga vagaire. pazu- puruSapazozca OM3, 60-3, mana-ubharI vRkSa. (na. pazozca ko vizeSaH-hi0 1, nRpazuH, 42.305uel, pavitra+svArthe ka) bhAPage #564 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pazupati - pazya ] pazupati puM. ( pazUnAm patiH) mahAdeva - ziva - brahmAdyAH sthAvarAntAzca pazavaH parikIrtitAH / teSAM patirmahAdevaH smRtaH pazupatiH zrutau- niruktiH / yadurvedhanI bhAMDa paddhati batAvanAra eka paMDita, auSadhi, pazuono bhAsiGa, govAja. zabdaratnamahodadhiH / pazupallava na. ( pazUnAm priyaM palvalamiva ) vanaspati nAgaramotha- "kaivartImustaka / ' pazupAla, pazupAlaka tri. ( pazUn pAlayati, pAli+ aNpal + Nvul ) pazukhonuM rakSaeA DaranAra, govAja. pazupAlana na. (pazunAM pAlanam ) pazukho pANavAM, pazukhonuM rakSaNa karavuM. pazupAza puM. ( pazurUpajIvAnAM pAzaH) pazu35 chavono jandha pazupAzaka puM. (pazupAza +kai+kaH) te nAmano rati jandha striyamAnatapUrvAGgIM svapAdAntaHpadadvayam / UrdhvAzena ramet kAmI bandho'yaM pazupAzakaH-ratimaJjaryAm / pazupreraNa na., pazupreraNA strI. (pazUnAm preraNam-preraNA) pazune DAMDate. pazumat tri. ( pazu + matup ) pazukhIvANuM. pazumAram avya. (pazumiva mArayitvA Namul ) pazunI peThe bhArIne.. pazumohanikA strI. ( pazurmohyate'nena, muh + Nic+ lyuT + svArthe ka kApi ata itvam) batA, vela, kaDu vanaspati. pazupuMyajJa, havya na. ( pazukaraNako yajJaH yAgaH - havyam) te nAmano kheDa yajJa. pazurajju strI. (pazubandhanArthaM rajjuH) pazune jAMdhavAnuM hora, chAmA vagere. pazurAj, pazurAja puM. (pazuSu rAjate rAj + kvip / pazUnAm rAjA Tac samA0 ) siMha. pazurAjI strI. ( pazurAja + striyAM jAtitvAt GIS) siMhae. pazuvarddhana na. ( pazUnAm varddhanam ) pazune puSTa 42nAra amuka vyApAra, pazune pALI teno vyApAra karavo a. pazuSa puM., pazusambhava tri. ( pazuSu sIdati sad +Da Satvam/pazoH saMbhavati, sam + bhU+ac) pazukhomAM rahetuM dhatuM dUdha, haDI vagere. pazusani tri. (pazuM sanoti dadAti, san +in) pazu ApanAra, pazunuM dAna karanAra. 1371 pazusamAmnAyika tri. (pazusamAmnAya + Thak ) pazuyajJanA maMtra.. pazuharItakI strI. (pazUnAm haritakIva hitakAritvAt) AmrAtakanuM phaLa. pazcA, pazcAt, pazcAttAt avya. (pazcAt + vede pRSo. apara + prathamA - paJcamIsaptamyarthe Ati pazcAdezaH / pazcAt svArthe tAtil ) pachI pAchaNathI- pazcAd vRddhapurUSamAdAya-zakuM0 6 / - pazcAduccairbhavati hariNaH svAGgamAyacchamAnaH- zakuM0 4 / - gacchati zarIraM puraH dhAvati pazcAdasaMstutaM cetaH zakuM 0 1 / 33 / naMtaralaghvI purA vRddhimatI ca pazcAt bhartR0 2 / 60 / chevaTe, cheTale, tyArapachI. pazcAttApa puM. (pazcAt, caramastApaH) pastAvo bhUla De ghoSane ke mATe pAchaLathI thato kheda, cAlu kAryane ayogya mAnI zoDa 42vo.. pazcAttApin tri. (pazcAttApa + astyarthe ini) je resuM pastAvo ka2nA2, zoka karanAra. pazcArddha puM. (aparazcAsau ardhazca pazcAdezaH) chevaTano lAga pAchato ardhabhAga, apara bhAga- pazcArddhena praviSTaH pazcima tri. (pazcAdbhavaH Dimac) AthamanuM, pAchaNathI thanArazarapatanabhayAd bhUyasA pUrvakAyam - zAkuM0 1 / smarantaH pazcimAmAjJAM bhartuH saMgrAmayAyinaH raghu0 178 / chevaTa, che, tyArapachInuM uparatAH pazcimarAtragocarAt- kirA0 4 / 10 / pazcimatas avya. (pazcima+tasil ) AyamazrI tarasthI, pazcima ta2phathI. pazcimarAtra puM., pazcimarAtri strI. (pazcima rAtreH ekadezi0 ac samA0 / pazcimA cAso rAtrizca ) rAtrino pAchaso bhAga, apara rAtri, pAchalI rAta - "upAratAH pazcimarAtragocarAt"-siddhAntako0 / pazcimA strI. (pazcima +TAp) sAthamAzI dizA, pazcima dvi- pazcimo mArutastIkSNaH kaphameha vizoSaNa :- zaja. pazcimAnUpaka (puM.) te nAmano kheDa rAma. pazcimottarA strI. (pazcimAyA uttarasyAH dizo 'ntarAlA dik) pazcima ane uttaranI vayyenI hizA-vAyujhee . pazyatri. (pazyati, dRz + bA. za. pazyAdezazca ) yathota bhenAra, yogya heAnAra- yadA pazyaH pazyate rukmavarNakartAramIzaM puruSaM brahmayonimmuNDakopaniSadi / (avya. dRz + bA. za) prazaMsA, Azcarya e arthamAM vaparAto avyaya. Page #565 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1372 shbdrtnmhoddhiH| [pazyat-pA pazyat tri. (dRz+zata) tuM, nihAyatuM, hepatuM- | 24ta. 42vI., . (curA. uM. sa. seTa-pAsayati pazyatAmeva devAnAM tatraivAntaradhIyata-mArkaNDeye / te) Miuj,36 42. (adanta0 curA. ubha. sa. seTa pazyatas avya. (pazya+tasil) ddi, udi, pratyakSa. | ___ pasayati-te) 38, . pazyatohara tri. (pazyantamanAdRtya harati, ha+ac anAdare | pasas na. (pas+Nasun) rASTra, he. SaSThI aluk sa.) ko nA2. samakSa tano bhAsa yo2nA2 pastya na. (apastyAyanti saMghIbhUya tiSThanti jIvA yatra sonI vagere, cAlAka cora. apa+styai+ka upasargasyAkAralopo nipA.) ghara, gahapazyantI strI. (dRz+zatR+GIp num) hejatI, tI strI, pastyaM prayAtumatha taM prabhurApapRcche-kIrti0 974 / .5 tanI vani- "mUlAdhArAt prathamamudito yastu pastyAvat tri. (pastyamastyasyeti, matup masya vaH dIrghaH) tAraH parAkhyaH / pazcAt pazyantyatha hRdayago gharavALuM. buddhiyuGmadhyamAkhyaH-'alaGkA0 kau0 / - dyotitArthA | paspaza (puM.) 305 zAstrAno sAma 42vAmA samartha tu pazyantI sUkSmA vAganapAyinI- mallinAtha- 6pAyAta, saMha-anyavizeSa- "zabdavidyeva no bhAti dhRtavAkayam / rAjanItirapaspazA"-zizu0 2 / 212 / (apaspazAno pazvayana (na.) me tano ya. artha cha guptaya2 2Dita'. pazvayantra na. (pazoridaM bA. Dva, pazvaM yantram) 5zubhAne pahnava (puM.) EDhI-bhUcha rAmanAra meM 27 ti, nIkaLavAnuM yantra, pazu saMbaMdhI yaMtra. saMbhavata: ziyAvAsI. ti. pazvavadAna na. (pazoraGgavizeSasyAvadAnaM chedanam) | pahnikA strI. (apa+nu+bA. Da saMjJAyAM kan kApi ata pazuonA amuka amuka aMganuM chedana, yajJIya pazunuM itvam apasyA'llopaH) vAripRzrI nAmanI vanaspati. aMga chedavuM te. pA (bhvA. pa. sa. aniTa-pibati) pAna. 2. pAva.. pazvAcAra puM. (pazUnAm adhikArivizeSANAmAcAraH) zvAse. pI. 4- piba stanyaM pota ! - bhAminI 160 / ila.smata prasiddha : tanu, mAya258- "vedoktena - duHzAsanasya rudhiraM na pibAmyurastaH-veNI 1 / 15 / yajeddevI, kAyasaMkalpapUrvakam / sa eva vaidikAcAraH yUma- pibatyasau pAyayate sindhUH-raghu0 13 / 9 / ciMtana pazvAcAraH sa ucyate"-AcArabhedatantre / puM. (pazoH karavuM, utsava manAvavo, dhyAnapUrvaka sAMbhaLavuM - nivAtapadmastimitena cakSuSA nRpasya kAntaM pibataH pazvijyA strI. (pazunA ijyA) meM pazuyA. sutAnanam-raghu0 3 / 17 / sshoss| 72j, pa.jpazviSTakA strI. agnicayanArtha iSTakAvizeSa. AyurdehAtigaiH pItaM rudhiraM tu patatribhiH-raghu0 12 / 48 / pazvipTi strI. (pazoriSTiH) pazuyazana avayava.35. me. sIyaj, pIvAnI. 6278 42vI- pipAsati-hAlAhalaM khalu STi pipAsati kautukena-bhAminI0 195 / pI4314. pazvekAdazinI srI. (ekAdaza parimANasya, Dini+GIp pAyayati / anu+pA -pachIthI. pI., anus25| 32 pazunA ekAdazinI) mAgiyAra pazuothI. sAdhya yaza. anupAsyasi bASpadUSitaM paralokanataM jalAJjalimpaS (bhvA. ubha. sa. seTa-paSati-te) 23. 42vI, rghu08|68| A+pA - pAvaM, pa4, yUsI. se.g Suj. (cu. ubha. sa. seTa-pASayati-te) 5||sh nAmako, ApItasUrya namaH-mRccha0 5 / 20 / - upaiti savitA Miuj, 36 42. (adanta0 cu. ubha. sa. seTa hyastaM rasamApIya pArthivam-mahA0 / pIvAno utsava. pasayati-te) 250 42vo, 4. manAvavA- tA rAghavaM dRSTibhirApibantyaH-raghu0 7 / 12 / paSThavAha puM. (pRSThena vahati SaSThaM bhAraM vA vahati, vah+Nvi ni+pA-pIj, yUma- ata eva nipIyate'dharaH-paJca0 pRSo.) bhA2. ya.DI.zatavo pAyavabano maha. 1 / 189 / - dantacchadaM priyatamena nipItasAram-manu0 paSThIhI strI. (paSThavAha+striyAM GIp vAha U) pAya 4 / 13 / pari+pA - sAtmasAta 42- upaniSadaH varSana ouya. paripItAH-bhAminI0 2 / 40 / (adA. pa. sa. seTa pas (cu. ubha. sa. seTa iditvAnnum-paMsayati-te) nAza | pAti) 26942, 5, 6525. 25vI, ayAva 52vI, nAza 5mAu. (bhvA. u. sa. seTa-pasati-te) paryApto'si prajAH pAtum-raghu0 10 / 25 / - jIvan puraH -AcArabheda eva vaidikAcA pazcimAcAraH) 5zana Page #566 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1373 pA-pAka shbdrtnmhoddhiH| zazvadupaplavebhyaH prajAH prajAnAtha ! piteva pAsi * | pAMzu(su)cAmara puM. (pAMzuzcAmara ivAsya) tamyU, dhUjano rghu02|48|-kthN duSTaH svayaM dharma prajAstvaM DhA , nAnI 50531, quel-tArI.I. (puM. pAMzo pAlayiSyasi -bhtttti06|132|| 2||sn. 42- tAM purI dUrvA cAmara iva yasya) huvA yA 600 cha mevo. pAlayAmAsa-rAmA0 / pAlanapoSa 72, sthApana ' pradeza, luo . 72, 2 vI - atropavizya muhUrtamAryaH pAlayatu pAMzu(su)ja na. (pAMzorjAyate jan+Da) me tanu kRSNAgamanam-veNI0 / anu+pA - ayAva, hemareja savA, mArAnusUpa. 2vI , rakSA 42vI. pari+pA -ayAvayu, 268 42vI, | pAMzu(su)patra na. (pAMzuH karpUra iva sugandhi patramasya) dhI24 25vI- aGgIkRtaM sukRtinaH paripAlayanti- TAMkobathavo-cIlI nAme eka jAtanuM zAkacaurpnycaa0 50 / vATa hevI, 20Da vI- atha ____ "vAstuka / " madanavadhUrupaplavAntaM vyasanakRzA paripAlayAMbabhUva- | pAMzu(su)bhava na. (pAMzorbhavam) me tana Aagl. kumA0 4 / 46 / prati+pA- ayAvaj, 412 vI, pAMzumardana na. (pAMzumRdyate'tra, mRd+AdhAre lyuTa) 3 abhada. 42vI, AzA mAnavI. to 29vAno syAro-13 43. pA tri. (pA+kvip) pInA2, 2kss5| 12-2. pAMzu(su) puM. (pAMzu rAti, rA+ka) saMgI , sUmo, pAMza(sa)na tri. (pasi+lyu. bA. dIrghaH pRSo. vA) dUSa.7, isa, bha272- idaM viSNurvicakrame tredhA nidadhe padam / ghoSa // 5 // 2, duup92||5||2- paulastyakulapAMsana0- samUhamasya pAMzure-Rgvede 1 / 22 / 17 / / mahAvIra0 5 / bhraSTa 52nAra, huSTa, ti22724ya, pAMzu(su)rAgiNI strI. (raJja+ghinuN+GIp pAMzubhiH pahanAma- nirAbAdhastvayi hate mayA rAkSasapAMsanaH- rAgiNI) mahAmehI nAmanI vanaspati. mahA0 1615434 / / pAMzu(su)rASTra na. (pAMzupradhAnaM rASTram) te. nAmanI me. pAMza(sa)va puM. (pAMzorvikAraH aN) 2. tanu, savA, heza. dhULathI bhareluM. pAMzu(su)la tri. (pAMzurastyasya pAMzu+lac) dhUmauj, pAMza(sa)vya (tri.) dhUNI thanAra. pavANu, vyatmiyArI-duSTa- dAratyAgI bhavAmyAho ! pAMzu(su) puM. (paMzayati nAzayati AtmAnaM, pazi+ku prstriisprshpaaNsul:-shkuN05|28 / (puM. pAMzurvidyate'sya, dIrghazca) dhUNa- nirAbAdhastvayi hate mayA rAkSasapAMsanaH- pAMzu+lac) ziva, mahAvi, vyabhiyArI puruSa, mahA0 1 / 154 / 33 / sAnA vagerenA 5 // 5 bhATe 2jI kalaMkita-zivanuM eka astra, khATalAno eka bhAga, mUkeluM chANa vagerenuM khAtara, pItapApaDo, eka jAtanuM kAMkacAnuM jhADa-karakaro. 52.2vizeSa (na.) rAnasa-kSAra savAra. | pAMza(sa)lA strI. (pAMzala+striyAM TApa) 125vANI pAMzu(su)kA srI. (pAMzunA kAyati kai+ka+TAp) strI, pRthvI, chInA strI, apAMzulA - pavitra - 1251vavANI strI, satanI sugaMdhI auSadhi. tasyAH khuranyAsapavitrapAMzumapAMzulAnAM dhuri kIrtanIyApAMzu(su)kAsIsa na. (pAMzuriva kAsIsam) 2 / 42.. raghu0 212 pAMzu(su)kulI strI. (pAMzunA kolati, kula+ka+striyAM | pAMzu(su)va (pu.) saMgo , sUto. GIS) 20%mA, po. 22tI- rathyA pAMzukulIbhavet / | pAMzu(su)varSa tri. (pAMzoH varSaH varSaNam) dhUma.na. va.226pAMzu(su)kUla na. (pAMzoH kUlamiva) nAma. 2no 72 36 mInano hastAve4- paTTolikA klRptakIlA pAka puM. (pac+bhAve ghaJ) anA4 vagaire rAdhaj, 2soI, pAMzukUlaM na kasyacit-trikANDazeSe / 5.35j-03- bharjanaM talanaM svedaH pacanaM kathanaM pAMzu(su)kSAra na. (pAMzuriva kSAram) 182. 15-2 // , tathA / tAndUraM puTapAkazca pAkaH saptavidho mataHsU, mAro. pAkarAjezvare / 438 bhAnu- AzIbhiredhayAmAsuH pAMzu(su)catvara puM. (pAMzubhizcatvara iva) 2060 425. pura: pAkAbhirambikAm-kumA0 6 / 10 / te. nAmanI pAMzu(su)candana puM. (pAMzudhUlizcandanamivAsya) vibhUti. haitya, ghaupAthI. uza. vagairenu dhoij. (puM. pibati bhasma dhAraNa karanAra mahAdeva. stanam, pA+kan) gjan3, chore, dhUva upakSI, sAMdhA.. Page #567 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1374 shbdrtnmhoddhiH| [pAkakRSNa-pAkiman kAya, 204yano nAza, te namAno haitya. | pAkala na. (pAkaM lAti, lA+ka) duSTha auSadhi-58 (tri. pac+karmaNi ghaJ) 5.25.30 buddhivANu, thoDaM, nAmanI vanaspati, 64d2. (puM. pAkaM lAti, lA+ka) zreSTha, uttama. mAna, vAyu, thAno tApa, sannipAta.4.2, pAkakRSNa puM., pAkaphala na. (pAke phalapAke kRSNaH/ mAnidravya, yitrAnuM 3. (tri. pAkaM lAti, lA+ka) pAkakRSNaM phalamasya) 55main Hink pAka lAvanAra, rasoI ANanAra. 3. gu. 5ul. Airni. hi. pAnI AmalAM / | pAkali strI. (pAka+lA+in) zaBi0-mAMsa.2Bell pAkaja ga. (pAkAjjAyate, jan+Da) Aya. sa. (puM.) nA. vRkSa. 45thI. pe68 thaye... (tri.) parima. zUbo- pAkalI strI. (pAkala+striyAM GIS) 34. dhImo.na. sparzastasyAstu vijJeyo hyanuSNA zItapAkajaH- al, saleii. nAme vanaspati. bhASAparicchede 36 / pAkazAlA strI., pAkasthAna na. (pAkasya zAlA/ pAkatrA avya. (pAkaH vipakvaprajJaH svArthetrA) 5uel. pAkasya sthAnam) 2soIghara, 2sI.-2sodhnu sthAnabuddhiAj. prAcyAM dizi snAnagRhamAgneyAM pAcanAlayam pAkadUrvA srI. (pAkayuktA dUrvA) 530 , ___ (pAkazAlA)-muhUrta- cintAmaNiTIkAyAm / ghAsa. pAkazAsana puM. (pAkaM tannAmadaityaM zAsti, zAs+ lyu) pAkadviSa puM. (pAkAya daityAya dveSTi, dviSa+kvip) chandra- pAkazAsanatAM zakraH sarvAmarapatirvibhuH vAmanapurANe / pAkapAtra na. (pAkasAdhanaM pAtram) 2idhavAnuM vAsa... | pAkazAsani puM. (pAkazAsanasyApatyam iJ) chandranA pAkapuTI strI. (pAkasAdhanaM puTI) gha8 tathA mATIna putra-yanta, arjuna- bhrAtA bhrAtaramajJAtaM sAvitraH vAsaNa pakAvavAnuM sthAna-nIMbhADo. pAkazAsanim-mahA0 1137 / 8 / vAdI. vAna2. pAkabhAjana, pAkabhANDa na. (pAkArthaM bhAjanam-bhANDam) pAkazuklA strI. (pAke pariNAme zuklA) 131, 2LrAMdhavAnuM vAsaNa. "pAkazuklA zilAdhAtu kaThinI kakkhaTI khddii|" pAkamatsya puM. (pAka; pakvaH matsyaH) rAdhedu bhayo, zabdacandrikA0 / me tano. 1.2, .5 %Atana samudranu bhAcha... pAkasaMstha puM. (pAkaH saMsthA yasya) 505sAdhya meM pAkayajJa puM. (pAkasAdhyo yajJaH) 2254thI-viSyathA. yaza. 42vA yogya yaza. (puM. pAko'lpaH bAlakasAmyAt pAkasutvam puM. (pAkena paripakvena manasA sunoti, prazasto vA yajJaH) nAno yaza, uttama. yaza, zreSTha su+kvanip tuk ca) puSTa bhanathI. soma.2sanu pAna. yajJa, je huta, prastuta ane brahmasuta e traNa prakAranA karanAra yajamAna. yajJa kahevAya che tevo. pAkA srI. (pAka+striyAM TAp) 10. cha42, Mumu. pAkayajJika puM. (pAkayajJasya tatpratipAdakagranthasya pAkAri puM. (pAkamRcchati, R+in) sva.27 sonu, zveta. vyAkhyAno granthaH ThaJ) yazana ena. 2nAra suvA (puM. pAkasya tannAmadaityasya ariH indra. anthana, vyAjyAna 22 anya. (tri. pAkayajJe pAkin tri. kv+i bA. cinuNa kutvam) 2.6 4282, bhavaH ThaJa) pAzamA thanA2. pakAvanAra, pAkavALuM pAkayajJiya trU. (pAkayajJamarhati, pAkayajJa+gha) 5yazane. pAkim tri. (pAkena nirvRttaH, pAka+bhAvAntatvAdimap) sAya. pAj, 538, 505thI taiyAra thaye.da.- medoghnaH pAkimaH pAkaraJjana na. (pAkaM pacyamAnaM raJjayati, rajj+ kSAro mUtrabastivizodhanaH-suzrute 46 a0 / Nic+lyu) telapatra, tamAlapatra.. pAkiman puM. (pAkasya bhAvaH imanic) 5.80-puSTa pAkaru tri. (pAkena mukhapAkena aruNam pAkasya buddhipaj, enj-525vatA, 5issi. (puM. aruH kSataM vA) bhoDhuM bhAvavAthI. 578. ghAva, mana alpasya prazasyasya vA bhAvaH imanic) st55/pAkane nAza karanAra mandAgni vagere. tho55j, uttama5jzreSTha54. Page #568 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAku-pAJcajanyadhara shbdrtnmhoddhiH| 1375 pAku, pAkuka tri. (pac+uNa nyaGkvA . kutvm|| (puM. pAcayatyanena pac+Nic+ karaNe lyu) bhanina, pac+ukaJ casya kaH) 405 52 // 2, 2sA. 42 // 2. amlarasa, khATo rasa, rAto eraMDo, citrAnuM jhADa. pAkya tri. (pac karmaNi Nyat yasya kaH) 4taal (tri. pAcayati, pac+Nic+lyu) 5, rAdhaU2, yogya, rAdhavA yogya- avazyAyasthitaM pAkyametata hajama karanAra. pittajvarApaham-suzrute 1 / 42 / (tri. pAkena sAdhyam pAcanaka na. (pAcana+saMjJAyAM kan / 75582, (puM. pAkasya hitaM vA yat) 405 yahAna, pAthI pAcana+svArthe ka) pAyana. zandu ma.. sadhya-taiyAra thanAra. (na. pac+Nyat kutvam) | pAcanI strI. (pAcana+striyAM DIpa) 33- rUkSoSNA bIusa, kSA2 e, (puM.) 42, sAra, pAcanI kAsazvAsajvarakaphAnilAn-bhAvapra0 1 suroNAra, aMgAra. pAcala tri. (pAcayati, pac+Nic+bA0 kalan) rAdhanapara, pAkSa tri. (pakSasyedam, pakS+aN) 5kSanu, pakSasaMbaMdhI, pakAvanAra, hajama karanAra, pAcana karanAra. pakhavADiyAnuM, pakhavADiyA sambandhI. (puM. pac+Nic+klan) agni, vAyu, yitrAnuM 3, pAkSAyaNa, pAkSika tri. (pakSasyAyaM, pakSe bhavaH, pakSaNa saMdhavAno pArtha, 2so'yo. (na.) rAdhaj, staj nirvRttaH, pakSa+phak pakSe tithyAtmakakAle, pAcana karavuM. saMzayakoTibhede vA bhavaH ThaJ) 55vAuiyAma yAra, pAcA, pAci strI. (pac+a+TAp/pac+iJ) rAdha, pakSamai mvAliyAma thanA2- niyamaH pAkSike satiH / pakAvavuM. saMzayI TIma banA2, 5kSay-57pAna... pAcikA srI. (pac+Nvul+TAp) rAdhanArI, 2soDa pAkhaNDa tri. (pAtIti pA+kvipa. pAH trayIdharmastaM 2nArI. khaNDayati khaDi bhedane + ac num) 5i.sii- | pAcI strI. (pac+Nic+ina+gaurA. GIS) 2.5 tano pAkhaNDacaNDAlayoH pApArambhakayomuMgIva vRkayo- do- haritalatA / bhIrurgatA gocaram-mA0 5 / 24 / DhoM, naasti|. | pAcya tri. (pac+Nyat+AvazyakArthatvAt na kutvam) pAgala tri. (pA+kartari kvip, pA rakSaNaM tasmAdgalati avazya pakAvavA lAyaka, avazya rAMdhavA yogya. gal+ac) 6nmatta, Du, mAna, vAtusa- | pAjas na. (pAti rakSatyanena, pA+asun juTa ca) , pAgalAyAGgahInAya cAndhAya badhirAya ca / jaDAya sAmathya. caiva mUrkhAya klIbatulyAya pApine brahmahatyAM labhet | pAjasya tri. (pAjase hitam, yat) 41Punj, so'pi yaH svakanyAM dadAti ca- brahmavaivarte 14. a0| ne rita52, 4. vdhaarn||2. pAkta tri. (paGktau bhavAdi vA utsA. aJ) pAJcakapAla tri. (paJcakapAlasyAyaM aN) pAMya 540 paMktiomAM thanAra, paMktichandavALuM. saMbandhI, pAMca khoparInuM, pAMca mATInA vAsaNanuM. pAGkteya, pAGktya (tri.) tine yogya, paMstimA pAJcajanya puM. (paJcajanasya daityavizeSasyedaM bA. Nya) besavA lAyaka. paMcajana daityanA hADakAthI banAvelo viSNuno zaMkhapaack tri. (pac+Nvul) 2rAdhanA2, 505 52 // 2- putra- "sa tu paJcajanaM hitvA, zaGkha lebhe janArdanaH / pautraguNopetaH zAstrajJo miSTapAcakaH / zUrazca kaThinazcaiva sa ca devamanuSyeSu pAJcajanya iti zrutaH''-(dadhAno) sUpakAraH (pAcakaH) sa ucyate - cANakyam / nidhvAnamazrUyata pAJcajanyaHzizu0 3 / 21 / pAcanakriyAmAM madada karanAra auSadha vagere. (pu.) (puM. paJcabhirjananirvRtiH SyaJ) 255, vasiSTha, magni, 442ni, pittadhAtu, vanaspati yitrI. prANa, aMgirasa ane cyavana e pAMcanI agnithI pAcana na. (pAcyate'nena pac+Nic+karaNe lyuTa) 42 thayesa mani pAJcajanyaM haSIkezo devadattaM pApano nAza karanAra prAyazcitta, ajINiida doSanA dhanaJjayaH / pauNDUM dadhmau mahAzaGkha bhImakarmA pAyana sAdhanadravya- jvaritaM SaDahe 'tIte vRkodaraH-gItAyAm 1 / 15 / laghvannapratibhojitam / saptAhAt parato'stabdhe sAme pAJcajanyadhara puM. (pAJcajanyaM dhArayati, dhAri+ac syAt pAcanaM jvare-sAra kaumudyAm/sarvajvare pAcanam / | hrasva:) viSNa. Page #569 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1376 pAJcajanyAyani tri. ( pAJcajanyasyAdUradezAdi phiJ ) viSNunA pAMcajanyazaMkhanI samIpanuM. pAJcadaza tri. (paJcadazyAM bhavaH kAlatve'pi aN ) amAsa ke pUnamane divase thanAra. pAJcadazya puM. (paJcadazabhiH sAmadhenImantraiH prakAzyaH NyaH) paM62 sAmadhenI mantrothI pragaTa 42vA yogya alaukika agni. pAJcabhautika tri. (paJcabhyo bhUtebhya AgataH Thak dvipadavRddhiH) khAza vagere pAMca mahAbhUtathI janela zarIra vagere. pAJcayajJika tri. (paJcayajJasyedaM paJcayajJa + Thak ) paMthayajJanuM, paMyayajJa sambandhI (paJcayajJasya karma Thak ) paMyayajJanuM urbha, paMyayajJa sambandhI bha. pAJcavarSika tri. (paJca varSAH pramANamasya ThaJ tasya vA na luk ) pAMya varSanI vayanuM. pAJcazabdika tri. (paJcabhiH zabdairnirvRttaM Thak ) pAMtha zabdathI janesa ardha vAdya aGgajaM carmajaM caiva tantrajaM kAMsyajaM tathA / phutkRtaM ceti munibhiH kathitaM pAJcazabdikam - rekhAkhaNDe pAJcArthika puM. (paJca arthA: kRtyAni pAzAH vA yatra santi Than bA. vRddhiH) pAzupatazAstra- pAJcArthikaH pAzupatazcidrUpaH sphurtimAn mataH- trikANDazeSaH / pAJcAla, pAJcAlaka tri. (paJcAladeze bhavaH aNa/ zabdaratnamahodadhiH / pAJcAla + kan) paMcAla dezamAM thanAra. (puM. paJcAla + svArthe aN) te nAmano kheDa heshpaMcAla deza saMbhavataH AjanuM pharukkAbAda nagararaassttrN dakSiNapAJcAlaM yAti zrutadharAnvitaH bhAgavate 4 / (na. paJcAnAM viSayANAmanyato'navagatAnAM prakAzanAya alam pRSo. pravRtti tathA nivRttine bhAvanAeM zAstra - pravRttaM ca nivRtt ca zAstraM pAJcAlasaMjJakamzrIdharasvAmI / pAJcAlikA strI. ( pAJcAlI + aN svArthe kan TAp ata itvam) lUgaDarAMnI janAvelI pUtajI - DhIMgalI - puttalIstanyatyAgAt prabhRti sumukhIdantapAJcAlikeva / krIDAyogaM tadanu vinayaM prApitA vardhitA ca mA0 10 / 5 / rathanAnI yAra rItikhomAMthI te nAmanI khe rIti- vaidarbhI cAtha gauDI ca pAJcAlI lATikA tathA / samasta paJcaSapadAmojaH kAntisamanvitAm / madhurAM sukumArAM ca pAJcAlI kavayo viduH - bhojaH / [ pAJcajanyAyani - pATali pAJcAlI strI. (paJcAladeze bhavA, paJcAla + aN striyAM GIp ) paMcAla dezanI strI, draupaTTI, DhIMgalI. pAT avya. (pAT + Nic + kvip) saMbodhanamAM vaparAto avyaya. pATa tri. (pATayati, paT + Nic + ac) jhaDanAra, zIranAra. (puM. paT+ghaJ) pahanAI, IsAva. pATaka tri. (pATayati chinatti, paT + Nvul) jharanAra, thIranAra, che64, chechanAra- " ahaM tamo ghanIbhUtamahameva ca pATakaH " - harivaMze 171 / 14 / (puM. pATayati dIpyati, pATi + Nvul ) veMta, roDavu, gAmano bheDa lAga, vAdyavAhitra, pAsA jheMDavA, taDa, DinArI, mUDIno nAza kaTakAntara, vyApArano mAla. pATaccara puM. (paTaccara eva svArthe prajJAditvAdaN ) thora - kusumarasapATaccaraH-zakuM06 / - padminI parimalAlipATaccaraiH- bhAminI0 2 / 75 / pATana na. ( paT + Nic + bhAve lyuT ) che, zIrakhuM jhADa. - asthibhaGgaM gavAM kRtvA lAGgUlacchedanaM tathA / pATane karNazRGgAbhyAM mAsArddhaM tu yavAn pibet-prAyazcittatattve yamaH / pATala puM. (pATayati, paT + Nic +kalac) rAto ane dhoLo mizraraMga, gulAbI raMga, vanaspati pADala. (tri. pATalo varNo'syAsti, pATala+ac) gusAjI raMganuM - agre strInakhapATalaM kurabakam - vikrama0 2 / 7 / kapolapATalAdeza babhUva raghuceSTitam - raghu0 4 / 68 / dhoLA mizralAla raMganuM. "sa pATalAyAM gavi tasthivAMsam"- raghu0 / (na.) gusAjanuM DUsa, varasAhabhAM vavAtuM kheDa bhatanuM dhAnya " AzudhAnya / " pATaladruma puM. (pATalo drumaH) punnAga vRkSa. pATalA strI. (pATalo varNo'styasyAH, pATala+TAp) hurgA hevI- aparNAnekaparNA ca pATalA pATalAvatItantrasAre / rAtA sodhanuM Au, pAusa vanaspati. pATalApuSpa na. ( pATalAyAH puSpam) gusAjanuM hsa, rAtA lodharanuM phUla. pATalApuSpasaMnibha na. ( pATalApuSpeNa tulyam) pataMga - "padmakASThA / " pATalAvatI strI. (pATalA + matup masya vaH GIp ca ) durgA devI, te nAmanI nahIM. pATali, pATalI strI. (pATi + bhAve ghaJ, pATo dIptistaM lAti, lA+i / pATali + GIp ) pAuNa, gusAjanI Page #570 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pATalika- pAThin] zabdaratnamahodadhiH / choDa, ghaMTApATavi-bharajo vRkSa, vAyuMlA, muSya vRkSa - tathaiva pATalImUlaM tAmbUlena tu vazyakRtindrajAle / pATalika puM. (pATi + ali saMjJAyAM kan) zrImano dharma bhaeganAra puruSa, chAtra, vidyArthI. pATalita tri. (pATala+tArakA0 itac ) rAtuM resuM, gusAjI raMgebuM. pATaliputra, pATaliputraka na. ( pATaliH putra iva yasya / pATaliputra + svArthe ka) nuM paTanA zahara, Dusumapura, puSpapura vagere nAmothI pae khojajAya che- "asti bhAgIrathItIre pATaliputraM nAma nagaram "- hitopadeze / - idameva purA mAgadhAnAM rAjadhAnI AsIt / pATalopala puM. (pATalazcAsau upalazca) guvAjI raMgano eka jAtano maNi. pATava na. ( paTorbhAvaH karma vA, paTu+aN) adyApazu, yaturArdha-DoMziyArI- pATavaM saMskRtoktiSu - hito0 1 punaH samAhitA sA syAt tadaivAbhyAsapATavAtpaJcatantre 4 / 64 / khArogyatA- taMdurastI, arbha, skUrti. (pu. ba. paTozchAtrAH aN) yatura puruSanA vidyArthIkho.. pATavika tri. (pATavamastyasya, pATava+Than) hoziyAra, yatura, ghutAro-haga, tIkS pATahika tri. (paTahe tadvAdye prasRtaH Thak ) Dhola vagAunAra, nagAruM bajAvanAra. pATahikA strI. (paTahasyedaM pATahaM tadvadAkRtirastyasyAH Than TAp) yazohI-gUMbha.. pATA, pAThA strI. (pAThA + pRSo. / paTh karmaNi ghaJ TAp) "pAThA" 'ajI pAra' nAmanI vanaspati. pATita tri. ( paT + svArthe Nic + kta) thArela, jhADesapATitamanu bahuvidAritaM vedanAvacca - suzrute 2 / 16 / pATI strI. (pATa+in vA GIp ) jAsAvRkSa, anubha, paripATI, guNAkAra-bhAgAkAra vagereno spaSTa krama'asti trairAzikaM bIjaM pATI ca vimalA matiH' lIlAvavatyAm / pATIgaNita na. ( pATyA paripATyA gaNitam) 'lIlAvatI' vagere aMDazAstra 3panuM gaNitazAstra- "pATI nAma saMkalitavyayakalitaguNanabhAjanAdInAM kramaH tayA yuktaM gaNitaM pATIgaNitam"- lIlAvatITIkAyAm / pATI sadgaNitasya vacmi caturaprItipradAM preskuTAmlIlAvatI / 1377 pATIra puM. ( paTIra + svArthe aN) yandana, suja, kSetra, kheDa bhatano bhUjI, vaMzasoyana, bhedha, yAsazI, sardha"pATIra tava paTIyAn kaH paripATImimAmurIkartum"bhAminIvilAse 1 / 12 / lATInetrapuTIpayodharaghaTIrevAtaTI duSkuTI pATIradrumavarNanena karibhirmUDhairdinaM nIyate - mukundamAlAyAm / pATupaTa tri. ( paTi + ac ni. Niluk dvitvamabhyAsasya uk ca) 4nA2, 4tuM. pATya tri. ( paT + Nic + karmaNi yat) bhIravA yogya, jhaDavA yogya. (na.) kheDa bhatanuM zA- pATyazAkaM tu madhuraM durjaraM gurupAki ca - rAjavallabhaH / pATha puM. ( paTh + bhAve ghaJ) bhAvu, vAMya, pATha rakho.. pAThaka, pATha, paThana tri., pAThanA strI. ( paTha+Nvul / paTh+Nic+kartari lyu / paTh + Nic +yuc) (bhaganAra, pATha 2nAra. (tri. paTh + Nic + Nvul) bhAvanAra, purAezAhi vAMyanAra, AdyAtmiGa guru, vidvAna, chAtra, vidyArthI. pAThaccheda puM. (pAThasya chedaH) pAThanI vi26, pATha paDavo, lagAvAmAM trUTI, chaMbhAM virAmasthaNa. pAThabhU strI. (pAThArthaM bhUH sthAnam ) pAThazAnA, nizANa, vidyArthIone bhaNavAnuM sthAna. pAThamaJjarI, pAThazAlinI strI. pAThasyAbhyAsasya maJjarIva/paTh + zal+ Nini + GIp ) bhenA pakSI, sAriDA.. pAThavat tri. (pATha + astyarthe matup masya vaH) bhAzetuM, pATha Irelu, pAThavA. pAThazAlA strI. (pAThArthe zAlA) vidyArthIone bhagAvAnuM sthAna, nizANa, vidyAlaya, mahAvidyAlaya, vidyAmaMhira. pAThazAlin tri. (pAThena zAlate, zal+ Nini) pAThavANuM, bhaNavAvALuM, abhyAsavALuM. pAThAdyacUrNa (na.) vaidya prasiddha bheDa yU.. pAThi puM. (pATha+in) pITha, pRSTha. pAThikA strI. (pAThA + svArthe kan TApi ata itvam) kALIpATa vanaspati, pATha karanArI strI, bhaNanArI strI. pAThita tri. ( paTh + Nic + kta) lagAvesuM, zIjavesuM, paDhAvesuM. pAThin tri. (pATha + astyarthe ini) pATha 42nAra, gojanAra, zIjanAra-bhAnAra- vandinAmatha sUtAnAM viTAna Page #571 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaratnamahodadhiH / [pAThIkuTa-pANidharma vidhi pramANe jenI sAthe lagna karyuM hoya te sajAtIya strI, parazelI strI. lAsya-pAThinAm-mArkaNDeye 68 / 26 / (puM. pAThevA | pANigRhItI strI. (pANigRhIto yasyAH GIS) zAstrana kRtirvidyate yasya pAThA + ini) citrAnuM Au. pAThIkuTa puM. (pAThi kuTati, kuTU+ka) citranuM Au pAThIna puM. (pAThi pRSThaM namayati, nam+Da dIrghaH) 4 bhatanuM mAchasuM- vibRttapAThIna parAhataM payaHkirA0 4 / 5 / (puM. pATh + Inan) gUgalanuM jhADa. (tri.) pATha 42nAra, gojanAra pATheya tri. (pAThAyAM bhavaH, pAThA+" nadyA." Dhak ) pATha vanaspatimAM thanAra. pAThya tri. ( paTh + Nyat) bhAvA yogya, gojavA yogya. - tiSTha re tiSTha kaNThoSThaM kuNThayAmi haThAdaham / apaSTu paThataH pAThyamadhigoSTi zaThasya te naiSadhe 17. sarge / (tri. paTh+Nic+Nyat) (bhAvavA yogya, zIkhavavA yogya. 1378 pADinI (strI.) bhATInuM vAsara. pANa puM. (paNyate'nena, paN + bhAve ghaJ) vyavahAradIvyAmahe pArthiva ! mA vizaGkAM kuruSva pANaM ca ciraM ca mA kRthAH- mahA0 2 / 578 / vepAra, pA vu, hoDa jaDavI (puM. paNyate vyavahrIyate'nena, paN + karaNe ghaJ) samaya, hAtha vajAza-prazaMsA.. pANi puM. (paN + iN AyAbhAvaH) hAtha jagrAha dakSiNe pANau munirmanmathapIDitaH devIbhAga0 2 / 2 / 19 / siGa nAmanuM vRkSa. (strI. paNAyante vyavaharantyasyAM, paN + iN Aya pratyayasya luk) jabhara, huDAna, jriihvaavecavAnuM pIThu. pANika tri. (paNena krItaM, niSkA. Thak) kheDa arSApA ApI kharIda kareluM. pANikacchapikA strI. (pANibhyAM kRtA kacchapikA) banne hAthathI karelI kAcabAnA AkAranI eka mudrA pANIkacchapikAM kuryAt kUrmamantreNa sAdhaka:kAlikApu0 56 a0 / pANikarman puM. (pANibhyAM vAdanarUpaM karmmA'sya) bhahAdeva, ziSya. (tri. pANibhyAM vAdanarUpaM karma yasya) jane hAthothI vagADanAra. pANikA strI. (pANika + striyAM TAp ) DArti'svAmInI anucara eka mAtRkA, eka jAtanI kaDachI. pANikUrcA (strI.) artisvAmInI anuyara mAtRA. pANikhAta na. ( pANinA khAtam) te nAbhe kheDa tIrtha. pANigRhIta tri. ( pANinA gRhItaH) lagna urela -vivAha durela, pAzizrahA urela. - pANigraha puM., pANigrahaNa, pANIkaraNa na. ( pANigRhyate'tra, grah + AdhAre ap/pANirgRhyate atra, graha + AdhAre lyuT / pANau kriyate'nena, kR+AdhAre lyuT, aluksamAsaH) vivAha, sagna iti svasurbhojakulapradIpaH saMpAdya pANigrahaNaM sa rAjAraghu0 7 / 29 / pANigrahaNika tri. (pANigrahaNaM prayojanamasya Thak ) vivAha saMskAramAM upayogI maMtra vagere. pANigrahItR, pANigrAha puM. (pANi gRhNAti, grah+tRc aN) vivAhathI bheDAyeso svAmI-bharathAradhyAyatyaniSTaM yat kiJcit pANigrAhasya cetasAmanu0 9 / 21 / bAlye piturvaze tiSThet pANigrAhasya yauvane- manu0 5 / 148 / (tri.) hAtha paDanAra, paraNanAra. pANigha tri. (pANi pANinA vA hanti, han+Ta ni.) mRdaMga ke pakhAja vagADanAra, hAtha ThokanAra, hAthanI tALI vagADanAra, lapATa mAranAra, pANighAta tri. (pANi pANinA vA hanti, han+ azilpitvAt aN) hAtha honAra, layaDAU bhAranAra. (puM. han + bhAve ghaJ, pANeH ghAtaH) hAtha bhAravI, hAtha Thokavo te lapaDAka mAravI. pANighna tri. (pANiM hanti, han + Thak vede ni.) hAthanI. tALI bajAvanAra, hAthavaDe naraghAM vagADanAra kArIgara. pANija puM. (pANau jAyate, jan+Da) naja. pANicApalya na. (pANezcApalyaM) hAthanI saMyajatA yapasatA. pANitala, pANItala na. ( pANestalam / pANitalaM nipAtanAd dIrghaH ) hathelI (na. pANitalamiva parimANamastyasya ac) je tolAnuM va4na- koladvayaM ca karSaH syAt sa proktA pANimAlikA / akSaM picuH pANitalaM kiJcit pANiM ca tindvakam / / biDAlapadakaM caiva suvarNaM kavalagraham / udumbarazca paryAyaiH karSa eva nigadyate- zArGgadhare pUrvakhaNDe 1. a0 / pANidharma puM. (pANigrahaNAkhyo dharmaH) vivAha, vidhipramA pANigrahaNarUpa dharma. Page #572 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pANina-pANDAra shbdrtnmhoddhiH| 1379 pANina, pANini puM. (pANino munerapatyam, paNin+aN/ | pANiruha puM. (paNau rohati, ruha+ka) nama. pANano muneryuvApatyaM, paNin+ aN+ iJ na TilopaH) | pANivAda, pANivAdaka tri. (pANi pANinA vA vAdayati vyAkaraNa zAstranA sUtrapATha vagere racanAra pANini vad+Nic+ac/pANi vad+Nic+Nvul) &Atha muni, mo. ata:bhuta muni. tarI3 Mutu sil- ThokanAra, hAthavaDe mRdaMga-pakhAja vagere vagADanArasrve sarvapadAdezA dAkSIputrasya pANineH-pAtaJjala- tatastu stuvataH teSAM sUtAnAM pANivAdakAH / apadAkArikAyAm 111 / 20 / nAnyudAhRtya pANivAdAnyavAdayat-rAmA0 2 / 65 / 4 / pANinIya tri. (pANininA proktam, pANini+cha) pAzinapANisar2yA strI. (pANibhyAM sRjyate'sau, sRja+karmaNi bhunibhe 2thesa-nAvej, 2||str. (tri. pANinau __Nyat kutvam) ho29, ho.. bhaktiryasya, pANini+cha) pani munimA pANistha tri. (pANau tiSThati, pANi+sthA+ka) yamai premamastivANu, ni.nA anuyAyI- akRtavyUhAH 29nA2. pANinIyAH / (tri. pANininA jJAtamupajJAtaM vA pANisvAnaka tri. (pANisvanaH prayojanamasya Thak) DAtha che.) pANini munie jANeluM, pANinIye upAsana vaDe tAla ApanAra, hAthanI tALI bajAvanAra. 29. pANIhoma puM. (pANau karttavyo homaH) satpAtra kAhAnA pANindhama tri., pANindhaya na. (pANiM dhamati, dhmA+khaz hAthamAM karavA yogya jaLa dravya vagereno homa. mum/pANiM dhayati, dheTa +khaz+mum) yathI. pANItaka (puM.) ti. svAmIno anuya2. vagADanAra, hAthathI phUMkanAra, hAtha tapAvanAra, hAthathI pANDa tri. (paNDa eva, pANDa+svArthe aN) napuMsa., pInAra. nAma. pANipAda na. (pANi ca pAdau ca samA. dvandva) hAtha pANDara puM. (paDi+ara dIrghazca) umarAnu, 3, dhAgo tathA 5. 20- aJjanaH kukkuTaH kRSNa pANDarazcAcalottamaHpANipAdavat tri. (pANipAda+astyarthe matup masya mArkaNDeye 55 / 10 / (tri.) gho| vANu, zvetavaH) hAtha-4vA. pArAvataH pArijAtaH pANDaro hariNaH kRzaH- mahA0 pANipIDana na. (pANiH pIDyate'tra, pID+AdhAre lyuTa) 1 / 57 / 11-12 / (na. pANDaro varNo'styasya ac) vivas- pANipIDanamahaM damayantyAH kAmayemahi bhArAnu 88, 2. mahImihikAMzaH-nai0 5 / 99 / -"pANipIDana pANDarapuSpikA srI. (pANDaraM puSpamasyAH, kap+TAp ata itvam) zItalAvRkSa nAme 53. vidhernntrm'-kumaa0-8|1| (na. pANyoH pIDanam) pANDava puM. (pANDorapatyaM oraJ) 5is 28deg00 putra krodhathI paraspara be hAtha ghasavA te. yudhiSThira ko3- yudhiSThira iti khyAtaH pANDoH pANibandha puM. (pANirbadhyate'tra, bandh+AdhAre ghaJ) prathamajaH sutaH-mahAbhArate / arjuna-sAhAnu 3. vivAha pANDavAbhIla, pANDavAyana puM. na. (abhI: abhayaM pANibhuj puM. (pANiriva bhujyate yajJAdisthale vyavahriyate, lAti, lA+ka, pANDavaH abhIlo yasmAt/ bhuja+kvip) 5.2k 13. (tri. pANinA bhuGkte pANDavAnAmayanaM rakSaNAdikaM yataH/na. pANDavAnAm bhuja+kvip) 4. 43 mo4na 42nA2. ayanam) zrI . pANimarda, pANimardaka puM. tri. (pANiM mRnAti, pANDavI strI. (pANDoriyaM pANDu+aJ+GIp) pAMDu mRd+aN/pANimarda + svArthe ka/tri. pANiM mRnAti,, rAjAnI patnI kuMtI tathA mAdrI. mRd+Nvul) 72mahAnu jAu, DA. bhayo . pANDavIya tri. (pANDavasyedam, pANDava+chaH) 5iuvarnu, pANimukta na. (pANibhyAM muktam) &AthavaDe tuM 5is. saMdhI .. sastra, mAlI, sa.27. bagaire. (tri. pANinA muktam) pANDaveya puM. (pANDavyorapatyam, pANDavI+Dhak) 5iya. hAthavaDe mUkela, hAthathI choDeluM. 5isomAnI 5 me.. pANimukha puM. (pANiviprapANirmukhamiva homasthAnaM yasya) pANDAra puM. (pANDasyApatyaM Arak) paMunI putra- si0 pitRdeva. kau0 / Page #573 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1380 shbdrtnmhoddhiH| [pANDArA-pANDulipI pANDArA strI. (paNDasyApatyaM pANDAra+TAp) 5unI / pANDuphala puM. (pANDUnI phalAni yasya) 5osa-5258.. chorI.. pANDuphalA strI. (pANDUni phalAni yasyAH) yA mAno pANDitya na. (pANDitasya bhAvaH karma vA paNDita+SyaJ) do-thIma.. ilBus, iBaj- "paropadeze pANDityaM sarveSAM pANDubhUma tri. (pANDuH bhUmiratra ac samA0) dhonI sukaraM nRNAm'-hitopa0 / -nakhAnAM pANDityaM prakaTayatu mInavANu- pANDudak kRSNato bhUmiH pANDUdak kasmin mRgptiH-bhaaminii01|2| utanu mA. kRSNamRttikA-hemacandraH / pANDu, pANDuka puM. (paDi+ku ni. dIrghaH/pANDu+svArthe pANDubhUmi, pANDumRttikA, pANDumRd strI. (pANDuvarNA ka) dhojI-pIjI mizrita. 15, pAMDu 25%-yasmAt bhUmiH/pANDuvarNA mRttikA/pANDuvarNA mRd) dhonI pANDutvamApannA virUpaM prekSya mAmiha / tasmAdeva sutaste vai pANDureva bhaviSyati-mahA0 / bhagAnArAma, pANDura puM. (pANDuvarNo'syAsti, pANDu+ra:) pogo dhoko thI, sUta2 56, rAnI. 36, 3. te namAnI. sane pImizra, ghogo raMga-sa.36 30 / - chaviH eka nAga, supa vanaspati, paTola-kaDavAM paDavala, te pANDurA-zakuM0 3 / 10 / (puM. paDi+ura pRSo. vRddhiH) nAmanoheza. (tri. paDi+ku ni dIrghaH) ghANu-pANu bhAno roga, mo , nvsaa||2, bhUta2. (tri. pItAbhavikalakaraNaH pANDucchAyaH zucA durbalaH-uttara0 pANDurvaNosyAsti raH) ghoj, pIpa bhane yo 3 / 22 / ghogA garnu, bhAnA rogavAj. zavANu (tataH uccaiHzravA nAma hayo'bhUccandrapANDura:pANDukaNTaka puM. (pANDuvarNAni kaNTakAni yasya) maghAu.. bhAga0 88 / 3 / (na. "zvitra" nAme me. rogavanaspati. jemAM zarIre dhoLAM cAThAM paDe che. pANDukambala puM. (pANDuvarNaH kambala:) 2.ne. rAya pANDuraGga puM. (pANDuraM aGgamasya zaka0) 2.5 tarnu sapheda kAmaLa-zAla, rAjAnA hAthI upara nAMkhavAnuM za.. pILuM AcchAdana, eka jAtano paththara. pANDukambalin tri. (pANDukambala+astyarthe ini) pAsa pANDuratA strI., pANDuratva na. (pANDurasya bhAvaH tala+ ___TAp-tva) dhoyaza, sa.34AI, ghoNA pI mizra kAmaLAthI AcchAdana karelo ratha, rAjAne lAyaka zAlavALuM. raMgaj. pANDukarman na. (pANDoH karma) ghogo 22 dAvo. te, pANDuradruma puM. (pANDuraH drumaH) "kuTaja' -22624varnu dhoLuM karavuM, vaidyaka prasiddha vraNane lagatI cikitsA. vRkSa -indro yavaphalaH prokto vRkSakaH pANDuradrumaHpANDukin tri. (pANDuka+astyarthe ini) 5i rogavANu, bhAvapra0 / bhagAnA rogANu.. pANDuraphalI strI. (pANDuraM pANDuvarNaM phalamasyAH jAti, pANDutaru puM. (pANDuH taruH) dhavavRkSa- pAvaDInu, u. DIe) zaukI nAmI. kSu5 vanaspati. pANDutIrtha na. (pANDunAmakaM tIrtham) te. namana tIrtha.. | pANDurA strI. (pANDura+TAp) 2 / / 76, dhojI-pIjI. pANDunAga puM. (nAga iva pANDuH rAjad0) putrA vRkSa.. (paM. pANDzcAsau nagazca) dhAgo sa dhono hAthI.. | pANDurAga puM. (pANDU rAgo'sya) "damanaka'- uma2 pANDupatrI strI. (pANDu patraM yasyAH jAti0 GIS) vRkSa, dhomo 20, zveta. mizrita pAko 20. 25.78 nAme gandhadravya- bhasmagandhApANDupatrI smRtA | (tri. pANDuH rAgo yasya) dhoj, dhoma mizrita. kauntI hareNukA-bhAvapra0 / pIya raMgavANu.. pANDuputra puM. (pANDoH putraH) pAMDu 25%80+o. putra-yudhiSThi2. | pANDurekSu puM. (pANDuraH zvetavarNa ikSuH) dhonI za.da... vageremAMno eka. pANDulipI strI., pANDulekha, pANDulekhya puM. (pANDuH pANDupRSTha, pANDurapRSTha tri. (pANDu pRSThaM yasya/pANDuraM lekhaH/pANDuH lekhyaH) 52, mutsado- pANDulekhena pRSThamasya) dhotI. pI.suj, pI6 652. jarA phalake bhUmau vA prathamaM likhet nyUnAdhikaM tu saMzodhya lakSaNavALuM. pazcAt patre nivezayet-vyAsa0 / Page #574 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pANDuloman -pAtAlavAsin ] pANDuloman tri. (pANDUni lomAni yasya) dhonA vANavANu, saIha dezavArju pANDulomaza tri. ( pANDUni lomAni yasya za ) dhoNI ruMvATIvALuM. pANDulomazA strI. ( pANDUni lomAnIvAGgAni santi yasyAH za+TAp) rAnI khaDa6. pANDuzarkarA strI. (pANDuvarNA zarkarA ) bhUtra sAthai sAra jevA kakaDA nIkaLe che te-sAkariyo prameha roga diSTaM vai mAlatImUlaM grISmakAle samAhRtam / sAdhitaM chAgadugdhena pItaM zarkarayAnvitam / / hared mUtranirodhaM ca hared vai pANDuzarkarAm- gAruDe 182 a0 / pANDuzarmilA strI. (pANDoH zarmilA) draupahI. pANDusopAka (puM.) kheDa bhatanI vaerthasaM2 bhaticANDAlAt pANDusopAkastvaksAravyavahAravAn-manu0 zabdaratnamahodadhiH / 10 / 37 / pANDya puM. (pANDuH dezo'bhijano'sya, pANDoH rAjA vA Dyan, pANDu +Dyan) pAMDu dezanA rahenAra borDatasyAmeva raghoH pANDyAH pratApaM na viSehire - raghu0 4 / 49 / pAMDu dezano rAma. pANDyavATa (puM.) pAMDu dezamAM AvelI bhotInI kheDa jAe.. pAt tri. (pA + zatR) saMbhAgatuM, rkssaae| astu. pAta puM. (pAtayati grahamuttarA dakSiNA vA, pAti + ac) rAhu- svaM dhruve kumudinIpatipAto rAhumAhuriha ke'pi tadeva - siddhAntaziromaNiH / sUrya sivAyanA aDonI uttara ke dakSiNa dizAmAM UtaratI gati"dkssinnottrto'pyevN pAto rAhuH svaraMhasA / vikSipatyeSa vikSepaM candrAdInAmapakramAt ' sUryasiddhAnte / vavizeSa. (puM. patati candrArkayoH krAntisAmyena uttiSThati, pat+jvalA. karttari Na) 'sUrya-siddhAnta'bhAM jatAvelo krAntisAmyathI banelo azubha sUcaka mahApAtarUpa agnivizeSa. (puM. pat + bhAve karaNe vA ghaJ) paDavu, nIthe paDavu, AdhAta. (tri. pat + jvalA. karttari Na) paDanAra, nIthe paDanAra, patana pAmanAra. (tri. pA+karmaNi kta) 2kSarA resuM, saMbhAjesuM. pAtaka na. ( pAtayati adho gamayati duSkriyAkAriNaM, pat + Nic + Nvul ) pApa - brahmahatyA surApAnaM steyaM gurvaGganAgamaH / mahAnti pAtakAnyAhuH saMsargazcApi taiH saha - manu0 19 / 54 / anutApa (tri pAtayati, pat + Nic + Nvul) pAunAra 1381 pAtakayoga puM. (pAtakasya yogaH ) pApanI sambandhasaMbhoga. pAtakayogin, pAtakin tri. (pAtakayoga+ astyarthe * ini / pAtakamastyasya ini) pApanA saMbaMdhavANuM, pApI.. pAtaGgi puM. (pataGgasya sUryyasyApatyaM iJ) zanaizcara, e rAbha, sugrIva, vaivasvata manu, yama. pAtaJjala na. ( pataJjalinA proktaM aNa) pataMti RSi rathesuM navAli mahAbhASya- pAtaJjale mahAbhASye kRtabhUriparizramaH - paribhASenduzekharaH / pataMjali munie banAveluM yogazAstraptnyjlimuniprnniitpaadctussttyaatmk- yogakANDanirUpakadarzanazAstravizeSaH / pAtatrin puM. (patatrI tacchabdo'styatrAdhyAye anuvAke vA aN) patatrin zabdavANI ardha adhyAya } anuvA pAtana tri. ( pAtayati, pAti+lyu) nIthe lAvanAra, pAunAra patana uzavanAra (na. pat + Nic + lyuT ) nIce sAvavu, pAuvu, namAvavu - daNDasya pAtanaM daNDapAtanam 6 hevI- garbhasya pAtanaM garbhapAtanam- garbha pADavI, garbhapAta durAvavI. pAtanya tri. (pat+bA. anyaN) pADavAnA svabhAvavANuM. pAtavya tri. (pA+tavyac) pIvA sAyaDa, saMbhAjavA lAyaka, rakSaNa karavA lAyaka. pAtAla na. ( patantyasmin duSkriyAvantaH, pat + AlaJ) bhuvananA sAta borDa che khatala, vitala, sutala, rasAtala, talAtala, mahAtala ane te pachI nIcelo bhAga te pAtala. sarvathI nIce raheluM sthAna jemAM adharmIo paDe che te adholoka, jyotiSa prasiddha lagnathI yoddhuM sthAna (puM. patati jAraNAdyarthaM pAradAdikaM yatra) auauSadhi paDAvanAra kheDa prahAranuM yaMtra, vADavAgni, jADo. pAtAlaketu puM. (pAtAlaH keturasya) te nAmano khe chAnava.. pAtAlagaruDI strI. (pAtAlAkhyA garuDI) pAtAsa garuDI nAmanI vanaspati- chilihiNDo mahAmUlaH pAtAla garuDAhvayaH- bhAvapra0 1 pAtAlanilaya, pAtalanivAsa, pAtAlanivAsin puM. pAtAlavAsin, pAtAlaukas tri. pAtAle pAtAlaM nilayo yasya (ni+vas + AdhAre, ghaJ, pAtAlaM nivAso Page #575 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1382 yasya) pAtAlanivAsa + ini / pAtAlavAsa + ini. / pAtAlam oko yasya ) pAtANamA rahenAra haitya nAga vagere, pAtALamAM rahenAra sarpa vagere. pAtAlavAsinI strI. (pAtAle vasati, vas+ Nini + GIS ) nAgaravela. zabdaratnamahodadhiH / pAti puM. (pA-rakSaNe+ati) svAbhI, ghazI, bhASi (puM. pat + iN) paMjI, pakSI.. pAtika puM., pAtikI strI. (pAtaH patanaM jalamajjanaM prayojanamasya pAte sAdhu vA Tak/pAtika + striyAM jAti GIS gaMgAmAM hetuM zizumAra nAmanuM bhAchasuM, e ja nAmanI mAchalI. pAtita tri. (pat + Nic + kta) pADesuM, namAvesuM. pAtin, pAtuka tri. (pat + Nini / tri. pat + ukaJ) pAunAra, utAranAra, paDavAnA svabhAvavANu- saMyacchan bhavati prANAnasaMyacchaMstu pAtukaH - mahA0 12 / 91 / 42 / pAzIno hAthI, paDavuM te, parvatanI nirAdhAra Tes, aMDA vagaranuM, jarasuM pAtilI strI. (pAtiH svAmI pakSI vA lIyate'tra, li+bA. Da. gaurA. GIS) bhAchasAM } 4sayara 4ntune pahaDavAnI bhaNa, nArI, bhATInuM vAsa. pAtR tri. (pAti rakSati pibati vA, pA+tRc) 25 42nAra, thInAra. (puM. pA+tRc) gandhapatra, bheDa bhatanuM ghAsa. pAtRtA strI. pAtRtva (pAturbhAvaH, tal+TAp-tva) rakSapazu, pInArapazu. pAtigaNaka na. ( patigaNakasya bhAvaH udgAtrA. aJ) sainya gaNavAnuM karma, senA gaNanArapaNuM. pAtnIvata puM. ( patnI vidyate'sya matup masya vaH tacchabdo'styatra aN) "patnIvat" sevA zabdavANo adhyAya ke anuvAka. pAtya na. (patyurbhAvaH yak) patipazu, bhASi'pazu, svAbhIpa. (tri. pat + Nic+ yat) pAuvA yogya, nIce sAvavA sAya. (tri pat + Nyat) patanIyapADavA yogya. pAtra puM. na. ( pAti rakSatyAdheyaM pibatyanena vA, pA+STran) vAsa pAtre nidhAyArghyam - raghu0 5 / 2 / apAtraH pAtratAM yAti yatra pAtro na vidyate - ujjvaladattaH / bhojana tathA pANI rAkhavAnuM pAtra, harakoI vastune dhAraNa karanAra puruSa, rAjAno amAtya. (na. pA+STran) yajJano suvo, chAna khApavA yogya [ pAtAlavAsinI - pAtrika - . vittasya pAtre vyayaH - bhartR0 2 / 82 / AjJA anuzA, retInI vaccenuM jalAdhAra sthAna, ATha zeranuM mApa, vidyA vagerethI yukta yogya puruSa vagere, nATaka prasiddha pAtra - tat pratipAtramAdhIyatAM yatnaH - zakuM0 1 - ucyatAM pAtravarga:-vikrama 0 1 (tri pA+STran) budha budhA zreSTha guNavANuM- sakalaguNagaNAnAmekapAtraM pavitramakhila- bhuvanamAturnATyavad yadvicitramdevIbhAga0 1 / 2 / 40 / pAtraTa puM. (pAteva pibanniva aTati, aT+ac) yIMtharAnI godhaDI. (tri. pAteva aTati, aT+ac) hujaNaM, najaju, dRza. pATIra puM. (pAteva piban rakSanniva vA aTati, aT+bA. Iran) yogya vyApAravAnI maMtrI, agaDI, huDa pakSI, sIMyAzI pakSI, agni, loDhAnuM pAtra, sAnuM pAtra, yAMhInuM pAtra, citrAnuM Au, gAmano adhipati, eka jAtanuM mAchaluM. pAtraTIrI strI. (pAtraTIra + striyAM jAti GIS) agaDI, jhuMDa pakSiNI.. pAtratA strI, pAtratva na. ( pAtrasya bhAvaH tal+TAp +tva) supAtraparza, yogyatA, sAya pazu. pAtrapAla tri. ( pAtraM pAlayati, pAl + aN) pAtranuM rakSaeA 42nAra. (puM.) trA4vAnI hAMDI, kheDa bhatano bhoTo sada. pAtrabhUta tri. (pAtra + bhU+karmaNi kta ) supAtra thayesa, dAna vagere ApavA lAyaka baneluM. pAtrabhRt tri. (pAtraM bibharti bhR+kvip tuk ) sevarDa, noDa2. pAtrazuddhi strI. (pAtrasya zuddhiH ) bhATI De 45 vagerethI pAtrane sApha karavuM te. pAtrasaMskAra puM. ( pAtrasya saMskAraH) vAsarAnI zuddhi aravI, vAsA bhAMThavAM te. pAtrAsAdana na. ( pAtrANAM AsAdanam ) yazonA pAtrone yazaphala prApti mATe krame karIne goThavavAM te. pAtrika, pAtrINa tri, pAtrikI strI. (pAtrasya vApaH SThan / pAtrasya vApaH kha / pAtrika striyAM GIS) kheDa pAtranA mApanuM (ADhaka) anAja vavAya tevuM khetara vagere. (tri. pAtraM saMbhavati apaharati Aharati vA ThaJ) kheDa pAtra sabhAya tevu, kheDa pAtra va 4nAra eka pAtra upADanAra. Page #576 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAtrin-pAda] shbdrtnmhoddhiH| 1383 pAtrin tri. (pAtra+astyarthe Nini) patrAj, nI. | pAtha na. (pIyate'daH, pA+karNaNi tha) 5.. pAse. yogya bhAsa. cha ta, pradhAnavANu.. (puM. pAti rakSati, pA+tha) bhani, sUrya, yitrAnu pAtriya, pAtrya tri. (pAtramarhati+gha-yat vA) pAtrane 03, 6053lk OM3. 445, supAtrane yogya. pAthas na. (pAti rakSati jIvAn, pA+asun thuk ca) pAtrI strI. (pAtra+striyAM jAti. GIS) pAsa-pAtra- 48, pAe, mAsa, sana. pAtrImAdAya sauvIM paJcaratnasamanvitAm- pAdme / pAthika puM., pAthikI strI. (pathikasyApatyaM zivA. aN/ vastuno mAdhAra. aNa+striyAM GISa) bhAno putra, (strI.) putrI.. pAtrIya, pAtrIva na. (pAtre sAdhu bA. cha/pAtrI vAti, pAthikya na. (pathikasya bhAvaH yak) yAtrI, vA+ka) sarvo, yamasa. vagere yazadravya. musApharapaNuM. pAtrIra puM. na. (pAtrI rAti, rA+ka) yazana sAdhana pAthis puM. (pA pAne+isin thuk ca) samudra, netra.. dravya-suvo pati varga3. (na. pIyate, pA+isin thugAgamazca) 52 bhAthI pAtrebahula puM. ba. va., pAtresamita tri. (pAtre bhojanasamaye va cha vo ghA, 5.. bahulAH aluk samAsaH/pAtre bhojanakAle eva samitaH | pAtheya tri. (pathi tadvyavahAre sAdhu Dhab) bhAbhai saGgataH) Aryana samaye nau 5 mAna samaye. va yogya 56-mAtuM- jagrAha pAtheyamivendrasU 9.580 thaye...- nidhAya hRdaye pApaM yaH paraM zaMsati nuH -kirA0 3 / 37 / -bisakisalayacchedapAtheyavantaHsvayama / sa pAtresamito'tha syAta-zabdamAlA / megha0 11 / (puM.) unyArAzI, te nAmanI heza. pAtresamitAdi (pu.) pANinIya vyaa529|| prasiddha za6 pAtheyaka tri. (pAtheye bhavaH, pAtheya+vuJ) pAtheya dezamai thanA2. . sa ca-"pAtresamitAH, pAtrebahulAH, udumbara pAthoja, pAthojAta na. tri. (pAthasi jAyate, jan+Da/ mazakaH, udumbarakRmiH, kUpekacchapaH, avaTekacchapaH, pAthasi jAtama) bha. zaMbha pAemA thanAra. kUpamaNDUkaH, kumbhamaNDUkaH, udapAnamaNDUkaH, pAthoda, pAthodhara puM. (pAtho jalaM dadAti dA+ka/ nagarakAkaH, nagaravAyasaH, mAtaripuruSaH, piNDIzUraH, pAtho dhArayati, dhAri+ac isvaH) megha- antaye pitarizUraH, gehezUraH, gehenardI, gehekSveDI, gehevijito, satataM luThanti gaNitAstAneva pAthodharaiH-rAjata0 gehevyADaH, gehemehI, gehedAhI, gehedRptaH, gehedhRSTaH, 3 / 240 / 6, nAgaramotha. (tri.) url. // 5 // 2, garbhetRptaH, AkhanikavakaH, goSThezUraH, goSThevijitI, jaLa denAra. goSThepaTuH, goSThepaNDitaH, gopThekSveDI, goSThegalbhaH, pAthodhi, pAthonidhi pu. (pAthAMsi dhIyante'tra karNeTiriTirA, karNecurucurA iti / dhA+ki/pAtho nidhIyatetra ni+ dhA+ki) samudra, pAtropakaraNa na. (pAtrANAmupakaraNam, upa+kR+lyuTa) sAga2- jetuM dvIpAn kathyatAM tu yuktiH paathodhilngghneghaMTA cAmara vagere sAdhanothI suzobhita karavuM raajt03168| ghaNTAcAmarakumbhA dipAtropakaraNAdikam-kAlikApu0 pAthya tri. (pAthasi bhavaH vede Dyan) 66535. 2uAvi a0 / pAtrothI sh||2j - rItivargAdisaMjAtaM thanA2. pAtropakaraNAdikam-kAlikApu0 / pAd puM. (pad+Nic+kvip) 525, 52. 'su' za6 pAtra na. (patati pat+kvip, pataM adhApatantaM trAyate ane. saMdhyAvAthI. zahanA sabhAsanI. aMta. 'pAda' trai+ka svArthe prajJAdyaNa) pIsonuM 205 / 72 // 2- za6 vyo. Doya. to tano 'pAd' Ahe. thAyacha sarveSAmeva pAtrANAM paraM pAtraM mahezvaraH-bhaviSyapu0 / Thebha 3- supAd, dvipAd, tripAd vagaire, 'hasti' pAtratA strI., pAtratva na. (pAtrasya bhAvaH tal TAp- zabdathI bhinna evA pUrvapadamAM tulanA-mAnarUpamAM tva) pApIsonu, 2155 42vApa-na vidyayA kevalayA 206 prayoya. to uttara 568 mAvadA 'pAda' no tapasA vApi pAtratA / yatra vRttamime cobhe taddhi 'pAd' mAheza 25 14. cha bha. 3- vyAghrapAd pAtraM pracakSyate- zuddhitattvam / vagaire. Page #577 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1384 shbdrtnmhoddhiH| [pAda-pAdapakhaNDa pAda puM. (padyate gamyate'nena karaNe karmaNi vA ghaJ) | pAdacaturI strI. (pAdacatura+striyAM GIS) parI. 5- tayorjagRhatuH pAdAn-raghu0 157 / matizaya | pAdacApalya na. (pAdayoH cApalyam) 5garnu ya55j. 62 sanmAna vyata 42vA mATe ''nA pAdacArin puM. (pAdena carati, car+Nini) pAyaNa, bahuvacanAta rUpa vyaktionI upAdhio agara pApA-musA32. (tri. padbhyAM carati, cara+Nini) nAmonI. sAthe . vAya. cha, sebha 3- mRSyantu 5 // 43 zAsanA2- girirAT pAdacArIva padbhyAM lavasya bAlizatAM tAtapAdAH / -uttr06,1|29|- nirjarayan mahIm-bhAga0 6 / 12 / 29 / devapAdAnAM nAsmAbhiH prayojanam-paJca0 -ArAdhyapAdA | pAdaja puM. (pAdAjjAyate, jan+Da) zUdra- padbhyAMzUdro'AjJApayanti-prabo0 1 / 8. 33 mantranA yA2 jAyata-zrutiH / (tri. pAde jAyate, jan+Da) 5i. caraNa paikI koI caraNa, jhADa vagerenuM mULa, caturtha thayela roga. aMza, moTA parvatanI pAsenI nAnI TekarI, granthano pAdajala na. (pAdakSAlanaM jalam) 5 // povAna, pI, bhAga, avayava, te nAmanA RSi, vastunuM taLiyuM, ya2764, 5garnu 550. (tri. pAdamitaM jalaM yatra) Bi25- bAlasyApi khe pAdAH patantyupari bhUbhRtAm- paga DUbe teTalA pANIvALuM, pA bhAga pANIvALuM. paJca0 (puM. padyate gamyate, pad+bhAve ghaJ) li., ___(na.) chaza. gamana-8 ta. pAdajAha na. (pAdasya mUlaM karNA jAhaca) 5garnu bhU. pAdaka tri. (pAde gamane kuzalaH kan) 4i ziyAra, pAdajI strI. (pAdaja+sriyAM GIS) zUdra tinI. strI.. gatimAM kuzaLa. pAdatala na. (pAdasya talam) pArnu taNayu. pAdakaTaka paM. (pAdasya kaTaka iva) na52-OMOM2. pAdatra tri. (pAdau trAyate, trai+ka) 5garnu, 2158 42 // 2. pAdakRcchra (pU.) havasamAM me. vamata vilj bhane cla pAdatrA, pAdapA, pAdavirajas, pAdukA, pAdU, pAdarathI hivase. bhUNyA 23 me me vrata- ekabhaktena strI.,pAdarakSa tri., pAdarakSaNa, pAdatrANa, naktena tathaivAyAcitena ca / upavAsena caikena pAdapradhAraNa na. (pAdau trAyate, trai+ka+striyAM pAdakRcchra udAhRtaH-gAruDe 103 a0 / TAp/pAdAn pAti, pA+ka+TAp/pAdau virajasau pAdagaNDI(NDi)ra puM. (pAdasya gaNDeH vRkSasyAmUlAcchAkhA dhUlihInau yasyAH/pAdapUreva, pAdU+ svArthe kan vadhibhAgasya IH zobhAstyatra bA. raH) 5 // sUjI husvaH TAp/padyate gamyate sukhena yayA, pad+karaNe 4vAnI meM tano roga- zlIpada ro. U Nicca/kSudro ratha iva GIp, pAdasya rathI/pAdaM pAdagRhya puM. (guhyaH pAdaH mayUra0 pUrvani.) A942vA rakSati, rakS+ac/pAdau rakSati, rakSa+lyu/rakSa+ sAya: 50. pAdagranthi puM. (pAdasya granthiriva) 5. 412ii. sane lyuTa/pAdasrAyate'nena, trai+karaNe lyuTa/pAdau pradhAryate naLAne joDanAra sAMdhA AgaLanuM hADakuM-ghUMTI, pagano kaNTakAdibhyo rakSyete'nena pra+dhR+Nic+ lyuTa) saidho. paganI rakSA karanAra, paganI pAvaDI, cAkhaDI, mojaDI, pAdagrahaNa na. (pAdayoH grahaNam, graha + AdhAre lyuTa) pAdu, 52, 31- vraja bharata ! gRhItvA abhivAdana-vinayathI caraNasparza karI praNAma karavA pAduke tvaM madIye - bhaTTi0 356 / te- nAmadheyasya ye kecidabhivAdaM na jAnate / tAn pAdadAha puM. (pAdau dahati, daha+aN) 5i yato prAjJo'hamiti brUyAt liyaH sarvAstathaiva ca dAha - je eka vAyuthI thato roga che. manu0 2 / 123 / pAdApa puM. (pAdena mUlena pibati siktaM jalam pA+ka) pAdaghRta na. (pAdayoH lepanArthaM ghRtam) 5o yo57vAna ghI. vRkSa, 13- "nirastapAdape deze eraNDo'pi drumAyate" pAdacatura tri. (pAde pAdavyApAre caturaH) paganA ghogamai ___- hitopadeze / (pR. pAdaM pAti rakSati, pA+ka) DAlavA yAbadAma duzaNa. (puM. pAde gamane caturaH) , 56506. (tri. pAdapena kRtam, aJ) vRkSa bakaro, pIpaLo, dariyA vagerenI sapATa jamIna uparanI 2.x A. madhyAEiSonA hoSa | pAdapakhaNDa na. (pAdapAnAm samUhaH khaNDac) OMunI jaNAvanAra mANasa. 4thI, vRkSAno samUha Page #578 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAdaparighaTTana-pAdahIna shbdrtnmhoddhiH| 1385 pAdaparighaTTana na. (pAdena parighaTTanam) 5thI. ya2. | pAdavandana na. (pAdayorvandanam) ya24i. ma. 42vA pAdaparuhA strI. (pAdapaM rohati, ru+ka+TAp) kA 5.2. yaDhanArI vatA. pAdavalmIka puM. (pAde valmIka iva) me tano 528 pAdapAza puM. (pAdasya pAdabandhanArthaM vA pAzaH) ghoDAne. sUjhI. 4vAnI zarA- zlIpada roga. 5 jAMdhavAna, ho29, hama, Aism. pAdavika tri. (padavImanudhAvati Thak) 5thi.7, yAtrI, pAdapAzI strI. (pAdapAza+striyAM DIe) 40. MitainI bhusA32. Aism, adl, vesa. pAdavigraha puM. (pAdasyAvayavasya vigrahaH) savayava. sa., pAdapITha puM. na. (pAdasthApanArthaM pITham) 5. bhUvAno meM yatuzanu, aDa. (tri. pAdaH caturthAMzamito 4088- cUDAmaNibhirughRSTapAdapIThaM mahIkSitAm-raghu0 vigraho yasya) 5. mAgavANo heDa no. khoya. te, 17 / 28 / 5izat. catuthaza zarIravALuM. pAdapIThikA srI. (pAdapIThaM sAdhanatvenAstyasyAH, | pAdavirajas strI. (pAdau virajasau dhulihIno yasyAH) pAdapITha+Than+TAp) ma. korenI jArIgarI- bhI0431, 2, 52. (puM. ba. pAdau virajasau nApitAdikazilpe tu kArikA paadpiitthikaa-shbdmaalaa| dhulihInau yeSAm) hevI, devatAmI.. pAdaprakSAlana na. (pAdayoH prakSAlanam) 5dhIvAta - pAda- pAdavRkSa puM. (pAdayukta: vRkSaH) vanaspati meM. .. prakSAlanaM pAdamalarogazramApaham / cakSuHprasAdanaM vRSyaM pAdazas avya. (pAda+vIpsAyAM zas) 55, 5. 58 rakSoghnaM prItivardhanam-suzrute / 50 dhAvAna 48. mAge, pADhe pA:- kRte tretAdiSu hyeSAmAyurhati pAdapraNAma puM. (pAdau gRhItvA praNAmaH) 225 // 2528 | pAdaza:-manu0 183 / karIne praNAma. pAdazAkhA strI. (pAdasya zAkheva) 5ganI Hinml. pAdaprahAra puM. (pAdena prahAraH) pATuM bhA2vI, yAta. bhA2vI, pAdazaila pu. (pAdAtmakaH zaila:) patanI pAsena 142.. pAnI // 32vI- dAhe kRtAgasi bhavatyucitaH prabhUNAM pAdazotha puM. (pAdajAtaH zothaH) 5no sone pAdaprahAra iti sundari ! nAtra dUye-sA0 da0 10 / 46 / ananyopadravakRtaH zothaH pAdasamutthitaH / puruSa pAdabandha puM., pAdabandhana na. (pAdayorbandhaH/pAdau hanti nArI tu mukhajo guhyajo dvayam-mAdhavAkaraH / badhyete'nena, bandha+karaNe - bhAve ca lyuTa) 50 // | pAdazauca na. (pAdasya zaucam) 5 ghAIne zuddha 42vA Milal . - sa tu zRGkhalakaH kASThamayaiH syAt te. pAdabandhanaiH-hemacandraH / gho.vagai32. 5nAMdhavAnI | pAdasevana na., pAdasevA strI. (pAdasya sevanam/pAdasya hama vagere, hoza. sevA) 50yAMcI sevA 42vI. ta, 5ganI sevA. pAdabhAga puM. (pAdamito bhAgaH) 5 mA, yothI. bhA. | pAdasphoTa puM. (pAdasya sphoTaH) "vipAdikA" namana (puM. pAdasya bhAgaH) pAnI nIyano bhA. roga- vaipAdikaM pANipAdasphuTanaM tIvravedanampAdabhAj tri. (pAdaM bhajate, bhaj+kvip) yothI. mA. mAdhavAkaraH / kSudra oDhanI me. rogA. bhogavanAra, catuthaIza meLavanAra. pAdasvedana na. (pAdayoH svedanam) vaidya pramANa garnu pAdamUla na. (pAdayodlam) 5garnu bhUga-1.31, pI . svahana 72 te. nIyana bhAsa, panI pAse - devapAdamUlamAgatA'ham- pAdasvedanika tri. (pAdasvedanena nivRttaH Thak) 5gane kA0 8 / -mahIM bhramantau himavatpAdamUlamavApatuH- svedana ApeluM, pagane sveda ApI zuddha karela. kathAsaritsAgare 1|27|-"saa pAdamUle kaikeyyAH pAdahata tri. (pAdena hataH) pAthI. bhA28.. mantharA nipapAta ha"-rAmAyaNe / pAdaharSa puM. (pAdasya harSaH yasmAt) me. tana vAta. pAdarajja strI. (pAdabandhanArthA rajjaH) laghavAnIhorI... roga. pAdaroha puM, pAdarohaNa na. (pAdena mUlena rohati, pAdahAraka tri. (pAdAbhyAM harati hiyate vA, ha+Nvul) ruha+ac / pAdairmUlaiH rohati, ruha+lyu) 5unu pagathI corI karanAra, pagathI laI janAra. Au. | pAdahIna tri. (pAdena hInaH) 5 vinAnu, 5242lita. Page #579 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1386 shbdrtnmhoddhiH| [pAdahInA-pAna pAdahInA strI. (pAdena hInA) 3. pAyAvI. Au531| pAdAlindI strI. (pAda ivAlindo yatra gaurA. GIS) nau.... gho- tris. pAdAvarta puM. (pAda ivA'varttate, A+vRt+ac) jhUvA pAdAkulaka (na.) te nAmano bhAtrAvRtta chan6. vAva vageremAMthI pANI kADhavAnuM yatra-2haiMTa. pAdAna na. (pAdayoragram) ya29nI bhayabhAga-40no pAdAvasphAna na. (pAdena avasphAlanam, ava+ Agajano mAga sphAl+lyuTa) 518sal, pagathI. ho. pAdAGgada na., pAdAGgadI strI. (pAdasya aGgadamiva/ | pAdAsana na. (pAdayoH Asanam) 5 // bhavAnI 486, pAdAGgada+striyAM gaurA0 GIS) nupUra, 5garnu AbhUSA 2 . jara. pAdasphAlana na. (pAda+A+sphAl+lyuTa) 5thI pAdAguli strI. (pAdasya aguliH) 41. inii.. ya2, 5gane saNavA te. pAdAGgulIyaka na., pAdAnuSThikA strI. (pAdasya pAdAhata tri. (pAdena AhataH) 5thI. hI3, 4thI. mAre. agulIyakam/pAdasya aguSThikA) 5sanI. pAdika tri. (pAdena caturthAMzena jIvati vetanA. Tak) AMgaLIe paheravAno karaDo-aMgUTho. 5bhAgavaDe Avi.yadAvanA2. (tri. pAdaH pAdAt tri. (pAdAbhyAmatati gacchati, at+kvip) 5o. parimANamasya Thak) me yatu bhApavANu. nA2 sainya 4 bhusA32. vagaire. (puM. pAdairatti, pAdina tri. (pAdazcaraNo'styasya, pAda+ini) 5gavANu, ad+kvip) vRkSa, jAu. ya2vANo 43 vagere, 5 bhAgavANu. (tri. pAdAta na., pAdAti puM., pAdAtika puM., pAdAvika pAdazcaturthAMzo grahItRtvenAstyasya ini) yA bhAga puM. (padAtInAM samUhaH aN/pAdAbhyAmatati, sevAvANu, yotho hisso. nAra. (puM. pAda+ini) at+ac/pAdAbhyAmatati, at+in/pAdAbhyAM svArthe | yA2 5 5 dubhI2, na.-2 vagaire tu. kan/pAdAtika pRSo.) paNAmIno samUha, sainya pAdu strI. (pad+bhAve uN) mana, gati. samuhAya, 5.565 sainya- sAdinAmantare sthApyaM | pAduka tri. (pad+ukaJ) manazIla, tiauj. pAdAtamapi daMzitam-mahA0 12 / 99 / 8 / -padAtipatti- | pAdukA, pAdU strI. (pAdUreva, pAdU+svArthe kan hasvaH pAdAtapAdAtikapadAjayaH - amaramAlA / -rathAnAmabuMdaM | TAp/padyate gamyate sukhena yayA, pad+karaNe U, cApi pAdAtA bahavastathA-mahA0 2 / 51 / 43 / / Nicca) bho431, lo.31, 52, pAhust. pAdAnta puM. (pAdasya antaH) 5o santamA, Rels pAdukAkAra, pAdukAkRt, pAdUkAkRta puM. (pAdukAM vagerenA ya24no anta. karoti, kR+aN/pAdukAM karoti, kR+ kvip+ pAdAntara na. (anyaH pAdaH) also. 52, me. tuk/pArdU pAdukAM karoti, kR+kvip+tuk) bhoyI, paga vaccenuM aMtarAla, najIka. joDA sIvanAra. pAdAmbu na. (pAdamitaM ambu yatra) 7 / 21, mAM yAra pAdodaka, pAdya na. (pAdaprakSAlanArthamudakam/pAdArthamudakaM, gaNuM pANI hoya. pAd+yat) 525 ghovA mATena, 540- pAdayoH pAdyaM pAdAbhyaJjana na. (pAdayoH abhyaJjanam) 5o yo57vAna samarpayAmi / -hRdi rUpaM mukhe nAma naivedyamudare gha.. hareH / pAdodakaM ca nirmAlyaM mastake yasya so'cyutaHpAdAmbhas, pAdAvanejana, pAdAvasecana na. (pAda- pAdmottarakhaNDe / prakSAlanambhaH / pAda + ava+nij + lyuT / | pAdodara puM. (pAda udare yasya) sapa. pAda+ava+sic+lyuTa) 50 povAna, 4, 5248 | pAdodarI strI. (pAdodara+jAti. striyAM GIS) sa.545. dhoI zuddha karavA te. pAddhata na. (paddhatInAM samUhaH aN) 5thiyAMnI samUha, pAdAyana puM. (pAdasyaH gotrApatyaM phaJ) 56SinI. mAno samudAya, paddhatino samUDa. gotra. pAdma na. (padmamadhikRtya pravRttam aN) bahAnA vi.sa.35 pAdAraka puM. (pAda iva Rcchati, R+Nvul) nau..no. meM 585. (na. padmamadhikRtya kRtam aN) 55purA amuka avayava, vahANano amuka bhAga. (tri. padmasyedaM aNa) umasa saMbaMdhI, bhagarnu. Page #580 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAdya-pAnthAyana] shbdrtnmhoddhiH| 1387 pAdya tri. (pAda caturthAMzamarhati, yat) yothA bhAgane / pAnIya tri. (pA-pAne rakSaNe vA anIyar) pIvAyogya, rkssaae| dAya: bhAgane. vAya. 42vA 43. (na. pA+karmaNi anIyara) 5.90, 49. pAdyaka tri. (pAdya+kan) 552. -pAnIyamapyamRtamityanucintyamAnam-kalyANa / - pAdyapAtra na. (pAdyArthaM pAtram) 5 dhAvAna 550. Thei _ 'pAnIyaM pAtumicchAmi tvattaH kamala-locane' -udbhaTaH / 24Aya che se dhAtupAtra- pAdAvanejanajalagrahaNaM | pAnIyakAkika puM. (kAkasyevAkAro'syAsti Than, pAnIye pAtramadbhutam / lauhajaM vA sarojAtaM haimaM rAjatameva kAkika:) me tanuM sarnu pakSI. vA / / tAmramacaraNamapi cAyavenaM satAmiti- pAnIyanakula puM. (pAnIye jale nakula iva) pAena vaikhAnasagranthaH / noNiyo, salinADo- udrastu jalamArjAraH pAna na. (pA+bhAve lyuTa) pAj- payaHpAnaM bhujaGgAnAM kevalaM pAnIyanakulo vasI-hemacandraH / viSavardhanam-hito0 / 265 2, 5ing, bhogavaTo, pAnIyanakulI strI. (pAnIyanakula+striyAM jAti. GIS) 75.mo jana. 2 te- payaHpAnaM dehi 46. lisasn. mukhakamalamadhupAnAm-gIta0 10 / (na. pA+ adhikaraNe | pAnIyapRSThaja puM. (pAnIyapRSThe jAyate jan+Da) payli lyuTa pIvAna pAtra. (na. pIyate'nena, pA+karaNe lyuTa) / thanAra me. vanaspati. thiyAra vagairene tI 42vAnI ||2-dhaar pAvavA | pAnIyapRSThajA strI. (pAnIyapRSThe jAyate, jan+Da+TAp) 5. pAte. (puM. pIyate'smAditi, pA+lyu) dAla- zevANa. 683 veyn|2, ni:sa. (na. pA+karmaNi lyuTa) 3, | pAnIyaphala na. (pAnIyajAtaM phalam) 5504. thatuM meM harakoI pINuM. un6, 4576. pAnaka na. (pAnArthaM kAyati, kai+ka:) pali- pAnIyaM pAnakaM pAnIyabhaktaguDikA (strI.) vaidha prasiddha me. auSadha. madyaM mRNmayeSu pradApayet-suzrute 1 / 46 / sa20mata.. pAnIyamUlaka na. (pAnIyaM mUlaM yasya kap) vanaspati. pAnagoSThikA strI. (pAnArthaM goSThikA) 83 pAvA mATe jAvayI. meM.580 thayeTI 63(uyAnI ToNI, taMtrazAstra. prasiddha pAnIyavarNikA strI. (pAnIyamiva varNayati, varNi+ bhairavIya.. __Nvul+TAp) 3tI, dhUpa, vAyust. pAnaTha, pAnazauNDa tri. (pAne kuzalaH, bA. aThac/ | pAnIyazAlikA strI. (pIyate'syAm, pA-AdhAre+anIyar, pAne zauNDaH) pAvAma duzala. tAdRzI zAlA, pAnIyavitaraNArthaM zAlA vA svArthe pAnapa tri. (pAnaM peyaM madyAdi pibati, pA+ka) 683 ka, kApi ata itvam) yai .0 vayAya cha pAnA2. tevI jagA, pANInI paraba. pAnapara, pAnarata tri. (pAne paraH tatparaH/pAne rataH) | pAnIyAmalaka na. (pAnIyAkhyaM Amalakam) 55nu utsAhathI pInAra, pIvAmAM tatpara. AMbaLuM. pAnapAtra, pAnabhAjana, pAnila na. (pAnasya peyasya pAnIyAlu puM. (pAnIyasambhUtaH AluH) 55li. thato. pAtram- bhAjanam/pAnamAdhAratvenAstyatra ilac) 3 meM tano. unha. vagere pIvAnuM pAtra vAsaNa. pAnIyAznA strI. (pAnIyaM jalamaznAti mUlena, az+bhojane pAnavaNija puM., pAnika na. (pAnasya peyasya surAdeH | bA. za+ TAp) ma yatuM meM ghAsa... vaNij/pAnaM krayyatvenAstyasya Thak) 3 veyn||2, | pAntha tri. (panthAnaM nityaM gacchati aN panthAdezaH) kalAla. bhusA32, TebhA -'yathA nidAghasamaye sUryAMzupAnasa na. (panasasya tatphalasya vikAraH, pAnasa+aN) paripIDitaH / viyogA- re pAntha ! vihvalamanA na isa.nAino 683. (tri. panasasyedaM, panasa+aN) manAgapi syAH-bhAminI0 1137 / -pAntho yAti 39sa. saMbaMdhI, sanu. jalaM draSTvA tvaritaM tatpipAsayA' - harivaMze 42 / 2 / pAnAtyaya puM. (pAnAddhetoH jAto yo'tyayaH rogaH) 83 pAnthAyana tri. (patho'dUradezAdi, pathin+phak panthAdezaH) pIvAthI utpanna thayelo eka roga. mArganI pAseno pradeza vagere. Page #581 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1388 shbdrtnmhoddhiH| [pAnaga-pApalokya pAnaga tri. (pannagasyedaM, pannaga+aN) sapanu, sa.pa. saMdhA. | pApati tri. (pat+yaGluk+in) vAraMvAra pAunAnA pAnAgAri puM. (pannAgArasya RSerapatyaM yuvA iJ) 5Pu2u2. | svabhAvavAj. RSino cotho vaMzaja. pApadarzin pApadRzvan tri. (pApa+dRz+Nini/pApaM pApa, pApaka na. (pAti rakSati AtmAnamasmAt pA+pa/ pazyati, dRza+kvanip) 55. nA2, mA pApI pApameva svArthe kan) 5, 55- pApena mRtyunA kAma che ema samajanAra. gRhIto'smi-mAlavi0 4 / -pApaM pApAH kathaya kathaM | pApanApita puM. (pApo nApitaH) dhutAro ma.. zauryarAzeH pitarma-veNI0 35 / -zAntaM paapm| | pApanAzana, pApanAzina tri. (pApaM nAzayati naza+ aparAdha, duSTa. (tri. pApa+ac) pApI - Nic+lyu-karaNe lyuTa/pApaM nAzayati, naz+Nini) apApAnAM kule jAte mayi pApaM na vidyate- pano nAza 72vI-prAyazcitta 42nA2. (puM.) nideva, mRcch09|37 / 5.5vANu, nihAyogya, duSTa vANu, viSNa. jyotiSa. prasiddha 55 vagaire -manyate pApakaM | pApanirati, pApamati tri. (pApe niratiryasya/pApayuktA kRtvA na kazcid vetti mAmiti-mahA0 7 / 74 / 27 / matiryasya) chene, pApama prIti. Doya cha ta, chenI pApakara, pApakarta, pApakRta tri. (pApaM karoti. | pApama ddhi hoya. cha ta. kR+ac, tRc/pApaM kRtavAn, kR+bhUte kvip tuka) pApapati, pApapuruSa puM. (pApotpAdakaH patiH/pApaH duSkarma karanAra, pApa karanAra, pApI, aparAdha karanAra- pApamayaH puruSaH) yAra, 82, 655ti, papI puruSa, pApakRnmucyate pApAd dAnena ca damena ca- taMtrazAstra prasiddha pApAtmA, narAkAra padArtha. prAyazcittatattvam / pApamukta tri. (pApAnmuktaH) 585.2Dita, 5.5thI. bhuta. pApakarman na. tri. (pApasya karma) pApI, DiMsAha thayeTa.. duSTakarma karanAra, pApa karanAra. pApayakSman puM. (pApa: yakSmA yasya) vAstubhana bhaMDasamai pApagocara (tri.) sama4pUrva 55. 4282, 8090o .na. rahela te nAmano pUjyagaNa. pApa karanAra. pApayoni strI. (pApA gA yoniH) niMvA ThevI pApagraha puM. (pApo'zubhakArI grahaH) 2vi, Du, bha , pazupakSInI yoni. (srI. pApenArjitA yoniH) 5 / 5 zani, kSayandra -'ajhai nendu kujo rAhuH zanistairyuta 42vAthI bhaNe.. nIyanma. (tri. pApahetukA indujaH / tathA 652 patAvelA Dayuta sudha- yoniryasya) pAyane dI. pazu-pakSI komai 4nbheya. raviH pApagrahAzcaite zubhAzcanye prakIrtitAH' -jyoti0 pAparoga puM. (pApodbhavo rogaH) 5.5. 12vAthI. pahA sArasaMgrahe / thayeTa. roga- vyabhicArAt tu bhartuH strI loke prApnoti pApaghna puM. (pApaM hanti, han+Tak) tasa. (tri.) 55no nindyatAm zRgAlayoni prApnoti pAparogaizca piiddytenAza karanAra, pApa haranAra. manu0 5 / 164 / 'masurI' nAmano ro. pApaghnI, pApanAzinI srI. (pApaM hanti, han+Tak+ | pAparogin tri. (pApajanyarogo nindyatvenAstyasya ini) GIp/pApanAzin striyAM DIpa) tuvI- 'matsamaH pApa karma karavAthI thayelA mahAna rogavALuM. __ pAtakI nAsti pApaghnI tvatsamA nahi' - shngkr0| / pAparddhi strI. (pApAnAM RddhirvRddhiryatra) zi.2, bhRgayA pApacaka tri. (pac+yaG+Nvul) vAraMvAra puSNa __ -kazcit pulindaH pApaddhi kartuM vanaM prsthitHrAMdhanAra. __ paJcatantre / (srI. pApAnAmRddhiH) 55.nI vRddhi. pApacarya tri. (pApaM caryA yasya) 5|5rnu, Aya255 722. | pApala tri. (pApaM lAti, lA+ka) 55. 45 4282. pApacetas tri. (pApaM cetasi yasya) 55 manavANu. (na. pAtayati tulAdaNDaM svAdhiSThAnena adho nayati, pApacelikA, pApacelI strI. (pApamazubhaM celati gacchati, pAtikalac tasya pazca) me. tarnu paribhA.. cel+Nvula+TAp kApi ata itvam/pApaM celati, pApalokya tri. (pApaloka+yat) na.26 sAunu, na.2.4 cel+ac+GIS) vanaspati. 56 bhUda. do saMbadhI. . Page #582 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pApazamana-pAyya] shbdrtnmhoddhiH| 1389 pApazamana tri. (pApaM zamayati, zami+lyu) pApana | pAman na. (pA+manin) MsanI roga- sUkSmA bahvayaH zabhAvanA2, pApane dUra 42nA2. (na. pApasya zamanam) pIDaraNAH zrAvavatyaH pAmetyuktA kaDUkatyaH sdaahaapApanI zAnti, pApane dUra karavuM te. mAdhavAkaraH / pApa zamyate'nayA, zam+Nic+karaNe | pAmana, pAmavata tri., pAmA strI. (pAmA'styasya matvartha lyuTa + GIS) jI4Ina 53. na/pAma+ astyarthe matapa/pAmana manantA vA TApa) pApasama avya. (pApena tulyam avyayI.) 5.5nI samAna. sana rogavANu, masi.yu. pApasammita tri. (pApena sammitam) 55sa2, 55 pAmara tri. (pAti kvipa, pAH trayIdharmaH sa mriyate'nena mR +gha) bhUja, nAya, sama- valganti cet pAmarAHpApahan tri. (pApaM hanti han+kvip) 55ne enA2, bhAminI0 162 / pApano nAza karanAra. pAmaroddhArA srI. (pAmaramuddharati, ud+dhR+aN+TAp) pApAkhyA strI. (pApamaniSTamAkhyAti sUcayati A+khyA+ go. ka+TAp) sudhADanI meM prA2nI gati. pAmAdi (puM.) pANiniya vya1525 prasiddha meM. . pApAtman tri. (pApayukta AtmA antaHkaraNaM yasya) sa ca-pAman vAman veman zleSman kadruvali, sAman, pApI mAtmAvANu -'pApAtmA pApasambhavaH' iti USman, kRmi / purANe / (puM. pApazcAsau AtmA ca) pI. mAtmA, pAmpa tri. (pampAyAH idam aN) 5. sarovaranu, paM0 pAtahI . sarova2 saMbaMdhA. pApAnuvasita tri. (pApe anuvasitam) 55ma nivAsa pAya (na.) 5 , 48. reDaM, pAyama 29o. pApAnupapatti strI. (pApasya anupapattiH) prAyazcittathI. pAyanA strI. (pA+Nic+bhAve yuc+TAp) tavavAra vagerene pANI caDhAvavuM te. pApano nAza thAya che te. pApAnta (na.) te. nAbhanu ma tIrtha. -pApAntamiti pAyasa tri. (payaso vikAraH aNa) dUdhano vi.2, ___ vikhyAtatIrthaM puNyatamaM dvijAH-vAmanapu0 38 a0 / dUdhamAMthA. jAne. (puM.) dUdha, jI2- ataptataNDulo pApAha puM. (pApamazuddhatvAt gardAmahaH Tac samA.) apavitra dhautaH paribhRSTho ghRtena ca / khaNDayuktena dugdhena divasa, kharAba divasa, sUtakano divasa. pAcitaH pAyaso bhavet-skAnde kAzIkhaNDe 27. a0 / pApAzaya tri. (pApaH Azayo yasya) pApI mAzayavANu, | pAyasika tri. (pAyase bhaktirasya) dUdha03pratiauj. duSTa AzayavALuM. pAyika puM. (pAdavika+pRSo.) pANI-bhusA32, 5thi.. pApin, pApiSTha, pApIyas tri. (pApa+astyarthe ini/ pAyita tri. (pA+Nic+kta) pAvaDAvesa, 10. yAvela. atizayena pApI, pApa+ iSThan/pApa+atizaye thiyAra vagaire. Iyasun) pI, pA5yuta, atyaMta 55vANu - pAyin tri. (pA+in) pInA2, pAna 422. rudhirodhaplatAH kecita kecita kardamabhUSitAH / / pAyu puM. (apaiti anena vAyuH, ap+iN+karaNe uNa kecit kecit kRzAGgAzca pathi gacchanti pApina:- __ aperallopaH) apAna vAyuna, sthAna -pAyUpasthamapAne kriyAyogasAre / manu0 2 / 90 / guhA nAmanI bhandriya- avAggatirapApman puM. (Apnoti vyApnoti, pApinam, Apa+manin pAnazca pAyuradhyAtmamucyate-mahA0 Azvamedhikaparva / ni.) 55, huSTa5 -mayA gRhItanAmAnaH spRzyanta | pAyya na. (mIyate'nena, mA-mAne+Nyat ni0 pAdezaH) iva pApmanA- uttara0 1/48 / paribhA, mA5, 4.4na. (na. pA+Nyat, pA+Nic+ pAmaghna, pAmAri puM. (pAma hanti, han+Tak/pAmAyA Nyat) pAna, pIg, us0-48., pAvAvaj -ghRtaM ca ariH) gandhas. pAyyaH sa naraH sujINe snigdho virecyaH sa pAmaghnI strI. (pAma hanti, han+Tak +GIp) 31-53 yathopadezam-suzrute 1 / 16 / (tri.) nihavA dAya, nAmanI auSadhi, 27, 53vI. tumI.. niMdanIya. Page #583 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1390 shbdrtnmhoddhiH| [pAra-pAramArthika pAr (ada. cu. ubha. sa. seTa-pArayati+te) 5.2 72, pAraNi puM. (pAraNasyarapatyam iJ) 5 // 25 // nAmanA pUra 2, samApta 2. RSino putra.. pAra na. (paraM tIraM parameva svArthe aNa, pR+ghaJ vA) | pArata puM. (pR+Nic+tan) pArI. nahI. 3no sAmI. pAhunasist- pAraM duHkhodadhergantuM pAratantrya na. (paratantrasya bhAvaH SyaJ) 52taMtra.54, tara yAvanna bhidyate-zA0 3 / 1 / -virahajaladheH parAdhIna pAramAsAdayiSye -padA0 13 / zeSa avadhi- nAdAbdhestu pAratrika tri. (paratra bhavaM, hitaM vA Thak) 52vAnA paraM pAraM na jAnAti sarasvatI / adyApi majjanabhayAt utanu, 528.bhA. thanA2. tumbI vahati vakSasisaGgItadarpaNe / saMpati, cha42no pArada puM. (jarAmaraNasaGkaTAdibhyaH pAraM dadAti, dA+ka) mA- sa pUrvajanmAntaradRSTapArAH smaraniva pArI- pAradaH sakalarogahA smRtaH SaDraso raghu0 18 / 50 / 2. (puM. pUryate'nena, pU+ ghaJ) nikhilayogavAhaka:-bhAvapra0 / -nidarzanaM pArado'tra 5ArI- sArasundarI / rasaH-bhAminI0 182 / -'saMsArasya paraM pAraM datte'sau pAraka tri. (pR-pUrtI-pAlane-prItau+Nvula) saMpU[ 4282, pAra karanAra, prIti karanAra, AnaMdadAyaka, pAlana pAradaH smRtaH' -rasezvaradarzane / (tri. pAraM dadAti 42nA2. dA+ka) 52 sApanA2. pArakulIna tri. (parakule sAdhu, pratijanA khaJ) 40.1.. pAradaNDaka (puM.) me. Trezana nAma.. saMbhavata: mArisA duNana, anuja, 52guNamA sAraM. dezano eka bhAga. pArakya tri. (parasmai lokAya hitama para+Syatra kaka | pAradArika pu. (parasya dArAn gacchati paradAra+Thak) ca) 5283 // // 2 tirnu u. (tri. parasyedaM, pArakI strI bhogavanAra puruSa, vyabhicArI puruSassyny kuk) pAraDu, 529onu sAdhana, vagere -pAdena 'pAradArikavilAsasAhasam' -naiSadhIyam 18. sarge / tasya pArakyaM kuryAt saJcayamAtmavAn-mArkaNDeyapu0 / pAradArya na. (parasya dArA dArA yasya, paradArasya karma pAraga, pAragata, pAraGgata tri. (pAraM gacchati gam+Da SyaJ) 52strI. sAthe. duSTa ma. 42 te -pAradArya pAraM gataH) 52 4nAra- udatiSThanmudA sUto nAvaM pArivittaM vAdhuSyaM lavaNakriyA-yAjJa0 / labdhe'tha pAragaH -mahA0 4 / 14 / 21 / Aryana pUrA | pAradRzvan tri. (pAraM dRSTavAn dRz+bhUte kvanip) pAra 12 / 2, 5.2 gayesuM, - sakalazAstrapAraMgataH / 582. nAra, anta hemanAra, 5riyama lonAra. nAra, AryanI. samApti nA2. (puM. zAsrAdeH pAradezya tri. (paradeze bhavaH paradeza+Syaja) 52dezamA avidyAyA vA pAraM gataH)niva.. thanA2 -svadezapaNye tu zataM vaNig gRhNIta paJcakam / pAraj puM. na. (pArayati, pAr+ajin) suvA, sonu. zatakaM pAradezye tu yaH sadyaH krayavikrayIpArajAyika puM. (parajAyAM gacchati, parajAyA+Thak) yAjJa0 2 / 255 / (tri. paradezAdAgataH paradeza+Syaja) 522trI samAna 4242 vyabhicArI puruSa- vAkzUro paradezathI Avela. daNDaparuSo yazca syAta pArajAyikaH / pAramahaMsya tri. (paramahaMsairgantavyaM, paramahaMsasya bhAvaH, pAraTIna-Ta (puM.) 5thya2. pAraNa na. (pAra+bhAve lyuT) 64vAsa vratanA anta. paramahaMsena jJeyaM yat prApyamiti vA) 52masabho4na 42j te.- kAraya cakSuNI pAraNam-viddha0 utkRSTa yo2. puruSa saMbaMdhA- puMsAM punaH pAramahaMsasya 1,2 / 39, 55, 70 / samApti, tRpti. (puM. pAr+ Azrame / vyavasthitAnAmanumRgyadAzuSe-bhAga0 Nic+ lyu) megha, te namo. pi. 2 / 4 / 12 / -na vai tathA cetanayA bahiSkRte / pAraNA strI. (pAr+yuc+TAp) vratanA ante. mAna. hutAzane pAramahaMsyaparyaguH-bhAga0 4 / 21 / 41 / 42 te. -'upasthitA zoNitapAraNA me' - raghuvaMze / pAramArthika tri. (paramArthAya pAralaukika dharmAya hitaM -sarveSvevopavAseSu divApAraNamiSyate / anyathA Thak) 52sAna hitanuM bhava3, 52sonA bhATe phalahAniH syAhate dhAraNapAraNam-brahmavaivarte 8. a0 / sAI - tricatuH paJcasaptASTanavadvAdaza eva ca / samApti, tRpti. krameNa ghaTikA hye tAstatpuNyaM paramArthikam - Page #584 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAramparINa-pArApata shbdrtnmhoddhiH| 1391 tithyAditattvam / (tri. paramArthato bhavaH Agato | pArazI(sI)ka, pArasika puM. (pArasIka pRSo0) 72rAna vA Thak) 52mAthI thanAra, satya, vAstavi., heza, IrAnI ghou. 52mAthathI. bhAve, svAbhAvi- lakSaNaM mahadAdInAM pArazvadha, pArazvadhika puM. (parazvadhaH praharaNamasya aNa/ prakRteH puruSasya ca / svarUpaM lakSyate'mISAM yena parazvadhaH praharaNamasya, parazvadha+ThaJa) 32zIthI tat pAramAthikam -bhAgavate 312941 -pAramAthika 1.unAra yoddho. parasparavibhaktamityartha zrIdharasvAmI / (paramArtha+svArthe / pArasa tri. (pArasyadeze bhavaM aNa bA. yalopaH) zana Thak vA) yathArtha, 5352 -'gatAnugatiko loko na hezamA pahA thanAra. (pArasyasyedaM pArasya+aN lokaH pAramArthikaH / ' -subhA0 / yalopaH) zana zinu, rAna deza saMbaMdhI.. pAramparINa tri., pAramparya na. (paramparAyA AgataH / pArasI strI. (pArasa+striyAM DIpa) 22. bhASau. khaJ/paramparaiva svArthe SyaJ) huthI-vaMzaparaMparAtha. pArasIka (puM. ba. va.) zana. dezanA mAsI. -'paarsiiprApta thayela dhana-vAraso vagere, kramathI Avela, kAMstato jetum pratasthe jalavama'nA-raghu0 4 / 60 / huNa vagairenI 52525-2bhAnubha- yasmin deze ya | pArasIkayavAnI, pArasIyayavAnI strI. (pArasIkodbhaAcAra: pAramparyakramAgataH / tatra taM nAvamanyeta vAyavAnI/pArasIyA yavAnI) zanI amo, dharmastatraiva tAdRzaH-vivAdabhaGgArNavaH / khurAzANI ajamo, karamANI ajamoda. pArampayopadeza puM. (pAramparyeNa pitrAdiparamparayA upadezaH) pArasIkavacA strI. (pArasIkadezajA vacA) 62.4deg4, kuLaparaMparAthI prApta thato upadeza, aitihAsika | dhoLI khaMDa. prasaMgaviSaya. pAraskara paM. (pAraM karoti, ka+Ta pAraskarA. saTa) te. pAraya, pArayiSNu tri. (pAra+iSNuc) 627. pUrI 522, nAmano eka deza, gRhya sUtra' racanAra te nAmano pU. 4242, 5.2 5|unaa2, mAnahAyI, yazasvI... muni. pArayat tri. (pAr+zata) pUra ratuM. pAraskarAdi (puM.) pIya vyA7241 prasiddha the. pArayugIna tri. (parayuge sAdhu parayuga+khaJ) 52 yugamA za69. sa ca- pAraskaro dezaH, kAraskaro vRkSaH, sAra, bI0 yugane. rita.2. rathasyA nadI, kiSkuH pramANam, kiSkindhA guhA, pAralaukika tri. (paralokAya hitaM Thak dvipavRddhiH) iti / paralokanA hitanuM, janmAntaranA hitanuM karma vagere | pArastraiNeya tri. (parastriyAM jAtaH, parasrI+Dhak inaDAdezazca - sAdhureti sukRtairyadi kartuM pAralaukikakusIdamasIdat- dvi. vR.) vyatbhiyArathI 52strImA utpanna. thaye.. naiSadhe 5 / 92 / -dharma eva manuSyANAM sahAyaH / pArasyakulIna tri. (parasya kule bhavaH, parasyakula+khaJ pAralaukikaH-mahA0 13 / 111 / 16 / aluksamA0) pA27 eNamai 6tpana thayeta. hattapatra. pAravat tri., pAravata puM. (pAra+astyarthe matup) u2uj, | pArA strI. (pArI'styasyA ac+TAp) te. nA. sa. nahI.. antavAj. (puM. pArAvata+pRSo.) bhUtara, pAre. -sA (nadI) tu pAriyAtrodbhavA-pArA carmaNvatI rUpA pAravazya na. (paravazasya bhAvaH pyaJ) 52taMtra, viduSA veNumatyapi-mAtsye-113 / 24 / - taduttiSTha parAdhInatA, paravazatA. pArAsindhusaM bhedamavagAhya nagarImeva pavizAva:pArazava puM. (parazu+aN) 5276ii. zUdrastrIne peTe mA0 4 / 9 / 1 / brAhmaNathI pedA thayelo putra, pArakarmathI pedA thayela | pArApata, pArAvata puM. (pArAdapyApatati premNA, putra -sa pArayaneva zabastasmAt pArazavaH smRtaH / A+ pat+aca/pAre giridurganadyAdiparapAre Apatati, sa jIvanneva zavatulyaH-manu-kulUkabhaTTau / te namana. pAra+A+pat+ac pRSo. pasya vaH aN) bhUtara, maheza, kho-yo3 -'niSAdaH zadrakanyAyAM yaH pAre -pArAvataH khalu zilAkaNamAtrabhojI kAmI pArazava ucyate' manu0 / (tri. parazoridaM aNa) bhavedanadinaM vada ko'tra hetaH-bharta0 31154 / kuDAunu, 322. saMbaMdhI. dattAtreyanA 24. gurumAMno eka guru. Page #585 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1392 shbdrtnmhoddhiH| [pArApatI-pArijAtasarasvatI pArApatI strI. (pArApata+striyAM jAti. GIS) abhUta... | pArAzarakalpika tri. (pArAzarakRtaM kalpaM vetti adhIte pArApAra, pArAvAra puM. (pAramapAraM cAstyasya ac/ vA Thak) 52022 prIta. panthane. nAra, pArAvAraM cAstyasya ac/pAraM nadyAdiparapAraM parAzara praNIta kalpagranthano abhyAsa karanAra. AvRNoti, A+vR+aN) samudra, hariyo. (na.) | pArAzari tri. (parAzarasyedam iJ) 52 / 12 saMbaMdhI, nadI vagerenA be kAMThA. 52 / 12. pArApA(vA)rINa tri. (pArApA(vA)raM samastaM samudraM bA. / | pArAzarin puM. ba. va. (pArAzaryeNa proktaM bhikSusUtramadhIyate gacchati, pArApA(vA)ra+khaD) 18 nA2, samudra ini yalopaH) vehavyAse. 2ye.da. 224sUtra' 35. ta234nAra. bhikSasUtra bhaNanArAo. pArAyaNa na. (pAraM samAptimayate'nena, ay+ lyuTa) | pArAzarIya tri. (parAzarasya samIpe, parAzara+chaN) samagrapaNuM, koI granthanA Adyanta pAThanuM Avartana | parAzaranI samIpano pradeza vagere. 12j. pArAyaNika tri. (pArAyaNamAvartayati Thak) 52054 pArikarmika tri. (parikarmaNi niyuktaH parikarma+ThaJ) karanAra, granthano AdithI anna sudhI pATha karanAra. kesara ke candana vagerethI zarIra copaDavAnA kAmamAM ___nAme- yoj.. pArAyaNIya tri. (pArAyaNasyedaM cha:) pArAyana, pArAyA sambandhI.. pArikAGkSin puM. (pArayati, saMsArAt tArayati, pAri+ pArAruka puM. (pAraM pUrtimRcchati, R+ukaJ) 5thya2. __Nini, pAri brahmajJAnaM tatkAGkSati Nini) brahmAnanI pArAvatakalikA strI. (pArAvata iva kalikA yasyAH) AkAMkSA rAkhanAra yati, tapasvI, mumukSu vagere. gano chou, bhAsasize... pArikSita tri. (parikSita idaM aN) parIkSitana, 5kSita pArAvataghnI strI. (pArAvAraM hanti, han+Tak +GIp saMbaMdhI. pRSo.) sarasvatI. nahI... pArikha, pArikhIya, pArikheya tri. (parikhAyAM bhavaH, pArAvatapadI strI. (pArAvatasyeva pAdo mUlaM yasyAH DIe parikhA+ aN / pArikhasya idaM cha:/parikhA padbhAvaH) 5.5*ghA-jI adhe.DI, ma.51.590no prayojanamasya, parikhA+Dhak) usAnI yota23nI deto. khAImAM thanAra, khAImAM thanAranuM, khAImAM utpanna pArAvatA, pArAvatI strI. (pArAvata+ac+TApa/ thanAra saMbaMdhI. pArAvatasyeva dhvanirastyasyA iti, ac, tato GIS) | pArikheyI strI. (parikhA prayojanamasyA Dhaka striyAM GIpa) te. nAmanI nahI- tathA carmaNvatI vetravatI pArAvatI killAnI khADIne upayogI jamIna-bhUmi. tathA-hArIte 7. a0 / sItAjI.. pArigarbhika puM. (parigarbhe bhavaH, parigarbha+Than) utsil pArAvatAghri strI. (pArAvatasyAghiriva mUlamasyAH) ___. tano roga. jyotiSmatI-mAlakAMkaNIno velo. pArigrAmika tri. (parigrAme bhavaH ThaJ) manI yota26 pArAvatAGghripiccha puM. (pArAvatAghripicchaH pazcAt thanAra. pradezo yasya) me tanu usUta.. pArijAta, pArijAtaka puM. (pAramasyAsti pArI samudrastatra pArAzara, pArAzari, pArAzarya puM. (parAzarasyApatyaM jAtaH/pArijAte+ svArthe ka) te. nAme meM hevavRkSapumAn, parAzara+ aN/parAzarasyApatyaM pumAn iJ/ parAzarasyApatyaM, parAzara+yaja) 52 / 22 bino. havato vRkSa- kalpadrumANAmiva pArijAtaHputra, vehavyAsa- pArAzarya ! mahAbhAga ! yat tvaM raghu0 6 / 6 / -pArijAtataruzcAyaM nIyatAmucitAspadam / pRcchasi mAmiha -devIbhAga0 1 / 4 / 32 / gRhIto'yaM mayA zakra ! satyA vacanakAraNAt - pArAzara tri., pArAzarI strI. (parAzareNa proktam aN/ pAribhadre ta mandArurmandAraH pArijAtakaH / se parAzareNa proktA, parAzara+aN+ GIp) 52 / 12. jAtano nAga, RSivizeSa. RSi.me. 2yedI. smRti-dharmazAstra- 'kalo pArAzarI pArijAtasarasvatI strI. (pArijAtezvarI sarasvatI) te. smRtiH / ' nAmanI eka sarasvatI. Page #586 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAriNAyya-pArimANDalya] shbdrtnmhoddhiH| 1393 pAriNAyya tri. (pariNaye tatkAle labdham, pariNaya+SyaJ) / nArambhayasi kuzIlavaiH saha saGgItam-veNI0 1 / - vivAha saMskAra vakhate maLeluM dhana, paherAmaNInuM 'naTo vidUSako vA'pi pAripAzcika eva- vA' - 12. 47- mAtuH pAriNAyyaM striyo vibhajeran- sA0 da0 / -mATharaH piGgalo daNDacaNDAMzoH dAyabhAgadhRtavaziSThavacanam / mAsa, vizeSa, pAripAzcikAH -amara0 1 / 3 / 31 / masAmAnya. pAriplava tri. (pari+plu+ac svArthe'N) vyAsa, pAriNAhya tri. (pariNAhamarhati, pariNAha+SyaJ) 52no. 22yo, yaMyaNa- tayopacArAJjalikhinnahastayA / sAmAna-vAsa, zayyA va3 525- arthasya nananda pAriplavanetrayA nRpaH-raghu0 3 / 11 / 48. 652 saMgrahe cainAM vyaye caiva niyojayeta / zauce dharme'nnapAkyAM taranA2. (na.) tanAmanaM tIrtha- tataH pAriplavaM ca pAriNAhyasya cekSaNe-manu0 9 / 11 / gacchet tIrthaM trailokyavizrutam-mahA0 3 / 83 / 12 / te. pAritathyA strI. (paritastathA paritathA+svArthe SyaJ) namana NyAna. (puM.) sa- pAriplavazatairjuSTA strIonA seMthA upara paheravAnuM eka sonAnuM ghareNuM, barhikrauJcaninAditA / nau.. vALa bAMdhavA mATe motIonI sera. pAriplAvya na. (pariplavasya bhAvaH, pariplava+SyaJ) pAritoSika tri. (paritoSeNa labdham paritoSAdAgataM vA ___ yanjvyA5j. (puM.) sa.. Thaka) bakSisa, nAma- mamApi candrazekhara- pAriplAvyA strI. (pAriplAvya+TAp) sa... zarAsanAropaNaprathamavAdinaH pAritoSikaM dhArayasi- pAribarha tri. (paribarhasyedaM aN) vials saMdhI gharanI. murAriH / -gRhyatAM pAritoSikamidamaGgulIyakam- sAmagrI. mRccha0 5 / pAribhadra puM. (parito bhadramastyasya, paribhadra+aNa) me. pAridheya tri. (paridhau bhavaH, paridhi+Dhak) parimA tarnu u. thanAra, sUrya ke candranI AsapAsa thanArA kuDAlAmAM | pAribhadraka puM. (pAribhadrAya kAyati, kai+ka) vA3 DonA2. vRkSa- palAzaistilakaizcutaizcampakaiH pAribhadrakaiH - pAri(rI)ndra puM. (pR pAlane, karmaNi iNa, pAriH pazustasya mahA0 111253 / zAmasidvIpanA rAnI meM indraH pArIndra+pRSo.) siMDa, 412, sA5. putra, zAlmali dvIpano eka khaMDa, kuSTha nAmanI pAri(rI)ndrI strI. (pArindra+striyAM jAti GIS) siMDa, auSadhi. mAhA 42. pAribhAvya na. (paribhavAya rogaprazamanAya hitaM SyaJ) pAripanthika tri. (panthAnaM varjayitvA vyApya vA paripanthaM duSTa nAmanI auSadhi. (na. paribhuvaH pratibhuvaH bhAvaH tiSThati hanti vA, paripantha+Thak) 22to. 2.DI. 3 SyaJ) 30mIna5j, Auslusj- 'sAkSitvaM pAribhAvyaM mArga choDIne Ubho rahenAra, hiMsA karanAra, ghAtakI, ___ca' -iti smRtiH / / iMTa8. pAribhASika tri. (paribhASAta AgataH ThaJ) paribhASA pAripATya na. (paripATye svArthe SyaJ) anubha, usual. thakI prApta thayela, paribhASA vaDe artha jaNAvanAra pAri(yA)pAtra, pAripA(yA)traka, pAriyAtrika pada. (.) paribhASArUpa Adhunika saMketavALo zabda. (pR. pAripA(yA)tra+svArthe ka) te nAmanAme parvata- | pAribhASikI strI. (paribhASAta AgataH, ThaJ GIp) sa tu vindhyasya pazcime mAlavadezasya sImAparvataH / - paribhASA nAmanI nyAyanI me. saMzA- 'ubhayAmahendro malayaH sahyaH zuktimAnRkSaparvataH / vindhyazca vRttidharmeNa saMjJA syAt pAribhASikI / ' pAripAtrazca saptaivAtra kulAcalAH-mArkaNDeye 57 / 11 / / pArimANDalya na. (parimaNDalasya paramANo vaH parimaNDala pAripArzva (na.), (tri.) muTuM5-parivAra.. +SyaJ) nyAyamata prabhArI ma.samavAya 125. vinAnu pAripAzvika puM. (paripArzvi pArarzva vyApya vartate Thak) 52bhaashupribhaae|- pArimANDalyabhinnAnnAM kAraNatva dAsa-nokara, hajUriyo, nATya prasiddha sUtradhArane madada mudAhRtam -bhASAparicchede / (na. parimaNDalaM svArthe 4282 seva4, . naTa, seva:-2142 vage3- SyaJ) gomut2, saparibhA, sA, suuryn| (pravizyapAripArzvakaH) tat kimiti pAripAzcika ! | 25ma vidyamAna 2449no saMta- bhASA0 15 / Page #587 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1394 shbdrtnmhoddhiH| [pArimukhika-pArjanya pArimakhika. pArimakhya tri. (parimakhaM vartate tthk| karparapArIpatitaM maureyamiva hAritama-rAjata0 4 / 373 / parimukha+SyaJ) bhuma pAse. deg4 22j, upasthita, hAthInA page bAMdhavA pAse . pArIkSita tri. (parIkSitasyedaM aN) 5kSita, 5kSita pAriyAnika puM. (pariyAnaM prayojanamasya Thak) 2stAmA saMdhI- tataH suvarNadharmAkSo rAjA kAzIpatiH kila / 4vA yogya 25, 2usii. vagaire. vapuSTamAM zubhAM kanyAM dadau pArIkSitAya capArirakSaka puM. (parirakSati AtmAnaM, pari+rakS+Nvul devIbhAga0 2 / 11 / 12 / parirakSaka+ aN) tapasvI, yogI, yati. | pArINa tri. (pAraM gacchati, pAra+khaJ) 52 gaye, pArivitya, pArivetraya, pArivetrya (na.) moTocus pAra pahoMcelA, karma-kArya samApta karanAra, suparicita apariNIta hoya chatAM nAnobhAI paraNe te. trivargapArINamasau bhavantamadhyAsayannAsanamekamindraHpArivAjaka, pArivAjya na. (parivrAjakasya bhAvaH aN) bhaTTi0 2 / 46 / saMnyAsa, saMnyAsInuM bhramaNazIla jIvana. pArINahya na. (pariNah +SyaJ, upasargasya dIrghaH) gha2no pAriza puM. (pipUrti, pR+Nini pArI taM zyati, zo+ka) __sAmAna, vAsa vagere. pArasa pIpaLAnuM jhADa. pArIraNa puM. (pAryAM jalapUre raNati, raN+ac) stual, pArizIla puM. (parizIla+aN) 2240, pudI, bhAlapus.. -ust. pArizeSya na. (parizeSa+SyaJ) kyeAM, zeSa, 48... pArIraNI strI. (pArIraNa+striyAM jAti. GISa) AyalI. pAriSatka tri. (pariSadaM tatpratipAdakagranthamadhIte vetti pAru puM. (pibati jalaM razmibhiH, pA+ru:) sUrya, bhAgni, vA Thak) pariSada viSaya anya mAnAra 3 ___A053lk 3, yitrAnuM jAu. nAra. pArucchepi (puM.) bhAvA5-OM pradhAna DomavizeSa. pAriSada, pAriSadya tri. (pariSadi sAdhu, pariSad+aN/ | pAruSNa (puM.) pazuvizeSa. pariSadi sAdhu Nya) samAna. vi. zreSTha samAsa. pAruSya na. (paruSasya bhAvaH paruSi bhavo vA vyaJ) vagaire -zaGkukarNamukhAH sarve divyAH pAriSadAstathA- kharAba bhASaNa, duSTa vAkya, gALa devI, niSpharapaNuM, mahA0 2 / 10 / 32 / sabhAma. sA. (tri. pariSati (2tA, viruddha mAya29, Indranu vana, maguruyanna, bhavaM, pariSad+aNa) samAmA thanAra. abhivAha - pAruSyamanRtaM caiva paizunyaM cApi sarvazaH / pAriSadaka tri. (pariSadA kRtaM vuD) pariSa:-samAme asaMbaddhapralApazca vAGmayaM syAccaturvidham - reDaM. tithyAditattvam / (puM. pAruSyaM durvAkyaM tadiva pArisIrya tri. (parisIraM sIraM halaM varjayitvA bhavaM jy) nItivAkyamasti asyA'smin vA ityac) spati- haLa vinA thayela pAka vagere, kheDa vinA thanAra. devono guru. pArihanavya tri. (parihanu+Jy) hADhI 652 thanA2, 450ii pAregaGga avya. (gaGgAyAH pAram avyayI. edantatvaM) 652 thanAra. gaMgAnI pAre. pArihArika tri. (parihAre sAdhu parihAra+Thak) 5282 | pAreraka puM. (vadhyAdeH pAramIrte gacchati, Ir+Nvul) 2 // 2, 22, tyA 42 // 2. (puM.) bhAjI.. tavAra. pArihArya puM. (parihiyate'sau, pari+ha+karmaNi ghaJ+svArthe | pAresamudra avya. (samudrasya pAram edantatvaM nipA0) SyaJ) the. 532vAna hanoI, pothI. vagare. samudranI 542. _ (na.) Aj, A95 42. pAresindhu avya. (sindhoH pAre pUrvani.) sindhunahInI pArihAsya na. (parihAsa+SyaJ) bha242, 680- sAGketyaM ___52, samudranI // 2. pArihAsyaM vA stambhaM helanameva vA-bhAga0 ajAmila- pArghaTa na. (pAde ghaTate, ghaT + ac pRSo.) 24, dhUpa, A0 2 / 14 / 2 . pArI strI. (pArayatyanayA, pR pUrtI+Nic+ghaJ+GIS) pArjanya tri. (parjanyasyedam, parjanya+aN) vRSTi saMoil, pANInuM pUra, nAnuM jalapAtra, dUdhanI Dolane | vRSTinuM. Page #588 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pArtha-pArvAyanAntIyA] shbdrtnmhoddhiH| 1395 pArtha puM. (pRthAyAH kuntyA apatyaM pRthA+aN) kuntAna putra | pAryAptikI strI. (pAryAptika+striyAM jAti, GISa) yudhiSThira, arjuna vagaire -sarastadAsAdya vanaM ca puNyaM me. tanI bhagadI. tataH paraM kimakurvanta pArthAH-mahA0 3 / 235 / 1 / - | pArvaNa tri. (parvaNi kriyate, parvan+aN) pavana hivase. 'uvAca, pArtha ! pazyaitAn samavetAn kurUniti'- 526yogya. bha. bo3 -amAvasyAM yat kriyate gItAyAm 1 / 25 / (puM. pRtheHpRthivyA IzvaraH aN) tat pArvaNamucyate-bhaviSyapu0 / (tri. parvaNi bhavaH sAdaDAnuM jhADa, rAjA. parvan+aNa) 5vamA DonA-thanAeM -kriyate parvaNi pArthakya na. (pRthak ityasya bhAvaH, pRthak +SyaJ na yat tat pArvaNamudAhRtam-bhaviSyapu0 / (na. parvaNi TilopaH) cus, nirAu5, pRtha35 -ghaTapradIpavad bhavaM aNa) amAvAsyAme 2vAmAM mAvatuM zrAddha, vyaGgyavyaJjakayoH pArthakyame-sAnda0 / 5vanA havase. 2rAtuM pitRta. (puM. parvaNi pArthava na. (pRthorbhAvaH, pRthu+aN) bhoTa5j, dunj, grahaNayogyaH aN) . tano bhU. vistAra, hutA-BImaNa55. (pu. pRthorayam, | pArvata tri. (parvate bhavaH, parvata+aNa) parvatamA DonAra, pRthu+aNa) pRthu28%0. saMbaMdhI, pRthunu - RSibhi parvatamA thanA2. -bhaumena prAvizad bhUmiM pArvatenAryAcito bheje navamaM pArthavaM vapuH-bhAgaH0 1 / 3 / 14 / bhavagiriH-mahA0 1136 / 20 / (puM.) 34. vI.Anu pArthasArathi puM. (pArthasya sArathiH) zrI.L, bhImAMsA 83. (na. parvate bhavaM, parvata+aNa) DiMgo , zAstrano grantha racanAra te nAmano vidvAna. zilAjita. pArthiva puM. (pRthivyAH IzvaraH aN) 20%1, pRthvI pAsa pArvatAyana, pArvati puM. (parvatasyarSeH gotrApatyaM phak/ (tri. pRthivyA vikAraH idaM vA, pRthivI+aJ) parvata iJ) parvata. pino gotra. pRthvIna vi.2 56 vaje3, pRthvI saMdhI -yato | pArvatI strI. (parvatasya himAcalasya tadadhiSThAtRdevasyA'rajaH pArthivamujjihIte-raghu0 13 / 64 / pRthvIna - patyam, parvata+aNa+DIpa) uimAyanI putrI pArvatI, pArthivAd dAruNo dhuuystsmaadgnistryiimy:bhaag01|2|24 / (puM. pRthivyAH nimittaM saMyoga utpAto duhevI -tAM pArvatItyAbhijanena nAmnA bandhupriyAM vA aNa) pRthvIna nimitta, pRthvInA saMyoga, pRthvInA bandhujano juhAva kumA0 1 / 26 / (strI. parvate bhavA, utpAta * madhumat pArthivaM rajaH-bhAga0 112 / 24 / parvata+aN+GIp) pI52, (r)ddl vanaspati, (puM. pRthivyAH vikAra aJ) zarI2-heDa, suzAra.. saurASTra dezanI mATI, draupadI. | pArvatItanaya, pArvatInandana. pArvatIpatra. pArvatIsata (na. pRthivyAM bhavaM pRthivyAH idaM vA, aJ) tarnu, puM. (pArvatyAH tanayaH/pArvatyAH nandanaH/pArvatyAH pArthivI strI. (pRthivyAM bhavA pRthivI+aJ+GIp) sItA putrH| pArvatyAH sutaH) svAmI, pati. rAmapatnI, pRthvInA. putrI -pArthivImudvahad raghUdvahaH pArvatIpati, pArvatIzvara, pArvatIza puM. (pArvatyAH raghu0 11 / 45 / (strI. pArthivasya strI, pArthiva+GISa) patiH (pArvatyAH IzvaraH-IzaH) ziva, mAheva.. 20%80-.. patnI , 24.. pArvatIzvara (na.) 10.. AveDaM zivaliMgA. pArdA puM. (pRtherapatyaM vA yak) pRthinA vaMzana meM | pArvatIya tri. (parvata+cha) 5DAmanivAsa. 42 // 2, 20%. 5.15, me. vizeSa 5431 tirnu nAma -tatra pArpara (puM.) yama.2.4, bhUThIma.2 yogA, kSayaroga, dud. janyaM ragho|raM pArvatIyagaNairabhUt-raghu0 4 / 77 / pArya puM. (pAre bhavaH pAra+SyaJ) dravizeSa. pArvateya tri. (parvate bhavaH Dhak) parvatamA DonA2-thanAra, pAryantika tri. (paryanta+Thak) tima, chevaTanu, niyas. 56.31. (na. parvate bhavaM, parvata+Dhak) suramA, pAryAptika tri. (paryAptireva svArthe ka, sA'styasya sauvirAna. (puM. parvate bhavaH, parvata+Dhak) aNa) saMpae[-5252(paM.) . tano bhA. sa24bhujA isana u. (tri. paryAptimAha, paryApti+Thak) saMpUchA thayu- | pArvAyanAntIyA strI. (parvaNo'yanasya cAnte vihitA basa thayuM e pramANe bolanAra. chaNa) te nA. ma. STi-yazanI sava. I . Page #589 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1396 pArvika tri. (parvaNi bhavaH, kAlA. ThaJ ) parvamA thanAra. (puM.) pUnamano yandra. pArzava puM. (parzanA Ayudhena jIvati, parzu + aN) i2sI dhAraNa karanAra yoddho. pArzva puM. na. ( spRzyate, spRz + zvaN pR Adezazca ) zarIranuM paDatuM -zayane sanniSaNNaikapArzvam - megha0 89 / suTa - pITharaM kvathadatimAtraM nijapArzvAneva dahatitarAmpaJca0 1 / 324 / sabhIpa, pAse- 'na me dUre kiJcit kSaNamapi na pArzve rathajavAt' - zAkuntalam 1 9 (na. pazUMnA samUhaH parzu + aN) i2zIno samUha, 342 bharelo upAya, luccAI, zahatA. (puM. spRz + zvaN pR Adezca) iivIzamA chaina tIrtha52, te nAmano roDa seva yakSa- pArzve cittamahaM ghe'khilavide mAM pArzva ! pArzva naya / ' (tri.) nanu, paDanu, saMnidRSTa. pArzvaka tri. (pArzvena anRjUpAyena zAThyenAnvicchati kan) uparathI } suyyAthI prayatna uravAvANuM - kusRtyA vibhavAnveSI pArzvakaH sandhijIvakaHhemacandraH / zabdaratnamahodadhiH / pArzvaga, pArzvagata tri. (pArzve gacchati, gam +Da / pArzve gataH, gam + karmaNi kta / pArzve tiSThati, sthA+ka) pAse rahenAra, samIpamAM rahenAra nokara, sUtradhArano seva-12. pArzvatas avya. (pArzva+paJcamyAdyarthe tasil ) sabhIpathI, pAsethI, paDaNethI -mitrakRtyamapadizya pArzvataH prasthitaM tamanavasthitaM priyAH- raghu0 - 19 / 31 / pArzvatIya tri. (pArzato bhavaH, pArzva+cha) paDaNe-Alukhe 42nAra. raft (at. fa.) usta, yed. pArzvekAdazI strI. (pArzvasya hareH pArzvavarttanasya nimittamekAdazI) lAravA suha agiyAraza. pArzvodarapriya puM. (pArzvamudaraM ca tAbhyAM prINAti bhojanaM, prI+ka) 42yaso nAmanuM payara prAzI. pArSata tri. ( pRSatasya virATanRpasyedamaN) virATarAbhanuM, virATa nRpa saMbaMdhI kAbaracItarA haraNa sAthe saMbaMdha rAjanAra. (puM. pRSatasya virATanRpasyApatyaM pumAn aNa) dhRSTadyumna zubha. pArSatI strI. ( pRSatasyApatyaM strI aN + GIp ) draupadI - yudhiSThiraM bhojayitvA zeSamaznAti pArSatI / draupadyAM bhajyamAnAyAM tadannaM kSayameti ca mahA0 3 / 3 / 85 / durgA. thanAra, sabhIpa thanAra. pArSad strI. ( pariSad pRSo.) sabhA. pArzvada tri. (pAsva dadAti dA+ka) seva, noDa2, pArSada, pArSadya tri. ( pArSadamarhati aN / pArSadamarhati, 42. pArSada + SyaJ ) sabhAsaha, samAne yogya atau dvau pArSadau mahyaM jayo vijaya ava ca bhAga0 3 / 16 / 2 / pArSadaMza tri. ( pRSadaMze bhavaH utsA0 aJ) pAezInA bindumAM thanAra. pArSadazva tri. ( pRSadazvasya vAyornRpabhedasya vedam aN) vAyunuM, vAyu saMbaMdhI, pRSadazva nAmanA rAjAnuM, te rAma saMbaMdhI. (puM.) gotrapravarta kheDa RSi.. pArSika (puM.) te nAmano gotrapravartaH RSi pASThika tri. (pRSThe SaDahe bhavaH ThaJ ) cha hivasabhAM dhanAra pArzvanAtha puM. (pArzvaH nAthaH) iivIsabhA chaina tIrtha42 pArzvanAtha, tebhanA pitAnuM nAma azvasena ane bhAtAnuM nAma vAmAdevI. pArzvaparivarttana na. ( pArzvena parivarttanam ) paNuMpAsuM [pArvika - pASThika pArzvala tri. (pArzva + astyarthe lac) issInA samuddAyavAnuM kuhADInA samUhavALuM. pArzvavaktra puM. (pArzve vaktramasya) mahAdeva, zaM42. pArzvazaya tri. (pArzvAbhyAM zeke, zI+ac) jane paDaNe IzvavuM paDa halavu. pArzvapippala na. ( pArzve pippalamiva) kheDa bhatanI haraDe. pArzvabhAga puM. (pArzvasya bhAgaH) paDajAno-pAseno pradeza. pArzvayakSa (puM.) iivIzamA tIrtharano seva kheDa yakSa. - sunAra. pArzvazUla puM. (pArzve jAtaH zUlaH) paDaNAbhAM thato zUla roga - pArzvazUla sa vijJeyaH kaphAnilasamudbhavaHsuzrute / pArzvAdi (puM.) pAzinIya vyA2za prasiddha shhge| - saca-pArzva, udara, pRSTha, uttAna, avamUrddha iti / pArzvAsthi na ( pArzvasya asthi) paDajAnuM hAuhu~. pAzvika tri. (pArzve bhavaH, pArzva+Tak) paDaje thanAra sabhIpamAM thanAra. (puM.) jAkagara, gAruDI, indrabhaja Page #590 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pANi-pAli] pASNi puM. strI. (pRSyate bhUmyAdikamanena, pRS+ni nipA. | vRddhiH) ghUMTIno nIyeno lAga-paganI kheDI udvejayatyaGgulipANibhAgAn mArge zilIbhUtahime'pi yatra - kumA0 1 / 11 / pITha- zuddhapANirayAnvitaHraghu0 4 / 26 / sainyano pAchaNano bhAga -sainyapRSThe pumAn pASNiH pazcAt padajigISayoH - ratnakoSaH / sAtapA (strI. pRS+ni) unmatta strI, DuMtI, vyatmiyArI strI. (puM.) chatavAnI IcchA. pASNikSema (puM.) te nAme kheDa vizvadeva. pANigrAha puM. ( pASNiM pRSThapadaM gRhNAti, grah + aN ) vijaya mATe jatA rAjAnI pUMTha pakaDanAra pAchaLa parelo zatru - pASNigrAhaM saMprekSya tathA krandanamaNDalemanu0 7 / 207 / jAra rAmanA maMDasabhAM pAchana rahenAra rAjA. pASNitra na. ( pASNi trAyate, trai+ka) 242no pAchalo lAga. pASNivAha tri. (pANi vahati, vah + aN) paDaje rahI kAma sAdhI ApanAra, kArya nibhAvanAra bahAra rahenAro ghoDo. pArNIla tri. (pANirastyasya lac dIrghazca) pIThavANu, ghUMTInA nIcenA bhAgavALuM. pAl (curA. ubha. sa. seT pAlayati - te) rakSA 5, pANavu. pAla, pAlaka ( pAlayati, pAl+acNvul) pAjanAra - yathA- gopAlaH, vRSNipAlaH / rakSA 42nAra divAvaktavyatA pAle rAtrau svAmini tadgRhe / yogakSeme'nyathA cet tu pAlo vaktavyatAmiyAtmanu0 / ghoSanAra (puM. pAla+bhAve aca) rakSA - vivAdaH svAmipAlayoH - manu0 8151) pAlana. pAlaka puM. ( pAlayati, pAl + Nvul ) ghoDAnI rakSa, azvapAla, citrAnuM Au. pAlakApya (puM.) te nAmanI DaregunI putra kheDa muni, (na.) pAlaprApya bhunikhe janAvesuM hAthI, ghoDA vagerenAM lakSaNo jaNAvanAra arthazAstra. pAlakyA strI. pAlaGka puM. ( pAlAya kAyati, kai+ka pRSo. / pAlaGka + svArthe SyaJ / pAl + kvip pAlA aGkayate, aGka +ghaJ) pAvanI bhAU. pAlaghna puM. (pAlaM kSetraM hanti, han + Thak ) varasAhabhAM UgatI kAgaDAnI TopI, eka jAtanuM pANInuM ghAsa. zabdaratnamahodadhiH / 1397 pAlaGkI, pAlaGkayA (puM.) ( pAlaGka + striyAM GIp / pAlaGkaya+TAp) pAsaDanI lAka, kunduru nAmanuM vRkSa. pAlaGkya (puM.) pakSI. pAlana na. ( pAlyate'nena, pAl + lyuT ) 2kSA 42, pANavu, poSaeA kuM. (na. pAlyate'nena, pAl + karaNe lyuT ) tAla viyAyesI gAyanuM dUdha. pAlayat tri. (pAl+zatR) rakSA haratu, pANatu. pAlayitR tri. (pAla + tRc) rakSA 42nAra, pAjanAra pAlala tri. ( palalasya tilacUrNasya vikAraH aN) tasa kacarIne athavA khAMDIne karela talavaTa vagere. pAlavaNij puM. (pAle kanyArakSaNe vaNik) DuMvArI kanyAnuM rakSaNa karanAra kanyApAla, pAlAza tri. ( palAzasya vikAraH avayavo vA aN) khAkharAnuM banAveluM, khAkharAnA phUla-avayava vagere. (puM. palAzasya varNa iva varNo'styatra aN ) bIso raMga, tamAlapatra (tri. pAlAza + astyarthe ac) sIsA raMganuM, sIsA raMgavAnuM -pAlAzatA - prasitakarburANAm-bRhatsaMhitAyAm 93 / 4 / brAhmaNo vailvapAlAzI kSatriyo vaTakhAdirau - manu0 2 / 45 pAlAzaka puM. (pAlAza + svArthe ka) tamAlapatra, sIlo raMga. pAlAzaSaNDa puM. ( pAlAzAnAM SaNDo yatra ) bhagadha deshbihAra prAnta, tamAlapatrano samUha. pAlAzavidhi (puM.) bhAzasanuM zaja na bhautuM hoya tyAre khAkharAnA pAMdaDAnuM pUtaLuM karI tenI dAhakriyA vagere ravI te. pAlAzi puM. ( palAza + iJ) te nAmano gotrapravarta RSi. pAlAzI strI. ( pAlAza + GIp ) kheDa bhatanuM kAu pAli, pAlikA, pAlI strI. (pal+bA. iN- GIp / pAli+svArthe ka+TAp) tasavAra, jaga vagerenI dhAra, DAnano agrabhAga -yasya pAlidvayamapi karNasya na bhavediha- suzrute / paMgata khoja-vipula pulakapAliH sphItazItkAramantarjanita-jaDimakAkuvyAkulaM vyAharantI - gIta0 6 | 10 | bhUzo, thila - nizAnI, 3 dADhI jene AvI tevI strI, i6-sImA, nahI vagerenI pALa, ziSyane ApavA yogya padArtha, gherAva, bajAe, jojo, kheDa zera, batAya, thAjI, tapelI. (strI. pAl + Nvul+TAp ata itvam ) pAlanArI strI. (strI. pAli+ saMjJAyAM kan+TAp) 6hIM, bhASA vagere kApavAnI charI, kAnanI cAMpa. Page #591 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1398 shbdrtnmhoddhiH| [pAlita-pAvara pAlita tri. (pAl+kta) pANe, rksse| usu, poSo vaMzama utpana ththe| duryodhanAnI. unyAne 524ovA -citralekhA tamAjJAya pautraM kRSNasya yoginI / yayau suzana bhuni. -kathaM ca pAvakirasau kathaM vA vihAyasA rAjan ! dvArakAM kRSNapAlitAm-bhAga0 10. mAtRnandanaH-varAhapu0 / ska0 62 a0 / (pu.) mITa vRkSa, te. nAmano | pAvakamaNi puM. (pAvakakAntaH maNiH) sUryajanta, bhA. eka rAjA, te nAmano eka deza. pAvakamantha puM. (pAvaka+mantha+ ac) 22k, 3. pAlitA strI. (pAl+kta+TAp) ti.svAbhI.nI. anuya2 pAvakA strI. (pAvaka+TAp) sarasvatI.. me. bhAtRl. pAvakAraNi strI. puM. (pAvakasya araNiH) bhaninamanyana pAlitya na. (palitasya bhAvaH SyaJ) 5754thI. 3. vounu, dhounj, vRddhAvasthApaj. (tri. palitasya pAvakI strI. (pAvakasya strI, pAvaka+GIp) bhaninI. samIpe, palita+Nya) paNiyAMnA sabhA5no praza strI-svAhA. vagere. pAvakezvara (puM. na.) te nAme meM tIrtha. (na.) bhanine pAlin tri. (pAlayati, pAl+Nini) 215 // 12 // 2, | sthApana karela zivaliMga. sana 2nA2. (puM.) pRthu, 28%no putra the. 25%l. | pAvana tri. (pAvayati. pa+Nica+lya) pavitra 12nA2. pAlinda puM. (pAla+bA. kindac) sunnu OMA. -pAdAstAmabhito niSaNNahariNA gauriguroH pAvanAHpAlindI strI. (pAlinda+gaurA. GIS) zyAmAtA, zakuM0 6 / 17 / zuddha 122, nibhaga 52nAra, (na. nasotara, dhoLI gokarNa, bhAraMganuM jhADa, vanaspati pAvayatyanena, pU+Nic+lyuTa) prAyazcitta, 55, jAyabhAe. gAyanuM chANa, kRSTa-kaTha auSadhi, caMdana, zuddha karavAnuM pAlizAyana (puM.) te namana meM. gotrapravata RSi. sAdhana. - padanakhanIrajanitajanapAvana0-gIta0 1 / - pAlIvata (puM.) 5. ropavA. gadi 3 (02vo sA cet punaH praduSyet tu sadRzenopayantritA / va.3.) kRcchre cAndrAyaNaM caiva tadasyAH pAvanaM smRtam-manu0 pAllaka (tri. (pallyAM bhavaH, pallI+vuJ) 5sImai 11 / 178 / (puM.) rudrAkSa. yitrAnu, jAu, vaha-vyAsa, thanA2. pAlvalatIra tri. (palvalatIre bhavaH aJ) nAnAvanA mani, dhUpa, pIjo mAMgo, viSNu, siDsa sedArasa. kinArA para thanAra. pAvaka puM. (punAti, pU+Nvula) bhani. -'apAvanAni pAvanadhvani puM. (pAvanaH pavitrajanakaH dhvanirasya) sarvANi vahnisaMsargataH kvacit / pAvanAni bhavantyeya zaMpana. (tri. pAvanaH dhvanirasya) pavitra 2nAra tasmAt sa pAvakaH smRtaH / pAvakasya mahimA sa zavANu. gaNyate kakSavajjvalati sAgare'pi yaH-ragha0 1175 / pAvanI srI. (pU+Nic + karaNe lyuT+GIp) 723, vIxNInI mAgni -pAvakaH pavamAnazca zuciragnizca gAya- sa tvane kavanitAsakho'pi san te trayaH / nirmathya pavamAnaH syAd vaidyutaH pAvakaH pAvanImanavalokya santatim-raghu0 1983 / tulasI, smRtaH / / yazcAsau tapate sUryaH zuciragnistvasau ofou. -pAthodhiM pUrayantI suranagara-saritpAvanI naH smRtaH-mAtsye 48 a. / manimaMtha- 24258nu punAtu-zaGkarAcAryakRtagaGgASTake / 3, sahAyAra, ghogA. yitrI, tA. yitrI, bhAtA , pAvamAna na. (pavamAnamadhikRtya pravRttaM aN) 5vamAna vAvaDiMga, sUryakAnta maNi, kasuMbo, pILo suramo, agninA adhikAre pravRtta sUkta. 29, sUrya, rAnI. saMdhyA, bhAnu . (tri. | pAvamAnI strI. (pavamAna+aN+GIp) pavamAna agni punAti, pU+Nvul) zuddha 4282, pavitra. 42na2. saMbaMdhI RgvadanI RcA. pAvakaputra, pAvakasuta, pAvakAtmaja, pAvaki puM. pAvara (puM.) pAnI kAme 'nI. saMdhyA Thita. (pAvakasya putraH/pAvakasya sutH/paavksyaatmjH| hoya te, pAne. viziSTa zata. 34vA -pAvarapatanAcca pAvakasyApatyaM pAvaka iJ) ti.svAmI, vAI / zoSitazarIraH-mRccha0 2 / 8 / Page #592 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAvita-pAzupata] shbdrtnmhoddhiH| 1399 pAvita tri. (pU+kta) zuddha 42, nibhaga 42j. - | pAzava tri. (pazoridam, pazu+aN) pazu saMbadhI, pazuno dhanyo'si kRtakRtyo'si pAvitaM te kulaM tvayA / " AyA2 varga3. (na. pazUnAM samUhaH aN) 5zuno pAvitrAyaNa puM. (pavitrasyarSeotrApatyaM, pavitra+phaJ) samUha. pavitra nAmanA RSino gotraja. | pAzavat tri. (pAza+matupa masya vaH) malj.. pAvin tri. (pU+Nini) zuddha 4242, pavitra 4282. sisualj. (puM. pAzo'styasya matupa masya vaH) pAvIravI strI. (AyudhavAn pavIravAn indro devatA'sya, varuNa deva, zatatArA nakSatra. ___ aN+ GIp) hivya vausl, zuddha 2nArI strI... pAzavavAzana na. (pAzavaM Asanam) te namarnu me. pAvya tri. (pU+Nyat) pAvana 12vA yogya, pavitra sAsana, pazu mesa. karavA lAyaka. pAzAdi (puM.) pANinIya vyA7258 prasiddha za06258. sa ca pAza, pAzaka puM. (pazyate badhyate'nena, paz+karaNe __- 'pAza, tRNa, dhUma, vAta, aGgAra, pATalapota, gala, ghaJ/ pAzayati-pIDayati paz+Nic+Nvul) // 2 piTaka, piTAka, zakaTa, hala, naTa, vana' ini / pAzAnta puM. (pArzvasyAntaH pRSo.) vastrano pAsenI 2mavAna zo -bAhupAzena vyApAditA-mRccha0 9 / cho. - saivoSThamudrA sa ca karNapAzaH-uttara0 6 / 27 / pAzika tri. (pAzaH praharaNamasya Thak) 5||sh thama isaso, ja, 5. -pAdA-kuSTavratativala rAkhI zikAra karanAra zikArI. yAsaGgasAtapAzaH-zakuM0 1 / 32 / ho29, . zastra, pAzita, pAzIkRta tri. (pAza+tArakA0 itac/ aMbADo zlathazirasijapAzapAtabhArAdiva nitarAM pAza+cvi+kR+kta) pAzI jAMdheda, gayI natimabhiraMsabhAgaiH-zizu0 7 / 62 / yogavizeSa (yotiSa) - yadA rAzipaJcake sarvagrahA bhavanti / pAzin tri. (pAzo'styasya, pAza+ini) iMsAvA, tadA pAzAkhyayogo bhavati- jyotiHzAsra / ThenIpAse. 2001. hoya . (puM.) 24., ( 2rI, paribhASi pAza za06 -ghRNA zaGkA bhayaM lajjA zatatArA nakSatra- yadi zakraM yamaM vApi kuberamapi jugupsA ceti paJcamI / kulaM zIlaM tathA jAtiraSTau pAzinam-harivaMze 318 / pAzAH prakIrtitAH-kulArNavatantre 120 / | pAzila tri. (pAzasya samIpe ilac) pAzana pAseno pAzadhumna (puM.) te nAmanI meM. 11. praza. pAzadhara puM. (pAzaM dhArayati, dhAri+ac hrasvaH) 1296 | pAMzivATa (puM.) te nAmano meM deza. (tri. paashivaatto'deva, zatatArA nakSatra, (tri.) phAMsA ke pAsalo dhAraNa bhijano'sya aN) 5566mothI. zivATa dezamai inA2. 22nAra. pAzana na. (pAzi+bhAve lyuTa) Giuj, dhana.. ! pAzuka puM. (pazoryAgajJApakagranthasya vyAkhyAno granthaH, pAzapANi, pAzabhata pAzahasta paM. (pAzaH pANau pazu+Thak) 5zuyazane 8vanA2 anyanuM vyAdhyAna yasya/ pAzaM bibharti, bhR+kvip tuk/pAzaH haste 42nAra. (tri. pazoridam, pazu+Thak) 5zurnu, 51 saMbaMdhI.. yasya) 231, zatatArA nakSatra, (tri. pAzaH pANau yasya) na DAyama pAzupata tri. (pazupatirdevatA'sya, pazupati+aN) tthen| hoya te, zasta. adhiSThAyaka deva mahAdeva che tevuM astra, haviSa SuthavANu, gane ghaa24|| 42nAra. vagaire. (tri. pazupateridaM, pazupati+aNa) zivana, pAzabaddha tri. (pAzena baddhaH) thI. dhAyej, sieuthI ziva saMdhI. (tri. pazupatinA proktam aNa) bhaDAve. bAMdhela, pAzathI pakaDeluM. 5], zive. govej. (na. pazupatinA upadiSTaM zAsraM, pAzabandhana na. (pAzena bandhanam) 10. Miuj te, pazupati+aNa) ziva 64heza 43. zAstra -paJcarAtraM pAsalA vaDe baMdhana. pAzupataM tathA'nyAni sahasrazaH-upaniSadvizeSaH / pAzabIja (na.) 'OM' meM prArarnu bI4. * sAvitryAtmA pAzupataM parabrahmAvadhUtakampAzamudrA (strI.) taMtrazAstra prasiddha meM mudrA. muktikopaniSadi / Page #593 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1400 pAzupatAstra na. ( pAzupataM ca tat astraM ca ) ziva nA deva che tevuM astra, mahAdevanuM astra - gajAnano'pi saMcintya yat tat pAzupataM param / mahArUpaM mahAkAyaM yugAntAgnisamaprabham - devIpu0 / pAzupAlya na. ( pazupAlasya bhAvaH SyaJ ) vaizyavRttipazupAsapa - vANijyaM pAzupAlyaM ca kRSi caivAsya jIvikA - mArkaNDeya 28 / 6 / pAzubandhaka tri. (pazubandhaH prayojanamasya Thak ) yajJabhAM vadha karavA yogya pazune bAMdhavAnuM sthAna vagere. pAzubandhikA strI. (pAzubandhaka+TAp ata itvam) yajJanI vedikA, pazu bAMdhavAnuM sthAna. pAzcAtya tri. (pazcAt bhavaH, pazcAt +tyak) pAchana nAra - pAzcAtyaM yAminIyAmaM dhyAnamevAnvapadyatadevIbhAga0 1 / 17 / 66 / pazcimamAM thanAra vijitya gRdItvA ca bhUpatIn rAjasattamaH prAcyAnudIcyAn pAzcAtyAn dAkSiNA tyAnakAlayatmahA0 1 / 121 / 11 / pAzcAtyAkarasambhava na. ( pAzcAtye Akare sambhavati, (sam+bhU+ac) khe' bhatanuM bhIhu. pAzyA strI. (pAzAnAM samUhaH, pAza + ya +TAp) pAsasAno sabhU. pASaka na. ( paS bandhe + Nvul) pagamAM paDeravAnI asaMDAra, paganuM khalUSA -ratnapASakaSaTkaizca virAjitapadAGgulai:- brahmavaivarte 4. a0 / pASaNDa, pASaNDaka, pASaNDin tri. (pApaM sanoti darzanasaMsargAdinA dadAti, SaNu dAne+Da pRSo. / pAM SaNDayati niSphalaM karoti, pA+ SaND + Nvul / pAM zAstradharmaM SaNDayati, pA+ SaND + Nic + ini) pApakarmano baMdha karAve tevuM dharma viruddha AcaraNa 422. - pAlanAcca trayIdharmaH pAzazabdo nigadyate / taM khaNDayanti te yasmAt pAkhaNDAstena hetunAviSNupu0 / zAstravihita AyAra tyAga 42nAra. pASANa puM. (pinaSTi, piS+saMcUrNane+Anac pRSo.) zabdaratnamahodadhiH / - sa 1 paththara. pASANagardabha (puM.) suzrutamAM uDela kheDa bhatano kSudra roga. pASANacaturdazI strI. (pASANavat piSTakabhojanasAdhyA caturdazI) 4 bhAsabhAM sUrya vRzcika rAzino hoya te mAsanA zukla pakSanI caudaza. [pAzupatAstra-pikAGgI pASANadAraka, pASaNadAraNa, pASANabhedaka, pASANabhedana, pASANabhedin puM. (pASANaM dArayati, dAri + Nvul / pASANaM dAriyati, dR + Nic + pASANaM bhinatti, bhid + Nvul / pASANaM bhinatti, bhid + lyu / pASANaM bhinatti, bhid + Nini) paththara jheuvAnuM sAdhana (-TAMDa, chIzI, ghara vagere) pASANabhe nAmanuM jhADa, paththara toDanAra TAMkaNuM. azmarI rogane hUra 42nAra - pASANabhedako'zmaghno giribhid bhinnayojanI bhAvapra0 / pASANI strI. ( pASANa + alpArthe striyAM GIp ) ghaDI karavAno nAno paththara, nAno pANo. pASI strI. ( pASyate badhyate'nayA, paS bandhe+karaNe ghaJ) zakti, zikSA bhoTo paththara. pAstya tri. (pastye gRhe vasati, pastya + aN) gharamA rahenAra. pAhAta puM. (pAti duSkRtebhyaH, pA+kvip pAM dadharma venti gacchati han+Da pAhaM brahmANaM atati ac) pApathI dayAvanAra, kheDa bhatanuM gAu 'brahmadAruvRkSa / ' pi (gatau, tudA. para. sa. aniT - piyati) 4, gamana vu, halavu-bhajavu-savuM. pika puM. ( api kAyati zabdAyate, api+kai+kaH aperallopaH ) yasa pakSI kusumazarAsana- zAsanavandini pikanikare bhaja bhAvam- gIta0 11 / - unmIlanti kuhuH kuhuriti kalottAlAH pikAnAM giraH pikAnAM giraH-gIta0 1 | pikapriyA, pikI strI. (pikAnAM priyA/pika+striyAM jAtitvAt GIS) bhoTA bhaMjunuM Au, Doyala pakSizI. pikabandhu, pikamahosava, pikarAga, pikavallabha puM. (pikAnAM bandhuriva/ pikAnAM mahotsavo yasmAt / piko rajyate'tra, raj + AdhAre ghaJ / pikAnAM vallabhaH) khajAnuM vRkSa. pikAkSa puM. (pikasya akSi locanaM tadvat varNo yasya samASac) goroyana bhaeAsIla, nasotara, AMjalI (tri. pikasyAkSIvAkSi asya Sac samA.) zrIyasa jevI AMkhavALuM. pikAGga puM. (pikasyAGgamiva aGgaM yasya) japaiyo pakSI. pikAGgI strI. (pikAGga + jAti0 striyAM GIS) yAta pakSizI, japaiyo mAchA. Page #594 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pikAnanda-piGgAza shbdrtnmhoddhiH| 1401 pikAnanda puM. (pikamAnandayati, A+nandi+aNa) vasanta | velAtaTe piGgalam-paJca0 2 / 33 / - jo viviha mattasAyarapAraM patto vivimalamai helam / paDhamaM pikekSaNa tri. pakekSaNA strI. (pikasyekSaNamivekSaNaM bhAsataraNDo nAo so piGgalo jayai- chandaHzAstre / yasya/ pikasyekSaNaM tadvarNo'styasyAH, ac+TAp) tanAmanI meM naa|2|4. (tri. piGgo varNo'syAsti, koyala sarakhAM netravALuM, eka jAtanI koyalanA jevI piGga+lac) stu ane. pI. vANu (na.) pitta, ijavAjI. strI. ratAta. pikka puM. (pika iva kAyati, kai+ka pRSo.) daza / | piGgalanAmaka (na.) zisAta. varSanI uMmaranuM hAthInuM baccuM. piGgalaloha na. (piGgalaM loham) pittama. pikkA strI. (pikka+striyAM TAp pRSo0) bhotIna vana. piGgalA strI. (piGgala+TAp) te nAmanI vezyA 4 potanI kADhavAnuM eka pariNAma pavitratA tathA pAvana jIvana mATe prasiddha che, piGga puM. (piji varNe+ac nyaGkvA . kutvam) dIvAnI (zrI bhAgavatai 61 350 . me. 85 jyotanA raMganA jevo raMga-lAla pILo raMga - tathA ajAmile A lokanAM baMdhanothI mukti meLavI.) antarnivi,TAmalapiGgatAram (-vilocanam)-kumA0 te nAmanI nADI, sIsama, vAmana nAmanA diggajanI 7 / 33 / - padmapatrA-nanaH piGgastejasA prajvalanniva- strI-DAthae, bhAasize0, royana, te. nAmanI. mahA0 1 / 123 // 32 // (puM. piji+ac nyaGkvA . sAhityanI rIti. kutvam) 642, te. nAmanI RSi, rAnI. 6 (na.) | piGgalikA srI. (piGgalA+saMjJAyAM kan kApi ata 4nAvaranu paththu, 2tAda.. (tri. piGgovarNo'styasya __itvam) pI . ac) hIvAnA nyotanAva vAj, pApa garnu. piGgalita, piGgavat tri. (piGgalo'sya saMjAtaH, piGgakapiza tri. (piGgaH kapizaH iti) sana. piGgala+itac/ piGga+matup masya vaH) piMgaNA jayitrA vAj. garnu-pI. onuj. piGgakapizA strI. (piGgA cAsau kapizA ca) meM piGgasAra puM. (piGga sAramasya) 42tAda.. _ tarnu ntu-tama. piGgAsphaTika puM. (piGgazcAsau sphaTikazca 'gomeda' nAmanA piGgacakSus puM. (piGgaM cakSurasya) 'kumbhIra nAmarnu, 4952 bhali. ued. (tri. piGge cakSusI yasya) hIvAnI yAtanA piGgA strI. (piGga+astyarthe ac+TAp) goroyanA, raMganI samAna pILI AMkhovALuM. zaroyanA, 1, 162, pArvatI, huul, lastpiGgajaTa puM. (piGgA piGgalavarNA jaTA yasya) maheva, gajI, me. nAmarnu . dlu -pIGgAtIrtha upaspRzya brahmacArI narAdhipa ! / kapilAnAM naravyAghra ! piGgatIrtha na. (piGgAkhyaM tIrtham) te. nAmarnu meM tIrtha.. zatasya phalamazrute-mahA0 318255|-pinggaayaashcaashrme piGgala, piGgalaka puM. (piGga+astyarthe lac, piGgaM snAtvA sarvapApaiH pramucyatemahA0 13 / 25 / 53 / lAti, lA+ka vA/piGgala+svArthe ka) so bhane | piGgAkSa puM. (piGge akSiNI yasya Sac samA.) te pAjo mizrita raMga piga' nAmano yakSa -'piGgo nAmanA . haitya, me. zirI, ziva, likhA, dIpazikhAbhaH syAt piGgalaH padmadhUlivat / ' vAnara, droNanA putro, pakSivizeSa (tri.) pILAM (puM. piGga+lac) . tano sarpa, sUryana te | netravAj. nAmanI ge riyo dukharanI meM nAmanI . | piGgAkSI strI. (piGgAkSa+striyAM jAti. GISa) ti:(maM..2, vAna.2, noNiyo, me tanu sthAva2 2, svAmInI anucara eka mAtRkA, daitya strI, bilADI. 8.51. tanu, dhuva7 56, pravAha 50 saMvatsa2 | piGgAza puM. (piGgaM varNamazrute, az vyAptau+aN) me. paikI eka saMvatsara, te nAmano eka yakSa, agni, tarnu bhAcha, mano adhipati. (na. piGga citrAnuM jhADa, piMgalAcArya nAmaka AcArye racelo varNamazrute, az+aN) 6ttama sonu, dhAtumizra piMgavastra anya -chandojJAnanidhi jaghAna makaro ziva. Page #595 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1402 shbdrtnmhoddhiH| [piGgAzI-picchikA piGgAzI strI. (piGgAza+striyAM GIS) 2. (strI. | 3 - api ca picumandamukule maukulikulAkulaM piGgAza+striyAM jAtitvAt GISa) me tanI | milati-AryAsaptazatyAm 349 / / bhA78.. | picula puM. (picuM lAti, lA+ka) 048. vRkSa, 5||s. piGgAsya puM., piGgAsyA strI. (piGgamAsyaM vdnmsy| / 3, 48.51132, 5 tarnu 25, . tanu jAu. piGgAsya+TAp) . tanu bhA -bhA78. picc (chede curA. ubha. sa. seTa-piccayati-te) che, (tri. piGgaM AsyaM yasya) pI. bhujavANu, dIvAnI. jyotanI samAna raMganA mukhavALuM. piccaTa na. (piccayati, picc+ aTan) sIsa, 315 - piGgI strI. (piGgo varNo'styasyAH, piGga+ac+ GIS) raGga baGgaM ca kastIraM mRdaGgaM putrapiJcaTam - _blank 3, 66231. vaidyakaratnamAlAyAm / (puM.) ijano roga. piGgekSaNa puM. (piGgAni piGgalavarNAni IkSaNAni yasya) | piccA strI. bhI.tIna The2j samu 4.na. bhAva, ziva. (tri. piGgamIkSaNaM yasya) pIja | picciTa (paM.) tanI hI.. netravAj. piccha (bAdhe tudA. para. sa. seTa-picchati) pI.3j, du. picaNDa puM. (apicaNDyate'nena, api+caDi kope+ghaJ he, unautuM. ___ aperallopaH) peTa, 642, 5zuno. avayava. | piccha, piJcha na. (picchati, piccha+ac/pRccha+ pRSo0) picaNDaka tri. (picaNDe kuzalaH, picaNDa+kan) 2 bhognu pIchu -darpadIpraH kSurapreNa mAyUraM picchamacchinat bharavAmAM kuzaLa, phakta khAvAmAM hoMziyAra, peTabharuM. anargharAghave 6 / 65 / 800, pIchu, zima-yoz80.. picaNDika, picaNDila tri., piciNDila puM. (puM. piccha+ac) pUMcha. (atizayitaM picaNDaM yasya Than/atizayitaM picaNDa- picchaka, picchilasAra puM. (piccha iva kAyati, kai+ka/ mudaramasya ilac/ atizayitaM piciNDaM udaramasya, | picchilaH sAro'sya) bhoyarasa.. piciNDa+ilac) bho20 peTaquj, siauj. | picchabANa puM. (picchaM bANa iva yasya) 40% 56l. picaNDikA, piciNDikA trI. (picaNDa iva | picchala puM. (piccha+lac) yAsi, A5 -taruNaM piNDAkRtirastyasyAH Than+TAp/piciNDa iva piNDA- sarSapa-zAkaM navaudanaM picchalAni ca dadhIni-chando0 kRtirastyasyAH, piciNDa+Than+TAp) DhIya nAye pUMchaDAvALo, cokhAno mAMDa, cokhAnI kAMjI sAthenI bhAsadamAga - piM... caTaNI, malAIvALuM dahIM, vAsuki vaMzamAM pedA thayela picavya puM. (picave tUlAya sAdhuH, picu+yat) 45sano te nAmano sarpa. chAu.. picchaladalA strI. (piccha+kalac, picchalaM dalaM yasyAH) piciNDa puM. (picaNDa pRSo0 itvam) peTa, 62, 5shuno| yo231- 93. savayava. -picaNDilaiH sthUlavakrarmeghagambhIranisvanaiH- | picchA srI. (piccha+ ac+TAp) zImAna, 3 - kAzIkhaNDe niryAsaH zAlmale: picchA zAlmalIveSTako'pi capicu pu. (pecati, pic mardane+ku) 3Asa, tamAna bhAvapra0 / sopArI, sIsamarnu, vRkSa, 721, bhoyarasa., vajana, te mApavALo eka karma, te nAmano asura, oLapaMkti, bhAtanuM osAmaNa, ghoDAnA pagano bhairava, me tano oDhano ro, dhAnyavizeSa. roga, koyala mAdA, taravAranuM myAna. picuka puM. (picuriva kAyati, kai+ka) mahana. vRkSa, | picchAdi (puM.) ul-14 152. prasiddha meM za064 bhIank A3. -sa ca-picchA, uras, ghuvaka, dhruvaka, varNa, udaka, picukIya tri. (picuka+astyarthe cha) bhIani Statuo paGka, prajJA iti / praza. picchikA strI. (picchaM mayUrabarha astyatra, piccha+Than) picutUla na. (picostUlam) upAsanu 3. yAmaranI. samAna mArapIchI. -picchikA zrAmayitvA picumanda, picumaI puM. (picuM kuSThaM mandayati, mand+aN/ | bahuvidha hAsyaM kRtvA, paNamahaI dassa caraNe idaM picuM kuSThaM mardayati mRnAti vA marda+aN) sAbArnu / aliM apiNA kuNamasma- ratnAvalInATake 4 angge| Page #596 -------------------------------------------------------------------------- ________________ picchitikA-piTaka shbdrtnmhoddhiH| 1403 picchitikA srI. (picchityA kAyati, kai+ka+TAp) / nAgakesara, pAMjaruM, pakSI vagerenuM bandhasthAna, sIsamanuM jhADa. piM42, pIso 2 -priyayA kuGkamapiJjarapANipicchila tri. (picchA bhaktasambhUtamaNDaM asyAsti, dvayayojanAGkitaM vAsaH-AryAMsaptazatyAm 391 / ilac) bhAtarnu bhAsAmA vagaire, Nipartha - (puM. piji+arac) pIjI pI. sana. rAto utkaNThitA'si tarale ! nahi nahi sakhi ! picchilaH 2, siyA raMgano ghou, tanI sa. panthAH-sA0 da0 1055 / zavo. masAlA (tri. piJjara+ac) pANu, pii| gavANu, pii| vagere, bhAjapa vagaire. (tri. piccha+ yukta rAtA raMgavALuM. astyarthe ilac) zijAvANu, 300vANu, pAwivAj. | pijala na. (piji hiMsAyAM varNe vA kalac) 2tAsa, (puM.) zleSmAntaka' muMho (bhoTal), muMha (-1) hamana 5i6. (puM. piji+kalac) atyanta vyAsa nAmarnu kAu. sainya. picchilaka puM. (picchila+saMjJAyAM kan) dhanvana-dhAma | piJjalI strI. (pijala+striyAM GIp) 40. KthA. __nAmarnu u. vIMTela agrabhAga sahita veMta barAbaranA be dAbhapatrapicchiltvc puM. (picchilA zlakSNA tvak yasya) anantabhiNaM sAgraM kauzaM dvidalameva ca / prAdezamAtraM nAraMgInuM jhADa. vijJeya pavitraM yatra kutracit / / etadeva hi piJjalyA picchilA strI. (picchA+astyarthe ilac+TAp) sIsamarnu. lakSaNaM samudAhRtam-chAndogapariziSTam / / 3- piGgalA picchilA vIrA kRSNasArA ca ziMzapA pijjA strI. (piJja+TAp) 162, DiMsA, 4, 921vaidyakaratnamAlAyAm / zAmaNAnu, A3- zAlmalistu protphalaH siMhalA sthAnazchaDI piJjA chaTApi cabhavenmocA picchilA pUraNIti sA0-bhAvapra0 / asI, zabdamAlAyAm / zUlaNa eka jAtanuM ghAsa, kokilAkSa-ekharo, piJjAla na. (piji+bA. Alac) sonu. vRzcikAzupa, potikA-eka jAtanuM zAka. pij (adAdi. A. piGkte cu. ubha. sa. seT idit piJjikA strI. (piji+Nvul+TAp TApi, ata itvam) - pIMjelA rUnuM sUtara kADhavAnI guMDI, rUnI puNI. piJjayati- te) vA garnu, DhoNa mAvo, hI, piJjUla puM. (piJjayati, piji+Ulac) hamana. 42, ustej, 23, bavA . tha, samartha thaj (a0) hanA hAvaTa. DiMsA 52vI, hAna 72, Apa (sa0). pijavana (puM.) vizvAmitrano ya4mAna. 2. piJjUlaka puM. (piJjUla+saMjJAyAM kan) meM RSid pijja na. (piji+ac iditvAnnum) nAma. , sAmathyA, kSati // 62 3-34sa. (tri. piji+ac) piJjUSa puM. (piji+bA. USan) Anano bheda.. vyAsa-ma. (pu.) vadha, nA, pUrana se pijjolA strI. (piji+bA. ola+TAp) 5.no. 8- bhImasena. 752, dhAnyano Dho , yaMdramA. za6, pAnAno savAla. piJjaTa, pijeTa puM. (piJjayati netraM dUSayati, piT (bhvA. para. sa. aka. seTa-peTati) me.tra 5j, piji+ aTan / pije aTati, aT + ac , 361 tha, za6 42vI, savA 2al. aluksamAsaH) Hinno meva-yA578- dUSIkA dUSikA piTa puM. (peTati dravyAntaraiH saMhato bhavati, piTa+ka) dUSiH pijeTapiJjarAvapi / netara vagerethI banAvelo dhAnya mUkavAno dAbaDo, piJjana na. (pijyate'nena, piji sphoTane+karaNe lyuTa) | 54ArI, (na. peTati saMhato bhavati, piTa+ka) gharanu 3 pIvAna yaMtra-did. (na. piji+bhAve lyuTa) chApa. pIxj, 3rnu pI4. piTaka puM. na., piTakA, piTikA strI. (piTa+bA. piJjara, piJjaraka na. (piji dIptau varNe vA+arac/ kchan) neta2 vagairenI uiyo, u53111 peTIpiJjara+svArtha ka) 2tAsa- nAgastathA piJjaraka tataH gaNDasyopari piTakA saMvRttA-zakuM0 2 / - elApatro'tha vAmanaH-mahA0 1135 / 6 / sonu, son| kuddAladAtrapiTakAstadvat sthAlyAdibhAjanam-mArkaNDeye raMganu- zikhA pradIpasya suvarNapijarA- mRccha0 3 / 17 / / 5086 / zekho, nAsUra. Page #597 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nA. 1404 shbdrtnmhoddhiH| [piTakyA-piNDana piTakyA, piTAkyA strI. (piTakAnAM samUhaH, piTaka+ya+ | dhAtu ke mATI vagereno goLo, koLiyo, gharano eka TAp) peTIna. samUha, zekhAmAno 4tho, 2uyAno bhAga, maNa, 2, zarIrano me Mul, 5283ma., samUha zarIra, yInI. gudAmA, sUnuM dUsa, dobAna, piTaGkokI nI. (piTaM kokate kuk+bA. kha, mum) zilArasa hIrAboLa nAme vanaspati, anAja, khorAka, Indra vA29. mAMsa, hAthInusa, bhAnu kAu. piTAka (puM. (piTa+bA. kAka) te. nAmano meM muni, (puM. piDi+ bhAve ac) saMghAta- samUDa. 5 . (na. piDi+ac) doDhuM, bhavana, sa, zrAddha piTTa (cu. ubha. sa. seTa-piTTayati-te) pI2, , vageremAM pitRone ApavA yogya annamaya goLa pITI kUTIne nIce besADavuM. pArtha- saphalIkRtabhartRpiNDa:-mAlavi0 5 / piMDapiTTaka na. (piT+Nvula pRSo.) hAMtano bhela. zarIra- ekAntavidhyaMsiSu madvidhAnAM piNDeSvanAsthA piTTika tri. (piTTa+in svArthe ka) pI. DUTIna nAye. khala bhautikeSa-raghu0 257 / sAu{. piNDaka puM. (piNDa iva kAyati, kai+ka) me tano piTh (bhvA. para. -peThati) 4.2. pAmako. (a.), bhAra, unha, pojIgo. (puM. piNDa eva svArthe ka) .12vI. (sa.). zeyarasa, mo.sa. vanaspati, piM3-zarIra, thAna piTha puM. (piTh kleze vadhe vA+ka) 422, hu, 5, gaMDasthaLa, eka jAtano mULo, DhekuM. piNDakanda, piNDakandaka puM. (piNDAkAraH kndH| piThara puM., piTharI strI. (piTh+karan/piThara+striyAM GIpa) piNDakanda+svArthe ka) meM tano dhAgo 6. 4zals, . tanu ghara, thANI, tapeTI- piTharaM piNDakharjura puM., piNDakhajUrikA, piNDakharjUrI strI. kvathadatimAtra nijapAzrvAneva dahatitarAm- (piNDAkhyaH kharjuraH/piNDakhajUrI+ka+TAp hrsvH| paJca0 11324 / -jaTharapiTharI dUSpUreyaM karoti piNDakharjUra+striyAM GIS) meM tana pararnu viDambanAm-bhartR0 3 / 116 / te. nAme jAnava. u, 52. (na. piThaM rAti, rA+ka) cha.za. 42vAno ravaiyo, piNDagosa puM. (gAM jalaM sanoti san+Da, piNDaH 2vA, bhotha. saMhato gosaH) 24Amo dhAtu. piTharaka puM. (piThara+saMjJAyAM kan) te. nAmanI meM | piNDatarkuka puM. (piNDaM tarkayati, tarka+bA. uka) nA. zrAddhapiMDa ane tenA lepanA adhikArI vRddha prapitAmaha piThInas (puM.) te. nAme meM. RSi. vagere traNa puruSa. piDaka puM. (pIDayati; pID+Nvula nipA.) pI. 42nA2 | piNDatailaka puM. (piNDavat tailaM yasya kap) tustAnI kSudrazekha. me gandhadravya. piDakA srI. (pIDayati, pID+Nvul+TAp nipAtanAt piNDatA strI., piNDatva na. (piNDasya bhAvaH tal+TAp sAdhuH) vaidha.zAstra prabhArI vhn| 4282 tva) utra, piMpa, samUDa, thyo. phollIono roga. piNDada puM. (piNDaM dadAti, dA+ka) zrAddhamA vihAna piND (bhvA. A. sa. seT idit-piNDate/cu. ubha. sa. karanAra putra vagere, jIvananirvAha mATe AhAra denAra. seTa- piNDayati+te) ano. 42vI, mehu 72j, -zvA piNDadasya kurute gajapuGgavastu dhIraM vilokayati meM 52j, mA 42. cATuzataizca bhuGkte-bhartR0 2 / 31 / / piNDa tri. (piDi+ac) hu 428., me'tra 438, | piNDadAna na. (piNDasya dAnam) zrAddha ka3mA pitRne. DhagayA. 42j, ma yej. (pu.) Dhagado, bhAva, piMDa Apavo te. 4thyo, zrAddha kamAM pitRmona ApakA yogya | piNDana na. (piDi+bhAve lyuTa) go. mAitivA yo vana piM3- ekAntavidhvaMsiSu madvidhAnAM thata, pI. 42vI. (puM. piDi+lyu) nahI kareno piNDeSvanAsthA khalu bhautikeSu-raghu0 2 / 57 / DheI, pura-pA. Page #598 -------------------------------------------------------------------------- ________________ piNDapada-piNDAzin] shbdrtnmhoddhiH| 1405 piNDapada na. (piNDasya saMhatasya padam) yotiSa | piNDasambandha puM. (piNDena dehena deyapiNDena vA sambandhaH) prasiddha asura saMdhyA- ekIkRtaM rasanizAkara- zarIrano sambandha, zarIra sAtheno pitAputra vagere yugmabhuktazeSaM tato bhavati piNDapadaM gRhasya- sambandha, ApavA yogya piMDano dAtA bhoktAno jyotistattvam / (na. piNDadAnArthaM padam) piMunu, sambandha sthAna, piMDa ApavAnI jagA. piNDasektu (puM.) . tanI sA5. piNDapAda puM. (piNDa iva pAdo yasya) thI.. piNDaharidrA strI. (piNDA saMhatA haridrA) disawal piNDapAdI strI. (piNDapAda+striyAM GIS) 20. sa62. piNDapitRyajJa puM. (piNDaiH pitRRNAM yajJaH) sthe. piMDI piNDA strI. (piDi+ac+TAp) do-lue, . ApI karavA yogya pitRyajJa, eka pitRyajJa. jAtanI kastUrI, vanaspati DIkAmArI, haladara, eka piNDapuSpa na. (piNDa iva puSpaM puSpaguccho yasya) tanu tu. AsopAlavanuM phUla, jAsUdanuM phUla, kamaLanuM phUla, piNDAta, piNDAbha, piNDita, piNDitakalka tanuM dUra- azoko hemapuSpazca vaz2ulastAmra puM. (piNDa ivAtati sAdRzyamanukaroti, at+ac/ pllvH| kaGkeliH piNDapuSpazca gandhapuSpo naTastathA piNDaH saMghAta ivAbhAti, A+bhA+ka/piNDi+kta/ piNDitaH kalko yasya) samAna, zelArasa.. bhAvapra0 / piNDapuSpaka puM. (piNDena saMhatena puSpeNa kAyati, (tri. piNDaM saMhananaM atati, at+ac) piM335. thaye, me'tra. thayeTa, pa. kai+ka) 'vAstUkazAka' nAme. 2u, vatthuvo nAme me. bhA. piNDAnvAhAryaka na. (piNDAnAM pazcAdAhiyate, anu+A+ ha+Nyat svArthe ka) pA zrAddha. piNDaprada puM. (piNDaM pradadAti, pra+dA+ka) zrAddhamA piNDAbhra na. (abhrasyedaM aN AnaM, piNDamiva ghanamAbhram) piMDadAna karanAra puruSa piNDaphalA strI. (piNDamiva phalaM yasyAH) 53vI. tuMbaDI.. | varasAinA 421. piNDabIja puM. (piNDavat bIjAni yasya) 42nu u. piNDAyasa na. (piNDaM saMhatamayaH ac samA.) legu doDhuM-18vesa. piNDamastaka puM., piNDamustA strI. (piNDaH mustako | piNDAra paM. (piNDaM saMhatamRcchati, R+aN) yasya/piNDA saMhatA mustA) nAgaramotha. vinaMtakavIkalo nAme vRkSa, bheMsa vagereno rakhevALa, piNDamUla, piNDamUlaka na. (piNDamiva mUlamasya/ bauddha sAdhu, eka jAtano sarpa, eka vAtanuM jhADa, piNDamUla+svArthe ka) u42. niMdA karanAra. (1) eka tIrthanuM nAma, piMDAra piNDayajJa puM. (piNDena yajJaH) piMuDAna. Aya. 9u635. nAmanuM zAka. yaza. piNDAraka puM. (piNDAra+svArthe ka) te. nAmanI meM piNDarohaNika (pu.) meM tanI vanaspati-4338. nA, rAmanI nAnImaus. (na. piNDArameva, piNDala puM. (piDi+bA. kalac) setu, pusa-pA. piNDAra+ka) te. namarnu, tIya.. piNDalepa puM. (piNDasya lepaH) pitRmona vivAgata piNDArtha puM. (piMDattha, jai. prA.) 56 samuhAyano. sartha, hAthamAM coTela piMDAza. vAsyArtha. piNDavat avya. (piNDaH iva, piNDa+tulyArthe vat) piNDAlu, piNDAluka puM. (piNDAkAraH AluH/piNDAluH piMunI 4, piMDa samAna. (tri. piNDa+astyarthe svArthe ka) me tano ghogA , dhonI mo. __ matup) piMDavANu, lust2. piNDAza, piNDAzana tri. (piNDamazrAti, piNDa+az+ piNDazarkarA srI. (piNDA saMhatA zarkarA) 10. A152. | ac/piNDaM azanaM yasya) piM jAnA2 pitR, vagere, piNDasa tri. (piNDena paradattagrAsena sanoti jIvati, ___ . bhaio. 42 M22. san+Da) mana bhaion. vanara, bhAjayI peTa piNDAzin tri. (piNDamanAti, az+Nini) mona. maranA2. karanAra pitR vagere, bhIkha mAgI jIvanAra. Page #599 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1406 shbdrtnmhoddhiH| [piNDAhvA-pitR piNDAhvA strI. (piNDAM kastUrIvizeSamAhvayate syarddhate | piNDIzUra tri. (piNDyAM piNDavyApAre zUraH) Munni gandhena, he+ka+TAp) tanA. si. 4 12vI2-37. .2, pAyadA.- 'rAkSasAn piNDi, piNDikA strI. (piNDa+in/piNDi+svArthe bahuyajJeSu piNDIzUrAn nirastavAn' -bhaTTiH 5 / 25 / ka+TAp) heva. varga3pAl851, 2thanA pai.uik | piNDaiSaNA strI. (piDesaNA, jai. prA.) pi535.9|| namarnu madhyasthAna-nAbhi, tADanI jAtinuM vRkSa. pATalo bAjaTha 'AcArAMgasUtra'nA bIjA. zrutaskaMdhanuM prathama adhyayana, vagerenI beThaka, DhIMcaNanI nIceno mAMsathI AhAranI eSaNA-doSAdoSanirIkSaNa. bharAvAvALo bhAga. piNDaiSika tri. (piMDesiya, jai. prA.) mikSA bhATe 32 // 2. piNDin tri. (piNDa-astyarthe ini) piMuvANu pitR. piNDoddharaNa na. (piNDa+ut+dhR+lyuTa) pita, va3ne zrAddha vagere, bhikSAmAMthI peTa bharanAra bhikhArI, piMhAna 42, ta. piMDa mApanA2- yathA sUryaM vinA bhUmihaM piNDoli (srI.) bhuje jAdhej, mehu ana.. dIpavivarjitam / liGgahIno yathA piNDI jayazrIstvAM piNyA strI. (paNyate stUyate rogahantRtvena yat pRSo. vinA tathA-jaiminibhArate 38 a0 / itvam) bhArasisInI vasA- jyotiSmatIlatA / ' piNDirikA (sI.) bha98, diend.. piNDila puM. (piNDa+astyarthe ilaca) nahI kono piNyAka pu. (paNa vyavahAre+Akana ni.) takhanI pura, ga. (tri.) tSI, 25z. ___oja -piNyAko glapano rUkSo viSTambhI dRSTidUSaNaH piNDI strI. (piDi+in+GIp vA) piNDi za6 huA, -vAgbhaTe 6. a0 / SL, sara, zelArasa.. 33vI tuMbaDIno so.. tanI 42, piNyAkI strI. (piNyAka+striyAM GISa) zedArasa. tatpazAnanA bhATe 75heza- nItAya turagAyAzu piMzuka puM. (piMsua, jai. prA.) yAMNa-nIya..ti.. bhaktapiNDI sugandhinIm-kAlikApu0 86 a0 / / pitarizUra tri. (pitari eva zUraH alu. sa.) mA5 piMDItagara, azokanuM jhADa, eka jAtanuM tADanuM vRkSa. | 52 zUra, pitAnI pAse. zU2vI.2. piNDIkaraNa na., piNDIkRta tri. (piNDa+cci+kR+ pitAputra puM. dvi. (patA ca putrazca, pUrvapade AnaG) lyuTa/piNDa+cci+kR+kta) piMDo 42vI, mehu 5 bhane hA42... 52j, anal. 52vI, oln 52. pi.DI. 428., mehu pitAmaha puM. (pituH pitA, pitR+DAmaha) mAyano 5, 38. uel -sadasavyaktamavyaktaM pitA mAtA pitAmahaH piNDIjaGgha (puM.) tanAmanA muni. -mahA0 13 / 17 / 141 / piNDItaka puM. (piNDI svalpapiNDaM tanoti, tan+Da | pitAmahI strI. (pitAmahasya strI, pitAmaha+GIpa) mApanI saMjJAyAM kan) me tana tanu jAu, bhIgarnu | ma, hAhI- zvazrUH pitAmahI jyeSThA dhAtrI ca guravaH 3- madanaH zvasano rAco golaH piNDItakaH phalam strISukaurme upavibhAge 11. a0 / vaidyakaratnamAlAyAm / / pitu puM. (pA rakSaNe+tun pRSo.) mana, manA. piNDItagara puM. (piNDyA svalpapiNDenopalakSitastagaraH) pituHputra puM. (pituH putraH aluksamA.) pitAno putra.. eka jAtanuM tagaranuM jhADa. piNDIpuSpa puM. (piNDIvat puSpaM puSpastabakaM yasya) pituHSvasa strI. (pituH SvasR, alu. sa.) pitAnI paDena-ze'. mAsopAsavAna, jAu. piNDIbhavana na. (piNDa+cci+bhU+lyuT) me. tha, pituHSvasrIya . (pituH SvasA tasyA apatyaM, SvasR+cha) DhAthavI, goNa thaj. ze'no cho.42. piNDIbhUta tri. (piNDa+cvi+bhU+karmaNi kta) hu pitR puM. (pAti rakSati, pA+tRc ni.) pita, lA5 - ___thayeba, DhA thayeTa, thaye.da. tenAsa lokaH pitRmAn vinetrA-raghu0 14 / 23 / piNDIra puM. (piMNDa piNDAkAraM phalamIrayati, Ir+aN) pitRne pAmela. (puM. dvi. mAtA ca pitA ca) hAubhanu, 3, samudrahI. (tri. piNDamIrayati, ma. ane.pA. -'jagataH pitarau vande pArvatIparamezvarau' Ir+aNa) 22. vinAnu, nI22.. -raghuvaMze 11 / Page #600 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pitRka-pitRmat] shbdrtnmhoddhiH| 1407 pitRka tri. (pituH sambandhi. piturAgataM vA kan yadvA | pitRtA strI., pitRtva na. (pitu vaH, pitR+tal+TAp paitRka+pRSo.) thI. sAveDaM, pita saMbaMdhA... tva) pitA, pitRpa (pitRdatta eva Thac vA dattalopaH) pitA Apo, pitRdAna, pitRdAnaka na. (pitari pitre vA daanm| dusa-bhAgata-mAnuvaMzi, bhauhAra pitRdAna+svArthe ka) pitRmona tRpta 72vA mATe pitRkarman na., pitRkalpa puM., pitRkriyA srI. jaladAna, zrAddhamAM pitRne uddezI vastra, anna vagere (pitRnuddizya karma-pitRnuddizya kAryam/pitRnuddizya mAvata. kalpo vidhAnam/pitRnuddizya kriyA) pitRprItyartha | pitRdevata na. (pitaraH daivataM yasya) maghA nakSatra.. yatuM 5 (5) pitA, 5- 3yA, pitRbhAnu pitRpakSa puM. (pitRNAM priyaH pakSaH) mA62 bhAsana zrAddha. 15kSa, pitRna guNamA pathanAra. (tri. pitRNAM pitRkalpa tri. (pitR+ISadUne kalpa) pitA tujhya, pitA pakSaH) pitAthI. va 3 puruSa strI sonu tri. samAna. pitRpati puM. (pitRNAM patiH) yamarA -tvaM brahmA pitRkAnana, pitRgRha na. (pitRNAM kAnanamiva/pitRNAM harirajasaMjJistvamindro vittezaH pitRpatiragbupatiH gRhamiva) sm2||n, PAUL -paJcavarSAdhikAn mAn samIra:-mArkaNDeye 104 / 37 / dAhayet pitRkAnane-mahAnirvANatantre 1079 / / | pitRpada na. (pitRRNAM padam sthAnam) pitRels, pitRmona pitRkulyA strI. (pitRkRtA kulyA) te. nAmanu tAtha. / sthAna, pitArnu sthAna. pitRgaNa puM. (pitRRNAM gaNaH) somasa6, agniSvAtta, | pitRpAtra na. (pitRkarmaNi upayuktaM pAtram) pitRbhai bahiSa, Ajyapa, somapa vagere pitRlokamAM rahenAra zrAddhamai 64yo sa. pitRsamudAya, pitara, vaMza pravartaka, je prajApatinA | pitRpitR puM. (pituH pitA) Munaa auy, Euel. putra hatA- manu0 31194-195 / pitaprasa strI. (pitaH prasaH) mApanI. bhAhAhI. pitRgAthA strI. (pitRbhiH paThitA gAthA) pitRmI (sI. pitRNAM prasUriva) saMdhyA, sAyaM 50bhaNela zlokasamudAya. rajanImiyamupanetuM pitRprasUH prathamamupatasthe- AryAsaptapitRgraha (puM.) ti svAmIno anuya2. aDa. __ zatyAm 501 / pitRghAtaka tri. (pituH ghAtakaH) pitAno n||25 4242, | pitRprAta tri. (pitRtaH prAptam) mAthI bhegave-majela. pitAno 15 42 / 2. pitRpriya puM. (pitRNAM priyaH) Hind, wind. pitRtarpaNa na. (pitRNAM tarpaNam) pitRmInI. sahAna. | (tri. pituH priyaH) mApane vAyu, pitAne priya. 35.tRpti 42||chte. (na. tRpyante'nena, tRp+karaNe | pitRbandhu, pitRbAndhava puM. (piturbandhu/piturbAndhavaH) lyuTa pitRRNAM tarpaNam) pitRtIrtha-muSTha tathA bApano bhAI, bApanI phaIno dIkaro, pitAnI taThanIno madhya pradeza- antarAGguSThadezinyo pitRNAM bhAsIna chorI- "pituH pituHsvasuHputrAH, piturmAtuH tIrthamuttamam-amaraH / (puM. pitarastRpyante'nena, tRp+ svasuHsutAH / piturmAtulaputrAzca vijJeyAH pitRbAndhavAHlyuTa) tara... udvAhatattve / ' pitRtasa a. (pitR+paJcamyarthe tasil) lApathI, pitAthI..pitRbha na. (pitRpriyaM bham) maghA nakSatra pitRtithi strI., pitRdina na., pitRdivasa puM. (pitRpriyA | pitRbhakti strI. (pituH bhakti) pitAnA. mati, pitRmInI. tithiH/pitRpriyaM dinam-divasam) amAsa., sevA. samAvAsyA- amAvAsyAdinaM vo'stu tasyAM pitRbhojana na. (bhuj+bhAve lyuTa. pitRNAM bhojanam) kuzatilodakaiH-varAhe pitRsargasthitivarNanam / mAtA pitRne samarpaNa karavA yogya bhojana. ke pitAno zrAddha divasa. . (puM. pitRbhirbhujyate, bhuj+karmaNi lyuTa) 4.6. pitRtIrtha na. (pitRpriyaM tIrtham) aMguSTha tathA nIna| pitRbhAtR puM. (piturbhrAtA) unit. Hus-stat.... madhyamA, yA vagaire tIrtha- pitRtIrtha-gayA nAma | pitRmat tri. (pitR+astyarthe matup) lene lAya. soya sarvatIrthavaraM zubham-kaumeM upavibhAge 11. a0 / / ta, pidiuni. Page #601 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1408 shbdrtnmhoddhiH| [pitRmandira-pittavallabhA pitRmandira na. (pitRNAM mandiramiva) Hul, sma.na. | pitRsadman na. (pitRRNAM sadma iva) maza, smazAnapitRmedha puM. (pitruddezakaH medhaH) pitRmI.me.deza. 2vAma / trilokanAthaH pitRsadmagocaraH' -kumArasambhave / AvatuM eka karma. pitRsAmAnya na. (pitRNAM sAmAnyam) sarva pitRmo. pitRyajJa puM. (pitRbhyaH pitRnuddizya vA yajJaH) paMcamaDAya. pitRsU strI. (pitaraM sUte, sU+kvip) pitAnI mAtA paikI pitRone tRpta karavAno te nAmano yajJa- hI- (strI. pitRNAM sUrjananIva) saMdhyA. adhyApanaM brahmayajJaH pitRyajJazca tarpaNam-manu0 370 / pitRsthAna na., pitRsthAnIya tri. (pitRRNAM sthAnamasmin, pitRyAna puM. (pitaro yAnti anena, yA+karaNe lyuTa) pitR+sthA+anIyar) pitRrus. (tri. pitRsthAne pitRono candralokamAM javAno mArga. sthAnamasya) pitAnA sthAne. 24ii. poss| 42nA2. pitRrAja puM. (pitRNAM rAjA Tac samA0) yamava., ma.. pitRhan paM. (pitaraM hanti, han+kvip) nApane bhArI pitRrUpa tri., pitRvat avya., pitRsannibha, pitRsamAna innA. tri. (ISadUnaH janakaH pitA, pitR+rUpap/ pitR+tulyArthe vat/pitrA guruNA saMnibhA tulyatA pitRhU puM. (pitRnAhvayatyanena, pitR+he+karaNe kvip) yasya/pitrA samAnaH) pitAnI samAna, 5tulya, ma na- 'pitRhUrdakSiNe karNe uttaro devahUH pApanA. .252. (puM.) ziva, bhaDAva.. smRtaH' -bhAgavate / pitRloka puM. (pitRNAM lokaH) yandrakA... 652 sAveda | pitta na. (api+do+kta tAdezaH allopaH na dIrghaH) me aus -kathaM ca bahulAH senAH pANDavaH zarIramA 278. pittadhAtu- pittaM ca tiktAmlarasaM ca kRSNasArathiH / asyanneko'nayat sarvA pitRlokaM sArakam / tUSNaM dravaM tIkSNamidaM madhau bahudhanaJjayaH- mahA0 1462 / 10 / / rAjanighaNTaH / pitRvana na., pitRvasati strI. (pitRNAM vanamiva/pitRNAM | pittaghna tri. (pittaM hanti, han+Tak) pittano nAza __ vasatiryatra) smazana, mauhANavAnuM sthAna. 2nAra auSadha vagere. (na. pittaM hanti, han+ pitRvanacara tri. (pitRvane carati, ca+Ta) Huni. Taka) ghI. rahenAra preta vagere. pittanI strI. (pittaghna+GIp) - madhulI zItalA pitRvanecara puM. (pitRvane carati, car+Ta a.sa.) ziva, snigdhA pittaghnI madhurA laghuH-bhAvapra0 1 / 1 / mAheva. pittajvara puM. (pittanimitto jvaraH) pittanA 5thI. pitRvartin puM. (pitR+vRt+Nini) hatta namana. Avedo tava, pittano tAva- vizeSataH komalanArikelaM nihanti pittajvaramUtradoSAn-rAjanighaNTaH / pitRvAkpara tri. (pitRvAci paraH) 44.0. AUSuvi | pittadrAvin puM. (pittaM drAvayati, dru+Nic+Nini) bhAI tat52. dI, sAbu. (tri.) pittane ouii najanA2. pitRvya puM. (piturdhAtA pitR+vyat) pitAnA nAnI pittadharA strI. (pittaM dhArayati) te nAmanI meM. 5 - bhoTo Mus-stst- pitRvyo janakabhrAtA SaSThI pittadharA nAma yA kalA parikIrtitA / jyeSThatAto'grajo yadi / pituH kaniSThabhrAtA tu __pakvAmAzayamadhyasthA, grahaNI sA prakIrtitA' -suzrute / khullatAto'bhidhIyate-zabdaratnAvalI / pitRzrAddha na. (pitRprItyartha zrAddham) mApana zrAddha. pittarakta na. (pittasaMsRSTaM raktam) 27ta. pittano roga. pitRSadana na. (pitaraH sIdanti upavizantyatra, sad+AdhAre pittala tri. (pittamastyasyAdhikyena lac) puSpa pittavANu . lyuT Satvam) 6. -sakSAraM pittalaM kaupaM zleSmaghnaM dIpanaM laghu-suzrute / pitRSvasR strI. (pituH svasA) mApana pAuna-05 (na. pittaM tadvarNaM lAti, lA+ka) pittana. 5dhAtu, mAtRSvasA mAtulAnI pitRvyatrI pitRSvasA-dAyabhAgaH / bhojapatranuM jhADa. pitRSvasIya paM. (pitRSvasarapatyaM pumAna cha) pApI | pittalA strI. (pittala+TAp) ..tanI vanaspati jananI. ha.2, no chorI- pitRSvasrIyAya toyapippalI / sutAmanapatyAya bhArata ! -mahA0 1111 / 2 / | pittavallabhA strI. (pittaM vallabhaM yasyAH) tNu ativiSa. 2.t. Page #602 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pittahan-pipAsita shbdrtnmhoddhiH| 1409 pittahan tri., pittAri puM. (pittaM hanti, pitta+han+kvip/ | pinaddha tri. (api+naha+kta aperallopaH) 532j, pittasya ariH tannAzakatvAt) pittano nA 42nAra, mo. vastra- yadasthibhirnirmitavaMzavaMzyasthUlaM tvacA (strI.) vanaspati paat5|5., dAma, pitta 24 romanakhaiH pinaddham-bhAga0 11 / 8 / 33 / / yaMhana. pinasa paM. (pInasa pRSo.) saNema, zahIno roga pittAtisAra puM. (pittajanito atisAraH) pittathA pahA pinahya avya. (api-naha+ lyap) 5Dezana, moDhIna. thayelo jhADAno roga. pinAka puM. na. (pA rakSaNe+Akan nuTa dhAtorAta pittAbhiSyanda puM. (pittakRtaH abhiSyandaH) pittane dii| ___ itvam) te nA. maDAvana dhanuSa- pinAkamiva rudrasya AMkhamAMthI pANI jharato roga. kruddhasyAbhighnataH pazUn-mahA0 6 / 60 / 18 / trizUNa pitrya tri. (pituH idaM priyaM vA yat rIGgAdezaH) mApana, nAmanuM astra, dhULano varasAda. . pitAsambandhI mApana ya. timI ma | pinAkadhara, pinAkapANi, pinAkabhRt, pinAkin jyeSTha eva tu gRGkhyAt paitryaM dhanamazeSataH / puM. pinAkaM dhArayati, dhR+ac/pinAkaH pANau yasya/ zeSAstamupajIbeyuryathaiva pitaraM tathA-dAyabhAgaH / pinAkaM bibharti, bhR+kvip tuk ca/pinAka+astyarthe (na. pitaro devatA asya, pitR+yat rIGgAdezaH) ini) mahAdeva, ziva, 42- kuryAM harasyApi bhaghA nakSatra, madha, pitRtIya. (pitRRNAM priyaH, pitR+yat / pinAkapANedhairyacyuti ke -kumA0 / 'mRgAnusAriNaM rIMgAdezaH) 16. (puM. pitustulyaH bAhu0 yat sAkSAt pazyAmIva pinAkinam' -zAkuntale / rIMgAdezaH) bhoTo. mAS, 4.DI.la. andhu. (tri. pitRta pinAkI strI. (pA+Akan+nuT+GIp) me tanI AgataH yat rIMgAdezaH) 44thI. bhAvesa. hasata. sA.. vagare. pinyAsa na. (apigato vijJAto nyAso yasya aperallopaH) DiM. pitryA strI. (pitaro devatA asyAH, pitR+yat rIMgAdezaH+ ___TAp) pUnama, samAsa tithi. pipatiSat pipatiSu tri. (patitumicchati, pat+san pitryAvat tri. (pitryaH tatsambandhi astyasya matup +zatR/patitumicchuH , pat+ san+u) 43vAne masya vaH dIrgha) pitR-5. saMci. 627tu, 534 / yAtu. (puM. patitumicchati, pat+ pitryAvatI strI. (pitryAvat+GIp) nyA. san+zatR) paMjI, pakSI.. pipatiSA strI. (patitumicchA, pat+san+bhAve a+TAp) pitsat tri. (patitumicchati, pat+ san+is abhyAsa paDavAnI IcchA, paDavAnI umeda, lopazca pits+ zatR) 53vAnI 627 / 72tuM, 5uvA pipaviSat, pipaviSu tri. (pavitumicchati, pU+san+zatR/ yAtuM. (puM.) 56l, jul. pavitumicchuH, pU+ san+bhAve u) pavitra 42vA pitsala puM. (patitumicchatyatra, pits+AdhAre kalac) icchatuM, zuddha karavA cAhatuM pavitra, karavA cAhanAra. bhA. pipaviSA srI. (pavitumicchA, pU+san+bhAve a+TAp) pidadhat tri. (api+dhA+zata aperallopaH) istuM, pavitra karavAnI icchA, zuddha karavAnI icchA. AcchAdana karatuM. pipAsat, pipAsAvat, pipAsu tri. (pAtumicchati, piddha (puM.) meM tano bhR. pA+san+zatR/pAtumicchuH, pA+san+ u/pipAsA pidhAna na. (api+dhA+lyuTa aperallopaH) aisj, aisel, +astyarthe matupa, masya vaH) tarasyuM, tarasavANu, pAna ||27aahn, zarI2. 652 DhAMDavArnu parcha- yugapajja 52 // 27tuM, pAvA 627tuM- pipAsavo yayurdevAH ghanoraHstanapidhAnamadhure ! trapA smitAmukhi ! - AryA zatakratupurogamAH-mahA0 3 / 223 / 25 / sptshtyaam-481| pipAsA strI. (pAtumicchA, pA-pAne+san+bhAve a+TAp) pidhAnaka na. (pidhAnAya kAyati ke+ka) talavAra tarasa, tRSA, pAvAnI. cha... vagerenuM myAna. pipAsita tri. (pipAsA saMjAtA yasya, itac) pAna. pidhAnatA strI., pidhAnatva na. (pidhAnasya bhAvaH 42vI. mevANu, ta2savANu- nagno muNDaH kapAlena tal+TAp-tva) aisatusj, in5. bhikSArthI kSutpipAsitaH-manu0 8 / 93 / Page #603 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1410 shbdrtnmhoddhiH| [pipItaka-pizaGga pipItaka (pu.) te. namana. ma. LeL. pipracchiSat, pipracchiSu tri. (praSTumicchati, praccha+san+ pipItakI strI. (pipItakaH pravartakatayA'styasyA ac | zata/praSTumicchuH praccha+san+u) pUchavAne. 627, gaurA0 DIe) vaizana zura. pArasa.. pUchavAnI umeda rAkhatuM. pipIla, pipIlaka puM. (api+pIla+ac/ api+ | pipracchiSA strI. (praSTumicchA, praccha+a+TAp) pUchavAnI. ___pIl+Nvula aperallopaH) bhI, bhoTI 8181. | 627, 57vAnI 6.. pipIlikA, pipIlI strI. (pipIlaka+TAp ata itvam/ | pinu (puM.) te namana meM masu2. pipIla+gaurA. GISa) R -maNimayamandiramadhye | piplu puM. (api plavate, api+plu+Du aperallopaH) pazyati pipIlikA chidram / ' - zrutvA tu yAcyamAnAM | zarI2 52 tala. korenai stmi yila. tAM kuddhAM sUkSmapipIlikAm- harivaMze 24 / 4 / nAnI | pibdana, pibdamAna tri. (api+zabda+lyuT-zAnac pRSo.) bho . aspaSTa zabda karatuM, na samajI zakAya tevuM bolatuM. pipIlikAmadhya na. (pipIlikAyA madhyamiva madhyamasya) ___ (puM.) te. nAmano asura. eka jAtanuM cAndrAyaNa. piyAru tri. (pI-hiMsAyAM+bA. Aruk) hiMsa, ghAtaDI. pippaka puM., pippakA strI. (pippaka+TAp) 12vyA / piyAla puM. (pIyati tarpayati, pIya+kAlan hrasvaH) devane uddezI hiMsA karavA yogya pakSI-pakSiNI. 'pIta zAla' nAbha vRkSa, yArA.. pippaTA (sI.) meM tano 54vAna pahA.. pil (cu. ubha. sa. seTa-pelayati-te) pre28 42vI, pippala na. (pIyate, pA+alac pRSo.) 590, vastrano __bhosaj, 34. pilippanI (sI.) 20.50. mIna.. 17. (puM. pippalaM jalaM sicyamAnatvenAstyasya, pippala+ac) pI5mAna 3- vanarAjIstu pazyemAH / | pilu puM. (api+lA+bA. Du) pAsuna Au. (na.) pAdu vRkSana i-pAsuui. pippalAnAM manoramAH-mahA0 2 / 21 / 8 / bandhana uta, pilunI, piluparNI srI. (api+lA bA. Duna gaurA0 5kSI.. GIS/pIloriva parNamasyAH GIp pRSo.) bhUvA-bhoravela. pippalAda puM. (pippalaM atti, ad+ac) te manA bata namana. vanaspati.... pilla na. (klid+la pilAdezaH) ya54. Mivi, pippalAyana (puM.) bharata. 2. nana maS. mInI. Mi.. (tri.) yA5vAjI bhInI bhavAj. pippali, pippalI strI. (pipatti, pR+bA0 alac | pillakA strI. (pillena kledayuktacakSaSA kAyati, gaurA. GIS isvaH pRSo./pippala+gaurA. GIS) liM.. | ___kai+ka+TAp) 20. pI52 auSadhi, pI52- kAsAjIrNArucizvAsaha - | piva (bhvA. pa. saka. seTa idita-pinvati) sAya tpANDukRminAzitvam / dviguNAt pippalIcUrNAd | sizd. guDo'tra bhiSajAM mataH-bhAvapra0 / piz (tudA. mucA. para. seTa-piMzati) 31 42vA, pippalIkA (srI.) pI5 vRkSa. hA 2, 65 (sa.), praza. (a.) 'tvaSTA pippalIghRta (na.) vaidya prasiddha siMDapI52thI mizrita. rUpANi piMzatu' -Rgvede / gha.. piza tri. (piz+ka) 55thI. bhuta. ye., 552lita. pippalImUla na. (pippalyA mUlamiva mUlamasya) pii52|| (na.) 35. bhUga-ihI.. pizaGga, pizaGgaka puM. (piz+aGgac kicca/pizaGga+ pippalIya tri. (pippalyAH phalaM, piplI+aN tasya svArtha ka) bhaganA 52vI . 20,55s stuo lup aha~the cha) pI52. nI. 942 530. cha tej mizrita pIjo - pizaGgamaujIyujamarjunacchaviM vasAnameNAjinamaJjanadyuti' zizu0 1 / 6 / -madhyesamudraM pippalyAdya (na.) vaius prasiddha pI52nu, tada.. kakubhaH pizaGgI-zizu0 3 / 33 / (tri.) pInu pippikA (srI.) hAMtano bhela. raMganuM, kALA mizrita pILA raMgavALuM. yUe. Page #604 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1411 pizaGgaka-piSTaka] shbdrtnmhoddhiH| pizaGgaka puM. (pizaGgasya iva kAyati, ke+ka) viSNa.. | pizitabhuj pizitAzana, pizitAzin tri. (pizitaM pizaGgatA strI., pizaGgatva na. (pizaGgasya bhAvaH tal+TAp- bhuGkte, bhuj+kvip/pizitamanAti, az+karttari tva) piMgaNAza, zyAma mizrita pI . lyu0/az+Nini) mAMsa. pAnA2, mAMsa bhakSaya pizaGgabhRSTi tri. (bhrasj+karmaNi ktic, pizaGga eva 282 5kSA, rAkSasa, preta vagare. bhRSTi sArabhUto'sya) zuddha pApa garnu. pizitI, pizI strI. (pizitavadgandho'styasyAH GIp/ pizaGgarAti tri. (pizaGgaH bahurUpo rAtirdhanamasya) Ul piz+ka+gaurA. GIS) deg4AmAMsI nAma.nI. vanaspati. dhanano svAmI, atyanta dhanavAna. pizitodaka na. (pizitaM varNa udakaM yasmAt) usa2. pizaGgilA strI. (pizaM bahurUpaM gilati, gil+kha mum pizIla na. (piz+bA. Ila) bhATInu payuM, uyuM, ca) pitta ____bhATIna pAsa pizAca, pizAcaka puM. (pizitamAcAmati, A+cam+bA. pizuna na. (piz+ unan kicca) sa2. (pu.) na826, 51132, gupta hUta. (tri. piz+ unan kicca) yAuiyuDa pRSo./pizAca+svArthe ka) pizAya-hevati, preta, pizunajanaM khalu bibhrati kSitIndrAH-bhAminI0 174 / bhUta-nanvAzitaH pizAco'pi bhojanena- vikrama0 2 / 2-ghAtahI, adhama, doDI, bhU, sUya, batAvanA2pizAcaka tri. (pizAcanivAraNe kuzala: AkarSA. kan) zatrUNAmanizaM vinAzapizUna:-zizu0 175 / - piyayane 2. 42vAma duzama. (tri. pizAca iva tulyAnurAgapizunam-vikrama0 2 / 14 / sm||24- kSetraM kAyati, kai+ka) preta-pizAyanA samAna yakSa. kore. kSatrapradhanapizunaM kauravaM tad bhajethAH-megha0 48 / pizAcakin puM. (pizAcaka: yakSAdirastyasya, pizAcaka+ pizunatA strI., pizunatva na. (pizunasya bhAvaH tal+TAp___ini) yakSano 640 sukhara, dhanano svAmI dube2. tva) yAuiyA5, 25j, ghAtaDIj. pizAcatA strI., pizAcatva na. (pizAcasya bhAvaH | pizunavacana na. (pizunaM ca tat vacanaM ca) hevI, tal+TAp-tva) piya5j. cADI karavI, nindA bhareluM bhASaNa, bhUMDuM bolavuM, pizAcadru, pizAcavRkSa puM. (pizAcapriyaH druH ghanAndha- mahanAmI. (tri. pizunaM vacanaM yasya) yugAnA2, kAratvAt/pizAcapriyo vRkSaH) Pules vRkSa. kharAba bhASaNa karanAra, bhUMDuM bolanAra. pizAcamocana na. (pizAcasya vimocanaM yasmAt) te pizunA strI. (pizuna+TAp) aak us, vanaspati nAmanuM eka tIrtha. spR-pUrI madhurI.. pizAcasabha na. (pizAcAnAM sabhA samA0 aca) vizayanI / piS (rudhA. para. sa. aniT-pinaSTi) pAsa, bhUDa samA, pretAvAsa.. 42vI, 6- athavA bhavataH pravartanA na kathaM pizAcikA, pizAcI strI. (pizAcI+svArthe ka+TAp piSTamiyaM pinaSTi naH-naiSa0 2 / 61 / -bhASapeSaM pinaSTi husvaH/pizAca+ jAtitvAt sriyAM GIS / naH- mahAvIra0 6 / 45 / // 42vI, bhArI nAmapizAcavadgandho'styasyAH pizAca+aca+GISa) krameNa peSTuM bhuvanadviSAmasi-zizu0 1140 / pizAyae- kimanayA AyudhapizAcikayA piSTa na. (piS+kta) sI. 3y. (puM. na.) Ele, mahAvIra0 3 / -tasya khalviyaM yAvajjIvamAyudhapizAcI bhUyo (puM.) . nAmanA Si. (puM. piS+karmaNi na hRdayAdapakrAmati-bAlarAmA0 4 / - kiyaccira kta) haNela, bhU.DI. 528, 528. nis pUrva piS- yUe[ 42j, 323 5250 42vA- niSpipekSakSitau miyamatinATayiSyati bhavantamAyudhapizAcI-anargha0 4 / kSipraM pUrNakumbhamivAmbhasi-mahA0 / -shilaanisspissttgandhamAMsI vanaspati, jaTAmAMsI vanaspati. mudgaraH-raghu0 12173 / pizika (pu.) te nAmano meM deza. piSTaka tri. (piSTasya vikAraH piSTa+kana) boTanI pizita na. (pizyate sma, piz+kta) mAMsa- kutrApi vi.2, elevithA. janesa 02vI. (puM. na. (piSTa+ nApi khalu hA pizitasya lezaH-bhAminI0 1 / 105 / saMjJayAM kan) dhAnyanA dona 428. mAtaY31, 4si, -kacAdi pInaM pizitaM ghanaM tata / sthAnaM rateH kiM / 20. 402. (na. piSTamiva pratikRtiH ivArthe narakaM na yoSit -mArkaNDeyapu0 25 / 17 / kan) tasarnu, yUesa-yoga, netrano tano roga Page #605 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1412 shbdrtnmhoddhiH| [piSTapa-pIThakeli piSTapa na. (vizantyatra sukRtinaH, viz+kap nipA.) | piSToDI (strI.) tamsi.51-dhIjI AmahI.. bhuvana, 4Ata, do:- anaDuddaH zriyaM puSTAM godo | piSTodaka na. (piSTamizritamudakam) 2 mizrita url, vraghnasya pissttpm-mnu04|231tulnaa- "viSTapam / aalM4. piSTapacana, piSTapAkakRta, piSTapAkabhRt na., | pis (bhvA para. sa. se-pesati) 4jma.na. 2j. piSTapAcaka tri. (piSTaM pacyate'nena, pac+karaNe (cu. ubha se-pesayati-te) . 42vI, bhArI nAma, lyuTa piSTasya pAkaM karoti AdhArasya ghA 2al, hAna. 2, 4 (sa.), vasA, bavAna kartRtvavivakSAyAM kR+kartari kvip tuk ca/piSTaparka thay (a.), -he. bibharti, bhR+kvip tuk/piSTa+pac+ Nvul) pis (dIptau bhvA. para. a. se idit-piMsati) saMdhavAna sAdhana-5DhA, tI, tava... (tri. piSTapAkaM __(cu. ubha. a. seTa-piMsayati-te) hI5j utuj. karoti, kR+kartari kvip tuk) 12 rAdhanA2 pisa (tri.) 5.5thI. bhuta, 552rita. (na.) M35. 2sodhyo. pisaGga puM. (pis+ aGgac kicca) ubhaNanI. 24nAvo. piSTapazu puM. (piSTanirmitaH pazuH) yamai &omavA mATe 01 (tri.) pAgaNAraMgavANu. nAvela. dono pazu. pispRkSat tri. (pispRkSati. spRz+ san+ zatR) pAne piSTapAka puM. (piSTasya pAkaH) 12 rAdhavAta, 5sI. yAtuM, spaza 42 IcchatuM. 2vI. ta. pispRkSA strI. (spraSTuM icchA, spRz+ san+a+TAp) piSTapUra puM, piSTavaikRta na. (piSTa iva pUryyate, | sparza karavAnI icchA, aDakavAnI umeda. pUri+karmaNi ac/piSTAd vaikRtaM yasya) ai, pispRkSu tri. (spaSTumicchuH, spRz+san+u) OMvAne ghArI, mAlapuDo, ghebara vagere ghImAM taLeluM pakavAnna. icchanAra, sparza karavA cAhanAra. piSTapeSaNa na. (piSTasya peSaNam) NedAne ng, meDa pihita tri. (api dhIyate sma, api+dhA+kta hyAdezaH vakhate kahelI vAtane pharI kahevI te. piSTamaya tri. (piSTasya vikAraH, piSTa+mayaTa) dono ___ aperallopaH) ij, // 27 // 6- 42j- dhvajena pihitA sarvA dizo na pratibhAnti me-mahA0 4 / 44 / 18 / banAve. pahArtha-bADu, roTabI. vagaire. piSTameha (puM.) tano prabhaDanI ro. pI (divA. A. saka. aniTa-pIyate) pAvaM, pAna. 42. ___-tava vadanabhavAmRtaM nipIya-mRccha0 10 / 13 / piSTamehin puM. (piSTamiva mehati, miha+Nini) piSTameDa pIca (na.) nIyana 47j. nAmano prameha jene thayela che te. piSTayoni strI. (piSTAt yonirasya) meM tanu, 54vAna. pITha puM. na. (pIyate piThyate vA atra, pA+Thak, piSTavarti puM. (piSTaM vartiyati, vati ini) bha3 piTh + ka vA pRSo. dIrghaH/peThanti-upavizanti atra, aDada vagereno loTa. pi+ghaJ bA0 dIrghaH) me. 4t2nu Asana- pIThaM piSTasaurabha na. (piSTena peSaNena saurabhaM yasya) gharelu dattvA sAdhave'bhyAgatAya-mahA0 5 / 38 / 2 / -javena ___ yaMhana, sujau. pIThAdudatiSThadacyutaH-zizu0 1 / 12 / 5 // 28), hamAsana, piSTAta puM. (piSTaM atati gacchati, at+aN) majIda, vratadhArIonuM Asana, vastumAtranuM taLiyuM, (dakSa sugandhIha2 bhUDI-yU, 58vAsa.. prajApatinA yajJa pachI satIdevInuM zaba hAthamAM laI piSTika na. (piSTamastyasya utpattisAdhanatvena Than) zive pheravavA mAMDyuM te samaye viSNue potAnuM cakra cokhAnA loTanuM pakavAna, lagna pahelAM vara-kanyAne vaDe te zabane mArI tenA kaTake kaTakA karI nAMkhyA coLavAmAM AvatI pIThI. pachI je je sthaLe te kaTakA paDyA che te devInAM piSTikA strI. (piSTaM peSaNaM sAdhanatayA'styasyAH, sthaga) pI.8, amarAI, hevana, bhAsana. (.) sano piSTa+Than +TAp) pAzIma shet| 5DhI. meM amAtya, meM asura. Girl 5852 52 vATevaNa- 'dAliH saMsthApitA pIThakeli, pIThamaI puM. (pIThe Asane kelinaadirsy| toye, tato'pahatakaJcukA / zilAyAM sAdhu saMpiSTA, mRnAti, mRd+ ac, pIThasya maIH) mumata. piSTikA kathitA budhaiH' -bhAvapra0 / karI jIvananirvAha calAvanAra sobatI, nATakaprasiddha Page #606 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThaga-pItakadalI] zabdaratnamahodadhiH / nAyakane nAyikAnI prApti vageremAM sahAya karanAra pAtra narmasaciva, e ja rIte pIThamardikA' strI nAyikAnA premI nAyakane prApta karAvavAmAM madada hure che. pIThaga tri. (pIThena gacchati, gam+Da) saMgahu~, sUnuM, (tri. pIThaM AsanaM gacchati, gam +Da) zAsana upara rahetuM. pIThagarbha puM. (pIThe garbha iva) bhUrtinA AdhAramA vacce khADo karAya che temAM ja mUrti sthApana karAya che te.. pIThagAtra (na.) vA yogya vratanA saMga35 khsstthlkamaLano eka avayava. pIThacakra na. (pITha iva cakramasya ) gADu vagaire vAhana. pIThanAyikA strI. (pIThasya nAyikA) yaudha varSanI nyA je durgApUjAnA avasare durgA mAnIne pUjAya che te. pIThanyAsa puM. (pIThe nyAsaH) taMtrazAstra prasiddha kheDa prakArano nyAsa. pIThabhU strI. (pITha + bhU+kvip) DissAnI samIpa rahela pRthvIno vibhAga, AdhAra, pAyo, loMyaraM vagere. pIThasarpa, pIThasarpin tri. (pIThe sarpati, sRp +ac/ pIThe sarpati, sRp + Nini) subuM saMga. pIThikA strI. (pITha + svArthe ka+TAp kApi ata itvam ) devamUrtino sthApanAdhAra, jenA 52 devanI mUrti sthApavAmAM khAve te. pustaDanI vibhAga, prem'dazakumAracarita'nI pUrvapIThikA ane uttarapIThikA. pID (cu. ubha. saka. seT pIDayati - te) huH hevu nIlaM cApIpiDaccharaiH bhaTTi0 14 / 82 / pIDakaM bhazajavulabheta sikatAsu tailamapi yatnataH pIDayan dazanapIDitAdharA- raghu0 19 / 35 / yoja, nA vagerenuM pAMDavu. A+pID- saka0 zobhAva, nabhAvI hevuM - payodharabhAreNApIDitaH - gIta0 12 / ut + pIDabhasajavu, ragaDavu - anyonyamutpIDayadutpalAkSyAH stanadvayaM pANDu tathA pravRddham / upa + pID -kSati pahoMgADavI, hu:jI 42vuM, DerAna - stanopapIDaM parirabdhukAmA-kirA0 3 / 54 / ni+pID pIDavu, parezAna Davu, paDavu, kAsavu- guroH sadArasya nipIDya pAdau - raghu0 2 / 35 / sam + pID -jAvakuM, khUMTI lavI kaNThejIrNalatApratAnavalayenAtyarthasaMpIDitaH - zakuM0 7 / 11 / 1413 pIDana na. ( pID + bhAve lyuT ) pIuvu - zazidivAkarayorgrahapIDanaM, gajabhujaGgamayorapi bandhanam' - hitopadeze / duHkha hevuM, dhAnya vagere pAMDavu, yojavu, marchana - -AzramapIDA- raghu0 1 / 37 / madanapIDA, dAridryapI 3. - dorvallibandhanibiDastanapIDanAni - gIta0 10 / -dantauSThapIDananakhakSataraktasiktAm-caura0 48 / pIDA strI. (pID + bhAve bhidA. aG+TAp) vyathA, duHkha, vehanA, pIDavu, nuGasAna ukhu, yA, maherajAnI zirabhANA-bhAthAno ga4ro, hevahAranuM Au. pIDAkaraNa na. ( pIDA+kR+ lyuT pIDavu, duHkha hevu. pIDAbhAj tri. (pIDAM bhajati, bhaj + kvip) duHkha bhogavanAra, pIDita, jaMDAtuM, yojAtuM, masaNAtuM. pIDita tri. (pID + kta) pIDesuM, duHkha hIdhenuM, yoNesuM, jADe, vivAhita, atiDAMta, jarajAha resuM. (na. pID + bhAve kta) pIDA, du:kha. (puM. pID+bhAve kta) 'taMtrasAra'mAM DaDelo roDa maMtra. pIDyamAna tri. ( pID + yak + zAnac ) pADavA yogya, duHkhI thatuM, pIDAtuM, yojavA yogya. pIta tri. ( pA+karmaNi kta) pIdhenuM pAna resuM 'hAlAhalamapi pItaM, bahuzo bhikSA'pi bhakSitA bhavatA' -udbhaTaH / (na. pIyate, pA+bhAve kta) bhI, pAna 5 - pItasAraM suzItaM ca tatpItaM haricandanamvaidyakaratnamAlAyAm / (puM. pibati varNAntaraM, pA + UNA. karttari kta) cIjo raMga, pIjo mazipoja24. (na. pIto varNo'syAsti ac) haratAta. (tri. pIta+ac) pInA raMganuM, pInA raMgavANuvidyutprabhAracitapItapaTottarIyaH- mRccha0 5 / 2 / (tri. pItaM pAnamastyasya ac) pInAra, pAna 2nAra'vanAya pItapratibaddhavatsAm' -raghu0 / pItaka tri. ( pIta + svArthe ka) pAna resuM, pIdhesuM, pI, pIjA raMganuM. (tri. pItena haratAlena raktam, pIta+ka) haratAsathI raMgebuM. (na. pIta+ saMjJAyAM kan) haratAla, Desara, pIjuM yaMhana, bhAkSi, padmakASTha, pItala, suMjI. (puM. pIta + saMjJAyAM kan ) te nAmanI asura, pItazAsanaM Au, nanhIvRkSa-veliyo pIpI. pItakadalI strI. (pItA kadalI) sonerI Deja, pIjI Deja Page #607 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1414 shbdrtnmhoddhiH| [pItakadruma-pItapuSpI pItakadruma, pItadru, pItadruma puM. (pItako drumaH/pIto | pItadugdhA strI. (pItaM pItavarNaM dugdhaM kSIramasyAH) kaTuparNI druH/pIto drumaH) dvivRkSa-162vI, 6839162, nAme. vanaspati, 68331. (srI pItaM dugdhaM yasyAH ) teliyA devadAranuM jhADa, saraLavRkSa. - jenA dUdhane leNadAra potAnA vyAja badala pIto. pItakanda na. (pItaH kando'sya) // 42. hoya tevI devAdAranI gAya. pItakaravIraka puM. (pItaH karavIraH iti svArthe ka) | pItadugdhikA (strI.) kSA.29. nAmanI vanaspati. pIjI A3. pItana na. (pItaM karoti, pIta+Nic+lyu) sa2 - pItakAvera na. (kutsitaM veraM kAveraM, pItaM kAveraM apahRtya pItanamazeSamamarasudRzAM zarIrataH-zrIkaNThayasmAt yasya vA) pitta, usa2. carite 9 / 34 / tara, vihA2 (puM.) 4unu , pItakASTha, pItacandana na..(pItaM ca tat kASThaM ca/ AmrAtaka- aMbheDA vRkSa, jaMgalI AMbo, bhIMDInuM pItaM ca tat candanaM ca) pANu yaMhana, pANu 2, 53. pANu usa2, 4162. pItanaka puM. (pItana+svArthe ka) mAmAta vRkSa-4I . pItakIlA trI. (pItA kIlA kIlatulyA latA) me ___ . (na.) sa2, 2tAsa, vihAra. tanAvesa. pItanI srI. (pItana+DIe) vanaspati sabheravo. pItakIlakA strI. (pItakIlA iva kAyati, kai+ka+TAp) pItanIla puM. (pItaH nIla: iti) pAmo tathA jo sonAmukhInuM jhADa. mizrita raM-dIyo. 2. (tri. pItanIlo varNo'sya pItakurabaka puM. (pItaH kurabakaH) pAmo sinzejIsI ac) dAdA gavANu, dAdA garnu, dIj. sanu mA. pItaparAga puM. (pItazcAsau parAgazca ca) bhaganI. 24. pItakuSTha puM. (pItaH kuSThaH) pAyo sta, pIraMganA Dhano roga- 'bhaginIgamane caiva pItakuSThaH prajAyate / ' bhajano 52. pItagandha na. (pItamatha ca gandhaM gandhayuktam) pii| pItaparNI (strI.) pItAni parNAni yasyAH GIS) meM tanI vesa - candananuM jhADa. pItaghoSA strI. (pItAni puSpANi santyasyAH pItA ghoSA) pItapANi puM. (pItaH pANirasya) 05s roganA dI pILA phUlavALI ghoSAtakI-kaDavI ghIloDI, kAkaDA thayeda pAtha. -'mArjAre nihate caiva pItapANiH zA.. __ prajAyate / ' (tri. pItaH pANiryasya) pAyavANu. pItacampaka puM. (pItaM campakamiva zikhA yasya) hI. pItapAdapa . (pItaH pAdapaH) pa dodharanu kAu. pItajAti strI. (pItA jAtiH) pANI (cha. pItapAdA strI. (pItau pAdau yasyAH) bhenA pakSI.. pItataNDula puM. (pItastaDuNlo'sya) 2.5 ldk, dhAnya pItapiSTa (na.) sIsuM. sion. pItapuSpa tri. (pItaM puSpaM yasya) pApA dUkhavAj. pItataNDulA strI. (pItastaNDulo'syAH) 28 vRkSA, (puM. pItAni pItavarNAni puSpANi yasya) pAsa ___ 5. raMganA phUlavALI kaNeranuM jhADa, caMcAnuM vRkSa, pILI pItatuNDa puM. (pItaM tuNDaM yasya) mata: 5kSa.. jIjITI, pi31 me -pItapuSpo'GgArapuSpa igudI pItatuNDI strI. (pItatuNDa+sriyAM GIS) 13 pakSiya.. tApasapriyaH-vaidyakaratna0 / pItataila tri. (pItaM tailaM yena) tara pAg Doyata, | pItapuSpA strI. (pItaM puSpamastyasyAH, ac+TAp) te pAnA2. indravAruNI, indaravaraNI, vanaspati ADhakI, tuverano pItatelA srI. (pItaM tailaM yasyAH ) mArI.si.01. aal, cho3 - RSyaproktA tvatibalA pItapuSpA mhaablaamahAjyotiSmatIno velo. vaidyakaratna0 / pItadAru na. (pItaM ca tat dAru ca) hevA vRkSa- pItapuSpI strI. (pItaM puSpaM yasyAH jAti. DoSa) vanaspati devakASThaM pItadAru devadAru ca dAru ca- vaidyakaratna- zaMkhapuSpI-zaMkhAvaLI, vanaspati sahadevI, vanaspati mAlAyAm / pIY 405, 6837962 vRkSa. mahAkoSAtakI-galakAM, auSadhi trapuSpI. Page #608 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pItaprasava-pItAbdhi ] zabdaratnamahodadhiH / 1415 pItaprasava puM. ( pItaH prasavaH puSpamasya) pIjI zeranuM / pItavRkSa puM. (pIto vRkSaH) kharaDusAnu Au, devahAra 313. pItaphala, pItaphalaka puM. (pItaM phalaM yasya / pItAni vRkSa, sodhanuM kAu- saralaH pItavRkSaH syAd tathA surabhi dArukaH - bhAvapra0 / pItazAla puM. (pItaM phalaM zalati yAti, zal + aN) hIrA-chajjA, asanavRkSa - pItazAlaH parimalo vimaddakAsanastathA / ' phalAni yasya kap) zAjoTa vRkSa, ubhari vRkSa. pItabAlukA strI. (pItA bAlukA) pIjI retI. (strI. pItA bAlukeva cUrNanAt) 162. pItabIjA strI. (pItaM bIjaM yasyAH) bhethI. pItabhRGgarAja puM. (pIto bhRGgarAjaH) pIno lAMgarI. pItamaNi, pItarakta, pItAzman puM. (pIto maNiH / pItena raktaM kRtarAgam / pItaH azmA) pIjI mazipojarA4. pItamastaka, pItamuNDa puM. ( pItaM mastakaM yasya / pItaM muNDamasya) kheDa bhatanuM pakSI.. pItamAkSika na. ( pItaM mAkSikam ) bhAkSi vizeSa. pItamudga puM. ( pItaH pItavarNo mudgaH ) bheDa bhatanA pInA bhaga pItamUtra na. tri. ( pItaM mUtram / (tri. pItaM mUtraM yasya ) koIka rogathI pILuM mUtra thayeluM, mUtra karanAra. pItamUtratA strI, pItamUtratva na. ( pItamUtrasya bhAvaH tal+TAp-tva) pInA bhUtrano roga. pItamUlaka na. ( pItaM mUlamasya kapa) 42. pItayuthikA, pItayuthI strI. (pItAyuthikA / pItA yuthI ) pILI juI. pItarakta puM., pItaraktaka na. ( pItazcAsau raktazca / pItarakta + svArthe ka) cIjo ane rAto raMga, pojarATha bhUmi (tri.) pIjuM rakhane sAsa. pItarambhA strI. (pItA rambhA) pIjI Deja, sonerI Deja.. pItarAga na. ( pIto rAgo varNo yasya) puSpanI aMharana Desaro-Desaratantu, bhIeza. (tri.) pInA raMgavANuM, pIjuM. (puM. pItazcAsau rAgazca) cIjo raMga. pItarohiNI strI. (pItA satI rohati, ruh + Nini + GIp ) gAMbhArI vanaspati. pItala puM. (pItaM varNAntaraM lAti, lA+ka) pInA raMga. (tri.) pIjuM, pInA raMganuM. pItala, pItalaka, pItaloha na. ( pIta + astyarthe lac/ pItalena varNena kAyati, kai+ ka / pItaM loham) pittala. pItavAsas puM. (pItaM vAso yasya) zrIkRSNa (na. pItaM vAsaH) pIjuM vastra. pItazAli puM. ( pItaH zAliH) pIjI aMgara. pItasAra na. ( pItaM sAraM yasya) pInA raMganuM bhanchana aSTha- bhasayagiribhAM thAya che, hariyandana- pItasAraM suzItaM ca tatpItaM haricandanam - vaidyakaratna0 / (puM.) gomeha masi, aMDoTa-sahoDA vRkSa, turDastAnI jIg5zesArasa.. pItasAraka puM. ( pItaH sAro yasya kap) bIMjAnuM ADa, khaMDoDa vRkSa. pItasAri na. ( pItaM sArayati, sR + Nic +in) surabho, srotAM4. pItasAla, pItasAlaka puM. (pItaH sAlaH / pItasAla+ saMjJAyAM kan) hevachAra vRkSa, hIrAhajjArA, sodhanuM 313. pItasoma puM. (pItaH somo yena) yajJamAM somavalsInA rasanuM pAna jeNe karyuM hoya evo brAhmaNa. pItaskandha puM. ( pItaH skandho yasya) kheDa bhatanuM Au. pItasphaTika puM. ( pItaH sphaTikaH) pojarA bhazi, puSparAgamaNi. pItasphoTa puM. ( pItaH sphoTa :) pIjo jhello. pItaharita puM. ( pItazca haritazca iti) pIno ne sIso raMga (tri.) pInA ane sIsA raMganu. pItA strI. (pIto varNo'styasyAH ac+TAp) 162 -haridrA pItakA gaurI, kAJcanI rajanI nizA / mehaghnI rajanI pItA kRSNA varNinI rAtrinAmikAvaidyakaratnamAlAyAm / goroyana bhASAMzI, aMga dhAnya, ativiSanI dujI, sIsama. pItAGga puM. (pItaM aGgaM yasya) zyonArDa vRkSa-kharaDuso, pINA bodharanuM Au, nAraMgInuM Au, jasanA vAjA, pIjI heDaDI. (tri. pItaM aGgaM yasya) pInA saMga - zarIravANuM. pItAbdhi puM. ( pIto'bdhiryena ) agastya muni. Page #609 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1416 pItAmbara puM., tri. ( pItamambaraM yasya ) zrIkRSNa na naTavo, pInA vastravANI (na. pItaM ca tan ambaraM ca) pIjuM vastra - 'pItAmbaradharaH sragvI vanamAlAvibhUSitaH' purANe / pItAruNa puM. (pItazca aruNazca iti) cIno mizrita rAto raMga. (tri.) pInA rakhane rAtA raMganuM, pIjuM mizrita rAtuM. jahara, gorIyana, pItA puM. (pItA AhvA yasya) rA. pItAhvA strI. (pItAhna+TAp) mAlakAMkaNI, kAMga nAmanuM dhAnya. pIti, pItin puM. (pA+ktic / pItamanena iSTAditvAdini) ghoDI (strI. pA+bhAve ktin) pIvu, pAna 4, vu, gamana 52. (pIyate'nayA, pA+karaNe ktin) gati, sUMDha, sAsanI huDAna, mahirAlaya. pItikA strI. (pItaiva svArthe ka+TAp ata ittvam ) 63, unhara, pIjI duI, sonerI huI. pItu puM. (pA pAne pA-rakSaNe vA tun kicca) agni, sUrya, hAthInA rojAno pati, khAnu Au, citrAnuM 313. pItudAru puM. ( pIturiva agnitulyaM sUryyAbhaM vA dAru yasya) jarAnuM jhADa, devahAranaM u. pItvA avya. ( pA+ ktvA) pIne, pAna rIne. pItvAsthiraka tri. ( pItvA sthiraH mayu. sa.) pIne sthira thayela, pAna karI sthira thayela. pItha na. ( pA-pAne karmaNi thak) dhI, pAzI. (puM. pA+karmaNi thak) agni, sUrya, khaDAnuM Au, citrAnuM Au. pIthi puM. (pIti + pRSo. tasya tha) ghoDI.. pIna tri., pInatA strI, pInatva na. ( pyAy vRddhau + kta saMprasAreNa dIrghaH / pInasya bhAvaH tal+TAp-tva) puSTa, bhaDu, bhoTu, vRkSa, vaghela, hRSTapuSTa- 'nArIpInapayodharoruyugalaM svapne'pi nAliGgitam' - vairAgyaza0 / (na.) sthUlatA, bhAI, puSTatA pInottuGgastanabharadUrIbhUtaM ratazrAntau - AryAsa0 561 / pInara tri. (pInasyAdUradezAdi, pIna+ra) puSTatAnI sabhIpanuM, puSTinI pAsenuM. pInasa puM. (pInaM sthUlamapi janaM syati nAzayati, so+ka) sarjejamano roge, nAuno bhoTo roga - na vetti yo gandharasAMzca janturjuSTaM vyavasyet khalu pInasena mAdhavakaraH I zabdaratnamahodadhiH / - [ pItAmbara - pIlu pInasin tri. (pInasa + astyarthe ini) Thene pInasano roge thayo hoya te- bahudravairvAtakaphopasRSTaM pracchardayet pInasinaM vayaHstham - suzrute / pInasA strI. (pInaM syati, so+ka+TAp) DADuDI. pInoghnI strI. (pInaM sthUlamUdho'syAH GIp anaDAdezaH) moTA AMcaLavALI gAya, puSTa thAnavALI gAya. pIpara (bhvA. pa. dvi. seT-pIparati) yAyanA aravI, bhAMgavu. pIpari puM. (api pipati, pR+in aperallopaH dIrghazca ) nAno khAkharo ke nAno vaDa. pIy (prINane sautra bhvA. pa. sa. seT - pIyati) prasanna prema upabhavavo, juza 4. pIyatnu tri. (pIya hiMsAyAM bA. kanu) hiMsAzIsa, hiMsaka zatru pIyu puM. (pA- pAne + ku ni.) agaDI, ghuvara, sUrya, Aja, AkaDAnuM jhADa. pIyUkSA (strI.) kheDa bhatano jAjaro. pIyUkSAvaNa na. ( pIyUkSAyAH vanam ) jAjarAnuM vana. pIyUkSila tri. (pIyUkSA + caturarthyAM kAzA. ila) pIyUkSA jAtinA khAkharAnI samIpano pradeza vagere. pIyUSa na. (pIya sautradhAtu + USan ) amRta-devonuM kher3a bhatanuM pazuM - manasi vacasi kAye puNyapIyUSapUrNAbhartR0 2 / 68 / - imAM pIyUSalaharIm gaGgA0 53 // - kharasantApazamanI khaniH pIyUSapAthasAm-kAzIkhaNDe / tAjI viyAyelI gAyanuM sAta divasanuM dUdha. pIyUSamahas, pIyUSaruci, pIyUSavarSa puM. (pIyUSamiva AhlAdakaM maho yasya/pIyUSaM pIyUSamayI rucistviD yasya / pIyUSaM varSati karadvArA, vRS + aN) yandra, kapUra, 'candrAloka' grantha racanAra te nAmano eka paMDita, yandra. pIl (rodhe bhvA para. sa. seT pIlati ) khaTAva, zeDavu, thaMbhAva, rodha vo. pIlaka tri. ( pIl + Nvul) khaTAvanAra, roDanAra, bhAvanA - AdityA viSNuguptAzca khilazca pIlakastathA-baGgajakulAcAryakArikAyAm / (puM. pIlati stabhnAti, pIl + Nvul ) DIDao, bhaMDoDo. pIlA strI. ( pIl + ac+TAp) te nAmanI kheDa strI.. pIlu puM. ( pIl+u) pIbuDInuM Au, hAthI, jAo, 2 - uSTravAmItrizataM ca puSTA piluzamIgudai :mahA0 2 / 50 / 4 / DUsa, roDa bhatanA tRzano bhahora, Page #610 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIluka-puMzcalI shbdrtnmhoddhiH| 1417 52035. bAno du:o, tAsana. sis, St. | pIvarastanI strI. (pIvarau stanau yasyAH DIpa) moTA (na. pIlAH phalaM aN tasya luk) pAduDIna stanavANI strI- payodhareNorasi kAcidunmanAH piyaM Aunu 3. ___jaghAnonnatapIvarastanI-bhAravau 8 / 19 / bhoTa mAyapIluka puM. (pIluriva kAryAta, ke+ka) meM tano jI Pun. 30.32. (puM. polua, jai. prA.) 05, 5.yu... pIvarA strI. (pIvara+TAp) mAsaMgha. vanaspati, zatAvarI pIlukaNa na. (pIlUnAM pAkaH kuNac) pAsuno. 5. vanaspati, sthUla strI... pIlanI strI. (pIla+una+gaurA. DIe) vanaspati. bhoravela, pIvarI strI. (pIvara+striyAM GIS) puSTa strI, 1295 bhUvA. strI, huvAna. Aya. pIlupatra, pIlupI puM. (pIluyuktaM kRmikalitaM patraM pIvarodhaskA strI. (pIvaraM Udho yasyAH kap+TAp) yasya/pIlukalitAni pAnyasyAH GIp) moraTAlatA puSTa AMcaLavALI-thAnavALI gAya. te nAmanI eka vela, mUvI vanaspati-moravela, pIvasa tri. (pIv sthaulye+asun) puSTa, sthUla, I. bimbikA vanaspati, eka jAtanI auSadhi. pIvA strI. (pA-pAne+bA0 va+TAp) 49, 5... pIvopavasana tri. (pIvasaH upavasanaM samIpasthitirasya pIlupAkavAdI (puM.) 52mA 4 svatantra 125 mI. pRSo. salopaH) sUkSma, jhI.. rUpAdi thAya che ema mAnanAra vaizeSika. puMyoga puM. (puMso yogaH) puruSanI nakSatramA na2saMtAnanI pIlumUla na. (pIlormUlam) pI.DInu, bhUNiyu. ma. thAya te. yoga-saMbandha- puMyoge kSatriNI / pIlumUlatas avya. (pIlumUla+adhikAre tas) pAsuna puMrAzi puM. (pumAn rAziH) viSama -meSa, mithuna, mULa taraphanI eka dizA. siMDa. pIlumUlA strI. (pIlumUla+TAp) vanaspati. prAsaMdha, puMliGga na. (puMso liGgam) puruSad, yila, puruSa , viM... azvagandhA, zatAvarI. -puMliGgA iva nAryastu strIliGgAM puruSAbhavan / duryodhane pIlumUlI strI. (pIlumUla+GIp) zatamUda vanaspati, tadA rAjan ! patite tanaye tava-mahA0 95857 / zAlaparNI-sameravo vanaspati, juvAna gAya. (pu.) puMsaH iva liGgamasya) vyA425prasiddha puruSa pIluvaha tri. (pIluM vahati, vah + ac) pAsuna. vahI jAtivAcaka zabda nA2 55. | puMvat avya. (puMsaH iva, tulyArthe vat) puruSa.nI. 4, pIluvAda puM. (pIlu+vad+ghaJ) 52mAzuvAha. puruSanI samAna. pIluvAdin tri. (pIlu+vad+Nini) 52bhAzuvAhI. | puMvatsa puM. (pumAn cAsau vatsazca) 52535 vatsapIlvAdi (puM.) niIya vya1529prasiddha zahae.. 7232. sacapIlu, karkandhu, zamI, karIra, kuvala, badara, puMvatsA strI. (pumAn vatso yasyAH) puruSa. vA7278vANI azvattha, khadira iti / gAya vagaire. pIva (sthaulye bhvA. pa. aka. se. -pIvati) sthU-91.31 puMvadbhAva puM. (puMvataH bhAvaH) puruSanA-puliMga se tha. tha, puSTa tha. puMvRSa puM. (pumAniva varSati, vRS+ka) chachU62. pIvana, pIvara tri. (pya+kvanip sampra. dIrghaH/pyai+pvarac puMzcala puM. (puMzcalIva, upacArAt puMstvam) vyatbhiyArI sampra. dIrghaH) sthUsa, I, hRSTapuSTa- bhayapihitaM 525. puMzcalI, puMzcalU strI. (puMso bhartuH sakAzAt puruSAntaraM bAlAyAM pIvaramurudvayaM smaronnidraH / nidrAyAM premAH gacchati, ac+gaurA. GIS/puMsazcalati, cal+kU) pazyati niHzvasya niHzvasya-AryAsa0 420 / morTa, vyatbhiyArI strI, masatI strI- 'aho ko veda paNavAna. (puM.) vAyu. bhuvane dujJeyaM puMzcalImanaH / puMzcalyAM yo hi vizvasto pIvara (puM.) tAmasa manvantaranI. saptarSi maha. vidhinA sa viDambitaH' -bra. vai. pu. / -dAruNaM pIvaragarbhA strI. (pIvaragabbhA, jai. prA.) tho. tamai puMzcalIcittaM sadA zRGgArakarmaNi-bra. vai. pu0 / 'kAmasya prasava jene thavAno hoya tevI strI. puMzcalUm' -yaju 0 / 30 / 5 / Page #611 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1418 puMzcihna na. (puMsaH cinham ) puMs (cu. ubha. saka. se. puruSanuM zila-siMga. puMsayati - te) bhaIna khu duHkha hevu, pIuvu, zikSA 42vI - puMsayati khalaM rAjA - durgAdAsaH / puMsavana na. ( pumAn sUyate'nena, sU+karaNe lyuT ) strIne garbha rahyA pachI amuka samaye karavAmAM Avato kheDa saMskAra- 'yathAkramaM puMsavanAdikAH kriyAH dhRtezca dhIraH sadRzIrvyadhatta saH' raghuvaMze 3 | 10 | puMsAnuja puM. (puMso'nujaH aluksamAsaH) bheno nAnI bhAI puruSa hoya te. puMskAmA strI. (pumAMsaM kAmayate, kAmi + aN puMso'ntalope rutve bA. roH saH TAp) puruSane yADatI strI.. puMskokila puM. (pumAn kokilaH puMso'ntalope rutve roH sattvam) puruSa Doyala- cUtAGkurAsvAdakaSAyakaNThaH puMskokilo'yaM madhuraM cukUja' kumA0 3 / 32 / puMstA strI, puMstva na. ( puMso bhAvaH tal+TAp-tva) puruSapazu, vIrya, parAbha- yatnAt puMstve parIkSitaHyAjJa0 1 / 55 / - saumyAsaumyaistathA zAnteH puMstvaM strItvaM ca sa prabhuH - mArka0 50 / 12 / puMstvavigraha puM. (puMstvasya zukrasyeva vigraho yasya ) bhUtRRNa kheDa bhatanuM ghAsa. puka tri. (pu+bA. kak) pavitra. pukin tri. (pukasyAdUradezAdi ini) pavitranI sabhIpano aheza. zabdaratnamahodadhiH / pukkaza, pukkaSa, pukkasa puM. (puk kutsitaM kasati, kas gatau + ac pRSo0 bA0 zaH) thaMDAla, va[saM. 2 kheDa bhati- jAto niSAdAcchUdrAyAM jAtyA bharvAta pukkasaH - manu0 10 / 18 / (tri.) adhama, elahu~. pukkazI, pukkaSI, pukkasI strI. (pukkaza + striyAM jAti. GIS) thaMDAvazI - pukkasyAM jAyate pApaH sadA sajjanagarhitaH - manau0 10 / 38 | kheDa bhatanI vasiMDara strI, DUlanI dujI, gaNI auauSadhi. puMkSIra na. ( puM-priyaM kSIram ) puruSane priya dUdha. phuGkha puM., na. (puMmAMsaM khanati, khan+Da) jAnuM bhUsa -'saktAGguliH sAyakapuGkha eva citrArpitArambha ivAvatasthe' - raghuvaMze 2 / 31 / 4, zyena pakSI. (f.) yos-ui. puGkhatIrtha (na.) rAme za3 re kheDa tIrtha. [puMzcihna - puJjiSTha puGkhita tri. (puGkha + itac ) puMjayukta, jAganA bhUjavANuM. punaH puM. (pUJj+ pRSAM.) samUha, samuyyaya. puGgala puM. (puGga dehasamUhaM lAti Adatte, puGga+lA+ka) khAtmA, va. puGgava puM. (pumAn gauH, Sac samA.) jagaha, vRSabha nAme auSadhi (tri. pumAn gauriva madabalAdyatizayAt ityupa0) uttara56 tarI zreSTha arthavAya zabda - vAlmIkirmunipuGgavaH-bhartR0 2 / 31 / -yad vayaM puGgavaiH sArddhaM vardhAmaH prasavaistathA harivaMze 75 / 41 / puGgavaketu puM. (puGgavo vRSaH keturasya) mahAdeva, ziva. pucch (bhvA. para. a. seTa- pucchati ) prabhAha 42vo, lUsa, yUDa - khuraghAtestathA devAn pucchasya bhramaNena ca sa jaghAna - devIbhAga0 5 / 7 / 16 / puccha puM. na. ( pucchati, pucch prasAde + ac) pUMcha 'aGgAni lomarahitAni hitAni bhartuH / tucchaM na pucchamapi kutra samastavastu' -subhASitam / (na.) pAchaNano lAga. (puM. pucch + ac) vANavANuM pUMcha -pazcAt pucche vahati vipule - uttara0 4 / 27 / 4thyo, samUha. - pucchakaNTaka puM. (pucche kaNTako yasya ) vIMchI. pucchaTi, pucchaTI strI. (pucch + aTi + vA GIp ) AMgaLIonI capaTI vagADavI te. pucchadA strI. (pucchamiva dadAti dA+ka+TAp) 'lakSmaNAkanda' nAme vanaspati. pucchaNTaka (puM.) takSaDanA vaMzano kheDa nAga pucchin puM. (puccha+astyarthe ini) DUDI, khaDaDAnu u. (tri.) pUMchaDAvANuM. puJja, puji puM. (piJjyate, piji + ac pRSo., unnatyA pumAMsaM jayati, ji+Da vA/piJjayati, piji + in pRSo.) Dhagalo, 4thyo- kSIrodaveleva saphenapuJjAkumA0 7 / 26 / pratyudgacchati mUrcchati sthiratamaH puje nikuJje priyaH - gIta0 11 / puJjAtuka (puM.) kheDa bhatanuM Au puJjikAstanA, puJjikAsthalA (strI.) te nAmanI eka apsarA. puJjila puM. (piji + bA. ila pRSo.) piJjala zabda dukhI. puJjiSTha tri. (piji in pRSo. tatra tiSThati, sthA+ka Satvam) pakSIkhonA samUhano ghAta 42nAra. Page #612 -------------------------------------------------------------------------- ________________ puTa-puNDarIkaplava shbdrtnmhoddhiH| 1419 puTa tri. (curA. u. a. se.-poTayati-te) hIuj, .za. | puTikA strI. (puTaM astyasyAH puTa+Than+TAp) melAyayI.. sa., yUe42j - (zleSe tudA. kuTA. pa. saka. puTita tri. (puTo jAto'sya puTa+itac) yI 381, 36 se.-puTati) me.Ta, mAliMgana 42, sparza 42vo. villd, mI 428, 5zevAyeda, sIva, (na. puTo (saMsarge cu. ubha. saka se. -puTayati-te) saMsA jAto'sya, puTa + itac) thama o hAtha sevA 42vI, saMjaya 72vI. -puTayati saMsRjati puSpaM karelo paDiyAnA AkArano hastapuTa, hAthano khobo. sUtreNa janaH- durgAdAsaH / (puM. puTa + itac) amu AI maMtrI mAha tathA puTa na. (puTati, puTa saMzleSe+ka) yaNa, dhonI. saMtama saMpuTita 38. DII mantra AdyantapraNavAdijarI, 5225.2 sambandha, mAchAhana, disl, saMpuTa. yuktamantrAdau puTaprApte ca / (na. puDa, jai. prA.) 52252 u, milana. puTI strI. (puTa+ka+gaurA. GIS) 5uiyo vagaire 56ik (puM. puTa+ka) ghoDAna. 4ii, auSadha 5.144 bhATe pAtra -dhUlIpuTIva milantI smarajvaraM harati mATI vagerenAM be koDiyAM athavA pAtra vagere upara nIce mUkI tene kampaDamATI karI banAveluM pAtrasaMpuTa, halikavadhUH-AryAsa0 149 / saMgoTI, me.lAyayI. bAra akSarano eka chanda. (12) pAMdaDAM vagerethI puToTaja na. (puTaM saMzliSTajamiva) ghoj chatra. banAvela dUdha vagere pIvAnuM pAtra-paDiyo - | puTodaka puM. (puTaM saMzliSTamudakaM yatra) jiye.2. bhinnapallavapuTo vanAnila: -raghu0 9 / 68 / -dugdhvA | puTTa (curA. ubha. saka. seTa-paTTayati-te) manA62 42vI. payaH patrapuTe madIyam-raghu0 265 / puD (mardane. bhvA. pa. saka. seTa-idit-puNDati) uj, paTaka na. (puTavat kAyati, kai+ka) umaNa. (puM. na. mahana. 2. puTa+svArthe ka) puTa. na. puM. za6 mI- 'rudro | puN (tudA. pa. sa. seTa-puNati) ghamAya298 12. yena kapAlapANipuTake bhikSATanaM kAritaH' -bhartR0 / | puNDa puM. (puDi+ac) ti, zikSa, nizAna. (puDaga, jai. prA.) 13 no2i. puNDarin puM. (puNDaM tilakamRcchati, R+Nini zaka0) puTakanda puM. (puTamiva kando'sya) me tano. mA. eka jAtanI supa vanaspati, jenAM pAMdaDAM zAkaparNI puTakinI strI. (puTakAni santyatra, puTaka+ini+GIp) jevAM hoya che te. bhajano aai, bhajano samUDa. puNDarIka na. (puNDati anyapuSpagandhaM cUrNIkaroti, puTagrIva puM. (puTamiva grIvA'sya) 1250. vagai3 pAtra, puDi+Ika ni.) dhoj bhaNa, dhoj chatra - ___002, dialkpAtra, ziro'-ghaDo vagare. puNDarIkAtapatrastaM vikasatkAzacAmaraH'-raghu0 / puTapAka puM. (puTena pAkaH) puTapAtra. 43 auSadhi 5.7vI. "(puM. puNDarIkavadvarNo'styasya ac) auSadha, havA, te- anirbhinno gabhIratvAdantaYDhaghanavyayaH, puTapAka agnikoNano te nAmano eka diggaja, vAgha, AMbo, pratIkAzo rAmasya karuNo rasaH-uttara0 3 / 1 / / rAmAyaMdana vaMzIya. 6 2581. -tena dvipAnAmiva puTabheda puM. (puTaM saMzleSaM bhinatti, bhid+aN) nahI puNDarIko rAjJAmajayyo'jani puNDarIkaH / zAnte vageremAM je ghUmarI paDe che te, nagara-zahera, nadInuM pitaryAhatapuNDarIkA yaM puNDarIkAkSamiva zritA zrIHaiganj -prAyeNaiva hi malinA malinAnAmAzrayatvamupayAnti / kAlindIpuTabhedaH kAliyapuTabhedanaM raghau 1818 / / sapa, DAthIno. tApa, manabhavati-AryAsa0 398 / me tanu vaya. Damaro vRkSa, kamaMDala, dhoLo varNa, eka jAtano koDha puTabhedana na. (puTAni pAtrANi bhidyante'tra, bhid+AdhAre -sazvetaM raktaparyantaM puNDarIkadalopamam / sotsedhaM lyuTa) 22, nagara -'sa hastinApure ramye kurUNAM ca sarAgaM ca puNDarIkaM taducyate-mAdhavakaraH / puTabhedane'- mahAbhArate 1 / 100 / 12 rezamano kIDo, agni, te nAmano eka koSakAra, puTApuTikA strI. (pUrvaM puTA saMzliSTA pazcAd apuTikA me tana yoja -puSpANDakaH puNDarIkastathA vizliSTA) 5i meTeDI bhane pachI huhI. thayeTI.. | mahiSamastaka:-bhAvapra0 / (tri.) ghoj, poya gavANu. puTAlu (puM.) puTaH saMzliSTaH AluH) me tanI 56 | puNDarIkaplava puM. (puNDarIkamiva plavate jale, plu+ac) _kolakanda zubhao. - eka jAtanuM pakSI-jenuM varNana "suzruta'mAM che te. Page #613 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1420 shbdrtnmhoddhiH| [puNDarIkaplavI-puNyajanezvara puNDarIkaplavI strI. (puNDarIkaplava+sriyAM jAti. GIS) | puNyaka, puNyakavrata na. (puNyAya kAyati, kai+ka/ me. tanI pakSiel.. puNyakaMvratam) puzyanA bhATe 64vAsa. vagaire vrata, puNDarIkamukhA strI. (puNDarIkamiva mukhaM yasyAH) 2 strIe karavAnuM eka vrata, harivaMzanA 36mA vagaranI eka jAtanI jaLo. adhyAyama usa vrata. -vrartaM ca puNyakaM nAma varSamekaM puNDarIkAkSa tri. (puNDarIkamivAkSi yasya Sac samA.) kariSyasi-70 vai0 pu0 (puM.) vi. ma. sa.25i netravAj. (puM. hRdayapuNDarIkaM akSNoti, | puNyakarman na. (puNyajanakaM karma) pavitra ma, dhArmi: akS vyAptau+aNa) viSNu '-amoghaH puNDarIkAkSaH'- 52. (tri. (puNyaM karma yasya) pavitra-dharma.na.i. 5ma. viSNu,. sa. / me tanI kSu5. vanaspati. 4282. puNDarIkI strI. (puNDarIka+striyAM jAti0 GIS) vAgha. puNyakAla puM. (puNyanimittaM kAla:) pueya5125 50puNDarIyaka na. (puNDarIvAcarati, puNDarin+AcAre - sUrya saMkrAti samaye karela snAna-dAna vagerenuM phaLa / kyac+Nvul) sthaNa bhasa, se. tanI kSu5 ApanAra kALa. ___ vanaspati, pu . puNyakIrtana puM. (puNyaM puNyajanaka kIrtanaM yasya) mahAvIra puNDarya na. (puNDayati puDi khaNDane ac tasyAyaM prabhu, viSNu '-puNyazravaNakIrtanaH' -viSNupu0 / (na. pradhAnam zaka0 sAdhuH) te nAma se kSu5. vanaspati. puNyaM kIrtanam) puSyanu vaena-4thana. (tri. puNyajanaka jenAM pAna zAliparNAnA jevAM thAya che. kIrtanaM yasya) hernu hatana-thana-vAni puraya5125 puNDra puM. (puDi-bhedane rak) me tanI. zekhara, te. Doyata. nAmano eka daitya, te nAmano eka deza puNyakIrti strI. (puNyajanitA kIrtiH) pavitra yaza, prAgajyotiSAzca puNDrAzca videhAstAmraliptakAH- mAtsye puyathI. pahA thayedI sAbara. (puNyA kIrtiryasya) 113 / 45 / matibhutano vasA, yi vRkSa, 42ma viSNu, naLarAjA, yudhiSThira rAjA, janaka rAjA, zreNika yarama, dho, bha, tina vRkSa, nAnA 43- 3, A. (tri.) pavitra tivANu. candana vagerenuM tilaka. () ghoDAnA zarIra upara puNyakRt tri. (puNyaM kRtavAn, kR+bhUte kvip) raheluM eka prakAranuM cihna. puNDraka puM. (puNDra+svArthe ka) stUrI, bhogana. veda, puthya ayu. Doya te. -puNyakRccaTukAraste kiGkaraH surateSu kaH-bhaTTi0 5 / 68 / ti45-2IDaM, me tanA ze.sI. puNDrakA strI. (puNDra iva pratikRtiH kan TAp) pANI puNyakSetra na. (puNyasya kSetram) puzyana kSetra-pavitra bhUmi mAyAvata. 12.. mAdhavI. tA. puNDUkeli puM. (puNDraH ikSubhedaH keliH kelisAdhanamasya) puNyagandha puM. (puNyaH sundaro gandho yasya) yaMpo, 'ail DAtha.. hunu, mA. puNya na. (pu+DuNya) zubha maSTa 388, dharma, puzya - puNyagandhi tri. (puSyaH zubhAvaho gandho'sya it samA.) puNyaM dhAma caNDIzvarasya- megha0 33 / sukRta, zreya, pavitra gandhavANu, suM62. pavitratA, zuddhapaNuM, jyotiSa mata pramANe puNyaghoSa puM. (punnaghosa, jai.prA.) bhairavata kSetramai Hula sanasthAnathI. navabhuM sthAna, sugandha, saundarya, zrI tIrtha 2. (tri. puNya+astyarthe ac) puyI , zubha sAiSTa puNyajana puM. (puNyaH viruddhalakSaNayA pApI janaH) 2rAkSasa. dharmavANu, -atyutkaTaH pApapuNyairihaiva phalamaznute . -sarpa : puNyajanaizcaiva vIrudbhiH parvataistathAhito0 1138 / ) mahattA puNyapaNyena krIteyaM harivaMze 2 / 26 / pakSI. (puM. puNyAzrito janaH) kaaynaustvyaa-shaa03|1| pavitra auj, zuddha, sajjana, DAhyo mANasa, yakSa jAtino puruSa. pavitra, vana. -yakSazcake janakatanayAsnAnapuNyodakeSu puNyajanI strI. (puNyajana+striyAM jAti. GIS) 2rAkSasa. (AzrameSu)-megha0 1 / sun62 - prakRtyA puNyalakSmIkaH jAtinI strI, yakSa jAtinI strI. mahAvIra0 116 / sugavihAra. (puNya+ac) bheSa, puNyajanezvara puM. (puNyajanAnAM yakSANAmIzvaraH) sumera 55, tu, bha.52-. zi. ___-anuyayau yamapuNyajanezvarau-raghu0 9 / 6 / Page #614 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1421 puNyajita-puNyAha shbdrtnmhoddhiH| puNyajita tri. (puNyena jitaH) puSya 43 (r)te... | puNyaloka puM. (puNyena prApyo lokaH) puzya. 43 pAmavA (puM. puNyena jitaH AyattIkRtaH) puthya vaDe meNaveza yogya hevA vagaire. (puM. puNyo lokaH) puSyazajI hevA . so, pavitra bhAsa.. puNyatA strI., puNyatva na. (puNyasya bhAvaH tal+TAp- | puNyavat tri. (puNya+bhUmArthe matupa, masya vaH) gh9|| tva) puya5, pavitratA. puNyavANu, ghaj4 puyazajI -urdhvaM bhittvA pratiSThante puNyatIrtha na. (puNyajanakaM tIrtham) puthyatAtha, pavitra prANAH puNyavatAM nRpaH-mahA0 13 / 297 / 28 / tIrtha.. puNyavijita tri. (puNyena vijitaH) puzyathI. tedu. puNyatRNa na. (puNyaM pavitraM tRNam) dhomo .. puNyazakuna na. (puNyasUcakaM zakunam) puzya. sUyavatuM puNyadarzana puM. (puNyaM zubhajanakaM darzanamasya) yAsa. zumA kuna. (tri. puNyazakunaH sAdhyatayA'styasya paM. (tri. puNyaM darzanaM yasya) nu zana ya[thI. ac) zuma sUya: zunarnu sAdhana. -'mayUrAH puNya thAya tevI devanI pratimA vagere, pavitra puNyazakunAH haMsasArasacAtakAH' bhA. u. | zanavANu, -tAM puNyadarzanAM dRSTvA nimittajJasta | puNyazIla tri. (puNyaM zIlayati, zIl+ac) puNyazlI , ponidhiH-rghu0186| kAyama puNya karanAra, pavitrazIla. puNyadarzanI strI. (puNyadarzana+striyAM jAti. GIS) yAsa. puNyazloka puM. (puNyaH puNyadAyakaH zloko yazazcaritraM pakSiI . vA yasya)nA nAmasmarathI. 55 yata, pavitra puNyanAman (puM.) atisvAmIno me anuya2. caritravALA - viSNu, abhayakumAra, yudhiSThira, janaka (tri. puNyasAdhanaM nAma yasya) nu nAma puSya4na 25%, zre1i5 20%, na% - puNyazloko nalo pavitra hoya te. rAjA puNyazloko yudhiSThiraH-purANe / vagaire pavitra puNyapratyayA strI. (punapattiyA, jai.prA.) haina muni.mA.nA. 525.. eka zAkhA. puNyazlokA strI. (puNyaH puNyajanaka: zloko yazazcaritaM puNyaprakRti strI. (punnappayaDi, jai.prA.) puzya-zubha bhanI vA yasyAH) draupaTTI, sItA-puNyazlokA ca vaidehI 42 prati. puNyazlokau janArdanaH- purANe / sukhasA, caMdanalAbAlA, mandodarI vagere satI strIo. puNyaphala puM. (puNyAni zubhAni phalAnyasya) i. ma. se che te me vana. (na. puNyasya phalam) puzyanu puNyasama avya. (puNyaM samaM yatra avya.) yA sa.2 puNya hoya che te. 68. puNyaprabha . (punappabha, jai.prA.) kSuvaradvIpanI pipativa. puNyasahama (na.) yotiSa. prasiddha meM. sama. puNyasthAna na. (puNyanimittaM sthAnam) yA puzya 6tpanna puNyabharita tri. (puNyena bharitam) puzyathA maretuM. na thAya che te sthAna, jyotiSaprasiddha lagnathI navamuM puNyabhAja tri. (puNyaM bhajate, bhaj+Nvi) puNyavANa.. sthAna. puNyazaucl. -puNyabhAjaH khalvamI munayaH-kA0 431 / puNyasena puM. (puNNaseNa, jai. prA.) 20% uso putra.. - krIDAvanto vinItA laghusurataratAH puNyabhAjaH puNyA srI. (pu+DuNyA) tudazI, puthya 42 // 2 pavitra zazAH syuH- paJcasAyake / puNyabhadra puM. (punabhadda, jai.prA.) te nAmanI meM gaDapati, puNyAtman tri. (puNyaH AtmA svabhAvo yasya) pavitra jeNe mahAvIrasvAmI pAse dIkSA lIdhI hatI. AtmAvANu -puNyAtmanAM pApinAM ca panthAnaM puNyabhU, puNyabhUmi strI. (puNyasya puNyotpAdikA vA sukhaduHkhadam-pAdmottare / bhUH-bhUmiH) pavitra bhUmi-mAyavihaza -AryAvarto puNyAha na. (puNye ca tadahazca Tac samA.) puzya-pavitra janmabhUmirjinacakrayardhacakriNAm / puNyabhUrAcAravedI hivasa, sabha 32vAna Doya te hivasa. -puNyAhaM madhyaM vindhya himAlayoH-hemacandraH 4 / 14 / / vrajamaGgalaM sudivasaM prAtaH prayAtasya te. puNyarAtra puM. (puNyA rAtriH ac samA. rAtrAntatvAt amaruzatake 61 / - puNyAhaM puNyAhaM prIyantAM prIyantAM puMstvam) pavitra-puthya44 tri. bhagavanto'rhantaH- bRhacchAntiH / Page #615 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1422 shbdrtnmhoddhiH| [puNyAhavAcana-putravat puNyAhavAcana na. (puNyAhasya vAcanam) Yeya4na putrakRtaka puM. (pumiva kRtakaH) ne putranI ma divasanuM vAcana-eka karma, pavitra evA maMgala karma | bhAnyo. Doya, mAge dI 8. Doya. teno putra - mATe traNa vakhata puNyAha' ema kahevuM te. zyAmAkamuSTiparivardhitako jahAti so'yaM na puNyodakA strI. (puNyajanakaM snAnadAnAdAvadakaM yasyAH) putrakRtakaH padavIM mRgasta-za0 4 / 13 / ta. nAmanI me nahI -janakatanayAsnAnapuNyodakeSu- putrakRtha puM. (kR+bA. bhAve thak, putrasya kRthaH) putrane megha0 1 / utpanna karavo te. puNyodaya puM. (puNyasya udayaH) puzyano ya.. putraghnI strI. (putraM hanti, han+Tak + Gop) me tano put na. (pR+bA. Duti pRSo.) te nAme meM na24. yoniroga-vaidhanA 'suzruta' anyamA prasiddha cha. putta (sautradhAtuH-bhvA. pa. sa. seTa-puttati) 4, gamana 2. putrajagdhI srI. (putraH jagdho yayA GIS) putrane jA puttala puM. (putt gatau+bhAve ghaJ puttaM gamanaM lAti nArI strI.. anyasmAditi, putta+lA+ka) pUta'. putrajIva, putrajIvaka puM. (putraM garbha jIvayati, jIv+aNa/ puttalaka puM. (puttala+saMjJAyAM kan) 5i6i-ghAsa. vage3thA. puM. putraM garbha jIvayati, jIv+Nvula vibhakteraluk) banAveluM zabanA pratinidhirUpa pUtaLuM (r)yA poto. nAme meM. 3 -putrajIvakavRkSaH / puttalikA, puttalI strI. (puttalI+svArtha kan+TApa, putratA srI., putratva na. (putrasya bhAvaH tal+TAp-tva) IkArasya hsvH| puttaM gamanaM. lAti, putta+lA+ putra. ka+ GIS) pUtI - mRNmayIM puttalIM kRtvA putrada, putraprada tri. (putraM garbhaM dadAti, dA+ka/ putraM dIpAdibhiralaMkRtAm- uttarakAmAkhyatantre / pradadAti pra+dA+ka) putrane ApanA2. puttikA strI. (put iti zabdaM tanoti, tan+Da+svArthe ka+ TApa, ata itvam) nAnI. bha.dhamAjI -dharmaM zanaiH putradA, putrapradA strI. (putraM garbhaM dadAti-pradadAti sevanAt, saJcinuyAt valmIkamiva puttikAH-manu0 4 / 238 / dA+ka+TApa-pra+dA+ka+TAp) aisi 38131, me tano un6 -lakSmaNAkanda / putra puM. (pU+tkra hUsvazca, puto narakabhedAt trAyate, trai+ka vA) hI57. -puMnAmno narakAd yasmAt trAyate | putradAtrI srI. (putraM dadAti, dA+tRc+GIp) pitaraM sutaH / tasmAt putra iti proktaH svayameva jAtanI vela, je mALavAmAM prasiddha che. svayaMbhuvA-manu0 9 / 138 / yotiSaprasiddha nathI. putrapautra na. (putrapautrANAM samAhAraH) cho42. mAne chau.2i pAMcamuM sthAna, te nAmano sahama. cho72i. putraka puM. (putra+svArthe ka) cho422, hI.42.. putrapautrINa tri. (putrapautramanubhavati, putrapautra+kha) chorAno (puM. putra+anukampAyAM saMjJAyAM vA kan) manusyA ane chokarAnA chokarAno anubhava karanAra. dhyAthI posAvA yogya puruSa 'hA hA putraka ! | putrapratinidhi puM. (putrasya pratinidhiH) hatta putra, poSala. nAdhItaM sugataitAsu rAtriSu'- hitopadeze / siMDanu, putra. zatru zarabha pazu, pataMga, eka parvata, te nAme eka | putrapriya puM. (putraH priyo yasya) me tanu, pakSI.. jAtanuM jhADa, dhutAro. (tri.) lene putra vado Doya te. putrakandA strI. (putra iva snigdhatvAt kando'syAH) | putrabhadrA strI. (putrasya bhadraM yasyAH) me tanI veda __me tanuM un6 -lakSmaNAkanda / -'bRhajjIvantikA / ' putrakA strI. (putra iva kAyati, ke+ka+TAp) au2sa- putrabhAva puM. (putrasya bhAvaH) putra5j, yotiSa prasiddha sagI dIkarI samAna dIkarI. lagnathI pAMcamuM sthAna. putrakAma tri., putrakAmyA, putraiSaNA strI. (putraM kAmayate, putravat, putravala tri. (putra+astyarthe matup, masya vH| kAmi+aN/AtmanaH putramicchati, putra+kAmyac+ putro'styasya klac) putravANu, cho2||aj, putra bhAve A+TAp/ putrasya eSaNA) hii42|| 27 // sAhita. (avya. putra+ tulyArthe vat) putra. samAna, rAkhanAra, potAne putranI icchAvALI. chokarAnI peThe. Page #616 -------------------------------------------------------------------------- ________________ putravatI-punara] shbdrtnmhoddhiH| 1423 putravatI strI. (putravat+striyAM GIS) chau.42vAlI strI.. | putriNI strI. (putrin+striyAM GoS) cho.42vI strI.. putrazRGgI strI. (putraM pavitraM zRGgamiva puSpasyAH GIp) __ -sarvAsAmekapatnInAmekA cet putriNI bhavet-manu0 / bha27.zA. putrina tri. (putra+astyarthe ini) putravANu, putrayukta putrazreNI strI. (putrANAM tatsantAnAnAM zreNiratra GIp) __ jyeSThena jAtamAtreNa putrI bhavati mAnavaH -mnu0| 2tii. vanaspati. -mUSakaparNI / putrI strI. (putra+gaurA. GIS) chorI, hIrI, te. nA. vRkSa. putrasaGkarin puM. (putre putrotpAdane saGkarI) potAnAthA. putrIya tri. (putrasya nimittaM saMyoga utpAto vA, putra+cha) judA varNanI strImAM putra utpanna karI varNasaMkara che chokarA sambandhI saMyoga-utpAta vagere. 42nA2. (tri. putrasyedaM, putra+cha) putranu, 6.2saMdhI . -'dhanyaM putrasahama (na.) jyotiSaprasiddha se sahama.. yazasyaM putrIyamAyuSyaM vijayAya ca mahA0 167 / 163 / putrasU strI. (putraM sUte, sU+kvip) choro nArI putrIyA, putreSTi, putreSTikA strI. (putrIya+TAp/putrakAma strI - putrasUH puNyabhUmiH syAd dhanasUH putrikAprasUH- kartavyA iSTiH/putreSTi+svArthe ka+TAp) puSTizabdaratnAvalI / putra nimitte karavAmAM AvatI eka ISTi, yajJavizeSa putrahatI strI. (putraH hato yayA GIS) putrane bhArI - gRhItvA paJcavarSIyaM putreSTi prathamaM caret'- smRtiH / nAMkhelo hoya tevI strI. puth (di. pa. saka. seTa-puti) bhArI naing, hiMsA putrAcArya puM. (putraH AcAryo yasya) hii42|| pAse thI. 72vI.. (cu ubha. aka. se.-pothati-te) 4. Aj, zAstra ke gupta matra zIkhanAra bApa, putra jeno dvIpa (bhvA. para. a. sa. seTa idita-panthati) vidyAguru hoya tevo bApa. duHkha bhogavavuM, kleza pAmavo, ThAra mAravuM. putrAdin puM. (putramatti, ad+Nini Akroze gamye) | pudgala puM. (puraNAt put, galatIti galaH, puccAsau putrane khAI javAthI jenI niMdA thatI hoya tevo galazca) bhagavU bhane vijera sevA svabhAvavANo puruSa. ajIva padArtha, paramANu, bauddhamata prasiddha dvayaNuka putrAdinI strI. (putramatti, ad+Nini+GIS) putrane vagaire 5hAtha. (tri. put kutsito galo yasmAt) khAI janArI evI jenI nindA thatI hoya tevI suM62 ||5||2vaannu, 35guvANu, 52bhA. (-pUraNAd strI.. galanAd dehepudgalAH paramANavaH-zrIdharaH / putrAbAda puM. (putrasya putropahatamannamatti, ad+aN) | punaHpunar avya. (punar vIpsAyAM dvitvam) vAraMvAra - putranuM anna khAnAra pitA, eka jAtano kuTIcaka | punaH punaH sUtaniSiddhacApalam-raghu0 3 / 42 / 3rI saMnyAsI.. pharIne, bIjI bIjIvAra. putrika tri. (putro'styasya Than) putravANu, putrayuta. | punaHpunA strI. (punaH punAti, pU+nak pRSo.) 43 putrikA srI. (putrI+svArthe ka+TAp husvazca) 42, prAntamA AvedI nAmanI meM nahI -'kIkaTeSu pUtaLI, chokaro na hoya tevA puruSe khoLe lIdhelI gayA ramyA nadI puNyA punaHpunA'-vAyupu0 / cho42.. punaHsaMskAra puM. (punarvAraH saMskAraH) madhomAMsa. vagairenu, putrikAputra puM. (putrikaiva putraH) chorI se 4 cho422, | bhakSaNa karanArane pharI zuddha karmathI saMskAra karavo te - putra. 35. mAnevI chorIno putra. (puM. putrikAyAH punarvasau kRto vipraH punaH sNskaarmrhtijyotistttvm| putraH) hIrAna hI.422. -'abhrAtRkAM pradAsyAmi tubhyaM | punaHstoma puM. (punaH stomo yasmin) te. namana meM kanyAmalaMkRtAm / asyAM yo jAyate putraH sa me yaza. putro bhavediti'-vasiSThaH / punar avya. (panAyyate stUyate, pan+bA. ar asya putrakAprasU strI. (putrikAyAH kanyAyAH prasUH) chorI utvaM ca) izathI, jIvAra -na punarevaM pravartitavyamnArI strI. zakuM- 6 / . kimapyayaM baTuHpunarvivakSuH sphuritoputrikAbhartR puM. (putrikAyAH bhartA) 5. ttarAdharaH-kumA0 5 / 82 / meha, AQi.12, 56it2 putrikAsuta puM. (putrikAyAH sutaH) putrIno cho42. | bhane vizeSa satAvanA2 avyaya - prasAda iva Page #617 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1424 shbdrtnmhoddhiH| [punarathitA-punarvasu mUrtaste sparzaH snehArdrazItalaH adyApyAnandayati mA | punarupagama puM. (punaH upagamaH) 32. 19 mAvate. tvaM punaH kvAsi ca nandini ! - uttara0 3 / 14 / | -kvAyodhyAyAH punarupagamo daNDakAyAM vane vA-mama punaH sarvameva tannAsti-uttara0 3 / utta0 2 / 13 / punararthitA strI., punararthitva na. (punararthinaH bhAvaH punarupoDhA, punarUDhA strI. (punar+upa+va+kta saMpra0) tala+TAp-tva) 3rI yAya54. pharIthI paraNelI strI. punarasu tri. (punaH asurjIvanaM sambhavo yasya) zithI punarjanmajaya puM. (punarjanmanaH jayaH) 4000 42 4nmanbhesa, veda. maraNamAMthI mukta thavuM, punarjanmanA pherAne jItavo te. punarAgata tri. (punarvAraM AgataH) izathI. mAvaj. punarjanman na. (punarbhUyo janma) 24nma, DAntabhina. punarAgamana na. (punarvAraM Agamanam) 3rI sAvate. - tri. punaH bhUyo janma yasya/chinno'pi punarbhavati bhasmIbhUtasya dehasya punarAgamanaM kutaH' - cArvAkadarzane / pharIvAra janmavALuM, bIjIvAra utpattivALuM. punarAdhAna, punarAdheya na. (punaH AdhAnam/punarvAramAdheya | punarNava, punarnava, punarbhava puM. (punarapi chinne bhUyo magnyAdhAnam) zrauta athavA smAta magna naSTa navaH) nama. (tri. punarapi navaH)izathI na,jIvAra thavAthI pharIthI tenuM AdhAna-sthApana karavuM te. navIna. puna., punarbhU strI. (punar dhU+kvip/punarbhavati jAyatvena punarAvarta puM. (punaH AvataH vAraMvA2 5ch| 32, 32rI. bhU+ kvip) 4o punani yu Doya. tevA. strI. pharI janma laIne AvavuM te. punarnavA strI. (punarnavA, punarnUyate, nU+ap+TAp vA) punarAvartin tri. (punaH punarvAramAvarttate, A+vRt, vanaspati sATo30. A+vRt+Nini) vAraMvAra paach| bhAvanA2, 31 punarnavAmaNDUra (na.) vaidya prasiddha meM. bhauSadha. 32. 4nma lenA2 - 'AbrahmabhuvanAllokAH punarA punarbhava puM. (punarbhUyate, bhU+bhAve apa) jI.(r)vAra pa68 vartino'rjuna !' bhagavadgItAyAm / thaj . -santatizca pravRttizca janma- mRtyurpunarbhavApunarAhAra puM. (punarvAramAhAro bhojanam) 600 4.2 mahA0 1 / 1 / 255 / (tri. punarbhavati, bhU+ac) maj, zathI mo4na 42. jIvAra pe thanAra -mamApi ca kSapayatu nIlalohitaH punarukta tri. na., punarukti strI. (punarvAramuktaM, punarbhavaM parigata-zaktirAtmabhaH-zakaM 0 7 / 35 / vac+karmaNi ktaH/ punarpunAramuktiH ) izathI. udyu, punarbhavin tri. (punarbhavati, bhU+ini) 32. 8-mela, bIjIvAra bolela artha ke zabda vagere bIjIvAra vAraMvAra 4nbhesa. aAtmA. josate. -zazaMsa vAcA punaruktayeva-raghu 02 / 38 / / punarmRtyu puM. (punaHbhUyo mRtyuH) 3rI bha258. punaruktajanman puM. (punaruktaM dvitIyavAraM janma yasya) | punaryajJa puM. (punaHkAryo yajJaH) izathI 42vA yogya nAma-kSatriya-vaizya se dviti, prAmA. ya. punaruktavadAbhAsa puM. (punaruktavAn AbhAso yatra) punaryAtrA strI. (punarvAraM yAtrA) tIrthasthAnI nA. jIvAra punaruktino AbhAsa thavo. te nAmano alaMkAra rathayAtrA. -ApAtato yadarthasya paunaruktayeva bhASaNam / punarvat ni. (punaH zabdo'styasya matupa, masya vaH) punaruktavadAbhAsaH sa bhinnAkArazabdagaH -sA0da0 / 'punar' meM zavANu. - bhujaGgakuNDalIvyaktazazizubhrAMzuzItaguH / jagantyapi punarvacana na. (punaH vacanam) izathI. 4. sadA pAyAdavyAccetoharaH zivaH - sA0 da0 622 / punarvasu puM. (punaHpunaH zarIreSu vasati, punar+vas+u) viSNu, ziva, kAtyAyana muni, lokabheda, dravya prAptino punarutpatti strI. (utpannasya punarutpattiH) 6.4 thayedAnI prAraMbha -dAtA pratApI vasudhAdhipazrIH punarvaso yasya pharI utpatti, dehAntargamana. bhavet prasUtiH-koSThIpradIpe / -taitizayano putra. punarutsRSTa (puM.) me. prA2rnu pazu-Thene 3. vagerema (puM. dvi. punar+vas+u) te. nAmanu, sAta , nakSatra.. joDI durbaLatAne lIdhe choDI devAmAM Avela hoya (a.sa.2 2. tArAmAnuTUthaprAya: dvi. 4.) gAM ane pharI joDIne choDI dIdhela hoya te. gatAviva divaH punarvasU-raghu0 11 / 36 / Page #618 -------------------------------------------------------------------------- ________________ punarvaha-puraJjaya] shbdrtnmhoddhiH| 1425 punarvaha (puM.) naha. | pur (tudA. para. saka. se.-purati) 40. , bhojare punth (bhvA. para. seTa-punthati) 44. 42vo (sa.) 422 ___mayo. (a.) pur strI. (kartR0 e- va0 pU: karaNa0 pUbhyA'm, pR. 0 putrAga puM. (pumAn nAga iva zreSThatvAt) te. nAme me. kvip) n||2-2324nii yAre pAsa. rakSA mATe phUlajhADa, dhoLuM kamaLa, jAyaphaLa, zreSTha puruSa, dhoLo bhIta. Doya te - purapyabhivyaktamukhaprasAdAhAthI.. raghu0 16 / 23 / hu[-18-eel, zarI2, buddhi. punnATa, putrADa puM. (pumAna iva nATati, nATi + ac/ purAsara (avya.) yuta, saDita- mAnapurassaram, pumAniya nADayati, nADi+ac) 'cakramarda' puMuiyA pramANapurassaram- parimeyapurassaro-raghu0 1 / 37 / nAme meM vRkSa -cakramardaHprapunnATo dadrughno meSalocanaH (tri. puro'gre sarIta, sR+Ta) bhAga 482, - bhAvapra0 / AgevAna-mokhare cAlanAra. punnAman, punAmanaraka puM. (puditi nAmAsya/ punAmA pura na. (pur agragamane+ka)Beel-du[-16. 52Iputra cAso narakazca) 'put' nAmanu me5 na.27 -punnAmno nagara, moTAM vizALa bhavano, nagaranI cAre bAjue narakAd yasmAt trAyate pitaraM punaH / tasmAt putra killo, khAIo vagerethI gherAyela, jeno vistAra iti proktaH' - manu0 9 / 138 / (puM. pumAn puMliGgaM eka kozathI ocho na hoya temaja bahu vepAravALuM nAma yasya) puliMga-vAya OMnu nAma Doya te, puSpa, ane. navANu zaDe2 -pure tAvantamevAsya tanoti 2ta, punarvasu, amita, pUal, bhAdra56, anurAdhA ravi rAtapam-kumA0 2 / 3 / - pure haTTapratolI ca ane azvinI- A nakSatrono samUha. parikhAtoraNadhvajAH / prAsAdAdhvaprapArAmavApIvezyAH satI tvarI-kavikalpalatA / gha2, zarIra, dUsanI pupUSat tri. (pU+san+zatR) pavitra 42vA 77. pupUSA strI. (pU+san+a+TAp) pavitra. 42vAnI. 4271. pAMkhaDIno agrabhAga, nAgara motha, cAmaDuM, gharano puSpuTa (pu.) tamani yato meM tano roga, hatano 752nI bhANa, me tana, yanna. (puM. piparti, roga. pR+ka yadvA purati agre gacchati pur+ka) gurupada, puppusa, pupphuSa puM. (puSNusavat-puphusavat AkRtirasyAsti, dhAnya vagereno Dhagalo, te nAmano eka asura (tri. pipati, pR+ka) pUra, puSpa, gha. ac) jIoSa-hema bhaNa.51531 thAyachate the, hRdayanA nIce peTanI aMdara mAMsapiMDanA AkArano puraga tri. (puraM gacchati, gam+Da) na082 23 42. purazcaraNa (na.) mAmi dIkSA // 2 te viSaya .. padArtha, DAbA paDakhAmAM rahela malAzaya sthAna. purajit puM. (puraM tripurAsuraM jitavAn, ji+kvip tuk pupphula puM. (pupphus pRSo. sasya latvam) peTanI. vAyu ca) ziva, yaMdravaMzI. 2. 20%1... eka roga. purajyotis puM. (puraM pracuraM jyotirasya) agni, mA pumanuja tri. (pumAMsamanurudhya jAyate, anu+jan+Da) yitrAnu u. puruSanI pAchaLa pedA thanAra. puraJjana puM. (puraM deharUpakSetraM janaryAta, jani+vA. kha) pumapatya na. (puMrUpamapatyam) puruSa35. pra%0-saMtati. kSetraza-vAtmA-puruSaM puraJjanaM vidyAd yad pumAkhya puM., pumAkhyA strI. (pumAMsamAkhyAti, vyanaktyAtmanaH purama-zrIbhAgavate 4 / 29 / 2 / A+khyA+ka/puMsaH AkhyA) pu25vAya za86, puraJjanI srI. (puraJjana+gaurAditvAt GIS) buddhi - puruSa, saMza-ma. rAjan ! madIyAH sarva ta mAmAhuzca puraJjanImpumbhUman puM. (puMso bhUmA) puparnu marDapa, puliMgarnu zrIbhAgavate 4 skandhe 25 / 29 / sama%15. bahupa. puraMjara (puM.) 3ir, sa. pums puM. (pAti, pA+Dumasun) puruSa, 426 manuSya puraJjaya puM. (puraM zatrupuraM jayati, ji+khac) 2kSeyu ti. -nijAGganA yadyapi rUparAzistathApi pasAM / vaMzamAM pedA thayelo te nAmano eka rAjA, ikvAku paradAraceSTA -udbhaTaH / -akSaramiti vikAraM nirA- vaMzamAM pedA thayela te nAmano eka rAjA - karoti pumAn kuTasthaH - zrIdharasvAmI / puraJjayastasya suta indravAha itIritaH / / Page #619 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1426 shbdrtnmhoddhiH| [puraTa-purasaMskAra puraTa na. (purati agre gacchati, pur+bA. aTan) sonu, | purabhid, purabhedana, puramathana, purazAsana, purahan, bha- hariH puraTasundaradyutikadambasaMdIpitaH- purAyoni, purArAti, purAri, purAsuhad puM. (purANi vidagdhamAdhavaH / bhinatti, bhid+kvip/ purANi bhinatti, bhid + lyu/ puraTalatA strI. (puraTavarNA latA) suvAvida. puraM manAti math+ lyu/puraM zAsti, zAs+lyu | puraNa puM. (piparti, pR+kyu) samudra. puraM tripuraM hanti sma, han+bhRte kvip/ purA prAcInA purataTI strI. (purasthA taTIva) nAnI duAna, nAnI. 12. yonirasya/purasya tripurasya arAtiH/pusya tripurasya (manI pAse 32 marAya tavaM stha.) ariH/purasya tripurasya asahada) ziva, bhaDAva - puratas avya. (pura+bAhu. atasuc) mANa, bhAmare. purAratintyiA kusumazara ! mAM praharasi / puradevatA strI. (purasya devatA) nA2nI. adhiSThAtrI. puramArga puM. (purasya mArgaH) 22 na. 22ta., nayana devI ke adhiSThAyaka deva. bhAsa puradvAra na. (purasya dvAram) zarabha jala yavAno puramAninI (srI.) te. nAmanI se nahI.. 42d -koTyA koTyA puradvAramekaikaM rurudhe puraya (pu.) ta nAmano me 20%. dviSAm'-bhaTTiH / purarakSa, purarakSaka puM. (puraM rakSati, rakSa+ ac/puraM puradviS puM. (purANAM maryAnarmitAnAM nagarabhedAnAM dviT rakSati, rakS+ Nvula) 22nI. 268. 282 240 dviS+kvip) ziva, bhADeva. -yayau sadhiSNyAnilayaM vagere, 17514-vAtmA. puradviSaH / kailAsamadripravaraM priyaM prabhoH-zrIbhAgavate puralA strI. (pura+kalac+TAp) hu haivI. 4 / 67 / puravAsin tri. (pure vasati, vas+Nini) nagaravAsI, puranda puM. (puraM dyati, do+ka) indra. zaheramAM rahenAra. purandara puM. (puraH zatrUNAM dArayati, dR+Nic ni.) chandra, purazcaraNa na., purazcaryA strI. (puras+car+bhAve lyuTa/ vi, yeSThA nakSatra. (na.) yavya nAmanI vanaspati. puras+car+kyap+TAp) AgagathI. mAya258 42j. (puM. puraM gehaM dArayati, dAri+khac ni.) pora. -yadi kuryAt purazcayAM tatra karma na cintayet - purandarA strI. (puraM dArayati pravAhaH, dAri+khac nipA. grahaNa karelA maMtranI siddhi mATeno taMtrazAstra prasiddha TAp ca) of nahI.. me prayoga -'jIvahIno yathA dehI sarvakarmasu na purandhi strI., dvi. (puraM+dhA+ki/puraM bahu iSTakAjAtaM kSamaH / purazcaraNahIno'pi tathA mantraH prakIrtitaH' dadhati, purudhA bahudhA dhIyate sthApyate vA, tantrasAre / pura+dhA+ki pRSo.) mA bhane pRthvI, me. purazchada puM. (puracchAdayati, chadi+khac husvazca) me jAtano vedakarma prasiddha yajJa, bahu buddhi. tarnu, tR-ghAsa.. (puM. dvi.) stananI hI250. purandhivat tri. (purandhiH astyasya matup masya vaH) | puras, purastAt avya. (pUrvazabdAt digdezakAlavAcakAt bahu buddhivALuM. asi pur AdezaH/pUrva+prathamApaJcamyAdyarthe astAti puraMdhi, puraMdhI strI. (puraM gehasthajanaM dhArayati, dhR+ pur AdezaH) pUrva mii, pUrvamai, pUrva dezamai, khac+GIp pRSo. vA hrasvaH/ dhR+khac+ GIp mum) sAbhe, 842- mAnI.bhAga -amuM puraH pazyasi bahu muTumnavAjI patiputravANI strI. 'gRhe gRhe devadArum-raghu0 2 / 36 / -tasya sthityA kathamapi vyagrapurandhrivargam'-kumA0 / purandhribhizca kramazaH puraH-megha0 3 / -tava prasAdasya purastu saMpadaHprayuktam-ghu0 7 / 28 / - 'purandhINAM cetaH kusuma- zAkuM07. aGke / bhAga, AgayI. 'gurorapIdaM sukumAraM hi bhavati'- uttararAmacarite 4 / 12 / / dhanamAhitAgnernazyat purastAdanupekSaNIyam"-raghu0 purapAla, purarakSin puM. (puraM nagaraM dehaM vA pAlayati/ 2 / 44 / - abhyunatA purastAt-zakuM0 3 / 8 / puraM rakSati, rakSa+ Nini) nagaranI. 268 4282 / purasaMskAra puM. (purasya saMskAraH) nAza pAmelA za2k koTavALa vagere, dehanuM pAlana karanAro jIvAtmA. | pharI sudhAravuM te. Page #620 -------------------------------------------------------------------------- ________________ puraskaraNa-purAvasu shbdrtnmhoddhiH| 1427 puraskaraNa na. (puras+kR+lyuT) 59 72, taiyAra / mAdanantaram-raghu0 3 / 7 / TUrnu -ajo nityaH 52, siddha 42j, pU% 42vI, satsa2 425o, 2ya, zAzvato'yaM purANo / na hanyate hanyamAne zarIre' vayana. Apa, Aropa, 643), zatrune 54vo, so, -gItAyAm 2 / 20 / (na. purA bhavaM, purA+Tayu) ghAu pAudI, dhyAnama se, sva.t2y, lal- sarga-pratisarga-vaMza- mavaMtara ane vaMzAnucaritanuM 5 . 7ing te.. varNana karavAvALAM 18 purANo vyAsa vageree racelAM puraskaraNIya, puraskarttavya tri. (puras+kR+anIyar/ zAstra -sargazca pratisargazca vaMzo manvatarANi ca / puras+kR+tavyac) pUre 42vA yogya, bhAga 426 // vaMzAnucaritaM caiva purANaM paJcalakSaNam / mhaapuraae| yogya. tathA 64pu2|. (puM. na.) azI. DI. 5.25.2 puraskAra puM., puraskriyA strI. (purs+kR+bhaave+ghny| saIyadAnA-pApa-te SoDaza syAda puras+kR+bhAve za+TAp) 54na, zatrune 56vo, dharaNaM purANaM caiva rAjatam / kArSApaNastu svii||2j,sizj - prokss| 42, sAra, mami.255. vijJeyastAmrika: kArSika: paNaH -manu0 8 / 136 / puraskRta tri. (puraH kriyate sma, puras+kR+kta) 549, purANaga puM. (purANaiH gIyate, gai+ghaJarthe ka) - pUruM kareluM, AgaLa kareluM. vacana ApeluM, banAveluM, 52mAtmA, zva2. (tri. purANaM gAyati, gai+ka) Aropa mUkelo, Thapako dIdhelo, hallo karelo, dhyAnamAM purANazAstra gAnAra, purANanI kathA karanAra vaktA mAra, sva.642. 13j -puraskRtamadhyamakramaH vagaire. raghu0 8 / 9 / prokSa 429-chAMTe. purANapuruSa puM. (purANairUpastutyaH puruSaH) viSNapurA avya. (purati agre gacchati, pur+bAhu0 kA) purANapuruSo nandAtmajaH zrIvatsalAJchana:2006, pUrva)purA zakramupasthAya-raghu0 175|-puraa sarasi mAnase yasya yAtaM vayaH-bhAmi0 1|3|-puraa __ pAdmottarakhaNDe 111 a0 / 52mAtmA, vRddha puruSa. saptadvIpAM jayati vasudhAmapratirathaH-za0 7 / 33 / duun| purANAnta puM. (purANAn purAtanAn antayati, twi 'idaM sarvaM purA sRSTerekamevAdvitIyakam / ant+Nic+aN) vRddhonI nAza 4282 ym2|4. sadevAsInAmarUpe nAstAmityAruNervacaH-' pnycdshyaam| (puM. purANasya antaH) purAno saMta, purAno bhAvImai, bhaviSya ni.32-4se, 40.59. zeSabhAga. (strI. parati. para+ka+ TApa) pahiza purAtana tri. (purA bhavaH, purA+Tyu+tuTa ca) ThUnA tanuM sugaMdhidravya, oil nahI, Bieal. Aganu -'bahirvikAraM prakRteH paraM viduH purAtanaM tvAM purAkathA srI. (purA prAcInA kathA) tihAsa., hUnI. puruSaM purAvidaH' -zizu0 / -navaM vastraM navaM chatraM vAta, purA pANyAna. navyA strI nUtanaM gRham / sarvatra nUtanaM zastaM sevakAnte purAkalpa tri. (purA purANaH kalpaH) prAcIna 485, ThUnI purAtane-nItizAstre / pUrva thanA2, 6 . (puM.) sRSTi, ThUno mAyAra, bhe. arthavAha. bhaDAvIrasvAmI, viSNa. purAkRta tri. (purA pUrva pUrvasmin kAle vA kRtam) pUrva purAtala (na.) sAta pAtAsamAnu me pAtAsa. karela, agAu karela, AjanmamAM ke pUrvajanmamAM purAdhipa, purAdhyakSa puM. (purasya adhipaH, purasya adhyakSaH) 436 5|5-pussy vagaire -akAle darzanaM viSNorhanti nagarano svAmI, koTavALa, zaherano adhikArI puNyaM purAkRtam-smRtiH / vAtmA. purAga tri. (purA gacchati, gam+Da) pUrva-prathama nA2. purArddhavistara, purArddhavistAra puM. (purAH pUrvAddhe vistaro purANa (AkhyAne kaNDvA . para. saka. seTa-purANyati) vistRtirasya/purA prAgvartI arddha-vistAro'sya) pahuM, pUrvanuM AkhyAna kahevuM. zAkhAnagara, eka jAtanuM hathiyAra. purANa tri. (purA bhavaH Tyu ni, tuTa na, purA nIyate, purAvatI (strI.) te namanI meM nahI.. nI+Da vA Natvam) pUrva-prathama. thanA2, 22Gk prAcIna -purANamityeva na sAdhu sarvaM na cApi kAvyaM | | purAvasu puM. (purA pUrvakAle utpatteH prAk vasuH) bhIma pitAmaha. navamityavadyam -mAlavi0 1 / 2 / - purANapatrApaga- | Page #621 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1428 shbdrtnmhoddhiH| [purAvid-purudaMzas purAvid tri. (purA purAvRttaM vetti, vid+kvip) pUrvana | purISya tri. (purISAya hitam, purISa+yat) viSTAnA tihAsa. vagaire vRttAnta nA2- vadantyaparNeti jitanu, ne. yhaa||24. ca tAM purAvidaH-kumA0 5 / 28 / / phupha tri. (pU pAlanapoSaNayoH+ku) 1970, . purAvRtta na. (purA pUrvakAlikaM vRttaM yatra) pUrvanu vRttAMta. (puM. (pR+ku) vinA 5-2va.sa., te. nAmano me. batAvanAra itihAsa ke AkhyAna vagere- daitya, somavaMzamAM pedA thayela te nAmano eka rAjA, purAvRttoddhArairapi ca kathitA kAryapadavI-mA0 2 / 13 / yudhiSThiranI. samAsa6 28%1, sanu, 204-52801. (strI.) (na. purA pUrvakAlikaM vRttaM caritram) zUnuM vRttAnta- te nAmanI eka nadI. zRNu guhyamidaM pArtha ! purAvRttaM yathAnagha ! - | purukutsa (puM.) sUryavaMzama pahA thayeTo mAMdhAtA 25%no mahA0 7 / 28 / 24 / prAcIna. vAta, yaritra vagaire. putra. purAsAh puM. (purANi zatrupurANi sahate abhibhavati, . purukutsava (puM.) chandrano meM zatru- indro vipazcid saha+Nvi pUrvapadadIrghaH) Indra. (tri. purANi saha+Nvi devAnAM tadripuH purukutsavaH jaghAna hastirUpeNa bhagavAn pUrvapadadIrghaH) zatrubhonA nagarI tanA2. ruDe 87 a0 purAsinI strI. (puraM gRhamati, as+Nini+ GIp) purukutsAnI strI. (purukRtsasya patnI, bA. anAG-DoS) sahadevIno velo. mAndhAtA rAjAnA putra purukutsanI patnI. puri, purI strI. (pUryate, pR+i kicca-DIp) n||2, / purukSu tri. (puravaH kSudho'nnAnyasya chAndasaH antyalopaH) za:2- nRpAvAsaH purI proktA vizAM puramapISyate- Du anano bhAvi. (tri. puruSu kSIyate, kSizrIdharaH / -zazAsaikapurImiva-raghu0 1 / 30 / nahI, nivAse+Du) ghai 52vANu, manivAsaauj. saMnyAsIonI meM 64 vizeSa!- jJAnatattvena purucandra, puruzcandra tri. (puru: candra AhlAdakatvAt saMpUrNaH pUrNatattvapade sthitaH / parabrahmarato nityaM dIptirasya pRSo.) ghall tivAj, matizaya tasvI .. purinAmA sa ucyate- prANatoSiNyAmavadhUtaprakaraNe / puruja, purujAti puM. (puru+jan+Da, puroH jAtirjanma heDa, zarI2. (puM. pUryate yaza AdabhiH, pR+i yasya) bharatavaMzama pe thayeTo suzAnti 2%no kicca) 21%81. putra. puritat, purItat strI. (puriM dehaM tanoti, tan+kvip / purujit tri. (puruM tannAmanRpaM jayati, ji+kvip tuk tugAgamazca) itara, nADI. (strI. puri dehe tanoti ca) muntimo meM.5 28%81, 345 28% nI te. nAmanI AcchAdayati hRdayAdi, puri+tan+kvip aluk putra, viS- 'purujit puruSottamaH' -viSNu0 / sa.) zarI2i. 65. bhAgane. Dha.3nA2 mAMsaDa. puruNAya puM. (purUNAM nAyo netA saMjJAyAM Natvam) te. puriza puM. (puri dehe zete, sI+ac aluk samA.) nAmanI meM. 20%. purutman puM. (punarAtmA yasya pRSo.) vizaNa sAbhAvAj. purImoha paM. (purI dehe mohayati, muh + Nic+ aN) purutrA avya. (dvitIyAsaptamyarthakRteH, puru+trA) ghauIne, ___ghaMtUro. ghau viSe. purISa na., purISaNa puM. (pR+ISan kicca purIto dehAt / puruda na. (puru pracuraM dAti, dai+ka) sonu, suvA. ISyate, IS+dAne+lyuTa) viSTA, 40, viSTavI. purudaMzaka puM. (puru bahulaM yathAsyAttathA dazati, daMz+Nvul) __uii, yavasa huA. sa.. purISadhAna, purISAdhAna na. (puriiss+dhaa+lyutt| | purudaMzas, purudaMsas, purudatra, purubhUt puM. (puruM purISamAdhIyate'tra, A+dhA+AdhAre lyuT) yAM tannAmAnamasuraM daMSTavAn daMz+ asun/puruM tannamAnaM viSTA rahe che te sthAna-malAlaya. daityabhedaM daMsayate, dasi darzane+bhUte asun / dIyate purISama puM. (purISaM mimIte, mA+ka) 6. dA+kA datraM dhanam, puru datramasya/puruhUt+ pRSo. purISin tri. (pRNAti prINAtIti purISamudakaM matvarthe purUNi bahUni hUtAni nAmAni yasya yadvA purudaityabhedo ini) bhaNayuta pavAj. hUto yuddhArthaM yena) chandra. Page #622 -------------------------------------------------------------------------- ________________ purudaMsas - puruSavAha] purudaMsas tri. (purUNi daMsAMsi karmANyasya) ghaeAM urbhavArju puSkaLa kAmavALuM. purudasma tri. ( puru dasati das+bA0 manin) dhAno nAza karanAra, ghaNA kAmavALuM. purudrah tri. (purubhyo bahubhyaH purave detyAya vA druhyati, druh + kvip) dhAno droha 42nAra. purudvat (puM.) zreSTuvaMzI madhuputra se rAma. purudhA avya. ( puru + prakAre dhAc) ane aDAre. purunAya puM. (purUNAM nAyo netA) te nAmanI kheDa rAma. (tri. ) anene katanAra. zabdaratnamahodadhiH / purubhojas puM. (purUn bhuGkte, bhuj + asun) bhegha. (tri.) dhaNuM lo4na 42nAra. purumitra puM. ( puru: mitramasya) te nAme kheDa mahArathI rAjA, te nAme dhRtarASTrano eka putra. purumIDha (puM.) te nAmano kheDa Daurava rAma. pururatha puM. ( rathAt raMhateH puruH ratho raMhaNaM yasya) sUrya, AkaDAnuM jhADa, pururavas, pururavasa, purUravas, purUravasa, puroravas puM. ( puru pracuraM yathA syAttathA rauti ru+asun pRSo.) judha khane IsAno putra, he somavaMzamAM pehA thayo hato, caMdravaMzI rAjakulano pravartaka. pururAvan tri. ( puru phalaM rAti dadAti, rA+vanin) aneDa prahAranAM iNa ApanAra, buTTI chuTTI bhavanAM phaLa ApanAra. puruvargas tri. ( pururvargo'sya ) dhAgA mAnavANuM. puruSa puM. ( pur agragatau + kuSan, puri dehe zete, zI+Da pRSo. vA) bharha-na2- 'pUraNAt sadanAccaiva tato'so puruSo mataH ' -mahAbhArate / khAtmA, sAMkhyamata prasiddha pacIsamuM tattva, punnAga vRkSa, viSNu, meSa, meSa-mithuna vage2e viSama rAzi, maMgaLa vagere puruSagaDa, tisa Au, sevaDa, mitra.. puruSaka na. ( puruSa iva kAryAti, kai+kaH) ghoDAkhonI be page UbhA rahe tevI eka jAtanI gati zrIvRkSakI puruSakonnamitAgrakAya:- zizu0 5 / 56 / puruSakAra puM. (kR + bhAve ghaJ, puruSasya kAraH karaNam) puruSanuM ama, puruSArtha- daive puruSakAre ca karmasiddhirvyavasthitA - yAjJa0 1 349 / evaM puruSakAreNa vinA daivaM na siddhyati hito0 32 / 1429 puruSakuJjara, puruSapuGgava, puruSapuNDarIka, puruSarSabha, puruSavyAghra, puruSazArdUla, puruSasiMha, puruSottama puM. (puruSeSu kuJjaraH zreSThaH, puruSaH kuJjara iva, vA / puruSa: puGgava iva / puruSaH puNDarIkaH / puruSeSu RSabha iva / puruSoM vyAghra iva / puruSaH zArdUla iva / vyAghrabheda iva / puruSaH siMha iva, puruSeSu siMhaH zreSTho vA / puruSeSu uttamaH) zreSTha puruSa vinezvara arihaMta udyoginaM puruSasiMhamupeti lakSmI:- hitopadeze / tulanApurisuttamANaM, purisasohANaM, purisavara-puNDariyANaM, purisavaragandhahatthINaM-namAtthuNam / yasmAt kSaramatIto'hamakSarAdapi cottamaH / ato'smin loke vaMde ca prathitaH puruSottamaH - bhaga0 15 18 / puruSacchandas strI. (puruSa iva dvipAdatvAt chandAM yasyAH) be caraNavALo chanda. puruSatrA avya0 ( puruSa+ dvitIyAsaptamyantArthavRttaH trAc ) puruSane puruSamA. puruSatA strI, puruSatva na. ( puruSasya bhAvaH tal+TAptva) puruSapazu, bhi puruSadaghna, puruSadvayasa, puruSamAtra tri. ( puruSa : parimANamasya, puruSa + parimANArthe daghnac / puruSa + parimANArthe dvayasac/puruSa + parimANArthe mAtrac) yA karelA hAthavALA puruSanA mApanuM, mAthoDuM, puruSanI UMcAInuM. puruSadantikA strI. (puruSasyeva danto dantAkAro'syAH kap, kApi ata itvam) 'medA' nAmanI vanaspati. puruSadveSin tri. (puruSaM dveSTi, dviS + Nini) puruSano dveSa karanAra. puruSadharma puM. ( puruSasyaiva dharmaH) puruSamAtrano dharma. puruSanAya puM. (puruSAn nayati, nI+aN) manuSyonuM rakSaeA DaranAra, senApati. puruSapazu puM. (puruSa iva pazuH ) puruSa35 pazu. puruSamegha puM. (puruSAH narajAtIyA midhyante hiMsyante'tra, midha-AdhAre+ghaJ) khe' bhatano yajJa, mAM puruSano homa thAya che te. puruSavarjita tri. (puruSeNa varjitaH) puruSarahita, puruSavinAnuM. puruSavAc strI. (puruSasyeva vAk yasyAH) bhenA pakSI. puruSavAha puM. (puruSeNa nareNa uhyate, vah + karmaNi ghaJ) 2. (puM. puruSamAdipuruSaM vahati, vaha + aN ) garuDa pakSI. Page #623 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1430 shbdrtnmhoddhiH| [puruSavAham-puroTi puruSavAham avya. (puruSa+vaha +Nmula) puruSane 6403j | strI puruSanI ma // 22 // 42 te -AkRtimavalokya te. kayApi vitarkitaM puruSAyitaM asilatAlekhanena puruSavidha tri. (puruSasyeva vidhA yasya) puruSana ThevA vaidagdhyAdabhivyaktimupanItam-kAvya0 10 / ___.. puruSAsthitamAlin strI. (puruSasyAsthimAlA sA'styasya puruSazIrSaka puM. (puruSazISa iva kAyati, kai+ka) ini) bhAva, ziva. coranuM corI karavAnuM hathiyAra. puruSya tri. (puruSAya hitaM yat) puruSamA uitanu, puruSanA puruSasamavAya puM. (puruSANAM samavAyaH) puruSako samUDa- jhayAnu 4thyo . puruha, puruhu tri. (puruM pracuraM hanti gacchati, puru+han+Da/ puruSasUkta na. (paramapuruSapratipAdakaM sUktam) 52ma. puruM pracuraM hanti, han-gato+bAhu. Du) puSTha, ghaj. puraSad pratipAina 4282 'sahasrazIrSA' vagaire 17. | puruhUta tri. (purUNi bahUni hUtAni nAmAni yasya yadvA yAmona ve6 sUta- 'sahasrazIrSaH puruSaH / purudaityabhedo hUto yuddhArtha yena) dra, ghau liuml, sahasrAkSaH sahasrapAt / ' bahu nAmavALA deva vagere. puruSAMzaka puM. (puruSasya aMzaH, svArtha kap) meM puruhUti puM. (puravo hUtayo nAmAnyasya) viSNu. (sI.) prakArano puruSAMza, puruSAMzano pratipAdaka graMtha. | dAkSAyaNI. puruSAMzakin tri. (puruSAMzakamadhIte vetti vA Nini) puruhotra (puM.) saMzu 2% .putra. puruSAMzaka graMthane jANanAra ke bhaNanAra. purUdvaha puM. (purUn pauravanRpAn tadbhAramudvahati, ud+ puruSAd, puruSAda, puruSAdha, puruSAzin puM. (puruSarmAtta, vaha+ac) pauravavaMza zreSTha 28%, dra savAla ad+kvip-aNa/puruSaH naraH adho ysy| bhanunI putra-mAramo manvantara. puruSamaznAti. az+Nini) rAkSasa, bhAnavamakSI, purUvasu tri. (puruM pracuraM vasu dhanaM yasya vede dIrghaH) te nAmano madhya pradeza. puSkaLa dhanavALuM, jenI pAse ghaNuM dravya hoya te. puruSAdI, puruSAzinI strI. (puruSAda+sriyAM jAti. puroga, purogati, purogama, purogamana, purogAmin ___ GIS/puruSAzin+ GIS) rAkSasI. tri., na. (puro'gre gacchati, gam+Da/puro'gre gatirgamanaM puruSAdya puM. (puruSeSu puruSANAM vA AdyaH) nAtha yasya/puro'gre gacchati, gam+ac/purus gam+ lyuT/ nAmanA jaina tIrthakara, viSNu. gam+Nin) mAnA2, bhopare yArAnA2, pradhAnapuruSAdhama puM. (puruSeSu adhamaH) nAya. puruSa, puruSomA bhujya -sa kiMvadantI vadatAM purogaH-raghu0 14 / 3 / - adhama-nIya. jyAghAtarekhe subhujo bhujAbhyAM bibharti yazcApabhRtAM puruSAdhikAra puM. (puruSasya adhikAraH) puruSano adhi2. purogaH-raghu0 655 / -indrapurogamA devAH / / puruSAyaNa tri. (puruSa AtmA ayanaM pratiSThA yasya purogata, puroyAvan tri. (puro'gre gatam-yA+vanip pUrvaSa0 Natvam) bhAtmAno sAzraya 72rI 238. praa| puro'gre yAvan) bhAga gaye., bho53 gayeDaM. vagaire. purogati sI. (puro'gre gatiH) mAgaNa. yAsaj, bhopa3 puruSAyuSa na. (puruSasya AyuH ac samA.) puruSanA . (tri.) dUta. mAyuSaNa -puruSAyuSajIvinyo nirAtaGkA nirItayaH- purocana (puM.) dAbha 5i3vAne pANI nainal raghu0 1 / 63 / -akRpaNamatiH kAmaM jIvyAjjanaH taiyAra thayelA duryodhanano eka mitra. puruSAyuSam- vikrama0 6 / 44 / purojanman tri. (puro'gre janma yasya) 5Desai-2014 puruSArtha na. (puruSasya arthaH) dharma-artha-51. mAne. manA2, bhoTo mA vagaire. mokSa. me. y||2 puruSArthamAthI. pratye, sajyamata. prabhA | purojanyA srI. (puro'gre janyo janma yasyAH TAp) buddhino iSTabhoga tathA mokSa. mAgaNI , moTI mana.. puruSAyita tri. (puruSa+kyaG+kta) manuSyanI. bha. puroTi puM. (puro'Tati, aTa+ in) puroTi nAme vRkSa, AcaraNa karanAra, eka prakAranuM strImaithuna jemAM | nadIno pravAha, pAMdaDAMono khaDakhaDATa ke marmaradhvani. Page #624 -------------------------------------------------------------------------- ________________ puroDAz(s) -pulaka] puroDAz (s), puroDAza puM. (puro dAzyate, dAzdAne + kvip dasya DaH / puro dAzyate, dAz dAne+ghaJ dasya DaH ) yajJa saMbaMdhI eka prakAranuM homavAnuM dravya- puroDAzAMzcarUMzcaiva vidhivannirvapat pRthakmanu0 6 | 11 | hajelA yojAthI janAvesuM khane upAlamA rAkhI lAveluM, homavAmAM bAkI rahelo padArtha, somavallIno rasa, javanA loTathI mizra eka jAtano zeTalo, yajJanA agni upara loTa vagere rAMdhI tenuM havana karavuM te. puroDAzika puM. (puroDAzasya vyAkhyAno granthaH un) puroDAzanuM vyAkhyAna karanAro grantha. puroDAzIya, puroDAzya tri. ( purIDAzAya hitaM cha / puroDAzAya hitam, puroDAza + yat) puroDAza ne haviSyAtrane mATe upayogI java, cokhA vagere. purodbhava tri. ( pure udbhavati, ud + bhU+ac) pechA thanAra, nagaramA thanAra. zaDeramAM zabdaratnamahodadhiH / purodbhavA strI. (pure udbharvAta purodbhava +TAp) bhAbhe / nAmanI vanaspati. purodhas, purohita puM. (puro'gre dhIyate dhA + karmaNi asi kicca/puro dhIyate'sau dhA + kta) sa purohita, gora. - 'sa jAtakarmaNyakhale tapasvinA tapovanAdetya purodhasA kRte' -raghu0 3 / 18 / - purohito hito vedasmRtijJaH satyavAk zuciH / brahmaNyo vimalAcAraH pratikartA padAmRjuH- kavika0 / purodhA strI. ( puras+ dhA + sampra. bhAve kvip) purohitapa gorapahu. puronuvAkyA strI. (purogre'nuvAkyA) te nAmanI kheDa RyA. puropanIta tri. ( puras + apa +nI+kta) pUrve prathama prApta thayesa. puropavana na. ( purasya upavanam ) zaherano jagIyovADI.. purobhAga puM. (puro'graH bhAgaH) agrabhAga, bhAgajano bhAga (tri. puraH pUrvaM bhajate, bhaj + karttari ghaJa ) guNano tyAga karI mAtra doSa grahaNa karanAra. purobhAgitA strI, purobhAgitva na. ( puro bhAgino bhAvaH tal+TAp-tva) gurAno tyAga durI ghoSa bhavApazu agrabhAgapazu. 1431 purobhAgin tri. (puraH pUrvaM bhajataM, bhaj + ghinuN ) guezano tyAga karI kevaLa doSa jonAra, naTakhaTa, agrabhAgavALuM tene vAgAt purobhAgavitarkAtaGkapAtratAm rAjatara0 6 183 | puromAruta, purovAta puM. (pUrvo mArutaH pUrvazabdodasa pur AdezaH / pur pUrvavartI vAtaH) pUrva dizAbhAM utpanna thayelo vAyu, pUrvano pavana. purohita tri. ( puraH hitam ) AgaNa muTuluM khAgaNa ghareluM. purohitAdi (puM.) pANinIya vyAga prasiddha kheDa zabdagA. sa ca purohita, grAmika, piNDika, suhita, vAlamanda, khaNDika, varmika, karmika, dharmika, zilika, sUtika, mUlika, tilaka, aJjalaka, RSika, putrika, avika, chatrika, parSika, pathika, carmika, pratika, sArathi, Astika, sUcika, saMrakSa, sUcaka, nAstika, ajAnika, zAkkara, nAgara, cUDi ityAdi / purohitikA, purohitI strI. (purohitasya patnI GIS, purohitI + svArthe ka vA TAp hrasvaH / purohita + striyAM jAti GIS ) dhyApAtra purohitanI patnI gorAzI. purva (cu. pa. sa. seT purvayA0) (bhvA. pa. seT - pUrvati) nivAsa aravo, rahevu, pUrNa ukhu, bhavu, pUvuM - pUrvati payasA kumbhaM ceTI- durgA0 / pul (bhvA. pa. saka. seT polati / tudA0 pulati/curA. ubha. saka. seT, polayati-te) moTuM dhanuM, yuM tha, bhoTA prApta ravI, uddhAra rakho. pula puM. (pul+ka) khAnaM athavA layathI zarIra upara svayaM lAM thAya che te. (tri. polati ucchrito bhavati, pul + ka) bhoTu, vizA pulaka na. ( pula + saMjJAyAM kan ) kheDa bhatanI pahADI bhATI (puM. pul+ka + svArthe ka) zarIranA vAja sIdhA jalA thAya tevo romAMya- cAru cucumba nitambavatI dayitaM pulakairanukUle - gIta 0 1 / mRgamadatilakaM likhati sapulakaM mRgamiva rajanIkaregIta0 7 / - premalaghUkRtakezavavakSobharavipulapulakakucakalasA - AryAsa0 379 / zarIramAMthI jahAra nIkaLela eka kIDo, eka jAtano paththara, maNino eka doSa, haratAla, te nAme gandharva, hAthIne khavarAvavAno atrano goLo, magha pIvAnuM pAtra, Page #625 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1432 zabdaratnamahodadhiH / [pulakakANDa-puSA kheDa prahAranI rArdha. (puM. pulaya, je. prA.) yuvas | pulindI strI. (pulinda + striyAM jAtitvAt GIS ) 2.4 maNi, sacitta kaThina pRthvIno eka prakAra, jalacara MtuvizeSa. jAtanI bhIlaDI. pulirika (puM.) sarpa, sAtha. puliza (puM.) bhyotiSazAstrano bheDa siddhAntata te nAmano RSi. pulukAma puM. ( puru kAmayate kAmi + aN rasya laH) ghaNI kAmanAvALuM. pulakakANDa puM. na. ( pulaakaMDa, je. prA.) 2tnaprabhA naraka pRthvIno eka kAMDa, pulakAGga, pulakodgama puM., pulakita tri. (pulakayuktaM aGgam yasmAt/pulakasya udgamaH / pulakAni saMjAtAni yasya, tArakA itac ) varuNa pAza, bhene romAMca-deha 52 ruvAMTAM UbhAM thayAM hoya te. pulakin tri. (pulaka + astyarthe ini) romAMyavANuM. (puM. pulako'styasya, pulaka + ini) kheDa bhatanuM kadaMbanuM vRkSa. pulasti, pulastya, pulaha puM. (pulaM mahattvamasate - gacchati, as+ti zaka. / pulaM mahattvamasate, as+tyap) pulastya muni ke saptarSibhAMnI kheDa che - marIciratribhagavAnaGgirAH pulahaH kratuH / pulastyazca vasiSThazca saptaite brahmaNaH sutAH- harivaMze 7 / 8 / rAvAno jAya. pulA strI. (pula +TAp) bhRddha tAja-kama, gaNAno DADaDI. pulAka puM. (polati ucchrito bhavata0 pul + Aka ni) saMkSepa, saMgraha, tuccha dhAnya- pulAkAzcaiva dhAnyAnAM jIrNAzcaiva paricchadaH - manu0 10 / 125 / anAthanAM zetarAM, rAMdhevA yojAnuM DheDu, yojAnu osAmaNa, utAvaNa, satyatva. pulAkin puM. (pul+bA kAkin) vRkSa, ADa. pulAyita na. ( pul + kyac + kta) kheDa bhatanI ghoDAnI gati-yAsa. pulAlikA (strI.) kheDa bhatano bherano upadrava pulina na. ( polati, pul+inan kicca) (dviya, jeTa, samudra vagerenuM pANI AvI gayA pachI korI paDelI 4bhIna, nahI vagerenI madhyano taTa- 'zaradi saritaH zyAnapulinA: ' - bhartRhariH / ramate yamunApulinavane vijayI murAriraghunA - gIta0 7 / - kAlindyAH pulineSu kelikupitAmutsRjya rAse rasam- veNI0 1 / 2 pulinavatI strI. (pulina + astyarthe matup masya vaH GIp ca ) nahI. pulinda puM. ( pul + kindac) kheDa bhatano thAMDAsa-bhIla. (puM. pul+kindac) pulincha nAbhaTTa yAMDAsa bhatino vaselo eka deza. pulomajA strI. (pulAMmno daityAjjAyate, jan+Da+TAp) indranI patnI chendrANI. pulomajit, pulomadviS, pulomabhit, pulomAri puM. (pulomAnaM jitavAn, ji+ kvip + tuk / pulomAnaM dveSTi, dviS + kvip / pulomAnaM bhinatta, bhid + kvip / pulomno'riH - zatruH ) ndra puloman (puM.) IMdrano sAsarI kheDa rAkSasa- 'pulomAnaM jaghAnAjI jAmAtA san zatakratuH ' harivaMze / pulomA (strI.) bhRguRSinI patnI, vyavana RSinI mAtA. pulka, pulla tri. (phulla + pRSAM.) assa, viDAsa pAbheluMIkheluM. pulkasa (puM.) brAhmaNathI kSatriya bhatimAM utpanna thayesa varNasaMkara puruSa. pulkasI strI. ( pulkasa + striyAM jAti0 GIS ) zrAhmazathI kSatriya strImAM utpanna thayela varNasaMkara strI. pulya tri. ( pul + caturarthyAM balAdi yaH) zebhAMya vaDe janemuM. puSa (puSTau di. para. aka aniT puSyati/krayA. para. saka. seT puSNAti / bhvA para. aka seT poSati / dhRtau curA. ubha. saka. seT poSayati-te) poSarA vu, poSavu, pAlana ukhu, dhArA 4- tenAdya vatsamiva lokamamuM puSANa- bhartR0 2 / 46 / - pupoSa lAvaNyamayAn vizeSAn- kumA0 1 / 25 / na tirodhIyate sthAyI tairasau puSyate param-mA0 da0 3 / paJcAnAmapi bhUtAnAmutkarSaM pupuSurguNAH - raghu0 4 / 11 / vapurabhinavamasyAH puSyati svAM na zobhAm za0 1 19 / - na hIzvaravyAhRtayaH kadAcit puSNanti loke viparItamartham - kumA0 3 / 63 / - puSA strI, puSka na. ( puSNAti, puS +ka+TAp/na. puSa + bA. bhAve ka kicca kasya netvam) poSa, puSTi, sAMgalI vRkSa. Page #626 -------------------------------------------------------------------------- ________________ puSita - puSkarAvatI ] puSita tri. (puSyate sma, puS + kta, bhvAditvAdiT ) poSesa, poSaeA urela. zabdaratnamahodadhiH / puSkara na. ( puSkaM puSTi rAti, rA+ka) hAthInI sUMDhanI agrabhAga- AlolapuSkarasukhollasitairabhIkSNamzizu0 5/30 | vAtrinuM yAmaDAthI bhaDhesuM bhukhapuSkareSvAhateSu megha0 66 / nadadbhiH snigdhagambhIraM rAhatapuSkaraiH - raghu0 17 / 11 / 45, pAza, ADAza, tasavAranuM pAnuM, dumaja, te nAme abhmera pAsenuM puSkaratIrtha - 'puSkare duSkaraM vAri zasyahInA vasundharA' - jyotistattve / druSTa auSadhi, brahmA resuM kheDa sarovara, bhAga-aMza, te nAme eka beTa, talavAranuM bhyAna. (puM. puSkaM puSTiM rAti, rA+ka) navarAbhano bhoTo lAI - sa samAvizya ca nalaM samIpaM puSkarasya ca - mahA0 3 / 59 / 4 / te nAmanI varueAno kheDa putra, te nAme eka roga, te nAmano eka nAga, sArasapakSI, puSkara dvIpamAMno te nAmano eka parvata, meghano adhipati, eka jAtano kuyoga, viSNu, bIlInuM Au, kheDa bhatanuM vAgha prAvAdyanta tatastatra veNuvINAdidarardurAH / paNavAH puSkarAzcaiva mRdaGgA paTahAnakAH- mArkaNDeye 106 / 61 / puSkara dvIpano 28.bha. puSkarakarNikA, puSkaranADI strI. (puSkaraM padmamiva karNaH puSpaM yasyAH kap kApi ata itvam / puSkaraM padmaM nADayati, nAD + ac + GIS ) sthalapadminI, jamIna upara thanA2 kamaLano velo. puSkaracUDa puM. (puSkarayuktA cUDA yasya ) soDA soDa parvata u52no te nAmano eka diggaja. puSkarajaTA strI. (puSkarayuktA jaTA yasyAH) puSDarabhUja vanaspati. puSkaranAbha puM. (puSkaraM padma nAbhau yasya ac samA0 ) viSNu. puSkaraprAdurbhAva puM. (puSkarAkAraH prAdurbhAvaH) majAAre bhagavAnanuM prakaTa thayuM. puSkarabIja na. ( puSkarasya bIjam) bhavanuM jI4-maNa DA. puSkaramAlin, puSkarasraj tri. (puSkaramAlA astyasya ini / / puSkaramaya sraj yasya) bhajanI bhAsAvANu (puM.) himAlayanI kheDa nyAno pati 1433 puSkaramUla, puSkaramUlaka, puSkarAzikA strI, puSkarasAgara puM., puSkArAGghrija na. ( puSkarasya mUlamiva mUlaM yasya / puSkaramUlaM+svArthe ka / puSkarasya ziphA jaTeva / puSkaraM sAgaramiva / puSkarAGghririva jAyate, jan Da) GguSTa auSadhi, bhajanuM bhUNa- uktaM puSkaramUlaM tu pauSkaraM puSkaraM ca tat / padmapatraM ca kAzmIraM kuSThabhedamimaM jaguH- bhAvapra0 1 puSkarazAyikA strI. (puSkare zete) saMghAte iranAra, eka jAtanuM pakSI. puSkarasad tri. (puSkare sIdati, sad + kvip) bhajamA vasanAra-raDenAra. (puM.) gotrapravarta khe RSi puSkarasAda puM. (puSkaraM padmaM sIdati bhakSayati, sadbhakSaNe (anekArthatvAt+aN) bhajane jAnAruM kheDa pakSI. puSkarasthapati (puM.) mahAdeva, ziva. puSkarasraj strI. (puSkarasya sraj ) bhajanI bhAjA. (puM.dvi. puSkarasya padmasya srak yayostau) je. azvinI kumArI - puSpasrajaM puSkarANAM padmAnAM srak mAlA yayostI puSkarasrajau azvinau azvinIkumArau padmamAlinau devAnAM bhiSajau / puSkarAkSa puM. (pu. puSkaramivAkSi yasya Sac samA0 ) viSNu - puSkarAkSaM nimagno'haM mAyAvijJAnasAgare / trAhi mAM devadeveza ! tvatto nAnyo'sti rakSitAtithyAditattve / (tri. puSkaramivAkSi yasya Sac samA0 ) pramaNa samAna netravAnuM. puSkarAkhya, puSkarAkha, puSkarAhvaya puM. (puSkarasya padmasyAkhyA AkhyA yasya / puSkarasya AhvA yasya / puSkaraM Ahvayo yasya) sArasa pakSI (muSTha auSadhi.) puSkarAdi (puM.) pAzinIya vyAharaNa prasiddha kheDa zaha gae sa ca puSkara, padma, utpala, tamAla, kumada, naDa, kapittha, visa, mRNAla, kardama, zAlUka, vigarha, karISa, zirISa, yavAsa, pravAha, hiraNya, kairava, kallAla, taTa, taraGga, paGkaja, saroja, rAjIva, nAlIka, saroruha, puTaka, aravinda, ambhoja, abja, kamala, payasa ityAdi / puSkarAruNi (puM.) garjano pautra puruvaMzI rAma. puSkarAvatI strI. (puSkarANi santyatra matup masya vaH GIS dIrghaH ) te nAmanI kheDa nahI.. Page #627 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1434 shbdrtnmhoddhiH| [puSkarAvartta-puSpakANDa puSkarAvartta, puSkarAvarttaka puM. (puSkara jalamAvarttayati, | puSTikA strI. (puSTyai kaM jalamasyAH) uplma. thanArI. cha5. A+vRt+Nic+ aNa/puSkarAvartta+kap) te. nAme puSTikAnta puM. (puSTaH kAntaH) li., goza.. bheghano adhipati, te. nA. . - 'jAtaM vaMze | puSTida tri. (puSTi dadAti, dA+ka) pauss||24, puSTi bhuvanavidite puSkarAvarttakAnAm' -meghadUte / 2nAra. puSkarikA strI. (puSkaraM tadAkAro'styasya, Than+TAp) / puSTidA strI. (puSTi dadAti, dA+ka+TAp) mAsaMgha te. nAme meM. roga-nu nimitta zUkadoSa Doya. che. vanaspati, puSTi sApanArI strI.. puSkariNI strI. (puSkaravat AkRtirastyasyAH, puSkara+ puSTipati puM. (puSTaH patiH) 3 1.12nI mAgni. ini+ GIp) sthAbha, puS72bhUja vanaspati (srI. puSpa (vikAse di0 para0 aka0 seTa-puSyati) visa, puSkaraM zuNDhAgramastyasya, ini+GIp) 120, jIedaisA thavaM -'zaradi puSyanti saptacchadAH / ' umalinI, nAnu 46||shy, yAzusa bhanunI meM patnI | puSpa, puSpaka na. (puSpyati, puSp vikAse+ac 2thina bhatA. (strI. puSkarANAM samUhaH, ini+GIp) puSpa+svArthe ka) 8, strIna. 24, kuberanu, vimAna, kamaLano samUha. eka jAtano netraroga, AMkhamAM phUluM paDe che te. puSkarin puM. (puSkaramasyAsti, puSkara+ini) thI. (puM. puSp+bhAve ghaJ) vi.sa. pAma, jIva, (tri. puSkara+ini) bhagavAyo pradeza 3. praTisa tha. puSkala na. (puSyati puSTi gacchati, puSa+kalana kicca puSpaka na. (puSyamiva puSpairvA kAyati prakAzate, puSpa+ kasya netvam) mikSaL bhATe 5vA yogya mAnana kai+ka) ratnanu, 4, pittagarnu dUsa, 244na, se prabhA-14 mUhI 2052 bhA5- aSTakuJci- ddaa2|72., fu22mAnI sADI- lauhakAMsya parimANam-aSTamuSTirbhavet kuJciH kuJcayo'STau ca zA . puSkalam / puSkalAni ca catvAri ADhakaH puSpakaraNDa, puSpakaraNDaka na. (puSpANAM karaNDam/ parikIrtitaH-prAyazcittatattve / (tri. puS+kalac kicca puSpakaraNDa+svArthe. kap) sazajavAno uyo.. Adyakasya netvaM, puSka+sidhmA. lac vA) zreSTha, puSpakandA (strI.) vi.n6 nAmanI vanaspati. gha, puSTha (puM. puS+kalac) te nAmanI maratano | puSpakaraNDaka na. (puSpAdhArakaraNDa iva kAyati, kai+ka) putra, te. nAmano asu2. ujjayinI nagarInI pAse Avela zivano eka puSkalaka puM. (puSkala+saMjJAyAM kan) ustUrI mRga- jagAyo- mahAkAlasyojjayinI vizAlAvantikA tthaa| 'kezeSu camarI hanti sImni puSkalako hataH / ' tasya udyAnakaM jJeyaM nAmnA puSpakaraNDakam-zabdamAlA / puSkalAvata (puM.) 6ttama mAsa meM zi. puSpakaraNDinI sta. (puSpakaraNDakaM zivodyAnamastyasyAM, puSkalAvatI strI. (puSkalAvata+GIS) pusAvata zanI. iti+ GIp) 6degdegyinI nagarI- ujjayinI syAd rAjadhAnInuM zahera. vizAlAvantI puSpakaraNDinI-hemacandraH / puSTa tri. (puS+kta) 4. pauSa Doya. te, puSTa- puSpakANDa, puSpaketana, puSpaketu, puSpacApa, puSpadhanus, 18 -yadA manyeta bhAvena haSTaM puSTaM balaM svakam- puSpadhanvan puSpapatrin, puSpabANa, puSpazara, manu0 7 / 171 / (na.) poSa, puSTi. (puM.) viSNu. puSpazarAsana, puSpAyudha, puSpAtrA, puSpeSu puM. puSTAGga na. (puSTaM ca tat aGgaM ca) puSTa zarIra, hRSTa- (puSpamayaM dhanuH kANDaM yasya/puSpaM ketanaM dhvajo yasya/ puSTa saM. (tri. puSTamaGgamasya) haSTa-puSTa zarIravANu. /puSpaM keturasya/puSpamayaM cApaM yasya/puSpaM dhanurasya/ puSTAvat tri. (puSTaM poSaNaM kAryyatvenA'styasya, matup puSpaM nurasya anaG/puSpaM tanmayaH patrI bANo'sya/ ___ masya vaH vede dIrghaH) pauSa 72n||2, poSanAra. puSpameva bANo'sya/puSpaM zaro'sya/puSpamayaM zarAsanaM puSTi strI. (puSa+bhAve ktina) poSa, pauSatata. paddhi dhanaryasya/puSpamAyudhamasya/puSpamastramasya/puSpamiSaryasya) -vedikAraNairmantraiH prajAnAM puSTihetukaiH-mArkaNDeye bhava- puSpacApamiva pezalaM smaraH-raghau 11145 / - 22 / 11 / (srI. puS+kartari ktic) vanaspati 'zatamakhamupatasthe prAJjaliH puSpadhanvA-' kumA0 / AsaMdha, te nAme eka mAtRkA, te nAmanI eka yayAvakasmAt puSpeSu shraaghaatrsjnytaam-kthaasrityoginI, te nAmanI dharmapatnI. sAgare 7 / 96 / Page #628 -------------------------------------------------------------------------- ________________ puSpakAla-puSpaphala shbdrtnmhoddhiH| 1435 puSpakAla puM. (puSpasya kAla:) strInA 26zanano | puSpadha (puM.) . tanal utimaliSkRta pAeno. samaya. (puM. puSpapradhAnaH kAlaH) vasanta.51, putra. samayamAM phUla ghaNAM nipaje che te samaya. puSpadhI srI. (puSpadha+GIp) ulne. maliSkRta. thaye.6. puSpakAsIsa na. (puSpamiva kAsIsam) meM tanI sanI putrI. 2.sI. dhAtu. puSpadhAraNa puM. (puSpaM dhArayati, dhAri+ lyu) (nezvara puSpakITa puM. (puSpapriyaH kITaH) (mamI, samA 278 bhagavAna, viSNu. DI. puSpadhArin puM. (puSpaM dhArayati, dhR+Nini) 8. pA258 puSpaketu na. (puSpasya netrarogavizeSasya keriva) 2nAra. kasamAMjana, phUlamAMthI banAvela eka aMjana-saramo. puSpanikSa, puSpandhaya, puSpaliha, puSpaliha puM. (puSpaM puSpagaNDikA (sI.) guhAbhaithuna, sRSTi viruddha bhaithuna. nikSati, nikS cumbane+aN/puSpaM dhayati, dheTa puSpagiri, puSpacaya, puSpAvacaya puM. (puSpamayo giriH| pAne+khaz mum/puSpaM leDhi, liha+kvip/liha+ka) puSpANAM cayaH/puSpANAmavacayaH) bhUsana parvata, dUsanA mabharo. gato, dUsa me58i 52di . puSpanikSI, puSpandhayI strI. (puSpanikSa+striyAM jAti. puSpaghAtaka puM. (puSpaM hanti, han+Nvul) disa.. __GIS) bhamarI. (tri. han+Nvul ghAtakaH, puSpANAM ghAtakaH) dUsanA puSpanikara, puSpanicaya puM. (puSpANAM nikaraH/puSpANAM nAza karanAra. nicayaH) dUsano samUha. puSpacAmara puM. (puSpaM cAmara iva yasya) bhIgarnu , puSpanetra na. (puSpanirmitaM netram) rupanu banAveda netra.. netarnu u. puSpandhaya puM., tri. (puSpaM dhayati, dheTa pAne+khaz mum) puSpaja na., puSpadrava, puSpaniryAsa, puSparasa, puSpabhava sanI 2sa. paan||2 mamaro-madhamAjI... puM. (puSpAjjAyate, jan+Da/puSpANAM drava iva/puSpANAM puSpapatra na. (puSpasya patram) dUsanI pAsena naj 5i. niryAsaH/puSpANAM rasaH / puSpAd bhavati, bhU+ puSpapatrikA strI. (puSpapatra+kan+TApa, kApi ata ac) dUsano rasamaya, ma.526 (tri.) samAMthI. utpanna __itvam) 5 tarnu . thayela- palAni SaT puSparasasya cApi vinikSipet puSpapatha puM. (puSyasya strIrajasaH panthAH saraNiH) strIne tatra vimizrayecca-bhAvapra0 / aTakAva AvavAnuM dvAra, strIyoni. puSpada puM. (puSpaM dadAti, dA+ka) 3, vRkSa. (tri.) | puSpapANDu puM. (puSpavat pANDuH) me tano sa.. phUla ApanAra mALI vagere. puSpapiNDa puM. (puSpANAM piNDa iva) sopAlavana puSpadaMSTra puM. (puSpamiva daMSTrA'sya) me tano nA. u. puSpadanta puM. (puSpamiva danto yasya) vAyuoemA 29 puSpapura na. (puSpavat pATalipuSpayuktaM tadvat zobhAjanaka te nAmano diggaja, te nAme eka vidyAdhara, te nAme vA puram) pATaliputra nA2, kusumapura, barnu paTanA navama haina tIrtha:2- suvihiM ca puSphadaMtaM-logassasUtre / zaDe2- prAsAdavAtAyanasaMzritAnAM netrotsavaM puSpate nAmano . zivano garA- prasAdavicakaH zambhoH purAGganAnAm-raghau 6 / 24 / / puSpadanto gaNottamaH-kathAsaritsAgare 1 / 49 / te. puSpapracaya puM. (puSpa+pra+ci+ac) DAtha. vaga2. 40.55 nAmano nAga, te nAmano viSNuno avatAra, zaheranA vagere sAdhanathI phUla levAM te, corIne phUla levAM te. dvArano adhipati. puSpapracAya puM. (puSpa+pra+ci+ghaJ) yavatI Dresa puSpadantaka puM. (puSpadanta+saMjJAyA kan) maDAvanI va te. stuti. -'zivamahimna' stotramA 2yanAra, gandharva- puSpapracAyikA strI. (puSpa+pra+ci+Nvuc+TAp ata ___itvam) anu. sa. vIei-yeai. puSpadAman na. (puSpanirmitaM dAma) dUsanI. bhAta, te. puSpaphala puM. (puSpayuktaM phalamasya) 6y 3, mAno nAmano eka chanda. veto. vidvAn. Page #629 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1436 puSpabhadraka na. (puSpabhadra + saMjJAyAM kan ) te nAbhe svarganI jagIyo. zabdaratnamahodadhiH / puSpabhUSita tri. (puSpairbhUSitaH) IsavaDe zagArela. (na. puSpairbhUSitam) 'sAhityadarpaNa' prasiddha kheDa 345 25. puSpamaJjarikA (strI.) aju maja. puSpamaya tri. (puSpa + astyarthe mayaT ) ghaeAM IsavANu, samaya. puSpamAlA strI. (pupphamAlA, jai. prA.) ardhvaso'mAM rahenArI eka dizAkumArI. puSpamAsa puM. (puSpapradhAno mAsaH) caitra mahino, vasaMtajhaNa. puSparakta puM. (puSpaM raktaM yasya) sUryamaNi nAme kheDa vRkSa. pupparajas na, puSpareNu puM. (puSpANAM rajaH / puSpANAM reNuH) IlanI 24, parAga- vAyurvidhUnayati campakapuSpareNUn - kavi0 / puSparatha puM. (puSpanirmito rathaH) Isano manAvela 2tha. puSparasAhvaya na. ( puSparasaH Ahvaya AkhyA yasya) madh.. puSparAga, puSparAja puM. (puSpasyeva rAgo varNo yasya / puSpamiva rAjate, rAj + ac) pojarA4 bhazi, hIrotasya prabhAnirjitapuSparAgaM pauSyAntimau puSyamasUta patnI-raghau 18 / 32 / (puM. puSpasya rAgaH) isano raMga.. puSparocana puM. (puSpeSu rAcanaH rucipradaH) nAgaDesaranuM 313. puSpalaka (puM.) jIlo, jUMTI. puSpalAva, puSpalAvin puM. (puSpaM lunAti avacinoti mAlAdyarthaM, puSpa+lU+aN/puSpa + lU+ Nini) isa khUMTanAra -bhAsI puSpalAvinI, puSpalAvI strI. (puSpalAvin + GIS / puSpalAva + striyAM jAti0 GIS) bhAvA- chAyAdAnakSaNaparicitaH puSpalAvImukhAnAm - megha0 28 / puSpalezya, puSpazaGga, puSpasiddha, puSpAvarta, puSpottara, puSpottarAvataMsaka puM. (pupphalesa, pupphasiMga, pupphasiddha, pupphAvatta, pupphuttara, pupphottarAvaDiMsaga, jai. prA.) zabhA hekso'nuM kheDa vimAna. puSpavat, puSpavanta tri. (puSpa + astyarthe matup masya vaH) IsavANuM, puSpayukta - puSpavadbhiH phalopaitairacchAyAvadbhirmanoramaiH - rAmA0 2 / 94 / 10 / (puM.dvi. va - [puSpabhadraka-puSpasa puSp vikAse+ghaJ puSpo vikAso'styanayoH puSpa + matup masya vaH pRSo.) sUrya ane yandramA - "ravitvacandratvAbhyAM zaktimadeva niyatadvivacanAkAGkSam / " puSpavatI strI. (puSpamastyasyAH puSpa + matup masya vaH GIp) RtumatI strI-khaTAvavANI strI- puSpavatyapi pavitrA kA0 20 / puSpavarga puM. (puSpANAM vargaH ) 'suzruta' graMthamAM usa phUlano samudAya. puSpavarSa puM., puSpavRSTi strI, puSpavarSaNa na. (puSpANAM varSA-vRSTiH / puSpANAM varSaNaM vRSTiH) DUlanI varasAha"puSpavarSomahAnabhUta"-rAmAyaNe / puSpavATikA, puSpavATI strI. (puSpavATI+svArthe ka+TAp hrasvaH/puSpANAM vATI) sanI vADI, Isano lagIyo - vATI puSpAd vRkSAccAsau kSudrArAmaprasevikA - hemacandraH / puSpabANa puM. (puSpaM bANo'sya) maheva, te nAme kheDa daitya, kuzadvIpamAM rahela parvata, sAhitya prasiddha nAyale. puSpavAhana puM. (puSpaM puSkaraM vAhanamiva yasya) te. nAmano eka rAjA. puSpavAhanI strI. (puSpa + vah + Nini + GIp ) te nAmanI kheDa nahI.. puSpavRntaka puM. (pupphaviMTiya, jai. prA.) / ndriyavAnA eka jIvanI jAta. puSpazakaTI (strI.) devatA pAegI - citroktiH puSpazakaTI devaprazna upazrutiH - trikANDazeSaH / puSpazakalin puM. (puSpazakala + ini) kheDa bhatano ora vinAno sarpa. puSpazAlin tri. (puSpa + zal + Nini ) IsavANuM. puSpazUnya, puSpahIna puM. (puSpaiH zUnyaH / puSpaiH hInaH ) jarAnuM jhADa. (tri.) Ila vagaranuM. puSpazUnyA, puSpahInA strI. (puSpeNa strIrajasA zUnyA / puSpeNa hInA ) 4ne Rtudharma nathI khAvesa} nathI Avato tevI strI, jenI bALaka utpanna karavAnI uMmara vItI gaI hoya evI strI. puSpazobhA, puSpazrI strI. (puSpANAM zobhA - zrIH) IsanI zolA. puSpasa (puM.) hRhayanA rAjA bhAgamAM honAra IisuM. Page #630 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vagere. puSpasamaya-puSyanetrA shbdrtnmhoddhiH| 1437 puSpasamaya, puSpAgama puM. (puSpapradhAnaH samayaH/puSpANyA- puSpAlA strI. (puSpamityAhvA yasyAH) zatapuSpA me gacchantyatra, A+gam AdhAre ap) vasanta. tu. | vanaspati. puSpasAra puM. (puSpANAM sAraH) dUsano 2sa-maca- puSpasArAM | puSpikA srI. (puSy+Nvula TApi ata itvam) hAMtanI nandinIM ca tulasI kRSNajIvanIm - brahmavaivarte / __ , bhoDhAno bheda, siMganI bhela. (tri. puSpeSu sAraH zreSThaH) dUsomai. zreSTha tulasI. puSpikA strI. (puSphiA, jai. prA.) te nAmarnu, . kAlikasUtra, dazamuM upAMgasUtra, adhyAyanA aMte tene puSpasaurabhA strI. (puSpe saurabhaM yasyAH) hai| pratipAdana karanArI ukti. sugandhI hoya che te ~iArI nAme vRkSa. puSpita tri. (puSpaM jAtamasya, puSpa+tAra0 itac) puSyavANu puSpasveda puM. (puSpANAM sveda iva) puSpanI 24-ma.426. thaye.sa, puSpathI. deva- ciraviraheNa vilokya puSpitAgAm-gIta0 4 / -ekenApi suvRkSeNa puSpitena puSpahAsa puM. (puSpANAM hAsaH) sanu, ghaj d-vilej. sugandhinA-cANakyaH (tri. (puSpa+katari kta) visa (puM. puSpANAM hAsa iva prapaJcarUpeNa prakAzo'sya) pAbheDaM. jIvesa, sasa- suvarNapuSpitA pRthvIviSNa. paJca0 1145 puSpahAsA strI. (puSpaM strIrajaH hAsa iva yasyAH) 242vatA puSpitAgrA strI. (puSpitaM vikasitamivAgraM yasyAH) te strI, 25.23144jI strI... nAma.no. . chan6- "ayuji nayugarephato yakAro puSyA strI. (pupphA, jai. prA.) zimA sudhI bharedI yuji ca najau jaragAzca puSpitAgrA"-vRttaratnAkare / puSpanI caMgerI ke jenA AkAre nava raiveyakavAsI puSpiNI strI. (puSpa+matvarthe ini+DIp) 12tqatil haivAne sAyazAna &Iya cha. (srI.) yaMApurI-Dabarnu strI.. bhAgalapura. puSpin tri. (puSpa+astyarthe ini) dUsavA . puSpAkara puM. (puSpANAM AkAraH) vasanta tu. puSpotkaTA strI. (puSpeNa utkaTA) kuMbha78 mAne. 2014AnI. puSpAjIva, puSpAjIvin puSpAvacAyin puM. mAtA. (puSpamAjIvati, A+jIva+aN/puSpamAjIvati, puSpottara na. (pupphuttara, jai. prA.) dravya vizeSa, me. A+jI+Nini /puSpamavacinoti mAlArthaM , 1 jAtanI sAkara, dazamA devalokanuM eka vimAna. ava+ci+Nini) bhAnI.. puSpottarA strI. (papphuttarA, jai. prA.) me. sAtanI puSpAjIvinI, puSpAjIvI strI. (puSpAjIvin+striyAM bhI815. GIS/puSpAjIva+ striyAM jAti0 GIS) bhAra. puSpodaka na. (puSphodaya, jai. prA.) puSparasathA. mizrita puSyAJjana na. (puSpasya netrarogavizeSasya aJjanam) 4. me tanujana-kusumAMna. puSyopaga tri., (paSphovaya, jai. prA.) 3janAra, puSya . puSpAJjali puM., puSpAJjalI strI. (pusspaannaamnyjliH| ____sAve. te. puSya (vikasane kaNDvA . pa. sa. seTa-puSyati) vi.saj, puSpANAmaJjalI) pU0 52tI mate. DAyama esa sa-golo bharI va 52 yAve cha ta- paJca ___ ej. puSya puM., puSyA strI. (puSyantyasminnarthA, puS+karttari puSpAJjalIn dattvA parivArArcanaM caret- tantrasAre / yat ni./puSNAti kAryANi, puS+kyap+TAp) puSpAnana puM. (puSpamiva vikasitamAnanamasmAt) / satyAvIsa nakSatro paikI 8muM puSya nakSatra, poSa tano 63. mAlinI - tasyaprabhAnirjitapuSparAgaM pauSyAM tithau puSpAmbuja, puSpAsava na. (puSpasyAmbuno jAyate, jan+Da puSyamasUta patnI -raghau 18 / 32 |-pussye tu chandasAM | puSpANAmAsavam) sano bha72-6-bhadha- gRhIta kuyot bahirutsarjanaM dvijaH-manu0 4 / 96 / isiyuga. tAmbUlavilepanamrajaH puSpAsavAmoditava-kApaGkajAH- puSyanetrA strI. (puSya nakSatraM netA prathamAvadhizeSaparyantaRtusaMhAre 5 / 5 / samApako yasyAH ac samA0) 4 rAtrima prathamathI. puSpArNa (puM.) te. nAmanI me. 20%l. te zeSaparyanta puSya nakSatra dekhAya che te rAtri. Page #631 -------------------------------------------------------------------------- ________________ re. 1438 shbdrtnmhoddhiH| [puSyaratha-pUjila puSyaratha puM. (puSparatha pRSo0) yAtrAne. 4 bhATeno. 25- | pUgapAtra, pUgapITha na. (pUgasya dantacarvitapUgarasasya mahArathaH puSyarathaM rathAGgI kSipraM kSapAnAtha ivAdhirUDhaH- AdhAram pAtram/pugasya pITham) 40.3AnI, thUhAnI, zizu0 3 / 22 / thUvAna pAtra. puSyalaka puM. (puSa+ki puSiH puSTistasyai alati pUgapuSpikA strI. (pUgasahitaM puSpamatra kap kApi ata paryApnoti, al+ac svArthe ka) stUrIbhRga- itvam) vivAhotsavamA apAdi pAnIi, to28 kezeSu camarI hanti sImni puSkalako hataH- vagerenuM karma, pAna vaheMcavAM te. vyAkaraNam / 21-jIsI, kSa57, chaina sAdhu. | pUgaroTa, pUgaroTaka puM. (pUgaH pUgavRkSa iva roTayati puSyalakI srI. (puSyalaka+striyAM jAti. GIS) stUrI dyotate, ruTa+ac / pUgaroTa+svArthe ka) "hiMtAla" bhRgalI. nAme 5 53. puSyasnAna na., puSyAbhiSeka puM. (puSyanakSatrakAle snAnam/ | pUgIkRta tri. (pUga+cci+kR+kta) ano 4261, meMdu puSyanakSatrakAle abhiSekaH) 4 ANe. puSya nakSatra Doya. te. hivase. snAna- puSye snAtvA tu jAhravyAM pUgIbhUta tri. (pUga+cci+bhU+kta) Dhato thayesa, me. kulakoTIH samuddhareta-brahmANDapurANe / / thaye. puSyAnuga (na.) vaidh.42||str prasiddha meM. yU. pugya tri. (pUge bhavaH yat) samUDamA thanAra, sopAmai puSyArka (puSyayuktaH arkaH) ravivAre puSya nakSatra Doya DonAra-thanA2. tevo. yo. pUj (cu. ubha. sa. seTa-pUjayati-te) 54, sanmAna pus (curA. ubha. saka. seTa-postayati) mahana. 42j, 2, 2.62-2vAgata 42j - yadapUpujastvamiha pArtha ! murajitamapUjitaM satAm-zizu0 15 / 14 / nukasAna karavuM. pust (cu. ubha. saka. seTa-pustayati-te) viaj, manA62 pUjaka, pUjayitR tri. (pUjayati, pUj+Nvul/pUj+tRc) pU. 42nA2, pUrI, pU4.2. 72vI. pusta na. (pust+ac) lug, vo pUjana na., pUjA strI. (pUj+ bhAve lyuTa/pUj+ bhAve sA a+TAp) pU4, 50 42vI.- kruddhena na ca kartavyaM cAmaDuM, loDhuM ke ratna vagerenI kArIgarI, lakhavAnuM lobhena tvarayA na ca-varAhapurANe / ma. - "mRdA vA dAruNA vA'pi vastreNApyatha carmaNA / pUjanI strI. (puj+karmaNi lyuTa +GIp) te nA. a.5 loharatnaiH kRtaM vApi pustamityabhidhIyate''. cakalI, jenI kathA 'mahAbhArata'nA zAntiparvamAM Ave amaraTIkAyAM bharataH / pustaka na., pustakI srI. (pusta+svArthe k| | pUjanIya, pUjayitavya, pUjArha, pUjya, pUjyamAna, pUjila pustaka+striyAM gaurA0 GIS) pothI, pusta, yo54I. tri. (pUjayituM yogyaH, pUj+anIyar/puj+karmaNi pustakarman tri. (pustaM lekhanaM kAsya) javAna ama tavyaca /pUjAmaha ti, arha + ann/puuj+yt| 52nA2 (na. pustaM karma) hevAnu, ma. pUj+yak+zAnac / pUj+karmaNi ilac kicca) pU (divA. Atma. saka. seTa-pUyate) (bhvA. A. sa. 54 sAya:- yo vai vidvAMstapasA sa vRddhaH / sa seTa-pavate/tryA. ubha. sa. seTa-punAti-te) zuddha eva pUjyo bhavati dvijAnAm-mAtsye0 39 a0 / 72, pavitrA 2- avazyapAvyaM pavase- pU4vA yogya, mAnya. bhaTTi0 6|64|-punnyaashrmdrshnen tAvadAtmAnaM punImahe- pUjanIyA strI. (pUj+anIyara+TAp) .ni.-5kSAnI. zakuM0 1 / sAI 42... mAhA. pUga puM. (pU+gan kicca) samUDa, sopArInu OM3, 5nasana pUjAdhAra puM. (pUjAyAH AdhAraH) hevAna. 4nana24002 3, bhAva, 7-6. (na. pUgasya phalaM, aNa) sopArInu 5. vagere. 35-isa- nArikelaM tathA pUgaM rambhApakvaphalaM tathA- pUjita tri. (pUj+karmaNi kta) pUThela, pU0 . bhaviSyapurANe / pUjila puM. (pUj+karmaNi ilac kicca) heva, vi.tA. Page #632 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pUjya - pUtigandhA ] pUjya (puM.) sasaro.. pUjyatA strI, pUjyatva na. ( pUjyasya bhAvaH tala+TAptva) pUbhavA yogyapazuM mAnyapazu, pUbha ravA bAyapAsuM. pUN (curA. ubha. sa. seT pUNayati - te) DhagalI rakho, mAvu, khetra 4. pUta na. ( pUyate sma pU+karmaNi kta) zetarA DADhI Dhagalo rela dhAnya, satyatA, satya. puM. pUyate sma yena, pU+karaNe kta) zaMja dhoNo dharbha, bikaGkata - viDasI nAme vanaspati, (tri. (pU+kta) pavitra, pAvana - - dRSTipUtaM nyaset pAdaM vastrapUtaM jalaM pibet / satyapUtAM vaded vAcaM manaHpUtaM samAcaretmanu0 6 / 46 / ) sAyuM, prAmANika, zuddha. pUtakratAyI strI. ( pUtakratoH patnI GIS eG) 6ndrAe putakratu puM. (pUtaH zuddhaH kraturasya) ndra. putagandha puM. ( pUtaH pavitraH gandho yasya) varvara - kheDa jAtanI tulasI. pUtatRNa na. ( pUtaM pavitraM tRNam) dhojo ha. pUta puM. (pUtaH pavitro duH) jAjarAnuM Au, ierAsanuM Au. zabdaratnamahodadhiH / pUtadhAnya na ( pUtaM dhAnyam) tala, 4. pUtanA strI. (pUtayati, pUt + Nic + lyu+TAp) haraunuM jAu, gandhamAMsI vanaspati, usane ma66 2nAra rAkSasI je stana u52 jhe2 copaDI kRSNano prANa sevA khAvI hatI pUtanA magadhodbhavA, pUtanA caturasrakA, pUtana caturaGgulA hArIte / -mA pUtanA tvamupagAH zivatAtiredhi-mA0 9 / 40 / te nAme kheDa janagraha. pUtanAniSUdana, pUtanArAti, pUtanAri, pUtanAripu, pUtanAzatru, pUtanAsUdana, pUtanAhan puM. (pUtanAM niSUdayati, ni + SUd + lyuT / pUtanAyAH arAtiH zatruH / pUtanAyAH ariH / pUtanAyAH ripuH / pUtanAyAH zatruH / pUtanAM sUdayati, sUd + lyuT / pUtanA hanti, han+ kvip ) zrIkRSNa, vAsudeva. pUtaphala puM. (putAni phalAni yasya ) izasanuM vRkSa. pUtabhRt puM. (pUtaM zuddhaM somarasaM bibharti bhR+kvip) somarasa bharavAnuM eka jAtanuM pAtra. pUtayava avya. ( pUtA nistUSIkRtA yavA atra avyayI0) jemAM javanAM photarAM kADhI nAMkhalAM hoya evuM khaLuM. 1439 pUtA strI. (pUta +TAp) hUrvA-projau. pUtAtman tri. (pUtaH pavitraH AtmA yasya) zuddha antaH durAvA, zuddha heDavANuM - pUtAtmA nirujaH zrImAMstasmAd rogAd vimuktavAn-zAmbapu0 sUryastave / (puM. pUtaH AtmA svarUpamasya) vinaddeva, viSNu. pUrti na. ( pU+karttari ktic) rohiSatRNa nAmanuM ghAsa. ( strI pU+bhAve ktin) zuddhapazu, pavitra. (strI. pUy + ktic / tri. pUya + ktic) durgandha, jahajo, durgandhavANuM, jahajovANuM. pUtika na., pUtikaraja, pUtikaraJja puM. (pUtyA durgandhena kAyati kai + ka / puM. pUtyA durgandhena kAyati, kai+ka/ pUtiyuktaH karajaHkaraJjaH / pUtiyuktaH karaJjaH ) viSTA, durgaMdhavALuM karaMja vRkSa. pUtikarNa, pUtikarNaka puM. (pUtirdugandhaH karNo yasmAt/ pUtikarNa + svArthe kap) kheDa bhatano anano roga - karNavidradhiyAkAd vA jAyate cAmbupUraNAt / pUyaM sravati vA pUtiH sa jJeyaH pUtikarNakaH -mAdhavAkaraH / pUtikA, pUthikA strI. ( pUtyA kAyati, kai+ka+TAp/ pUtikA pRSo.) kheDa bhatanuM zArDa mArjAlI bhukho.. pUtikAmukha puM. (pUtikA tatphalamiva mukhamasya) kheDa jAtanI pANInI chIpa. pUtikASTha na., pUtikASThaka (pUteH pAvanArthaM kASTham / (puM. pUtikASTha + saMjJAyAM kan) devahAranuM bhAu, sarasa vRkSa. pUtikITa puM. (pUteH pAvAnArthaM kITaH) kheDa bhatano DIDI. pUtikezvaratIrtha na ( pUtikezvarasya tIrtham0 te nAbhe kheDa tIrtha. pUtigandha puM. (pUtirduSTo gandho yasya ) gandha, guddI vRkSa - geMgAnuM Au (na.) usA). (tri.) jarAja gandhavANuM, jahajovAnuM. (puM. pUtirduSTo gandhaH) jarAja gandha, jahajo - nityAnadhyAya eva syAt grAmeSu nagareSu ca / dharmanaipuNyakAmAnAM pUtigandhe ca sarvadA - manu0 4 / 107 / pUtigandhA, pUtigandhikA strI. (putigandha + striyA TAp / pUtigandho'styasyAH pUtigandha + un+TAp) kheDa bhatanI vanaspati, zA. Page #633 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1440 shbdrtnmhoddhiH| [pUtigandhi-pUyamAnayava pUtigandhi, pUtigandhika tri. (putirduSTo gandho yasya | pUtIka, pUtIkaraja, pUtIkaraJja puM. (pUtika pRSo./ vA it samA./pUtigandhi+svArthe ka) 52 / pUtikaraja pRSo./pUtikaraJja pRSo.) pUti:244 gandhavALuM, durgandhavALuM. u. pUtighAsa (puM.) 'suzruta' anyama vilame.uuel.. | pUtkAra (puM.) pUtkRti (sI.) po.782, sUma. pUtitelA strI. (pUti durgandhaM tailaM yasyAH) bhAva.i.4Ano pUtkArin tri. (putkAra+asyarthe ini) 512. 4282, veto. -jyotiSmatI pUtitelA kecit tAmigundI bUma pAunA2. viduH -vaidyakaratnamAlA / pUtkArI (strI.) nAgavAnI. 204dhAnI, sarasvatI. pUtinasya puM, pUtinAsika tri. (nasi bhavaH yat, pUtyaNDa puM. (pUtirdurgandhayuktamaNDaM yasya) 42tUrI, pUtirdurgandho nasyaH nAsikAbhavo rogaH/pUtirnAsikA me tano 8132 -pulAkA iva dhAnyeSu pUtyaNDA yasya) nAmAMtha. parAla vAsa. bhAve mevo me iva pakSiSu / tadvidhAste manuSyeSu yeSAM dharmo na roga, hu[dhalaimurusaij 'doSairvidagdhaiH galatAlumUle kAraNam- mahA0 12 // 322 / 7 / saMvAsito yasya samIraNastu / nireti pUtirmukha pUtyaribheda puM. (pUtirdurgandhaH aribhedaH) hundhivANI nAsikAbhyAM te pUtinasyaM pravadanti rogam / " - 72. suzrute / phUna tri. (pU+kta tasya naH) 2. pAme, ills pUtipatra, pUtivRkSa puM. (pUtIni patrANi yasya/pUtizcAsau gaye.. vRkSazca) zyonA ma.. pUpa puM. (pU+pak) bhAra. pU.32, pUDo - 'pUpo'pUpo piSTake pUtipuSpikA strI. (pUtIni puSpANyasya kapa kApi ata syAt / ' itvam) bArnu . pUtiphalA, pUtiphalI strI. (pUtIni phalAnyasyAH TAp/ pUpalA, pUpalikA, pUpalI, pUpAlI, pUpikA strI. pUtIni phalAnyasyAH vA GIp) vanaspati pAnI (pUpaM tadAkAraM lAti, lA+ka+TAp/pUpala+svArthe somarAjI / ka+TAp ata itvam/pUpaM tadAkAraM lAti, pUtibarbarI strI. (pUtibarbara+GIp) me tanI tusI.. lA+ka+ GIS/ pUpAya alati, ala+ac+GIS/ pUpaH pUpAkAro'styasyAH Tan+TAp) pUrI, bhAlapu.. pUtibhRGga puM. (pUtirduSTaH bhRGgaH) 2.5 tanI hundhiI mama.. pUpazAlA strI. (pUpArthaM zAlA) pUDau 4 bhAsapU manAvavAnu pUtimayUrikA strI. (pUtirmayUrIva svArthe ka+TAp hrasvaH) stha. ajamodA vanaspati. pUpASTakA srI. (pUpadravyasAdhanI aSTakA aSTamI) pUtimAruta, pUtivAta puM. (pUtyai pavitratAye mAruto mAgazara mahinAnI pUnama pachI aMdhArI AThame yasya jIdAna, 3. karavAne kaheluM eka zrAddha. pUtimAruta, pUtivAta puM. (pUtirduSTo mArutaH-vAtaH) | pUpIya, pUpya tri. (pUpAya hitaM, puup+ch| pUpa+yat) durgadhavALo vAyu. pUDAne mATeno loTa vagere, puDAne upayogI. pratimAMsa na. (pratimA'sam) is gaye. bhAsa.. | pUy (bhvA. A. a. sa. seTa-pUyate) hun. DIvI, pUtimASa (puM.) gotraprava2 . RSi. hundhi mAvI, mej, tou. pUtimRttika na. (pUtiH mRttikA yasmin) te namarnu .5 | pUya, pUyana na. (pUyate durgandho bhavati, pUy+ac/ na24. pUyate'nena, pUy+ lyuTa) zubha3. vageremAMthA. nI.Nela. pUtimeda puM. (pUtirmedo'sya) meM tarnu parnu u. lohI vikAra-paru ke pAca. pUtivaktra tri. (pUtirvaktramasya) jarA atml | pUyanAzaka, pUyAri puM. (pUyaM nAzayati, naz+Nic+ bhupavAj. Nvul/ pUyAnAmariH tannAzakaH) dI. pUtizArijA strI. (pUtiH zArIva jAyate, jan+Da+TAp) pUyamAnayava avya. (pUyamAnA nistuSIkriyamANA yavA te nAmanuM eka jaMgalI jantu. yatra) zeta 2i Adu 4qalj MY vagaire. Page #634 -------------------------------------------------------------------------- ________________ raja pUyarakta-pUrNa] shbdrtnmhoddhiH| 1441 pUyarakta, pUyazoNita puM. (pUyaviziSTaM raktamasmin) | pUrakRta tri. (pUra+kR+karmaNi kta) pUrA 42, pUre eka jAtano nAkano roga-jemAM nAkamAMthI lohI sane 52 va cha -nAsA savet pUyamasRg vimizraM pUraNa na. (pUra+bhAve lyuTa) pU[ 42j, ma2 te - taM pUyaraktaM pravadanti rogam-mAdhavAkaraH / patirgaNAnAM mahatAM satkRtInAM pAyAnmezaH pUraNaH (na. pUyayuktaM raktam-zoNitam/pUyayuktaM zoNitamatra) SaD guNAnAm-harivaMze 129 / 52 / (na. pUryate'nena, paru sAthe lohI. pUra+karaNe lyuTa) zrAddhanI saMpU[tama chavaTe // 5 // pUyavarddhana puM. (pUyaM parddhayati, vRddha+Nic+lyu) Ayurvehana yogya. piMDa, gu.2-gu, vRSTi 12sAha, suzruta' granthamAM kahela navadhAnya vagere eka dravyavarga saMjyApU25, nArAya! tesa. (tri. pUr+katari lyu) -takrAntairnavadhAnyAdiyo'yaM varga udAhRtaH / doSasaMjanano 5.25 // 4282, bha.2nA2, saMpU 72nA2. (puM. hyeSa vijJeyaH pUyavardhanaH-suzrute / pUr+karaNe lyu) samudra, setu, pusa. vApatantu kumA, pUyAlasa puM. (pUyaH alasa iva yatra) sAMdhAma thanArI zImaLAnuM jhADa. meM tAnAza (-pakvaH zophaH sandhijaH saMsraveda | pUraNI strI. (pUr+karaNe lyuTa DIpa) 43 saMjyA yaH / sAndraM pUrya pUtipUyAlasaH-suzrute / - pUyAlasaM | saMpU[ thAya. tavI. saMdhyA -na pUraNI taM samupaiti tu taM vidyAt sandhau kAnInake nRNAm-bhAvapra0 / saMkhyA-kirA0 351 / pUyoda na. (pUyamevodakamatra udAdezaH) te nAme me. pUrayat tri. (pUra+Nic+zatR) pUra 42tuM, maratuM, prasanna na24. ___72tuM. pUra, pUrI srI. (pUr+kvip/pUryate, pUr+ka+GIS) pUrayitR puM. (pUrayati pUra+Nic+tRc) viSNa. (tri.) za:2, nagara.. pUrNa karanAra, bharanAra, prasanna karanAra. pUr (divA. A. sa. seTa-pUryyate, curA. ubha. sa. seTa pUrayitvA avya. (pUra+Nic+katvA) pU rIna, marIna. pUrAmla puM. (pUraM pUrakamamlaM yatra/ pUryate, pUr+ka+ pUrayati-te) pUra, bha.2j, pUrA 42j, prasana 2j. __ striyAM DIpa+ svArthe ka kApi hrasvaH) vRkSA-pUrayatu kutUhalaM vatsaH-uttara0 4 / sAnaha 5mAuva.. ma. pUra puM. (pUrayati, pUra+ka) nahI 3i pAenu, pU2 pUrika (pu.) pUrikA (srI.) pUDo, pA24.pANI, purI.. -mahodadheH pUra ivendvadarzanAt / guruH praharSaH prababhUva pUrita tri. (pUryate sma, pR pur vA+kta iT ca) pUrA nAtmani-raghau 3117) zaddhi-gama vageresAI 728, mare - 'ko na yAti vazaM loke mukhe 42, ta, -prANasya.zodhayed mArga pUrakumbhakarecakaiH / piNDena pUritaH-' bhartRhariH 2 / 118 / saMpU[ 438, pratikUlena vA cittaM yathAsthiramacaJcalam - guroTa, mAhita, pAtharelu.. bhaag03|28|9| pra.uyAma 2nArana nAchidrathA | | pUrin tri. (pUr+Nini) saMpU[ 4282, 59 422, mhaa2n| pavanak L. bhAsapUDa, pUDau, 59 - | pANI vagerenA pUravALuM. atailapUrAH suratapradIpAH-kumA0 1 / 10 / (na. pUrayati, pUru pR. ba. va. (pU pUr vA+bA0 ku) manuSya (pu.) saugandhena, pUri+ka) gura. - vairAja manuno naDrelAnA peTe pedA thayelo eka putra, pUraka tri. (pUrayati, pUri+Nvul) (maranA2, pUranA2, jahunu rAjAno putra, yayAti rAjAno putra. pUrNa karanAra, tRpta karanAra, AnaMda pamADanAra. pUruSa puM. (pUr+uSan) puruSa, na2, maha. (pUr+Nic+Nvula) jIzanu A3, gatino gue pUrNa, pUrNaka tri. (pUryate sma, pR pUri vA+ka iDabhAvo aMka, prANAyAmanI kriyAmAM nasakorAMthI zvAsa bharavo nipAtyata/pUrNa+svArtha ka) 52,5.esa-saMpae, samagra te. - prANAyAma stridhA prokto recapUrakakumbhakaiH -tadarthasya pArokSyaM yadyevaM kiM tataH zRNu / sahitaH- haThayogapra0 2 / 71 potAnA sUta samayamA pUrNAnandaikarUpeNa pratyagbodho'vatiSThate-paJcadazyAm ApavAno pretano deha pUraka piMDa. 777 / (puM pUr+kta) apekSAzUnya-sata. mAre pUrakAhva puM. (pUraka Ahva yasya) bI.rAna u. | IcchA zUnya paramAtmA, pakSIono eka prakArano Page #635 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1442 svara, te nAmano eka nAga, nAme devagandharva naTanarttakagandharvaiH pUrNakairvardhamAnakaiH / nityodyogaizca krIDadbhistatra sma pariharSitAH - mahA0 7 / 55 / 4 / (na. pUr + kta) pAegI, 4. pUrNaka tri. (pUrNa+ saMjJAyAM kan ) sonerI ulagIvANuM kheDa pakSI.. pUrNakakud puM. (pUrNaM kakudamasya avasthAyAM antyalopaH) taruNa avasthAmAM Avelo baLada. pUrNakakuda puM. (pUrNaM kakudamasya anavasthAyAM nAntyalopaH) bharAvadAra khAMdhavALo baLada, ke vAcharaDo. pUrNakAkuda tri. (pUrNa kAkudaM tAlu asya na antyalopaH samA.) pUrNa tAjavAvANuM. pUrNakAma puM. (pUrNa: kAmo'sya) paramezvara (tri.) - kAmanA pUrNa thayelI hoya te. pUrNakuTa, pUrNakUTa puM. (pUrNa: kuTo yasya / pUrNakuTa+pRSo.) eka jAtanuM pakSI. pUrNakuTI, pUrNakUTI strI. (pUrNakuTa + striyAM jAti0 GIS pUrNakUTa + jAtitvAt GIS ) kheDa bhatanI pakSizI. pUrNakumbha pu. (jalAdibhiH pUrNaH kumbhaH) 45 vage2thI bharesa ghaDI -tadatra pakveSTake pUrNakumbha eva zobhatemRccha0 3 / te nAbhe kheDa chAnava pUrNakozA strI. (pUrNaH kozo yasyAH) te nAme auSadhi zabdaratnamahodadhiH / pUrNakoSThA strI. (pUrNa koSThamasyAH) vanaspati nAgaramotha pUrNacandra puM. (pUrNazcAsau candrazca) saMpUrNa yandramA, pUnamano yandra. pUrNatA strI, pUrNatva na. ( pUrNasya bhAvaH tal+TAp-tva) pazu. pUrNaparvendu, pUrNamA, pUrNamAs, pUrNamAsI strI. (pUrNaH parvaNi induH parvenduH yatra/ pUrNaH kalApUrNazcandro mIyate'syAM mA+ghaJartheka +TAp/pUrNa: kalAbhiH pUrNo mAzcandramA yatra/ pUrNo mAsazcandramAso yatra gaurA. GIS) pUrNimA, pUnama. pUrNapAtra na. (pUrNaM ca tat pAtraM ca ) vadyAbhazI lAvanArane harSane lIdhe alaMkA2-vastra vagerethI bharapUra pharI ApavAmAM AvatuM pAtra vadhAI 'kiM parNapAtrasya na pAtramAsIt ' - rAmAyaNacampUH / kadA me tanaya - janmotsavA - nandanirbharo hariSyati pUrNapAtraM parijanaHkA0 62 / - sakhIjanenApahriyamANapAtrAm kA0 299 / [pUrNaka- pUrNAyus pUrNapAtranI paribhASA - harSAdutsavakAle yadalaMkAraMzukAdikam / AkRSya gRhyate pUrNapAtraM syAt pUrNakaM ca tat / athavA vardhApakaM yadAnandA-dalaMkArAdikaM punaH / AkRSya gRhyate pUrNapAtraM pUrNAnakaM ca tathArAvalI / pUrNaprajJa tri. (pUrNA prajJA yasya) saMpUrNa buddhivAnuM. (puM. pUrNA prajJA'sya) vAyunI trIbhe avatAra, kheDa vaiSNava sampradAya sthApanAra AcArya. pUrNabIja puM. (pUrNaM bIjaM yasya) jIbherAnuM jhADa. pUrNabhadra puM. (pUrNa bhadraM yasmAt) te nAmano roDa nAga, te nAmano eka yakSa. pUrNamAs strI. (pUrNaM mAsaM mimIte, sA+asun) sUrya, yandra, khaDaDAnuM jAu, DayUra. pUrNamAsa puM. (pUrNamAsI vidhAnakAlatvenAstyasya ac ) pUnamanA roja karavAno eka yAga, dhAtu nAmanA Adityano putra. pUrNamukha puM. (pUrNaM mukhamasya) 4nabheSThayanA sarpayajJamAM baLI gayelo eka nAga. pUrNayoga puM. (pUrNaH yogo yasmAt) kheDa prahAranuM jAluyuddha. pUrNavainAzika (puM.) sarva zUnyatvavAdI, jo.. pUrNahoma puM. (pUrNazcAsau homazca) pUrNa Ahuti, pUrNa thayeluM havana. pUrNA strI. (pUrNa+TAp) pAMyama-hazama ane pUnama se tithikho - nandA bhadrA jayA riktA pUrNA pratipadaH kramAt / pUrNAsu yoSit parivarjanIyA tithitattve / guraupUrNA ca saMyuktA siddhiyogAH prakIrtitAHjyotissArasaMgrahe / pUrNAGgada puM. (pUrNaH aGgado'sya) te nAmano bheGa nAga. pUrNAnaka na. (pUrNaH Anako yasmin) utsavanA nimitte vastra-alaMkAra vagerethI bharapUra dAna karavuM te, vadhAI. pUrNAlaka na. (pUrNa- al + Nvul) utsavane hivase vastra alaMkAra vagere lUMTAvI devAM te. pUrNAnanda puM. (pUrNaH Anando yatra) paramezvara, tantra prakaraNa ka2nA2 te nAmano vidvAna. pUrNAbhiSeka puM. (pUrNazcAsau abhiSekazca) taMtrazAstra prasiddha kaulamAgIno eka abhiSeka. pUrNAyus puM. (pUrNamAyuryasya) te nAbhe kheDa gndhrvprAdheya gandharvabheda. Page #636 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pUrNAyus - pUrvakRt ] zabdaratnamahodadhiH / 1443 pUrNAyus tri. (pUrNamAyuryasya) so varSanA pUrNa AyuSyavANuM | pUtiM strI. (pR + bhAve ktin) pUravuM, pUe 42 - vizvA(na. pUrNa AyuH) so varSano pUrNa bhavanadvAja. bhirgIrbhirabhipUrtimazyAM madebhazatahimAH suvIrAH Rgvede pUrNAvatAra puM. (pUrNaH avatAro yasya) rAma zrIkRSNa 6 / 13 / 6 / bhavu, gurAvaM. nRsiMha - pUrNo nRsiMho rAmazca zvetadvIpavirADvibhuH paripUrNatamaH kRSNo vaikuNThe golake svayam brahmavaivarte / pUrNAzA strI. (pUrNA cAsau AzA ca) saMpUrNa AzA, te nAmanI eka nadI. / pUrtin tra (pUrttamanena iSTA ini) pUraM DaranAra, saMpUrNa karanAra, bha2nA2, jeNe vAva, kUvA vagere baMdhAvyAM hoya te.. pUrNAhuti strI. (pUrNA AhutiH) pUrNa Ahuti, DomanI samApti. pUrNi strI. ( pR + NiG) pUravu, bhavu, pUrNa Davu, pUnama. pUrNikA strI. (pUrNI + saMjJAyAM kan kApi hUsvaH) nAsAchitrI nAmanuM eka jAtanuM pakSI. pUrNimA strI. (pUrNi pUrti mimIte, mA+ka+TAp) pUnama rAkA cAnumatI caiva dvividhA pUrNimA matA / pUrvoditakalAhIne paurNamAsyA nizAkare - devIpu0 / - kandarpatulyo yuvatIpriyazca nyAyAptavittaH satataM saharSaH / zUro balI zAstravicAradakSazcet pUrNimA janmani yasya janto:- koSThIpradIpe / bharIyinI kheDa anyA pUrNimArAtri strI. ( pUrNimAyAH rAtriH ) pUnamanI rAta. pUrNendu puM. (pUrNazcAsau induzca) paM62 sAno saMpUrNa yaMdra. pUrNotkaTa puM. (pUrNazcAsau utkaTazca) pUrvamAM Avelo te nAmano eka deza. pUrNopamA strI. (pUrNA cAsau upamA ca) te nAmano kheDa upamA alaMDAra-AjI-pUrI upamA, premAM upamAna, upameya, sAdhAraNa dharma ane upamA pratipAdaka zabda A yAre Ajato hoya - 360 -ambhoruhamivAtAmra mugdhe ! karatalaM tava- kA0pra010 / pUrta tri. ( pR + karmaNi kta) pUe Darelu, samApta Dare, DhAMDe - aizvaryavairAgyayazo'vabodhavIryazriyA pUrtamahaM prapadye- bhAgavate 3 / 24 / 21 / (na. pR pAlane+bhAve kta) pANavu. (tri. pU pAlane + karmaNi kta) pANesuM. (na. piparti pAlayatyanena jIvAn pR+karaNe kta) vAva, kUvA, taLAva ke dharmazALA vagere baMdhAvAnuM khane sahAvrata khApavAnuM puNyalAbha pUrtanI paribhASA -vApIkUpataDAgAhidevatAyatanAni ca / annapradAnamArAmaH pUrtamityabhidhIyate - manu0 4 / 226 |'pusskrinnyH sabhA vApI devatAyatanAni / ArAmazca vizeSeNa pUrttaM karma vinirddizet'- bharataH pUrdvAra na. ( pura: dvAram ) zaheranI 62vAne. pUrdhi (bhvA para. sa. seT pUrdhayati) yAyanA 42vI, bhAMgavu. pUrbhidya na. ( pUr+ bhid+kyap) nagarano nAza. pUrya tri. ( pR kyap, pUr + Nyat vA) pUrNa 42vA yogya, pALavA yogya. pUrva (cu. ubha. seT pUrvayati - te / bhvA. pa. seT pUrvati) nimantraNa 42vu, tehu~ 42, jolAvayuM (sa., nivAsa) aravI, raDevu. (a.) pUrva, pUrvaka tri. ( pUrva + nimantraNe nivAse vA + ac / - pUrva + svArthe ka) prathama, Adya-yadaiva pUrve janane zarIram kumA0 1 / 53 / - sambandhamAbhASaNapUrvamAhuHraghu0 2 / 58 / anAmayapraznapUrvakamAha-zakuM0 5 / gAunu, pUrva hizAnuM, pUrva tarainu. (puM. ba. va. pUrva + ac) Apa-chAhA vagere pUrva04. pUrvakarman na. ( pUrvaM ca tat karma ca ) prathama rbha, agAunuM kAma, AgaLanuM kAma. pUrvakAya puM. (pUrvaM kAyasya ekadezi ta0) manuSyanA zarIrano AgaLano bhAga -spRzan kareNAnatapUrvakAyam- raghu0 5 / 32 / pazukhonA zarIrano bhAgajano bhAga pazcArdhena praviSTaH zarapatanabhayAd bhUyasA pUrvakAyam - zakuM0 1 / 7 / pUrvakAla puM. (pUrvazcAsau kAlazca) prathamano DANa, pUrvanoM Aja pUrvakAlika tri. ( pUrvakAlaH sAdhanatayA'styasya Than ) agAunA samayamAM sAdhavA yogya, pUrva kALe sAdhya.. pUrvakAlIna tri. ( pUrvasmin kAle bhavaH, pUrvakAla+cha) pUrvakALamAM thanA2. pUrvakASThA strI. (pUrvA cAsau kASThA ca) pUrva hizA. pUrvakRt tri. (pUrvasmin kAle karoti kR + kvip+luk ca) pUrvaaNe 42nAra (puM. pUrvAM karoti, kR+kvip+luk ca) pUrva dizAne sUryavanAra sUrya, pUrva dizAno adhipati indra. Page #637 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1444 shbdrtnmhoddhiH| [pUrvakoTi-pUrvaparvata pUrvakoTi strI. (pUrvA koTi:) vivAna viSayamA prathama | pUrvadigbala na. (pUrvasyAM dizi bhavaM balam) abhu grahaNa karela viSaya-pUrvapakSa. vakhate sUrya vagere grahonuM pUrvamAM raheluM baLa. pUrvaga tri. (pUrvaM gacchati gam+Da) pUrva-paudA nA2, | pUrvadigvadana na. (pUrvadizi vadanamasya) bheSa-siMha-dhana pUrva thanA2. e traNa rAzi. pUrvagaGgA strI. (pUrvA cAsau gaGgA ca) nahA nahI.. | pUrvadiz strI. (pUrvA cAso dik ca) pUrva 62.. pUrvagata tri. (puvvagaya, jai. prA.) tyAhA 1.4 pUrva / puSa / pUrvadiSTa tri. (pUrvaM diSTaM bhAgyaM sAdhanatvenAstyasya je hAla viccheda thaI gayela che, dRSTivAda sUtrano eka vibhAga. __ ac) pUrvana mAyAnusAre pe68 thayej, duH5.vagaire. pUrvagA strI. (pUrvaM gacchati gam+Da+TAp) oleral ___(tri. pUrvaM diSTam) pUrvavilita, pUrva Desa... pUrvadeva puM. (pUrvazcAsau devazca yadvA pUrvaM devaH iti) nahI.. pUrvaciti tri. (cit+bhAve ktin, pUrvaM citiH smaraNaM asura. (puM. dvi. pUrvI ca tau devau ca) na.2 bhane yasya) prathamanA anubhavanAviSaya35, pUrva bharanA n||2||41. -pUrvadevau vyatikrAntau naranArAyaNAvRSIviSaya35. (srI. pUrva+cit+ktin) te namAnI mahA0 5149 / 5 / apsa28. pUrvadevatA strI. (pUrvA cAsau devatA ca) anAthI pUrvaja tri. (pUrvasmin kAle jAyate, jan+Da) pUrva | havAmAvavA pitRmo. 6tpana thaye- mAtaraM pUrvajaH putro vyAso | parvadeza paM. (parvavartI dezaH) @dIpama pama 238 vacanamabravIt-mahA0 2 / 6 / 43 / pUrva samayamai pahA deza -prAcyAM mAgadhazoNau ca vArendrIgauDarADhakAH / thayeda. (puM. pUrve jAyate, pUrva+jan+Da) bhoTo. maus, | vardhamAnatamoliptaprAgjyotiSodayAdrayaH-jyotistattvam / yandrako bhA 238. hivya. pitRgA. (puM. bahu. va.) | pUrvadhara puM. (pUvvadhara, jai. prA.) yauha pUrva nA mAna.2. pApA ko3 pUrva -matparaM durlabhaM matvA / parvanadI strI. (parvA cAsau nadI ca) eka zAmai nanamAvarjitaM mayA / payaHparvaiH svanizvAsai AvelI eka nadI. kavoSNamupabhujyate-raghu0 167 / pUrvajA strI. (pUrvasmin kAle jAyate, jan+Da+TAp) pUrvanAdeya tri. (pUrvadiksthAyAM nadyAM bhavaH Dhak ___moTI bana. uttarapadavRddhiH) pUrva dizAmAM AvedI nahImA thanA2. pUrvajina puM. (pUrvazcAsau jinazca) bhaMdhoSa vagaire bhUta.50 pUrvapakSa puM. (pUrvazcAsau pakSazca) zusa56-24vANayu, chaina, mariDato. zAstrIya saMzaya dUra karavA mATe prazna- phakkikApuurvtn tri. (pUrvasmin bhavaH, pUrva+tanap) pUrva thanAra, pUrvapakSokti siddhAnta pariniSThAsamanvitampUrvak, AUG-.. . mArkaNDeye 1 / 3 / -pUrvapakSe'dharIbhUte bhavantyuttaravAdinaHpUrvatapas puM. (pUvvatava jai. prA.) puurvaanu-s2||2|| yAjJavalkye 2 / 17 / jI ne uttara 5vAna. 432 A avasthAnuM vitarAga avasthA pahelAnuM tapa. paDe tevA buddhithI kalpelo prazna, siddhAntathI viruddha pUrvatas avya. (pUrva+vibhaktyarthe tasil) pUrvamAthI, 3022- 'viSayo viSayazcaiva pUrvapakSastathottaram / ' pUrva dizAmAM, pUrvamAM pahelAMthI. pUrvapakSapAda puM. (pUrvapakSa eva pAdaH) yA2 56vANA pUrvatra avya. (pUrva+tral) pUrve, a||6, bhAga, pUrvabhai. ____vyavahAromAno prathama pAha- pUrvapakSaH smRtaH pAdo pUrvadakSiNa puM. (pUrvasyA dakSiNasyAzcAntarAlo dezaH) dvipadazcottaraH smRtaH-bRhaspatiH / agnikoNamAM Avelo deza. pUrvapada na. (pUrvavarti padam) vimatirnu pUrvana, 56, pUrvadakSiNA strI. (pUrvasyA dakSiNasyA zcAntarAlA dik) pUrvamAM raheluM sthAna, prathamanuM sthAna pUrva ane dakSiNa dizAnI vaccenI dizA-agni pU . pUrvapadika ni. (pUrvapadamadhIte vetti vA ikan) pUrvapahanI pUrvadikpati, pUrvadigIza puM. (pUrvasyAH dizaH ptiH| abhyAsa karanAra, pUrvapada jANanAra. pUrvasyAH dizaH IzaH) indra, bheSa-siMDa vagaire 20zI.. / pUrvA H D pUrvaparvata puM. (pUrvazcAsau parvatazca) 6dhyAyada pata.. Page #638 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pUrvapAJcAlaka-pUrvavAdina] shbdrtnmhoddhiH| 1445 pUrvapAJcAlaka tri. (pUrvasmin paJcAle bhavaH vuJ | pUrvaraGga puM. (pUrvaM rajyate'smin, raj+AdhAre ghaJ) uttarapadavRddhiH) 5 paMthAlA dezama thn||2. nATakanA AraMbhamAM sUtradhAra vagerethI bhaNavAmAM pUrvapATaliputraka tri. (pUrvapATaliputre bhavaH vuJ na sAvato. bhaMganimitta nahI408- 'yannATyavastunaH vRddhiH) pUrva 5zAsaputra nagaramA thn|2. pUrvaM raGgavighnopazAntaye / kuzIlavAH prakurvanti pUrvapAda puM. (pUrvaM pAdasya ekade0 sa0) 03 vagerena / pUrvaraGgaH sa ucyate' -sAbda0 6 / 10 / -pUrvaraGga paheluM caraNa. vidhAyaiva sUtradhAro nivartate-sA0 da0 283 / - pUrvapAlin puM. (pUrvaM dezaM pUrvAM dizaM vA pAlayati, pUrvaraGgaH prasaGgAya nATakIyasya vastunaH -shishu028| ___ pAli+Nini) pUrva zino me 201, pUrva Dino pUrvarAga puM. (pUrvaH pUrvajAto rAgo'nurAgaH) naayadhipati indra nAyikA vagerenA meLApa pachI paraspara teonA dhyama prItiyuta bhAva. thAya cha te- 'zravaNAt pUrvapitAmaha puM. (pUrvaH pitAmahAt) prapitAma-pitAnA darzanAdvA'pi mithaH saMrUDharAgayoH / dazAvizeSo pitAno pitA. yo'prAptau pUrvarAgaH sa ucyate- sA0 da0 / ' pUrvapIThikA srI. (pUrvA cAsau pIThikA ca) thAyanyanI. pUrvarAtra puM. (pUrvaM rAtreH ekadezi ac samA.) rAtrino amuka avataraNikA. pahelo bhAga, AgalI rAta. pUrvapuruSa pUrvapUruSa puM. (pUrvazcAsau puruSazca, pUrvaH pUruSaH) | pUrvarUpa na. (pUrvaM rUpam) te nAmano se athAsaMdara, pitA-pitAmaha, prapitAmaha e traNa puruSa. utpanna thatA vyAdhine jaNAvanAruM prathama cihna.. pUrvapUrva tri. (pUrva+vIpsAyAM dvitvam) pUrva, pUna. prAgrUpaM yena lakSyate / utpitsurAmayo doSavizeSeNApUrvapravRtta tri. (pUrvasmin kAle pravRttaH) pUNe. yAsu, nadhiSThitaH / liGgamavyaktamalpatvAd vyAdhInAM tad thayesa. yathAtatham' -suzrute / pUrvaprayoga puM. (pUvvappayoga, jai. prA.) pUrvajanI prayatna. | pUrvarAtrApararAtra na. (puvvarattAvaratta, jai. prA.) madhya pUrvaphalgunI strI. (pUrvA cAsau phalgunI ca) satyAvI.sa. | rAtri, adhI. rAta. nakSatrI pai.. bhagiyA nakSatra- dakSiNottaragate | pUrvalakSaNa na. (pUrva lakSaNam) prathama, dakSa, paDelu dvitArake yonibhe milati mastakopari-da0 4 / 28 / / vi.sa. pUrvaphalgunIbhava puM. (pUrvaphalgunyAM bhavati, bhU+ac) | pUrvavat avya. (pUrvasyeva pUrveNa tulyaM vA, pUrva+vat) bRhaspati, pUrvaphALunI nakSatramAM thanAra. pUrvanA 4, 206 prabhArI, prathama mu40. (na. pUrvaM pUrvabhadrApadA, pUrvabhAdrapadA strI. (bhadrasya vRSasyeva padaM kAraNaM viSayatayA'styasya matup masya vaH) caraNamasya pUrvadiksthA bhadrapadA/pUrvadiksthA bhAdrapadA anumAnano eka prakAra jemAM kAraNathI kAryanuM bhAdrapadasyedaM aN+TAp) satyAvIza nakSatrI pai.DI. anumAna thAya che te. 5yAsa , nakSatra - bhAramUrtibhRtikoparisthite pUrvabhAdra pUrvavayas na. (pUrvaM vayaH) prathama.na. vaya-bAlyAvasthA. padabhe dvitArake-da0 3 / 48 / / (tri. pUrvaM vayaH kAlAvasthAbhedo'sya) pAsa pUrvabhava puM. (pUrvaH pUrvavartI bhavaH) pUrvanI 4nma. avasthAvALuM. pUrvavartin tri. (pUrvaM varttate, vRt+Nini) pUrva thanAra. pUrvabhAva puM. (pUrvo bhAvaH) nyAyamata pramANe pUrva vRttitva pUrvavartin (na.) anyathA siddhi vinAnu, 26. ____29tva, pUrvano bhava- astitva.. pUrvavAda puM. (pUrvo vAdaH) vAhAnu bhAkSepapUrva tipUrva pUrvabhAvin tri. (pUrvaM bhavati, bhU+Nini) prathamano bolavuM te, vyavahAramAM rAjA vagerenI pAse prathama 56. mAtra, pUrva thanA2 54ArthamAtra. (na.) 24. guag- 'pUrvavAdaM parityajya yo'nyamAlambate punaH / pUrvabhukti strI. (pUrvA cAsau bhuktizca) pUrvanoloTo, padasaMkramaNAjjJeyo hInavAdI sa vai naraH' mitAkSarA / * 5i-. 64mA, prathama. mona. pUrvavAdin tri. (pUrvaM vadati, vad+Nini) pUrvapakSavAhI, pUrvayakSa puM. (pUrvazcAsau yakSazca) chaina. matamA bhanidra 53do sAkSepa.3 prtish|| 22 vAhI- mithyoktau vagere prathamanA uttama yakSa. pUrvavAdI tu pratipattau na sA bhavet-mitAkSara / Page #639 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1446 shbdrtnmhoddhiH| [pUrvavArSika-pUrvAhnika pUrvavArSika tri. (pUrvavarSANAM ekadezi sa0 ThaJ / pUrvAdi pu. (pUrvaH Adiryasya) Si, pANinIya vyaa421|| uttarapadavRddhiH) vAtuna pUrvamA thanAra. prasiddha sarvanAma sh069|- sa ca- pUrva, para, avara, pUrvavAha puM. (pUrve vayasi vahati, vah +Nvi) pUrva vayamai - dakSiNa, uttara, apara, adhara, sva, antara iti / vnaa2-6413||2. pUrvAnila puM. (pUrvaH pUrvadiksthaH anilaH) pUrva vino pUrvavid tri. (pUrvaM vetti, vid+kvip) pUrvano. 09-02, vAyu. pUrva-prathamano jANanAra. pUrvAnuyoga puM. (pUrva+anu+yu+ghaJ) dRSTivAnA pUrvavideha na. (puvvavideha, jai. prA.) yUdvIpanA madhyakSetra ( pAMca prakAra paikI eka prakAra. mahAvidehano pUrvAddhi, meruthI pUrva taraphano bhAga. pUrvApara tri. (pUrvaM ca aparaM ca iti) pUrvana ane. pUrvavRtta na. (pUrvaM vRttam) pUrvano vRttAnta itihAsa.. 5chInu, pUrva hiuk ane. pazcima dRzAnu- 'pUrvAparau toyanidhI vagAhya sthitaH pRthivyA iva mAnadaNDaH' pUrvazArada tri. (pUrvaH zaradaH, pUrvazarade bhavaM aN) -kumAre. 1 / 1 / zaradaRtunI pUrve thanAra. pUrvAparya na. (pUrvAparayorbhAvaH SyaJ na vRddhiH) pUrvapUrvazaila, pUrvAdri puM. (pUrvaH pUrvadezasthito vA zaila: pazcima-, bhAga-415. adriH) dhyAyana parvata- sandhyApizaGgapUrvAdrizRGgasaGgaM pUrvApahAnA strI. (pUrvaM apahIyate, apa+hA+karmaNi sukhaM zazIkathAsarit0 1 / 18 / lyuTa+TAp) pUrva DIna. thanA2. pUrvasaktha na. (pUrvaM sakthnaH ekadezi sa. ac samA0) / pUrvArdha na. (pUrvaM ca tadardhaM ca) paDadA. madhamAlasAyano pUrvamA dinasya pUrvArdhaparArdhabhinnA chAyeva maitrI khalasajjapUrvasamudra, pUrvasAgara puM. (pUrvazcAsau samudrazca/pUrvazcAsau nAnAm-bhartR 2 / 60 / sAgarazca) pUrvamA Aveto. samudra pUrvArdhva na. (pUrvArdhe bhavaH, pUrvArdha+yat) 538 // sAdha pUrvasamAsa puM. (puvvasamAsa, jai. prA.) thI. dhAre bhAgamAM thanAra. pUrvanuM jJAna, zrutajJAnano eka prakAra. pUrvAvatAra puM. (pUrvazcAsau avatArazca, ava+tR+ghaJ) pUrvasaMgatika tri. (puvvasaMgaiya, jai. prA.) 53sAMnI - rogasaMtApa vagereno prathama praveza, agAuno avatAra. saMgI, bAlyAvasthAno mitra. pUrvAvedaka, pUrvAvedina tri. (pUrvazcAsau Avedakazca/pUrva pUrvasaMyama puM. (puvvasaMjama, jai. prA.) sA saMyama, ___ Avedayati, A+vid+ Nini) prathama 4||vnaar vItarA saMyama.nI. pUrvAvasthA. vAdI ke phariyAdI vagere. pUrvasara tri. (pUrvaH san sarati, pUrva+sR+Ta upa0 sa0) | pUrvAzrama puM. (pUrvazcAsI Azramazca) 5.yo Azrama. pUrva sanmuja. yana. 482- dviSan vanecarAgrANAM pUrvASADhA srI. (pUrvA cAsau ASADhA ca) satyAvIsa. tvamAdAya caro vane / agresaro jaghanyAnAM mA bhUt nakSatrImanuvIsa nakSatra- pUrvASADhA janmakAle yadi pUrvasaro mama-bhaTTiH 5 / 97 / / syAdASADhaH syAd vairiva nitAntam- koSThIpradIpe / pUrvasAra tri. (pUrvaM dezaM sarati, sR+aN vAkye) pUrva | pUrvAhna puM. (ahnaH pUrvaM, ekadezi sa. Tac samA0 ahrAdezaH puMstvam) hivasanI. paDe(mA, saporanI. bhAna.. deza tarapha janAra, pUrva tarapha janAra. bhAga- zvaHkAryamadya kurvIta pUrvAhaNe cAparANikam / ' pUrvasUri puM. (puvvasUri, jai. prA.) pU[yAya- iti pUrvasUri -azvatthaM vandayennityaM pUrvANe prhrdvye-mlmaastttve| darzitamantrapadavidarbhitaH stavaH zAnteH-laghuzAnti- | pUrvAhnatana tri. (pUrvANe kAle bhavaH, pUrvAhNa+Tyu+tuTa stotram / -athavA kRtavAgdvAre vaMze'smin | ca) hivsn| pUrvamA thanA2. (tri. pUrvAhNaH pUrvasUribhiH-raghu0 1 / 4 / prAthAna-AyA. soDho'sya, Tyu tuTa c) hivasano paDelo. mA pUrvA strI. (pUrva+TAp) pUrva dizA. sahana, 2nA2. pUrvAcarita tri. (pUrve Acaritam) pUrva mAyare.. pUrvAhika tri. (pUrvAhNa, sAdhanatayA'styasya Than) hivasanA pUrvAtithi (puM.) ta. nAme gomavata Si. te pahelA bhAgamAM sAdhavA yogya karma vagere. Page #640 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRthvI . pUrvAhNatana-pRkta shbdrtnmhoddhiH| 1447 pUrvAhaNetana tri. (pUrvANe kAle bhavaH Tyu+tuTa ca | pUSadantahara puM. (puSNaH sUryyabhedasya danta harati, ha+ac) saptamyAH aluk) havasanA pUrvamAgama DonA2- dakSa prajApatinA yajJa samaye pUSAdevanA dAMta ukhADI thanA2. pADanAra zivAnucara vIrabhadra. pUrvika tri. (pUrva+ika) pUrvana, sAunu. pUSadhra (puM.) vaivasvata manuno te. nAmanI putra.. pUrvin tri. (pUrvaM kRtamanena ini) pUrva yA 42 // 2. | pUSan puM. (pUSati, pUS+kanin) sUrya- sadA pAnthaH pUSA pUrveNa (avya.) pUrva hama pUrva mi, pUrva dezamai. bhartR0 2 / 114 / -gaganaparimANaM kalayatipUrvedhus avya. (pUrvasmin ahani, pUrva+edhus nipA.) indhanaughadhagapyagnistviSA nAtyeti pUSaNam zizu0 gaIkAla, gayo divasa, AgalA divasa, prabhAta 2 / 3 / te nAme hityadeva, 05-13 (strI.) samaya- pUrvedhuraparedhurvA zrAddhakarmaNyupasthite / nimantrayet tryavarAn samyag viprAn yathoditAn pUSabhAsA strI. (pUSeva bhAsate, bhAs+ac+TAp) chandranI. manau0 3 / 187 / pUrveSukAmazamI strI. (pUrvA pUrvadigvartinI iSukAmazamI) nagarI. pUrva dizAmAM AveluM eka zahera. pUSarAti puM. (pUSA tadAkhyo devo rAtirdAtA yasya) sUrya pUrvokta, pUrvodita tri. (pUrve ca taduktaM ca/pUrvaM ca tat * ApI. 3 ta. meM pastu. uditaM ca) pUrva , pUrva madhya pAbhe.. pUSAtmaja puM. (pUSNaH AtmajaH) indradeva, megha.. pUrvottarA strI. (pUrvasyAH uttarasyAzcAntarAlA dik) pUrva | | pUSAsuhRt puM. (pUSNaH asuhRd zatruH) ziva, maDAva. ' ane uttara dizAnI vaccenI dizA-IzAna koNa. | pU (vyApAre tudA0 Atma. a. aniTa-priyate, pRtaH, pUrvya tri. (pUrvaiH kRtam yaH) pU . 428, pUrvanA prAyeNAyaM vyApUrvaH) vyA582 42vI, 50. vargabhAM. - vidvAna. 438. pu2048 kare.. jthAj. kArye vyApriyate / -vyApAritaH zUlabhRtA pUla (cu. ubha. saka. seTa-pUlayati-te) (bhvA. para. sa. vidhAya siMhatvamaGkAgatasattvavRtti-raghu0 2 / 38 / rAma, seTa-palati) do 2.. 2.. 4. he nizcita 42- vyApArayAmAsa karaM kirITepUla, pUlaka puM. (pUla+ac/pUl+Nvul) ghAsa. vagereno raghu0 6 / 19 / -umAmukha ...vyApArayAmAsa pUNo, ghAsa vagairenI 9, isa... vilocanAni-kumA0 3 / 67 / - vyApAritaM zirasi pUlAka (puM. (pulAka pRSo.) tuccha dhAnya. zastramazastrapANe:-veNI0 3 / 19 / (svA. para. saka. pUlAsa tri. (pUla-rAzIkaraNe+ghaJ tamasyati kSipati, aniT-pRNAti) prasana 2j, prasana yaj, muza thaj. ___ as+aN) ghAsa. vagairenI ne chuTTI pAunA2, (aka.) (curA. ubha. saka. seTa-pArayati-te) pAra dUra 52n||2. laI javuM, nAvathI pAra utAravuM, koI vastune sAmI pUlAsakakuNDa na. (kuNDasya pUlAsakaH para ni0) bAjue pahoMcADavI, yogya athavA samartha hovuM - kUMDAmAMthI ke kUMDamAMthI ghAsa vagere dUra karanAra. adhikaM nahi pArayAmi vaktum-bhAmi0 2 / 59 / (juho. pUlikA strI. (pUrikA rasya la:) pUrI, pojI. para. saka. aniT vA dIrghaH seTa- piparti) bha2j, pUS (vRddhau bhvA. aka. pa. seTa-pUSati) vRddhi pAmavI, pUrNa karavuM, pAlana karavuM, rakSaNa karavuM, AgaLa laI vadha. pUSa, pUSaka puM. (pUS vRddho+ka/pUSa+svArthe ka) 2 4, vita. 23, nati. 12vI, pragati. 52vI. (krayAdi para. pRNAti) 225 // 42j. vRkSa. pUSaNa tri. pUSNaH pRthivyA idam aNa vede na vRddhiH) | pRkkA strI. (pRc-kan nyaGkvA . kutvam) . tanI pRthvIna, pRthvI sambandhI.. kapUrImadhurI vanaspati. pUSaNA strI. (pUS+ lyu+TAp) ti.svAmInI anuya2 | pRkta tri. (pRcyate sma, pRc sambandha+kta) saMbaMdha me. bhAtRDA. pAmela, s50 pAsa, sIyesa, chAyA- 'pRktastupUSaNavat tri. (pUSaNa+aratyarthe matup masya vaH) sUryavANu, SArairgirinirjharANAmanokahAkampitapuSpagandhI' - raghu0 pRthvIvALuM. 2 / 13 / (na. pRc+kta) dhana, saMpatti. Page #641 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1448 pRkti strI. (pRc + bhAve ktin) sparza, saMyoga, saMbaMdha, siMyana. zabdaratnamahodadhiH / pRktha na (pRc+than ) saMpatti, ghana-gholata, vailava pRkSas puM. (pRc+bA. asi suT ca ) anAtha, dhAnya. pRkSe avya. (pRc+bA kse) saMgrAma, yuddha. pRkSudhU strI. (pra+kSudh + kvip vede bA. prasya samprasAraNam) ghaNI ja bhUkha. pRc (adA. A. a. seT pRkte, pRkNa) aDavu, sparza vo, bhaNI 4- evaM vadan dAzarathirapRNag dhanuSA zaram bhaTTi0 6 / 39 / sam sAthai pRc- mizrA 42, ghoja, bhejavaj- vAgarthAviva saMpRktau vAgarthapratipattayeraghu0 1 / 1 / curA. (ubha. sa. seT parcayati - te) saMyamana 52vuM, ro'vu, virodha 92vo, vaza 42vuM, sparza 42vo, JauDavuM. (aka.) (bhvA. pa. seTparcati) saMbaMdha pAmavo. (aka .) pRcchaka tri. (praccha + Nvul sampra.) pUchanAra, prazna 42nAra, yoGasAI, 42nAra- pRcchakena sadA bhAvyaM puruSeNa vijAnatA- paJca0 5 / 93 / pRcchana na. ( pracch+bhAve lyuT sampra.) pUchavaM, prazna 42vI te pUcha527. pRcchA strI. (pracch-aG samprasA0 TAp) prazna pUcha52chaiha kimuSasi pRcchAzaMsi kiM zabda rUpa pratiniyamitavAcA vAyasenaiSa pRSTaH - naiSadhe 19 / 60 / -pRcchA tantrAt yathAmnAnAyaM vidhinA prazna ucyatevaidyakacarake / OM pA bhagavA mATe Done uhevAnI prera.. pRcchya tri. (pracch +bA. karmaNi kyap sampra0) prazna 42vA yogya, pUchavA yogya. pRj (adA. A. aka seT pRkte) sambandha pAbhavo sparza pAbhavo. pRD (tudA. pa. aka seT pRDati) harSa pAvo, khuza thaj. pRN (tudA. para. saka. seT pRNati) tRpta Davu, khuza . pRt strI. (pR-pAlane + kvip tuk) senA, sa242. pRtanA strI. (pR+tanan- kicca TAp) senA 243 2tha, 247 hAthI, 728 ghoDA, 1315 pAnA, khe saMkhyAvANuM ba142, saMgrAma-yuddha trayo gulmA gaNo nAma vAhinI tu gaNAstrayaH / smRtAstisrastu vAhinyaH pRtaneti vicakSaNai: -mahA0 1 / 2 / 21 / manuSya. [pRkti-pRthagjana pRtanAjya (na.) saMgrAma, yuddha. pRtanAsAh puM. (pRtanAM sahate, saha + Nvi) IMdra. pRtsudha puM. (pRtsu dhIyate dhA+karmaNi ghaJarthe ka alu. sa.) yuddha, sAI. pRth (cu. ubha. sa. seT parthayati - te) 34, 2 vu, uDAvavu, bholavu Aheza 42vo. pRthak avya. (pRth+bA. kaki) hu, mitra- zaGkhAn daghmuH pRthak pRthak bhaga0 1 / 18 / sivAya, vinA, taretarenuM, bhatabhatanuM - racitA pRthagarthatA girAmkirA0 2 / 27 / pRthakkaraNa na. ( pRthak +kR+ lyuT ) uhuM Davu, nirAjuM vu, linna khu. pRthakkRta tri. ( pRthak + kR + karmaNi kta) huM Dare pRthaggrAmeNa / narANuM Darekhu, lina resuM. pRthakSetra tri. (pRthak bhinnaM kSetraM utpattisthAnaM yeSAm ) eka puruSathI aneka jAtanI strIomAM utpanna thayela choDarAM. pRthaktA strI, pRthaktva na. ( pRthak ityasya bhAvaH tal+TAp-tva) dudhAI, bhinnatA - saMkhyAvacca pRthaktvaM syAt pRthak pratyayakAraNam / anyo'nyAbhAvato nAsya caritArthatvamucyate / / asmAt pRthagiyaM neti pratItirhi vilakSaNA - bhASAparicchede / pRthaktvacA strI. (pRthak tvacA yasyAH) bhUrvA vanaspatibhoravela. mAtra pRthakparNI strI. (pRthak parNAnyasyAH GIp ) pAThavaeza vanaspati, udharAnI vanaspati. pRthakpiNDa puM. ba. (pRthak piNDaH yasya) jalatarpaNanA adhikArI pitRdeva. pRthagAtmatA strI, pRthagAtmatva na. ( pRthak AtmA svarUpaM yasya tasya bhAvaH tal+TAp-tva) leha, tajhavata, dudhApazu. pRthagAtmikA strI. (pRthak AtmA svarUpaM yasyAH, kap nalope kApi ata itvam) buddI hI vastu, manuSyajAti, pRthagAtmatArUpa eka eka vizeSajaatirjaatN ca sAmAnyaM vyaktistu pRthagAtmikA- amara0 / pRthagguNa puM. (pRthag guNaH ) hI gue.. pRthagjana puM. (pRthak bhinno jano mahAjano yasmAt ) nAtha- pRthagjanavacchuco vazaM vazinAmuttamaM gantumarhasi - raghu0 8 / 90 / bhUrja, pAbhara. (puM.) kheDa jAya ane judI judI strIthI pedA thayela saMtati. Page #642 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRthagbIja - pRthurukama ] pRthagbIja puM. (pRthak bIjAni yasya) lIlAbhAnu Au. pRthagvidha tri. (pRthak bhinnA vidhA prakAro yasya) duhI duhI bhatanuM, tarehavAranaM. pRthivI, pRthivi, pRthavI strI. (prathate vistArameti, prath + Sivan samprasAraNaM ca SitvAt GIS / prathate vistArameti, pratha+ Sivan ni. saMpra. SitvAt GIS pRSo. vA hrasvaH / pratha+ Sivan sampra. SitvAt GIS ) pRthvI- pRthavI pRthivI pRthvI dharA sarvaMsahA rasAbharadhRtavAcaspatiH / zabdaratnamahodadhiH / pRthA (strI.) pAeDurAbhanI patnI DuMtI, DuMtIlo4 rAmanI nyA. pRthAja, pRthAsUna puM. (pRthAyAM jAyate, jan+Da / pRthAyAH sUnuH) pAeDupatnI DuMtInA putro yudhiSThira, arjuna vagere azvatthAmA hata iti pRthAsUnunA spaSTamuktAveNI0 3 / 9 / - abhitastaM pRthAsUnuH snehena paritastarekirA0 11 18 / sAdhAnuM Au. pRthApati puM. (pRthAyAH patiH) . pAMDu rA. pRthikA strI. (prath ghaJarthe ka+svArthe ka kApi ata itvam) zatabhUkhI nAme vanaspati, anajadUrI. pRthin puM. (prath+vA. kini saMprasA0 ) vena rAbhano putra pRthu bha pRthivIkSit, pRthivInAtha, pRthivIndra, pRthivIpati, pRthivIpAla, pRthivIpAlaka, pRthivIbhuj, pRthivIbhuja, pRthvIna, pRthivIza, pRthivIzakra puM. (kSi-aizvaryye+kvip tuk, pRthivyAH kSit / pRthivyAH nAthaH / pRthivyAH indraH / pRthivyAH patiH / pRthivI pAlayati, pAli+aN / pRthivIpAla + svArthe ka / pRthivIM bhunakti avati, bhuj + kvip/pRthivI bhunakti, bhuj + ka / pRthvyAH InaH / pRthivyAH IzaH / pRthvyiA zakra iva) zubha, nRpa. pRthivIgItA strI. (pRthivyAH gItA) viSNupurAza'bhAM cothA aMzanA 24mA adhyAyamAM varNavelI pRthvInI huthA. pRthivIJjaya puM. (pRthivIM jayati, ji+bA. khaz mum ca) te nAme kheDa dhAnava. pRthivItala na. ( pRthivyAH talam ) pRthvInI sapATI, pRthvInuM taNiyuM, gharAtala pRthivItIrtha (na.) te nAmanuM tIrtha. 1449 - pRthivIbhava puM., pRthvIja na. ( pRthivyAM bhavati, bhU+ac / pRthvyAM jAyate, jan+Da) surojAra (tri. pRthivyAM bhavati bhU+ac) pRthvI upara dhanAra pRthivIruha puM. (pRthivyAM rohati, ruh +ka) vRkSa, ADa. pRthu tri. ( prath + ku saMprasA0 ) vistI(, vizAna - sindhoH pRthumapi tanum - megha0 46 / pRthunitamba ! nitambavatI tavavikrama0 4 / 26 / bhoTuM- ullasita bhrUdhanuSA tava pRthunA locanena rucirAGgi ! AryAsa0 117 / (puM. prathate vikhyAto bhavati, prath + ku sampra . ) venanI putra sUryavaMzI eka rAjA, mahAdeva cothA manvantarano te nAmano eka saptarSi, kAkutsyavaMzamAM utpanna thayela anenas rAjAno putra, ajamIMDha vezamAM pedA thayelA pauraputrano putra, kroppuvaMzI citrano putra rAbha, te nAmano kheDa chAnava, agni, citra vRkSa, kALI jIrI, tvapatrI vanaspati, hiMgapatrI- bahuphaLI nAme vanaspati, khaGgIza, viSNu. (strI.) ajIrI.. pRthuka puM. (pRthu kaM jalaM peyatvenAstyasya ac) cauMkhA.. (puM. pRthu kaM ziro'sya) nAnuM jAjaDa- ninyurjananyaH pRthukAn pathibhyaH- zizu0 3 | 30 / pRthakIya, pRthakya tri. (pRthukAya hitaM, pRthuka + cha / pRthukAya pRthukA strI. (pRthuka+TAp) jAjaDI, hiMgupatrI vanaspati. hitaM pRthuka + yat) sanA hitanuM jayyAne upayogI pRthukIti (strI.) drutAnI nAnI jana-vasudevanI jana (tri. pRthuH kIrttirasya) vistAravANI DIrti yukta, moTI DArtivAjI. pRthukola puM. (pRthuzcAsau kolazca) bhoTu jora. pRthugandhA strI. (pRthuH gandho yasyAH ) yUraDAyalI. pRthugrIva (puM.) kheDa rAkSasanuM nAma. (tri. pRthurvistIrNA grIvA'sya) bhoTI DoDavANuM. pRthucchada puM. (pRthuH chado'sya) kheDa bhatano hala. (tri. pRthazchadAH patrANi yasya) bhoTa pAMDAMvANuM. pRthutA strI, pRthutva na. ( pRthorbhAvaH tal+TAp-tva) vizANatA, bhoTApA. pRthupatra, pRthupatraka puM. ( pRthUni patrANyasya / pRthupatra + svArthe ka) rAtuM sasae (tri. pRthUni patrANi yasya / pRthupatra + svArthe ka) bhoTAM pAMDavA. pRthupalAzikA strI. (pRthUni palAzAni yasyAH kap kApi ata itvam) yUro vanaspati- zaThI / pRthurukrama (puM.) zroSTuvaMzanA rumavayano kheDa putra. Page #643 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1450 se putra. shbdrtnmhoddhiH| [pRthuroman-pRznigarbha pRthuroman puM. (pRthUni romANi lomasthAnIyAni | pRthvIkA strI. (pRthvI+svArtha ka+TAp) bhI SuuthI, zalkAnyasya) bhA79. (tri. pRthUni romANi yasya) jI, pitrI-bahujI vanaspati, sUryamAna moTAM ruvATAMvALuM. 3, Auo... vanaspati.. pRthula tri. (pRthuH pRthutvamastyasya laca, pRthu+svArthe | pRthvIkuravaka puM. (pRthvyAM bhUmau kuravaka iva zubhratvAt) lac vA) sthUla, 18, mottu-vish||5- zroNiSu priyakaraH ghoj manhA2. vRkSa. pRthulAsu sparzamApa sakalena talena-zizu0 1065 / pRthvIgarbha puM. (pRthvIva lambamAno garbha udaramasya) 21, pRthulA strI. (pRthula+TAp) baDaNI. nA. vanaspati. pati. pRthulAkSa tri. (pRthule akSiNI yasya Sac samA.) bhI20 pRthvIja tri. (pRthvyAM jAyate, jan+Da) pRthvI pahA netravALuM. (6) puravaMzamAM pedA thayela caturaMgano yanAra, bhInamA utpana yanAra. pRthvIdhara puM. (pRthvIM dharati, dhR+ac) 5vata, 56u. pRthuvaktra tri. (pRthu vaktramasya) moTA moTAj. pRthvIbhara puM. (pRthvIM bibharti, bhR+ac) te. nAmano pRthuvaktrA strI. (pRthu vaktramasyAH) svAmInI anuya2 meM chaha. me. bhAta, bhoTA bhoDhAvAjI strI.. pRdAku puM. (sparda+bA. Aku samprasAraNe salopazca) pRthuzimba puM. (pRthvI zimbA yasya) sarasanna jAu. nAnI 3. sA5- sa bhImaM sahasAbhyetya pRdAkuH pRthuzekhara puM. (pRthu mahat zekharaM zRGgaM yasya) parvata, kupito bhRzam -mahA0 6 / 178 / 27 / vIchI, vAgha, 54. yitA, hAthI, u. pRthuzrava tri. (pRthuH zravaH karNo yasya) bhoTa Stuj. pRthuzravas puM. (pRthuH zravAH yasya) zazaliMdu 25%o. pRdAkusAnu pu. (pRdAkuH gaja iva sAnuH samunnataH) eka putra, kArtikasvAmIno anucara. pRthusena (puM.) anuvaMzI. yi.2 2.no. putra.. pRzanya puM. (spRz+bhAve kyu, pRSo. salopaH pRzanaM pRthuskandha puM. (pRthuH sthUlaH skandho yasya) mUMDa, 42. sparzaH tatra sAdhu yat) spazathI. sAdhya. pRthuskandhI strI. (pRthuskandha+niyAM jAti. DoS) 375, pRzanyu puM. (AtmanaH pRzanamicchati, kyac+u) pAtAne zrI. sparzasAdhya karavA cAhatuM. pRthUdaka na. (pRthu puNyapradatvAt mahadudakaM yasya) te. pRzni tri. (spRz-praccha vA ni kicca pRSo. salopaH) nAme meM tIrtha. Ati, satya, thoDaM, hunaj-30missilj, vAmana, pRthUdara tri. (pRthu udaraM yasya) bhITA peTavANu.. (puM. pRthu 8nj, nAthu. (pu.) 329, te. nAmAnA meM Si, . mahadudaraM yasya) dheTo, 450.. yulAjita rAjAno te nAmano eka putra. pRthUdarI, pRthUdarA strI. (pRthUdara+striyAM jAtitvAt GIS/ (srI. spRza+ni kicca pRSo. salopaH) zrIrAnI. pRthudara+ svAGgatvAt pakSe TAp) 45rI, ghe.Ta.. janmAntaranI mAtA ane dvAparayugamAM devakIrUpe pedA pRthvAdi pu. (pRthuH Adiryasya) Ainiya vyA4211. thayelI vasadevanI strI. saryanI te nAmanI eka prasiddha se za069L. sa ca-pRthu, mRdu, mahat, patnI., pI.849 vanaspati, raMgava0. bhIna, pA. padu, tanu, laghu, bahu, sAdhu, Azu, Uru, guru, pRznikA, pRzrI strI. (pRzro jale kAyati zobhate, bahula, khaNDa, daNDa, caNDa, akiJcana, hoDa, * kai+ka+TAp yadvA pRzni svalpaM kaM jalamatra/ pAka, vatsa, manda, svAdu, isva, dIrgha, priya, vRSa, | ni+kRdikArAntatvAd vA GIp) 4.dullI Rju, kSipra, kSudra, aNu ityAdi / vanaspati- kumbhikA / pRthvI strI. (pRthuH sthUlatvaguNayuktA, pRthu+GIS) pRthvI- | pRznigarbha puM. (pRzneH janmAntarajAtadevakyAH garbhaH bhUmi, puSTa strI, mo.TI. mesI , Huzo... vanaspati, sAdhanatvenAstyasya ac) nArAya:- pranirityucyate hiMgapatrI-bahuphaLI vanaspati, kALIjIrI, te nAme eka cAnnaM vedA Apo'mRtaM tathA / mamaitAni sadA garbhaH cha - saptadazAkSarapAdakazchandobhedaH-chandomaJjarI / / prazrigarbhastato'smyaham-mahA0 12 / 341 / 44 / Page #644 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRznigu - pRSThagranthi ] pRnigu tri. (pRznayo nAnAvarNatvAt sAdhAraNA gAvo razmayo yasya) ne raMganI antivANuM. pRzcipaNikA, pRzniparNI strI. (pRzniparNI + svArthe ka+TApa hrasvaH / pRzni svalpaM parNamasyAH GIp ) te nAmanI velopIThavaNa vanaspati. pRznibhadra puM. (pRzrI bhadraM yasya) nArAyAno kheDa aMzazrI dRSNa. pRznimAtR puM. (pRzniH nAnAvarNA bhUmirmAteva yasya) raMgaberaMgI jamInamAM utpanna thanAra. pRznizrRGga puM. (pRzni svalpaM zRGgamiva zuNDAgraM yasya ) gaNeza, gArApati. (pRzni zRGgamivAsya utpattisthAnatvena) pRzrinA garbhathI pehA thanAra viSNu. pRS (seke, bhvA. A. saka. seT parSate) siMthavu, chAMTavu. pRSat na, pRSanti puM. (pRS + ati kit/pRS bA. zabdaratnamahodadhiH / jhic) TIyuM, TapaDu, jindu- payaH pRSantibhiH spRSTA vAnti vArtAH zanaiH zanaiH - amaraTIkA bharatakRtA / (tri. pRS secane+ati kit zatRvacca kAyam ) chAMTanAra, siMyana 42nAra. pRSata puM. (pRS+atac kicca dhonA paDavANI vAyuvAhana bhRga, jindu- 'karIva siktaM pRSataiH payomucAM zucivyapAye vanarAjipalvalam' -raghau 3 / 3 / pRSatairapAM zamayatAM ca rajaH - kirA0 6 / 27 / TI, bharadvA4no te nAmano eka putra. pRSatI strI. ( pRSata + striyAM jAti GIS ) ghonAM pAMvAjI eka jAtanI mRgalI. pRSatAMpati, pRSatAzva, pRSadaMza, pRSadazva, pRSodara - puM. (pRSatAM bindUnAM patirnetA aluksa. / pRSato mRgabhedo'zva iva gatisAdhanaM yasya / pRSati bindau aMzo'sya / pRSan mRgavizeSo'zvavAhako yasya / pRSanti udare yasya pRSo. talopaH) vAyu, pavana. pRSatka puM. ( pRSanti bindava iva ko vAyuratra) tadupoDhaizca nabhazcaraiH pRSatkaH - kirA0 13 / 23 / dhanuvatAM hastavatAM pRSatkaH- raghu0 7 / 45 / pRpadAjya, pRSAtaka (na. pRSadbhiH dadhibindubhiH sahitaM Ajyam / pRSantaM pRSadAjyaM kate hasati, tak + ac pRSo.) chaDInAM TIpAMvANuM ghI, chaDI chATesuM ghI. pRSadvala puM. (pRSanneva balamasya) vAyunI ghoDI. pRSaddhu (puM.) vaivasvata manuno kheDa putra. (puM.) dvAparayugamAM yudhiSThiranA pakSano rAjA.. 1451 pRSabhASA strI. (pRS- seke+ka+TAp, pRSA'mRtavarSiNI bhASA yatra) indranI rAbhdhAnI amarAvatI. pRSAkarA strI. (pRSadivAkRSyate, AkR+karmaNi ac pRSo.) nAnI zilAno paththara. pRSodara tri. ( pRSadivodaraM yasya pRSo. talopaH) atizaya nAnA peTavALuM, jenA peTa upara kuMDALuM ke TapakuM hoya te (khA zabda pRSat khane udara jane bhajIne thayo che. pRSat na t ne khaniyamita durIne t no sopa karyo che. A rIte A zabda eka aniyamita samAsovAjI zrezino che. dukha 'pRSodarAditvAt sAdhuH ' kho ge| pANi0 4 / 3 / 109 / ) dukha nIye pRSodarAdi za76. pRSodarAdi (puM.) vyADaraezaprasiddha zabdaga jemAM zabdonA sopa, khAgama, Aheza vagere urela chebhaved varNAgamAddhaMsaH siMho varNaviparyayAt / varNAdezAzca . gUDhAtmA varNalopAt pRSodaraH- gopIcandradhRtakArikA / pRSodyAna na. ( pRSat udyAnaM, manISAditvAt talopaH) nAno jAga, nAno jagIyo. pRSTa tri. (pRS-seke pracchaMM+vA kta) chAMTesuM, siMthesuM, pUchesu. pRSThahAyana puM. (pRSTaM hAyanamasya) kheDa bhatanuM dhAnya, hAthI.. pRSTahAyanI strI. (pRSTahAyana + striyAM jAti GIS ) hAthI pRSTi strI. (pRS-seke+bhAve ktin) chAMTa te prokSaza ate. (strI.] pracch + ktin) pUchvaM te, prazna, pRSThahezapITha. pRSTI strI. (pRS+karttari ktic dIrghaH) pAse rakhela, paDakhe rahela. pRSTvA (pracch + katvA) pUchIne, prazna arIne. pRSTha na. ( pRS-spRz vA thak ni.) zarIrano pAcho bhAga -na vigarhya kathAM kuryAd bahirmAlyaM na dhArayet / gavAM ca yAnaM pRSThena sarvathaiva vigarhitammanau 4 / 72 / pITha - azvapRSThamArUDhaH vagere avanipRSThavAriNIm uttara0 3 / vAMso, bheDa bhatanuM stotra. pRSThagopa puM. (pRSThaM gopAyati, gup-AyAbhAve ac) pAchaLanA bhAganuM rakSaNa karanAra yoddho, pIThanuM rakSaNa karanAra puruSa. pRSThagranthi tri. (pRSThe granthiryasya) DubaDu, bhUMdhu. Page #645 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1452 shbdrtnmhoddhiH| [pRSThacakSus-pRSTya pRSThacakSus, pRSThadRSTi puM. (pRSThe pazcAdbhAge cakSuH dRSTiH | pRSThavaMza puM. (pRSThe vaMza iva) pArnu, du. tadvyApAro'sya/ pRSThe pazcAdbhAge dRSTistadvyApAro'sya) | pRSThavAstu na. (pRSThe vAstu) pani ApanA2nI. pI.8 pAchaLa daSTivALuM rIMcha. mAgarnu, vAstu. pRSThacampA strI. (pidRcampA, jai.prA.) te. namAnI. 2.5 | pRSThavAha tri., pRSThavAhya puM. (pRSThe pazcAdbhAgaM yugapArvaM nagarI. vA vahati, vaha+ Nvi/pRSThena bAhyaM vahanaM yasya) pRSThaja, pRSThajAta tri. (pRSThe pazcAt jAyate, jan+Da/ pIThanA bhAgane vahenAra, pITha upara caDhAvI vahI pRSThe pazcAd jAtaH) 5||7yyed, iA. thayeda.. janAra baLada vagere. pRSThajAha na. (pRSThasya mUlaM karNA0 jAhac) pArnu bhUja. | pRSThavyAkaraNin puM. (puThThavAgaraNi, jai. prA.) prazrono pRSThatalpana na. (talpamivAcarati talpa+kvip nAmadhAtuH uttara denAra. bhAve lyuT, pRSThasya talpanaM talpavadAcaraNam) pITha pRSThazaya tri. (pRSThe zete, zI+ac) 406 652 sunAra, upara sUvuM te, cattA sUvuM te. catto sunAra. pRSThatas avya. (pRSTha+tasil) ise. pAthI pRSThazrRGga puM. (pRSThe zrRGgamasya) 4.42N. (-gacchataH pRSThato'nviyAt-manu0 4154 / - taM pRSThazrRGgin puM. (pRSThe zrRGgamiva asyAsti, zRGga+ini) pRSThataH praSThamiyAya namro hiMsreSu dIpAstradharaH kumArAH 5o, napuMsa, nImasena. bhaTTi0 1 / 24 / 5 / 75. pRSThazrRGgI strI. (pRSThazRGga+striyAM jAti0 GIS) *na pRSThaphala na. (pRSThasya phalam) sapATAna kSetraNa. barI. pRSThamarman na. (pRSThasya marma) pI.hanu bhasthAna, pArnu pRSThazreNikA strI. (puThThaseNiA jai.prA.) pRSThae0- DAudu. gaNanA daSTivAdAntargata parikamano eka bhAga. pRSThamAtRkA strI. (piThThimAiyA, jai.prA.) : manuttara T vimAnagAminI strI. pRSThAnuga tri. (pRSThe anugacchati, gam+Da) 5.77. pRSThamAMsa na. (pRSThasya mAMsam) 51 vagairenI. pArnu, nAra, aise. nA2. bhAMsa.. -'prAk pAdayoH patati khAdati pRSThamAMsam' | pRSThAvataMsikA strI. (piviDiMsiyA jai.prA.) 43. hito0 181 / pRSThAvartta na. (puThThAvatta jai.prA.) pu. puThThaseNiA paribhanI pRSThamAMsAda, pRSThamAMsAdana tri. (pRSThe parokSe mAMsAda 14mo me.. iva/ pRSThe parokSe mAMsamatti, ad+kartari lyu/na. pRSThiparNI strI. vanaspati pI.84.1. pRSThe parokSe mAMsAdinamiva) in| parokSamai pRSThemukha puM. (pRSThe mukhamasya aluk sa0) te. nAma tenA hoSane lAvanAra yAuiyo. (tri. __ti svAbhInI . na52. pRSThamAMsamatti, ad+aNa) 52 vagairenI pAna | pRSThodaya puM. (pRSThena udayo yasya) pRSThamA yavANI mAMsa khAnAra - mAMsa khAvA jevuM, parokSamAM koInA jyotiSa prasiddha rAzio-meSa-vRSabha-karka -dhana-makara hopa. 4 . - pRSThamAMsAdanaM tad yad parokSe sane bhIna. -ajo gopatiyugmaM ca karkidhanvimRgAstathA / doSakIrtanam-hemacandraH / / nizAsaMjJAH smRtazcaite zeSAzcAnye dinAtmakAH / / pRSTamAMsin, pRSThamAsika tri. (piThThimaMsi, jai.prA./ nizAsaMjJA vimithunAH smRtAH pRSThodayAstathA / zeSAH piTThi-maMsia, jai.prA.) 5|2.ni. 1.40.na. zIrSodayA hyete mInazcobhayasaMjJakaH-jyotistattve / gupta vAta ughADI pADanAra, asamAdhinuM dazamuM sthAnaka | pRSThya tri. (pRSThe bhavaH, pRSTha+yat) 57 2, sevanAra. pI: DonA2, ise. DonA2, 54 mA2 nA2. (na. pRSThayajvan puM. (pRSThaiH rathantarAdibhiriSTavAn, yaj+vanip) pRSThAnAM stotrabhedAnAM samUhaH yat) stotra samuhAya. rathantara vagere cha stotrasamUhothI yajJa karanAra. (puM. pRSThena vahati yat) savArIna. dho., pRSThavA pRSThayAna na. (pRSThena yAnaM gamanam) pI6 652 yaDhI. -pRSThyAnAmapi cAzvAnAM vAlikAnAM janArdanaH dadau besavuM, pITha upara savAra thavuM, pIThathI cAlavuM. zatasahasrANi kanyA-dhanamanuttamam-mahA0 1 / 222 / 49 / Page #646 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSThyastoma-peli] shbdrtnmhoddhiH| 1453 pRSThyastoma puM. (pRSThyastomaH sAdhanatayA'styasya ac) | peNa (bhvA. pa. seTa-peNati) 4, pIsa, meTa (sa.) sAmaveda prasiddha amuka cha yajJo. | sampanna bhayo. (a.) pRSNi tri. (pRzni+pRSo.) hA hA vANu, - | petva na. (pA-pAne+karmaNi itvan) amRta, dhI.. 2. (lI. pRzni+pRSo.) 5ganI meM.1, pI.8. pedu (puM.) me 20%na nAma.. pR (krayA. pa. saka. seT zrApratyaye pare hrasvaH- pRNAti/ pepIyamAna, peya tri. (pA-yaG+yak+zAnac/ pA pAne juho. pa. saka. seTa pipati/curA. ubha. saka. seTa / karmaNi yat) vAraMvAra pAva. yogya. atyanta pAna. pArayati-te) paNa, pitRnapArIt-bhaTTi0 1 / 2 / pUrI karavA yogya. 72, ma2j. peya na. (pA+yat) usa, dUdha, 16 ut2ri mana pecaka puM. (pacati pacyate vA, pac+vun upadhAyA ata pai.hI. me mana-431- bhojyaM peyaM tathA cUSyaM lehya ecca) dhuvara, guhA DhaisnA2 mAMsa. 19, 58, khAdyaM ca carvaNam / niSpeyaM caiva bhakSyaM syAdannamaSTavidhaM khATalo, megha, hAthInA pUMchaDAno agrabhAga. smRtam-rAjanighaNTaH / pecakin, pecila puM. (pecakaH pucchamUlopAnto'styasya peyA strI. (pIyate, pA+yat+TAp) vAtha-6sul, sis, ini/pac+vA ilac ata ecca) hAthI.. pecakinI, pecilI strI. (pecakin+striyAM GIp/pecila 20, sidhyayuta pI, yogA jI2 -peyA svedAgnijananI vAtavarSo'nulomanI / kSuttRSNAglAnistriyAM jAti0 GIS) 20.. pecakI strI. (pecaka+striyAM jAti. GIS) dhuvara strI. daurbalyakukSiroga vinaashinii-raajvllbhH| peyUSa puM. na. (pAya-sau0 uSan bAhulakAt pakSe guNaH) ti. amRta, tAju ghI, viyAyelI gAyanuM prathama sAta phecu na., peculI strI. (paci+un ata etvam/ pac+ulac ata ecca gaurA. GIS) .5 dj, hivasanI. hanu, dUdha. -saptarAtraprasUtAyAH kSIraM zAI kecukaM peculI pecu nADIco vizvarocanaH peyUSamucyate-hArAvalI / trikANDazeSaH / peraja, peroja na. (piroja pRSo.) . tano bhaliepeTa puM (peTati, piT+ac) vist||2 42so pI0%81. -pera(ro)jaM sukaSAyaM syAnmadhuraM dIpanaM dvayoH / (tri. piTa+ac) meM 122. sthAvarAdiviSaghnaM syAddharitaM cAparaM zRNu / / zItAGgaM peTaka puM. na., peTaka puM. (peTati, piT+Nvul/peTA nAzayecchIghraM zUlaM timirabhUtajam-rAjanighaNTaH / pRSo.) neta2 vagerethA. pusta bhU mATe 438. sAdhana perA strI. (pi+bA0 rA) : tanu tri. peTI-4200, Toj, samuhAya. peru puM. (pIyate rasAn, pI+ru) sUrya, bhagina, 4033lk peTA, paDA (kho.) bhATA 42ii. u, yi vRkSa (puM. pur+u AkRtigaNatvAt peTAka puM. (peTaka pRSo.) diA. 18 vagairenA. banAve. ni. samudra peTI-paTArI. pel (bhvA. pa. seTa-pelati) 5, 4j (a.), 4 peTikA srI. (piT+Nvula kApi ata itvam) peTI- __(sa. / cu. ubha. sa. seTa- pelayati-te) gamana42. paTAro, eka jAtanI supa vanaspati. pela na. pezIkoSa puM. (pelati sadA calati, pel+ac/ peTI srI. (piT +ac svalpArthe GIp) nAnI. 20... | pezyAH koSa iva) peNiyo, vRSa, puruSa yi..peDhAla (pu.) bhaviSyamA bharatakSetramA 2020 peDhA | DI. (puM. pel+ghaJ) deg4, ma.na. 42, sAsanAme mAmA haina tIrtha.42. vaMta. peDhAlaputra puM. (peDhAlaputta, jai. prA.) 652no. artha, | pelava tri. (pelaM kampanaM vAti, vA+ka) amaNa -'padaM pe mau. CAL52no putra, AzuttadaussUtra'u | saheta bhramarasya pelavaM, zirISapuSpaM na punaH patattriNaH' zrI. sana 2060 adhyAyana nAma, 35hAnagarI | -kumAre 5 / 4 / -dhanuSaH pelavapuSpapatriNaH-kumA0 4 / 29 / nivAsI bhadrA sArthavAhInA putra bhagavAna pArzvanAthanA | kuza-durbaLa, virala. saMtAnamAM utpanna thayela eka jainamuni. peli tri. (pel+in) mana 4252, nA2. Page #647 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1454 sevavuM, sevA 42vI. pelin puM. (pela + astyarthe ini) ghoDo, puruSa-na2. pelinI (strI.) kheDa bhatanuM zA. pev (bhvA. A. sa. seTa-pevate) peza puM. (piz+ac) 35.. pezala, pesala, peSala tri. (piz + alac yadvA pezo (So 'syAsti sidhmA0 lac/pezala+pRSo0) suMdara -yuvatayaH kusumaM dadhurAhitaM tadalake dalakesarapezalamraghau 9 / 40 / idaM zarIraM pariNAmapezalaM patatyavazyaM zlathasandhijarjaram / kimauSadheH klizyasi mUDha durmate ! nirAmayaM kRSNarasAyanaM piba- mukunda - mAlAyAm 21. / 6kSa, yatura, omaNa, ghutAraM. (puM. pezo rUpamastyasya sidhmA. lac) viSNu. pezas na. ( piz avayave + asun) 35, 3yAntara, sonuM, zreSa pezaskAra, pezaskRt puM. ( pezo rUpAntaraM karoti svagRhItakITasya kR/ aN pezo rUpAntaraM svagRhItakITasya karoti, kR + kvip + tuk ca paresAne potAnA sva3ye $2nAra kheDa DI.DI kITaH pezaskRtaM dhyAyan kuMDyAM tena pravezitaH / yAti tatsAtmatAM rAjan ! pUrvarUpamasaMtyajan zrIbhAga0 1 / 9 / 23 / pezi, pezikA, pezI strI. (piz+in / pezI + saMjJAyAM kan+TAp hrasvaH/ piz+ini + vA GIp ) 6ndranu 114, kharahanI hANa, sArI pADelI dujI -madhukaM bilvapezyazca zarkarAmadhusaMyutAH / atIsAraM nihanyuzca zAlISaSTikayoH kaNAH suzrute / 4TAmAMsI vanaspati, talavAranuM myAna, mAMsapiNDI, snAyupezI vagere, te nAme eka nadI, te nAme eka rAkSasI, garbha upara vATAyesI ora, kheDa bhatanuM vAdya tathA bheryazca pezyazca krakacA goviSANikAH / sahasaivAbhyahanyanta sa zabdastumulo'bhavat-mahA0 6 / 42 / 3 / 6. pezvara tri. (piz + varac) pIsanAra, haNanAra, yUrNa 42nAra. peS (bhvA. A. sa seT peSate) harAvavu, nizcaya 42vo, sevaj. peSaNa na. ( piS + bhAve lyuT ) havaM, yU 42 tapta kumbhe nipatati tato yAti peSalam - mArkaNDeye 14 / 87 / jasamA auSadhi vagerenuM bharhana 42. (na. piSyate'tra piS + AdhAre lyuT ) yUe 42vAnuM } javAnuM sAdhana, jalano hasto, sAMje, bhUsaja vagere. zabdaratnamahodadhiH / [pelin-paiNDikya peSaNa (puM.) kheDa bhatanuM Au. peSaNi, peSaNI strI. (piSyate'nayA, piS+karaNe ani / peSaNa + vA GIp ) ghaMTI, jaraba, dhanavAnuM Daro sAdhana - paJca sUnA gRhasthasya cullI peSaNyupaskaraH / phalguNI codakumbhazca vadhyate yAstu vAhayanmanu0 3 / 68 | peSAka puM. (piS + Akan) mazAso vagere vATavAnI nAno khala vagere. pesi puM. (piS+in) ndranuM va4. pesa (bhvA. pa. sa. seT pesati) gamana 42, 4. pesuka tri. (pis+bA. uka) vadhavAnA svabhAvavANuM. pesvara tri. (pis + zIlArthe varac ) 4vAnA svabhAvavANu, 4nAra, nAzaDArI. pai (bhvA. pa. sa. aniT - pAyati) zoSayuM, sUDavakuM pAyati dhAnyamAtapena-durgAdAsaH / paiGga puM. (piGga+aNU) te nAme se RSi paiGgarAja (puM.) kheDa bhatanuM pakSI.. paiGgarAyana, paiGgalAyana, paiGgalya puM. (piGgara (la) syarSeH gotrApatyaM phak/piGgalasya gotrApatyaM gargA. yaJ) (piMgasa RSinuM gotrasaMtAna. paiGgala puM. ba. va. (paiGgalasya chAtrAH kaNDvA. aN paiGgi, peya puM. (piGgasyApatyaM iJ/piGga bA. apatye yalopaH) piMgalanA putranA vidyArthIo. paiGgin puM. (piGgenarSiNA proktaH kalpaH ini) piMgaRSi (Ja) piMga RSi putra, bheDa RSi kRta kalpazAstra-AcAragrantha. paiyavana na. ( pIyavanasyApatyaM aN ) te nAmano putra, kheDa rAma. paiJjUSa puM. (piJja + USa + svArthe aN) DAna, II, paiThara tri. (piThare saMskRtaM pakvaM, piThara+aN) tapelI vagere vAsaNamAM pakAveluM. paiThika (puM.) te nAbhe kheDa asura paiThinasi (puM.) upasmRti DaranAra te nAmanI kher3a RSi, te nAmanA gotrapravarttaka muni. paiNDAyana puM. (piNDarSe: gotrApatyaM naDA. phaJ) piMDa RSino gotraja puruSa. paiNDikya, paiNDinya tri. (piNDaM parapiNDaM bhakSyatayA - styasya, Than tasya bhAvaH yak SyaJ vA / piNDaM parapiNDaM bhakSyatayA'styasya ini tasya bhAvaH, SyaJ ) bhIkha mAgI jIvanAra. Page #648 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paiNDya-paizAca] shbdrtnmhoddhiH| 1455 paiNDya tri. (piNDyAM bhavaH kurvA. Nya) bhiyanAra. | paitrAhorAtra puM. (paitrazcAsau ahorAtrazca) pitavAnI meM paitarAvaNa (puM.) tripravata SivizeSa. | vihivasa-manuSyanomAlinI -mAsena syAdahorAtraH paitAmaha tri. (pitAmahasyedaM pitAmaha+aN) hAhAnu hAhA. | paitro varSeNa daivataH-amaraH 1 / 4 / 21 / sambandhI -paitAmahaM ca paitryaM ca yaccAnyata | paidva (puM.) gho.. svayamarjitam / dAyAdAnAM vibhAgeSu sarvametad vibhajyate | paidvI strI. (paidva+striyAM jAti. GIS) gho.. kAtyAyanaH / paitAmahaM hRtaM pitrA svazaktyA painaddhaka tri. (pinaddha+caturarthyAM varAhA0 kak) aiseurl. pAsena. yadupArjitam / vidyAzauryAdinA prAptaM tatra svAnyaM painAka tri. (pinAkasyedaM aN) maDAvina pinaus pituH smRtam-dAyabhAgaH / dhanuSya saMbandhI. paitRka tri. (piturAgataM pituridaM vA pitR+ThaJ) 50ii paippala tri. (pippasyedaM aNa) pApaNAnaM, pii5|| saMdhI. bhAvara mAta vA3, pitA saMbAndha, mApanu, -udhvaM paippalAda puM. ba. va. (pippalAdena RSiNA proktamadhIte pituzca mAtuzca/ sametya bhrAtaraH samam / bhajeran aNa) piMpyA pibanAvesa. strano abhyAsa. paitRkaM rikthamanIzAste hi jIvatoH-manu0 / - paitRkaM 12nAro. tu yadA dravyamanavAptamavApnuyAt / na tat putrairbhajet paippalAdi puM. (pippalAdasyaberapatyaM iJ) (pappA vaSinI sArdhamakAmaH svayamarjitam-manuviSNU / paitRkabhUmi strI., paitRkasthAna na. (paitRkI pitRsambandhinI | paila, paileya puM. (pIlAyAH apatyaM pumAn/aN-Thak) ___ bhUmiH/paitRkaM sthAnam) 5566mAnu, sthAna.. Rgvadane prasiddhimAM lAvanAra te nAmanA eka RSi, paitRmatya tri. (pitRmatyAM anUDhAyAM kanyAyAM bhavaH kurvA. pIlAno putra. Nya) nanali 5258. dupArI nyAnA peTe pahA pailagarga puM. (pailazcAsau gargazca) . namana o. aSi. thayela putra vagere. pailava tri. (pIloridaM, pIlu+aN) pAsuna Aunu, pAsuna paitRyajJiya tri. (pitRyajJasyedam) pitRmIna. yazana, pita | vRkSa saMbandhI. papa gurap pailava tri. (pIlI dIyate kAryaM vA vyuSTA. aNa) pAdu yajJa sambandhI. phAle tyAre apAtuM, pIlunA samayanuM kArya vagere. paitRSvaseya, paitRSvastrIya puM. (pitRsvasurapatyaM Dhak | pailavahaka tri. (pIluvahe bhavaH vahAntatvAt vuN) pAsunI antyalopaH Satvam/ pitRsvasurapatyaM pumAn chaN) pAse vahetA pANImAM thanAra. pitAnI bahenano dIkaro, phoIno putra. pailAdi puM. (paila: Adiryasya) pANinIya vyA 25 prasiddha paitRSvaseyI, paitRSvastrIyA strI. (paitRSvaseya+striyAM jAti. me 206 // sa ca-paila, zAlaGki, sAtyaki, GIS/paitRSvasrIya+TAp) -0.50. -paitRSvaseyIM sAtyaGkAmI, rAhavi, rAvaNi, audaJcI, audavajrI, bhaginIM svasrIyAM mAtureva ca / mAtuzca bhrAtustanayAM audameDhi, audamajji, audabhRjji, devasthAnI, gatvA cAndrAyaNaM caret-manu0 11 / 172 / paiGgalodAyani, rAhakSati, bhauliGgi, rANi, audAnyi, paitta, paittika tri. (pittAdAgataH, pitta+aN/pittasyedaM audgAhamAni, aujjihAni, audazuddhi iti / aNa/ pittena nivRttaH pitta+ThaJ) zarIrabhAnA. pitta. paizAca puM. (pizAcena nivRttaH aN) dharmayastro'ta. dhAtathI Avela tAva vagere vyAdhi, pitta dhAtunuM, 406 viauswinI meM vivAs -suptAM mattAM pramattAM vA raMho yatropagacchati / sa pApiSTho vivAhAnAM pitta saMbaMdhI -pratataM kAsamAnazca jyotISIva ca pazyati, paizAcazcASTamo'dhamaH -manu0 3 / 34 / (puM. pizAcena zleSmANaM pittasaMsRSTaM niSThIvati ca paittike- carake / nirvRttaH pizAcasyAyaM vA aNa) piye. 428, paitra tri. (na. (pituridam, pitR+aNa) pitR saMdhI. pizAyarnu, pi.2||y saMbandhI -ucchiSTAhAratA taikSNyaM zrAddha vagere. aMgUTho ane tarjanI AMgaLInI vaccenuM sAhasapriyatA tathA / strIlolupatvaM nairlajyaM paishaacsthAna-pitRtIrtha, pitR saMbaMdhI divasa. kAyalakSaNam-suzrute / (puM. pizAca+svArthe pardhA. Page #649 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1456 shbdrtnmhoddhiH| [paizAcI-potalakapriya aNa) piya. (na. pizAcena nirvRttaM aN) | poTA srI. (puTati strI puruSasvarUpaM saMzliSyati, 'ritasmRti'bhA Desa. . niMgha hAna. puM. na. ba. puT+ac+TAp) bha26 strI, mUcha vagere puruSanA hathiyAra upara jIvanAra koI manuSyasamUha. kSama cha tavI strI, napuMsa.. paizAcI strI. (pizAca+aN+ GIp) is dhArmi prasaMga | poTika puM. (poTaH saMzleSo'styasya Than) maI. taiyAra karAyeluM naivedya, rAtri eka jAtanA raMgamaMca | | poTTazAla puM. (poTTasAla, jai. prA.) poyasa namana. upara pizAco dvArA bolAtI halakI bhASA, prAkRta se pari4i. bhASAnuM eka nIcalA varganuM rUpa. poTTasAriNI (poTTasAraNI, jai.prA.) bhatisAranI roga. paizuna, paizunya na. (pizunasya bhAvaH yuvA. ann| | poTTila (pu.) te. nAme me chaina. tAI.72. pizunasya bhAvaH brAhmaNA0 SyaJ) yAuyA, yA1- | poTTiladeva puM. (poTTiladeva, jai. prA.) pAhida nA. heva yUgA. (paizunyaM sAhasaM droha- IrSAsUyArthadUSaNam / pUrvamave. tetalI. pradhAnanI. strI. pohidA35 vAgdaNDajaM ca pAruSyaM krodhajo'pi gaNo'STaka:- to te. manau 6 / 48 / poDu puM. (puD+un) voparIna &0331rnu, taNayu. paiSTa tri. (piSTasyedaM, piSTa+aN) piSTa-Tarnu, bhoTa pota, potaka puM. (punAti, pU+tan/pota iva kAyati, saMbandhI.. kai+ka, svArthe ka vA) manuSya-pazu-pakSInu lAja paiSTika na. (piSTa+ThaJ) soTano samUha, madha. -piba stanyaM pota ! -bhAminI0 160 / 14, paiSTI strI. (piSTasyeyaM, piSTa+aN+striyAM GIp) gharanu, samara sthAna, 4. vana thI. (karipotaH, ToTamAthI banato. tano 3 gauDI mAdhvI mRgapotaH vagaire.) nau81494 -poto tathA paiSTI niryAsAH kathitAH parA / iti caturvidhA dustaravArirAzitaraNe - hito0 2165 / - saMprApya jJeyAH surAstAsAM prabhedakAH-hArIte / mAnuSabhavaM sakalAGgayuktaM potaM bhavArNavajalottaraNAya paisukAyana (pu.) te. nAmanI meM Si. kAmam / saMprApya vAcakamaho ! na zRNoti mUDhaH so po tri. (pavate, punAti vA, pu-pU vA vic) zuddha, vaJcito'tra vidhinA suhRdaM purANam - zodha, pavitra, pavitra 42nA2. devIbhAga0 1 / 3 / 42 / vastra, 57, 2, me. pogaNDa puM. (pauH zuddho gaNDa ekadezo yasya) pAyathI. jAtano nAga. 6za varSa sudhIna. . (tri.) viNa aMgavANu, | potakI, potikA strI. (potaka+gaurA0 GIS/poto'bhochAvata gavANu, po.3viyeraij -'pogaNDo styasyAH, pota+Than yadvA puttikA+pRSo0) me vikalAGge syAt'"-halAyudhaH / jAtanuM zAka (poI), vanaspati zyonAka, eka jAtanuM poTa puM. (puTa+zleSe+bhAve ghaJ) bheTa, bhagavaM, bhe5. 5.kSI.. (puM. puTatyatra, puT zleSe+AdhAre dhaJ) 52no pAyo, | potaja puM. (potaH san jAyate, jan+Da) aura vinA gharanI bhUmi. mata hAthI-ghosa vage3 -aNDajAH pakSisAMdyAH poTagala puM. (poTena saMzleSamAtreNa galati, gal+ac) potajA kuJjarAdayaH-hemacandraH 4 / 429 / maithuna vinA eka jAtanuM mAchaluM, eka jAtano baru. kAsaDo - garbha dhAraNa karanAra, manuSyabhakSaka eka prANI. poTagalo bRhatkAzaH kAkekSuH sa ca khaDgaka:- potana tri. (pa+tana) pavitra, pavitratA 52nA2. vaidyakaratnamAlAyAm / potanapura (na.) te. nA. . 22. poTagalI, poTI srI. (poTagala+striyAM jAti0 GIS) | potaplava tri. (potena plavate, plu+ac) Aug-.51. eka jAtanI mAchalI, sthUlakAya magaramaccha. ____43 t2||2. poTalaka na., poTalikA, poTTalikA, poTTalI strI. | potarakSa puM. (potaM rakSati, rakSa+aN) 4&tunI. 268 (poTena lIyate, lI+Da+svArthe ka/poTena saMzleSaNa | 2nAra-sunI.. lIyate, lI+Da svArthe ka+TAp ata itvam/poTalikA | potalakapriya puM. (potalakaH parvatavizeSaH priyo'sya) pRSo./poTalI pRSo.) 75||rnu pokhaM-po2. ta . . muddha. Page #650 -------------------------------------------------------------------------- ________________ potavaNija-pauMsya shbdrtnmhoddhiH| 1457 potavaNij puM. (pote vaNij) 4sunil. 302 4282 | poSa puM. poSaNa na. (puS-bhAve ghaJ lyuTa) 6che2j, vepArI.. paNa, posa -yaH sarvadAsmAnapuSat svapoSampotavAha pu. (potaM nAvaM vahati, vah + aN) 4&| bhaTTiH / calAvanAra-khalAsI. poSaka, poSayitnu, poSin, poSTa tri. (puS+Nvul/ potAcchAdana na. (potamivAcchAdayati, A+chAdi+lyu) __ puS+Nic + itnu/poSa+astyarthe ini/puS+tRc) ___taMja, rAvI. poSanAra, poSaNa karanAra. potAdhAna na. (AdhIyate'tra lyuTa, potAnAM AdhAnam) poSaNIya, poSayitavya, poSya tri. (puS+anIyar/ kSudra mAchalAMono samUha. potAsa puM. (pota iva asati, as dIptau+ac) meM puS+Nic+tavyac/ puS+karmaNi Nyat) poSavA yogya, uml euiz -poSyaH putra iti khyAtaHtarnu pUra - bhImasenI 52. rAdhAtantre / potimatsyaka (puM.) me 2%AnuM nama.. potI sI. (punAti, pU+tan+GIpa) manuSya-pazu-568. poSayitnu puM. (poSayati, puS+Nic+ itnuc) thI. ____orenu nAnu ayyuM, paNa.. poSaNa pAmanAra puruSa koyala, svAmI-dhaNI. potu puM. (pU+tun) bhAna-mA62, wi3, zodha5. poSuka tri. (puS+bA0 uka) poSavAnA svabhAvavAj, potR puM. (punAti, pU+tRn pratyayo nipAtyate) me. pAlana karavAnA svabhAvavALuM. tvi.4, vi. poSTa puM. (puSa+tRca) 24 vakSavizeSa. potyA strI. (potAnAM samUhaH ya+TAp) 4&na samUha. poSyatA srI., poSyatva na. (poSyasya bhAvaH tal+TAppotra na. (pUyate'nena, pU+tra) una mujAno samAsa, tva) poSavA yogya5j.. __ NanA bhujana samAL, 4%, vaDA-nau.... poSyaputra puM. (poSyazcAsau putrazca) pASAna. bhoTo. 429. potrAyudha, potrin puM. (potraM tanmukhAgrameva AyudhaM | bIjAno putra - dattakaputra, pAlana vagerethI putrapaNAne ___ yasya/ potramastyasya, potra+in) {3, 2. pAbhela. potrAyudhI strI. (potrAyudha+striyAM jAti0 GIS) 390, poSyavarga puM. (poSyANAM pratipAlanIyAnAM vargaH) lena poSaNa avazya karavuM joIe te - mAtA-pitA-strI potridRSTrAja na. (potriNo daMSTrAyAM jAyate, jan+Da) bhane putra vagaire samUha -mAtA pitA gururdhAtA prajA bhUMDanI dADhamAM thatuM eka ratna. dInaH samAzritAH / abhyAgato'tithizcAgniH poSyavarga potrin tri. (potra+astyarthe ini) 4taauj, 4%auj. udAhRtaH / / bharaNaM poSyavargasya prazastaM svargasAdhanampotrirathA strI. (potrI zUkaraH ratha iva gatisAdhanamasyAH) gAruDe 215 a0 / te nAmanI eka jinazakti. pauMzcaleya puM. (puMzcalyAH apatyaM pumAn, puMzcalI+Dhak) potrIya na. (potuH karma cha) pItA-pravina tavya vyabhicAriNIno chokaro, zcalIno putra. abha. pauMzcalya na. (puMzcalyAH bhAvaH, puMzcalI+SyaJ) pothakI (strI.) iv. 652 thatI 49. popuva tri. (punaH punaH punAti) vAraMvAra pavitra 42nA2, vyabhicArIpaNuM, strIpuruSano paraspara vyabhicAra. ghaNuM zuddha karanAra. pauMsavana na. (puMsavanameva, puMsavana+svArthe aN) puMsavana pola tri. (pala+jvAlA. Na) mahatvavANaM. saMsAra. polikA, polI strI. (polI+svArthe ka+TAp puurvhuusvshc| pauMsAyana (puM.) ta. nA. me 2%0. pola+ striyAM jAti0 GIS) purI, ponI. -kuryAt pauMsna na. (puMso bhAvaH snaJ) puruSa5j, bha2686 -kA samitayAtIva tanvI parpaTikA tataH / svedayet taptake devaraM vazagataM kusumAsravegavisrastaposnamuzatI na bhajeta tAM tu polikAM tAM jagurbudhAH-bhAvapra0 / kRtye-bhAga0 4 / 26 / 26 / polinda puM. (potasyAlinda iva pRSo.) 4.no. me. pauMsya na. (puMsi sAdhu bA0 Nya, puMs abhimardane+Nyat bhAga, naukAno eka bhAga. vA) 4, 2, saMgrAma. Page #651 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1458 zabdaratnamahodadhiH / [paugaNDa - paunarukta paugaNDa, paugaNDaka na. ( pogaNDasya bhAvaH, pogaNDa + | pauNDravAsudeva puM. (pauNDro vAsudevaH) zrIkRSNano pratipakSI aN / (tri.) pogaNDa + svArthe ka / paugaNDa + svArthe ka) pAMyathI dRza varSa sudhInI avasthAvANuM, jAsaDanI avasthA kaumAraM paJcamAbdAntaM paugaNDaM dazamAvadhi / kaizoramApaJcadazAt yauvanaM ca tataH param - bhAga0 / -ityevaM zaizavaM bhuktvA duHkhaM paugaNDameva ca bhAga0 3 / 31 / 28 / pauJjiSTha (puM.) kheDa antya bhati pauJjiSThI strI. (pauJjiSTha + striyAM jAti0 GIS) kheDa antyaja jAtinI strI. pauTAyana puM. (puTAyanasyarSerapatyaM aN) poTAyana RSino gotra. pauNikyA strI. (puNagotrasya strI aN+ striyAM SyaG+ TAp) pue| gotranI strI. pauNDarIka, pauNDarya na. ( puNDarIkamiva zarkarA0 aN / puNDaryameva svArthe aN) puMDerI nAmanI vanaspati. (prapauNDarIka sthaNa bhaja) nAM pAMhIM bhAeAsa tathA hAthInI sAMjane jhayahAdvAra che prapauNDarIkaM pauNDaryaM cakSuSyaM pauNDarIyakam / prauNDaryaM madhuraM tiktaM kaSAyaM zukralaM himam / cakSuSyaM madhuraM pAke varNya pittakaphapraNun- bhAvapra0 / pauNDU, pauNDraka puM. (puNDra + aN / puNDrasya rAjA, puNDra + aN / pauNDro'bhijano yasya aN) te nAmanI eka deza, puMDradezano rAjA, vaMzaparaMparAthI puMDradezamAM rahenAra puruSa - pANDyaM pauNDraM kaliGgaM ca mAtsyaM caiva janArdanaH / jaghAna sahitAn sarvAn harivaMze / (puM. puNDra+aN/pauNDra+svArthe ka) bhImasenanA zaMja pauNDraM dadhmau mahAzaGkhaM bhImakarmA vRkodaraHbhaga0 1 / 15 | kheDa bhatanI zesaDI, DiyAsopa va3 zUdrapaNAne pAmela eka kSatriya. - - pauNDUmAtsyaka (puM.) te nAmano kheDa rAma. pauNDravarddhana puM. (pauNDraM ikSuvizeSaM varddhayati, varddha + lyu) kheDa deza -hAsano jihAra prAnta - abhavat tasya bhAryA ca nagarAt pauNDravardhanAt - kathAsarit 0 19 / 17 / kheDa rAbha. pauNDrika puM. (puNDra + svArthe ThaJ ) bheDa bhatanI zekhaDI, te nAme eka RSi. affare (far. (yaretci sa) yaj, ya ziciell. pautrikeya puM. (putrikAyA apatyaM pumAn, Dhak) putrIno putra, hauhitra pautrikeyA strI. (putrikAyA apatyaM strI, Dhak+TAp) putrInI putrI dauhitrI. pautrin tri. (pautra + astyarthe Nini) putrane tyAM putravANu, chokarAne tyAM chokarAvALuM. pautrI strI. ( putrasyApatyaM strI, putra + aJ + GIp ) putranI putrI, chor3arAnI chorI. paudanya (puM.) azma nAmanA rAbhanuM nagara. pauNDranagara (na.) te nAmanuM kheDa zahera. pauNDUnAgara tri. (pauNDUnagare bhavaH, pauNDanagara + aN ) paunaH punika tri. (punaHpunarbhavaH ThaJ TilopaH) vAraMvAra pauMDranagaramAM honAra-thanAra. thanAra, irI honAra-thanAra. pauNya tri. ( puNyeSu zrautasmArtatakarmasu sAdhu aN) zAstra pramANe puNya karma karanAra. pautava na. ( pautava- pRSo.) bhApa, va4na. pautika tri. ( pUtikena durgandhinA nirvRttaM saMkalA. aN) durgandhI padArthothI baneluM. pautinAsikya na. ( pautiyuktaM nAsikyam) durgandhI yukta nAnusa pautimASa puM. ba. va. ( pUtimASasyarSeH gotrApatyaM ghaJ tasya chAtrA. aN) pUtibhASa RSinA vidyArthIo.. pautRka na. ( poturidaM ThaJ ) potA nAmanA Rtvi saMjandhI, yajJanA Rtvi4 - potanuM. pauttika na. ( puttikAbhirmadhumakSikAvizeSairnirvRttaM ThaJ ) bhadha - pauttikaM bhrAtaraM kSaudraM mAkSikaM chAtrameva ca / ArdhyamauddAlikaM dAlamityaSTo madhujAtayaH suzrute 1 / 45 / pautra puM. (putrasyApatyaM zivA. aN) putrano putra, chIpurAno hIro -putreNa lokAJjayati pautreNAnantyamazrute / atha putrasya pautreNa badhnasyApnoti piSTapamvasiSThahArItavacanam / paupaHpunya na. ( punaH punareva svArthe SyaJ Tilopazca ) vAraMvAra, irIirI. paunarukta, paunaruktya na. ( punaruktasya bhAvaH RgayanA. aNSyaJ ca ) irI vAra uhevu, vAraMvAra mahevu, Page #652 -------------------------------------------------------------------------- ________________ strI . paunaruktika-pauruSatA] shbdrtnmhoddhiH| 1459 ni2 , pi.45, - abhivyaktAyAM candrikAyAM | (tri. pauravo'bhijano'sya aNa) paurava dezamA 24Ara, kiM dIpikApaunaruktyena-vikrama0 3 / -atipriyo'sIti te. hezano. 10. vagaire. (tri. puroridaM aN) 522|4rnu paunaruktyam-kA 0 217 / pu22004 saMdhI -kaH paurave vasumatI zAsati zAsitari paunaruktika tri. (punaruktamarthaM vetti tatpadaM vA'dhIte durvinItAnAm-zakuM0 1aGke / ukthA. Thak) vAraMvAra 4 32rI zana. 48 athana / pauravIya tri. (pauravo rAjA bhaktiryasya cha) paurava 25% jANanAra ke bhaNanAra. upara bhaktivALuM. paunarbhava puM. (punarbhU+vidA. apatye aJ/punarbhuvaM vindati, | paurazcaraNika tri. (purazcaraNasya vyAkhyAna: purazcaraNe punarbhU+aN) dharmayastrAta pAra putrI pai... , bhavo vA ThaJ) pu2129rnu pratibhAhana2nA2 any| punarUna 42nA2no choro -yA patyA vA parityaktA vyAkhyAnarUpa graMtha vagere, purazcaraNamAM thanAra. vidhavA vA svayecchayA / utpAdayeta panarbhatvA sa | paurasakhya na. (paureNa saha sakhyama) zaza bhAsana paunarbhava ucyate-mAnave 9 / 175 / vidhavA strIne. mitratA, nAgArina hastI. 52nArI puruSa -paunarbhavena bharnA sA punaH paurastya tri. (puras+bhavArthe tyak) bhAga thanAra, saMskAramarhati'-manu0 9 / 176 / ___prathamarnu, purAtana. -paurastyAnevamAkrAman tAn tAn paunarbhavA strI. (punarbhU+svArthe aN+TAp ArSatvAt / janapadAn jayI-raghu0 4 / 34 / / GIbabhAvaH) punalana. 42 // 2 strInI chorI.. paurastrI strI. (paurI srI.) zaharI strI, nagaravAsinI paura tri. (pure vasati zaiSiko'N) nA2ma 2nAra, zarI, nAgari, na.12vAsI. -kathaM durjanAH | paurAgIya tri. (purAga+kRzAzvA. caturarthyAM chaNa) prthmn| paurajAnapadAH-uttara01 / - iti samayaguNayoga- samaye-pahelA gayelAnI samIpanuM vagere. prItayastatra paurAH - raghu0 685 / (na. pure bhavaM, | paurANa tri. (purANe paThitaH aN) pu25i Desa., pura+aNa) me dj ghAsa. 'rohiSatRNa / ' (tri. | pu25ust. (tri. purANasyedaM aNa) pusAnu, puraa| puraH puraka eva svArthe aNa) peTa bha282, 62poSa 42 // 2. (tri. purobhava. puras+aN TilopaH) paurANika tri. (purANaM vetyAdhIte vA Thak) purAne pUrvadizA-deza-kALamAM honAra, agAunA samayamAM 2819U2 -traiyyAruNiH kazyapazca sAvarNirakRtavraNaH / thanA2. vaizampAyanahArIto SaD vai paurANikA imepauraka na. (paura iva kAyati, kai+ka) 52 pAseno bhAgavate 12 / 7 / 5 / pu25||ne. manA2 vagere. jA, bAyo -niSkuTastu gRhArAmo bAhyArAmastu (tri. purANe paThitaH Thak) purAma j, purAsamai paurakaH -hemacandraH 4 / 178 / poraDaM. paurakutsI srI. (purakutsasyApatyaM srI, iJ+GIp) Juli | paurika puM. (paura+Thak) hakSima bhAva meM zi. rAjAnI mAtA. paurukutsa (puM.) te nAma se RSi. pauragIya tri. (puraga+kRzAzvA. caturarthyAM chaN) nama | pauruSa na. (puruSasya bhAvaH karma vA yuvA. aN) gayelAnI pAsenuM vagere. puruSapaNuM, puruSanuM kAma, maradAI, parAkrama, bala, udyama paurajana puM. (paurazcAsau janazca) naravAsI, Rs. - "daivaM nihatya kuru pauruSamAtmazaktyA / " pauraNa puM. (pUraNa+svArthe aN) te namana duaads (tri. puruSasyedaM aN) 2. Ail 2 llu ma. bi. (tri.) puu29|| 4282, puurn||2. mANasanI barobaranuM mApa, puruSanuM, puruSa saMbaMdhI paurandara tri. (purandarasyedaM, purandara+aN) Indranu, Indra 'jave'pi mAne'pi ca pauruSAdhikam'-naiSadhIyam / saMbA . (na. purandaro devatA'sya vA aN) yeSThA (puM. puruSa+svArthe aN) puruSa, maha.. nakSatra pauruSatA srI., pauruSatva na. pauruSya tri. (pauruSasya paurava puM. (purogoMtrApatyaM aN) yayAti 2 // putra, bhAvaH, pauruSa+tal+TAp-tva/puruSasya bhAvaH SyaJ) puru rAjAno putra, uttaramAM Avela eka deza. | mardAI, puruSapaNuM. saMbaMdhI Page #653 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1460 shbdrtnmhoddhiH| [pauruSAMzakin-pauluSi pauruSAMzakin puM. (puruSAMzakena RSiNA proktAmadhIyate / paurNamAsI, paurNamI strI. (pUrNo mAso'syAM vartate Nini) puruSAMza. ma.na.Si 4dAna, adhyayana pUrNamAsa+aN+ GIS/pUrNatayA candro mIyate'tra, 72nAra. ___ mA+AdhAre ghaarthe ka+ svArthe aN+GIp) pUnama pauruSeya puM. (puruSasya vadhAdi. pA. DhaJ) puruSako 5, . puruSako vi.12, puruSano samUDa- ekAkino'pi paritaH | pautika tri. (pUrtAya sAdhu Thak) pUta sAdhana, pUtanA pauruSeyavRtA iva-zizu0 2 / 4 / (tri. puruSeNa kRtaM, ___ bhATe yogya . puruSa+DhaJ) puruSe 729. paurya puM. (purasyApatyaM kurvA. Nya) pu2 namana rAnI paureya tri. (purasyAdUradezAdi sakhyA, DhaJ) nagaranI. putra. pAseno deza vagere. paurva tri. (pUrvasyedaM aJ) pUrvana, pUrva saMbandhIpaurogava puM. (puro'gre pAcyavastuSu gaurnetraM yasya purogu pUrvajanmakRta0-bhaga0 6 / 43 / +svArthe prajJA. aN) 2sono adhyakSa, zAlA paurvanagareya tri. (pUrvanagaryAM bhavaH nadyA. Dhak) pUrva 652 1535. 2 2 mAgha.2rI- vRkSAmla nagarImAM honAra-thanAra. sauvarcalacakrapUrNAn paurogavoktAnupajahareSAm paurvapadika tri. (pUrvapadaM gRhNAti ThaJ) samAsama pUrva -harivaMze 14658 / 2bhArI. padane grahaNa karanAra. pauroDAza puM. (puroDAza eva, prajJA. aN) purii|shym paurvAtitha (pu.) ta. nA. ma. vi. homavAno eka prakArano roTalo. haviSmAnnacokhAnI. paurvAparya na. (pUrvAparayorbhAvaH tasyedaM vA SyaJ) pUrva kIra, puroDAza homatI vakhate bhaNAto maMtra. ane pazcAdavartIno saMbaMdha. AgaLa pAchaLapaNuM. pauroDAzika puM. (puroDAzasahacarito mantraH puroDAzaH paurvArddha, paurvArya tri. (pUrvArddha bhavaH, pUrvArddha+ aJ/ sa eva pauroDAzaH tasya vyAkhyAnaH, paurADAza+SThan) puroDAzano havana karatAM maMtra bhaNanAro Rtvija ke __ pUrvArddha+yat) pUvArddhamA thanAra. AyArtha. paurvAcika tri. (pUrvArddha bhavaH ThaJ) 22 3 ma pauroDAzya na. (puroDAzasya bhAvaH SyaJ) pu.5j. vagerenA pUrva bhAgamA thanAra. paurodhasa, paurohitya na. (purodhaso bhAvaH karma vA | paurvAhnika tri. (pUrvAhna bhavaH, pUrvAhna+ThaJ) hivAsanA aN/purohitasya bhAvaH karma vA SyaJ) purohita, pUrva bhAgamAM honAra-thanAra. gorapaduM-goranuM kAma. paurvika tri. (pUrvasmin kAle, pUrva+ThaJ+GIp) Au6u paurobhAgya na. (parobhAgasya bhAvaH Syatra parImA samaye thanArI, pUrvakALe thanArI. -priyopabhogacihneSu paurobhAgyamivAcaran-raghu0 12 / 22 / | paulastI strI. (pulastasyApatyaM strI, pulasta+ya+GIp bhatsara, 2. __ yalopaH) 2rAvanI paDena. zUpamau. paurohita tri. (purohitasya dharmyam mahiSyA0 aN) | paulastya puM. (pulastasyA'patyaM gargA. yaJ) raavpurohita-goranA dharmanuM. ___ paulastyaH kathamanyadAraharaNe doSaM na vijJAtavAnpaurNadarva na. (pUrNayA dA niSpAdyaM karma aN) 15 | paJca0 2 / 4 / duma, MOV9, surera, yaMdramA... ___Atana vaihi . paulAka tri. (pulAkasya vikAraH aJ) purAna.vi.5t2paurNamAsa puM., paurNamAsika, paurNamAsya tri. (paurNamAsyAM cokhAnI banelI vastu. bhavaH, porNamAsI+aN/paurNamAsyAM bhavaH kAlA0 ThaJ/ pauli, paulika, puM, paulI srI. (pula+in bA. paurNamAsyAM bhavaH bA0 yat) pUnamanA hivase. 42vAnI vRddhizca/pauli svArthe ka/pauli+DIp) thoDaM paNe.j yA -'darzana cArdhamAsAnte paurNamAsena caiva hi' . ane pAkavAnI dazAmAM AveluM, eka prakAranI pUrI. manu0 / (tri. pUrNo mAso yasyAM vartate, pUrNamAsa+aNa) pauluSi (puM.) te. nA. ma. RSi. jyAM mAsa pUrNa thAya che tevI pUnama vagere tithi. | Page #654 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1461 paulomI-pyuS] shbdrtnmhoddhiH| paulomI strI. (pulomno'patyaM aN ano lopaH GIp) | pauSkalya na. (puSkalasya bhAvaH SyaJ) puS455.. zathI, indra dona putrI- AzIranyA na te / pauSTika tri. (puSTyai hitam Thak) puSTi24- mantravarja yuktA paulomyA sadRzI bhava-zakuM0 7 / 28 / - na duSyanti kurvANAH pauSTi kIH kriyA:virAjamAnaH paulomyA sahArdhAsanayA bhRzam- __ mahA0 12 / 296 / 29 / puSTi litarnu, puSTinu sAdhana. bhAga0576 (na. puSTyai hitam Thak) puSTisAdhana. 05 .. pauSa puM. (puSyeNa yuktA, puSya+aN+ GIp pauSI paurNamAsI | pauSTI strI. (puSTa+aN+DIp) 52 20%nA.. namAnI yatra mAse pakSe varSe vA, pauSI+aN) poSa. malino, strI. puSya nakSatra yuta pUnamavANu 55vAuiyu- nigUDhamantraH | pauSNa tri. (pUSA devatA'sya tasyedaM vA aNa, aNantatvAt sukRzAGgayaSTiH paropakArI pitRvittahInaH / kaSTAnni- __ upadhAlopaH) pUSAvarnu, pUSAva. saMdhI, pUSA leno tArthavyayakRd vidhijJaH pauSaprasUtaH puruSaH sudhIraH - deva hoya tevuM haviSa vagere. koSThIpradIpe / puSya nakSatrayI. ouutuM meM tanu | pauSNa, pauSNabha na. (pUSA devatA'sya aN updhaalopH| varSa. pauSNaM ca tat bhaM ca) revatI nakSatra.. pauSI srI. (puSyeNa yuktA paurNamAsI, puSya+aN yalopaH pauSpa tri. (puSpeNa nirvRttaM puSpasyedaM vA aN) dUrI __GIp) pauSa malinAnI pUnama. bane- AsanaM prathamaM dadyAt pauSpaM dArujameva vA / pauSkara na. (puSkarasyAkAro'styasya mUle prajJA. aN) | vAstraM vA cArmaNaM kauzaM maNDapasyottare sRjetpu42. bhUka- uktaM puSkaramUlaM tu pauSkaraM puSkaraM ca kAlikApu0 67 a0 / dUsana, isa saMbandhI, sathA. tat / padmapatraM ca kAzmIraM kuSThabhedamimaM jaguH / / sAdhya. pauSkaraM kaTukaM tiktamuktaM vAtakaphajvarAn / hanti pauSpaka na. (puSpeNa kAyati ke+ka puSpaka+svArthe zothArucizvAsAn vizeSAt pArzvamUlanut-bhAvapra0 / aNa) dUrAmathA. janatuM . tarnu na.. (tri. puSkarasyedaM aNa) zyAma bhajana, nAbha pauSpI strI. (puSpeNa nirvRttA, puSpa+aN+GIS) samAthI saMbandhI, puSkara nAmanA tIrthanuM, puSkara tIrtha saMbandhI, panera 683-mahira. (strI. puSpasyeyaM, puSpa+ aN+gaurA. puSkara dvIpanuM (pu.) jemAM viSNuno kamaLarUpe prAdubhavi | GIS) 5||2iiputr za2-42-1- atha puSpapuraM pauSpI thayo hato te pAkalpa. tathA pATaliputrakam-zabdaratnAvalI / pauSya puM. (puSNo'patyaM, puSan+SyaJ) puSya 20%0no te. pauSkaramUla na. (pauSkaraM mUlam) pu72 bhUka nAme nAmanI putra, te. nAme me 20%81. (tri. puSyasyedaM, sugaMdhI dravya- mUle puSkarakAzmIrapadmapatrANi pauSkare puSya+aN) puSya nakSatra saMbandhI, puSya nakSatranu. amaraH / pauSkariNI strI. (puSkarANAM samUhaH aN svArthe aN (na. puSyamadhikRtya kRto granthaH aN) 'mhaabhaart'n| AnuzAsanika parvanuM eka peTAparva. vA, pauSkara+astyarthe ini+GIp) bhAsinIthA mareDaM ptA (srI.) 21. nAnuM jalAzaya, hAthaNI, sthala kamaLa, cAkSusa manunI pyAT avya. (pyAy+bA. DATi) he, bho mevai. saMdIpanArtha patnI, cAre bAjue bAMdheluM moTuM taLAva. avyaya. pauSkareyaka, pauSkaleyaka tri. (puSkare jAtAdi, pyAy (bhvA. A. a. seTa+pyAyate) vRddhi pAma, puSkara+DhakaJ/puSkale jAtAdi DhakaJ) puS42 tIrthamA __, bhoTA tha. utpanna thayela, puSkara beTamAM utpanna thayela vagere. pyAyana na. (pyAy+lyuTa) vana, vRddhi. pauSkala tri. (puSkalena nirvRttaM saMkalA. aN) puSsa. pyAyasthUNa (puM.) . nA. ma. vi.. nAme. sanathI. thaye, puSTha ni43. (na. puSkala pyAyita tri. (pyAy+kta) voj, 3 8 25 Ayu +aN) . tanu sAnA, te. nA. ma. sAma, hoya te, vizrAMta, sazakta banAvela. pu . | pyuSa (cu. ubha. saka. seT-pyoSayati-te) cho, tyA pauSkalAvata (pu.) havA. dhanvaMtari pratye. AyurvehanA 12vI. (di. para. sa. seTa-pyuSyati) vimA 42vo, jJAna mATe prazna pUchanAra 'suzruta'no sahAdhyAyI mitra. | bALavuM, baLavuM. Page #655 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1462 shbdrtnmhoddhiH| [pyus-prakarikA pyus. (di. para. sa. seTa-pyuSyati) vimA 42vI. | prakaTIbhUta tri. (prakaTa+cci+bhU+kta) spaSTa thayeTu, pyai (bhvA. A. a. aniT-pyAyate-pInaH) qug, vRddhimu yej. ma. prakaNva puM. (prakaSTAH kaNvA yatra) tenAmanI me. zi. pra avya. (pratha+Da) sAma. vi.68. mo25. prakampa paM. (pra+kampa+ghaJa) DAsa 5.74 - prathamapaNuM, sarva taraphathI hovuM, utpatti, khyAti, vyavahAra bAlA cAhaM manasijavazAt prAptagADhaprakampA-subhA0 / ane adhikapaNuM e arthomAM vaparAya che. dhAtuonI prakampana puM. (pra+kapi+Nic+yuc) vAyu, 5vana, . pUrve upasarga rUpe lAgatAM teno artha thAya ke, AgaLa, nAmanI me na27. 'prakampanenAnucakampire surAH' - mAgaNana, sAmenu, AgaNana.pA , 578i, dUra, zizu0 1 / 61 / (na. pra+kampa+lyuT) 5j, aj, bha- pragam, prasthA, pracuram, prayA vagere, byAre 4. (tri. prakarSaNa kampati, pra+kamp+ Nic+lyu) vizeSaNanI pUrve lAge tyAre teno artha-bahu, ghaNuM, pAvanA2, sAnAra, dhruvanAra. badhAre, satyaMta. ha. bha.- prakRSTaH, pramattaH vagaire. | prakampamAna, prakampayat tri. (pra+kampa+zAnac/ nAmanI AgaLa lAge tyAre tenA artho A rIte pra+kamp+Nic+zata) ghaj 4 4], bhativegathI. thAya - 1. bhAma, 645.bha.- prayANam, prasthAnam, situ, dAvatuM, dhruvatuM. prANam / 2. KusThebha- pravAlamUSikaH / 3. prakampita tri. (pra+kamp+kta) i.sa., DAsa, dhUThesa.. zati, bha.- prabhuH / 4. tIvratA, bhAciya, bha.. prakara puM. (pra+kR+bhAve ap) samUDa- muktAphalapravAdaH, prakarSaH, pracchAyaH, praguNaH / 5. sIta. athavA prakarabhAji guhAgRhANi-zizu0 5 / 12 / - bASpaprakarabhUga,bha- prabhavaH prapautraH / 1. pUrti, patA, tRpti, kalupAM dRSTim-zakuM0 67 / DhagalA, maha, sahAya, bha- prabhuktamannam / 7. manAva, viyo2, manastitva, ze.sA. 5va. (tri. prakarSeNa karoti, Thebha- propitA, praparNaH vRkSaH / 8. atirita, bha- pra+kR+ac) bhatizaya 4282, 39 42 // 2. prajuH / 8. zreSThatA, bha- prAcAryaH / 10. pavitratA, (tri. prakIryyate, pra+kR+karmaNi ap) 328i dUra bha- prasannaM jalam / 1.1. amiSA , bha- prArthanA / / vagaire. (na.) bhaguruyaMhana. 12. virAma, hebha- prazamaH / 13. sanmAna, 62, | prakaraNa na. (pra+kR+lyuTa) prastAva, 6podhAta, prasaMga bha- prAJjaliH (The sA62. 4Atha 3 cha) -katamatprakaraNamAzritya-zakuM0 1 / bhavavA yogya 14. prabhumatA, bha- praNasaH, pravAlaH / / na125 vagere zya. DAvya-dai, 'bhR276128', prakaGkata (pu.) praSTa viSa, atyanta lAvaNe. 4 // 2 mAlatImAdhava', puSpabhUSita vagere, graMthasaMdhi -eka sapa arthanuM pratipAdana karanAra granthono amuka bhAga, prakaTa, prakaTita tri. (pra+kaT+ac/pra+kaT+kta) zabarabhASya'mAM kahela artha, zAstrasiddhAntanuM pratipAdana spaSTa, mulA, pratyakSa, spaSTa 72j, Yj 2, 42 // 2 me. anya- 'bhavetprakaraNe vRttaM laukika 6ghAu -prakaTAprakaTA ceti lIlA seyaM dvidhocyate- kavikalpitam / zRGgAro'GgI nAyakastu vipro'bhAgavatAmRtam / -kasmAdimau pragaTitau kila kAlarUpI- mAtyo'thavA vaNik / / sApAyadharmakAmArthaparo devIbhAga0 17 / 44 / dhIraprazAntakaH-sA0 da0 61240 / prakaTana na. (pra+kaT+bhAve lyuT) spaSTa 43j, muTuM prakaraNasama (pu.) gautame Desa. a. utpAmAsa.. 42j, dhA. prakaraNikA, prakaraNI strI. (prakaraNa+GIS) sAhitya prakaTIkaraNa na. (prakaTa+vi+kR+lyuTa) mukhyu, 42 prasiddha nATast- nATikaiva prakaraNikA te, ghAIta, spaSTa 52. ta, prasiddha 42 ta. sArthavAhAdinAyikA samAnavaMzajA neturbhaved yatra ca prakaTIkRta tri. (prakaTa+cci+kR+kta) spaSTa 42j, nAyikA-sA0 da0 554 / gudAM re. prakarikA strI. (prakarI+kan+TApa, hasvaH) se tano prakaTIbhavana na. (prakaTa+cci+bhU+lyuTa) spaSTa thAM, vikhaMbha athavA upakathA je nATakamAM AgaLa bananArI muskhA tha. ghaTanAne batAvavA mATe samAviSTa karavAmAM Ave te. Page #656 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakarI - prakAzanArI] prakarI strI. (prakIryyate atra, pra+kR+ ap + GIS nATyanuM kheDa aMga, yauTAnI bhUmi-mIna, naTono pozA. prakartR tri. (pra+kR+tRc) atyanta 12nAra, jaDu DaranAra. prakAza (puM.) vadha, hiMsA, jUna. prakarSa puM., prakarSaNa na. ( pra + kRS + bhAve ghaJ / pra + kRS + bhAve lyuT ) utrSa - thRSTapa- guNaprakarSeNa jano'nurajyate, janAnurAgaprabhavA hi sampadaHkAvyaprakAze / guNAtire vapuH prakarSAdajayad guruM raghuH - raghu0 3 / 34 / asAdhAraNa atyanta yavuprakarSagatena zokasaMtApena - uttara0 31 / uttama rIte kheDa, vAjI hA 5 te. prakarSatantra (tri.) utduSane khAdhIna. prakarSita tri. ( pra + kRS + kta) jeMyesuM, atyanta khelu prakarSin tri. (pra+kRS + Nini) utharSavANu, atyanta kheMcANavALuM. zabdaratnamahodadhiH / prakalavid puM. (prakRSTAM kalAM vetti, vid + kvip pRSo. hrasvaH) vyApArI, vAziyo. prakalpita tri. (pra+klRp + kta) taiyAra Darela, rayesa, uspresa. prakANDa, prakANDara, prakANDaka puM. (prakRSTaH kANDaH / prakANDaM rAti gRhNAti rA + ka / prakANDa kan ) vRkSanA mULathI AraMbhI zAkhA sudhIno bhAga, DALabhottii zAkhA (na. prakRSTaH kANDa iti) zreSTha, uttamaUrUprakANDadvitIyena tasyAH - naiSa0 7 / 9 / matallikA matacikA prakANDayuddhatallajau - amare 1 / 4 / 27 / vajAyesa. (puM. prakRSTaH kANDo yasya) Au, vRkSa. prakAma tri. (pragataM kAmam pA0 samA0 ) bhara bhuja, yatheSTa- prakAmAlokanIyatAm kumA0 2 / 24 / (tri. prakRSTaH kAmo yasya) zRMgArapriya, atyanta abhI.. prakAmam avya. (pra+kam + Namul ) atyanta jAto mamAyaM vizadaH prakAmam (aMtarAtmA ) zakuM. 4 / 21 / bahu, ghaNuM, anumatinA arthamAM paNa vaparAya che 'prakAmamabhyasyatu nAma vidyAm / ' -kAmaM prakAmaM seva tvaM mayA saha vilAsini mahA0 4 / 13 / 29 / prakAmodya (puM.) hevavizeSa. prakAra puM. (pra+kR+ghaJ) bhe6- yena kena prakAreNa kSudhAmapaninISati - paJcadazyAm 7 144 / samAnatA, rIti, zailI - kaH prakAraH kimetat-mA0 5/20 / 1463 viziSTa jJAnamAM vizeSaNarUpe bhAsato padArtha'svvydhikrnnprkaaraavcchinnaa yA yA viSayatA tadanirUpakatvaM sarvAMze bhramabhinnatvam' -gadAdharaH / vizeSaeA. prakAratA strI, prakAratva na. ( prakArasya bhAvaH tal+TAptva) lehapazu, sAdRzyatA- 'viSayatAbhede jJAyamAnavizeSaNapratiyogikasaMsargAvachinnaviSayatve / ' vizeSAtA.. prakAlana na. ( prakAlayati, pra + kAli+bhAve lyuT ) bhAravu, hiMsA ravI.. (tri. prakAlayati, pra+kAli+lyu) hiMsA. DaranAra, hiMsa, hAra bhAranAra (puM.) kheDa bhatanI sarpa. prakAza puM. (pra+kAz+ghaJ) tauDI, tApa, ubhasakha4vANuM - prakAzazcAprakAzazca lokAloka ivAcala:raghu0 1168 / - prakAzaM nirgato'valokayAmi zakuM0 4 / vidvAsa-jIsavazI, DIrti vagereno IsAva. (tri. pra+kAz + karttari ac) vidvAsavANu, jIvAzIvANu, tulya-saraju, prasiddha, prAzita, svaccha. (avya.) jussI rIte, bha23ye, -pratibhUrdApito yattu prakAzaM dhanino dhanam yAjJa0 2 / 56 | (na. prakAzate, pra+kAz + ac) sisuM. (puM.) vaivasvata manuno eka putra. prakAzaka tri. (prakAzayati, pra+kAz + Nic + Nvul) prakAza karanAra sUrya vagere, prasiddha karanAra, ughADuM karanAra, vyAkhyA vagerethI spaSTa karanAra, kIrti vagereno IsAvo DaranAra (na. pra+kAz + Naka) sAMkhyamate sattvagu tatra sattvaM nirmalatvAt prakAzakamanAmayam' -gItAyAm 14 / 6 / - prakAzakajJAtR puM. (prakAzakasya pUrvaM jJAtA) DUjhaMDI. prakAzatA strI, prakAzatva na. ( prakAzasya bhAvaH tal+TAp-tva) prAzaya, jullApazu, prasiddhapazu. prakAzana na. (pra+kAz + lyuT ) pra.52 5vu, julluM vu, prasiddha bu. (tri. prakAzayati, pra+kAz + Nic + lyu) pradvAza DaranAra, khulsuM DaranAra (puM.) viSNu prakAzanArI strI. (prakAzA cAsau nArI ca) vezyA, vArAMganA - alaM catuHzAlamimaM pravezya prakAzanArI dhRta eSa yasmAt - mRccha0 3 / 7 / Page #657 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5. 1464 shbdrtnmhoddhiH| [prakAzanIya-prakRti prakAzanIya tri. (pra+kAz+anIyar) 152 52aneu23, potAnI marajI mujaba phariyAda, dAvA vagereno jAhera karavA lAyaka. yu.sA. 42 cha ta, mizra-segameca. (puM. prakIrNa+saMjJAyAM prakAzamAna tri. (pra+kAz+zAnac) prazAM , hI5tuM, kana) gho.. zomAM. prakIrNakI strI. (prakIrNaka+striyAM jAti. GIS) ghoDI. prakAzAtmatA strI., prakAzAtmatva na. (prakAzAtmAno prakIryya puM. (prakIryyate'sau, pra+kR+kyap) kabheraJjada bhAvaH) tala+TAp-tva) spaSTa svabhAva5j, 32 pUtinuM vRkSa, ghRta 24nu A3. (tri. pra+kR+ svarUpapaNuM. kyap) vije2vA yogya, veravA yogya, 3al prakAzAtman puM. (prakAza AtmA svarUpamasya) 6deg4m, yogya. yama.5682, viSNu, ziva, nindra, sUrya.. (tri. prakAzaH prakuJca puM. (pra+kuJca+ac) yA2 3SiyA mAranu AtmA svarUpaM yasya) vyata. svabhAvavAj. 4.4na, 58 -'prakuJcaH SoDazI vizvaM palamevAtra prakAzita tri. (pra+kAz+Nic+karmaNi kta) 452 kIrtyate -bhAvapra0 / 728, -praNIto na tu prakAzitaH-uttara0 4 / prasiddha prakupita tri. (pra+kup+karmaNi kta) ape, Adha 438, spaSTa resa, vyati. 438, ghAI 428. pAmeluM. (tri. pra+kAz+karttari+kta) 45zavANu, prasiddhiyuta. prakurvat, prakurvANa tri. (pra+kR+zatR/pra+kR+zAnac) (na. pra+kAz+ bhAve kta) ut. - te4. atizaya karatuM, sArI rIte karatuM, rUDI rIte sevA 2. prakAzitA lI., prakAzitva na. (prakAzino bhAvaH tal+TApa-tva) utuabuj. prasiddhiyuta5. prakula na. (prakarSeNa kolati rAzIkaroti maitrIkaroti ___ vA, pra+ kul+ka) suM62 zarIra, zreSTha zarI2. prakAzya tri. (pra+kAzi+karmaNi yat) 1.52 - 2 prakUSmANDI (strI.) duhavI. karavA yogya, khulluM karavA lAyaka prakRta tri. (prakriyate sma, pra+kR+kta) vikRta-nImela, prakAzin tri. (pra+kA+Nini) pra.za. 2nAra, jueM, AraMbheluM (upameya mATe alaMkAra graMthomAM vaparAyeluM) karanAra, prakAzanAra. -saMbhAvanamathotprekSA prakRtasya samena yat- kAvya0 10 / prakAzyatA strI., prakAzyatva na. (prakAzyasya bhAvaH 1.725||thii. prApta thayesa, pU. 428, siddha 38.- yAtu tal+TAp-tva) 5.32-132 426L 4.54j, muTu kimanena prakRtamevAnusarAmaH / (puM.) te nA. . karavA yogyapaNuM. Si. prakiraNa na. (pra+kR+lyuT) bhAmatama vije2, 3yAvaj. prakRti strI. (pra-kR+kartari ktic bhAvAdI ktin vA) prakIrNa na. (pra+kR+karmaNi kta) yAma2-yama2, anya svabhAva, -prakRtyA yad vakram-zAkuM0 1 / 9 / viche. (tri. prakIryyate sma, pra +kR vikSepe+kta) utpattisthAna, yoni, padArtha mAtrano svAbhAvika vezyu, vijayu, 3 - prakIrNabhANDAmana zura- uSNatvamagnyAtapasaMprayogAt zaityaM hi yat sA vekSyakAriNI sadaiva bhartu : pratikUlavAdinIm - prakRtirjalasya-raghu0 5 / 54 / -maraNaM prakRtiH zarIriNAM lakSmIcaritre / mizra 42- 'prakIrNaH puSpANAM vikRti vanamucyate budhaiH-raghu0 887 / -apehi haricaraNayoraJjalirayam' -veNIsaMhAre 1 / 1 / re atrabhavAn prakRtimApannaH-zAkuM0 2 / dizA(puM. prakIryate durgandhamanena, pra+kR+kta) me. satarnu paSacila, mAlika-pradhAna, mitra vagere rAjyanAM sAta vRkSa- pUtikaraJja (na. pra+kR+bhAve kta) .2, 40-50rii||2, zilpI, zAnti, strI, 52mAtmAviNe. bahvapi svecchayA kAmaM prakIrNamabhidhIyate- paMcamahAbhUta-mana ane ahaMkAra e sAta tathA buddhi zizu0 2 / 63 / 4ii hI tanu mizra 2, vistAra. e ATha prakRti, paMca mahAbhUtanI tanmAtrA-indriya prakIrNaka na. (prakIrNa+svArthe saMjJAyAM vA ka) yama2- vagere samUha, guhya, jantu, ekavIsa akSaranA camarI, graMtha viccheda, judA judA viSayono saMgraha, caraNavALo chanda, mAtA, pratyaya jenuM nimitta hoya vistAra, zAstranA AdhAra vinA rAjA ke nyAyAdhIza evo koI zabda, upAdAna kAraNa-sattva, raja ane Page #658 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakRtija-prakrAma shbdrtnmhoddhiH| 1465 tama. me 39 // guponI. sAmyAvasthA-prakRtizcopAdAna- | prakRSTa tri. (pra+kRS+kta) 68j, pradhAna, zreSTha, kAraNaM ca brahmAbhyupagantavyam-zArI0 (brahma0 1 / 4 / 23 / / bhuNya, sarvottama, gauravANI- yadA prakRSTA manyeta 52nI. yA huA.) -yamAhuH sarvabhUtaprakRtiriti- / sarvAstu prakRtIbhRzam / atyucchritaM tathAtmAnaM tadA zAkaM0 1|1|4gtne patra 2nArI mAhi 29 karvIta vigrahama -mana0 3170 / bhAyA, bhUNa 1291, 20Imothe. viyAravA yogya bhUdA | prakRSTatA strI., prakRSTatva na. (prakRSTasya bhAvaH utu, zyata-991- pravartatAM prakRtihitAya pArthivaH - tal+TApa-tva) uttama59, 61468Sayuta5j. zAkuM0 7 / 35 / pratimA aMza 35. pAya vAsI, | prakRSya avya. (pra+kRS-karmaNi kyap) yavA yogya, 35, zAnti, 20%Ano bhuNya dIvAna. vA yogya. (avya. pra+kRS+lyap) DIna, prakRtija tri. (prakRtyA jAyate, jan+Da) svabhAvathI. / yAna. 64na thanAra, 652 matAvara pratiyI thanAra. | praklupti strI. (pra+klap+bhAve ktin) 2yanA-yAtI(tri. prakRtirUpeNa jAyate, jan+Da) sadhyamata. prabhA rI , vidyamAna-DovA, taiyArI, vyavasthita. bhUja tinA svabhAva. 35 satyAhie 3 . | praketa tri. (pra+kit+Nic+ac) satyaMta . 'guNAH prakRtijA matAH' -gItAyAm / (tri. prakarSeNa kaM sukhaM Iyate'nena pra+I+bA0 karaNe prakRtitarala tri. (prakRtyA tarala:) sva.mA.zrI. 4 kta) atyanta sumana sAdhana. yaMya. prakotha puM. (pra+kuth+ghaJ) atyanta 57, sArI rIta. prakRtidharma puM. (prakRteH dharmaH) Aivyamata prasiddha pratinI 53. suvaj, dudha. prakopa paM. (pra+kapa+ghaJa) atyaMta dha. I4 eka dharma-svabhAva. kSobha pAmavuM, vAta-pitta ane kaphanuM viruddha thavuM. prakRtimaNDala na. (prakRteH maNDalam) 25%L-pradhAna-pra.%0. prakopanIya, prakopitavya tri. (pra+kup+ anIyar/ ityAhi 20yana sAte. ga1. 20%81, 2. maMtrI, pra+kup+tavyac) gha 4 5ial yogya, jodha 3. mitrarASTra, 4. auSa, 5. senA, 5. pradeza, 7. 6 pamADavA lAyaka, kopAviSTa karavA lAyaka. vagaire -svAmyamAtyasuhatkozarASTra-durgabalAni ca- prakopita tri. (pra+kup+Nic+kta) au5. 5mAusuM, __ amaraH / n||25si // 2 nirAma 4.1no samudAya. jI.4vej, gusse. re... prakRtimat tri. (prakRti+astyarthe matup) prativANu.. | prakoSTha puM. (pragataH koSThaM prA. sa.) 42vAnA yonI prakRtivat avya. (prakRtyA tulyam, prakRti+vati) eka bhAga, koNI nIceno kAMDA sudhI bhAga vyAkaraNazAstra prasiddha AdezanuM sthAnInA tulya kArya, vAmaprakoSThArpitahemavetraH-kumA0 3 / 41 / - kanakavalayabhUganA . bhraMzariktaprakoSThaH -megha0 2 / gharana 62vAnI pAnI prakRtivadbhAva puM. (prakRtivaccAsau bhAvazca) bhUganA he Hun- imaM prathamaM prakoSThaM pravizatyAryaH-mRccha0 4 / ___ -tharbu ta. prakoSThaka puM. (prakoSTha+kaN) 62al%10. seno marIprakRtistha, prakRtisthita tri. (prakRtyAM prakRtyA vA tiSThati, bhI232- tasthurvinamrakSitipAlasaMkule tadaGganadvArasthA+ ka/prakRtau prakRtyA vA sthitaH) svabhAvamai. 298, ___ bahiHprakoSThake -kumA0 15 / 6 / mULa sthitimAM rahela, svabhAva siddha. prakkhara, prakSara puM., prakhara tri. (prakSara+pRSo./ pra+kSar+ prakRtyAdi puM. (prakRtizabda Adiryasya) niya ___ ac vA/prakhara pRSo0) ghoDAne 52vAnu, jantara, ThUta, vya429 prasiddha meM za6 samUDa. sa ca-prakRti, jayya2. (tri. prakhara pRSo.) atyaMta.dla, dlu. prakrAma puM, prakramaNa na. (pra+kram+bhAve ghaJ/ prAya, gotra, sama, viSama, dvidroNa, paJcaka, sAhasra prakrim+bhAve lyuT) 23Ata, bhAma- pUrvajairapi ityAdi / hi prAcI prakrameNajitA dizaH- kathAsarit0 18 / 63 / prakRzita tri. (prakRSTaM kRzitam) atyanta. -hunaj, avasa2, 922.6, 52, 56ma, dUrI. bhA5vAnI. 24, pAtaLuM thayeluM. 4-gamana, vyano manamatA' nAmano hoSa. Page #659 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1466 shbdrtnmhoddhiH| [prakramaNIya-prakhyAtabhANDa prakramaNIya, prakramitavya tri. (pra+kram+anIyar/ | prakSINa tri. (pra+kSI+kta) nAza pAj, kSaya, pAme, pra+kram+tavyac) mA 2vA yogya, 4vA yogya, supta, 72mAye.. humaNu thanAra, gha 4 kSaya pAbhela. upara caDavA yogya. prakSIbita tri. (prakRSTaH kSIbitaH) 79, 6-matta, do32. prakramamANa tri. (pra+kram+zAnac) mAramatu-23 42tuM, prakSuNNa na. (bhU. ka. kR. pra+kSud+kta) 43j, mehI tuM, 652 yatuM, rAvatuM. nANela, lattarita. .. prakramya avya. (pra+kram+lyap) sAmAna, 23mAta | prakSepa puM., prakSepaNa na. (pra+kSip+bhAve ghaJ/ rIne, 4ne, 652. yaDhIna, rAvI.na. pra+kSip+lyuTa) naing- prakSepaH pAdikaH kvAthyAt prakrAnta tri. (pra+kram+kta) 3 4388, mAlA- snehe kalkasamo mataH -vaidyakaparibhASA -ardhaprakSepaNAt AtiSThadgu japan sandhyAM prakAntAmAyatIgavam- viMzaM bhAgaM zulkaM nRpo haret -yAjJa0 2 / 264 / TTi0 4 / 11 / gayej, rAve.yu, 4425||thii. prApta. thayeTa, g, tuj, soug, , 5 graMthamai lal vivAdagrasta, bahAdura. zloka meLavavA te, bheLavatAM ghaNAmAM thoDuM nAMkhavuM. prakriyA srI. (pra+kR+bhAve za+TAp) 54255, ma2i , prakSobhaNa na. (pra+kSubh+lyuTa) kSoma, utte4na.. 20mI. vo3nI. yAma2-73 dhA258 42vAnI yA, | prakSveDana puM. (pra+kSviD avyaktazabde+lyu) nArAya (sts pustano adhyAya 3 anumA, hema- | astra, avin 40L. (na. pra+kSviD+lyuTa) garchana, uNAdiprakriyA, 206-prayoga sAdhanamavasthA- ghoMghATa. vyutpatti4nya 35 nimA li, yAdabha, BiyA- | prakSveDanA strI. (prakSveDana+TAp yadvA prakSveDanaM avyaktanocchritaM sahate kazcit prakriyA vairakArikA- zabdo'styasyAH ac+TAp) elvis Aust, gaThana, mahA0 12 1111 / 58 / pUrva pakSanI. sana. utta2 5kSanA ghoMghATa. pravRtti, thu. 42j, yAvaj, 20%0 ko3 pAse thI | prakSveDita, prakSvedita tri. (pra+kSviD+kta/pra+ bhaje.sI 5514, bhoTa14. vid+kta) maIna uratuM, ou4], ghoMghATa 72tuM. prakrIDamAna tri. (pra+krID+zAnac) 2matuM, jelatuM. praveDitavat prakSveditavat tri. (prakSveDita+astyarthe prakrIDita tri. (pra+krID+kta) 2bheda, veda. . | matup masya vaH/prakSvedita+astyarthe matup) gaThanavANu, praklina tri. (pra+klid+kartari kta) tRpta, ghaj 4 ___ghoMghauruj, Puj. mIna. prakhya tri. (prakhyAti, pra+khyA-khyAto+ka) mA za6 prakvaNa, prakvANa puM. (pra+kvaN+bhAve ap/ bahuvati samAsathI koI paNa zabdanI pAchaLa AvI. pra+kvaN+bhAve ghaJ) dlu, sAraMga vagereno za6- 'saza' - samAna meM mana. sUyave. cha. bha3mA . vajraprakhya0 / - 'syuruttarapade prakhyaH prakAraH pratimo prakSAla, prakSAlaka tri. na. (prakSAlayati, kSAli+ac/ / nibhaH' -hemacandraH / zreSTha- jJAnamutpadyate puMsAM kSayAt pra+kSAl+Nvul) dhonAra, zuddha 4282, sAI 72nAra, pApasya karmaNaH / yathAdarzatale prakhye zodha, pavitra 2nAra, prAyazcitta. pazyatyAtmAnamAtmani-mahA0 12 / 204 / 8 / nyavasat prakSAlana na. (pra+kSAli+lyuTa) ghoj, sAI 52, paramaprakhyaH saMpratyeva purImimAm-rAmA0 / pavitra. 2- prakSAlanAddhi paGkasya dUrAdasparzanaM varam- | prakhyA, prakhyAti lI. (pra+khyA+bhAve aG/ hito0 1. pari0 / pra+khyA+karmaNi ktin) 64, vijyAti, prasiddhi. prakSAlita tri. (pra+kSAl+kta) dhoyeda, sAI rekha, | prakhyAta tri. (pra+khyA+kta) prasiddha, 2, vinnyaatzodhela, pavitra karela. pradhyAta. thayeTasa, 32 438- prakhyAtA nava vaidyake'pi prakSipta tri. (pra+kSit karmaNi+kta) 62j, Thebha- | tithinirdhArArthameko'dbhutaH- mugdhabodhazeSe / / prakSipto'yaM zlokaH / naide, mizra 28, ghauvi | prakhyAtabhANDa na. (prakhyAtaM bhANDaM yasmin) 15 59 // thoDuM nAkhela. vastunA vecANa thayA sivAya rAjA vagerene ApavAmAM prakSiptavat tri. (kSip+ktavat) atyanta nainj, tuM. bhAvatuM 55 3. Page #660 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaratnamahodadhiH / prakhyAtavaptRka- pragetana ] prakhyAtavaptRka puM. (prakhyAto vaptA janayitA yasya kapa ) bhenI jApa prasiddhi pAmesa che te syAdAmuSyAyaNo'muSya putraH prakhyAtavaptRkaH - hemacandraH 3 | 166 | prakhyAnIya, prakhyApanIya tri. (pra+khyA + karmaNi anIyar / pra+khyA+Nic+anIyar ) prasiddha-bhara 42vA sAya, prakhyAta ka2vA yogya. prakhyApana na. ( pra +khyA + Nic + lyuT ) prasiddha 42. jAhera karavuM. prakhyAs puM. (pra+cakS asi khyAdezazca ) prabhapati pragaNDa puM. (gaDi - vadanaikadeze ac, prakRSTo gaNDaH) koNIthI khabhA sudhIno hAthano avayava pragaNDI strI. (pragaNDa + gaurA. GIS ) zUravIronuM paDAvasthAna-chAvazI, dillI, gAma vagerenI yAre jAduno DoTa, DoTanI lIMta- saMcAro yatra lokAnAM dUrAdevAvabudhyate / pragaNDI sA ca vijJeyA bahiH prAkArasaMjJitA / / pragaNDIH kArayet samyagAkAzajananIstadA mahA0 12 / 69 / 43 / pragata tri. ( pra + gam + kta) bhuzDelIthI gayeyuM, duhu~ thayelu. pragatajAnu, pragatajAnuka tri. (pragate parasparamasaMzliSTe jAnI yasya / pragate jAnunI yasya kap vA) nA DhIMcaNa paraspara joDAyelA-bhegA na rahetA hoya te. pragadita tri. (pra+gad + kta) spaSTa joseDhuM uDela. pragadin tri. (pragad + astyarthe ini) atyanta spaSTa kahevAnA svabhAvavALuM, kahevAvALuM. pradyAdi puM. (pragadI Adiryasya) pAziniya vyArA prasiddha eka zabda gaNa. pragandha puM. ( prakRSTo gandho yasya) pItapApaDI. (tri. prakRSTo gandho yasya) uttama gandhavANu, jUTa gandhavALuM. pragalbha tri. (pragalbhate, pra+galbh-dhASTarye+ac) zUravIra, pratibhAzAlI- prajJA pragalbhaM kurute manuSyaM rAjA kRzAn vai kurute manuSyAn mahA0 12 168 / 58 / auDha, uddhata, sAtha vagaranuM-jezarama, bhabhUta nizcayavANuM, AgrahavA, hA42-4vAjI (puM. pra+galbh + ac) jAta karmanA havanano agni. pragalbhatA strI, pragalbhatva na. ( pragalbhasya bhAvaH tal+TAp-tva) uddhatapazu, zUrapazu, chAtIvAjApAzu. niHzaM'pazuM- niHzaGkattvaM prayogeSu budhairuktA pragalbhatAujjvalanIla0 7742 bhavAjIpa, jezaramIpazu, utsava.. 1467 pragalbhA strI. (pragalbhate dhRSTA bhavati, pra+galbh+ ac+TAp) te nAmanI sAhitya prasiddha kheDa nAyikA'smarAndhA gADhatAruNyA samastaratakovidA / bhAvonnatA daravrIDA pragalbhA''krAntanAyikA' sA0 da0 3 / 101 / pragADha tri. (prakarSeNa gADhaM, gAh + kta) atizaya, ghasuM 4, siSTa - ahamindrAd dRDhAM muSTi brahmaNaH kRtahastatAm / pragADhe tumulaM citramabhyazikSaM prajApateHmahA0 4 / 59 / 26 / dRDha, DumAusu, paritRpta. pragAtR tri. (pra+gai+ tRc) uttama gAna aranAra - tato gopAH pragAtAraH kuzalA nRtyavAdite- mahA0 3 / 239 48 / ustAha - gavaiyo vagere. pragAtha puM. ( pra + granth- bA. AdhAre ghaJ) vehabhAMbhyAMje RcAone traNa karavAmAM Ave che te. pragAmin tri. (prakarSeNa gacchati, gam + Nini) rIte janAra. sArI pragAyin tri. (prakarSeNa gAyati, gai+ Nini) sArI rIte gAnAra, uttama rIte gAnAra. praguNa, praguNin tri. (prastuto guNo yatra prakRSTo guNo yasya vA / prakRSTo guNo yasya sa44, taiyAra, prAbhAzi, sa2La-sIdhA mAnavALuM, catura hoMziyAra, atyanta guNavAna- zramajayAt praguNAM ca karotyasau tanumato'numataH sacivairyayau - raghu0 9 / 49 / 6kSa- 'bahiH sarvAkArapraguNaramaNIyaM vyavaharan' -mAlatImAdhave / praguNita tri. ( prakRSTaM guNitam) sIdhu resuM, taiyAra are, kheDahuDaluM thI Dare. praguNya tri. (prakRSTaH guNyaH) atyanta ghasuM, uttama, atyanta guNavA yogya. pragRhIta tri. (pra+graha + kta) ujUla Darekhu, mAnya Darelu, svIkAreluM, maMjUra kareluM, grahaNa kareluM, saMdhinA niyamothI rahita. pragRhya na. ( pra + grah + kyap) pAziniya vyArA siddha saMdhi rahita paha, smRti, vAya (tri. pra + graha+kyap ) kabUla karavAlAyaka, mAnya karavA yogya. prage avya. (prakarSeNa gIyate'tra, pra+gai+ke) atyanta prAta:-DANa, paroDha- itthaM rathAzcebhaniSAdinAM prage gaNo nRpANAmatha toraNAd bahiH- zizu0 12 / 1 / - sAyaM snAyAt prage tathA manu0 6 / 9 / pragetana tri. (prage bhavaH, prage+vyu tuT ca) paroDhamAM thanAra. Page #661 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1468 shbdrtnmhoddhiH| [prageniza-pracaNDamUrti prageniza tri. (prage prAtaHkAlo nizeva svApaheturyasya) | dvArabAhyaprakoSThake / gRhAbhyantarazayyArtha piNDikAyAmapi prAtaHkALe thanAra. trayam-zabdaratnAvalI | dicAna kuMbha, uoSTha, soDhAno pragopana na. (pra+gup+lyuT) 26. 42, 2 , bharAhala. chupAvaj. praghasa puM. (pra+ad+ap ghasAdezaH) te. nAme meM pragrathana na. (prakarSaNa grathanam) sArI. zata. gUMtha, atyanta rAkSasa -parvaNaH pUtano jambhaH kharaH krodhavazA hariH / gUMthaq. prarujazca, rujazcaiva praghasazcaivamAdayaH-mahA0 3 / 284 / 2 / pragraha, pragrAha puM. (pra+graha+karmakaraNAdau pakSe ap- peTabhara, atyanta mAj, haitya, asura. ghaJ vA) 302k OMAu, 4vAnIhorI-Ai50, ghoDA praghasA strI. (praghasa+TAp) ti. svAmInI. bhAnuyara vagairena. ma. -dhRtAHpragrahAH avataratvAyuSmAn- eka mAtRkA. zAkuM0 1 / sAtha, niyamamA 25 te -na praghAta na. (prahanyate'tra, han+AdhAre ghaJ) yuddha, 45. hi me mucyate kazcit kathaJcit pragrahaM gataH / (puM. prakarSeNa ghAtaH, han+bhAve ghaJ) , bhArI mahA0 3 / 179 / 16 / . tanu bhA5, dhyA, 5, najavaM. hIvAna, -381, 3251 -indoH prAcyAM bhavati taraNe: praghAsa puM, praghAsin tri. (pra+ghas+karmaNi ghaJ/ pragrahaH kiM pratIcyAm-golAdhyAye 8 / (puM. pra+graha+ praghAso'syAsti bhUmnA ini) sarIrI vA yogya __kartari ac) vi. haviSmA-balidAna vagere. pragrahaNa na. (pra+graha+lyuTa) svI , , aDa praghuNa, praghUrNa puM. (pra+ghuNa+ka/pra+ghUrNa+ac) atithi, karavuM, mAnya karavuM, jabarIthI haraNa karavuM, pakaDavuM te. paro. pragrahavat tri. (pragraha+astyarte matup masya vaH) gho... | pradhUrNa puM. (prakarSaNa ghUrNati bhramati, pra+ghUrNa+ac) ___ . aumavANu, dhyA, lADavANu vagere. goLAkAre pharanAra, Amatema pharanAra-DolanAra. pragrIva paM. na. (prakaSTA grIvA grIvAkatirasya) 34.. | praghoSa puM. (pra+ghuS+bhAve ghaJ) ujalu, 182 gokha, bArI, jhADanI Toca, ghara vagerenA cheDA sudhI karavuM, aspaSTa - na samajAya tevuM kolAhala, jorathI ALInI vAra, tabela.. (tri. prakRSTA grIvA yasya) kosa. moTI DokavALuM, zreSTha DokavALuM. praghoSaka puM. (pra+ghuS+alpArthe kan) aspaSTa 206 pragla (tri.) thAI, 42mAyej, zAni. pAmej, NNe... savAla, jiie| za6, na. samaya tevo bhavA4. praghaTaka puM. (pra+ghaTa+Nic+Nvula) niyama, siddhAMta, pracakra na. (pragatazcakram) potAnA samUDamAthI. 40.31. Talu. samUha tarapha cAleluM sainya. praghaTA strI. (prA0 sa0) vizanano 23mAtano pracakSas puM. (pra+cakS+asi na khyAdezaH) spati 2. siddhAMta, bhU tatva. pracaNDa tri. (prakarSaNa caNDaH) ma1i6, pratApI, praghaTAvid puM. (prakRSTA ghaTA ADambaraH tAM vetti, balIbalAkazcaNDazca pracaNDazca suvikramaHvid+kvip) strI vAnI Auna2 4282, mArkaNDeye 118 / 2 / rAnA mantavANu, dudha, huva zAstrano artha samajyA sivAya kevaLa vAMcanAra puruSa, -'pracaNDasUryaH spRhaNIyacandramAH' - RtusaMhAre / pallavagrAha. (puM. prakarSeNa caNDaH ugraguNatvAt) dhonI 422rnu praghaTTaka puM. (pra+ghaTTa+Nvul) 34 . adhana prati 3, te. nAmanI meM jAnava. pAdana karavA mATenA graMthano amuka bhAga. pracaNDatA strI., pracaNDatva na. (pracaNDasya bhAvaH praghaNa, pradhana, praghANa, pradhAna puM. (pravizadbhirjanaiH tal+TAp-tva) atizaya Guj. pAdaiH prakarSaNa hanyate, han+ karmaNi ap Natvam/ pracaNDamUrti puM. (pracaNDA mUrtirasya) 12vRkSa. prakarSeNa hanyate, pra+han+ap na Natvam/ pravizad (srI. pracaNDA cAsau mUrtizca) 6bhUti, bhayaM72 sva35. bhirjanaiH padaiHprahanyate, han-karmaNi ghaJ vA Natvam / (tri. pracaNDA mUrtiryasya) mayaM.42 zarIravANu, na Natvam) moTacl, 2, -praghANa-praghaNAlindA ugra svarUpavALuM. Page #662 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pracaya-pracurIbhUta shbdrtnmhoddhiH| 1469 pracaya puM. (pracIyate, pra+ciJ cayane+ac) 4ust | pracAra puM. (pra+car+bhAve ghaJ) prasa2j, 3auj, ko sAdhanathI aura 652thI isa pADI gatigamana, stza -vilokya tairapyadhunA prcaarmvINavAM te, samUha, vRddhi, zithila evo eka saMyoga __trikANDa0 / mulu, vyv||2, prayoga - damanakata-saMkhyAtaH parimANAcca pracayAdapi jAyate / pracayaH ruzAkhAlambicholaGgayugmam tuhinakiraNabimbe khajazithilAkhyo yaH saMyogastena janyate, prarimANaM tUlakAdau rITapracAraH-zaGkarAcAryaH / nAzastvAzrayanAzataH-bhASAparicchedaH / pracArita tri. (pracAro jAto yasya, pracAra+itac) prasa28, pracayana na. (pra+ci+ lyuTa) a.hu 72, saM. 2al. isAyeda, gayesa, prazasa, mugu, thayesa.. pracara puM. (pracaratyasmin, pra+car+AdhAre ap) bhAl, pracAla puM. (prakRSTaH cAlaH) dI, tanuza, satAra, 2sto, zatamAta, yAvayavAta. yajJastaMbhanuM karyuM. pracaraNa, pracalana na. (pra+ca+lyuT/ pra+cal+lyuTa) pracAlana na. (pra+cal+Nic+lyuTa) yAj, suj. ___ yasaj, ya, sArI zata. 4. pracikIrSat, pracikIrSu tri. (pra+kR+ sn+sht| pracarat, pracalat tri. (pra+ca+zata/pra+cal+zatR) parI pra+kR+san+u) 640ya deva 627], 42vAna. 6. rIte cAlatuM, jatuM, rUDI rIte jatuM, lAMbu janAra. rAkhatuM, karavA IcchanAra, upAya levA icchanAra. pracarita tri. (pra+car+kta) yAve, gayo, maay25|| pracita, pracitaka tri. (pra+ci+karmaNi kta/pracita+svArthe revaM. ka) vIi-.58i. 428i, 8, ko3 mA 428i, pracaya svaravALuM. pracala tri. (pra+cal+ac) uttama rIta. zAsanAra, pracitaka na. (pracita+saMjJAyAM kan) te nAme meM. 35 yaNa, ya55, 4to, prayasita, prathAnupa. chan6. pracalAka puM. (pra+cala+bA. Akan0 dhanurvidyA-Mugal pracIvala na. (praceyaM balaM yatra pRSo.) sugandhavo -masa.. prA2-dhAta, moranu pIchu, sa. pracIra puM. (prakRSTaM cIramasya) te nAbhano me 20%. pracalAkin puM. (pracalAka+matvarthe ini) bhora pakSI. - pracura tri. (pracorati, pra+cura+ka yadvA pragatazcarAyAH iti) etasmin pracalAkinAM pracalatAmudvejitAH kujitaiH gha, puNa, -'nityavyayA pracuranityadhanAgamA ca' uttara0 2. aGke / bhartRhariH 2 / 47 / baDa, vizaNa, vistRta - pracalAkinI strI. (pracalAkin+DIp) bho2.5kSiNI-Dhela.. pracurapurandaradhanuH-gIta0 2 / - na yat haSIkezayazaHpracalAkI strI. (pracalAka+striyAM jAti0 GIS) s||598. kRtAtmanAM mahAtmanAM vaH pracuraH samAgamaHpracalAy (nAmadhAtuH, A. a. seTa-pracalAyate) yavana. bhAga0 5 / 13 / 21 / / hoya nahi paNa calanarUpa thavuM. pracura, pracurapuruSa puM. (pracorati, pra+cu+ka/pracurazcAsau pracalAyika tri. (pra+cal+kyaG kta) bhAmatema. 5i puruSazca) thora. (tri. pracurAH puruSAH yatra) 5 // pheravanAra, DhaLI paDanAra. puruSovALuM sthAna vagere. pracalAyita tri. (pracalAya-nAmadhAtuH kartari kta) nidAthA. pracuratA strI., pracuratva na. (pracurasya bhAvaH tala+TAp-tva) osi buj, Suii vi. (na.) nidrA vagairethA puSkaLapaNuM, ghaNApaNuM. jhokAM khAvAM te. pracurIkaraNa na. (pracura+cci+kR+lyuTa) puSTha 42j, pracalita tri. (pra+cal+kta) yAvela, gaye, aij, bahu rUpa karavuM. gayeda, uttama ta gayej, jUsa 12, prasiddha. pracurIkRta tri. (pracura+cci+kR+kta) paha, puSpa, pracAya puM. (pra+ciJ cayane+ghaJ) DAtha 43 puSpa relu.. vo vIi-dai, samUDa, 64yaya-vRddhi zithila meM | pracurIbhavana na. (pracUra+cvi+bhU+lyuTa) puSTha uu saMyoga 35. thaj. pracAyikA srI. (pra+ci+bhAve Nvul+TAp ata itvam) pracurIbhUta tri. (pracura+cci+bhU+kta) pu45 ghau35 anukrame phUla vagere vINavAM-ekaThAM karavAM te. 1 thayeluM. Page #663 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1470 shbdrtnmhoddhiH| [pracetas-pracchAya pracetas puM. (pra+cit+asun) 12. -haviSe dIrghasatrasya | pracchaNA strI. (praccha+yuc+TAp) 57527 42vI, sA cedAnI pracetasaH-raghau0 180 te namana muni, duej. anuvaMzI ra 2%8. (tri. prakRSTaM ceto yasya) | pracchad na. (pracchAdayati, pra+chAdi+kvip hrasvaH) mana, uttama. hayavANu -pracetasaste vikhyAtA rAjAnaH manA. prathitaujasaH-kaumeM 12. a0 / 12 manavA, utkRSTa pracchada puM. (pracchAdyate'nena, pra+chad+Nic+karaNe gha utuj. (puM. ba. va. pra+cit+asun) pAthIna. hasvaH) bhI 13, aisel, 2016. vastra vagaire - bahiSanA putro. pracchadAntalitAzrubindubhiH krodhabhinnavalayairvivartanaiHpracetasI srI. (pracetayati mUcchitaM, pra+cit+Nic+ raghau0 19 / 22 / / __ asac+ GIS) yaNa, prayeta sanI nyA. pracchadapaTa puM. (pracchadazcAsau paTazca) moDhavAna vastra, pracetR tri. (pra+ci+tRc) me 4282, vIena82. zarI2 dijavAna, 759, mAchAunu vastra - striyAH (puM.) sAthi. sarvAvasthaM kathayati rataM pracchadapaTaH / pracchanA strI. (praccha+bA. yuc+TAp) maMtrA. pracetuna tri. (pra+cit+ una) uttama-zreSTha nAj. pracchanna na. (pra+cchad+kta) guptavAra, 242nu mA25, pracela na. (pra+cil cel-vA+ac) pANu yanna (tri. pra+cchad+kta) DhAye, chavAye, gupta 6. (-pracchannahi mahAtmAnazcaranti pRthivImimAmpracelaka puM. (pra+cel gatau+Nvula) gho... (tri.) 6ttama. mahA 371 / 31 / chAna. rIte cAlanAra, utkRSTa gativALuM. pracchannapati puM. (pacchaNNapai, jai.prA.) 12, 355ti. pracelakA strI. (pra+cel+Nvul+TAp) 6ttama. tijI. | pracchardana na. pra+charTsa+bhAve lyuTa) vamana 42j, mojstrI, zreSTha sate. yAbanA strI.. UlaTI, koThAnA vAyune nAka dvArA bahAra kADhavAno pracelakI strI. (pracelaka+striyAM DIe) ghoDat. se prayatna-3yana. pracodaka tri. (pra+cud-preraNe+Nvul) pre2, pre2942||2, | pracchardaka tri. (pra+charTsa vamane kartari +Nvul) al nAra, bho.nA. karAvanAra auSadha vagere. pracodana na. (pra+cud bhAvakaraNAdau lyuT) 25 // | pracchardikA strI. (pra+charTsa vamane+Nvul+TAp ata itvam) 2vI, bhose, isg, s4al. o-baTI 42vAnI ro. pracodanI strI. pracodyate apasAryyate rogo'nayA, pra+ pracchAdaka tri. (pra+cchad+Nic+Nvul) i502, cud lyuTa+GIp) kaNTakArikA mAyariMga, vanaspati. / mAchA- 12 // 2, 77 henAra. ghamAso. pracchAdana na. (pracchAdyate'nena, pra+cchad+Nic+lyuTa) pracodikA strI. (pra+cud+Nvul+TAp ata itvam) zarI2052 542vAna vastra, uttarIya vastra - aatmduHsaha rAjAnI niyojitA nAmanI kanyAthI utpanna pracchAdanArthaM bAhuvIryamupAzritaH-mahA0 1 / 191 / 17 / thaye nyA . (na. pracchAdyate, pra+cchad+Nic+bhAve lyuTa) isj, pracodita tri. (pacoia, jai.prA.) pre3yu (-tadguNaiH sA27hana. 72j -pracchAdanaM bhaved vartma cAkSikUTamataH paramazvavaidyake 2 / 10 / 77 he. karNamAgatya cApalAya prcoditH-rghau06| - pracoditA pracchAdita tri. (pra+chad+Nic+kta) isj, cha yena purA sarasvatI-bhAga0 2. ska0, 4. a0 / dIdheluM, AcchAdana kareluM. bho've.y, it.. pracchAnna na. (pra+ccho+bhAve lyuTa) atyanta chana, pracyuta tri. (pra+cyu+kta) 5j. sArI zata. pa. (na. pra+ccho+karaNe lyuTa) praccha (tudA. para. dvi. aniT-pRcchati) pU7 papraccha vaidhazastrayA -oparezana. rAmAM ramaNo'bhilASam-raghu0 14 / 27 / prazna 42vo, pracchAya puM. (prakRSTA chAyA yasya) uDha chAyAvANu vAne 757 - ApRcchasva priyasakhamamuM vRkSa, jIya. chAyAvANu mAu - pracchAyasulabhanidrAH tuGgamAliGgya zailam'-meghadUte 12 / divasAH pariNAmaramaNIyAH-zAkuM0 1 / 3 / Page #664 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pracchila-prajAti shbdrtnmhoddhiH| 1471 pracchila tri. (praccha+bA0 ilac) nirdd-4||2ddit, prajaya puM. (pra+ji+ac) atyanta 4ya, moTI ta. zu. prajalpa puM, prajalpana na. (pra+jalpa+bhAve ghaJ/ pracyava tri. (pra+cyu+ac) 52vAvANu, 2.82, pra+jalpa+lyUTa) -atyAhAraH prayAsazca prajalpo TapakanAra, sudhAro, vikAsa, pragati, pAchA AvavuM niyamagrahaH / janasaGgazca laulyaM ca SaDbhiogo vinazyati-haThayogaprado0 1 / 15 / mora, vAtayAta. pracyava puM., pracyavana na. (pra+cyu+bhAve ap/ karavI, bhASaNa, gapa, harakoI viSayanI uttama kathA pra+cyu+bhAve lyuT) 52, 2, 85.7j, Paluid.s kahevI, premInuM abhivAdana karavAmAM prayojela - OM2j-245j, vihAya thaj, 7 32, ni, vaMyanA, asUyeAmadayujA yo'vadhIraNamudrayA / priyasya risA. kauzalodgAra: prajalpaH sa tu kathyate / pracyuta tri. (pra+cyu+karmaNi kta) pareDaM, reyu, 85j, prajava puM. (prakRSTo javaH) uttama ve, ghara ve. tUTIne pahu~, sthAnamraSTa, uj. prajavin tri. (prajavati, pra+ju vegagato+ini) satyaMta pracyuti strI. (pra+cyu+bhAve ktin) 57j, nIye. 57 ruj, ghau vegavAj. -nityaM pracyutizaGkayA kSaNamapi svarge na modAmahe- | prajahita (puM.) purA, 5tya namana vai mAni. zAGga0 4 / 20 / 1251-52, nAza pAma. prajA strI. (prajAyate, pra+jan+Da+TAp) ld. - praja puM. (pravizya jAyAyAM jAyate, jan+Da) pati, prajAyai gRhamedhinAm-raghu0 17 / - prajArthavratakarzitAGgaHsvAmI, e. raghu0 2 / 73 / saMtAna, as - nananduH saprajAH prajAHprajaGga puM. (prakRSTA javA'sya) te. nAmanI meM rAkSasa. raghu0 4 / 3 / -prajAH prajAH svA iva tantrayitvAprajagmi tri. (pra+gam jJAne+ki dvitvaM upadhAlopaH) zAkuM0 5|5|4nsmuuh, emAtra. buddhijI, pra28. prajAkAma tri. (prajAM kAmayate, kam+Nic+ac) saMtatiprajana puM. (pra+jan+ghaJ na vRddhiH) 6tpana tha, 4nma saMtAnanI cAhanAvALuM, putrAdinI icchAvALuM. bhA5vo, 4nma. (puM. prajAyate'nena, pra+jan+karaNe prajAgara puM., prajAgaraNa na. (pra+jAgR+ap/pra+jAgR+ ghaJ na vRddhiH) gala graha mATe gAya vagairenu lyuTa) 25 -prajAgarAt khilIbhUtaH tasyAH svapne AkhalA sAthenuM maithuna. samAgamaH-zAkuM0 6 / 21 / - nityabuddhasvarUpatvAt prajana, prajanaka, prajanana tri. (pra+jan+kartari ac/ prajAgaraH-bhASye / 6100, gate, yo.sA, prajana+svArthe ka/prajanayati, pra+jan+Nic+lyu) sAvadhAnI, prA-prajAgaraH prANaH-bhAgavataTIkAyAm / utpana. 22, 68 72nA2. -izo nagAnAM prajanaH / prajAgarA sro. (prajAgarayati, pra+jAgR+Nic+ac+TAp) prajAnAM prasIdatAM naH sa mahAvibhUti:-bhAga0 8 / 5 / 34 / / te nAmanI eka apsarA. prajanana na. (prajAyate'tra, pra+jan+AdhAre lyUTa) yoni, | prajAta tri. (prakarSeNa jAtaH, jan+kta) 6tpana thaye, utpatti sthAna. na. pra+jana+bhAve lyUTa) 6tpatti | melauttamarIta pahA thayela. (paM. pra+ jana+kta) ma. -vedhAH parAM dhuramupaiti parIkSakANAmikSoH / meM tano dho. phalaprajananena kRtazraso yaH- rAjata0 2 / 61 / paMha prajAtA strI. (prajAtaM prajananaM garbhamocanamastyasyAH, ac+ thavaM. TAp) suvAvA strI - strINAmapaprajAtAnAM prajAtAnAM prajanikA strI. (prajanayati, pra+jani+Nvul+TApi ata tathA hitaiH / dAhajvarakaro ghoro jAyate raktavidradhiitvam) bha, mAtA, mADI. suzrute / prajaniSNu tri. (pra+jan+iSNuc) 64na yatuM, 68 prajAtantu puM. (prajAyAH prajananasya tanturiva) saMtAna, tha. cho. prajanuka tri. (pra+jan+bA0 uka) utpanna yavAna | prajAti sro. (pra+jan+ktin) 5%t, madhu, ma .. svabhAvavANu, zarIra, AyA. utpatti, pautrotpatti, putra vagerenI vRddhi, prasava pIDA, prajanU strI. (pra+jan+bA0 U) maj, Gtpana thaj. nanAtma zakti. Page #665 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1472 shbdrtnmhoddhiH| [prajAtI-prajJAdi prajAtI strI. (prajAta+striyAM jAti0 GIS) 2. tanI | prajAvatI srI. (prajA'styasyAH matupa masya vaH GIp) gho... chokarAMvALI harakoI strI, bhAInI strI-bhAbhI - prajAda tri. (prajAM dadAti, dA+ka) saMtati. 04nAra, prajAvatI dohadazaMsinI te tapovaneSu spRhyaalurevchokarAM denAra. raghu0 14 / 45 / prajAdA strI. prajAM taddhetudharmaM dadAti sevanAt, prajA+dA+ prajAvRddhi strI. (prajAyAH vRddhiH) saMtAnanI vadhArI, ka+TAp) garbhadAtrI-(r)yA-poto nAmanI vanaspati. raiyatana vRddhi, saMtatino 4.dhA. prajAdAna na. (prajAyAH dAnama AdAnama vA) prazna | prajAsani tri. (prajAM sanoti dadAti, sana+ina) saMtati. hAna, raiyatarnu, , prazna . (na. prajAto janmato ApanAra, chokarAM denAra, dAnaM zuddhirasya) 3', yAMhI.. prajAhita tri. (prajAyai hitam) saMtAnana jitanu, raiytn| prajAdharma puM. (prajAyAH dharmaH) zyatana chorAsInI yahAna. (na. prajAyAM utpattau hitam) 548, 4. 324. prajina puM. (pra+jyA-bA. nak+sampra.) vAyu. prajAnat tri. (pra+jJA+zata) aaj, vidvAna, samahu~, prajJa tri. (prajAnAti, pra+jJA+ka) buddhimAna, hya, vidvAna uj, yatura. __ -AkArasadRzaprajJaH prajJayA sadRzAgamaH-raghu0 1 / 15 / prajAnantI strI. (pra+jJA+zata+GISa) zAstrI, yatara ___ - nAntaHprajJa na bahiHprajJaH nobhayataH prajJaM na prajJAnaghanaM strI. -taM pratyuvAca kaikeyI priyavadghoramapriyam / na prajJaM nAprajJam-mANDukyopaniSadi 7 / ajAnantaM prajAnantI rAjyalo bhena mohitA prajJapti strI. (pra+jJA+Nic+ bhAve ktin) saMta, buddhi, rAmA0 2 / 72 / 14 / pratiza, siddhAMta, te. nAmAnI. me. hevI - prajJaptirUpo prajAnAtha, prajApa, prajApati, prajApAla, prajAvita, hi hariH sA ca sAnandalakSaNA-sarvadarzanasaMgrahe / prajeza, prajezvara puM. (prajAyAH nAthaH/prajAM pAti, prajJaptI strI. (prajJapti+striyAM vA GIS) me chaina. vidyAdevI.. ___ - OMrohiNI prajJaptI vajrazRGkhalA- bRhacchAntiH / pA+ka/ prajAnAM patiH/prajAM pAlayati, pAli+aca/ prajJA strI. (pra+jJA+ka+TAp) buddhi, 56. -'nAbhinandati prajAM avati, ava+tRc/ prajAyAH iishH| na dveSTi tasya prajJA pratiSThitA / ' - zastraM nihanti prajAnAmIzvaraH) nR5, 25%, pra.na. 2155 12nAra puruSasya zarIramekaM prajJAkulaM ca vibhavaM ca yazazca tamabhyanandat prathamaM prabodhitaH prajezvaraH zAsanahAriNA hanti-subhA0 / hareH - raghu0 3 / 68 / prajJAkAya puM. (prajJA kAya iva yasya) madhoSa. prajApati puM. (prajAnAM patiH) 6u -asyAH sargavidhau prajJAcakSus tri. (prajJaiva cakSurivAsya) dhRtarASTra 28%0 - prajApatirabhUccandro nu kAntipradaH-vikrama0 1 / 9 / 20%81, zrutvA tu mama vAkyAni buddhiyuktAni tattvataH / nRpa, dakSa vagere prajApati, jamAI, sUrya, AMkaDAnuM tato jJAsyasi taM saute prjnyaackssussmityutjhADa, agni, citrAnuM jhADa, devono suthAra, sATha mahA0 1 / 1 / 147 / (tri. prajJaiva cakSurivAsya) saMgha, saMvatsara paikI te nAmano eka saMvatsara, kIDo, eka zabuddhizAlI... prajJAta tri. (pra+jJA+karmaNi kta) Mgla, guye, prajApatihRdaya na. (prajApateH hRdayam) te. nAmarnu, sAma vizruta, spaSTa, sAI, pradhyAta, tuM. gAyana. prajJAdi . (prajJA Adiryasya) pANinIya vyA4245 prasiddha prajApAlya na. (prajApAlasya bhAvaH karma vA SyaJ) meM za6 samUDa. sa ca-prajJa, vaNij, uzija, uSNij, prajAnuM saMrakSaNa karavuM vagere rAjAnuM kAma, rAjApaNuM. pratyakSa, vidvas, vidan, SoDan, vidyA, manas, prajAyinI strI. (pra+jan+Nini) ghai cho.42i.nI. bhA, cikIrSat, cora, zatru, yodha, cakSus, vasu, enas, vastArI strI, moTA kuTumbavALI strI. maruta, kaJca, satvata, dazArha, vayasa, vyAkata, asara, prajAvat tri. (prajA'styasya matupa masya vaH) choziuml, rakSas, pizAca, azani, kArSApaNa, devatA, bandhu saMtAnavALo, prajAmaMDaLavALo rAjA vagere. ityAdi / yazasa. Page #666 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prajJAna-praNayanIya shbdrtnmhoddhiH| 1473 prajJAna na. (pra+jJA+bhAve lyuTa) buddhi, sama4. uDA54, | praNataziras, praNataziraska tri. (praNataM ziro yena/ -nAsaM pRSTo hyupayukate parArthe tat prajJAnaM prathamaM | praNataM ziro yena, svArthe ka) namaveda mastavANu, paNDitasya-mahA0 5 / 33 / 26 / - yenekSate zRNotIdaM / namaskAra karanAra. jighrati vyAkaroti ca / svAdvasAdU vijAnAti tat praNati strI., praNAma na. (pra+nam+bhAve ktin/ prajJAnamudIritam-paJcamatantre 5 / 1 / (na. pra+jJA+karaNe pra+nam+bhAve ghaJ) nabha.2782, namana, prama. -nirjiteSu lyuTa) yila, pratal.s, nizAna, ichana. tarasA tarasvinAM zatruSu praNatireva kIrtaye-radhau0 11 / 89 / prajJAna, prajJAla, prajJAvat, prajJin, prajJila tri. - padbhyAM karAbhyAM jAnubhyAmurasA zirasA dRzA / (prajJAnamastyasya aca/prajJA'styasya sidhmA0 laca vacasA manasA caiva praNAmo'STAGga IritaH / -bAhubhyAM prajJA astyarthe matapa masya vaH/prajJA'styasya ini| caiva jAnubhyAM zirasA vacasA dRzA / paJcAGgeyaM prajJA astyate ini) uta, vidvAna, hyu, uj, praNAmaH syAt pUjAsu pravarAvimau aSTAMga yoga buddhimAna, manISI. praNAma. prajJAhIna tri. (prajJayA hInaH) buddhi vagaranu, bhUja, 8. praNadana, praNAda puM. (pra+na+bhAve lyuT/pra+nad+ghaJ) vinAnu.. anurA-snehathI. uso sAraDAra 206 -anurAgakRte praju tri. (pragate virale jAnunI yasya ju AdezaH) zabde praNAdaH zItkRtaM nRNAm-zabdArNave / vAga, dhanuSpadI-chUTA DhIMcaNavALuM mANasa, jenA be DhIMcaNa, garjanA - moTethI karela zabda, kAnano eka roga. bhegA thatAM vacce jagyA rahetI hoya tevuM, gaLelA praNadita tri. (pra+nad+kta) bhoTathI. za06 42j, ouj, DhIMcaNavALuM. vAgeluM. prajvalaka puM. (pra+jvala+saMjJAyAM kan) sumi. thatuM praNapAt tri. (prakarSeNa napAt na pAtayitA) atyanta candana vagerenuM TIluM. rakSaNa nahi karanAra.. prajvalita tri. (pra+jval+kta) paNatuM, pracalita - praNaya puM. (pra+nI+ac) prema, prIti. -'tadbhUtanAthAnu agni prajvalitaM vande jAtavedaM hutAzanam-bhavadevabhaTTaH / ganArhasi tvaM, saMbandhino me praNayaM vihantum' - dedIpyamAna, saLagela. raghau 2 / 28 / - ajAnatA mahimAnaM tavedaM mayA pramAdAt prajvAra puM. (prakRSTaH jvAlo yasmAt lasya ra:) tavathI. praNayena vA'pi-bhaga0 11 / 4 / mogA , prArthanA, thato ghaDa. vizvAsa, nivaNa mokSa, vinayathI mAgavuM. prajvAlita tri. (pra+jvala+Nic+kta) saNasa, praNayakalaha, praNayakhedita na. (praNaye kalahaH iva, jANe.. paNayakhijjiya, jai.prA.) sne chatai -zeSa. laal praDIna na. (pra+DI nabho gatau+kta) 3 Ut2nI pakSIonI gati, pakSInuM AkAzamAM eka jAtanuM | praNayat tri. (pra+nI+zatR) sArI rAta tuM, horatuM. 3. mokhare cAlatuM, mArga batAvatuM, hukama karatuM. praNa tri. (purAbhavaH, pra+na) pUrva 2, prAcIna, purAj. praNayana na. (pra+nI+bhAve lyuTa) sArI zata. 164, praNakha puM. (prakRSTaH nakhaH pUrvapadAt Natvam) namano sArI rIte doravuM, mArga batAvavo, banAvavuM. agrabhAga. (na. pra+nI+karaNe lyuTa) te. nAme bhanino me. praNata tri. (pra+na+kartari kta) namej, if, vaNe, saMsthA2. vinayavANu, ama. 42j - bhRtyArtihaM praNatapAla- praNayanIya tri. (pra+nI+karmaNi anIyara) sArI zata. bhavAbdhipotaM vande mahApuruSa ! te caraNAravindam- laI javA-doravA yogya. saMskAra karavA lAyaka agni bhAga0 / vagere. (tri. praNayanasya vahnisaMskArasyedaM cha) bhaninA praNatavat tri. (praNata+astyarthe matup masya vaH) namana saMskAra saMbaMdhI, agni saMskAranI samidhA72, na. kASTha vagere. Page #667 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1474 praNayin tri. (praNayo'styasya ini) premavANuM, snehavAju (puM.) pati, svAmI svAthAt satAM gurutarA praNayakriyeva vikrama0 4 / 15 / praNayini nijanAthe lajjayA mAnabhAvAM prati kimiha navoDhAM roti virvokathAka:udbhaTaH / - praNayinI strI. (praNayin + GIp) bhAryA patnI. praNava, praNavaka puM. (prakarSeNa nRyate stUyate AtmA'nena, pra+nu + ap/ praNava + svArthe ka) (OM42 zabda OMkAraH praNavastAro vedAdivartulo dhruvaH- amaraH / OM ema kahI gAvA yogya sAma, paramezvara. praNazyat tri. (pra+naz+zata) vinAza pAmatuM nAza yAmatuM. praNasa tri. (pragatA nAsikA asya nasAdezaH ac samA.) gayelA nADavANuM naTuM. praNADI strI. ( praNAlI lasya DaH ) 45 nIDajavAno mArga, nAjayuM, paranA, paraMparA, dvAra, dhAraNuM. praNAmaka tri. (paNAmaya, jai.prA.) durgati taraI nabhAunAra zabdAdi pAMca viSayo. praNAmin tri. (pra+nam + Nini) praNAma 42nAra, namana 2nAra. praNAyaka puM. (prakRSTo nAyakaH) uttama nAya, senApati, netA.. - zabdaratnamahodadhiH / praNAyya tri. (pra+nI+ Nyat) yora, prItine lAya, virakta virAga pAmesuM, 42chA vinAnuM na praNAyyo janaH kazcit nikAyyamadhitiSThati bhaTTi0 6 / 66 / sAdhu, priya.. praNAla, praNAlI, praNAlikA strI. (praNalyate jalAdirni:- sAryate'nena, pra+Nal + ghaJ / pra+nal + ghaJ gaurA. GIS Natvam / praNAlI + svArthe ka+TAp hrasvaH) pAzI vaDevAnI mArga, nAjayuM, paraMparA, paranAsa tadvAkyaM karuNaM rAjJaH zrutvA dInasya bhASitam / kauzalyA vyasRjad bASpaM praNAlIva navodakam - rAmA0 2 / 62 / 10 / kurvan pUrNA nayanapayasAM cakravAlaiH praNAlI:- uddhavasaMdeze 2 / praNAza puM. (pra+naz+ghaJ Natvam) mahAna vinAza, atizaya nAza. praNAzana na praNAzin tri. (pra+naz + Nic + lyuT ) nAza pabhAuvo, hAni, nuGasAna (tri. pra+naz+ Nic + lyu / pra+naz + Nic + Nini) nAza pabhAunAra, nukasAna karanAra. [praNayin- praNipAtin praNAzita tri. (paNAsia; jai.prA.) nAza uresuM. praNighAta puM. praNighAtana na (pra+ni+chan+ghaJ / pra+ni+han + lyuT ) vadha, hiMsA, nAza, bhAra bhAravo a. praNita (na.) suMdara masAlA vagere nAMjI janAvesI uDhI saMbhAra, ghAzA-DobhIra. praNidhAna na. ( praNidhIyate, pra+ni+dhA + lyuT ) prayatnamahenata - praNidhAnena dhairyeNa rUpeNa vayasA ca memahA0 5 / 103 / 21 / ) abhiniveza-Agraha, yogazAstra prasiddha kheDa samAdhi - so'pazyat praNidhAnena santateH stambhakAraNam- raghu0 1 / 74 / bhaktivizeSa, arpaNa, karmanA phaLano tyAga, manane bIjA viSayomAMthI dUra karI eka viSayamAM ekAgra karavuM te. (na. paNihANa, jai.prA.) mana vagere yogonI DAyatA, avadhAna, prayoga, vyApAra, abhilASADAmanA.. praNidhi puM. (puM. (praNidhIyate, pra+ni+thA+ki) gupta chUta jAtabhIhAra - bRhadrathasya praNidhiH kazyapasya bRhattaraH- mahA0 3 / 219 / 9 / chUpI polIsa, anuyrsevaka, bRhadrathano te nAmano eka putra. (puM. pra+ni+thA+bhAve ki) yAyanA ravI, bhAgazI 2vI. praNidhika tri. (paNihia jai. prA.) veSa asAvI upaTa karanAra-mAyA karanAra. praNinadat tri. (pra+ni+nad+zatR) garbhanA 42, gaMbhIra nAda karatuM, megha jevo zabda karatuM. praNinAda puM. (pra+ni+nad+ghaJ) garbhanA, bhoTo zabda, gaMbhIra avAja, megha jevo zabda. praNipatana na (pra+ni+pat + lyuT ) prazAma, namasDAra, namana. praNipatita tri, praNipAta puM. (pra+ni+pat+kta / pra+ni+pat+ghaJ) praNAma urela nabhela, namasDAra rela - tasyAH sakhIbhyAM praNipAtapUrvaM svahastalUnaH zizirAtyayasya kumA0 3 / 61 / praNipatya avya. (pra+ni+pat + lyap) kha62 De mAnathI namaskAra karIne. praNipAtin tri. (praNipAta + astyarthe ini) prazAma karanAra, namaskAra karanAra. Page #668 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sita-prata] shbdrtnmhoddhiH| 1475 prasita tri. (++kta+vitvanuF) bacI kareluM. | pratika tri. (prata prApta vasu dhanaM yena) prApta karela cumbana karela. | dhanavALuM, phelAyela dhanavALuM-dhanavAna. saMtavya tri. (U+na+tavya) cuMbana karavA yogya. | prati tri. (U+hyuM tuTa ) atyanta jUnuM, prAcInapradita tri. (U+na+dha+tta) sthApela, prApta karela. | purAtanI, purANuM-asalanA vArAnuM. meLavela, mAnya kareluM, kabUla kareluM, samAdhAna kareluM. ' pratanuM pratikuLa tri. ( pra stana:/tanu+Arthe ) -tataH praNihitAH sarvA vAnayo'sya vazAnugAH- | ati alpa, ghaNuM sUkSma jhINuM, pAtaLuM, nAjuka, atizaya rAmA 4 Ara, rU4(tri. paffhaya, ne .prA.) | ochuM -pratanutapasI-To g0 42T asanmArgathI haThIne sanmArgamAM vyavasthita thayela. | pratipana na. (++ ) garama karavuM. yufi tri. (prAta, pra+nI+vikvapa) racanAra, banAvanAra, pratata ne. (pra+ta+vatta) tapAveluM, uSNa, garama, saMtapta, karanAra. (pu.) Izvara. pIDita. prati tri. (U+nI+ La vatta) raceluM, banAveluM, pratamAm, pratarAm avya. (pra+Amu tamap/tarap vA) rAMdhIne svarUpamAM tathA rasamAM pheraphAra karela koI atyanta praka-atizaya vizeSa, ghaNuM ja uttama vagere. padArtha, phekeluM, nAMkheluM, laI javAyeluM, mUkeluM, sthApeluM, pratira chuM, chatAra na. (+tU+mAve 3/++nyuTa) praveza kareluM, manna vaDe saMskArayukta karela, arpaNa sArI rIte tarI javuM, uttama rIte taravuM. (paM. pra++ karela, siddha kareluM, abhinivezita. (+nI+kta) AdhAre pu) sArI rIte taravAnuM sAdhana, jaina mata yajJamAM saMskArayukta karela agni. pramANe devatAI vimAnono samUha, thara-paDa. pratirasa tri. (1Iyara, nai.pra.) sarasa AhAra. pratA 6. (5tarA, nai.pra.) sonArUpAne jataraDAmAM protA strI. 4. 4. (+nI+varta+TApu) mannathI kheMcI banAvela jhINA tAra. saMskAra yukta karela pANI. prakhara tri. (U+nI+ La veDhe vaca) magna vaDe jeno pratA che. (yarA, nai.) eka jAtano sonAno saMskAra karela hoya te. dAgIno, ghoDAno zaNagAra, patra, pAMkhaDI. prakRti tri. (pra+dhU tutI+AmaLi vatta) vakhANeluM, stuti pratiraparimA ne. (patharaparimaMDa9, .prA.) pratararUpe kareluM, tArIpha kareluM. parimaMDala saMsthAna. pratRi tri. (U+nI+tRva) laI janAra, doranAra, siddhAMtonA pratirake !. (yarame, ne. pra.) pratararUpe bheda, koI upadezaka, adhyApaka netA, nAyaka vagere. vastune bhedatAM tenA paDa UkhaDe te. praya tri. (prajharSekha netuM vaya:, pra+nI+va) vaza prati 6, pratA na. (prakRNa: ta, pra+te+gha/ thayeluM. -amaprIyo rAta Tokrozaiva vanyuta +taEnyu) moTo tarka, mahAna vicAra, moTI mada pharAdda 60svAdhIna banavuM, laukika saMskAra kalpanA. karela, prApta karavA yogya, doravA yogya. meLavavA | pratiraranuM chuM. (22. nai.prA.) jenI laMbAI tathA lAyaka, laI javA yogya, pahoMcADavA yogya. pahoLAI eka rAja hoya ane jADAI eka AkAza praH , prona na. (pra+nu+/+nu+nyu) pradeza hoya te. preraNA, AjJA, hukama, hAMkavuM, preravuM. prataravRtta ne. (yaravaTTa, nai.pra.) pratararUpa vRtta-vATalo pratita tri. (U+nu+tta) hAMkeluM, prereluM, AjJA saMThANa. kareluM. pratardana . na. tri. (U+vRdmAve nyu/+tR+nya) prativara tri. (U+ta ta+nA) atizaya gativALuM, divodAsano te nAmano eka putra, jene indra upadeza sArI rIte janAra. Apyo hato te koI mAranAra, mAra mAranAra. pratiti, pratitI zrI. (U+ta+mAve vitta) vistAra, prati . (aSTa tam) nAmanuM eka pAtAla. phelAvuM te. (strI. pra+ ++ttara vita/ prata ( paSTa tamasya) pahoLI karela AMgaLIovALo pU vA) velo, latA. hAya, thappaDa, tamAco. Page #669 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1476 pratavas (tri.) dhaNuM bherAvara, dhaNuM 4 jaNavAna. pratAna puM. (pra+tan+ghaJ) vistAra, IsAva, velA vagereno taMtu latApratAnodgrathitaiH sa kezairadhijyadhanvA vicacAra dAvam - raghu0 2 / 8 / te nAme kheDa RSi. pratAna, pratAnavat tri. (prakRSTaH tAno yasmin / pratAna + matup masya vaH) taMtuvANuM, tAMtalAyukta, IsAvavistAravANuM. (na. payANa, jai.prA.) vistArapUrva svapna darzana, svapnanA pAMca prakAramAMno bIjo prakAra. pratAnikA strI. (pra+tan + Nvul+TAp ata itvam) te nAmanI eka vanaspati-upalasarI. pratAnin tri. ( pra + n + Nini) vistAravANuM, isAvavANu, vistIe. zabdaratnamahodadhiH / pratAninI strI. (pratAna + astyarthe ini + GIp ) IsAyesI vela, vistIe batA. pratApa puM. (pra+tap+ghaJ) bhaMDAra bhane IuthI utpanna thayesuM rAbhanuM te4. tApa-te- pratApayuktastejasvI nityaM syAt pApakarmasu manu0 9 / 310 / khaDAnuM ADa, anti. pratApana puM. (pra+tap+ Nic+lyu) te nAmanuM kheDa naraDa, -rudrakopAgnisaMbhUtaH sarvabhUtapratApanAt-suzrute 39 / a0 / khADA ADa (na. pra+tap + lyuT ) pIuna, pIDA thvI, duHkha pAbhavu - kAnakaM rAjataM tAmraM raitikaM trapa sIsakam / cirasthAnAd vilIyante pittatejaH pratApanAtsuzrute 1 / 26 / (tri. pratApayati, pra + tap+lyu) pIDA DaranAra, duHkha henAra, tApar3a-tapAvanAra. pratApavat tri. (pratApa + astyarthe matup masya vaH) pratApI, atApavANu, DIrtizANI, zaktisaMpatra, (puM.) te nAbhe kArtikasvAmIno anucara. pratApasa puM. (tapasi sAdhu aN, prakRSTastApasaH) bhoTo tApasa-tapasvI, (puM. pratApaM cakSustejaH syati, nAzayati, so+ka) ghoNA khaDaDAnuM Au pratAm avya. (pra+tam bA. Nvi) sAnimAM vaparAto avyaya. (tri. pra+tam+ kvip) duHkha pAmanAra, duHkhI.. pratAmra tri. (prakarSe tAmram) atizaya rAtuM jaDu sAsa. pratAra puM., pratAraNa na., pratAraNA strI. (pra+tR + Nic+ ghaJ/pra+tR+Nic+lyuT / pra+tR + Nic +yuc+TAp) pAra saha 4nAra, hagArDa, cheta. pratAraka tri. (pra+tR + Nic + Nvul ) gAruMga, ghutAraMchetaranAra - zazvannAstIti vAdI yo mithyAvAdI pratAraka:- brahmavaivarte 27. a0 / [pratavas-pratikarSa pratArita tri. (pra+tR + Nic + kta) hagela, chetarela. prati avya. (prathate, prath- vikhyAtau + bAhu. iti) vyApti, lakSaza-thila, pratinidhI42- pradyumnaH kRSNAt pratisiddha0 / saMgrAme yo nArAyaNataH pratibhaTTi0 8 / 89 / sa, sAme, pratidhAna-jahalo, thoDu, nidhA, nizcaya, vyAvRtti, abhibhujapa- tadA yAyAd ripuM prati manu0 7 / 171 / - pradudruvustaM prati rAkSasendramrAmA0 / DoI prakAra pAmevAnuM sthana-dakSA, svabhAva vageremAM vaparAto avyaya, nI taraI- tau dampatI svAM pratirAjadhAnI prasthApayAmAsa vazI vaziSTha:raghu0 270 / - pratyanilaM viceruH - kumA0 3 | 32 - vRkSaM prati vidyotate vidyut-siddhAM0 kau0 / pratika tri. ( kArSApaNena krItaH TiThan pratirAdezazca ) kApaNa nAmanA sonAnA sikkAthI kharIdela, pA rUpiyAthI kharIdela. pratikaNTha avya. ( kaNThe kaNThe iti vIpsArthe, sAmIpye vA prateH pUrvani.) mAM, hanuM, sabhIpapAzu ne vize.. pratikathA (strI.) uttara viruddha thA. pratikaNTaka tri. (paDikaMTaya, jai. prA.) pratispardhI. pratikara puM. (prati+ka vikSepe + bhAve ap) vistIe pazu, vikSepa-vikheravuM ke nAMkhavuM. pratikartR tri. (prati+kR+tRc) vighna DaranAra, sAbhe apakAra karanAra, roga vagereno upAya karanAra, nukasAna karavA mATe ilAja karanAra. pratikarman na. ( prati+kR+manin ) pa 42 vastumAM anya guNanuM sthApana, zarIra upara kezara, ustUrI vagere sugandhI pachArtha lagAuvA te- (abalAH) pratikarma kartumupacakramire samaye hi sarvamupakAri kRtamzizu0 9 / 43 / - AstIrNatalparacitAvasathaH kSaNena / vezyAjanaH kRtanavapratikarmakAbhyaH- zizu0 5 / 27 / sAtha, upAya, pratizodha, kArgoddhAra, khataMara vagerethI zarIra zAgAra te (avya. karmaNi karmaNi vIpsAyAM prateH pUrvani.) 625 abhamA, pratyeka abhaya, DArthe Arye. pratikarSa puM. (prati + kRS + bhAve ghaJ) yAe, bhASA, sAmuM tAvute, kheDahu 42, pUrvaviyAra, netA, sahAyaka, saMdezahara, saMbaMdha mATe pUrvanA padanuM grahaNa. Page #670 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratikalpita-pratikhura shbdrtnmhoddhiH| 1477 pratikalpita tri. (paDikappia, jai. prA.) sa404 438, | pratikUlakRt tri. (pratikUlaM karoti, kR+kvip+tuk) taiyAra karela. _viparIta karanAra, UlaTuM karanAra, viruddha karanAra pratikaza puM. (pratigataH kazAm prA. sa.) lene atyanta pratikUlatA strI., pratikUlatva na. (pratikUlasya bhAvaH cAbUkanA prahAra paDyA hoya tevo ghoDo. tal+TAp-tva) viruddha5j, Baej. pratiSkaza tri. (prati+kaz-gatizAsanayoH ac suT pratikUladaiva na. (pratikUlaM daivam) viruddha haiva, bhavaj ni. si. kau.) sahAya, vAtAnA2, mAgaNa nasAla-bhAgya. 482-pradhAna-bhujya vagere. pratikRta tri. (prati+kR+kta) pAchu vANe.j, vaina pratikaSTa na. (pratirUpaM kaSTam) mA huna, badalo lIdhela, roga vagerenI cikitsA karela. karmane anurUpa kaSTanuM kAraNa. pratikRti strI. (prati+kR+karmAdau ktin) pratimA, pratikAma avya. (kAmaM kAmaM prati avyayI.) 127 __sAdRzya, samAnatA, pratima. icchAe, pratyeka abhilASAmAM. pratikRSTa tri. (prati+kRS+kta) nihavA yogya, vAra pratikAya puM. (pratigataH kAyo yatra) lAnu sakSya 38. preta2 3, 5g j, asvIkRta, gupta, nIya, madhama. nizAna, prati354-pratibhA-77 vagaire. prati(tI)kAra puM., (prati+kR+ghaJ pakSe na dIrghaH) pratikopa, pratikrodha puM. (pratirUpaH kopaH-krudh+ghaJ) vairanA naso devI, rogavana ziutsA- vikAraM sAme karelo krodha, rogane yogya kopa. khalu paramArthato'jJAtvA'nArambhaH pratIkArasya-zAkuM0 pratikrama puM. (prati+kram+ghaJ) Gazo. bha.. pratikramaNA strI. (praDikkamaNA, jai. prA.) pratibhA 3 / - pratIkAro vyAdheH sukhamiti viparyasyati janaH karavuM, pApanI AlocanA, doSa nivAraNa karavuM. nivRttibhrtR0 3 / 92 / sAme. 641ya 428 nusananI. do vyAvartana, pramAdane vaza thavAthI zubha yoga mUkI vANavo . azubha yoga para caDhyA pachI pAchA zubhayoga para prati(tI)kAravidhAna na. (pratikArasya vidhAnam) Su4 42vI, yitsil, 42vI- pratikAravidhAnamAyuSaH sati pratikriyA strI. (prati+kR+bhAve za+TAp) nivAra, zeSe hi phalAya kalpate-raghu0 8 / 40 / vairano badalo levo, karelA nukasAnano badalo vALavo pratikArin tri. (prati+kR+Nini) sAme. 641ya denAra, te, roga vagereno IlAja karavo te, pratikAra, dUra vairano badalo lenAra, roganI cikitsA karanAra. 72 te.- ahetuH pakSapAto yastasya nAsti pratikriyAprati(tI)kAza paM. (pratirUpaH kAzaH. pr+kaash+ghb| uttara0 5 / 17 / pakSe upasargasya dIrghaH) tulya, sa275j, samAnatA- | pratikSaNa avya. (kSaNaM kSaNaM vyApya vyAptau avya.) puTa-pAkapratIkAzaH-uttara0 3 / 1 / 624 kSa, kSo kSa- pratikSaNaM sA kRtaromavikriyAM pratikitava puM. (pratikUlaH kitavaH) urI sAme sato. vratAya mojI triguNAM babhAra yAm-kumA0 5 / 10 / pratikSaya tri. (prati+kSi aizvarya-aca) 21, rakSA 12nA2. pratikuJcita tri. (prati+kuJc+kta) itha gaye, | pratikSipta tri. (prati+kSip+karmaNi kta) bhora, saMkocAyeluM, saMkoca pAmeluM. prerela, phekela, aTakAvela, tiraskAra karela, bolAvIne pratikUpa puM. (pratirUpaH kUpaH prA0 ta.) us. bhosesa -AhUya preSito yastu pratikSiptaH sa ucyatepratikUla tri. (pratirUpaM kUlaM pakSo'sya) anukUNa nAli | kRSNadAsaH / 26 428, asvIkRta, pAchu .. te, viruddha pakSano sAzraya 4282, baTu, viruddha- pratikSuta na. (prati+kSu+kta) chI. pratikUlatAmupagate hi vidhau viphalatvameti bahusAdhanatA | pratikSepa puM. (prati+kSip+bhAve ghaJ) apamAna, dUra -zizu0 9 / 6 / -apyannapuSTA pratikUlazabdA- karavuM te, sAme pheMkavuM, tiraskAra, virodha karavo te, kumA0 1145 / (na. pratirUpaM kUlaM pakSaH) pratikUla una 42. AcaraNa, viparIta AcaraNa. pratikhura (puM.) meM prA2no gUDha ga. bhAva.. gArI. Page #671 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1478 shbdrtnmhoddhiH| [pratikhyAta-pratijaGghA pratidhyAta tri, pratiradhyAti stra. (ta+raNya+vatta/ | pratiSa . (prati+ha+3 caMvavI. tvam) kopa-krodha tayA+bhAve vittana) vikhyAta, nAmAMkita, atyanta -tA: togapi samupe naraItA samAzrayas - prakhyAta, prasiddhi. zizu dha dharA sAmethI prahAra, mAravuM, ThokavuM, zatru, pratiti tri. (ta++mAve vata) pAchuM pharIne gayela, mUccha, virodha, laDAI. sAme gayeluM, AmathI tema AMTA mAravA- | pratiyAta , pratipAtina ne. (prati+ha+ja+mAve gatAgatapratigatasampAtAdyAzca pakSiNAm-jaTAdharaH / 3/prati+ha+ja+nyu) mAravuM, mArI nAkhavuM, (na. prata+ +vatta) pakSInI eka jAtanI gati, ThokavuM, sAmethI prahAra, niSedha, manAI, athaDAvuM, sAme javuM, pharIne javuM. aTakAvavuM, dUra karavuM, pAchA dhakelavuM. timira ne. (ta+T+nyu) pAchA javuM. pratipatinuM tri. (ti+ha+na+na) mAranAra, prati R . (prati aute pratyuthvIryate, prati++mAve ThokanAra, aTakAvanAra. ma) vaidika maMtranuM eka uccAraNa. pratiSNa ne. (prati+ha-barve ) aMga, zarIra. tirna tri. (prati+T+za) sAme garjanA karatuM, prati tri. (prati+ha+za7) sAmethI mAratuM, aTakAvatuM, paDagho pADatuM, rAjadrohI, svAmidrohI. athaDAvatuM. prativarganI strI. (pratirUpa jarnanA) paDagho, eka garjanAnA prativaNya tri. (prati+va+ vA thazAmAva:) sarakhI bIjI thatI garjanA. atyanta jovA yogya sArI rIte jovA lAyaka. pratiiira vya. (fpara niro vINAyAM madhya.) dareka pratiyAra chuM. (DavIra, ne. pra.) goThavaNa, vyavasthA, parvatamAM, parvata parvate. (6. pratirUpo ri:) kaLAvizeSa, graha AdinI gatinuM parijJAna, rogInI parvatasamAna UMco. sevAcAkarInuM jJAna. pratigRhIta tri. (prati+pravakta) svIkAreluM, sAmethI ttiISa zrI. (Iti++sa ) badalAnI prahaNa karela, mAnI lIdheluM, vivAha karelo. icchA, sAmI hiMsA karavAnI icchA, badalo levAnI prativRddhi ma. (prati++05) sAmethI grahaNa karIne, abhilASA. svIkArIne. ticittana na. (prati+va+nyuTa) vAraMvAra ciMtavavuM, tida uM, iti ne (prati+p+H/ prata+pra+nyuTa) bIjAe ApeluM dAna levuM te gahana ciMtana, UlaTo vicAra karavo, sAme vicAravuM. prativana na. (prati+cha+nyuTa) DhAMkavuM, cAdara, rajJa: pratiwhoya-zakuM svIkAra, sAmethI grahaNa ochADa. karavuM te, thaMkavAnuM pAtra- pIkadAnI, sainyano pRSThabhAga. (1. pa da, pratiprada ne. prA.) uparathI paDatI pratichanda chuM. (prati+che+pa) pratibiMba, pratikRtivastune grahaNa karanAra, sAdhunAM pAtra-pAtarAM, chabI. pratichandra siddhaseNiyA ane maNussaseNiyA parikarmano 11mo tri. (ti+indra+q) badalAnuM, bheda ane puseNiAdi pAMca parikamano AThamo pratinidhi. bheda. chindara tri. (choDamA:, pratitiSTha:) pratigrahaNIya, pratigrahItavya, pratigrahya, pratigrAhya tri. abhiprAyane yogya, abhiprAyane anusaratuM, yogya, (prati+pra+nIya/pratipra+ya/ti pra+tha) sadaza, samAna, anusaravuM. (madhya. chasi sarvei sAmethI grahaNa karavA yogya, svIkAravA yogya, dAna mI .) pratyeka vedamAM, dareka vedane vize. levA yogya. pratichanna tri. (paDachanna, nai. pra.) DhaMkAyeluM. pratigrahin, pratigrahIta, pratigrAha, pratigrAhaka puM. pratiSThAna na. (paDichAyA, ne. prA.) AchAdana, (prati+pra+ni/prati+pravR/wta+pram +ri DhAMkaNa. /prati+ +q) dAna lenAra, svIkAra karanAra, pratirachAyA strI. (tirUpa chAyAyA:) samAnatA, pratimA. sAmethI grahaNa karanAra, pratigraha karanAra, (pratiprAda) patinA strI. (tirAtI nA) agra jaMghA, jAMghano pIkadAnI. agrabhAga. Page #672 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratijana - pratidAna] pratijana avya. ( janaM janaM prati vIpsAyAM avya.) bhAeAse bhASAse, pratyeka manuSye. (puM. pratikUlo janaH ) zabdaratnamahodadhiH / zatru. pratijanAdi (puM.) pANinIya vyA2za prasiddha kheDa zabcha ga. sa ca pratijana, idaMyuga, saMyuga, samayuga, parayuga, parakula, parasyakula, amuSyakula sarvajana, vizvajana, mahAjana, paJcajana iti / pratijanya na. ( pratikUlaM janyaM yuddhaM yasya) zatru sainya, zatruNa. (tri. pratijanapade bhavaH yat) zatrunA dezamAM thanAra. pratijalpa, pratijalpaka puM. ( pratigato jalpam / prati + jalp Nvul) kheDa prahAranuM chUtavAjya, hUtavAjyaleha. dUtasammAnanenoktaM yatra sa pratijalpaka:ujjvalanIlamaNiH / pratijAgara puM., pratijAgaraNa na. ( jAgarasya pratinidhiH / prati+jAgR+ lyuT) bhagatA rahevu, sAvadha rahe, khabaradArI, amukanI khabara rAkhaje evo niyogaishmaan, hejareja, sAvadhAnI. pratijihvA, pratijihnikA strI. (pratirUpA jihvA / pratijihvA+svArthe ka, kApi ata itvam) bhujamA tALavAnA mULabhAgamAM rahela eka nAnI jIbha-paDajIbha pratijIvana na. ( prati + jIv + lyuT ) IrIthI va khAvavo te, savana tha. pratijJA strI, pratijJAna na ( pratijJAyate, prati +jJA + aG+TAp/prati+lyuT) pratijJA- daivAt tIrNapratijJaHmudrA0 4 / 12 / - tIrtvA javenaiva nitAntadustarAM nadIM pratijJAmiva tAM garIyasIm - zizu0 12 / 74 / saMsya, aMgIkAra, svIkAra, nyAyazAstranA mata pramANe paMcAMga avayava, pUrvapakSa- 'sAdhyanirdezaH pratijJA, yathA parvato vahnimAn' - gautamasUtram / pratijJAta tri. (pratijJAyate sma prati +jJA + kta) pratijJA resa, svIDaaresa, vayanaddha RNe deye pratijJAte paJcakaM zatamarhati / apahnave tadviguNaM tanmanoranuzAsanam manu0 8 / 139 / sahamata. pratijJAtavya tri. (prati-jJA+tavyac) pratijJA 42vA yogya, mAnya karavA lAyaka. pratijJAtyAga, pratijJAnabhaGga, pratijJAhAni puM. ( pratijJAyAH tyAgaH / pratijJAyAH bhaGgaH / pratijJAyAH hAniH ) pratijJApaNAthI padArtha mAtrano tyAga, pratijJAno tyAga, 1479 pratijJA ke karArano bhaMga, gautamasUtrokta eka nigrahasthAna.. pratijJAntara na. ( anyA pratijJA iti mayU0 sa0 ) jIla pratijJA, gautamasUtrokta eka nigrahasthAna. pratijJApatra, pratijJApatraka na. ( pratijJAsUcakaM patram / pratijJApatra + svArthe ka) 4rAranAbhuM, hastAve. pratijJAvirodha puM. (pratijJAhetvoH virodhaH) pratijJA khane hetuno virodha, gautamasUtromAM kahela eka nigrahasthAna. pratijJAsaMnyAsa puM. ( pratijJAyAH saMnyAsaH) pratijJAne choDavI te, gautamasUtramAM kahela eka nigrahasthAna. pratijJeya puM. (pratijAnAtyanena prati+jJA+yat) (bhATa, yArA, janhIna. pratitattvasiddhAnta puM. (tattve tattve siddhAntaH ) harenA vAdavivAda uparathI siddhAnta tAravavo te. pratitantra na. ( prati pratikUlaM tantraM zAstram) potAnA bhatathI viruddha zAstra, pratiDUna zAstra (avya. tantre tantre iti vIpsAyAM prateH pUrvani. a.) 625 zAstrane vize, pratye' zAstramAM, zAstre zAstra. pratitantrasiddhAnta puM. ( pratitantrasya siddhAntaH) gautamasUtramAM kahela svataMtra siddha ane parataMtra siddha evo siddhAnta, nyAyazAstra prasiddha samAna taMtra siddhAnta. pratitara puM. (pratitIryyate'nena, prati+tR + karaNe ap) taravAnuM sAdhana, nauDA, zAsanahaMDa vagere, javAsI.. pratitAla puM. (pratigataH tAlam ) saMgItamata prasiddha tAsavizeSa- kAntAraH samarAkhyazca vaikuNTho vAJchitastathA / kathitAH zaGkareNaiva catvAraH pratitAlakAH- saGgItadAmodare / pratitAlI strI. (pratigatA tAlaM gaurA. GIS) tAjuM ughADavAnI DuMthIyAvI. pratitUNI (strI.) vaidya prasiddha roDa vAyuno roga. pratidarzana na. ( prati + dRz + lyuT ) sAmethI bhevuM, pratyakSa darzana. pratidAna na. ( pratirUpaM tulyarUpaM dAnam prA0 sa0) kheDa cIja laI tenA badalAmAM bIjI cIja ApavI te vinimaya, pratyarpaNa-koIe thApaNa mUkeluM dravya pAchuM soMpavuM te. Page #673 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1480 pratidAraNa na. ( prati+dR+ Nic AdhAre + lyuT) yuddha, ardha (na. prati+dR + Nic + bhAve syuT ) thIravu, jhaDavu. zabdaratnamahodadhiH / pratidina, pratidivasa avya. (dinaM dinaM prati vIpsAyAM avyayI / divasaM divasaM prati avyayI.) 622204, hamezAM hivase divase- tataH pratidinaM velA vardhate tripalAtmikA-satkRtyamuktAvalI / pratidivan, pratidIvan puM. (pratidIvyati, div +kanin / pratidivan+ pRSo.) sUrya, hina, khaDaDAnu Au pratidiza avya. (dizaM dizaM prati avya.) hizAkhe hizAkhe, hareDa hizAmAM. pratideya tri. (prati + dA+yat) sAme khApavA yogya, ahalo-jahalo 42vA sAya- krItvA mUlyena yaH paNyaM duSkrItaM manyate krayI / vikretuH pratideyaM tat tasminnevAhavikSatam-mitAkSarA / (na.) ghare bhUDavu te, sAnamAM bhUDuvu te. pratideza avya. (dezaM dezaM prati avyayI.) heza zamAM, pratyeka dezamAM hare dezamAM. pratiguh tri. (pratidruhati, prati + druh + kvip) sAmethI droha 42nAra-zatru vagere. pratidRSTa puM. ( prati + dRz + kta) bheyesuM dRSTigoyara, dRzyamAna. pratidRSTAntasama (puM.) gautamasUtrokta bhatizajcha. pratidvandva na. ( pratirUpaM dvandvam) sarajAsarajInuM yuddha, tujhyanuM yuddha pratidvandvin tri. (pratidvandvamastyasya ini) nI sAthai dvandva yuddha DarAya che te, tujhya yuddhavA. pratidvAra avya. (dvAraM dvAraM prati avyayI.) jAraze jAro pratyeka haravA. pratidhartR tri. (prati+dhR+tRc) nirA2e 42nAra, toDa sAvanAra. pratidhA strI, pratidhAna na. ( prati +thA+bhAve kvip+TAp/ prati+dhA + bhAve lyuT ) pratividhAna, sAme upayoga vagere azvo te, sAbhe te. pratidhAvana na. ( prati + dhAv + lyuT ) illo Dumalo 42vI te, ghasAro 42vo, sAbhe chouvu. pratidhvani, pratidhvAna, pratinAda, pratininada puM. ( pratirUpo dhvaniH nAdaH - ninadaH / prati + dhvan+ghaJ) paDadho-sAbho bhavA- vadanakuhareSvadhye tRNAmayaM [pratidAraNa- pratiniryAtana tadudaJcati / zrutipadamayasteSAmeva pratidhvaniradhvaninaiSadhe 19 | 10 | pratinandana na. ( prati + nanda + bhAve lyuT ) khAzIrvAha vagerethI sAme saMbhAvanA karavI, sAmethI harSa batAvavo, dhanyavAda. pratinaptR puM. (pratinihito naptA pautraH) hI DarAnA hI purAno hIro.. pratinava tri. (pratigato navaM nUtanatvam) navu, tAbhuM navIna -'sAndhyaM tejaH pratinavajapApuSparUpaM dadhAnaH ' -megha0 38 / pratinAdavidhAyitA (puM.) vAzInA guzobhAMnI kheDa gue.. pratinAdita tri. (pratinAdaH saMjAto'sya itac ) no sAmo avAja paDela hoya te. pratinAyaka puM. ( pratikUlo nAyakaH) vIrarasa vageremAM anukULa nahi tevo nAyaka-jema rAmanI sAme rAvaNa. prati (tI) nAha ( prati + nah+ghaJ, pakSe upasargasya dIrghaH) ghabha, patADA, aMDI. pratinikAza tri. (paDinikAsa, jai. prA.) saraju-samAna. pratinidhi puM. (pratirUpaM nidhIyate tulyarUpatayA sthApyate, prati +ni+thA+ki) kheDa vastunA abhAve tenA ahale jIbhe pahArtha sthApavI te, jheTI- pratimA, sadRza, tulyarUpa, ekane sthAne te badala bIjo sthApana karAya te, mukhyanI samAna- so'bhavat pratinidhirna karmaNAraghu0 11 / 13 / -'sutAM madIyAM surabheH kRtvA pratinidhi zuci: ' - raghu0 1181 / pratinipAta puM. (prati+ni+pat+ghaJ) sAme paDavu te. pratiniyama puM. (pratyekaM niyamaH) kheDa kheDa pratye niyamanI vyavasthA. pratinibha tri. (paDiNibha, jai. prA.) hetuvizeSa, vAhInA upanyAsa tulya upanyAsa karI prativAdI uttara Ape te, sadRza-tulya. pratinirjita tri. (prati+nir+ji+kta) parAzita, parAsta. pratinirdezya tri. (prati + nir + diz + karmaNi Nyat) prathama darzAvela padArthano pharI anya guNa sthApanArthe nirdeza viSaya- udeti savitA tAmrastAmra evAstameti ca kAvya0 7 / pratiniryAtana na ( prati + nir + yat + Nic + lyuT ) pratizodha, pratihiMsA. Page #674 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratinivarttana-pratipAdaka shbdrtnmhoddhiH| 1481 pratinivarttana na. (prati+ni+vRt+ lyuTa) 5 / 32j, . phaLazUnya karmanuM eka aMga, yojanA, prayoga, kabUlAta, chaSTa vastuthI. nivRtti. (na. prati+ni+vRt+Ni+ sthApana, tRpti, nizcita. dhA248- vyavasAyaH lyuTa) nivA25, vAra ta. pratipattiniSThuraH-raghu0 8 / 55 / mA2yuta vyavahArapratiniviSTa tri. (paDiNiviTTha, jai. prA.) dveSayuta, sAmAnya pratipattipUrvakamiyaM dAreSu dRzyA tvayA / 74ii , 4i6- na tu pratiniviSTamUrkha jana- mAtarI, svIt2. cittamArAdhayet-bhartR0 2 / 5 / pratipattipaTaha puM., pratipattUrya na. (pratipattaye paTahaH / pratinivRtta tri. (prati+ni+vRt+kta) pAchu 32, vAresa, __ pratipade saMvide tUryyam) nobata, bhauTuM nau. nivAsa. pratipattiparAGmukhI strI. (pratipatyA parAGmukhI) Sicn.. pratiniveza puM. (paDinivesa, jai. prA.) atyanta dvaSa. ___ -pratipattiparAGmukhI-bhaTTi0 8 / 95 / durABilud pratiniza avya. (nizAM nizAM prati avyayI.) rAtri thAya tevI, gaurava. 2lita. rAtrie, dareka rAtrimAM. pratipattimat tri. (pratipatti+astyarthe matup) satyavANu, pratinoda puM. (prati+nud+ghaJ) pArcha ghaaj, &tag. moTI padavIvALuM, kIrtivALuM, gauravavALuM, pratinizrAnta tri. (paDiNisaMta, jai. prA.) sArI rAta pratipatraphalA strI. (pratipatraM phalaM yasyAH) nAnai RainI. vizrAma pAmeluM, sArI rIte lIna. veto. pratiniSkrAnta tri. (paDinikkhaMta, jai. prA.) 2 pratipad, pratipadA strI. (pratipadyate upakramyate pakSo nANela. mAso vA'nayA prati+pad+kvip/pratipad+TAp) 57vA pratinyAya avya. (prati+ni+ay i vA ghaJ avyayI.) titha. (srI. prati+pad+kvip) novataQuna., 64.54, jema javAyuM hoya tema pharI pAchA AvavuM te, yuktine | sAma, vizeSa.35 pUThaya- pratipaccandranibho'yamAtmajaH ullaMghana karyA sivAya. -raghu0 865 / pratipa puM. pratipAti-pAlayati, prati+pA+ka) untanu / pratipada avya. (padaM padaM prati avya.) 54 54, 5gato, rAjAno pitA. 5 . pratipakSa puM. (pratikUla: pakSaH) viruddha pakSa, nyAyamata pratipanna tri. (prati+pad+kta) - pramadAH pativartIgA prabhArI virodhI anumAna (tri. pratikUla: pakSaH yasya) iti pratipannaM hi vicetanairapi -kumA0 4 / 33 / zatru, duzmana- pratipakSamazaktena pratikartum-kAvya0 10 / svIrej, mUsa. 739, meNavej, vinta... sadRza vyavahAramA prativAdI. (avya. pakSaM pakSaM prati / pratiparNaziphA strI. (pratiparNaM ziphA'syAH) 'dravantI' avyayI.) vAliye. 5vAye, 127 nAme vRkSa, 942.nI.. pakhavADiye pratipatha avya. (panthAnaM panthAnaM prati avya.) 2ste pratipakSita puM. (pratipakSo jAto'sya tArakA0 itac) raste, pratye bhAgane viSe- pratipathagatirAsId jeno pratipakSa utpanna thayelo hoya evo hetvAbhAsa. vegadIrghAkRtAGga:-kumA0 376 / (puM. paDipantha, pratipaNa puM. (pratirUpaH paNaH) samAna mata, saraj jai. prA.) Beo bhAga, viparIta. 22to, pratikUNatA. mUlya. pratipanthin tri. (paDipaMthi, jai. prA.) pratija, virodhI. pratipatti srI. (pratipadanaM, prati+pad+ktin) prAsya- pratipANa puM. (prati+paN+ghaJ) sAme // 2 savo gaurava, kIrti-AbarU, satkAra, prApti-meLavavuM, cetanA rAna- vAgarthapratipattaye-raghu0 11 / - tayorabhedaprati- pratipAtra avya. (pAtraM pAtraM prati avya.) pratye. pAtre, pattirasti me-bhartR0 3 / 99 / -guNinAmapi nijarUpa- dareka pAtramAM, pAtre pAtre. pratipattiH parata eva saMbhavati-vAsa0 / pravRtti- hiyA- pratipAdaka tri. (prati+pad+Nic+Nvula) mI1, bodha ma. vagere, -vayasya ! kA pratipattiratra-mAlavi0 4 / ApanAra, samajAvanAra, pratipAdana karanAra, sahAyatA -viSAdaluptapratipattisainyam-raghu0 3 / 40 / bho.TI. 5vI, karanAra, pramANita karanAra, vicArazIla, unnata karanAra, moTo hoddo, kartavyapaNAnuM jJAna, mImAMsakamata prasiMddha | prabhAvazALI. Page #675 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1482 shbdrtnmhoddhiH| [pratipAdana-pratiprasava pratipAdana na. (prati++ +mAve nyu) dAna | tipUrgava tri. (prati+pU+vu) pUjanAra, pUjA karanAra. devuM, ApavuM, harakoI viSayanA pakSanA doSanuM nirAkaraNa | tipUnana na, pratipUnA strI. (prati+pU+nyu karI sthApana karavuM, samajAvavuM, bodha Apavo- prata+pU+maksaTApu) sAme pUjA karavI, koIe tretA vimokSasamaye dvAparapratipAdane-mahA0 12 / 141 / 14 / pUjA karI hoya tyAre sAmI tenI pUjA karavI, zraddhAMjali kAryAnvita, pUrNatA, niSpannatA, pedA karavuM te, AraMbha, arpita karavI, sanmAna pradarzita karavuM. AvRtti, abhyAsa, siddha karavuM, pratitti zabda juo. | tipUnanIya, pratipUnitavya, uttapU tri. (prati+ pratipAlA 3vya. (vuiM parva prati vyayI.) dareka pU+sanIyar prata+pU+tavya/prati+ [+ jhADe, vRkSe vRkSe. na thata) sAme pUjavA yogya, sAme pUjavA pratipAdita tri. (prati+pat+f +vata) pratipAdana lAyaka.. karela, siddha karela, Apela, dIdhela, vyAkhyAta, pratipUnita tri. (prati+pU+vatta) jenuM sAmuM pUjana sodAharaNa, zarUAta karanAra. kareluM hoya te, sAmuM pUjeluM. pratipAlu fa. (prati-pat+f+3) pratipAdana | pratipUrca atra. (ta+pUr+05) sAme pUjIne-pUjana karanAra, samajAvanAra, bodha ApanAra. karIne. pratipAdya tri. (prati+5+fD+ ya) siddha itipUraNa na. (prati+pU+nyu) pUruM karavuM, bharavuM, karavA lAyaka, pratipAdana karavA yogya, samajAvavA (aNIdAra pIcakArIthI koI tarala padArthane) aMdara lAyaka. nAkhavo te. pratipAmAna tri. (ti++f++Ana) | pratipUrva (3) zamIno putra. apAyeluM, devAyeluM, pratipAdana karAyeluM siddha karAyeluM. | pratikRcchanA strI. (paDapuchAyA, ne. prA.) pUchavuM te, pratipATavI tri. (prati+ pAvu) pAlana karanAra, gurunI anujJAthI eka kAma karatAM vacce potAne mATe rakSaNa karanArane tyAM prasUtazya stha ke bIjA sAdhuone mATe kaMI bIjuM kAma nIkaLe te rAdhApratipAlanAd rAdheyatvaM saMgacchate-durgAdAsaH / vakhate paNa punaH gurune pUchI saMmati laIne ja karavuM (6) rAjA. te, sAmAcArIno cotho prakAra, guvAdika pAsethI pratipATina na. (prati+pA+nyu) rakSaNa, pAlana, rAha || khulAso meLavavA prazna karavo te, uttara praznano javAba. jovI te, abhyAsa karavo te. pratimAma 6. (prati+F+na+varga) sAmo praNAma, pratipAlanIya, pratipAlitavya, pratipAlya tri. sanmukha, sASTAMga namaskAra, (prati+F+manI/pratipA+tavya/prati+ pratipradAna na. (taw+rA+mAve nyuTa) sAmuM ApavuM vALa ) rakSaNa karavA yogya, pALavA te, sAmuM dAna, vivAhamAM devuM te. lAyaka, rAha jovA yogya yA putrasya zraddhasya pratiprathAna na. (prati+pra++nyuTa) sAme prayANa karavuM, pratipAlyA tadA bhavet / atha cennAharet zulkaM sAme javuM. krItA zulkapradasya sA-mahA0 13 / 45 / 2 / pratiprasava avya. (prasavaM prasavaM prati sAkalye avyayI.) pratipatrita tri. (prati+pAvara) pALeluM, rakSaNa kareluM, janma janma, dareka utpatti vakhate. (. pratiSiddha rAha joyela. prasUta, prati++nyU+5) eka kAmano niSedha karelo. prativIDana na. (prati+pIkkA +nyu) satAvavuM, hoya te ja kAmano vizeSe karI vidhi karavo te. atyAcAra karavo. pratyapavAda, apavAdano apavAda (jyAM apavAdanI pratipuruSa, patipUruSa chuM. (tirUpa: puruSa:) yogya aMdaranAM udAharaNomAM ja sAmAnya niyamanuM vidhAna) puruSa, badale rahela mANasa, pratinidhi puruSa. pradarzita karavAmAM Ave che. -tRnAkhyAM rtari phatyastha (avya puruSa puruSa prati vaNAyAM avyayI.) dareka pratiprasavo'yam (yAjakAdibhizca) siddhA0 / -ayane puruSe, puruSe puruSe, pratyeka puruSamAM. viSuve caiva saMkrAntyAM grahaNeSu ca-smRtiH / Page #676 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratiprasUta- pratibodha ] pratiprasUta tri. (pratiprasUte sma prati + pra+sU+kta) sAmAnya niSedhano punaH vizeSavidhi. pratiprasthAtR puM. (prati+pra + sthA + tRc) sobhayAganI eka Rtvija. zabdaratnamahodadhiH / pratiprasthAna na. ( pratikUlaM prasthAnam ) sa 4, viruddha pakSano Azraya (tri. (pratikUlaM prasthAnaM yasya) pratisa prasthAnavALuM, viruddha pakSanA AzrayavALuM. pratiprahAra puM. (pratirUpaH prahAraH) sA prahAra, pratighAta - mAranA sAmo mAra mAravo te. pratiphala, pratiphalana na. ( pratiphalati, prati+phal + ac/ prati+ phala :- bhAve lyuT ) pratibiMdha -pratiphalamavalokyasvIyamindoH kalAyAm / harazirasi parasyAvAsamAzaGkayamAnaH - rasamaJjarI / na bimbaM tvadbimbapratiphalanalAbhAdaruNitam / tulAmadhyAroDhuM kathamapi na lajjeta kalayA - AnandalaharI 62 / 4. je karma karyuM hoya te badala tenI sAme yogya ilAjayogy upAya-pratihAra (avya. phalaM phalaM prati sAkalye avyayI.) pratyeka iNe, hare imAM, iMjane viSe.. pratiphalA strI. (pratiphala + striyAM TAp) jAvI. pratiphalita tri. (prati+phal + kta) pratijiMja paDela mohAtIto vizuddho munibhirabhihito mohasaGkrAntamUrtiH / sAkSI svAnte tadutthe pratiphalitavapuH - mukti vAdagAdAdharI / pratibiMjita thayesa, pratihAra rela.. pratiphullaka tri. ( pratiphullati vikasati, prati + | phull + Nvul) prassa, jIsesuM, visvara. pratibaddha tri. (prati+bandha+karmaNi kta) baMdhAyeta, jAMghela, jene aTakAva karela che te, saMpUrNa saMbaMdha pAmela, vyApa. (tri. paDibaddha jai. prA.) jAMghelu, potAnuM jharI rAjesuM, dRDha, bhabhUta, sabhIpamAM rahe. pratibadhya tri. (prati+bandha+ yat) pratibaMdhane yogya, rokANane lAyaka. pratibandha puM., pratibandhana na. ( prati + bandh + bhAve ghaJ prati+bandh + lyuT ) pratirodha, khaTAva, manAI, saMpUrNa saMbaMdha, vyApti, vighna - satapaH pratibandhamanyunAraghu0 8 / 80 / pratibandhaka, pratibandhakArin tri. (prati+bandha+Nvul / pratibandhaM karoti, kR + Nini) khaTAvanAra - mamApuNyaM tannindyaM yacchreya: pratibandhakam - rAjata0 199 / roDanAra, 1483 bhanAI 42nAra, pratirodha 42nAra. (puM.) AunI navI zAkhA. pratibandhavat tri. ( pratibandha + matup masya vaH) 42 pratibaMdha hoya che te, rokANavALuM. pratibandhikA strI, pratibandhin tri. (prati + bandh + Nvul+TAp TApi ata itvam / prati + bandh + ini) khaTaDAvanArI, bhanAI 42nArI, roDanArI, manAI aranAra, pratirodha 2nAra, kharaDAvanAra, roDanAra. pratibandhitA strI, pratibandhitva na. ( pratibandhino bhAvaH tal+TAp-tva) pratibaMdhavANAya. pratibandhu puM. (pratirUpo bandhuH) jandhu samAna-hauDitra. pratibala puM. (pratikUlaM balaM yasya) zatru, huzmana. (tri. pratirUpaM balaM yasya) samAna jaNavANu, sarajA joravALuM asnajvAlAvalIDhapratibalajaladherantaraurvAyamANe - veNI0 3 / 5 / (na. pratigataM balam ) sAmarthya, samarthapazu, zakti. pratibalA strI. (pratibala striyAM TAp ) te nAme kheDa vanaspati. pratibAdhana na. ( prati + bAdh + lyuT ) na svIkAra, dUra haravu, uThAva. pratibAhu puM. (pratigato bAhum) jADuno agrabhAga akrUrano moTo bhAI yAdava. pratibAhya tri. (paDibAhira, jai. prA.) adhiarathI jahAra, ayogya, adhikArI.. pratibimba ( nAmadhAtu para aka seT pratibimbati) pratiniMdhanuM khAyarA 42 te ( na pratigataM bimbam ) pratibiMja, zeTo, nava- cidAnandamaya brahma pratibimbasamanvitA - paJcadazyAm 1 / 15 / pratibimbana na. ( pratibimba + kvip + lyuT ) paDachAyo, tulanA -dRSTAntaH punareteSAM sarveSAM pratibimbanam kAvya0 10 / pratibimbita tri. (pratibimbaM sajAtamasya tAra0 itac ) jenuM pratibiMba paDela hoya te, darpaNa vagere. pratibuddha tri. (prati + budh + karttari kta ) bhageyuM, bhagata thayesuM. (tri prati + budh + karmaNi kta) bhaerola, samaLela. pratibodha puM., pratibodhana na., pratibodhanA strI. (prati budh + bhAve ghaJ / prati + budh + lyuT / paDibujjaNayA, jai. prA.) bhagavu, bhagarA, jJAna, samarA, jodha, Page #677 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1484 shbdrtnmhoddhiH| [pratibodhana-pratimAna ti. -tadapohitumarhasi priye pratibodhena viSAdamAzu | pratibhAva puM. (pratirUpaH bhAvaH) samabhAva, tulyabhAva, me-raghu0 854 / (tri. prati+ budha+kartari ac) (puM. pratikUlo bhAvaH) Bazo bhAva, viruddha mAva. lal, Surl. pratibhAvat puM. (pratibhA vidyate'sya matup masya vaH) pratibodhana tri. (prati+budha+lyu) gRta 42 // 2, 5heza sUrya, agni, candra, kapUra, citrAnuM jhADa, AkaDAnuM 22. OM3. pratibodhavat, pratibodhin tri. (pratibodha+matupa masya vH| | pratibhAsa puM. (prati+bhAs+bhAve ghaJ) 15t2, avANu, pratibodha+astyarthe ini) tuM, zanavAj, lodhavANu, / manamA sku25|| thavI ta, pratani. (tri.) (prati+ sama45vANu - kimuta yAH pratibodhavatyaH-zAku0 bhAs+kartari ac) 15zamAna, 42vI. -vAcyavaicitryaM 5 / 22 / 65hezavAj. (paDibujjhaNayA, jai. prA.) pratibhAsAdeva-kAvya0 10 / pratibodhita tri. (prati+budha+kta) 4u3j, lodha 43guM. | pratibhAhAni strI. (pratibhAyA hAniH) buddhino nAza, pratibhaTa puM. (pratikUlo bhaTaH) zatru, yoddho, samo. savaiyo. - jJAnano nAza, kAntinI hAni, prajJAno abhAva. -ghaTapratimaTastani0 naiSa0 13 / 5 / -samAlokyAjI pratibhinna tri. (prati+bhid+kta) chesa., pesa, meda, tvAM vidadhati vikalpAn pratibhaTAH-kAvya0 10 / 9 72sa, yI28, zasa, vibhAga 28.. pratibhaNanA strI. (paDibhaNaNA, jai. prA.) sAmo 4 / pratibhU puM. (pratirUpaH pratinidhirvA bhavati, prati+bhU+kvip) Apavo te. sAkSI, mIna -saubhAgyalAbhapratibhUH padAnAmpratibhaNita tri. (prati+bhaN+kta) pratyuttara Adhu, vikrama0 1 / 9 / - yazcaikaH pratibhUH phaleSu kRtinaamsAme kaheluM. pradyumnavijaye 1. aGke / pratibhaNitavya tri. (prati+bhaN+tavyac) sAme. vA pratibhedana na. (prati+bhid+lyuTa) meha, yAra, zaj, yogya, uttara ApavA lAyaka, vIMdhavuM, nirALuM karavuM, netra vagerenuM ughADavuM. pratibhaya tri. (pratigataM bhayamasmAt) mayatu, mayaM.62, pratibhoga, pratibhogin tri. (paDibhoi, jai.prA.) parimAra nihAma (na. pratigataM bhayam) maya, bI.. 2nAra, upayoga pratibhA strI. (prati+bhA+a+TAp) pratyutpanna buddhi, . pratima tri. (pratimAti, mA+ka) samAna, sa62, tulya. samaye. sabhaye. navIna vastu 2 72tA buddhi- 'prajJA | pratimaNDala na. (pratirUpaM maNDalam) pariveSa-pazipi, navanavonmeSazAlinI pratibhA matA' -rudra0 / nti, sUrya 473nI. bhAsapAsa. yatuM huA. (avya. maNDalaM pratimA -pratibhA tvasti me kAcit tAM brUyAmanumAnataH- / maNDalaM prati sAkalye avyayI.) pratyebhaMumai, mahA0 12 / 29 / 1 / 98424vAlI. maMDaLe maMDaLe. pratibhAga paM. (pratirUpo bhAgaH) yogya mAra, 2%ne / pratimalla puM. (pratikUlo mallaH) sabhI yoddho, zatru isa samaya sAtomA yoddho -pAtAlapratimallagalla0-mA0 5 / 22 / / pratibhAta tri. (prati+bhA kartari kta) zAna thatAM pAto | pratimA strI. (prati+mA+bhAve a+TApa) samApa, koI paNa padArtha, kAntivALuM, tejasvI. sAdRzya, anu3225-54-900- mukhamindurujjvalapratibhAna na. (prati+bhA+lyuTa) zUravI25j, sA'saddhi, kapolamataH pratimAcchalena sudRzAmAvizat Anti-te4, 4424vAlI- kAlAvabodhaH pratibhAnavatvam zizu0 9 / 48 / - nimIlitAnAmiva paGkajAnAM madhye -mA0 3 / 11 / -damaghoSasutena kazcana pratiziSTaH pratibhAna sphurantaM pratimAzazAGkama-raghu0 7 / 64 / zeTo, thAna vAnatha-zizu0 16 / 1 / hatirnu, bandhana. (srI. pratimIyate'nayA, prati+mA+karaNe pratibhAnvita, pratibhAmukha, pratibhAvat tri. (pratibhayA aG+TAp) bhATI vagerethI. janAvadI vanI anvitaH/pratibhAnvitaM mukhaM mukhyavyApAro'sya/ bhUti. pratibhA+astyarthe matup masya vaH) buddhiraNI pratyutpana | pratimAna na. pratimIyate'nena, prati+mi-mA-vA lyuTa) divANa antivA pratibhAzAlI agrahIdatha pratidina -pratimAnasamIbhato rekhAM kRtvA'vatArita:sA'pyenamavocat pratibhAvatI- kathAsaritsAgare 4 / 32 / / yAjJa0 2 / 100 / hevA vagairenI bhUti -pRthupratimAnabhAga0 Page #678 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratimArgaka-pratirava] shbdrtnmhoddhiH| 1485 zizu0 5 / 36) thAnA kuMbhasthaganI nAyano bhaL, / pratiyAtanA srI. (pratiyAtyate'nayA, prati+yat+ hAthInAM dAMta vacceno bhAga, paDachAyo. __ Nic+yuc+TAp) pratimA, masala pratibhA-chalI - pratimArgaka puM. (pratidizaM mArgo gamanapanthA yasya kap) anividA yA vidadhe vidhAtrA pRthvI pRthivyAH mAzima 3282 . n||2 -vyomacAripuraM / pratiyAtaneva-zizu0 3 / 34 / tulya35 yAtanA-pI31. zaubhamudraGkaH pratimArgakaH'-jaTAdharaH / -harizcandrapuraM ! pratiyAyina tri. (prati+yA+bhaviSyati gamyA. Nini) zaubhamudraGkaH pratimArgakaH-trikANDazeSaH / bhaviSyamAM janAra. pratimAsthAyika puM. (paDimaTThAia, jai.prA.) pAubhAdhArI pratiyoga paM. (prati+yaja+bhAve ghaja) vizedha, virata sAdhu. saMbadha. pratimAsthAyin puM. (paDimaThAI, jai.prA.) 430-402bhI, pratiyogitA strI., pratiyogitva pratiyoginaH bhAvaH bhiSmanI paDimA aMgIkAra karI rahenAra (sAdhu.) pratimitra puM. (pratigataH mitram) te nAmanI meM 21%. tal+TAp-tva) virodhI5j, viruddha saMpanyaalmurj, (avya. mitraM mitraM prati sAkalye avyayI.) prtye| pratikUlapaNuM. mitrane viSe, mitre mitre. pratiyogitAvacchedaka tri.(pratiyogitAyAH avacchedakaH) pratimukta tri. (pratimucyate sma, prati+muc+kta) bhUsa nyAyamata pramANe pratiyogitAno dharma-dharmathI jenA -gRhItapratimuktasya sa dharmavijayI nRpaH-raghu0 4 / 43 / abhAva vageremAM pratiyogitA jaNAtI hoya te dharma chouda, 5336, dhaa24|| 438. jemake ghaTAbhAvamAM ghaTanI ghaTatvarUpe pratiyogitA che pratimukha (na.) sAhitya prasiddha nA25. saMghi. (avya. mATe tyAM ghaTata pratiyogitA-vacchedaka che. mukhaM mukhaM prati sAkalye avya.) 426 mumane. viSe, pratiyogin tri. (pratirUpaM yujyate, prati+yuj+ghinuNa) mukhe mukhe. viruddha pakSavALuM, pratikUla saMbaMdhavALuM, nyAyazAstra pratimukhAgata tri. (pratimukhamAgataH) bhupapAse bhAvo, prasiddha meM saMjaya, vipakSI. dahatyazeSa prtiyogigrvmsanmukha Avela, sAme AveluM. vikrama0 1 / 117 / - pratiyoginaM dRSTvA pratiyogI pratimuNDanA strI. (paDimuMDaNA, jai. prA.) niSedha, nivA245. nivartate- prAcInakArikA / pratimUrti strI. (pratirUpA mUrtiH) 70, hevana bhUrti, pratiyoddhR tri. (prati+yudh+tRc) sAme yuddha 42nA2, samAna mUrti, sadaza pratimA. zatruyoddho vagere. pratimokSa puM pratimokSaNa na. (prati+mokS+ghaJ/ pratira (tri.) vRddha, aiqu5t1. sudhInI sthitivANu. ____ prati+mokSa lyuT) musti, chuTaro. pratirakSaNa na., pratirakSA strI. prati+ra+lyuTa a+TAp pratimocaka tri. (paDimoyaga, jai.prA.) musta. 2rAvanA2, vA) ayAva, 2kSasa. chorAvanA2. pratiratha puM. (pratikulaH ratho yasya) viruddha 2thavA pratimocana na. (prati+muc+lyuTa) pratizodha, pratisi. zatru yoddho -dauSyantimapratirathaM tanayaM nivezyapratini. -vairapratimocanAya-raghu0 14 / 41 / bhusti, zAkuM0 4 / 19 / (avyaM. rathaM rathaM prati sAkalye 25td. avya.) 2the. 2the, pratye 2thane vidhe. pratiyatna puM. (prati+yat+naJ) 627L, diwl, anukUma pratirathya avya. (rathyAM rathyAM prati sAkalye avya.) thavuM, bandIvAna karavuM, keda pakaDavuM, hayAta koI vastumAM zerIe zerIe, dareka poLamAM. jI.05 gunA sthApana35. saM2412 - sugandhitAmaprati yatnapUrvAM bibhranti yatra pramadAya puMsAm pratirambha puM. (pratilambha, lasya raH) dAma, bhagavarnu, zizu0 3 / 54 / pratisaDa, siddha 42, sAthI. 450 prApti (prati+rambha+ghaJ) adha, roSa. 42, 2ya, zyanA, sAmA prayatna. (pratirUpo yatno | pratirava puM. (pratiruvanti, prati+ru+kartari ac) 91yasya) yogya prayAsavANu -sato guNAntarAdhAnaM 'prANA vai pratiravAH' zata0brA0 (puM ru+bhAve apa, pratiyatnaH-pANi0 2 / 3 / 53 / sAmethI prayatna 72 // 2. | pratikUlo ravaH) pratisa za06, saha, pratidhvani. Page #679 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1486 shbdrtnmhoddhiH| [pratiruddha-prativAsa pratiruddha tri. (prati+rudh+kta) savayuddha, roye, | pratilomajA strI. (pratilomaja+striyAM TAp) uttamavani vidhdhayukta, ghero ghAlavo, vikala banAvavuM. | strImAM adhamavarNathI utpanna thayelI varNasaMkara kanyA. pratirUpa na. (pratigataM pratikRtaM vA rUpam) pratimA, | prativacana, prativacas, prativAkya na., prativAca, tulya35-bhavAn me khalu bhaktAnAM sarveSAM pratirUpadhRk- prativANI srI. (pratirUpaM vacanam/ pratirUpaM pratikUlaM bhAga0 7 / 10 / 21 / (puM. pratikRtaM rUpaM yena) te vA vacaH/pratirUpaM vAkyam/pratirUpA vAc/pratirUpA nAmano eka dAnava. (tri.) tulyarUpavALuM, samAna pratikUlA vA vANI) vayana, pratyuttara, vAla - 35vANu -ceSTA. pratirUpikA manovRttiH-zAkuM0 1 / prativAcamadatta kezavaH zapamAnAya na cedibhUbhujepratirUpaka na. (pratikRtaM rUpaM bimbasya yena kap) zizu0 16|25|-prbhRtvirutN kalaM yathAprativacanIkRtapratidina -agnidai garadaizcaiva pratirUpakArakai: mebhirIdRzam-zAkuM0 4 / 9 / - na dadAti prativacanaM mahA0 12 / 59 / 49 / pratibhA. vikrayakAle zaTho vaNig maunIkalAvilAse 2 / 9 / pratirUpA strI. (pratikRtaM rUpaM yayA) me2 sAvarsinI putrI. pratirodha puM. (prati+rudh-bhAve gha) nirodha, 12514 viruddha vAkya, UlaTuM, vacana, sAmuM vacana, viruddha bhASA ta, &thI yo2, (puM. prati+rudh+karaNe ghaJ) prati, naustrial, sainyano ghero, ti224||2, prativasatha puM. (prativasatyasmin, prati+vas+AdhAre (puM. prati+rudha+kartari ac) nyAyamata. prabhA satyakSa __ atha) maI, ma. hoSa duSTatu.. prativastu na. (pratirUpaM vastu) tulya35-samAna35 vastu. pratirodhaka puM., pratirodhin tri. (pratirodha+svArthe ka) prativastUpamA strI. (prativastuyuktA upamA yasyAm) te pratibandha, ti.22712, (tri. prati+rudh+Nvul/prati+ __ namanI meM athAi.12. (-prativastUpamA tu sA, rudha+Nini) 12vanA2, ronAra, ti 2272 42nAra, sAmA- nyasya dvirekasya yatra vAkyadvaye sthiti:balAtkAre corI karanAra, sainyathI ghero ghAlanAra. kAvya0 10 / pratirodhana na. (prati+rudh+lyuT) 1.254, roj, prativAta pu. (pratigato vAto yataH) le prazathI. vAyu roe, 21.250yata. bhAvato. Doya. te pradeza. (puM. pratikUlo vAtaH) anukUma pratilambha puM. (prati+labha+ap mum) prApti, dAma - naI mevo. pavana, sAmI pavana cInAMzukamiva ketoH ekato hi dhigamUmaguNajJAmanyataH kathamadaH- pratilambhaH- prativAtaM nIyamAnasya-zAkuM0 1 / 34 / / __ zrIharSaH / bhagava, naMha1, 0 mAyavI. te. prativAda puM. (prati+vad+bhAve ghaJ) vAhIme pryo| pratilambhina tri. (pratilambha+astyarthe ini) bhagavanA2, nyAyaviruddha vAkyano eka prayoga, sAmuM bolavuM te, prApta karanAra, saMpAdana karanAra. viruddha vAda, asvIkRti. pratilabdha tri. (prati+labha+kta) bhegaveda, prApta 438. | prativAdin tri. (pratikUlaM vadati, vad+Nini) viruddha pratilAbhita tri. (paDilAbhiya, jai.prA.) bhADA2, 550. vAda karanAra, sAmo vAda karanAra sAme bolanAra vahorAvela, zuddha AhArAdi Apela. dadyAt tatpakSa-saMbandhaM prativAdI tadottaram-vyavahAratattve pratiloma tri. (pratigataM loma AnukUlyamasmAt ac bRhaspativacanam / samA.) viparIta, bhavaviruddha, -bahuni | prativAraNa tri. (prati+vAri-kartari lyu) nivA255 72nAra, pratilomAni purA sa kRtavAn mayi-harivaMze 127 / 14 / pApI-adhama. 121vanAra, ronA2. (na. prati+vAr + lyuTa) pratilomaja, pratilomajAta paM. (pratilomAt jAtaH nivaa29|| 2p, 12514j, ro... (puM. prati+vAri+ jan+Da/pratilomAt jAyate jan+ kartari kta) uttama lyu) te. nAme meM haitya. varNanI strImAM adhama varNathI utpanna thayela varNasaMkara prativArtA strI. (pratirUpA vArtA) pratyuttara abhaya 23. puruSa, (saMkIrNayonayo ye tu pratilomAnu-lomajAH / cha me ma. vRttAnta, saMvAha. anyo'nyavyatiSaktAzca tAn pravakSyA-myazeSataH-manau | prativAsa puM. (prati+vas+ghaJ) 5se. 23j, sabhI5 10. a0| 23, na(r) 23. Page #680 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prativAsara-pratizruti shbdrtnmhoddhiH| 1487 prativAsara avya. (vAsaraM vAsaraM prati sAkalye avya.) pratizaGkA strI. (prati+zaGak +a+TAp) ist, Dema.. hiva.sa. hivase, 42204 -niyamo rAjakAryeSu tasyAbhUt pratizabda puM. (pratirUpaH zabdaH) 57co -pratidhvani za06 prativAsaram-rAjata0 2 / 127 / mo. vasudhAdharakandarAbhisapI pratizabdo'pi harebhinatti prativAra puM. (pratikUlo vAha: asya) aDUsano nAnI nAgAna-vikrama 1 / 16 / / mA. pratizama puM. (prati+zam+ghaJ) in. pratividhAna na. (prati+vi+dhA+lyuT) 640ya devo, pratizayana na. (prati+zI+bhAve+lyuT) bha20 mu45 641ya. 42vI, syana, prti.|2- 64 yo45o te, meLavavA mATe deva vagere pAse snAna-bhojana vagereno ekane badale bIjuM kAma karavuM te tyAga karI sUI rahevuM. prativindhya puM. yudhiSThiranI putra, te. nAme se kSatriya. pratizayita ni. (prati+zI+kta) sUTha 238. prativirata tri. (praDiviraya, jai.prA.) sAvadha yogathA. pratizAsana na. (prati+zAs+lyuTa) na152-yAune huma ___nivRtta thayela. 2vI te. prativirati strI. (paDivirai, jai.prA.) nivRtti. pratiziSTa tri. (prati+zAs+karmaNi+kta) bhI.saj - prativiSA strI. (pratiSiddhaM viSaM yayA) mativinI ti22482 ure, una. 2. (pratigataM 4jI -mahauSadhaM prativiSA mustaM cetyAmapAcanAH __ ziSTamavaziSTam) adhyAta. pratizyA strI., pratizyAna na., pratizyAya puM. (prati+ suzrute / prativiSNu puM. (pratikUlo viSNuryasya) chainArAma prasiddha zyai+karaNe bA. aG+TAp/ pratikSaNaM zyAyate, prativAsude'va. (avya. viSNuM viSNuM prati vIpsAyAM prati+zyai+Na) saNejamanI roga, ma.-3050, prati avya.) vi. vi. pratye, 636 vimai. -pArzvazUle pratizyAye vAtaroge galagrahe-suzrute / pratizraya puM. (pratizrIyate, prati+zri+AdhAre ac) prativiSNuka puM. (pratikUlo viSNuryasya, prativiSNustada pratijJA, yajJa.Da, sabhA, sthAna, ghara, mAzraya, bha66, bhidhAnena kAyati zabdAyate, kai+ka) bhuthahun6 20%81, sahAyatA -dadau pratizrayaM tasmai sadA sarvAtithivrata:bhuya hun6 vRkSa - mucakundakSatravRkSazcitrakaH prativiSNukaH mahA0 16166 / 4 / pratizrava puM., pratizravaNa na. (prati+zru+bhAve ap/ prativeza puM, prativezin tri., prativezma avya., prati+zru+bhAve lyuTa) svIt2, mAnya, samate. prativezman na., prativAsin tri. (pratyAsanno vezo -iti so'bhISTaprAptau kArayitvA pratizravamnivezaH prati+viz+AdhAre ghaJ/ prativeze vasati, rAjata0 3 / 424 / ) (tri. pratigataH zravaNaM karNam) vas+Nini - prativeza Asannavarti gRhasyAsti ini kAnane anusarela, kAne pahoMcela. vA/vezmani vezmani vIpsAyAM avyayI./pratyAsannaM vezma/ pratizravas (puM.) gotraprava2 . saSi, pazikSitana putra pratyAsannaM vasati, prati+vas+ Nini) 4300, bhImasenano putra eka rAjA. pAzAna gha2-mAna, pAse. 232 - dRSTvA | pratizrut, pratizruti strI. (pratirUpaM zrayate, zru+sampa. prabhAtasamaye prativezivagoM doSAzca me vadati karmaNi ___ bA. karmaNi kvip tuk ca/prati+zru+bhAve ktin) kauzalaM ca-mRcchakaTike / Aimg, sammo savA4, 57co -viyadgataH prativezinI, prativAsinI strI. (prativezit+GIp/ ___ puSpakacandrazAlAH kSaNaM pratizrunmukharAH karoti prativAsin+GIp) 5 / 5, 5ozanI strI... raghau 13 / 40 / svAsara. prativyUha puM. (pratirUpaH vyUhaH) sainyane. goTha4vAnI meM | pratizrutkA (srI.) ta. nA. . vitA. prakAra-lazkaranI yogya goThavaNI, viruddha racanA. pratizruta tri. (pratizrUyate sma, prati+zru+kta) svI.t28, pratizaGakanIya, pratizaDakya tri. (prati+zaGaka+ mAnya avasa, saMbhANe. (na.) sva.2, mAnya. anIyar/ prati+zaGak+yat) .50 52vA yogya, | pratizruti, (puM. paDisui, jai.prA.) dvIpanA bhairavata. saMzaya karavA lAyaka. kSetramAM AgAmI utsarpiNImAM thanAra 9mA kulakara. bhAvapra0 / Page #681 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1488 shbdrtnmhoddhiH| [pratiSiddha-pratiSNikA pratiSiddha, pratiSedhit tri. (prati+sidh+karmaNi kta/ / zAkuM0 6 / pRthvI, gaurava, sthAna, 52, nivAsastha paDisehiya, jai.prA.) bhanAI 438., 1281ve.la., rA.8., -mA niSAda pratiSThAM tvamagamaH zAzvatI; samAH-rAmA0 / niSedhesa -sarvartuSu divAsvApaH pratiSiddho'nyatra grISmAt- bhAna, Apa3 -apauruSeyapratiSTham-mA0 9 / pradhyAti, suzrute / prasiddhi, yAgAdinI samApti samaye karavAnuM eka pratiSiddhasevana na. (pratiSiddhasya sevanam) niSedhArnu u, hevAlayamA heva. vagerenu sthApana, sthiratA - sevana. apratiSThe raghujyeSThe kA pratiSThA kulasya naH -uttara0 pratiSiddhasevin tri. (pratiSiddhaM sevate, seva+Nini) 5 / 25 / - atra khalu me vaMzapratiSThA-zAkuM0 7 / . manAI karelI vastu vagerenuM sevana karanAra. vaMzaH pratiSThAM nItaH-kA0 280 / sthiti, sva, chita. pratiSeddha, pratiSedhaka tri. (prati+sidh+tRc/ pratiSedhati, pahAnI. prApti, niSpatti - autsukyamAtramavasAdayatiprati+sidh+ Nvul) niSedha 4242, manAI 42 // 2, shaakuN0.5|6| vAranA2 -yadA tu pratiSeddhAraM pApo na labhate kvacit pratiSThAna na. (prati+sthA+bhAve lyuTa) prata. vagairenI mahA0 1 / 181 / 10 / samApti samaye karavAnuM eka karma, deva vagerenI pUjyatA pratiSedha puM., pratiSedhana na. (prati+sidha+bhAve ghaJ/ 42.2 pratiSThA nAme saM2712, prajyAti-prasiddhi. (na. prati+sidh+ lyuTa) niSedha, bhanaus, dj, 12514, prati+sthA+AdhAre lyuTa) gaDAvarI 52 sthita the| dUSa. 8j -prAdhAnyaM tu vidheryatra pratiSedho'pradhAnatA / zahera, gaMgA-yamunAnA saMgama (prayAga) para sthita paryudAsaH sa vijJeyo yatrottarapadena naJ-malamAsatattve / eka nagara, je caMdravaMzIya AdikAlIna rAjAonI pratiSedhopamA (strI.) ta nAmanI me. athAi.82 -na jAtu zaktirindoste mukhena pratigarjitum / kalaGkino yAnIna nagara tuM te. -rAjyaM sa kArayAmAsa prayAge pRthivIpatiH / uttare jAhnavItIre pratiSThAne jaDasyeti pratiSedhopamaiva sA- kAvyA0 2 / 34 / pratiSka, pratiSkasa puM. (pratiSkandati-pratigacchati mahAyazAH-harivaMze 26 / 48 / sthAna-35 sthAna, sthiti. prati+skand+bAhu. Da/-pratikasati, prati+kas+ac pratiSThApana na. (prati+sthA+Nic+ lyuTa) sthApana. 72 vA. suT Satvam) dUta, susa-guptana52. pratiSkaSa puM. (pratikaSyate'nena, prati+kaS+hiMsAyAM te, pratiSThA 42vI. te. ac bA. suT Satvam) yAmAnI. horI, yA pratiSThApita tri. (prati+sthA+Nic+kta) sthApana. 438, yAmAnu, uMTa2, sahAya, saDayara. pratiSThA resa. pratiSTabdha puM. (prati+stambha+kta) 4251veda, rosa, pratiSThAsat tri. (pratisthAtumicchati, prati+sthA+ sta resa, thaMmAvesa.. san+zata) 23 // 627tuM, sthiti 42vA yAtuM. pratiSTambha puM. (prati+stambha+bhAve ghaJ Satvam) praniciu pratiSThAsu tri. (pratisthAtumicchuH, prati+sthA+san+u) thaMmA 23j - thomA 23. ('bAhupratiSTambhavivRddha sthiti karavAne rahevAne icchanAra, pratiSThAne manyurabhyarNamArgaskRtamaspRzadbhiH '-raghau0 2 / 32 / 72.4ta. icchanAra. pratiSTuti tri. (prati+stu+ktin) sAme stuti, pratiSThita tri. (pratiSThA jAtA'sya tArakA. itac) pratipakSIna-6dezAna. stuti. 42vI.. pratiSThA pAmela heva. vagaire, prasiddha ahaGkArazca me pratiSTha puM. tri. (prati+sthA+ka/pratiSThA astyasya kAryaM triguNo'sau pratiSThitaH-bhAga0 3 / 6 / 73 / adhyAta, ac prati+sthA+ka vA) me chaina. vizeSa, sthiti. pA.8., sAla.3vANu - pratiSThitAnAM pratiSThAvANu, 73.2. -Atmaiva sthAnaM mama janma cAkIrtimaraNAdatiricyate-brahma-vaivarte 34 a0 / (puM.) cAtmA otaproto'hamajaraH pratiSThaH-mahA0 5 / 46 / 30 / niva, viSNu prasiddha pratiSNAta tri. (prati+snA+kta) naDAyadA, snAna. 438.. pratiSThA srI. (prati+sthA+bhAvAdhAradau a+TAp) 23, | pratiSNikA strI. (prati+snA+ka svArthe ka kApi ata sthiti, avasthA -tyaktA mayA nAma kulapratiSThA- itvam) pratisnAna 2vI. strI.. Page #682 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratisaGkrama-pratisUrya] pratisaGgama chuM. (pratirUpa: saMma:) pratibiMba, praticchAyA, paDachAyo, saMcAra. (tri. pratita: saMmam) praticchAyA pAmela, pratibiMba pAmela, saMcAra pAmela. pratisaGga kyA strI. (prati+sam+A+mAve a+TAv) gaNatarI karavI, gaNavuM te, saMkhyA karavI, sAMkhyanA siddhAMtothI siddha thayeluM jJAna, cetanA. pratisaGkhyAnirodha puM. (pratisaMkhyApUrvako nirodhaH) buddhipUrvaka bhAvono nAza-bauddhamata siddha eka padArtha. pratisaJcara puM. ( pratisaJcaranti kriyAzUnyatayA vichIyo'syAM prati+sam+va+AdhAre ap) eka jAtano pralaya, virAT jagatanuM pharIthI prakRtirUpe lIna thavuM te, saMcAra. pratisandeza nuM. (pratirUpaH sandeza:) sAmo saMdezo. pratisthAnana. (prati+sam+ghA+mAve tyu) eka sthaLe ekaThA thavuM, be yugano madhyavartI saMkramaNa kALa, upAya, upacAra, AtmaniyaMtraNa, prazaMsA, anusanmAna, zodhavuM, anuciMtana. pratisandhi puM. (pratIpa: sandhi:) viyoga, nivRtti, viSayo uparano vairAgya. (puM. prati+sam+ dhA+ji) zodhavuM, khoLavuM, anusAna, anucintana. (madhya. sandhi sandhi prati sAjye anya) sAMdhe sAMdhe, dareka sAMdhA viSe. zabdaratnamahodadhiH / pratisantheya tri. (prati+sam+dhA+rmaLa yat sAmethI sAMdhavA yogya, upAya karavA yogya, sandhi karavA lAyaka. pratisaMvitra zrI. (prati+sam+7+ghar)pAchaLa laI javuM, pAchuM haThAvavuM, thoDApaNuM, pIDA, dhAraNAzakti, samAveza, choDavuM. pratisaMhRta (prati+sam+7+tta) pAchuM lIdheluM, pAchaLanI bAjue kheMceluM -Sa pratisaMhRta:zA N. / saMmilita karavuM. pratima tri. (prati: sama:) visadaza-sarakhuM-samAna nahi te. pratisamanta tri. (prati-Ata samantAt yena pRSo.) jenA vaDe cotarapha prApta thavAyuM hoya te. pratisamAyAna na. (prati+sam+A+dhA+tyu) upAya, ilAja, rogathI ArAma karavo te. 1489 pratisamAsana naM. (prati+sam+ga+s kSeve+bhAve nyuT) Takkara levI, mukAbalo karavo, virodha karavo, nivAraNa aTakAvavuM, rokavuM -nirasana zabda juo. pratisara juM. (prati+sR+ar)sainyano pAchalo bhAga, hAthe agara gaLe bAMdhavAnuM sUtra- hastasUtra, eka jAtano mantra, mALA, vraNazuddhi-gaDagumaDa sApha karavuM te (puM. na. pratisati, prati+sR+ad bhUSaNaalaMkAra, puSpamALA-hAra, eka prakArano jAdu, hAthe bAMdhavAnI rAkhaDI-rakSAbaMdhana, vivAha kaGkaNasrastoragapratisareNa kareNa pANi: (agRhyt)jirA0 brUrU| (tri. prati+sR+Jap) nokara. pratisarA strI. (pratisara+nniyAM TAv) rakSAbaMdhana-rAkhaDI. pratisarva puM. (pratipa: pratio vA sarca:) brahmAnI sRSTi sarakhI marIci vagere prajApationI sRSTi, (brahmAnA mAnasaputro dvArA) gauNa racanA, pralaya (anya. sarpa sarpa prati vIkhAyAM avyayI.) pratyeka sRSTie, pralaye pralaye, dareka sRSTimAM. prativye puM. (pratisare bhava: yat) rudrabheda. pratisavya na. (pratiAtaM satyaM vAmaM yena) pratikUla, viruddha AcaraNa karavAvALuM, virodhI. pratisAndhAnika puM. (saMdhAnaM prayojanamasya Thak, pratirUpaH sAnyAni :) mAgadha, stutipAThaka-bhATacAraNa. pratisAra tri. (pratisArati, prati+su+Li+hyu) dUra karanAra, khaseDanAra. (7. prati+mR+f+jyuTa) dUra karavuM, khaseDavuM, suzrutagraMtha prasiddha eka agnikArya, ke je vraNacikitsAnuM aMga che. pratisArIya puM. (prati+sR+f+anIyar) dUra karavA yogya, khaseDavA yogya. (pu.) suzrutamAM kahela eka kSAra pAkividha. pratijJAti tri. (prati+mR++tta) dUra kareluM, khaseDeluM. pratimArin tri. (pratIpaM sati, s+fo+ffna) viruddha janAra, avaLuM cAlanAra, nIce janAra, nIcamAM janA2. pratisIrA strI. (pratisinoti sIyate vA, prati + si+rak vIrdhadya) DerA-taMbu vagere, paDado-caka. pratisUrva, pratisUrya puM. (pratirUpa: sUrya:pratisUrya+svArthe va) kAkIDo-kAcaMDo prANI -sImAnaH prarokarejI vilasatsvalpAmbhaso yA svayam / tRSyadbhiH / Page #683 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1490 pratisUryakairajagara - svedadravaH pIyate - uttara0 2 aGke / bIjo sUrya prakaTyo hoya tevo AkAzamAM thato eka utpAta - pratisUryaH piGgabhAso bahuvarNo mahAzirA:suzrute / pratisUryAnAM mAlA dasyubhayAtaGkanRpahantrIbRhatsaMhitAyAm / - pratisRSTa tri. (prati + sRj + karmaNi kta) prerela, bhoDareja, prakhyAta, tiraskAra resa, jaMDana durela, khAye. pratisomA strI. (pratirUpaH somaH somavallI yasyAH ) mahiSavallI nAmano vesI.. pratiskandha (puM.) subhArano kheDa anuyara, niyamasaMdhinaM kheDa saMga (avya. skandhaM skandhaM prati vIpsAyAM avya.) jAMghe jAMghe, hare jaMle. pratistri avya. (striyA AbhimukhyaM avyayI.) strInI sanmukha pratistrI strI. (pratirUpA strI. ) paranArI, parastrI. pratisneha tri. (prati + sniha + ac) jahalAmAM prema, patiprema. pratispandana na. ( prati + spand + lyuT ) hRdhyanuM ghaDavu. pratispardhA strI. (prati+spardhA+bhAve aG+TAp) sAbhI spardhA, yogya spardhA -pratikakSA zabda dukhI. pratispardhin tri. ( prati + spardhA + Nini) spardhA DaranAra, zatru sAme spardhA karanAra. pratispaza puM. (pratirUpaH spazaH) pratihUta, yogyahUta, sAmo chUta (avya. spazaM spazaM prati avyayI.) pratyeka hUtamAM, chUte chUTe. pratisrotas na. (pratIpaM srotaH ) sAmI pravAha, sAbhuM pUra, vo pravAha. pratisvana, pratisvara puM. ( prati + svR + zabdopatApayoH + AdhAre bhAve vA ap) pratizabda-paudho, sUryadvArA agni saMpAdananuM sAdhana, aDAyuM, sUkuM chANuM. pratihata tri. (pratihanyate sma prati + han + kta) nirAza mano-hataH pratihataH pratibaddho hatazca saH zabdaratnamahodadhiH / amaraH 3 / 1 / 41 / dveSa pAmeyuM, roDesuM, dUra reDhuM jAtasa resuM, jaseDela, bhArIne lagAusu, sAbhe athAyesa, nAza pAbhela. (na. prati+han + bhAve kta) nirA2, 26 42 te, khaTAvaduM te, preSita, moDalela -FARTRT 2LGE gail. pratihatamati tri. (pratihatA matiryasya) bhenI khaDasa mArI gaI che te, nAza pAmela buddhivALuM, tiraskAra DaranAra. [ pratisRSTa-pratihara pratihata strI. (prati+han + bhAve ktin) pratighAta, pachAuvu te, sAbhI prahAra, rodha-roara. rodha, palaTate pratihataM yayurarjunamuSTayaH - kirA0 18 / 5 / pratihanana na ( prati + han + lyuT ) sAbho bhAra bhAravo, pachADI hetuM, sAme prahAra 42vo. pratiharaNa na, ( prati + ha + lyuT ) sAmethI haravu, sAmethI saha sevu, irI sevu. pratihartR tri. ( prati + hR + tRn ) sAmethI haranAra, benAra, irI benAra. (puM.) kheDa prahArano Rtvi. pratiharSaNa na. ( pratirUpaM harSaNam) yogya saMtoSa upabhavavo, sarakho harSa. pratihasta, pratihastaka puM. ( pratirUpo hasto yasya / pratirUpo hasto'valambanarUpo yasya kap) sthAnApana puruSa, abhirtA, pratinidhi- AzritAnAM bhRto svAmisevAyAM dharmasevane / putrasyotpAdane caiva na santi pratihastakAH- hito0 2 / 33 / pratihastin tri. (pratihasta + Nini) matsaravA, dveSI.. pratihAra puM. (pratyekaM harati svAmipArzvamAnayati, prati + + aN) dvArapAna, jAraNA khAgaNa pahero bharanAra - tato nRpANAM zrutavRttavaMzA puMvatpragalbhA pratihArarakSIrau0 6 / 20 / (puM. prati + ha + AdhAre ghaJ upasargasya vA dIrghaH) dvAra, haravA, jArazuM (na.) uhUgAtAkhe gAvA yogya sAmavedhano kheDa vibhAga (tri. pratirUpaM harati, hR + aN) bhAyAdvAra-bhahugara. pratihAraka tri. (prati + hR + Nvul ) uparano artha, kheDa sthAnethI bIjA sthAne pahoMcADanAra kAsada. (puM. pratihAra + svArthe ka) pratihAra nAmanA sAma vibhAganuM gAna karanAra. pratihAsa tri. (pratirUpaH pratikUlo vA hAso yasya ) sAmuM usanAra, sayuM, usanAra. (puM.) abaTuM sakuM, sAbhuM savuM. (puM. prati + has+ghaJ) dhonI zeranuM 313. pratihiMsA strI. (prati + hiMs + bhAve + a +TAp) pratizodha, khUna sAme khUna. pratihita tri. (prati + dhA + kta) sAthai 43, sAthai bhajI gayesuM. pratihvara puM. ( prati + vR + AdhAre ap) sabhIya, pAse. Page #684 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratIka-pratIyamAna] shbdrtnmhoddhiH| 1491 pratIka puM. (prati+kan ni. dIrghaH) savayava, samAsa | pratIcyA strI. (pratIcya+TAp) purastyAnI bhAtA. ( so athavA vAyano prathama 106.) (tri.) | pratIcchaka tri. (pratigatA icchA yasya kap) , savaNu, sabaTu, viruddha lenAra, grahaNa karanAra. pratIkAra puM. (prati+kR+ghaJ dIrghaH) sa.. 641ya, vai2. pratIti tri. (prati+iN+kta) adhyAta, prasiddha, tuM. vagairenI bahalo. -avazyaMbhAvibhAveSu pratIkAro na ..., nAma.3 -soDyaM vaTaH zyAma iti pratIta:vidyate-devIbhAga0 3 / 25 / 3 / rogako3nI vitsiA . raghu0 13 / 43 / DarSa bhesa, 62vANu, vidvAna, pratIkAza puM. (prati+kAz+ghaJ vA dIrghaH) 640 - ___paMDita. puM. te nA. se. vizvava. drakSyatyadripratIkAzaM siMheneva mahAdvipam-mahA0 | pratIti strI. (prati+iNa+bhAve ktina) yAti, prasiddhi 1 / 154 / 32 / spaSTa pratyakSa dhana - vAcyavaicitryapratibhAsAdeva cArutApratIkAzva (pR.) bhAnumAna 25% nI. me. putra.. pratItiH-kAvya0 10 / 62, 4, . pratIkSaka. tri. (prati-Iz+Nvul) 2 / 4 ko nA2, sakSyamA pratIndhaka (puM.) viDa nAmano. heza.. nAra, viyAranA2. pratIpa tri. (pratigatA apo'tra ac samA. ni. pratipa+pRSo. pratIkSaNa na, pratIkSA strI. (prati+Iz+bhAve lyutt| vA.) viruddha- tatpratIpapavananAdivaikRtam-raghu0 11 / 62 / prati+IkS+bhAve aD+TAp) rAvI . -mitrapratIkSayA pratikUla, zatru, ADuM avaLuM, ullaMghana karanAra, anukULa zalya ! dhRtarASTrasya cobhayoH- mahA 0 8 / 4052 / nahita, viparIta ubhAnusAra, nA virodha - vicAravuM, lakSyamAM levuM. bharturviprakRtA'pi roSaNatayA mA sma prItapaM gamaHpratIkSaNIya tri. (prati+IkSa+anIyara) 25 vA yogya, zAkuM0 4 / 18 / (puM. pratipa+pRSo. dIrghaH) te. mano vicAravA yogya, lakSyamAM levA lAyaka. pratIkSita tri. (prati+Iz+kta) 412 d ye lu, viyArej, caMdravaMzI eka rAjA, te nAme eka athaliMkAra, jemAM tulanAnA sAmAnya rUpane badalIne upamAnanI upameya dhyAnamAM lIdheluM. pratIkSin tri. (prati+Iz+Nini) 2rA nA2, dakSyamA sAthe. tulanA 52 / 5 te. -prtiipmupmaansyaapyulenAra, vicAranAra. pameyatvakalpanam / tvallocanasamaM padmaM tvadvaktraM sadRzo vidhuH-candrA 0 5 / 9 / pratIkSya avya. (prati+IkS + lyap) / chana, sakSyamA dachana, viyArIne. (tri. prati+ IkSa+karmaNi Nyat) pratIpaka puM. (pratIpa+saMjJAyAM kan) vi. 20% putra vicAravA yogya, vATa jovA yogya, lakSyamAM levA yaduno putra. (tri. pratIpa+ svArthe ka) pratIpa tri. hAya, pUya. zraddhaya -bhaktiHpratIkSyeSu kulocitA te za6 o. raghau0 5 / 14 / pratIpakina tri. (pratIpaka+astyarthe ini) virodhavANu, pratIghAta puM. (prati+han+bhAve ghaJ vA dIrghaH) bhAra, zatruvALuM vagere. ThokavuM, sAmethI prahAra, athaDAmaNa, niSedha, aTakAvavuM | pratipadarzin tri. (pratIpaM vAmaM pazyati, dRz+Nini) avaguMThanAra, viruddha nAra. pratIcI strI. (pratyac+striyAM DIe allope dIrghaH) | pratIpadazinI strI. (pratIpadazin+GIp) strI. mAtra. pazcima hita -yenAsau vyajayad kRtsnAM pratIcI | pratIpavacana na. (pratIpaM vacanam) viruddha vayana, pratikUla dizamAhave-mahA0 4 / 41 / 18 / vacana, ADuM bolavuM te, yogya uttara na ApatAM pratIcIna, pratIcya tri. (pratIci bhavaH pratyac+kha vATu losata. (tri. pratIpaM vacanaM yasya) viruddha allope dIrghaH/pratIci bhavaH, pratyac+bhAvArthe yat) bolanAra, ADuM bolanAra, pratikUla bolanAra. pazcima hima DonA2-thanA2, 5vAtya, 52vatA, | pratIpAzva puM. (pratIpaH azvo yasya) te. nAme meM mAnavatA, 52 bhuma-vizvaM bhUtajAtaM prItIcInaM 25%80. parAGmukhaM dadRze- RgvedabhASye sAyanaH / antarDita | pratIyamAna tri. (prati+i+yak+zAnac) 4||tuN, thayesa-Dhe yesa, antadhyAna pAme.TA. anubhavAtuM, bharoMso mUkavA yogya, khAtarIvALuM. Page #685 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1492 shbdrtnmhoddhiH| [pratIra-pratyakSa pratIra na. (pratIryyate pra+tIr+ka) 12, l2-5ist. (puM.) | pratolI strI. (pratulyate parimIyate, pra+tula-parimANe+ghaJ bhautyamanuno eka putra. GIS) zerI, poja, zaDeranI. harano mAsa, 04.12 no. pratIvApa puM. (prati+vap+ghaJ dIrghaH) ||nnedaa sAnA | bhA, bhoTo. 22tI- 2004ma[ -prApat pratolImatula vagereno bhUko karavo te, dhAtune bhasma karavI agara pratApaH-zizu0 3 / 64 / pAgAvIta, pIvAna. 05 auSadhimA jo pratolIka (tri.) zezamIvANu-bhAgovANu za32. auSadha naing te -uSakAdi pratIvApaM pibet saM pratoSa puM. (pra+tuS+bhAve ghaJ) saMtoSa, svAyaMbhuva zamanAya vai-cakrapANidattaH / bhanunI putra.. (tri. prakRSTaH toSo'sya) saMtoSavANu, pratIveza puM., pratIvezin tri. (prati+viz+ghaJ diirghH| saMtoSI.. prativeza+astyarthe ini dIrghaH) pAzInu, gha2, 5.2.. pratta tri. (pradIyate sma pra+dA+kta) mA.j, hADaM, pratIha puM. (pratikUlA IhA asya) bharatavaMzI. me. arpaNa kareluM, lagnamAM ApeluM dhana vagere. kSatriya, prattavat tri. (pra+dA+ktavatu) ApatuM, hetuM, maapn||2. pratIhAra, pratIhArin puM. (pratihiyate, prati+ha+karaNe pratna tri. (pra+bhAvArthe tna) ThUna, pu29, prAyIna- patnasya ghaJ/ pratihAro'styasya ini dIrghaH) dvA257, dvAra viSNo rUpaM yat satyasyartasya brahmaNaH-bhAga0 5 / 20 / 5 / 26(puM. pratihiyate'tra, prati+ha+ AdhAre ghaJ) pratyaMzu tri. (pratigato'zum) 24ne prApta thayeda. 2j, 42vA, dvA2. (tri. pratirUpaM harati, ha+aN / pratyak avya. (prati+aJc+kvin) viruddha himaiupa. dIrghaH) mAyA(2-dugara vagere. pratyageva prayAgAcca madhyadezaH prakIrtitaH-manu0 2 / 21 / pratIhAriNI strI. (pratihAra+astyarthe ina+GIpa dIrghaH) pAchalI bAjue, ApeluM, cAlu karavuM, vivAhamAM dvArapALa strI, bAraNA AgaLa UbhI rAkhelI rakSaka mApadu. strI . pratyakcetana puM. (pratIpaM viparItamaJcati jAnAti pratIhAsa puM. (prati+has+ghaJ upa. dIrghaH) pI00. 5oranu, prati+aJc+ kvip, pratyak cAsau cetanazca) (r)4, OM . sAMkhyamata siddha puruSa, sarvajJa-aMtarAtmA, paramAtmA, pratuda puM. (pratudati, pra+tud+ka) yAyavatI yAne. 52.zva2. khAnAra koI paNa pakSI, sIMcANo, bAja, kAgaDo pratyakparNI, pratyakpuSpI strI. (patyaJci parNAni yasyAH vagere pakSI. pratuSTida tri. (pratuSTi dadAti, da+ka) saMtoSa. // 5 // 2. GIp/pratyak puSpamasyAH GIp) madhesI nAmanI vanaspati. pratuSTUSat, pratuSTUSu tri. (prastotumicchati, pra+stu+ pratyakzreNI strI. (pratIcI zreNIva yasyAH) vanaspati. / san+zatR / pra+ stu+san+u) stuti. 425 / 627], 6251nI, tIvRkSa. stuti karavAne icchanAra. pratuSTraSA strI. (pra+stu+san+aG+TAp) stuti. 42vAnI. pratyakSa avya. (akSaNaH lakSNam lakSaNArthe pratinA'vyayI. ac samA.) indriyana kSa-yi, (na. pratyakSacha.. pratUrta, pratUrttaka tri. (pra+tUr-vege-kta/pratUrta+matvarthe mastyasya ac) indriyanA saMdhI . thanAI zAna vun) satyanta. vegavANu, ghai gavANu. ndriya sannipathI. pahA thaye, zAna- indriyArtha(na. pra+tUra+bhAve kta) atyanta ga, gha . sanikarSajanyaM jJAnaM pratyakSam-tarka0 / dRSTigoya.2, pratUlikA strI. (prakRSTaM tUlamatra kapa kApi ata itvam) dRzya- pratyakSAbhiH prapannastanubhiravatu vastAbhiraSTAbhirIzaH atizaya rUvALI eka prakAranI zayyA. -zAkuM0 11 / (tri. pratigataM akSi indriyaM yatra pratoda puM. (pratudyate'nena, pra+tud +karaNe ghaJ) gho31 samA. aca) indriyanA saMmanyathI thanAra pratyakSanI ko32. bhAravAnI yAnu:-5ro -prakAlayed dizaH viSaya : 5hA- na ca dRSTaM ca svapne'pi sarvAH pratodeneva sArathiH-mahA0 2 / 548 / pratyakSasyApi kA kathA-brahmavaivarte 2152 / Page #686 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratyakSatas-pratyaJjana] pratyakSatas avya. (pratyakSa + tasil ) samakSa, sAkSAt pratyakSa. pratyakSatA, strI, pratyakSatva na. (pratyakSasya bhAvaH tal+TAp-tva) pratyakSapaNuM, samakSapazu. pratyakSadarzana, pratyakSadarzin tri. (pratyakSeNa payata, dRz + lyU / pratyakSeNa pazyati, dRz + Nini) sAkSI, sAkSAt bhenAra, pratyakSa darzana- pratyakSadarzanaM jajJe gatiM cAnuttamAM zubhAm- mahA0 3 / 57 / 36 / pratyakSapramANa na. ( pratyakSaM pramANam) indriyanA saMbaMdhathI zabdaratnamahodadhiH / prApta thanAra pramANa, cakSuHpramANa. pratyakSabhUta tri. (pratyakSa + bhU + kta) ughArchu thayeyuM, pratyakSa thayeyuM, julsuM thayeyuM, pragaTa thayeluM. pratyakSabhoga puM. (pratyakSa + bhuJj+ghaJ) bhAvinI saMbhatithI tenI vastuno upabhoga karavo te. pratyakSalavaNa na. (pratyakSaM pRthaktayopalabhyamAnaM lavaNam) rasoI banI rahyA pachI zAka tathA kaDhI vageremAM apAtuM mIThuM. pratyakSavAdin puM. (pratyakSameva pramANatvena vadati, vad + Nini) pratyakSa dRSTA yArvADa, jauddha- nApratyakSaM pramANamiti tanmatam / pratyakSin tri. (pratyakSamastyasya ini) sAkSAt bhenAra, pratyakSa karanAra. pratyakSIkaraNa na. (pratyakSa+cci+kR+ lyuT ) dhADu Da u te, pratyakSa vuM te. pratyakSIkRta, pratyakSIbhUta tri. (pratyakSa + cvi+kR+kta/ pratyakSa+cvi+bhU+kta) pratyakSa purela, udhADu urela pratyakSa thayela. pratyakSIbhavana na. ( pratyakSa cvi+bhU+ lyuT ) pratyakSa thavu, ughADA thavuM, bahAra paDavuM. pratyakrastrotas puM. strI. ( pratyak pratIcIgAmi sroto yasya yasyAzca) pazcima dizA taraI bheno pravAha bhaya che khevI nahI, narbhahI nahI. (puM. pratIci pratyagAtmani srotazcittapravAho'sya) paramAtmAmAM bheDA bhanavANI yogI. pratyagAtman puM. (pratIco jIvasyA'tmA svarUpam) paramezvara, paramAtmA, brahmayaitanya. pratyagAzA strI. ( pratyak pratIcI AzA) pazcima dizA. pratyagAzApati puM. (pratyagAzAyAH patiH) pazcima hizAno adhipati-varuNadeva. 1493 pratyagudac strI. (pratIcyA udIcyAzca antarAlA dik ) vAyavyakoNa-pazcima ane uttara dizAnI vaccenI dizA. pratyagra tri. ( pratigatamagraM zreSThaM prathamadarzanaM vA'sya) navIna, nUtana, zodhita-zodheyuM, svaccha. (puM.) bRhadrathano putra eka rAjA. pratyagratA strI, pratyagratva na. ( pratyagrasya bhAvaH tal+TAptva) navInapazuM tAbhapazuM nUtanatA. pratyagratha puM. (pratIcyAM ratha iva) ahicchatra nAbhe kheDa heza. pratyagravayas tri. (pratyagraM vayo yasya) duvAna avasthAvArju navI vayanuM, duvAna-tara- pratyagravayasAM dadyAM yo me brUyAd dhanaJjayam- mahA0 8 / 38 / 18 / pratyagravaya na. ( pratyagraM vayaH) yuvAvasthA, duvAnI, yauvana. pratyagraha (puM.) the hi dezano te nAmano rAbha. pratyaGga na. ( pratigatamaGgam) aMga-zarIrano avayava DAna vagere (avya. aGga aGgaM prati sAkalye avyayI.) aMge gaMge, pratyeka avayave dhvAntaM nIlanicolacArusudRzAM pratyaGgamAliGgitaH - gIta0 11 / 11 / - pratyaGga karNanAsAkSiliGgAGgAni karAdikam - zabdacandrikAyAm / pratyaGgiras puM. (pratigataH aGgirasam ) yAkSusa manvantaramAMno te nAmano eka RSi. pratyaGgirA (strI.) 'maMtramahodadhi' nAmanA graMtha prasiddha te nAmanI eka devI. pratyaGmukha tri. (pratyaG mukhaM yasya) pazcima taraI mukhavALuM, pazcima tarapha jenuM mukha hoya te. pratyaGmukhatA strI, pratyaGmukhatva na. ( pratyaGmukhasya bhAvaH tal+TAp-tva) pazcima taraI mukha rAjavApAsuM pazcimamAM mukha rAkhavuM te. pratyac puM. (pratyaJcati, aJc + kvip vic vA ) svAtmA pazcimaheza-dvAja (avya. patIcyAM saptamyarthe asi tasya lopaH) pazcima aNamAM, pazcima dezamAM, pazcima hizAmAM. (tri. prati+aJc + karttari vic) deza athavA kALanI pAchaLanuM-pazcimanuM. pratyaJca puM. (pratyaJcati, aJca kvip vic vA) paramezvara pratyaJcamAdipuruSamupatasthuH samAhitAH bhAga0 6 / 9 / 20 / pazcimaheza-dvAja.. pratyaJjana na. ( pratirUpamanurUpamaJjanam) yogya khaMbhana, sAruM AMjaNa. Page #687 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1494 shbdrtnmhoddhiH| [pratyanantara-pratyarpita pratyanantara tri. (prati prAptamanantaram) pAse.nu, na(r)i | pratyabhivAdana na. (prati+abhi+vad+lyuTa) pramA vidyamAna, tarata. 5chInu, tana Aye- jIvet | karanAra guru vagere e AzIrvAda vagere kahevo te. kSatriyadharmeNa sa hyasya brahmaNaH pratyanantara:- manu0 | pratyabhiskandana na. (prati+abhi+skanda+bhAve lyuT) 10182 / prativAdInI viruddha phariyAda karavI te. pratyanIka puM. (pratikUlamanIkaM yasya) zatru- na zaktAH | pratyaya puM. (prati+iNa+bhAvakaraNAdau ac) maroMso pratyanIkeSu sthAtuM mama surAsurAH / - Rte'pi tvAM | vizvAsa, -mUDhaH parapratyayaneyabuddhiH-mAlavi0 1 / 2 / - na bhaviSyanti sarve ye'vasthitAH pratyanIkeSu yodhAH- saMjAtapratyayaH-paJca0 4 / mAtarI, prabhApUrva bhaga0 11 / 32 / vina, prativAdI (na.) te. nAmanI nizya, soha, zAna, buddhi, svAdhIna, hetume. sA.12- pratipakSamazaktena pratikatu tirakriyA, atiSThat pratyayApekSasantatiH sa ciraM nRpaH-raghu0 1 / 3 / yA tadIyasya tatstutyai pratyanIkaM taducyate-kAvya0 10 / vata, zAlayalagAta, hata, prasiddhaya, pratyanumAna na. (pratirUpamanumAnam) sAsa anumAna, vyaa42462||str prasiddha pratyaya -so'bhavad varavadhU viruddha anumAna, jemake parvata vahnivALo che "dhumADAthI samAgamaH pratyayaprakRtiyogasannibhaH raghu0 1156 / -AvuM vAdIe kahyuM tenAthI UlaTuM parvata agnivALo mAyAra, sa rI5255, che4-50mj, svAha, dhyAna 52j nathI kema ? pASANAdivALo che mATe tevuM te, amuDa meM za6. anumAna. pratyayakAriNI strI. (pratyayaM karoti, kR+Nini+GIp) pratyanta puM. (pratigato'ntam) te namana. da.27 12. | tarI. rAvanA. mI2-si-mudrA. (tri.) na(r)rnu, sabhI5nu, pAse.nu, saMniSTa- sa | pratyayakArin tri. (pratyayaM karoti, kR+Nini) bhAtarI guptamUlapratyantaH zuddhapANirayAnvitaH-raghu0 4 / 26 / / karAvanAra, nizcayakAraka, vizvAsakAraka. sImA, 6. pratyayita, pratyayin tri. (pratyayo vizvAsaH saMjAto'sya, pratyantagiri, pratyantaparvata puM. (pratyantaH sannikRSTo pratyaya+ itac/pratyayaM+astyarthe ini) vizvAsa giriH-parvato vA) moTA parvatamA pAseno nAnI parvata. pAmelA, vizvAsu- tacchutvA vyasRjad rAjA so'tha pratyantara tri. (pratigatamantaram) sabhAparnu, pAsena, . pratyayitAn dvijAn-kathAsaritsAgare 15 168 / sApta, pratyapakAra puM. (apakAraM prati) pratizodha, bahasAmai ritezu, bhaLs. (tri. prati+ay gatau+kta) kSati 5DayADavI- zAmyeta pratyapakareNa nopakAreNa sAme gayela. durjanaH-kumA0 2140 / pratyarA strI. (pratinihitAH arAH) paina mAmIna pratyabhijJA strI. (pratigatA abhijJAm) 58i 305 pAthana / ma4yUta. 2mA mATeno pIso. loyA 5chI tane te. 4 35. 32. zrI5ko ta, me. pratyari puM. (prati+R+in) zatru, huzmana, vairI. prakAranuM pratyakSa jJAna. pratyartha puM. (pratigataH artham) utta2-47, 32zatrutA, pratyabhijJAdarzana na. (pratyabhijJAyAH darzanam zAstram) . 00512 13 2j ta.. nAme eka darzana-mAhezvarazAstra. pratyarthin tri. (pratyarthayate, prati+artha-pIDane+Nini) pratyabhijJAna na. (pratigataM abhijJAnam) amu vastune. zatru, duzmana- nAsmi bhavatyorIzvaraniyogapratyarthI prathama joyA pachI tene teja rUpe pharI oLakhavI te. vikrama0 2 / (tri. pratikUlamarthayate, artha+Nini) pratyabhiyoga puM. (pratirUpo'bhiyogaH) vAhI. 652 prativahI- sa dharmastha sakhaH zazvadarthipratyarthinAM svayam prativAhIna sAmI iriyAha- abhiyogamanistIrya nainaM raghu0 17 / 39 / sAbho 4vAla mApanA2. pratyabhiyojayet / prativahIna viruddha riyA6. pratyarpaNa na. (prati+R+Nic+puk+lyuTa) dAeM pratyabhivAda puM. (prati+abhi+vad+Nic+ghaJ) vahana. dhana. varga3 pAchu mApa, pAchu sopa- sItA 42 // 22. sAme. mAvA re vAta- abhivAdyasya pratyarpaNaiSiNaH-raghu0 15185 / gurorAzIrvacanam-gopIcandraH / | pratyarpita tri. (prati+R+Nic+puk kta) pArcha sopA. Page #688 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratyavanejana-pratyAgati shbdrtnmhoddhiH| 1495 pratyavanejana na. (pratirUpamavanejanam) zrAddhana, me. uu, | pratyazman puM. (pratirUpaH azmA) 2. zrAddhanI eka jAtanI kriyA. pratyaSThIlA (strI.) . .2no ro pratyavataTa na. (paccoyaDa, jai. prA.) nahInau sist 5se.nI. pratyasta tri. (prati+as+kta) sAme. 348, tya , memara-bhATIna 13. chousa.. pratyavamarSa puM. (prati+ava+mRS+bhAve ghaJ) masalata, pratyaham avya. (ahni ahni vIpsArthe avya.) 21, salADa, sa ta, viyA2- anusaMdhAna za6 mI. 6224- girizamupacacAra pratyaham-kumA0 160 / pratyavara tri. (pratirUpo'varaH) mati. adhama, atyanta pratyAkAra puM. (pratirUpaH khaGgena sadRzaH AkAroM nIya. yasya) ta2vAranu, bhyAna. pratyavaroha puM., pratyavarohaNa na. (prati+ava+ruha+ghaJ/ pratyAkhyAta tri. (prati+A+khyA+karmaNi kta) prati+ava+ruha + lyuT) sabhe. ta2j . ti22728, una. 438, 92 428, 26 438pratyavasAna na. (prati+ava+so+kta) mona, makSA pratyAkhyAtA na jIvAmi satyametad vravImi te2, Hij . -jagdhiH pratyavasAnaM ca bhakSaNaM bhojanAzane-vaidyakaratnamAlAyAm / mahA0 1 / 1568 / tyAga 521. pratyavasita tri. (prati+ava+so-karmaNi kta) mozana pratyAkhyAna na. (prati+A+khyA+bhAve lyuTa) 428, jAdhela.. tiraskAravuM, dUra karavuM, khaMDana karavuM, rada karavuM, tyAga pratyavaskanda puM, pratyavaskandana na. (prati+ava+ karavuM, jenamatamAM cauda pUrva paikI navamuM te nAmanuM skand+karaNe ghaJ/prati+ava+skand+karaNe lyuTa) pUrva. (na. paccakkhANa, jai. prA.) zrAva.nu 6zamuM vyavahAramAM eka prakArano uttara, karelI phariyAda sAcI vrata, pApanA tyAganI pratijJA, sAvaghayoganI nivRtti, che paNa koI kAraNanA lIdhe te rada che-evo uttara- AvazyakanA chaThThA adhyayananuM nAma, pratyAkhyAna saMbaMdhI arthinA lekhito yo'rthaH pratyarthI yadi taM tathA / hakIkatavALuM navamuM pUrva. prapadya kAraNaM brUyAt pratyavaskandanaM smRtam-mitAkSarA / | pratyAkhyAnakriyA srI. (paccakkhANakiriyA, jai. prA.) pratyavasthA strI. (prati+ava+sthA+bhAve aD+TAp) sUyagaDAMgasUtra'nA bIjA. zrutaskandhanA cothA prati pakSa rUpe UbhA rahevuM te. adhyayananuM nAma. pratyavasthAna na. (prati+ava+sthA+bhAve lyuT- pratyAkhyAnapravAda puM. (paccakkhANappavAya, jai. prA.) paccavatthANA jai. prA.) Anu, samAdhAna 2jd, | pratyAkhyAnanA adhikAravALuM 14 pUrvamAMnuM navamuM pUrva. khaMDananuM prati vacana pratipakSapaNAthI rahevuM te. pratyAkhyAnAvaraNa na. (paccakkhANAvaraNa, jai. prA.) pratyavasthAtR tri. (prati+ava+sthA+tRc) prati5635. jenI asara cAra mahinA rahe che ane je sarva mo. 22nAra, zatru, vaiza. viratipaNuM prApta thavA de nahi te kaSAya, kaSAyanA pratyavahAra puM. (prati+ava+ha+bhAve ghaJ) saMDA2 cAra prakAramAMno trIjo prakAra. sargasthitipratyavahArahetuH-raghu0 2 / 44 / uvA bhATe | pratyAkhyAnI strI. (paccakkhANI, jai. prA.) nissedhtaiyAra thayelA sainyone yuddhathI aTakAvavAM te. karanArI bhASA. pratyavAya puM. (prati+ava+ iN+karaNe bhAve ca ac) pAya- anutpattiM tathA cAnye prattyavAyasya manvate pratyAkhyeya tri. (prati+A+khyA+yat) una 42vA jAbAli0 / viruddha Aya255, mazana-tirodhAna lAyaka, rada karavA yogya, nA pADavA lAyaka, nApasaMda (puM. paccavAya, jai. prA.) ghoSa, gerAma, vina, karavA yogya, tiraskAra karavA lAyaka. antarAya. pratyAgata tri. (prati+A+gam+kta) sAme. bhAveda, pratyavekSaNa na., pratyavekSA strI. (prati+ava+IkSa+bhAve | pAchuM Avela, pharI Avela. lyuTa/prati+ava+IkSa+ bhAve a+TApa) Aga pratyAgati srI., pratyAgama puM., pratyAgamana na. (prati+ pAchaLano vicAra karavo te, ATaluM karyuM che ATaluM A+gam+bhAve ktin/prati+A+gam+bhAve apa/ nathI karyuM ema lakSyamAM levuM te, dekharekha rAkhavI te. | 2 rAjavIta. prati+A+gam+bhAve lyuTa) 3zathI pAvate. Page #689 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1496 shbdrtnmhoddhiH| pratyAgAra-pratyAzvasta punarAgamana, lag, sAme mAvata- tIrthayAtrA- | pratyAmnAna puM. (pratirUpatayA AmnAyate, prati+A+ samArambhe tIrthapratyAgameSu ca- prAyazcittatattve / - mnA+karmaNi lyu) pratinidhi. kimarthaM brUhi viprendra ! asmin pratyAgamo hi vaH- - pratyAmnAya tri. (pratirUpatayA AmnAyate, prati+ harivaMze 39 / 24 / __ A+mnA+kamaNi ghaJ) pratiQuu 4218 yogya pratyAgAra (na.) prathamarnu nivAsasthala.. (avyayI. AgAraM prAyazcitta vagere karma, anumAna prakriyAnuM pAMcamuM aMga AgAraM prati sAkalye avya.) ghe2 32, 424 ghe2. eTale nigamana. pratyAdarza puM. (prati+A+dRz+ac) choTo, pratimA. pratyAyaka tri. (prati+A+i+Nvul) vizvAsa.5124, pratyAdiSTa tri. (prati+A+dRz+karmaNi kta) udj, bodhaka, samajAvanAra, jaNAvanAra. sUcaveluM, khaMDana kareluM, nirAkaraNa kareluM, aMdhArAmAM pratyAyana na. (prati+A+i+Nic+bhAve lyuTe) vizvAsa. rAkheluM, tirohita, pUrve sAvadha kareluM, AkAzavANI pedA karavo te, jaNAvavuM te, khAtarI karI ApavI te, vagerethI sUcaveluM, AjJA karela. bodha Apavo te, vadhune ghera laI javI te, vivAha pratyAdeza puM. (prati+A+diz+bhAve ghaJ) ni2729 / 42vI. -pratyAdezAnna khalu bhavato dhIratAM kalpayAmi-megha0 114 / pratyArambha puM. (pratirUpaH ArambhaH) bhAminI. paNa -pratyAdezAdapi ca madhuno vismRtabhrUvilAsam-megha0 96 / mAraMbha. ti22412, una, dU2 2j, sUyavaj, guag, ul- pratyAlIDha na. (prati+A+liha+kta) ucii. 52 // 57 // yA pratyAdezo rUpagarvitAyAH zriyaH-vikrama0 1 / ane jamaNo paga AgaLa rAkhI dhanuSa dharavAvALA aMdhakArAvRta karanAruM. bhAsad meM. tanu muM. 23-vIrAsana- syAd pratyAdhAna na. (pratipattyA dhIyate, prati+A+dhA+karmaNi dakSapAdasaGkocAt vAmapAdaprasAraNAt / pratyAlIDhamita lyuTa) mAthu, masta 5. (na. prati+A+dhA+bhAve lyuTa) proktamAlIDhaM tadviparyayAt-zabdaratnAvalI / dvitIyAdhAna. (tri. prati+A+lIha+kta) yATe, mAdhesuM, svAha pratyAdhmAna puM. (prati+A+mA+lyuTa) meM tano lIdheluM. vAyuno ro- pratyAdhmAne samutpanne kuryAd vamanalaGghane- pratyAvartana na. (prati+A+vRt+Nic vA+bhAve lyuTa) bhAvapra0 / pAchA pharavuM, pharI AvavuM, sAmethI aTakAvavuM. pratyAnayana na. (prati+A+nI+lyuTa) 3NthA. bhAvaM pratyAvRtta tri. (prati+A+vRt+kta) zrI. bhAveda, pAchu te, pAchuM ANavuM, sAmethI lAvavuM. 328, sAme 12veta. pratyAninISat tri. (prati+A+nI+san+zatR) pArcha pratyAzA strI. (prati kiJcit vastu lakSIkRtya A ANavA icchatuM. sAme ANavA-pharI lAvavA cAhatuM. samantAt azrute vyApnoti, prati+A+ az+ pratyAninISA srI. (pratyAnetuM icchA, prati+A+nI ac+TAp) 42 vastu vagaire 652 izathI +san+aGa+ TAp) pAchu mArAvAnA. 627, sAme maa|| 25vI. te- mUDho'nyatra marIcikAsu pazuvat mArAvA - 3rI dAvavAnI me. pratyAzayA dhAvati-zAntizatake / sabhI. 28-627.. pratyAninISu puM. (pratyAnetuM icchuH, prati+A+nI+ pratyAzin tri. (pratyAzA+astyarthe ini) uvANu, san+3) sAme. sAvA yADanA2, pAchu laal sAme AzA-icchA rAkhanAra, sAmI vAMchanA karanArA icchanAra, ANavA icchanAra. pratyAzrAva puM. (prati+A+zru+Nic+ac) Ina. 6dezI. pratyAnIta tri. (prati+A+nI+kta) izathI. vesa, saMbhava, astu, zrauSaT ko3 zahI... pAchuM ANela, sAme ANela. pratyAzrAvaNa na. (prati+A+zru+Nic+bhAve lyuT) pratyApatti strI. (prati+A+pad+ktin) vai28ya, adhvaryune amuka koI mantranuM agnidde saMbhaLAvavuM. sAMsArika viSayo prati virAga, pharIthI-pAchA AvavuM / pratyAzvasta tri. (prati+A+zvas+kta) sAMtvanA sApaDaM, zvAsa heTho mUkelo, dilAso Apela. Page #690 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratyAzvAsa- pratyutpannamati ] pratyAzvAsa puM. (prati + A + zvas+ghaJ) irIthI zvAsa sevo, zvAsanuM pAchA ivuM te. pratyAzvAsana na. ( prati + A + zvas + Nic + bhAve lyuT ) zabdaratnamahodadhiH / sAMtvana mATe AzvAsana ApavuM, dilAso Apavo. pratyAsaMkalita tri. (prati + A + sam + kal + kta) khabhuGa viSayano nizcaya karela hoya te, saMkalanA karela. pratyAsatti strI. (prati + A + sad + bhAve ktin) nisTapa ghaniSTa saMbandha, nyAyaprasiddha alaukika pratyakSa janaka saMbandha, sAdRzya. pratyAsanna tri. (prati + A+sad + kta) pAsenuM, niGaTanuM saMjaddha, atyaMta samIpa rahesa- 'pratyAsanne nabhasi dayitAjIvitAlambanArthI' - meghadUte / Arya ! pratyAsanno mahArAjaH / tatpratyudgamanena saMbhAvyatAmAryeNa prabodhacandrodaye 2 aGke / pratyAsara, pratyAsAra puM. (pratyAstriyate, prati + A + sR + ap/prati+A+sR + AdhAre ghaJ) sainyanI pAchaLano bhAga, vyUhanI pAchaLa sainyano bIjo vyUha ka2vo te, eka prakArano vyUha. pratyAsvara puM. (pratyAsvarati, prati + A + s + ac) asta pAmIne irI Avesa pAchI ugesa sUrya. (tri.) pArchu khAvela, irI khAvela. pratyAhata tri. (prati + A+han + kta) uThAveyuM, DarAveyuM, sAme mAreluM. pratyAharaNa na. ( prati + A + hR + bhAve lyuT thitta khane indriyo vagerene viSayamAMthI pAchA vALI saMyamamAM rAkhavAM te, pharIthI haraNa karavuM te pharIthI levuM te, pAchuM kheMcI levuM te. pratyAharaNIya, pratyAharttavya, pratyAhArya tri. (prati + A + hR + karmaNi anIyar / prati + A + hR + tavyac / prati + A + hR + yat) pAchu jeMyavA yogya, sAmethI sevA yogya, roDavA sAya. pratyAhAra puM. ( prati + A + hR + bhAve ghaJ) yitta tathA indriyo vagerene viSayothI rokavAM te-yoganuM eka ipl - 'svaviSayA'saMprayoge cittasya svarUpAnukAra ivendriyANAM pratyAhAraH' - pAtaJjalasUtre 54 / indriyANIndriyArthebhyaH samAhRtya sthito hi saH / manasA saha buddhyA ca pratyAhAreSu saMsthitaH - gAruDe 240 a0 / pAzinIya vyADara prasiddha 14 sUtronI TUMDI saMjJA- ac, hal arthAt 'a i u N'- sUtro 1497 pratyAhAra 'aN' tathA 'a i u N RlRk, eoG aiauc -khA yAra sUtrono pratyAhAra 'ac' (svara) ane vyaMjanono pratyAhAra haj che temaja badhA varNono dhota 'al' pratyAhAra che. pratyAhRta tri. (prati+A+hR + karmaNi kta) pAchu jetheMsa, irI sIdhesa, sAbhe sIdhesa, roDela. pratyukta tri. pratyukti strI. (prati + vac + kta/ prati+vac + bhAve ktin / pratirUpamuttarasya prA. sa.) uttara ApeluM, sAme kahela, nirAka2Na karela, khaMDana uresa 4vAja, uttara. pratyujjIvana na. ( prati + ud + jIv + bhAve lyuT ) irI lava, sabhavana thavu, ucchvAsayukta thavuM te. pratyujjIvita tri. (prati + ud + jIv + kta) (ucchvAsa yukta thayela. pratyuta avya. (prati ca uta ca iti dvandvaH) jI rIte, siTI rIte - kRtamapi mahopakAraM paya iva pItvA nirAtaGkaH / pratyuta hantuM yatate kAkodarasodaraH khalo jayati- bhAminI0 1 / 76 / nahi to, DivA.. pratyutkrama puM. pratyutkramaNa na. pratyutkrAnti strI ., pratyuttara na. ( prati + ud + kram+ghaJ na vRddhiH / prati + ud + kram + lyuT / prati + ud + krama + ktin pratirUpamuttarasya prA. sa.) yuddhanA bhATe udyoga urava te, yuddhanA mATe javuM te, mukhya prayojana mATe gauNa prayojanano AraMbha karavo te. pratyutthAna na., pratyutthita tri. (prati + ud + sthA + lyuT / prati+ud + sthA + kta) khAvesA bhAsane satkAra khApavA bhATe Asana uparathI alA thavaM te- pUjitaH parayA bhaktyA pratyutthAnAsanAdibhiH - bhAga 0 10 / 69 / 20 / eka Ubho thayo hoya tenA sAmo bIjo Ubho thAya te... pratyutpanna tri. (prati + ud+pad + kta) irIthI utpanna thayeyuM, irI upabhesu, utsu, udyabhavANuM, guroddhuM guzAra resuM. (na. prati + ut+pad + kta) guzavu, guNAra. pratyutpannajAti strI. (pratyutpannA jAtiH) kheDa bhatanuM gazita. pratyutpannamati strI. (pratyutpannA tatkAlocitA matiH) tatkALane yogya buddhi, je samaye je ghaTe te sujhADanArI buddhi - pratyutpannamatirdhImAn vyavasAyI vizAradaHsuzrute 34 a0 / 424vAjI buddhi (tri. pratyutpannA tatkAlocitA matiryasya) buddhivANI, pratibhAzANI. Page #691 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1498 ( prati + vRddhiH / dhuM pratyudAharaNa na. ( pratikUlamudAharaNam) pratiddhUsa udhAra, viruddha chAjalo, baTuM dRSTAnta. pratyudAhRta tri. (prati + ud + A + ha + kta) dAkhalo Apela, viruddha dRSTAnta kahela. pratyudgata tri. (prati + ud + gam + kta) sanmAna ApavA Asana uparathI pratyudgato mAM bharataH sasainyaH - raghu0 13 / 64 / pratyudgati, pratyudgama puM. pratyudgamana na. ud+gam+ktin/prati+ud + gam + ghaJ na prati + ud + gam + bhAve lyuT ) sAme ekatrAsanasaMsthitiH parihRtA pratyudgamAd dUrataH sA0 da0 3 / 73 / - pratyutthAna zab6 dukha. pratyudgamanIya na. ( prati + ud + gam + karmaNi anIyar ) dhoyesAM vastranI bheDa- 'gRhItapratyudgamanIyavastrA' kumArasaM. 7 / 11 / (tri. prati + ud + gam + anIyar ) sAme javA yogya, sAme jaI mAna ApavA yogya, pUbhya. pratyuddharaNa na. ( prati + ud + dhR + lyuT ) gayelI vastu pAchI meLavavI te, sAme uddhAra karavo, pharIthI hAMsala vu. zabdaratnamahodadhiH / pratiddhUsa sAme gayelo, Ubho thayela pratyunnamana na. ( pratikUlamunnamanaM) nIthe nabhavu, irIthI aTha, palaTo jAvo te. pratyupakAra puM., pratyupakriyA strI. (pratirUpaH upakAraH / prati + upa + kR + aG+TAp) sAmI upaara 42vo te, upahArano pahalo vAjavI te. pratyupakArin tri. (prati + upa + kR + Nini sAme upahAra DaranAra. pratyupakRta tri. ( prati + upa + kR + kta) sAme upahAra urela. pratyupadeza puM. (pratirUpaH upadezaH ) sAme upadeza, sAbhuM zIjavatuM te, pratizikSA.. pratyupavAdita tri. ( paDuppavAiya, jai. prA.) vAtri vagAusa.. pratyupacAra puM. (paDoAra, jai. prA.) pratiDUla upacAra. pratyupahAra puM. (pratirUpaH upahAraH ) sAbhI bheTa ravI te, yogya upahAra bheTa. pratyupta tri. (prati+vap+kta) vAvesuM, bhaluM, bhaDI hIghela. [pratyudAharaNa-pratha pratyuras, pratyurasa avya. ( urasi vibhaktyarthe'vyayI./ ( avya. urasi vibhaktyarthe'vyayI ac samA.) chAtImAM, chAtI viSe. pratyulUka puM. ( pratikUla: ulUkasya) jhAgaDI. pratyulUkaka puM. (pratirUpaH ulUkAM yasya kapa) dhuvaDanA jevuM koI pakSI. pratyuSa, pratyUSa puM., pratyuSas, pratSayUs na. ( prati + uS dAhe AdhArasya kartRtva. ka / pratyUSati rujati kAmukAn prati+ USa - rujAyAM ka / prati + uS + AdhAre kasun/ prati+ US + rujAyAM asun asi vA) prAtaHDANa, paroDhe, savArano paDora- pratyuSe ca svagRhamabhyupetya dvAradezasthito'pi vividhapaurakRtyotsukatayA tAmAhetipaJca0 1 / 212 (pratyuSa) sUrya, ATha vasumAMnI kheDavasavo'STau samAkhyAtAMsteSAM vakSyAmi vistaraH / Apo dhruvazca somazca dharazcaivAnilo'nalaH / pratyUSazca prabhAvazca vasavo nAmabhiH smRtAH - viSNupu. 1 / 15 / 111 / AkaDAnuM jhADa. pratyUha puM. ( prati + Uh+ghaJ) vighna, nautara, aDayAra, pratibaMdha - vismayaH sarvathA heyaH pratyUhaH sarvakarmaNAmhito0 2 / 15 / pratyRca avya. (RcamRcaM prati vIpsAyAM avyayI. ac samA.) pratyeyAye, hare RyAye vehanI DI. pratyeka avyaya ( ekamekaM prati vIpsAyAM avyayI.) kheDa roDa pratye, hare- viveza daNDakAraNyaM pratyekaM ca satAM manaH- raghu0 12 / 9 / pratyekaM vA dvayaM vA trayamapi ca paraM bIjamatyantaguhyam - karpUrAkhyastotre / pratyekabuddha (puM.) pote potAnI bheje jodha pAnI The mokSe jAya te. pratvakSas tri. (pra+tvakSU tanUkaraNe + asun) khatyanta zatrughAta. prath (bhvA. A. a. ka. seT prathate / curA. ubha. seT prathayati - te) prasiddha - a. atastadAkhyayA tIrthaM pAvanaM bhuvi paprathe - raghu0 15 / 101 / ato'smi loke vede ca prathitaH puruSottamaH- bhaga0 15 / 18 / - zramo nu tAsAM madano nu paprathe - kirA0 8 / 53 / prasiddha vuM paramaM vapuH prathayatIva jayamkirA0 6 / 35 / IlAva, uddaghoSaNA 42vI - sa.yazo'sya prathate manu0 11 / 15 / sajjanA eva sAdhUnAM prathayanti guNotkaram - dRSTAnta0 12 / Page #692 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prathana- pradakSiNIkRtya ] prathana na. ( prath + bhAve lyuT ) prasiddha 42, prakhyAta vu, IsAva, vistAra, prAzita khu. prathama tri. (prathate prasiddho bhavati, prath + amac) mukhya, pahelu, khAhinuM, pradhAna, pramukha, pUrvahAlIna, khAnAthI pUrvanuM- prathamasukRtApekSayA megha0 17 / tara, tatkAla pahelI- yAtrAyai codayAmAsa taM zakteH prathamaM zaratraghu0 4 / 24 / - uttiSThet prathamaM cAsya caramaM caiva saMvizet - manu0 2 / 194 / prathamakaraNa na. ( paDhamakaraNa, jai. prA.) ma DarA paiDI yathApravRtti nAmanuM paheluM karaNa. zabdaratnamahodadhiH / prathamaja, prathamajAta tri. (prathamaM jAyate jan+Da/prathamaM jAyate sma jan + kta) paDelA utpanna thanAra, prathama thanAra-pahelAM utpanna thayeluM. prathamatas avya. ( prathama + paJcamyarthe tasil ) pahelethI, mukhyathI, prathamathI. prathamatA strI, prathamatva na. ( prathamasya bhAvaH tal+TApttva) paDelApa, mukhyapazu. prathamavayas na. ( prathamaM ca tat vayazca ) pahelI vaya, prathama avasthA zaizava. prathamavayasin tri., prathamavayasinI strI. (prathamavayo'styasya vA. ini / prathamavayasin + striyAM GIp ) pahelI vayavANu, prathama avasthAvANuM zaizava avasthA, prathama avasthAvALI, pahelI vayavALI-zaizava avasthAvALI. prathamavittA strI. (prathamaM vittA vinnA labdhA) prathama paraNelI strI, pahelI paraNelI strI. prathamasAhasa puM. (prathamazcAsau sAhasazca ) pahelI athavA halakI jAtano daMDa, aDhIso paNano eka prakArano 6 - prapaNAnAM dve zate sArddha thamaH prasAhasaH smRtaH / ' pradakSiNa, pradakSiNit na. ( pragato dakSiNAm / pradakSiNa+ pRSo.) heva, manuSya, vRkSa vagerenI prakSiNA ravI te - pradakSiNArcirhavirAdade-raghu0 3 / 14 / bhAgaNa-pAchana goNa irkhu te. prathamAGguli puM. strI. (prathamA cAsau aGgulizca) pradakSiNIkaraNa na. ( pradakSiNa+cvi+kR+ lyuT ) ajI aMgUThI. prathamAzrama puM. na. ( prathamazcAsau Azramazca ) yAra khAzrama paikI pahelo brahmacaryAzrama. bAjuethI jamaNI tarapha pradakSiNA karavI teprdkssinnii kuruSva sadyohutAgnIn - zAkuM0 4 / pradakSiNIkRta tri. (pradakSiNa+cci + kR + kta) prakSiNA surekha, khAjA goNa irela. pradakSiNIkRtya avya. (pradakSiNa+cci + kR + lyap tuk) pradakSiNA harIne, goNa irIne- pradakSiNIkRtya hutaM hutAzanam - raghu0 2 / 7 / prathA, prathiti strI. (prath + ghaTA bhAve aG+TAp/ prath+uNA. ti sanit-yadvA prath + bhAve ktin) jyAti prasiddhi, vidhyAti yA prathA'gamannaiti sA'pi vAcyaprakAzanerAjata0 1 / 12 / 1499 prathita tri. ( prath + kta) prasiddha, prajyAta, IsAyesa, vistAretuM mazahUra ghoSaNA urAyelI- prathitayazasAM bhAsakavi saumilla kavimizrAdInAm- mAlavi0 1 / - tenAvatIrya turagAt prathitAnvayena pRSTAnvayaH sa jalakumbhaniSaNNadehaH- raghu0 9 / 76 / (pu.) viSNu, svArociSa manuno te nAmano eka putra. prathiman puM. (pRthorbhAvaH, pRthu + imanic prathAdezaH ) vistArapa, vizANatA, sthUlapa-bhaDAyacaM. (tri. atizayena pRthuH imanic prathAdezaH) atizaya sthUla, atyanta bhoTaM, ghaNuM 4 bhAre prathimAnaM dadhAnena jaghanena ghanena sA bhaTTi0 4 / 17 / - ( guNAH) prArambhasUkSmAH prathimAnamApuH - raghu0 18 / 48 / prathimavat tri. (prathima + astyarthe matup masya vaH) vistAravANu, vizANatAvANuM, sthUlatAvANuM. prathiminI, prathIyasI strI. (prathimA'styasyAH ini + GIpa TilopaH / prathIyas striyAM + GIp ) te nAmanI DoI bhI strI, sthUla zarIravANI strI. prathivI strI. (pRthivI + pRSo.) pRthvI, bhUmi.. prathiSTha, prathIyas tri. ( atizayena pRthu + iSThan prathAdezaH / atizayena pRthu, Iyas prathAdezaH ) atyanta vizANa, gha 4 bhoTu, atyaMta sthUla-bhaDu. prathu puM. (prathate, prath + un) viSNu, vyApaDa, chUra sudhI IlAyesuM. prathuka puM. (prath-bA. uka) paukhA- pRthak zabda dukha. prada tri. (pradadAti, pra+dA+ka) dhAzuM nAra, jaDu khApanAra. Page #693 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1500 shbdrtnmhoddhiH| [pradagdha-pradezastha pradagdha tri. (pra+daha+kta) pANej, bhasmIbhUta. are.. | pradiza strI. (dizontarAlaM pragatA dik) 2vayyeno. pradatta tri. (pra+dA+karmaNi kta) uj-tizaya. Apa... ___yu- pradizo vidizazcaiva zaradhArA samAvRtAHpradara puM. (pra+dR vidAraNe+bhAva-karaNAdau ap) mAsenAna harivaMze 163 / 8 / vihizA, zivayye na. hiza sastavyasta tha te, mAMga, thA.2j, 3j, augu, naitI, mAgneyI, mainI ane. vAyavI. strIono eka jAtano dhAtupAtano roga. | pradIpa puM. (pra+dIp+ac) hovA- 'pravartito dIpa iva pradarzaka tri. (pra+dRz+Nvul) samInAra, vyAjyAna. pradIpAt' -raghau. / -jugamA- zreSTha sugama hAvA vo 12 // 2, batAvanA2. -kulapradIpo nRpatirdilIpaH-raghu0 6 / 74 / pradarzana na. (pra+dRz+lyuT) sama%aj, 3j, | pradIpana na. (pra+dIp+lyuTa) aj, 452 72j, batAaj. ____ 2vI- mahAdAhakaraH pUrvaiH kathitaH sa pradIpana:pradarzita tri. (pra+dRz+Nic+kta) 6zavilA- kriyA- rAjanighaNTaH / (puM. pradIpyate, pra+ dIp+lyu) me vAcitva-mAkhyAtuM prasiddho'rthaH pradarzitaH-durgAdAsaH / __ tanu sthAva2 2. (tri. pra+dIp+ Nic+lyu) mataveda, samaveda, spaSTa 428. prakAza karanAra, pradIpta karanAra, dipAvanAra, prakAzaka. pradala puM. (prakarSeNa dalati, pra+dala+ac) , pradIpIya tri. (pradIpAya hitaM cha) dIvAna. 65yogI, tI.2. davAnA hitanuM, dIvAnA upayoganuM. pradava puM. tri. (prakarSeNa dUyate, du+bhAve ac/prakarSaNa pradIpta tri. (pra+dIp+kta) hIda, 1.32 428, pra.zekha, dunoti, du+kartari ac) atyanta ta5, 54 samAvela, vistArita- prdiiptshirsmaashiivissmtapAvanAra, ghaNuM ja duHkha denAra. dazaku0 / pradavya puM. (pradavAya hitaM bA. yat) hAni-hAvAna. | pradIpti strI. (pra+dIp+bhAve ktin) 6pita, 6ttarita, pradA strI. (pra+dA+bhAve aG+TAp) ghaj4 hAna, . hapti-za, te4, anti. bhauTuMhAna. pradIptimat tri. (pradIptirastyasya matup) gilaaj, pradAtR puM. (pra+dA+tRc) henA2, hAnI, 2. mAnavI, tavANu, utzavAj. vivAhamAM kanyAdAna karanAra, indra. pradIpya tri. (pradIpAya hitaM pakSe yat) hIvAne tirnu, pradAna na. (pra+dA+bhAve lyuTa) moTu hAna. 5-6j hIvAna. 6payogI.. -home pradAne bhojye ca yadebhirabhivIkSyate-manau0 6 / 40 / | praduha tri. (pra+duh +kvip) hoinAra, atyanta. ho nA2. atyaMta ApavuM, adhyApana karavuM, zikSAdevI, upahAra, pradeya tri. (pra+dA+arhArthe yat) 5vA yogya, hevA (meTa. sAya. pradAnazUra puM. (pradAne zUra iva) tihAnazIla, hAnavI2. pradeza puM. (pradizyate, pra+diz+ghaJ) 5. vimA, pradAyin, pradi tri., pradeya puM. (pra+dA+Nini/pra+dA sthAna- prakRtasyAtikrAntena sAdhanaM pradezaH-suzrute / +ki/yat vA) ApanA2, henA2, puS45 25 // 2. bhIMta, tarjanI ane aMgUThAnI pahoLAInuM mApa. pradigdha tri. (pra+diha+karmaNi kta) yo536, 28, | pradezana na. (pra+diz+bhAvAdI lyuT) 6512-zimAma dApaTa -avyaktarekhAmiva candralekhAM pAMzupradigdhAmiva __ (na. pra+diz+karmaNi lyuT) -- 2.%0 403ne. hemarekhAm -rAmA0 5 / 5 / 28 / (na.) ghImA taNeda, apAtI bheTa. masAlo nAMkhela mAMsa. pradezanI, pradezinI strI. (pradizyate'nayA, pra+diz+karaNe pradiSTa tri. (pra+diz+kta) he||3j, saMtita, naSTa, lyuTa GIp/pradezaH agulAdimadhyasthAnamastyasya sthira kareluM. ini+GIp) tanI mAgaNI- te'darzayan pradezinyA pradiva tri. (prakarSeNa dIvyati, pra+div+kvip) atyanta / tameva nRpasattamam - mahA0 1983 / 16 / HtAj, purANa, dUrnu. (strI.) bhoTo. hivasamAgalA. | pradezastha tri. (pradeze tiSThati, sthA+ka) pradezamA havasa, zreSTha hivasa.. 29nA2. Page #694 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pradeha-pradhAna] zabdaratnamahodadhiH / 1501 pradeha puM. (pra+dih + bhAve ghaJ) se5- indravajrAgnidagdhe'pi | pradviSat tri. ( pra + dviS + zatR) atyanta dveSa astu, vairI, jIvati pratikArayet - suzrute / zubhA vagere upara betha lagAuvAmAM Ave che te, sI. pradoSa puM. (doSA rAtriH, prakAntA doSA rAtriratra) rAtrinA kharaMbhano prathama bhAga- vada pradoSe sphuTacandratArakA vibhAvarI yadyaruNAya kalpate - kumA0 5 / 44 / (puM. prakRSTo doSaH) bhoTo hoSa (tri. prakRSTaH doSo yasya) huSTa churAtmA-hurAyArI. pradoSaka tri. (pradoSe bhavaH, pradoSa + vun) rAtrinA AraMbhanA prathama bhAgamAM thanA2. pradhu avya. (pra+dyus ) khAzanuM, khAza saMbandhI, paraloka saMbandhI. pradyumna puM. ( prakRSTaM dyumnaM balaM yasya) maheva - aniruddhaH svayaM brahmA pradyumnaH kAma eva ca brahmavaivarte / zrIkRSNano rukmiNIthI utpanna thayelo putra, manuno putra, vaiSNava AgamamAM kahela caturvyUhAtmaka viSNuno eka aMza. pradyo tri. (prakRSTA dyaurdinaM yatra) bhoTA-zreSTha hivasavANu, pradyota puM. (pra+dyut +ac) prakAzanuM DizA, te nAbhe kheDa yakSa, prakAza, khAlA, aMti, nainInA rAbhanuM nAma, jenI putrI vAsavadattAnI sAthe vatsanA rAjA udayane lagna karavA mATe tenuM apaharaNa karyuM hatuM pradyotasya duhitaraM vatsarAjo'tra jo megha0 32 / pradyotana puM. (pra+dyut +yuc) sUrya, khaDaDAnuM Au. ( na. pra+dyut + bhAve lyuT ) prAMza, hIpti, te4, anti ( tri. pra+dyut +yuc) prakAzamAna, prakAzatuM. pradrava, pradrAva puM. (prakRSTo dravaH / pra + dru+apaM bAdhitvA ghaJ) palAyana, jUja vegathI nAsI vuM te, lAgI vu, jayI nIDajavu. pradravin, pradrAvin tri. (pradrava + astyarthe ini / pra + dru+tAcchIlye Nini) nAsI bhavAnA svabhAvavANuM, palAyana karavAnA svabhAvavALuM. pradrANaka tri. (pra+drA kutsitAyAM gatau + kta+ svArthe ka) jarAja gatine pAbhela, aMtya avasthA pAbhela. pradvAra na., puM. (pragataM dvAram ) ArazAnA cheDAno lAga bAraNAnI sAmenuM sthAna. pradviS tri. (pra+dviS + kvip) dveSa DaranAra, atyanta dveSa 42nAra. zatru. pradveSa puM, pradveSaNa na. ( pra + dviS+ghaJ, lyuT vA) ghRNA, aruci, nApasaMgI. pradveSTa tri. ( pra + dviS + tRc) dveSa 42nAra, zatrutA 42nAra. pradha tri. (pradadhAti, pra + dhA+ka) dhArA 42nAra, gha ja poSaNa karanAra. pradhana na. ( pra + dhA+kyu ) yuddha-sArdha prahitaH pradhanAya mAdhavAnamahamAkArayituM mahIbhRtA - zizu0 16 / 52 / - kSetraM kSatrapradhanapizunaM kauravaM tad bhajethAH - megha0 48 / yuddhabhAM khUMTano bhAla, vinAza (na. pradhatte sarvAtmanIti, pra+dhA+yuc) praddhRti sadakSaraM brahma ya IzvaraH pumAn guNormasRSTisthitikAlasaJcaya:- viSNupu0 1 1 1 2 / ( tri. prakRSTaM dhanamasya) puSNa dhanavAnuM, atyaMta saMpattivAnuM. pradhamana na. ( pra + dham- sau. dhvAne + bhAve lyuT ) dhabhavu, IDavu te, bAMjI vAsa devo te. pradharSa puM., pradharSaNaM na, pradharSaNA strI. (pra+dhRS+ghaJ, lyuT vA, TAp) humalo, ADamarA, jalAtkAra, apamAna. pradharSita tri. ( pra + dharS + karmaNi kta) parAbhava pabhAusa, harAvesa, abhimAnI, garviSTa, nirva44. pradhA strI. (pra+dhA + bhAve aG+TAp) nidhAna, bhUDavu, sthApaka, hAnI putrI, azyapanI kheDa patnI. pradhAna na. (pradhatte sarvamAtmani, pra+dhA+yuc) sAMkhyamata siddha sattva-2ja-tamoguNavALI prakRti, bhautika sRSTino srota, 4nmahAtA, sAMdhya anusAra punarapi pradhAnavAdI azabdatvaM pradhAnasyAsiddhamityAha-zArI0 (na. pradhatte'nenAsmin vA, pra+dhA + lyuT ) paramAtmA, buddhitattva, mukhya padArtha, atyaMta mahattvapUrNa vastu, adhiSThAtA, mukhya -na paricayo malinAtmanAM pradhAnamzizu0 7 / 61 / - prayogapradhAnaM hi nATyazAstrammAlavi0 1 / - zramapradhAneSu tapovaneSu zAkuM0 2 / 7 / (tri. pra + dhA+lyu) mukhya, zreSTha, pramukha, uttama, sarvazreSTha, prema- pradhAnAmAtya, pradhAnapuruSa - pradhAno nAma rAjA ca vyaktaM te zrotramAgataHmahA0 12 / 230 / 181 / (puM. pradhatte, pra + dhA + lyu) rAbhano pradhAna-maMtrI, senApatino adhyakSa. 1 Page #695 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1502 shbdrtnmhoddhiH| [pradhAnatA-prapadIna pradhAnatA strI., pradhAnatva na. (pradhAnasya bhAvaH tal+TAp- pranaSTavinaya tri. (pranaSTo vinayo yasya) vinaya vArnu, tva) pradhAna5. bhuNya5 zreSTha5. savinayA, ma.67. vasanu. pradhAnadhAtu puM. (pradhAnazcAsau dhAtuzca) pradhAna dhAtu-bhuNya pranAyaka tri. (prakRSTo nAyako yasya, pragato nAyako dhAtu vAya. yasmAt) moTA nAyavANu, zreSTha netavANu, tema%4 pradhi puM. (pradhIyante kASThAnyatra, pra+dhA+AdhAre ki) jeno netA vidyamAna na hoya, nAyaka vinAnuM. ratha-nAbhi-rathanAM paiDAMnAM lAkaDAM jenA AdhAra upara pratighAtana na. (pra+ni+han+Nic bhAve lyuTa) vadha, 2 cha te- manye paryAyadharmo'yaM kAlasyAtyantagAminaH / cakre pradhirivAsakto nAsya zakyaM palAyitum prapakSa puM. (pragataH pakSam) 5kSanI amA. mahA0 515158 / prapaJca paM. (prapaJcyate, pra+paci vyaktIkaraNe+AdhAre pradhimaNDala na. (pradhermaNDalam) yo gherAvI. gha) vistAra, 3sAva, viparItapazu, 805, chatara. pradhI tri. (prakRSTA dhIryasya) zreSTha buddhiAj, mAbuddhimAna, (puM. pra+ paci+kartari ac) saMsAra, mAyA, 458 utkRSTa buddhiAj. (tri. prakRSTaM dhyAyati, dhyai+kartari -rAgaprAyaH prapaJcaH-kA0 141 / -alaM prapaJcena / kvip) atyaMta dhyAna 42 // 2. (srI. prakRSTA dhIH) kI | prapaJcayati (nAmadhAtu-para0) hepAj, prazana. 42 - zreSTha suddhi, uttama. buddhi, xu, muzAya buddhi. prapaJcaya paJcamam-gIta0 10 / vistAra 42vo, prasAra pradhUpita tri. (pra+dhUp+kta) tapAsa, saMtoSa pAmela, 42. anu. 438, saMtApita, suvAsita, sugaMdhavAj. prapaJcita tri. (pra+paJca+Nic+karmaNi kta) vistArekha -AtmAnamevAtmatayA vijAnatAM tenaiva jAtaM nikhilaM pradhUpitA strI. (prakarSaNa dhUpitA) saMtA5 pAme.TI. strI, prapaJcitam-bhAga0 10 / 14 / 25 / vizIkRta, bhUdI sUryane 4vAnI hi.. . nAra. mo .sAve.gela.chataresa, saMpAhana pradhRSTa tri. (pra+dhRS+kta) rAvedA, 52ma.va. 5mAuda, 728, pUrI. vyAdhyA. abhimAnI, garviSTha, ni%%8. prapatana na. (prapatatyasmAt, pra+pat+apAdAne lyuTa) pradhyAna na. (prakRSTaM ca tat dhyAnaM ca) 8. viyA2 __53vAnu, 7 // 29. vRkSa vagere, mRtyu, nAza. (na. pra+pat+ vimarza, viyAra ta, dhyAna 32, 6STa dhyAna. __ bhAve+lyuT) 53j, atyanta 57j. pradhvaMsa puM. (pra+dhvaMs+bhAve ghaJ) vinAza-nAza, vinAza. prapatanIya tri. (prapatanaM yojanamasya cha) prAtarnu sAdhana.. janita abhAva, sAMkhyamata prasiddha atItAvasthA. prapatita tri. (pra+pat+karmaNi kta) pa.. pradhvaMsin tri. (pra+ghvaMs+Nini) nAzavANu, nAzavaMta. prapatha puM. (prakRSTaH panthAH ac samA.) bhoTo. bhAsa, pradhvanayat tri. (pra+dhvan+zata) za06 42tuM, bhavA4 zreSTha bhA, gho3. 2sto -pUSA tvA pAtu prapathe 2. SurastAt-Rgvede 10 / 17 / 4 / (tri. prakRSTaH panthA pradhvasta tri. (pra+dhvaMsa+karmaNi kta) nAza pAme, yatra ac samA.) zreSTha bhAvANu, bhoTa mAfauj, saMhAra resu, gayeAM, vIta.j, movAI gayeeM. dhorI rastA vALuM. (puM. pra+dhvaMs+kta) .prA2no mantra... prapathya tri. (prakRSTaM pathyam) atyanta tirnu, naI pranapta puM. (pragato naptAraM janakatayA) chorAnA chorAnI uita42. choro. prapathyA strI. (prakRSTA pathyA) 423. pranartana na. (pra+nRt+lyuTa) nAya, nAya. prapada na. (prArabdhaM pragataM vA padam) 5no bhAgato pranaIka tri. (pra+na+Nvul) atyanta. 206 42nAra, mA-- bhUmau viparivarteta tiSThed vA prpdaidinmmoTI garjanA karanAra, manau0 6 / 22 / pranaSTa tri. (pra+naz+kta) za pAmela, nasI. gaye, prapadIna tri. (prapadaM vyApnoti kha) 5ganA AgarA ulus gaye -kazcidajJAnasaMbhUtaH pranaSTaste dhanaJjaya ! bhAga sudhI pahoMcanAra, paganA AgaLanA bhAga sudhI -bhaga0 18. a0 / vyA54. Page #696 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1503 prapatra-prapUrikA] shbdrtnmhoddhiH| prapanna tri. (prapadyate sma, pra+pad+kta) 225. bhAvela, | prapAdika (puM.) bhAra 56.. 4 paDoMyesa, hAna, prAthA, yAya:- ziSyaste'haM zAdhi | prapAnaka na. (prakRSTaM pAnamasya kap) hama karenu mAM tvAM prapannam-bhaga0 2 / 7 / ma yaye , pAmej,, zarabata, sAkara-badAma-marI vagerenA mizraNathI kareluM vaLageluM. pravADI. dravya-zanAta - 'prapAnakarasanyAyAccaya'mANo prapannADa puM. (prapannAn alati bhUSayati, al+aN raso bhavet' -sA0 da0 / lasya DaH) cakramaI- puMyAnI choDa 4 6862nA prapAnIya tri. (prakRSTaM pAnIyam) pAvA yogya, pAna. rogano nAza kare che. vA sAya. praparNa tri. (pragatAni parNAni yasya) nai uisi 43ai prapApUraNIya tri. (prapApUraNaM prayojanamasya cha) hernu cha aj vagere. (na. pragataM parNam) 5De, pA . prayojana prapA-paraba pUraNa karavAnuM-bharavAnuM hoya te. prapalAyana na. (pra+parA+ay+lyuT) 58Ayana 2j, prapAyin tri. (prapibati, pra+pA+Nini) paan||2, pAna. nAsI javuM, jaladI bhAgI javuM, pratyAvartana. 42nA2, 2kSA 282. prapalAyita tri. (pra+parA+ay+kta) nAsI. Ayela, prapAvana na. (prapeva kAmapUrakaM vanam) 8130 2vAno jaladI palAyana karela. 11- kAmAraNya. prapalAyin tri. (pra+parA+ay+Nini) 49hI. nasI. | prapitAmaha puM. (pragataH pitAmaham) pitA pitA nAra, mA. nA2. pitA, hanI. bApa- pitA yasya tu vRttaH syAd prapavaNa na. (pra+pU+lyuT) zuddha 42 ta, nira. 42 jIved vApi pitAmahaH / pituH sa nAma saMkIrtya te, pavitra karavuM, sAruM karavuM. kIrtayet prapitAmaham -manau 3 / 221 / prapavaNIya, prapavanIya tri. (pra+pU+anIyar/na Natvam) prapitAmahI strI. (prapitAmahasya patnI, prapitAmaha+striyAM zuddha karavA yogya, pavitra karavA lAyaka, sApha karavA GIS) hIna bhaL, GupanA pAnI. vaDu- svena bharnA dAya. saha zrAddhaM mAtA bhuGkte svadhAmayam / pitAmahI ca prapA strI. (prapIyate'syAm, pra+pA+ghaJarthe ka+TAp) svenaiva svenaiva prapitAmahI-dAyabhAgaH / pAnIyaul-ue0. 2javAna, sthala, pazumAna. 5uel | prapitve (avya.) uttarAya. pIvAvavAna sthaNa -DavADI, 525- vyAkhyA- prapitsat, prapitsu tri. (prapatitumicchati, pra+pat+san+ sthAnAnyamalasalilA yasya kUpAH prapAzca- zata/prapatitumicchuH , pra+pat+san+u) 43. 627tuM, vikramAGka0 18178 / -yastu rajju ghaTaM kUpAd dhared patana thavA cAhatuM, paDavAne icchanAra. bhindyAcca ya prapAm-manu0 8 / 319 / yaza prapIta na. tri. (pra+pA (pyAy)+kta) sUjeo, dUdI prapAThaka puM. (prakRSTaH pATho'tra kap) vahana adhyAyana __ gaye.. samu mA, zrautadhano se za. (puM. prakRSTaH prapunADa, prapunnATa puM. (pumAMsaM naDyati, naD bhraMze+aN pAThakaH) zreSTha bhanA2. prakRSTaH punADaH/pumAMsaM nATyati naTa-avasyandane+aN prapANi puM. (prakRSTaH pANiH) &thedI, DAyananAyano | prakRSTaH putrATaH) puMuiyA nAme 62nAza auSadhi. mA. prapUraka tri. (prakarSaNa pUrayati, pUri+Nvul) atyanta prapAta puM. (prapatatyasmAt, pra+pat+kartari ghaJ) sist pU. 42 // 2-12-2, sArI rAta. maranA2. vasanu, nirAdhAra, parvatana nirA2 Te422, 24, | prapUraNa na. (prakarSeNa pUryate, pra+pUr+lyuTa) 525 // nahI bo3no sial. (puM. pra+pat+kartari ghaJ) 57 [ karavuM, bharavuM, bANa mAravA mATe dhanuSanI dorI kheMcavI te, avapAta- manorathAnAmataTaprapAtaH-zAkuM0 6 / 9 / -madhu pazyati mUDhAtmA prapAtaM naiva pazyati-devIbhAga0 | prapUrikA strI. (prakarSeNa pUryate kaNTakaiH, pUra+karmaNi 47149 / ghaJ+svArthe ka+TAp ata itvam) moriM prapAtha puM. (pra+path+ghaJ) , 2sta.. vanaspati. Page #697 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1504 shbdrtnmhoddhiH| [prapUrvaga-prabuddha prapUrvaga puM. (prakRSTaH pUrvagaH pUrvavartI) sRSTinI. 206 | prabandhakalpanA strI. (prabandhasya kalpanA racanA) tho.30 DonA2-52me.va.2, paDu 5il. (puM. dvi. prakRSTau sAcI-ghaNe bhAge khoTI evI kathA-vAta, kAdaMbarI pUrvagau) 52me zva.23pe. dhyAna. 42vA yogya se. vage3 ilpita vAtA- prabandhakalpanAM stokasatyAM prAjJAH azvinIkumAra devo. kathAM viduH-kolAhalAcAryaH / prapauNDarIka puM. (puNDarIka+svArthe'Na, prakRSTaM tadiva prabandhana na. (pra+bandha+lyuTa) viaj, 25j, Ytha. puSpaM yasya) me tanI kSu5 vanaspati 37 te mAMdha, dhana, 8. purI- prapauNDarIkaM madhukaM samaGgAM dhavameva ca prabarha tri. (pra+baha-stutau vRddhau vA ac) pradhAna, suzrute / bhujya, zreSTha prapauNDarIkAdya (na.) vaidha prasiddha meM auSadhi35 prabala tri. (prakRSTaM balamasya) atyanta javAna, ghau tesa. sAmathryavANu, bhorAva2- prabalapurovAtayA vRSTyA - mAlavi0 4 / 2 / -prabalAmAtmakRtena vedanAmprapautra puM. (pragataH kAraNatayA pautram) putranA putranA raghu0 8 / 50 (na. prakRSTaM balati, bala. prapautrI srI. (pautrasya kanyA, prapautra+GIp) chorAnA dhAnyAvarodhe+ac) 5.8sa, DUM55. | prabalatA strI.. prabalatva na. (prabalasya bhAvaH tala+TApachorA chorI. tva) atyanta javAna, bhatizaya TharAva.25. prapyAna tri. (prakRSTaM pyAnam) I, 426, zuSTapuSTa- prabalA strI. (prakRSTaM balamasyAH) me tanI. vasa.. sthUla. prabAdhana na. (pra+bAdh+ lyuT) pI.una, pratyAyA2, prapharva (tri.) zreSTha tivAj. asvIkAra, dUra rAkhavuM te. prapharvI strI. (prakRSTaM parva nitambasthAnaM yasyAH, striyAM prabAla na. (pra+bal dhAnyAvarodhe+Na) navapallava, dduuN5|| DIp+pRSo.) zreSTha nitanavANI. strI.. -puSpaM pravAlopahitaM yadi syAt muktAphalaM vA praphulta, praphulla tri. (pra+phula+kta/pra+phulla vikAze sphuTavidramastham-kumA0 1144 / vIno 6ist. ac) pramukha-vi.4252, jIsasa pUrA visesa- lodhradrumaM (puM. pra+bal+Na) meM tanu ratna, 52vANu. sAnumataH praphullam-raghu0 2 / 29 / / prabAlaka puM. (prabAla saMjJAyAM kan) te. namAnI se praphullanetra tri. (praphulle netre yasya) vi. Himalj, yakSa. harSanA kAraNe praphulla netravALuM. prabAlaphala na. (prabAla iva raktaM phalamasya) rAtA praphulli srI. (pra+phula+ktin) vaj, visita. thaj, yahanana 3. puSpita thavuM. prabAlavata tri. (prabAla+astyarthe matupa masya vaH) nava * prabaddha tri. (pra+bandh+kta) uiJj. ipAyej, j, aMkuravALuM, navA pallavavALuM, kUMpaLavALuM. savaruddha, 12vej. prabAlAzmantaka puM. (prabAla ivAzmantakaH raktatvAt) rAta azbhanta-mAsoharo-4vI nAme vRkSa. prabaddha puM. (pra+bandh+tRc) 2.5t2, prota, 2yayita. prabandha puM. (pra+bandh+bhAve ghaJ) saMha, aMtha vagairenI prabAlika puM. (prabAlo navapallavo'styasya bhUmnA Than) me tana us- jIvazAka / 2yanA, A3 ma., ni.cu, vichinatA, sAtatya, prabAhu puM. (pragato bAhum) pArnu bhUNa-DAyano bhUNa vicchinna 52525- vicchedamApa bhuvi yastu kathA pradeza -mukhaM bAhuprabAhU ca manaH sarvendriyANi caprabandhaH-kA0 239 / -kriyAprabandhAdayamadhvarANAm- raghu0 viSNupu0 5 / 5 / 19 / 6 / 23 / saMgata athavA avicchinna avayana-vana- | prabAhuka, prabAhuk avya. (prakRSTo bAhuratra kapa, pRSo.) anujjhitArthasaMbandhaH prabandho durudAharaH-zizu0 273 / sama., sa.25 Ne, , . ddaavy.2yn| -prathitayazasAM bhAsakavisaumilla- | prabuddha tri. (pra+budha+kartari kta) gesa- prAtastarAM kavimizrAdInAM prabandhAnatikramya-mAlavi0 1 / - pratatribhyaH prabuddhaH praNaman ravim -bhaTTi0 4 / 14 / pratyakSarazleSamayaprabandhaH- vAsavadattA / bodha pAmela, vidvAna- prabuddhapuNDarIkAkSa bAlAtapani Page #698 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prabodha-prabhAkara] bhAMzukam-raghu0 10 / 9 / paMDita, jJAnI, jIseDhuM DUsa vagere. (puM. pra+budh + kta) te nAmanA RSalahevanA putra. zabdaratnamahodadhiH / prabodha puM., prabodhana na. ( pra + budh + bhAvA'dhArAdau ghaJ/ pra + budh + bhAve lyuT) bhagavu, yathArtha jJAna- tAvat satyaM jagad bhAti prabodhe satyasad bhavetadhyAtmabodhagranthe / -sUtAtmajAH savayasaH prathitaprabodhaM prAbodhayaduSasi vAgbhirudAravAcaH - raghu0 5 /65 / mohAdabhUt kaSTataraH prabodha: - raghu0 14 / 56 / vikAsa, jIsate. prabodhana na. ( pra + budh + Nic + bhAve lyuT ) sArI rIte gAu- sugandhiniH zvAsavikampitotpalaM manoharaM kAmaratiprabodhanam RtusaMhAre 5 / 10 / dvipAva, prathamanI sugaMdhI ochI thatAM pharI sugaMdha lAvavA mATe koI udyama duravo te, bhagatA rahevu, zikSaNa sAyakaM, upadeza hevo, jJAna, buddhimattA. prabodhanI, prabodhinI strI. (prabodhyate hariratra, pra+budh + Nic + AdhAre lyuT + GIp / prabodhayati harim, pra + budh + Nic + Nini + GIp ) Arti suddhi agiyArasa.. prabodhita tri. (prabodhaH saMjAto'sya itac jodha pamArela, 4gADela, jJAna thayela, upadeza rela, jIsavesa, samabhavela.. prabodhitA strI. (pra+budh + Nic + kta+TAp) atibhatino kheDa leha. prabha tri. ( prabhA'styasya ac) antivANu, te4svI. prabhaGga puM. (pra+bhaJj+ghaJ) bhaMga, nAza, vinAza, bhAMgI paDate. prabhaJjana puM. (prabhaJjati tRNAdIn pra+bhaJj+yuc) vAyu, bhAre pavana- rurodha droNimAyAntaM prabhaJjana - mivAdrirAT - mahA0 7 / 154 / 78 / prabhadra puM. ( prakRSTaM bhadramasmAt) bIMjAnuM jAu. prabhadraka puM. ( prabhadraH saMjJAyAM kan ) te nAmano kheDa chanda-paMdara akSaranA caraNavALo chanda. prabhadrA strI. (prakRSTaM bhadraM yasmAt TAp) kheDa bhatanI vesa.. prabharman puM. (bhR-bhAve karttari vA manin prakRSTaM bharma bharaNaM yasmin) yaza. (na. pra+bhR + bhAve manin) atyanta saMpAdana karavuM. 1505 prabhava puM. ( prabhavatyasmAt pra+bhU+apAdAnArthe ap) prathamanuM prakAzasthAna, pahalAMnuM utpatti sthAnaanntrtnprbhvsy yasya kumA0 1 / 3 / akiJcanaH san prabhavaH saH saMpadAm kumA0 5 / 77 / bha prakAre athavA bIjethI siddha thayelI vastunuM prathama prAptisthAna, nadInuM mULa, munivizeSa, sATha saMvatsara paiDI kheDa saMvatsara, viSNu - 4nmanuM a25. (puM. pra+bhU+bhAve karaNe vA apa) 4nma-utpattitasyA eva prabhavamacalaM prApya gauraM tuSAraiH megha0 52 / -ttvamasyAH prabhavamagacchaH - zAkuM0 9 / vyutpanna - kva sUryaprabhavo vaMza: raghu0 112 | parAbha prabhavana na. (pra+bhU+ lyuT) hovu, thavu, pehA thavu, 4nma, samartha thaj. prabhavanIya, prabhavitavya, prabhavya tri. (pra+bhU+ anIyar / pra+bhU+tavyac / pra+bhU+yat) hovA sAya, thavA sAya, utpanna thavA yogya, janmavA yogya. prabhavAdi puM. (prabhavaH AdiryeSAm ) prabhava nI za3AtamAM che tevA sATha saMvatsara. prabhavitR, prabhaviSNu tri. (pra+bhU + tRc / pra + bhU+ zIlArthe iSNuc ) honAra, thanAra, utpanna dhanAra, parAbhavANuM - yat prabhaviSNave rocate zAkuM0 2 / AdAne vA visarge vA strIdhane prabhaviSNavaH dAyabhAgaH / prabhAvazIla samartha. prabhaviSNu puM. (pra+bhU+ iSNuc ) viSNu. prabhaviSNutA strI, prabhaviSNutva na. ( prabhaviSNorbhAvaH tal+TAp-tva) prabhAvazIla honArapazu, utpanna thanArapazu- yadyasAdhyAni duHkhAni chettuM na prabhaviSNutA rAjata0 2 / 47 / prabhA strI. (pra+bhA+ aG+TAp) hIpti, te4, jahajAra -na prabhAtaralaM jyotirudeti vasudhAtalAt zAkuM0 1 / 26 / anti- prabhA'smi zazi- sUryayoH bhAga0 7 / 8 / prabhA pataGgasya- raghu0 2 / 15 / (strI. pra+bhA+ka+TAp) DujeranI nagarI, durgAdevI, sUryanI kheDa patnI, svarbhAnunI kanyA, nahuSa rAjAnI mA, te nAmanI eka apsarA, te nAme eka gopI. prabhAkara puM. (prabhAM karoti, kR+Ta) sUrya, agni, caMdra, samudra, AkaDAnuM jhADa, te nAme eka mImAMsaka, atri vaMzano eka muni, kuzadvIpamAM Avelo eka khaMDa, AThamA manvantarano eka devagaNa, citrAnuM jhADa, DyUra Page #699 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1506 shbdrtnmhoddhiH| [prabhAkITa-prabhRti pramAda chuM. (pramAnvita: kITa:) pataMgiyuM, Agiyo. | mArA I. (pra+mA+vI. jJa) paramezvara, rudra. pramA tri. (U+ma+viva) bhAga pADanAra, bhAMganAra, mitra tri. (U+fpa+vatta) atyanta bheTela- tato toDanAra, phoDanAra. mahAmeghamahIdharAbhaM prbhitrmtyngkushmtyshympramAksana . (mayA magnane yaca) saragavAnuM jhADa- rAma rAdhAjaddA cIrI nAMkhela, vegaLuM, nirALuM. zobhAJjana / (5) jene gaMDasthalamAMthI madanuM pANI jhare che evo prabhAta, prabhAtaka na. (pra+bhA+bhAve kta prakRSTaM bhAtamatra madamasta hAthI. vA/mAta+ svArthe ) paroDha, savAra, prAtaHkALa- mu . tri. (++) svAmI- pramuNvapUSaSuvanatrayastha prabhAte yaH smarennityaM durgA durgAkSaradvayam-dharmazAstram / : -fzazu aa2aa dhaNI, kArya karavAnI zaktivALuM -nanu prabhAtA rajanI-zAkuM0 4 / (tri. pra+bhA+katari -RSiprabhAvAnmayi nAntako'pi prabhuH prahartu vata) prabhAvALuM, kAntivALuM. (6. pra+mA+vatta) te | kimutAnyahiMsrAH -raghu0 2 / 62 / -samAdhibhedaprabhavo nAmano eka vasu manti-mA340 samartha- pramunho mAyamAtIrtha na. (mAdhuvanaM tIrthama) te nAme eka tIrtha. madao | dayA tathA yogya zikSA karavAmAM zaktimAna pramAtIra chuM. (pramANuvatta tIramaJ) te nAmano eka nAga. 'nigrahAnudde vitta: pramurimathIyate I' (pu.) viSNu, pramAna . (U+mA+nyu) kAMti, teja, dIpti. AThamA manvatarano eka devagaNa. pramAva chuM. (pra+nyU+tham) rAjAono koSa-khajAno tathA kamutA strI, prabhutva . ( va: ta+TA ) daMDanuM teja, sAmarthya, parAkrama, teja -mAvavAnava prabhupaNuM, zeThAI, moTAI, sAmarthya. lakSyate-zAkuM0 1 / -prabhAvato yathA dhAtrI lakucasya prabhutvAkSepa chuM. (mutvastha AkSepa:) te nAme eka ravima:-bhAvaB. I zakti, zAMti, uddabhava, utpatti, athaliMkAra. te nAmano eka vasu, sUryano eka putra. pramukhavatta tri. (no prarmavata:) svAmIbhakta, zeTha pramavana tri. (pramAvISnAyate nana+3) prabhAvathI utpanna upara prema rAkhanAra nokara vagere. (6) kuLavAna thanAra -rasavitAne vat rna viziSTa tat pramAvana uttama ghoDo. vapra | tejathI thanAra. (1) khajAno tavA prabhUta, prabhUta tri. (+mUtta/apUta+gatyarthe vu) sainyabaLathI utpanna thanAruM rAjAonuM teja. vmAvat tri. (mAM+satyarthe mard bhastha va:) kAntivALuM, puSkaLa, ghaNuM, utpanna thayela, unnata-UMcuM, puSkaLa baLa tejavALuM, tejasvI. vagerethI yukta. kamAvatI strI. (mAva+striyo DI) vajanAbha asuranI mUtatA strI., mUtatva na. (amRtastha mAva: ta+TAeka kanyA, te nAme eka tApasI, kArtikasvAmInI tva) puSkaLapaNuM, ghaNApaNuM, UMcApaNuM-uMcAI. anucara eka mAtRkA, ogaNIsamA jaina tIrthaMkara prabhUti stra. (U+mU+mAve vittana) sArI rIte thavuM, mallInI mAtA, aMgezvara citrarathanI bhAya, maruta atyaMta hovuM, uddagama, mULa, zakti, sAmarthya. nRpanI patnI, vidarbha rAjAnI eka putrI, gaNadevonI mUva tri. (U+mU+vana) sAmarthyavALuM, zaktivALuM. vINA, tera akSaranA caraNavALo eka chanda. prabhUvarI strI. (pra+bhU+kvanip+striyAM GIp nasya ra:) mASa . (pra+mA+) ATha vasu paikI te nAmano sAmarthyavALI strI, zaktivALI strI. eka vasu- pravUSa8 vmASa% vasavoDakhApa mRtA: mU tri. (mati, pra+nyU+nu) prabhAvavALuM, -madA 66 28(tri.) bahu bolanAra, bhASaNa sAmarthyavALuM, zaktivALuM, jorAvara, majabUta. karanAra, rUDuM bolanAra. prakRti patra. (pra+mR+vitta) samaya-deza-kALathI pramANa tri. (prabhAsa, pra+mA+3) atyanta tejasvI, AraMbhIne-AdimAM rAkhIne evA arthamAM vaparAto atizaya kAMtivALuM, (pu.) ATha vasumAMno eka vasu, avyaya- zezavAn prakRti poSita priyAmUte nAmanuM eka kSetra-prabhAsa tIrtha, te nAmanA eka 320 246T madya amRti Aje, AjathI laInejaina gaNAdhipa-gaNadhara, te nAmano kArtikasvAmIno ata: prakRti, tataH prakRti vagere- (.) amRtayo eka anucara, te nAmano eka RSi. tevA: vagere. Page #700 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prabhRtha-pramaya shbdrtnmhoddhiH| 1507 prabhRtha tri. (pra+bhR+bA. thak) sArI rAta ma245-poSae / pramathana na. (pra+math+bhAve lyuTa) bhaya, bhathI naing 2n||2. ___ -sarvAsAmeva nArINAM cittapramathano raha: mahA0 prabheda puM. (prabhidyate'nena, pra+bhid+ghaJ) 5.82, vizeSa. 1 / 102 / 62 / vasova, vadha, nAza, saMza pAuvo. (puM. pra+bhid+bhAve ghaJ) meha, tazavata- sphoTaprabheda- | pramathapati, pramathAdhipa puM. (pramathasya patiH/pramathasya bahula: kSatajaH prakAzaH-suzrute 10. a0 / ___adhipaH) ziva, bhAva. prabhezvara (puM.) te. nAmanu me. tIrtha. pramathA strI. (pra+math+ac+TAp) 723. prabhraMzathu puM. (prabhrazyate, prabhaMz+athuc) 9.5 dno pramathAlaya puM. (pramathAnAmAlayaH) te. nAmarnu me. na24. nAsikAno roga. pramathita tri. (pra+math+karmaNi kta) bhathesa, mathI naNe, prabhraSTa tri. (pra+bhraz+kta) praSTa, aMzavANu, naye. 450. dAveda, dupa. hAla, 15. 29. (na. prakarSaNa gayesa. mathitam) upl. nalinaideI chAsa-sAnu alag. prabhraSTaka na. (prabhraSTa+saMjJAyAM kana) zipAmAthI. 425tI | pramada puM. (pra+mad+apa) - tacchatvA mama rAjJazca 5panI bhAga yosAmA cAso25to sanI viSAdapramado dvayoH- kthaasrit06162| tanAmano DA2. ma. haitya, trI, manvantaranI. me. saptarSi. (na.) pramaganda puM. (dvaiguNyAdilakSaNavRddhiyuto'rtho mAmeva gamiSyati dhaMtUzana 31. (tri. pra+mad+ac) pramatta tri. za6 iti buddhayA pareSAM arthaM dadAti iti magandaH, pragato mI- prAvRSi pramadabahiNeSvabhUt kRtrimAdriSu magandaM kAraNatayA) vyA4AvanI dhaMdhA 42nArano vihAravibhramaH-raghu0 1137 / / putra. pramadaka puM. (pramada+saMjJAyAM kan) 528ne nali mAnanArI pramaganna na. (pra+magi+lyuTa) mana 42, 4j. 5 tana nAsti.5, 42, mu. pramaGgita tri. (pra+magi+kta) gaye.j, gamana. 42. pramadakAnana, pramadavana, pramadAkAnana, pramadAvana na. pramaNas tri. (prakRSTaM mano'sya, saMjJAtve Natvam) 6.82. (pramadyate'nena, pra+mad+ghaJ, pramadAnAM kAnanaM vanaM manavALuM, zreSTha manavALuM, harSavALuM. hUsvo vA/pramadocitaM kAnanam, pramadAnAM vanam) 22% pramati tri. puM. (prakRSTA matiryasya) sArI buddhivANu, strI-vargane ramavAno ke krIDA karavAno bagIco. uttama buddhivALuM. () pazcima dizAnA rAjA sunayano pramadA strI. (pramAdyatyanayA, pra+mad-karaNe+ap+TAp) purohita kazyapazano eka RSi, cyavana RSino zre. strI-asati tvayi vAruNImadaH pramadAnAmadhunA putra, gRmaddaRSinA vaMzamAM pedA thayelA vAgindra viDambanA -kumA0 4 / 12 / mahamAtI strI, yauha RSino te nAmano putra, nRgarAjAno te nAmano eka sakSaranA 2.25 vANI me. 7-6- najabhajalA guruzca putra, vatsaprItino te nAmano eka putra. bhavati pramadA-vRtta- ratnAkara-TIkA / unyAzi.. pramatta tri. (pramAdyati sma, pra+mad+kta) pramAhI- mattaM pramadinI strI. (pra+mad+Nini+GIp) . tanI pramattamunmattaM suptaM bAlaM striyaM jaDam-bhAga0 17 / | auSadhi. kartavyamAM akartavyanI buddhithI tathA akartavyamAM pramadvarA (strI.) zuna: pinI mAtA-22nI. mAyA. kartavyanI buddhithI karmamAM sAvadha nahi te, kALajI pramanas tri. (prakRSTaM mano'sya) 6.2 manavANu, zreSTha vinAnu, yUnA2, 2 // 3- svAdhikArAt pramattaH- bhanavANu, pANu- iti bahupuruSaM prabhASati pramanasi megha0 1 / pAna, list, potAnA nitya bhane na. | madrapatau ripustavam-mahA0 8 / 37 / 41 / 2 yittavAj, 2nAra, svachAyArI, saM42. mAhita. pramattagIta na. (pramattena gItam) unmatte. 2||yej, 2||yn. pramanyu (puM.) priyavratavaMzana vIjatanI putra meM A%, beparavAhIthI gAyeluM. tuviSTa, zanvita, 4STasta, zo.saMtapta. pramatha puM. (pramathnAti, pra+math+ac) dhRtarASTrano ta / pramaya puM. (pra+mI-vadhe+bhAve ac) vadha, bhAra, bhArI nAmano putra- pramathazca pramAthI ca dIrgharomazca vIryavAn- Hijd, hatyA- dRSTaM nRpodantaM baddhvA pramayamIyuSAmmahA0 1117 / 12 / ghoDI, zivano meM pArSaha. rAjata0 1 / 9 / Page #701 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1508 shbdrtnmhoddhiH| [pramayu-pramAdavat pramayu tri. (pra+mI-vadhe+kartari ut) bhArI janAra, | pramANika tri. (pramANaM siddhihetutayA'styasya Than) vadha karanAra. pramANathI siddha thayela taka ke bhASaNa, parimANanA pramardana tri. (pramRdnAti, pra+mat+ lyu) atyanta mana mevANu, prAmA1i3. 12 // 2, masaNI na ta, dhyAna. (puM. prakarSaNa | pramANikA strI. (pramANa+Than+striyAM TAp ata itvam) mardanaH) te. nAmanI meM daitya, vi. ATha akSaranA pAdavALo chanda. pramA strI. (pra+mA+bhAve a+TApa) yathArtha zAna- | pramAtAmaha pu. (pragatA mAtAmaha kAyatvana atyA. sa.) pratyakSAdipramAsiddhaviruddhArtAbhidhAyinaH / vedAntA yadi bhAtAnA pitAno pitA. zAstrANi bauddhaiH kimaparAdhyate- prabodhacandrodaye 2. pramAtAmahI strI. (pramAtAmahasya patnI GIS) bhAtAnA aGke / pratilita na yathA- raJjate idaM rajatam pitAnI mAtA, mAtAnA pitAnA pitAnI patnI. iti jJAnam / saMzaya vana, dhana- 'doSo'pramAyA pramAtR tri. (praminoti, pra+mi+tRc) pramAna 422, janakaH premAyAstu guNo bhavet / pratyakSe tu vizeSyeNa anubhava zAna 52 / 2. vizeSaNavatA samam' -bhASA0 / pramAtva na. (pramayAH bhAvaH tva) yathArthatana. pramANa puM. (pramIyate vizvamanena, pra+mA+lyu) niva pramAtha puM. (pra+math+bhAve ghaJ) 612 bhArata- sainikAnAM viSya, (na. pra+bhA- bhAve karaNe vA lyuTa) pramA35 pramAthena satyamAyojitaM tvayA- uttara0 5 / 31 / bhArI zAna -pramANaM prANanilayaH prANabhRt prANajIvanaH-mahA0 nAMkhavuM, vadha karavo, mathI nAMkhavuM, balAtkAre harI zAntipa0 / anubhava. zana, sAvitI, purAvo, amAna. le-maeNTavI aj, pI3j, dupa. he - sannipAtAvadhUtaizca hetu, amuka mApa, primitikaraNa cakSu vagere, pranAthonmAthanaistathA-mahA0 4 / 12 / 27 / (puM. pra+math+ katari bA0 Na) ti:svAmIno anuya2. paribhAvizeSa. (tri. pra+mA+kartari lyu) mApanA2pRthivyAM svAmibhaktAnAM pramANe parame sthitaH-mudrA0 (puM. pramatha+svArthe aNa) zivanI 2.5 pariSada, 2 / 21 / -zrutvA devaH pramANam-paJca0 1 / prabhA dhRtarASTrano te nAmano eka putra. pramAthin tri. (pramathnAti, pra+math+Nini) humanAra 72nA2- AryamizrAH pramANam-mAlavi0 1 / -vyAkaraNe kva-rujA hRdayapramAthinI kva ca te vizvasanIyapANiniH pramANam / (naiyAyi pratyakSa, anumAna, mAyudhammAlavi0 3 / 2 / pIunA2, upamAna ane zabda ema cArane pramANa mAne che, thI. 425. 42 // 2, bhI nA2. -caJcalaM hi manaH kRSNa ! pramAthi vedAMtI ane mImAMsaka anupalabdhi ane athapatti balavad dRDham - bhaga0 / bhArI janAra, 52vI. ema be pramANa mAne che. sAMkhya kevaLa pratyakSa, lenAra. pachADanAra, gatimAna karanAra (kuM.) te nAmano anumAna ane zabdane pramANa mAne che.) rAkSasa. pramANatas avya. (pramANa+paJcamyarthe tasil) pramauttha.. pramAthinI strI. (pramAthin+striyAM DIpa) te nAme meM pramANapuruSa puM. (pramANe niyuktaH puruSaH) Hus apsa.2.. 525, taTastha bhArAsa, paMya. vage3. pramAda puM. (pra+mad+ghaJ) bhUkhayU - jJAtuM pramAdaskhalitaM pramANabAdhitArthaka puM. (pramANena bAdhito'rtho yasya na zakyam-zAkuM0 6 / 26 / unmattatA, poTo. niya, kap) nyAyapatra prasiddha tano ta Guid, saM52, maya -aho ! pramAdaH mA0 3|aatmaashryaadictusskaanyprsnggtvm-trkjaagdiishii / lobha-pramAdavizvAsaiH paruSo nazyate tribhiH-gAruDe pramANabhUta tri. (pramANa+bhU+kta) prm||35.. nItisAre 115 a0 / rAsata, tavya, satavyanu pramANayat tri. (pramANa+zatR) prabhA58 72, prabhAsane bhAna nahi te, asAvadhAnapaNuM, mAdakatA. mAnatuM-bUla 2tuM. pramAdatas avya. (pramAda+paJcamyarthe tasil) bhUlathI, pramANayati (nAmadhAtu para0) mA sva.35. bhAna, cUkathI, gaphalatathI, kartavya akartavyanA ajJAnathI. adhikRta samajavuM. pramAdavat tri. (pramAdo'styasya matup masya vaH) pramAhI, pramANAbhAva puM. (pramANasya abhAvaH) pramAnI abhAva, nitya pramANu, itavANu -pramAdavAn bhinnavRtto sAbitInuM na hovApaNuM, pramANazUnyatA. bhavet tiryakSu tAmasaH-yAjJa0 3 / 139 / Page #702 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pramAlizA--prametha] pramAdikA strI. (pramAdo'navadhAnatA'styasyAH pramAda + +TA) pramAdI strI, jenuM kanyApaNuM nAza pAmyuM hoya tevI chokarI, saMbhALa vinAnI strI. pramAdin tri. (pramAdaH nityayoge ini na tu astyarthe ) nitya pramAdavALuM -': pramAvI sa yaM na hanyate'DeTa: / (puM. pra+ma +na) sATha saMvatsaromAMno eka saMvatsara. zabdaratnamahodadhiH / pramAda na. (pra+navuM+pat) gaphalata, pramAdapaNuM, gAphelapaNuM. pramAdyatas anya. (pramAdya+panvarthe tasiha) pramAdapaNAthI, gaphalatathI. pramApaLa(na.) 7. (pra+mIg-hiMsAmAM+svArthe nir+ Atve putta nyuT) ThAra mAravuM, mArI nAMkhavuM, vadha, hatyA - asthimatAM tu sattvAnAM sahasasya pramApaNe - manu0 11 / 141 / pramANu tri. (pra+pI+tAchItye ug) maraNa pAmavAnA svabhAvavALuM, maraNazIla. pramita tri. (pra+mi mau, vA+kta) jANela, mApela, prathama nakkI karela, prathama dhArela, maryAdita mitaviSayAM zakti vidan- mahAvI0 1 / 51 / - pramitAlyAzanaM madyaM tIkSNaM maithunasevanam - nidAne / pramitAkSarA strI. (pramitAni parimitAni akSarANi yasyAm) te nAmanI "muhUrta ciMtAmaNi' nAmanA graMthanI TIkA, 'siddhAntaziromaNi'nI vyAkhyArUpa TIkA, bAra akSaranA caraNavALo eka chanda. pramiti strI. (pra+mi, mA vA+ttino yathArtha jJAna, bhramarahita jJAna-saMzayarahita jJAna, mApa, mApavuM, ApelI vastunuM mApa 'ATaluM che' e jAtanuM jJAna. pramIta tri. (pra+mi +ta) mUtarela, pezAba karela, ghaTTa, ghATuM -dghoSiLAM pramItAnAM nimiSyantivRdiAm caraje 22. 30 ! (vuM.) megha. pramIta tri., prIti strI., (pra+mIg+hiMsAM vatta/ pra+mI+ktinlR) marela, mUeluM, (kuM.) yajJa mATe haNela pazu. pramItjhA zrI. (pramInam, pra+mI+bhAve a+TAv) taMdrA, ghena, strIonA zAsananI prabhutA pAmela strInuM nAma. (jyAre arjunano ghoDo pramIlAnA rAjyamAM pahoMcyo to teNe arjuna sAthe yuddha karyuM paNa arjuna vijayI thayo tyAre pramIlA arjunane paraNI.) 1509 prabhula na. (pratkRSTa mudghamArambha:) zreSTha AraMbha, sAro prAraMbha. (tri. praSTa mudyuM yasya) pradhAna banIne (samAsanA aMte) vAsuprimulA:-mA0-2ArU8| thI yukta, sahita -prItipramuvacanuM svAtaM vyAnahAramegha0 4 / paheluM, prathama, uparI, zreSTha-atyanta uttama, mAnya. (puM. praSTa muslamasya) AdaraNIya puruSa, samUha, putrAga vRkSa, adhyAya agara paricchedano AraMbha. pramukhatA strI, pramukhatva na. ( pramukhasya bhAvaH tal+TAp +tva) pramukhapaNuM, mukhyapaNuM, zreSThapaNuM vagere. pramukhya tri. (pra+mudda+kta) mUrchita, acetana, vizeSa priya. pramukhya tri. (pramuzruti, pra+mu+) sArI rIte mUkanAra, choDanAra. (puM. pra+mu+) te nAmano eka RSi. pramuttu (pu.) eka RRSivizeSa. prabhut tri. (prabhRSTA muv yasya) harSa pAmeluM, atyaMta harSavALuM, AnaMdI (pu.) te nAme eka deva. (strI. pratkRSTA muk) atyanta AnaMda, ghaNo harSa zrutvA tu pArthivasyaitat saMvartaH pramudaM gataH - mahA0 14 / 7 / 6 / prabhulita tri. (pra+mu+ttara varte) harSa pAmela, atyanta AnaMda pAmela, khuza thayela -vAvAddati prabhutiH puruSaH purANaH - devIbhAga0 1 / 12 / 47 / pramuditavadanA, pramuditahRdayA strI. (pramuditaM vadanaM yasyA:/ pramudrita hattva vasyAH) harSa pAmelA mukhavALIhRdayavALI strI, te nAmano eka chanda. prabhUta, prabhUtasaMjJa tri. (pra+mU+tta/pramUDhA saMjJA yasya) mUrkha, moha pAmela, mUMjhAyela, ajJAnI, bAvaDuM. pravRtta avya. (prakRSTA pR yatra avyayI.) ghaNAM mRgovALuM. pravRttana. (pratkRSTa mRta prALihiMsita yaMtra) khetIrUpa AjIvikAno upAya-kRSikarma, mRtaka. prabhRSTa tri. (pri+mR+vRtta) sApha-svaccha kareluM, zuddha kareluM. prameti tri. (pra+mi+tta) ghI ke tela vagerethI cIkaNuM. prameya tri. (pra+mAM+maLi yat mApavA yogya, pramAAna viSayaka padArtha, anumAna karavA yogya, avadhAraNanizcaya karavA yogya, siddha karavA lAyaka, pratipAdana karavA yogya (7.) nizcita jJAnanI vastu, sAdhya, upasaMhAra, siddha karavA yogya vAta. Page #703 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1510 shbdrtnmhoddhiH| [prameha-prayAja prameha puM. (prakarSaNa mehati, pra+miha-AdhAre karaNe vA | prayajyu tri. (pra+yaj+yuc niranunAsikatvAd anAdezo na) ghaJ) te. nAmanI me. roga-52bhiyo, bhI... mano. madhvaryu. 22 -pramehahetuH kaphakRcca sarvam-nidAne / prayata tri. (pra+yam+karttari kta) pavitra. yej, zuddha, saMyata. pramehin tri. (pra+miha+Nini) 52bhiyo. rone thayeto. -prAJjali: prayato bhUtvA tasthau parama-vismitaHrAmA0 chata, prameha rogavANu.. 1 / 2 / 24 / niyamazIda, bhAtma-saMyamI, suzIla, vina. pramocana na. (prakarSeNa mucyate, pra+muc+bhAve lyuTa) (tri. pra+yat+ ac) prayatnavANu. (tri. pra+yam sArI te bhUchou, atyanta bhU-choutuM. dAnA+kta) sApe, hI... (tri. pra+muc+kartari lyu) bhUnA2, chounA2 - prayatna puM. (pra+yat+bhAve naG) prayAsa. -prayatnaprekSaNIyaH mahAzrame vased rAtriM sarvapApapramocane / saMvRttaH-zAkuM0 1. / manata, udyoga, yatna, vyA4295 pramocanI strI. (prakarSaNa mucyate, pra+muc+karmaNi lyuTa+ prasiddha Abhyantara ane bAhya prayatna, bhAre sAvadhAnI DIpa) meM tanI vanaspati -goDumbA / pUla -kRtaprayatno'pi gRhe vinazyati- paJca0 / ) prvRttiprayatnathI choDAvanAra. nivRtti ane jIvanakAraNa e traNa prakAranA prayatno pramoda puM. (pra+mud-harSe+bhAve ghaJ) DarSa, bhAnaMha, bhaMsa.. prayatnatas avya. (prayatna+paJcamyAdyarthe tasil) prayatnathA, -pramodanRtyaiH saha vArayoSitAm-raghu0 3 / 19 / - utpAdya 6dhogathI.. putrajananaprabhavaM pramodam-devIbhAga0 4 / 24 / 55 / (tri.) prayatnavat tri. (prayatna+astyarthe matupa, masya vaH) prakRSTo modo yasya) 59 // harSavANu, mAhavANu, prayatnavALuM, prayAsavALuM, udyogavALuM. ubhaMgavANa. (puM.)te. nAmano me nA, te. nAmano prayatnazaithilya na. (prayatnasya zaithilyam) prayA kArtikasvAmIno eka anucara, te nAmanI eka mukhya | zithilapaNuM, mahenatanI zithilatA. siddhi. prayantR tri. (pra+yam+tRc) atyanta niyama 2 2 , pramodana tri. (pra+mud+Nic+lyu) 24, dAna karanAra-ApanAra. aanN|27. (na. pra+mud+Nic+bhAve lyuTa) ba. prayasa na. (prayasyate'tra, pra+yas+AdhAre kvip) anna, 5mAuvo, bhAnaMda pADavo. (puM.) viS. anA4. pramodita tri. (pramodo jAto'sya tAra0 itac) DarSa prayasta tri. (pra+yas+kta) prayAsa thA. 428, prayatnathA. pAbhela, prasanna, mAnahAbhela. (puM.) dube2. 28. (na. pra+yas+kta AdhAre) masAlA vagaire pramodina tri. (pramodayati, pra+mud+Nic+Nini) taaj, nAMkhI taiyAra - svAdiSTa karela zAka. ___sAnahI, harSana, mAnaM 68 72 // 2. prayAga puM. na. (prakRSTo yAgo yAgaphalaM yasya yasmAt vA) pramodinI strI. (pramodina+striyAM GIp) hiMdhAna vRkSa.. gaMgA ane yamunAnA samAgama sthalarUpa tIrtha prayAga, pramoha puM. (pra+muha+ghaJ) matizaya moDa, bhU278, atyanta (-hAsana sADIlA pAsena sthaNa) Indra, ghoDI, (puM. prakRSTo: yAgaH) uttama. 521, zreSTha yaza pramohana na. pramuhyate'nena, pra+muha+karaNe lyUTa) mo. (tri. prakRSTAH yAgAH yasya yasmin vA) zreSTha yazavANu, moha upajAvavo, moha pamADavAnuM sAdhana, eka jAtanuM uttama yazavAj. sastra.. (tri. pramohayati pra+muha+Nic+lyu) bhU27 prayAgabhaya puM. (prayAgAt prakRSTayAgakartRjanAt bibheti pamADanAra, moha upajAvanAra, mUcchajanaka. svapadaparigrahazaGkayA, bhI+ac) Indra, hevono 25%. pramlocantI, pramlocA strI. (pramlocati naraM prati AtmAnaM prayAgasetu puM. (prayAgamAhAtmyapratipAdanArthaM seturiva) prayA darzayati, pra+ mluc+zatR+DIp/pramlocati naraM prati mahAbhya pratipAdana karanAro eka grantha. AtmAnaM darzayati pra +lyuc+ac+TApa) me tanI prayAcana na. (pra+yAc+lyuTa) bhAga, prArthanA 42vI, sapsa.20 -pramlocA nAma tanvaGgI tatsamIpe varAnanA- kAlAvAlA karavA. gAruDe 90 a0| prayAja puM. (pra+yaj+ghaJ yajJAGgatvAt na kutvam) 6za prayacchat tri. (pra+dA+zatR yacchAdezaH) hetuM, mApa. paubhAsa. vagere aMgabhUta . yA. Page #704 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prayAjavat-prayuddhArtha shbdrtnmhoddhiH| 1511 prayAjavat puM. (prayAja+astyarthe matupa, masya vaH) | prayAsyat tri. (pra+yas+Nic+ zatR) nA2, gamana prayAsarUpa pAMca karmabhedavALo pradhAnayAga-darza vagere. 2nA2. prayANa, prayANaka na. (pra+yA+bhAve lyuT/prayANa+svArthe prayiyu tri. (pra+yA+bA. ku dvitve abhyAsasya itvam) ka) rAmana, prasthAna, 232-2ma vagerethA. . ___prayA 7282, 42, DUya 72nA2. 4 te. 62 mana, sainyanIya, yAtrA - prayakta tri.. prayaktatA strI. (pra+yaja+kta/prayaktasya udghATitajavadvAre paJjare vihago'nilaH / yat tiSThati bhAvaH tal+TAp) yoThesa, prayoga 28 -guNaprayuktAH tadAzcaryaM prayANe vismayaH kutaH-udbhaTaH / - mArga paramarmabhedinaH zarA ivAvaMzabhavA bhavanti hi-udbhaTaH / tAvacchRNu kathayatastvatprayANAnurUpam-megha0 13 / 2.315, paraMparAthI karavA yogya, atyanta saMyogavALuM, mokalela, chumo. -kAmaM puraH zukramiva prayANe-kumA0 3 / 43 / vA5381, pre25|| 428, niyata. 2j, (na. pra+yuj+kta) (na. pra+yA+karaNe lyuTa) mRtyu, bha29. prayoga, prayo4na, tu, 125, 6hata, utpana, ilita, prayANakAla puM. (prayANasya kAlaH) 4Ano samaya, sainyanI yuta, dhyAnamAna, vyAThe mApadaprerita.. kUca karavAno vakhata, maraNakALa, prayANa karI gayela. prayAta tri. (pra+yA+kartari kta) atyanta nA2, sArI prayukti strI. (pra+yuj+bhAve ktin) prayoga -taruNyo rIta nA2 -mayA klezitaH kAliyetthaM kuru tvam / vRSalI bhAryA pravIraM putrakAmyati / Rddhasya rAjamAtaGgA bhujaGga ! prayAtaM drutaM sAgarAya- chandomaJjaryAm / iti na syuH prayuktayaH-prAJcaH / 206nu amu (tri. pra+yA+karmaNi kta) gaye.yu, ta, bhare, dU2 Gthy||25., yona, pre29, bhosa, prera, bhoTa gaye, prasthAna. are, prayAsathI. 5Ame. yuti, bhujya dhyaya, savasa.2, 524Ama, 35, (puM. pra+yA+kta) yo deza, yuM sthAna, saupti.. (srI. prakRSTA yuktiH ) sArI yumita. prayApaNa na. (pra+yA+Nic+puk + lyuTa) 2vAnA 2j | prayuj tri. (pra+yuc+kvip) lonAra, yon| ta, bhAta, gamana. zavavaM. manA2. prayApaNIya, prayApanIya tri. (pra+yA+Nic+ prayujya avya. (pra+yuj+lyap) yon| rIne, saMbaMdha puk+anIyar) bhovA yogya, bho.48. 41. uis, zana, yo ne, prayogazana, pre25zana, vAparIna. gamana karavA yogya. prayujyamAna tri. (pra+yuj+karmaNi ya+zAnac) prayoga prayApita tri. (pra+yA+Ni+puk+kta) mo'sa, gamana rAtuM, yotuM, bhotuM. rAvera, mo.dI. hIj, mAusa.. prayuJjAna tri. (pra+yuj+karmaNi zAnac) ThoutuM, yo4tuM, prayApin tri. (pra+yA+Nic+puk+Nini) bhI.nAra, preraNA karatuM, mokalatuM. gamana. 21vanA2. prayuta na. (prakRSTaM yuktam) 6 nI. saMdhyA , prayApyamANa (na) tri. (pra+yA+Nic+puk+zAnac) (10.00000) -bahanIha sahasrANi prayatAnyarbadAni mokalAtuM, gamana karAvAtuM. ca / azakyAnyeva saMkhyAtuM pannagAnAM tapodhana !prayAma puM. (pra+yam+ghaJ) samAva, vastunI aya, bhopAIna. mahA0 1135 / 19 / (tri. prakarSeNa yutaH) sArI rAta. lIdhe dhAnya vagere upara mANasono atyaMta Adara thAya. che te, kiMmatanI adhikatA AMkavI te, vecANamAM ApavA mizraNa karela, yojela, melApa karela, saMbaMdha kareluM. yogya, 65, niDa, niyaMtra, salA. prayuti strI. (pra+yu+bhAve ktin) atyanta yo, sArI prayAsa puM. (pra+yas+bhAve+ghaJ) prayatna, parizrama - saMbaMdha, sArI yo4nA, prayoga. atyAhAraH prayAsazca pratalyo niyamagrahaH / janasaGgazca prayutezvara (puM.) te nAmarnu .tIrtha.. laulyaM ca SaDbhiogo vinazyati- haThayogapra0 1 / 15 / prayuyutsu tri. (pra+yudh+san+u) yuddha 42vA 27nAra, udyoga, va.25. (puM. prayasyate'nena, pra+yas+karaNe savAnI.merAmanAra. (puM. pra+yudh+san+u) ghaJ) dehAntamate. bhavidhA vagaire pAMya izahAya. Indra, vAyu, meMDhI, tapasvI... prayAsabhAja tri. (prAyasaM bhajate, bhaja+kvipa) manata / prayuddhArtha puM. (prayuddhaH artho yasya) yuddha bhATe udyoga karanAra, prayatna karanAra. mukhya prayojana mATe gauNa prayojanano AraMbha. Page #705 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1512 prayoktavya tri. (prayuj tavyatv ) vAparavA sAya, yo vA lAyaka, joDavA yogya, prayoga karavA lAyaka, preraNA karavA yogya, mokalavA yogya. prayoktR tri. (pra+yuj + tRc) yo4nAra - gAndharvamAdatsva yataH prayokturna cArihiMsA vijayazca haste raghu0 5/57/ joDanAra, preraNA karanAra, leNadeNamAM dhana vagerenI vyavasthA 42nAra, zAhuara, jAzAvasI, moDalanAra, prayoga 2nAra, anuSThAtA, nirdezaka, protA (nATaDanI) abhinaya ka2nA2. zabdaratnamahodadhiH / prayoga puM. (pra+yuj-bhAvakarmakaraNeSu yathAyathaM ghaJ kutvam) yobhavaM te, prayoga A paritoSAd viduSAM na sAdhu manye prayogavijJAnam - zAkuM0 / anuSThAna, zabda vagerenuM samudra rIte uyyArasa, bhAraza, mohana, vazI92e vagere upAya, zastra vagerenuM mUkavuM-choDavuM prayogasaMhAravibhaktamantram - raghu0 5/57 nA2 labhvavuM te -deva ! prayogapradhAnaM hi nATyazAstram-mAlavi0 1. / nATikA na prayogato dRSTA- ratna0 1. / prAyogi bhAga -tatra bhavAnimaM mA ca zAstraprayoge ca vimRzatumAlavi0 1. / vyAne japeyuM nAnuM, yo4nA, yukti, nAyaka-nAyikAno meLApa, vyAjathI athavA udyamathI paisAno bhejavelI najhe, ghoDo. prayoganipuNa tri. (prayoge nipuNaH) nRtya abhyAsamAM za - sa prayoganipuNaH prayoktRbhiH saMjagharSa saha mitrasannidhau - raghu0 19 / 36 / prayogavidhi puM. (prayogajJApako vidhiH) prayogane bhagavanAra vidhi. prayogAtizaya (puM.) nATaDanA aMganI kheDa prastAvanA. prastAvanAnA pAMca prakAro paikI ekamAM cAlu prayogamAM bIjo prayoga evI rIte rajU karAya che ke akasmAt raMgamaMca para pAtro praveza kare che eTale ke sUtradhAra pAtrane praveza karavAno saMketa kare che ane e rIte khAgaNanA nRtya arthanI sUcanA khAye che yadi prayoga ekasmin prayogo'nyaH prayujyate, tena pAtrapravezazcet prayogAtizayastadA-sA0 da0 299 / prayogArtha puM. (prayogasyAyam, prayogo'rthaH prayojanaM yasya vA ) mukhya prayoganA anuSThAnamAM eka anukULa vyApAra, kAma durakhAno mukhya hetu. (tri. prayogAya iti) prayoga bhATenaM. prayogin tri. ( prayogo'styasya prayoga +in) prayoga anAra samUhyaH paricAyyopacAyyAvagnau prayogiNaHamare 2 / 7 / 20 / prayogavANuM. [prayoktavya-prariccan prayogya tri. ( pra + yuj + Nyat kutvam) prayoga ravA yogya, koIpaNa kAma upa2 yojavA yogya cAkara vagaire. (puM.) ghoDo. prayojaka tri. (prayunakti prerayati kAryAdo bhRtyAn, pra+ yuj + Nvul ) prerA snAra, yo nA DaranAra, bheDanAra, prayoga 42nAra, aMtha - zAtAtapo vaziSTazca dharmazAstraprayojaka:- yAjJa0 115 / saMsthApa, mahAna, zAhuara, dharmazAstrI. (puM. pra+yuj + Nvul ) vyADamAM prasiddha hetusaMzaka kartA. prayojakatA strI, prayojakatva na. prayojakasya bhAvaH tal+TAp-tva) prayo4, kheDa prahArano sva35 saMbaMdha, nyAyamata pramANe paraMparAthI kArya janakapaNuM. prayojana na. ( prayujyate, pra+yuj + lyuT) hetu, arA - sarvasyaiva hi zAstrasya karmaNo vA'pi kasyacit / yAvat prayojanaM noktaM tAvat kena pragRhyate / / siddhArthaM siddhasaMbandhaM zrotuM zrotA pravartate / granthAdau tena vaktavyaH saMbandhaH saprayojanaH - prAcInAH / artavya kAryanI siddhi mATe te sAdhavAmAM harakoI padArtha ke kriyAnuM avazyapaNuM, kAryadhyeya, uddezya abhiprAya prayojanamanuddizya na mando'pi pravartate / putraprayojanA dArAH putraH piNDaprayojanaH, hitaprayojanaM mitraM dhanaM sarvaprayojanam - subhA0 / - guNavattA'pi para prayojanAraghu0 8 / 31 / prayojanavat tri. (prayojana + astyarthe matup, masya vaH) prayoznavANuM, hetuvA, arthavANuM. prayojya tri. (pra+yuj + Nyat) yoSThavAne rAjya -vAk caiva madhurA zlakSNA prayojyA dharmamicchatA - manu0 2 / 159 / 22vAne rAjya, haraDoI abhamA yo vA sAyanoDa2 vagere. (na.) bhUja, dhana, bhUDI. (puM. pra+yuj + Nyat) vyA2za zAstraprasiddhaprayobhyasta prayojyatva na. ( prayojyasya bhAvaH tva) kheDa prahArano svarUpa sambandha. prarakSaNa na. (pra+rakS + lyuT ) sArI rIte rakSA te, atyanta rakSA ravI te. praratha anya (pragato ratho yatra avyayI.) bhyAM ratha gayo hoya te pradeza. prariccan tri. (pra+ric + vanip ) atizaya re45, sArI rIte reca lagADanAra. Page #706 -------------------------------------------------------------------------- ________________ praruja-pralApina] shbdrtnmhoddhiH| 1513 vRSavANI praruja tri. pra+ruj+kta) atyanta. ro13123, bhatizaya | (puM. palaMba, jai. prA.) 42sdi sonI majA, sada, rogI. (6) devanA lazkarano te nAmano senAdhipati, pralaMba nAmano graha, rucaka parvatanuM eka zikhara, te nAmano eka rAkSasa. paDilehaNanAM vastronA khUNA laMbAvavAthI-kheMcavAthI prarudita tri. (pra+rud+kta) atizaya 23, gha 4 | lAgato doSa, paDilehaNanA doSano eka prakAra 23j. pralambaka na. (pra+lamb+Nvul) .5 tarnu, ghAsa... praruha tri. (pra+ruh+ka) nA2, saMpu2 vagaire. pralambaghna, pralambabhid, pralambamathana, pralambahan puM. prarUDha tri. (pra+ruh+kta) 60, vadheda, yava, satyana pralambamasuraM hanti, han+ka/pralambaM bhinatti, thayesa. -yasyAyamaGgan kRtinaH prarU:-zAkuM0 7 / 19 / | bhid+kvip) prama nAma rAkSasane bhArI manA2 - nAbhiprarUDhAmburuhAsanena saMstUyamAnaH prathamena dhAtrA- | parAma, maheva. raghu0 13 / 6 / baMdhAyebhUgavANu, sArI zata. poya | pralambANDa puM. (pralambo lambamAnaH aNDo yasya) ial pAmela-jola. (na. prarohatyatra, pra+ruh+kta) peTa, / 642. pralabdha tri. (pra+labh+kta) ho, chatareNu, atyanta prarocana na. (prarocayate, pra+ruc+Nic+bhAve lyuTa) meLavela, sArI rIte pAmela. ruci upajAvavI, ruci saMpAdana karavI te, pradarzana, pralambha puM., pralambhana na. (pra+labha+ghaJ+mum/pra+ hune do 5saMha 42 -AlokasAmAnyaguNastanUjaH labha+bhAve lyuT mum) 8us, cheta2 ta, chatarAma, prarocanArthaM prakaTIkRtaM ca-mA0 1 / 10 / ho, saMpAhana, meNava, dAma, sAma. prarocanA srI. (pra+ruc+Nic+yuc+TAp) prastAvanAnu pralaya puM. (pralIyate kSIyate jagadasmin-pralI+ac) pralaya, sRSTino anta, nitya naimittika prAkRta ane eka aMga, nATakanA aMga vimarzanuM eka aMga, uparanA sAtyati vinAza -'pralayaH sukhadu:khAbhyAM zabda pramANe artha. praroha puM., prarohaNa na. (prarohati, pra+ruha+ac, lyuT ceSTAjJAnanirAkRtiH' - sA0 da0 3 / 167 / sAhityazAstra prasiddha te nAme sAttvika eka bhAvavaa) ga, vadha -na ca prarohAbhimukho'pi dRzyate pralayaH sukhaduHkhAdyairgADhamindriyamUrcchanam-pratA0 / manoratho'syAH shshimaulisNshryH-kumaa05|60| 6tpatti, 27syadhvani-prasava-OM yaDha. (puM. pra+ ruha+bhAve ghaJ) utpatti, saM.2. pralayaprArabdha (puM.) mRtyu, 4241- pralayAya mAMsavadaho ! pralapat tri. (pra+lap+zata) lokhatuM, janautuM, vaha vikretumete vayam-mudrA0 5 / 21 / karatuM, atizaya bolatuM. pralava puM. (pra+lU+bhAve karmaNi ca ap) 3. rIte. pralapana na., pralapita tri. (pra+lap+lyuTa/pra+lap+bhAve - chata, atyanta cha, 3, Tu, deza. kta) 416, manartha vAya, pra5, bosa, pralavitra na. (pralUyate'nena, pra+lU+karaNe itra) ghAsa 5.705712- idaM kasyApi pralapitam-uttara0 3 / 29 / - vagere kApavAnuM dAtaraDuM. janasthAne bhrAntaM kanakamRgatRSNAnvitadhiyA / vaco | pralApa pu. (pra+lapa+bhAve gha) anartha vaya - vaidahIti pratipadamudazru pralapitam kAvyaprakAze / mUrchA pralApo vamathuH prasekaH sAdanaM bhramaH / upadravA (pra+lap+karmaNi kta) prasA5 438, 58, mAI 4 bhavantyete mRtizca rasazeSataH-bhAvapra0 / prayo4. garnu, boleluM. baDabaDATa, unmatta vagerenuM bolavuM, bhISaNa, nirarthaka pralamba tri. (pralambate, pra+lamba+ac) 23, eij 45vAha, vikSau5 -uttarApralApopajanitakRpo bhagavAn -pralambabAhUn puruSapravIrAn-mahA0 1 / 195 / 10 / satuM, vAsudevaH-kA0 175 / rogano me 65sa-6padrava. visaM. 2, dhA . (puM.) hanu putra meM sasura . | pralApina tri. (pra+lapa+tAcchIlye ghinuNa) pradA5.42nAra ekAkSa RSabho'riSTaH pralambanarako tathA- agnipurANe / -hA ! asambaddhapralApin ! -veNI0 3 / ni2 sAno aMkura, stana, sAsu, ouel, . tano | bhASaNa karanAra, nisprayojana unmatta vagerenA jevuM 42. (puM. pra+lamb+ghaJ) 6.25j, vi.na. 42va.. | vAsanA2. Page #707 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1514 shbdrtnmhoddhiH| [pralIna-pravayaNa ghauM.. prazrIna tri. (+kI+ri vasta) pralaya pAmela, ceSTA- | bolavuM, arthanA anusaMdhAnapUrvaka kahevuM, adhyApana, zUnya, naSTa, sArI rIte lIna, pIgaLeluM, nibuddhi, vyAkhyAna, vyAkhyA karavI, artha karavo. cetanA rahita. pravacanIya tri. (pravavitta, pra+nyU+ anIyam) pralInatA strI., pralInatva na. (pralInasya bhAvaH tal+TAp- anusaMdhAnapUrvaka kahevA yogya, arthanI cokasAIpUrvaka ) ceSTAnAza, indriyasvApa-indriyono vyApArAbhAva, vAMcavA lAyaka. suSupti. pravazvana . (+va+jura) ThagavuM, chetaravuM te. prasUna tri. (ka+skU+vatta) kApIne pADI nAkheluM. pravazva tri. (+nyU+vq7) ThagAro, dhutAro, prapa 6. (+0+mAve ) lIMpavuM, lepavuM, kharaDavuM, chetaranAra. lepa lagADavo. pravRzvita tri. (+va+ kha vatta) Thagela, chetarela. pratye tri. (U+sTi+kyu) lepa karanAra, lIMpanAra, pravaTa chuM. (U+vI. maTa-svArthe vA) yava, java, lepanAra, kharaDanAra (!) "suzruta' nAmanA vaidyaka graMthamAM kahela eka jAtano tAva. pravaNa puM. (pravante gacchanti janA anena-g+adhikaraNe prada I. (prauiDasI, pra+ -iMi ) eka nyu) cauTuM, bajAra, cAra rastAvALo mArga-coka. prakAranuM cATaNa, cATavuM. (tri. pravaDatra, ku+gadharane nyuTa) namra, prazrona na. (+su+nyu) goLAkAra karavuM, samudranI nIcANavALo pradeza vagere, Asakta, coTeluM, vAMkuM, peThe hAlaka lolaka thavuM, bhUmi upara ALoTavuM, UchaLavuM. vegavALuM, lAMbuM, praguNavizeSa, taiyAra, kSaNa, kutaprazroma S. (pra++) atyanta lobha, ghaNo lobha, kUdeluM, ahaMkAra vinAnuM, kSINa, bhakta, anurakta, lAlaca, lAlasA, lalacAvavuM, uchALavuM. jhUkelo, bharelo- kRmi: prakhatrANapratiSa: promana na. (U+huma+nyuTa) lobhAvavuM te, lAlaca, lAMca, AkarSaNa. zivadhunA-bhartR rUArA Atura, tatpara, suzIla, promanI strI. (tromanaDIpa) retI, dhULa. murajhAyeluM. pravata, pravat tri. (pravane vAti, vA-vA ti/ prova . ( g: Topa:) atyanta lobha, cheka nAza. propana na. (+su+nyu) lopa karavo, cheka nAza prava+ jjathe malupu, nasya va:) nIcANavALA pamADavuM. sthAnamAM janAra. propa tri. (rSe DhoTu:) atyanta lolupa, atizaya pravatsyatpatikA strI. (pravatsyan patiryasyAH kap+TAp) lAlacuM. (.) garuDanA vaMzano kuMtiputra-pakSIvizeSa. jeno pati paradeza janAro hoya te strI (rIti kAvyomAM pravaja tri. (pR-tau+sAdhuwAritve cote guna) sArI ATha prakAranI nAyikAo paikI eka) prAizvara upa gativALuM, ghaNuM gatimAna. jalpati nirgamAya kSAmodarI vadanamAnamayAM ckaarpravavatR tri. (pravitta, pra+va+g) atyanta bolanAra, - rasannara | vaNanuisaMdhAnapUrvaka zAstra vagere vAMcanAra, adhyApaka, | pravat tri. (+va+za7) ghaNuM bolatuM, atyanta vyAkhyAtA, mahAna vaktA -dharmapravaktA nRpatine tu bolatuM. zUdaH dAna-mana-7 50 | zAstra vagerenA pravadyamAna tri. (yA-bhAve bA0 manin, pravat prkRssttarthano upadeza karanAra, tiyuvata: yAma tirthI) sArI rIte gamana karIne pravaga, pravaGga, pravaGgama, plavaGga, plavaGgama puM. (plavaga utAvaLe janAra. ) pakSI-paperu, baMdara, vAMdaro. pravapana na. (U+va+juda) vAvavuM te, vAvaNI karavI pravAsI strI. (pravaI+nAti. jiyo pu) pakSiNI. pravacana na. (prote, pra+va+rmI mAre ) pravayA , pravacana na. (+va-tau+mAve nyuTa/ vI sArI rIte vAMcavuM 'nAyamAtmA pravane khyo na bhAve no sArI rIte javuM, atyanta javuM, lAThI, methayA na vahunA zrute' -munhopaniSadra rUArArU | paroNI. Page #708 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pravayas-pravahni] pravayas tri. (prakRSTaM vayo yasya) bhoTI vayanuM, hUnuM, ghara, vRddha ke'pyete pravayasastvAM didRkSavaH- uttara0 4 / * paricetu-mupAMzudhAraNAM kuzapUtaM pravayAstu viSTaramraghu0 8 / 18 / zabdaratnamahodadhiH / pravayyA strI. (pra+vi + yat ni. striyAM TAp) atyanta gativALI strI, sArI rIte janArI strI. pravara puM. (pravriyate, pra + vR + ap) saMtati, gotra, vizeSa prakAranuM AhvAna, vaMzaparaMparA, te nAmano eka muni. (puM. pravriyate'na, pra + vR + ap) chAna vastra, sochAu (tri. prakarSeNa varaH) atyanta zreSTha, zrImAna - saMketake cirayati pravaro vinodaH - mRccha0 atizaya uttama bhayeSTha. (na. pra + vR + apa) agaracaMdana. pravaralalita na soNa akSaranA yarazavAjI kheDa chanha. pravaravAhana puM.dvi. (pravaraM vAhanaM yayoH) je azvinI ImAra devo. 3 / 3 / pravarga puM. (pravRjyate niHkSipyate havirAdikamasmin aso, pra+vRj+ghaJ) yajJa saMbaMdhI agni, viSNu. pravargya puM. (pra+vRj+karmaNi Nyat kutvam) mahAvIra, somayAga pUrve karAtuM anuSThAna. pravartta puM. (pra+vRt + Nic+ghaJ) vartana, vartayuM, khAraMbha, abha-dhaMdhA lAgavu, uzraezI yetavavuM, utte44. pravarttaka tri. ( pra + vRt + Nic + Nvul) pravRttibhana pravartakaM vAkyamuvAca codanAM nivartakaM naivamuvAca bhASyakRt-saMkSepazArIrakam / pravRtti arAvanAra, preraNA 42nAra, uttena ApanAra, 4nma ApanAra, protA, madhyastha, protsAhaka, pravartAvanAra 'balavadaniSTAnanubandhISTasAdhanatve sati kRtisAdhyatAviSayakaM jJAnaM iSTasAdhanatAviSayakaM kRtisAdhyatAjJAnaM vA pravarttakam' iti - jarannaiyAyikAH / ( na pra+vRt + Nic + Nvul ) nATakamAM maMgaLAcaraNa thayA pachI pahelA pAtravarganuM AvavuM te (puM.) paMca, madhyastha puruSa, uttejana ApanAro bhADAsa - pravarttana na ( pra + vRt + Nic + lyuT ) AraMbha, za3khAta, -dhanvantarirdIrghatamasa AyurvedapravartakaH bhAga0 9 / 17 / 4 / preraNA ravI, potAnuM sva3pa visarI bhArAsanuM jIbha sva3pamA irajhara tha, samabhavaduM te, pravRtta zabda dukho, DaraDoI viSayanI vyavasthA itarArthagrahe yeSAM kavInAM syAt pravartanam - kAvyapra0 1 1515 pravarttanA strI (pra+vRt + Nic+muc+TAp) preraNA athavA bhavataH pravartanA na kathaM piSTamiyaM pinaSTi na / svata eva satAM parArthatA grahaNAnAM hi yathA yathArthathA - nai0 2 / 61 | AjJA, pravRttijanaka vyApAra-vidhi, protsAhana ApavuM. pravarttamAna tri. (pra+vRt + zAnac ) pravarte, harIdha kAmamAM yojeluM. pravartita tri. ( pra + vRt + Nic + kta) pravarteyuM na kAraNAt svAt vibhide kumAraH pravartito dIpa iva pradIpAtraghu0 5 / 37 / uttena khAyeluM samabhaveyuM, abhe lAgeluM, AMTApherA karanAra, janma Apelo, pavitra duresa, gANesuM. pravartin tri ( pra + vRt + Nin ) pravarttanAra, abhe lAganAra, pragatizIla, 4nma khApanAra, prabhAvI. pravarddhana na. (pra+vRdh + lyuT) vadhaduM te, moTA thavu, vRddhi pAlavI (tri. pra+vRdh + lyu) atyanta vadhAranAra vRddhi pamADanAra. pravarSa puM. (pra+vRS+J) bhUzaNadhAra varasAha, bhAre varasA. pravarSaNa na. ( pra + vRS + lyuT ) pahelI vRSTi, varasavaM te. pravalAkin puM. ( prakRSTaH valAkI) sarpa, citravicitra mekhalAvALo puruSa. pravasat tri. (pra+vas+zatR) vasatuM, rahetuM, pravAsa ara, jIbha dezamAM rahetu. pravasana na. ( pra + vas + lyuT ) pravAsa 42vo te, sArI rIte vasavuM, paradeza javuM. pravasu (puM.) IsI rAbhano putra kheDa rAma. pravAha puM. ( pra + vah +ac) vahevu, dhAra 35 janIne vahevuM, te nAmano eka vAyu jenAthI jyotiSacakra graho gatimAna thAya che, te 'yasmAjjyotIMSi vahati pravahastena kIrttitaH / ' viSNupu. ( puM. ( pra + vah +ap) nagaranI bahAra javuM te. pravahaNa na. (pra+vah+karaNe lyuT ) pAsajI, AsapAsa vastrathI DhAMDaluM strIne jesavAnuM vAhana - pravizya sapravahaNa zceTa :- mRccha0 4. aGke / gADI, sAgajora. pravahat tri. ( pra + vah + zatR) vahetuM, saha 4tuM. pravahni, pravahnikA, pravahI strI. (pravahalate AcchAdayati, pra + vala +in / pravalikA + svArthe ka+TAp/ pravali + striyAM GIp ) prahelikA zabda dukhI theno artha na jANI zakAya tema hoya tevo eka prazna. Page #709 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1516 shbdrtnmhoddhiH| [pravA-pravAhikA pravA puM. (prakarSaNa vAti gacchati, vA+kvip) mana, | pravAraNa na. (pra+vR+Nic+lyuTa) myahAna. -kAmyena anA. kAma nayA vA dAnaM pravAraNasucyate / 38. mejavAvAnI. pravAc, pravAcaka tri. (prakRSTA vAk yasya/prakRSTaM icchAthI ApeluM dAna, uttama priyavastunuM dAna, moTuM vakti. pra+vac +Nvul) yuktiyuta vAyadolanapa2, hAna-mahAna. (na. prakarSaNa vAraNam) vAra, 12514. vAyAla yataratAthA posanAra, 45 - vAcoyukti- | pravAla na. pu. (pra+vala+aca) 52vANaM vIrAno ho, paTurvAgmI vacojJaH pravacAH pravAk-jaTAdharaH / - (kurvate) navo.2 (tri.) tarato pradeza, nIyavANo prahe. jaDAnapyanulobhArthAn pravAcaH kRtinAM giraH-zizu0 | pravAsa puM. (prasthito vAsaH pra+vas+AdhAre ghaJ vA) 2125 / 52heza 4, pravAse 4 te. -rAmapravAse vyamRzannadoSaM pravANa na. (pra+ve+lyuTa) ati s5i- nArI | janApabAdaM sanarendramRtyum-bhaTTi0 3 / 7 / bhusArI, upara goTa lagADavI te. videzanivAsa. pravANi, pravANI lI. (prakarSeNa Uyate'nayA, pravAsat tri. (pra+vas+Nic+zatR) musA32. 42vatuM, pra+ve+karaNe lyuT + GIp gauNatvAt DIpo husvH| pravAsa. rAvatuM. pra+ve+lyuTa+DIp) sAgavAnI sutara vA241- bhAI- pravAsana na. (pra+vas+Nic+lyuTa) pravAsa. 204vo, (molIna). dezani.sa. 12vI, zaDeramAthI. 542 Dhaj, 'sItApravAcana na. (pra+va+Nic+lyuTa) 'thana, ghoSau, pravAsanapaToH karuNA kutaste' -utta0 ca0 / udbodhana. (na. pra+vAs cchede+lyuTa) vadha, nAza, bhArI naMuaj. pravAta tri. (prakRSTo vAto yatra) uttama. vAyuvA, satizaya | | pravAsita tri. (pra+vas+Nic+kta) 52zi. vasAve, pavanavANu. (puM. prakRSTazcAmau vAtazca) ghal pavana, zani.8 438, 12mAMthA. DA. Dhe, Dosa. aud vAyu -pravAtazayanasthA devI mAlavi0 4. / / pravAsin tri. (pra+vas+Nini) 52hezamA vasana2, tozanI. pavana, dhI. -nanu pravAte'pi niSkampA bhusA32 422- abhISTabandhudAraizca tathAzleSagirayaH -zAkuM 6 / pravAsibhiH -mArkaNDeye 18151 / pravAtR tri. (prakarSeNa vAti, pra+vA+zatR) sArI rAta | pravAsya tri. (pra+vas+Nic+Nyat) dezani. 72vA ___vAnAra, zreSTha tivANu, (puM.) .. lAyaka, zaheramAMthI bahAra kADhavA yogya. pravAtataijas tri. (pravAtaM pravarNa teja ojo yasya) yAre pravAha puM. (pra+va+bhAve ghaJ) pravRtti- sattvaikatAnagatayo bAju prasaratA tejavALuM, utkRSTa tejavALuM. vacasA pravAhai:-bhAga0 7 / 9 / 8 / 4. vagaireno pravAha pravAda puM. (pra+vad+ghaJ) za06 agara dhvanina, thyA29, -pravAhaste vArAM zriyamayamapArAM dizatu naH-gaGgA0 2 / ullekha karavo, paraMparAthI AveluM vAkya kahevata, uttama ghoDo, saMtati, agni-vAyu vagerenI eka rItanI ashwi prasiddha davA6 -anurAgapravAdastu vatsayoH gati, sainya vagerenI kAyamanI gati, kALa ane dezavaDe sArvalaukika:-mA0 1 / 13 / -vyAghro mAnuSaM khAdatIti vicchedano abhAva, paraMparA, truTaka na thavuM te. lokapravAdo durnivAraH 1318, 52252 4thA 43vI. te / pravAhaka puM. (pravahati, pra+va+Nvul) atyanta. vdden||2, - itthaM pravAdaM yudhi saMprahAraM pracakrat rAmanizA vihArau- sArI zata. vanA2. (puM.) rAkSasa, bhUta, preta, pi.ya. bhaTTi0 2636 / bhoTo vAda, bhAjyAyi51, yetavaena / pravAhaNa puM. (pra+va+Nic+lyu) haipala namana me za6. ci. (tri.) vaDevAvanA2. pravAdin tri. (pra+vad+tAcchIlye Nini) 52252 thA | pravAhapatita tri. (pravAhe patitaH) pravAbha. pa.3, vaDema kahenAra, moTo vAda karanAra. 53, 38. pravApin tri. (pra+vap+ghinuNa) vAvanA2, ropanA2. pravAhikA strI. (pra+va+Nvula+TAp ata itvam) pravAra, pravAraka puM. (pravRNotyanena, pra+vR AcchAdane+ saMza69/no rI- pravAhikA ziraHzUlaM koSThazUlaM ca karaNe ghaJ/ pravAra+kan) moDhavAna vastra, mau3. | dAruNam / pAraMvAra A3 4vAno ro. Page #710 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pravAhikAtas- pravIra] pravAhikAtas avya. (pravAhikA + paJcamyAdyarthe tasil ) saMgrahaNI rogathI, grahaNI roga maTADavAthI. pravAhiNI strI. ( pravAha + puSka0 ini + GIp ) pravAhavAjI pradeza. zabdaratnamahodadhiH / prava. hin tri. ( pra + vah + Nini) pravAhavANu, pravAhI. pravAhI, pravAhotthA strI. (pra+vah + Nic + ac + gaurA GIS / pravAhAduttiSThati, pravAha + ut + sthA+ka+TAp) veNu, retI, dhUNa, parAga. pravAhya puM. ( pravAhe bhavaH yat) te nAbhe kheDa rudradeva (tri. pra + vah + Nyat) sArI rIte vaDevA yogya, vahana karavA lAyaka. pravikaza ( sa ) t tri. ( pra + vi + ka ( sa ) + zatR) sArI rIte vikAsa pAmatuM, jIvatuM, jhUlebuM. pravikIrNa bhU. ka. kR. ( pra + vi + kR + kta) vijarAyeyuM, Ama tema phelAyeluM, veravikhera kareluM. pravikhyAti strI. (pra+vi+khyA + bhAve ktin) atyanta vikhyAti, atizaya prasiddha kuM, ghAzI prasiddhi. pravicaya puM. ( pra + vi + ci+ac) zodha, parIkSA, anusaMdhAna pravicAra puM. ( pra + vicAraH) viveDa, viveyana. pravicetana na ( pra + vi + cit + lyuT ) sama, jodha. pravitata tri. (pra+vi+tan + kta) ati vistAresuM, ghAsuM ja phelAyela, atizaya vistIrNa. pravidAraNa na. ( pravidArayatyatra, pra+vi+dR + Nic + AdhAre bhAve ca lyuT ) yuddha, bhIravu, jharI nAMjavu, ghoMghATa, garaja, bhIu (tri. pa + vi + dR+ Nic +karttari lyu) jhaunAra, zIranAra (tri pra + vi + dR + Nic + karmaNi lyuT vyApta. praviddha bhU. ka. kR. (pra+vyadh + kta) iMdubuM nAsu pravidruta bhU. ka. kR. (pra+vi + dru+kta) nasAresuM, veravijera hare, hAyesu. pravibhakta tri. (pra+vi+bhaj + kta) vibhAga durela, varDebhela - jyotIMSi vartayati ca pravibhaktarazmiHzAkuM0 7/6 / thayesa, alaga durela. pravibhAga puM. ( pra + vi + bhaj + ghaJ) bhAga, aMza, hissI, vaheMyAzI, vargI427, kuhu Davu. pravivara na. ( prakRSTaM vivaraM chidramasya) pIjuM yandana. (tri. prakRSTAni vivarANi yasya) jaDu AezAMvANuM, ghaNAM chidravALuM. 1517 pravirala tri. ( pra + viralaH) viyukta, ghare dUra dUra, khalaga durela, jaDu khochu, thoDuM - praviralA iva mugdhavadhUkathAraghu0 9 / 34 / pravilaya puM. (pra+vi+lI+ac) pIgaNIne vahI bhaj, pUrepUruM pIgaLIne bhaLI javuM. pravilupta tri. (pra+vi+lup + kta) atyanta sopa pAbhela, ghaNuM ja nAza pAmela. pravivAda puM. ( pra + vi + vad+ghaJ) atyanta bhoTo vivAha. pravivrAjayiSat pravivrAjayiSu tri. ( pravi + vraj + Nic + san + zatR / pravi+vraj + Nic + san+u) dezanikAla karavA icchatuM, hadapAra karavA cAhanAra. pravizleSa tri. ( prakRSTo vizleSo yasya) viyogavANuM, vidhura - vaiklavye'pi pravizleSe vidhuraM vikale triSutrikANDazeSe / (puM. pra + vi + zliS + ghaJ) viyoga, bahajADI. praviSaNNa tri. bhU. ka. kR. (pra+vi+sad + kta) jinna, udhAsa, hatotsAha. praviSA strI. (prahataM viSamanayA) ativiSanI dujI. praviSTa tri. ( pra + viz + karttari kta) praveza resuM, peseluM -pazcArdhena praviSTaH zarapatanabhayAd bhUyasA pUrvakAyamzAkuM0 1 / 7 | jasa thayeyuM vyasta, za3 92. praviSTA strI. ( pra + viz+TAp) paippalAhi khane DaziDanI bhAtA. pravINa tri. (prakRSTaM saMsAdhitA vINA'sya yadvA pravINayati yA pragAyati, pra + viN + Nic) DoMziyAra, DuzaNa, nipuza, ahyuM yatura, bhA2- AmodAnatha haridaMturANi netuM naivAnyo jagati samIraNAt pravINaH- bhAmi0 1 / 15 / pravINatA strI, pravINatva na. ( pravINasya bhAvaH tal+TAp tva) hoziyArapazu, caturAI, uhApA pravIra puM. (prakRSTo vIraH) atyanta zUravIra, pahavI athavA vidyA vagerethI uttama manuSya- kurupravIraM kuru mAM patiM tvaM vRthA na gacchennanu yauvanaM tedevIbhAga0 2 / 5 / 20 agrazrI, mahAna parADabhI, haryazvarAjAno eka putra, puru rAjAno eka putra, ela rAjAno eka putra, puruvaMzI pracinvatano putra rAjA, bhoTo sauvaiyo (tri.) nipura, DoziyAra, duzaNa- iti tasyA vacaH zrutvA sa pravIro'pyuvAca tAmkathAsaritsAgare 25 / 145 / hyuM, uttama zreSTha. Page #711 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1518 shbdrtnmhoddhiH| [pravIratA-pravezana pravIratA strI., pravIratva na. (pravIrasya bhAvaH tal+TAp- | pravRttinimitta na. (pravRtteH nimittam) Al-u codhanI tva) 54ma., u81571, boziyA25, yaturA. | zasti nimitta, zayatA 67. pravIrabAhu puM. (pravIrau bAhU yasya) te. nA. . 2rAkSasa... | pravRddha tri. (pra+vRdh+kta) atyanta klu- sattvaM samutkaTaM pravRJjanIya puM. (pra+vR+karmaNi anIyara) maDAvAra, jAtaM pravRddhaM zAstradarzanAt-devIbhAgavate 3 / 8 / 29 / eka prakArano yajJa. prauDha, vRddhi pAmej, atyanta vRddha, garviSTha, prayaMDa, pravRt na. (pravRNotri bhUtAti, pra+vR+kvip+tuk) mAtra, vizAla. sanA. pravRddhAdi (puM.) pANinIya vyA 25 prasiddha meM za065. pravRta tri. bhU. ka. kR. (pra+va+kta) saMvita, yUMzl. sa ca-pravRddha, prayuta, avahita, anavahita, khaTvArUDha, sa, sasa resa.. kavizastaH-AkRtigaNaH / pravRtahoma puM. (pravRtazcAsau homazca) me.tano Doma. pravRddhi strI. (pra+vRdh+bhAve ktin) atyanta uj, pravRtta tri. (pra+vRt+kartari kta) 426 pravRttivANu, ghaNI ja vRddhi. sAbhAye -acirapravRttaM grISmasamayamadhikRtya prake tri. (pra+vic+karmaNi ghaJ) pradhAna, bhujya, zAkuM0 1 / pravRttivANu, ma vagerebha. thAye.. zreSTha -sarve caturbAhava unmiSanmaNipravekaniSkAbharaNA (na. pra+vRt+bhAve kta) pravRttilakSa dharma, pravRtti, suvarcasaH -bhAga0 2 / 9 / 11 / raMgabhUmimAM Avela. pravega puM. (pra+vic+ghaJ) 1, vadI. yAla. pravRttaka na. (pravRtta+saMjJAyAM kan) te. nAme bhAtrAvRtta. praveTa puM. (pravIyate khAdyate, pra+vI+Ta) 4. ma. 7-6 - yadA samAvojayugmako pUryyayorbhavati tat praveNi, praveNI strI. (pra+veN+ in/vA GIp) thIpravartakam' -vRttaratnA0 / pravRttakarman na. (pravRttaM karma) sAme, ima, irI. 3 - khAMdha upara nAMkhavAnI jhUla, leNI, pANI vagereno reguM Arya. ____uals, visraay| vANa, V||2viddiin. 4pravRttacakra puM. (pravRttaM svAjJAnusAreNa cakraM rASTrAdiryasya) hemabhaktimatI bhUmeH praveNImiva pipriye-raghau 15 / 30 / rASTra vageremAM asmalita AjJAvALo rAjA. pravetR (puM.) sAthi. pravRttacakratA strI. (pravRttacakrasya bhAvaH tal+TAp) pravedina tri. (prakarSaNa vetti, vid+Nini) sArI zatapravRtta-ya 34, svataMtra rAya. rUDI rIte jANanAra. pravRtti strI. (pravarttate pra+vRt+ktin) pravAha pravepaNa, pravepana na. (pra+vep+lyuTa Natvam) atyanta pravRttirAsIcchabdAnAM caritArthA catuSTayI-kumA0 2 / 13 / 4, DAsa, 5. aldl, vRttAnta, 452- jImUtena svakuzalamayIM | pravela puM. (pra+vel+ac) pI. bhA. hArayiSyan pravRttim-megha0 4 / - 12ii.4241 | praveza puM., pravezana na. (pra+viz+ghaJ/pra+viz+bhAve kusumapravRttisamaye-zAkuM0 4 / 17 / 23Ata- lyuTa) 624, paMsate- pravezAbhimukho babhUvaAkAlikI vIkSya madhupravRttim-kumA0 3 / 34 / thA.nA. | raghu0 7 / 1 / paMsArI, strI saMgama, gabhUmimA praveza gaMDasthalamAMthI je pANI jhare che te, avanti vagere __ -tena pAtrapravezazcet-sA0 d06| deza, nyAyaprasiddha eka prayatna, zabdonI arthabodhaka pravezaka tri. (pravizati, pra+viz+Nvula) madhye nAra, eka zakti, potapotAnA viSayamAM indriyo vagereno vacce janAra, aMdara praveza karanAra. (.) nATaka saMyAra, 26 6dhama- 'cikIrSAkRtisAdhyeSTa- prasiddha maSikSepa- pravezako'nudAttoktyA nIcapAtrasAdhanatvamatistathA / upAdAnasya cAdhyakSaM pravRttI prayojitaH, aGkadvayAntavijJeyaH zeSaM viSkambhake yathAjanakaM matam' -bhASA0 / sA0 da0 308 / me. bhujais. pravRttijJa tri. (pravRttiM vRttAntaM jAnAti, jJA+ka) vRtAntana. pravezana na. (pra+viz+Nic+lyuTa) pesa.2, te- tava 2, pravRttine nAra. (puM.) me st2no yogaprabhAvena zakayaM tatra pravezanam-harivaMze 174 / 112 / dUta-guptata, bAtamIha2. praveza karAvavo te, paricaya Apavo, netRtva karavuM, Page #712 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pravezanIya-prazAn shbdrtnmhoddhiH| 1519 saMyAsana. (na. pravizyate'nena, pra+viz+karaNe lyuT) | prazaMsita, prazasta tri. (pra+zaMs+kta) quunj, uns pradhAnadvAra, bhuNyadvAra, siMhadvAra. 43, prazaMsA 428. -sa tvaM prazaste mahite madIye pravezanIya, praveSTavya, pravezya tri. (pra+viz+karmaNi vsNshcturtho'gnirivaagnygaare-rghu05|25| zreSTha, uttama. anIyar/pra+viz+tavyac/pra+ viz+Nic+yat) prazaMsitavya, prazasya tri. (pra+zaMs+tavyac/pra+zaMs+ praveza karavA yogya, pesavA lAyaka, aMdara javA lAyaka. karmaNi kyap) utenal yogya, parI 72vA 023, pesAravA lAyaka, praveza karavAnuM sAdhana, pesavA yogya. stuti karavA yogya. pravezita tri. (pra+viz+Nic+kta) praveza rAvera, | prazaMsopamA (strI.) ta. nA. . mathAsaM.2 . pesArela, andara dAkhala karela. brahmaNo'pyudbhavaH padmazcandraH zambhuzirodhRtaH, tau tulyau praveSTa, praveSTaka puM. (pra+veSTa+ac/praveSTa+svArthe tvanmukheneti sA prazaMsopamocyate-kAvyA0 2 / 31 / prAzastye ka) Hu &tha, lADa-, thanI nIyana.. prazatvan puM. (pra+zad+kvanip tuTa ca) samudra, hariyo. bhAga, hAthInA dAMtanuM mAMsa, hAthInA pIThanuM sthAna, prazatvarI strI. (prazatvan+GIp vano ra ca) nahI. hAthInA kuMbhasthala, hAthInI jhUla. prazama puM. (pra+zam+ghaJ na vRddhiH) zAMti. -prazamasthitapravyakta tri. (prakarSeNa vyaktaH) spaSTa, sTa, mulAM, pUrvapArthivam-raghu0 8 / 15 / nivRtti, santivana putra. 6ghAI, 2. prazamana na. (pra+zam+Nic+lyuT/pra+zam+bhAve lyuTa) pravyAdha puM. (prakRSTo vyAdho yatra) 2thI. 34j, susu vadha, bhArI naijd, yanta pAuj, zamA, ti, jyAM paDyuM hoya te sthAna. hivAso mApI id 2jd. -ApannArtiprazamanaphalAH pravrajana na., pravrajyA strI. (pra+vraj+lyuT/pravrajya putrAdIn saMpado hyuttamAnAm-megha0 53 / 04 2vo, svastha vrajyA, vraj+bhAve kyap+TAp) saMnyAsa, Elu - 72j te- 'vyAdhiprazamanam' Thevai 6lsipuwi. ta2sa. pravrajyAM kalpavRkSA ivAzritAH- kumA0 6 / 6 / -vRthA chIpAvavI, Aga bujhAvavI, yogya rIte satpAtrane saGkarajAtAnAM pravrajyAsu ca tiSThatAm- manu0 5 / 89 / chAna 42j -satyApAtre pratipAdanam-kullU0 / 268 saMnyAsAzrama. 12vI, surakSita. 2 te. -labdhaprazamanasvasthamathainaM pravajita tri. (pra+va+kta) strIputravANo sthAzrama, samupasthitA-raghu0 4 / 14 / / choDI daI saMnyAsa lenAra, saMnyAsI, tyAgI gayela, prazamita tri. (prazama+itac) zAnta thayeda. jaina agara bauddha bhikSuka- ziSya. prazamI strI. (pra+zam+ac+ DIpa) te. nAmAnI. me pravajitA strI. (pra+vraj+kta+TApa) mAMsI, muMza sapsa. vanaspati, sI, te. nA. . bauddha bhikSuDI. | prazamyamAna tri. (pra+zam+Nic+zAnac) zAMta. rAtuM, pravrajyAvasita puM. (pravrajyAto'vasitaH) saMnyAsI naSTa mAvAtuM, nu zamana yayej cha . thayeTa. -tavAhamityupagataH pravrajyAvasinaH kRtaH prazastAdri puM. (prazasta: adriH) te. nAme madhyazimai karmasaMgrahe / saMnyAsanA thI. yU.De. sAdhu.. Avelo eka parvata. pravrAja puM. (pra+vraj+AdhAre ghaJ) atyanta naluguni prazasti strI., prazasya na. (pra+zaMs+bhAve ktin/pra+ pradeza. (puM. pra+va+bhAve ghaJ) saMnyAsa... zaMsa+bhAve kyap) prazaMsA, stuti, Mul adIrghakAlo'bhISTazca prazasyo mantra iSyatepravAjana na. (pra+vraj+Nica+lyuTa) zi. 5 // 2. 425o. kAmandakIyanItizAstre 1155 / ta, saMnyAsa. bhAvo. prazasyatA (sI.) vana upaguTa pai... me gue. prazaMsana na., prazaMsanA, prazaMsA srI. (pra+zaMs+bhAve prazAkhA strI. (pragatA zAkhA) mA. lyuTa/pra+zaMs+yuc+TAp/prazaMs+bhAve a+TAp) prazAkhika puM. (prazAkhA+Thak) nAnI uuu, vRkSanI stuti, que, prazaMsA 32vI. -na cAtmAnaM prazaMsed nAnI DALakhI. vA paranindAM ca varjayet / -kaumeM upavibhAge 15. a0 / prazAn avya. (pra+zo+bA0 ani) sAmathya. Page #713 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1520 shbdrtnmhoddhiH| [prazAnta-praSTha prazAnta tri. (pra+zam+kta) zAnti pAme, gha 4 | praznadUtI strI. (praznasya dUtIva) prahelikA za6 mI. panta, svastha, vitta, dhIra, yeSTA 2lita -aho ! | praznavivAka puM. (kRtAn praznAn vivakti uttarayati, prazAntaramaNIyatodyAnasya / sabhApta, vi2ta, nivRtta- __ vi+vac+ kartari saMjJA. ghaJ) 43sA prazna uttara tat sarvamekapada eva mama prazAntam-mA0 9 / 36 / .. ApanAra jozI vagere. prazAntamastram-uttara0 6 / / praznavyAkaraNa puM. (praznAn ziSyakRtapraznAn vyAkaroti, prazAntakAma tri. (prazAntaH kAmaH) saMtuSTa. vi+A+kR+lyu) nobhe bhAnetA pravayanapuraSana prazAntabAdha tri. (prazAntaH bAdhA yasya) Thena ghai agiyAra aMgomAMnuM eka aMga-eka jaina zAsana duHkha-saMkaTa dUra thayAM che te. prasiddha graMtha. (na. praznAn vyAkaroti, vi+A prazAntaceSTa tri. (prazAntA ceSTA yasya) atyanta panta +kR+bhAve lyuTa) prazrano uta2. 33vo te. ceSTAvALuM, cheka baMdha thayelI ceSTAvALuM, ArAma karanAra, prazni (puM.) te. nAmanA . Si. vizrAMta, virata. praznI strI. (praccha+bA. ni vA GIp) humA5ut namAnI prazAntAtman tri. (prazAntaH AtmA yasya) atyanta . vanaspati. zAMta AtmAvALuM, jeno AtmA zAMta thayelo che te. praznopaniSad strI. (praznAdhikAreNa pravRttA upaniSad) te. prazAnti strI., prazAna paM. (pra+zama+ktina/pra+zama+ nAmanuM eka upaniSad, atharvavedanuM eka upaniSad gha) atyanta zati, dhairya, mAnanA sthiratA, ni:zaEdu, prazraya puM., prazrayaNa na. (pra+zri+karaNe ac/ vizrAma, virAma, ni.28429.. pra+zri+ac, lyuT vA) praya, vinaya- samAgataiH prazAntorja tri. (prazAntA UrjA yasya) niste4, 60sIna, prazrayanamramUrtibhiH-zizu0 12 / 33 / -adIrghasUtratAkSaudraM kSINazakti. prazAsana na. (pra+zAs+bhAve lyuT) zAsana. 2j, prazrayaH svapradhAnatA - kAmandakIyanItisAre 8 / 8 / sneha, 62, sanatA, namrata, ziSTa vyavaDA2. rAjya karavuM, niyamana karavuM, Adeza Apavo, baLa prazrayopeta, prazrita tri. (prazrayeNopetaH/pra+zri+kta) dekhADI vasulAta karavI, rAjyazAsana. prazAsitR tri. (pra+zAs+asaMjJAyAM tRc-iTa) zAsana vinayavANu, vinayI, prayavANu- abravIt prazritaM 4282, niyamana. 282, 2045 72na2. vAkyaM prasavArthaM dvijottamam-rAmA0 1 / 13 / 2 / (puM.) prazAstR tri. (pra+zAs+uNA. sU0 tRn saMjJAyAmaniTa zAntidevano eka putra. ca) 2.sa.5, 20%81, 2055sa, zastra samAna. 2||sn prazruta tri. (prakarSeNa zrutaH) ghaj 4 atyaMta samajetuM. karanAra eka Rtvija. prazlatha tri. (prakRSTaH zlathaH) gha 4 DhIj, poyu, prazAstra tri. (prazAstumidaM aN saMjJApUrvavidheranityatvAt zithila.. na vRddhiH) tvi4 saMbaMdhI... prazliSTa tri. (pra+zliS+kta) sA28 sambandhavANu, prazithila tri. (pra+zithila:) . DhIlI. yuktiyukta. praziSya puM. (pragataH ziSyamadhyApakatvena atyA. sa.) prazvAsa puM. (pra+zvas+ bhAve ghaJ) zvAsa. devI, mAthI ziSyanA ziSya- ziSyapraziSyairupagIyamAnamavehi tanmaNDa- vAyune bahAra kADhavo. namizradhAma-zaGkaradig0 / prazvAsarodhana na. (prazvAsasya rodhanam) uuuyAma.. prazuddhi strI. (pra+zuddhiH) pavitratA, svachatA.. praSTavya tri. (praccha+tavyac) pUchA dAya, prazra 2 / prazoSa puM. (pra+zuS+ghaJ) suDa64, sU. __ yogya. prazcotana na. (pra+zcut+lyuTa) va ta, saMya te. praSTra tri. (praccha+kartari tRc) pUchanA2, prazna 4282. prazna puM. (pracchra+bhAve zaD 'cchvoH zUr3iti' zaH) | praSTi puM. (praccha+kartari bA. ti) vAinatrayamAna bhRgarnu pUchata- avijJAtapravacanaM prazna ityabhidhIyate / / nAma. ahaM te praznaM dAsyAmi-mRccha0 5 / vAnI 21, | praSTha tri. (pra+sthA+ka) mA 42, zreSTha, uttama Au, 4. bhATe 29u, te namarnu paniSa6. | -virarAja rathapraSThalikhilyairivAMzumAn-raghu0 15 / 10 / Page #714 -------------------------------------------------------------------------- ________________ praSThavAha-prasamIkSya shbdrtnmhoddhiH| 1521 praSThavAha tri. (praSThaH agragAmI san vahati, vaha +Nvi) | prasajyapratiSedha puM. (prasajyapravRtti sampAdya pratiSedhaH) dhUsare pahelavahelo joDela juvAna baLada vagere, | prApti. AropIne pachI 43 pratidha, niSedha. agresara. prasajjana na. (pra+sa+lyuTa) me. sa j te, praSThI strI. (praSTha+gaurA. GIS) 5.35 auSadhi, bhosaranI joDavAnI kriyA, upayogamAM levuM te, prApti, ekaThuM strI, zreSThanI patnI. karavuM, sabaLa banAvavuM te. praSThohI strI. (praSThavAha+striyAM GIS saMprasAraNam) pI. prasatti strI. (pra+sad+ktin) Audi, prasannatA, vA2. ethayelI. pAya- praSThauhInAM pIvarANAM ca prasana, pavitratA, anurADa, uNutA, vizahatA. tAvad agnyA gRSThyo dhenavaH suvratAzca-mahA0 prasatvan puM. (pra+sad+kvanip) dharma, pati, mA. 13 / 93 / 33 / prasatvarI srI. (prasatvan+GIp vano ra ca) meNavate, pras (divA. A. sa. seTa-prasyate) 4j, suaj, vistAravuM. ____60Thana, pratipatti. prasandhAna na. (pra+sam+dhA+lyuTa) bhega, bhegavI . prasakta tri. (pra+saJ+kta) prasaMganA viSayarnu, DAyama 27nAI, savinayazI, nitya- prasaktavegastu samIraNena prasaMdhi puM. (prakRSTaH saMdhiryasya) te nAme . bhanunI bhinnasvaraH kAsati zuSkameva- rugvinizcaye / | putra (puM. prakRSTaH saMdhiH) 3. saMdhi, sArI saiuo. nityatAvALuM, vyApeluM, viSayavALuM lAgela, vaLagela, prasanna tri. (pra+sad+karmaNi kta) nibhaga, sva27, ta thayesa. (na.) bhezana, nitya... saMtuSTa, saMtoSa pAmej- gaGgA zarannayati sindhupati prasakti strI. (pra+saJja+bhAve kti) sAsarita. masti.. prasannAm-mudrA0 40 / pAtu, yAgu- avehi mAM vyasana, sADyartha, saMbaMdha, prayo4nIyatA, prasaMga, kAmadudhAM prasannAm-raghu0 2 / 63 / satya- prasannaste tarkaHmApatti, anumiti, prApti, vyApti, OM, dhairya - vikrama0 2 / saMtApe dizatu zivaH sivAM prasaktim-kirA0 5 150 / prasannatA strI., prasannatva na. (prasannasya bhAvaH tal+TApprasakSin tri. (pra+saha+bA0 sini) atyanta saDana / tva) nitA, svacchatA, saMtuSTa5j, pApa. karavAnA svabhAvavALuM. prasannamukha tri. (prasannaM mukhaM yasya) hernu bhuja mAnahAya prasaMkhyAna na. (pra+sam+khyA+bhAve lyuTa) sabhyAna, | Doya te, muza yazavANu, pANu, TivANu. sArI. zatanu na, uttama. zAna, manana, kitana, maup | prasannA, prasannerA strI. (prasIdatyacchatvAt, pra+sad+kta+ thitana- zrutApsarogItirapi kSaNe'smin haraH ___TAp/prasannA cAsau IrA ca) 83, mahi25. prasaMkhyAnaparo babhUva-kumA0 4 / 30 / hArti, prasiddhi. prasannAtman tri. (prasanno nirmalo AtmA yasya) prasanna (tri. prakRSTa sakhyAna yasya) sA. saMdhyAvANa,sAza antaHkaraNavALuM, jeno AtmA saMtuSTa hoya te. rIte gaNela. (puM. prasannazcAsau AtmA ca) niva, viS. prasaGga puM. (pra+saGg+bhAve ghaJ) satyanta saMga prasabha na. (pragatA sabhA sabhAdhikAro yasmAt) maNa, nivartatAmasmAd gaNikAprasaGgAt-mRccha0 24 / sArI DisA, prayautA- prasabhoddhRtAriH-raghu0 2 / 30 / zatano saM. -svarUpayogye surataprasaGge-kumA0 1 / 19 / -tasyAtyAyatakomalasya satataM dyUtaprasaGgena kim Mul2 -indrayANi pramAthIni haranti prasabhaM manaHmRccha0 2 / 11 / vyApti35 sambandha meM tanA. bhaga0 2 / 60 / 24sama. (avya.) samathI, saMgati.- nezvaro jagataH kAraNamupapadyate kutaH - tavAsmi gItarAgeNa hAriNA prasabhaM hRtaHvaiSamyanaipuNyaprasaGgAt-zArI0 / -evaM cAnavasthAprasaGgaH zakuM0 150 / tadeva, kumA0 7 / 16 / anurA205j, prastAva, prasaMgA, prasamIkSaNa na., prasamIkSA srI. (pra+sam+ IkS+lyuTa/ bhaithunamA mAsAti, siddhi, prApti. pra+sam+ IkS+a+ TAp) sArI.rIta. .. prasaGgasama (puM.) gautamasUtra' prasiddha se . vicAravuM. prasajya avya., puM. (pra+sa+lyap) dAna, prApta | prasamIkSya avya. (pra+sam+ IkSa+lyap) sArI rIta. thaIna. chana, viyArIne.. Page #715 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1522 shbdrtnmhoddhiH| [prasayana-prasAda prasayana na. (pra+si bandhane+karaNe lyuT) baMdhana, / prasavasthalI, prasavitrI nA. (prayatAna sthalova/prasavitR+ bAMdhavAnuM sAdhana, tAMtaNo-jALa. striyAM DIp) 6tpattisthAna, nanI, mAtA- ayamiyaM prasara puM. (pra+sR+bhAvAdhArAdau+ ap kartari ac vA) | mayadAnavanandinI tridazanAthajinaH prasavasthalI va, pralaya, samUDa, yuddha, nArAya astra, sArI rAta / mahAnATake / 3sA, sArI rIte. sa2j, jasa, 4, dhArA, pU2- | | prasavasthAna na. (prasavasya sthAnam) prasUti], m. papAta svedAmbaprasara iva harSAnikaraH-gItago0 11 / / prasavitR tri. (prasUte janayati, pra+sU+tRca) pitA. (tri. pra+ sR+ac) sArIrIta 3AnA2, s2.4|2, prasavina tri. (pra+sU-zIlAthe ini) 4 smaudaij, jasanA2-8nA2. phUla-phala vagere utpanna karavAnA svabhAvavALuM. prasaraNa na., prasaraNi, prasaraNI strI. (pra+sR+lyuT/ prasavonmukhI strI. (prasave unmukhI) galathA. bhuta nArI pra+sR+ani/pra+sa+bhAve ani+ GIp vA) sainyanu, ___-patiH pratItaH prasavonmukhIM priyAM dadarza-raghu0 3 / 12 / lUMTa mATe cotarapha gamana, phelAva, phelAvuM, ghAsa vagere | prasavya tri. (pragataM savyAt) pratikU, baTuM, j.. levA mATe sainyanuM Amatema javuM, zatrune gherI levo prasaha tri. (prasahate, pra+saha+ac/puM. prasahate iti, pra+ saha+aca) sArIrIta. sahana 72nAra, DAre prasarat tri. (pra+sa+zatR) thota26 3auj, satuM kAgaDo-samaLI vagere khAI janAra pakSI. prasahana tri. (pragataM sahanaM yasya) kSamA parnu, prasarpaka tri. (pra+sRp+Nvul) godAvyA vinAvanA2, sahanazIlatA 2rita. (puM. pragataM sahanaM sahyaguNo AvIne javAnA svabhAvavALuM. yasmAt) meM tanu, DiMsa pazu, sAme. 5j, mudI prasarpaNa na. (pra+sRp+lyuTa) lUMTa mATe sainyAnuM yota23 12vI, 524ta. 2, vizyIya. (na. pra+saha+bhAve 36uj, 4, prasa.2j te.. lyuTa) sArI sate. sana 2j, atyanta kSamA, prasala, prasalaka puM. (pra+zal-ac pRSo. zasya so siMgana. - parasparaprasahanacumbanAdikAH zucau sukhe bahulavidhA bhidA matAH- kAvyapra0 TIkAdhRtavA/prasala+saMjJAyAM kan) hemanta 5. kAvyakaumudI / prasalavi (avya.) pradakSiNa za6 humI.. prasava puM. (pra+sU+bhAvAdau ap) 49ij, ga mAyana, prasahA strI. (pra+saha + ac+TAp) vRtti51-08 nAme. vanaspati. utpatti, Arya, dUra- prasavavibhUtiSu bhUruhAM viraktaH prasahya tri. (prasoDhuM zakyaH, pra+saha+yat) sahI. zAya zizu0 7 / 42 / -nItA lodhraprasavarajasA pANDutAmAnane te, sArI rAta saDana. 42vAne. 27ya. (avya. pra+ zrIH-megha0 / chau, 3246- kevalaM vIraprasavA bhUyAH saha+ lyap) sArathI, 2. samI- prasahya uttara0 11 maNimuddharenmakaravaktradaMSTrAGkurAt-bhartR0 2 / 4 / 44thI.. prasavaka puM. (prasavena puSpAdinA kAyati kai+ka) yArAjAna. prasahyacaura puM. (prasahya balAtkAreNa cauraH) utre ____aura, piyA vRkSa. corI karanAra, prasavakAla puM. (prasavasya kAla:) 'vAno. aud, prasahyaharaNa na. (prasahya balAtkAreNa haraNam) MAut3 utpattikAla, phUla-phaLano samaya. harI levuM, jabarAIthI haraNa karavuM te. prasavanti, prasavantI strI. (pra+sU+jhic, antaadeshH| prasahvan tri. (pra+saha+vanip) sArI rAta saDana. 42 // 2, pra+sU+zatR+DIpa) garbhavatI strI, vAna. and. kSamAvANu. ne bhAvyo hoya te.vIstrI- na pazyet prasavantIM ca prasAtikA srI. (so-nAze+bhAve ktin, pragatA sAti zo tejaskAmo dvijottamaH-manu0 4 / 44 / / yasyAH kap) sUkSma dhAnya, nAnA Etualu yojA. prasavabandhana na. (bandha+karaNe lyuTa, prasavasya bandhanam) prasAda puM. (pra+sad+bhAve ghaJ) nibhagatA, svcchtaaphUla-phaLa vagerenuM dIThuM. gaGgArodhaHpatanakaluSA gRhNatIva prasAdam vikrama0 1 / 8 / prasavavedanA, prasavavyathA strI. (prasavasya vedanA-vyathA) marAnI, - kuru dRSTiprasAdamityAprasAdAdasyAstvaM jaNavAnI pIDA, bhaNatI veLAnuM duHkha. paricaryAparo bhava-raghu0 1 / 19 / prasannatA, bhAnugraha, Page #716 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prasAdaka-prasUkA shbdrtnmhoddhiH| 1523 me putra svastha5j, vyano me gu- zuSkandhanAgnivat | prasAra puM. (pra+sR+ghaJ) isApa, vistAra 42vo. ta, jhUTa svacchajalavata sahasaiva yaH / vyApnotyanyataprasAdo'sau / ga3 bhATe sainyAna yota26 gamana. sarvatra vihitasthitiH -kAvya0 8 / -yAvadarthaka- | prasAraNa na. (pra+sR+Nic+lyuTa) 384- utkSepaNaM padatvarUpamarthavaimalyaM prasAdaH, yA zrutamAtrA vAkyArthaM tato'vakSepaNamAkuJcanaM tathA / prasAraNaM ca gamanaM karatalabadaramiva nivedayantI ghaTanAprasAdasya -rasa0, karmANyetAni paJca ca-bhASAparicchede / vistAravaM, humo- kAvyA0 1 / 45 / haiva-guru-dhanA. vagere. muzA. me. pra.512. jiyA- yathA-'bAhuprasAraNam' mAM zatrune thaI ApelAM phala-phUla-alaMkAra vagere, deva-guru vagerenA dhe. yevo, marava2 5l (yaralava)nu sva2. (i, R, upabhoga pachI bAkI rahela padArtha-devanaivedya, dharmano la, u)wi Gujta saMprasA25.. prasAraNI strI. (pra+sR+Nic+karaNe lyuTa +GIp/ prasAdaka tri. (pra+sad+Nvula) pA-mAnA. 422, pra+sR+Nini+ striyAM GIp) me tanI Adu, prasanna thanAra, nirmaLa karanAra. (pu.) eka jAtanuM - zatrune gherI levo te, lajAmaNI vanaspati. za.. prasArita tri. (pra++Nic+kta) 3.6, vistAre.. prasAdana na., prasAdanA (prasAdayati+Nic+lyu/pra+ prasArin tri. (pra+sa+Nini) 3Ayeda, vistAravANu sada+Nica+TApa) prasanna 2.7za 20. sevavaM. sAvanAra, prahazana mATe rAjeDaM. nija 4262, vizuddha 42 // 2- phalaM katakavRkSasya prasAha puM. (pra+saha+ghaJ) 5otAnA prabhAvamai dj, yadyapyambuprasAdanam-manu0 667 / jItI levuM, parAjita karavuM. prasAdapaTTa puM. (prasAdasUcakaH paTTaH) pAsUya 54, prasita tri. na. (pra+so+kta/pra+sokta) bhAsata. anugrahasUcaka paTTa. atizaya dhoj, 52- lakSyA lakSmyAM vA prasitaHprasAdayat tri. (pra+sad+Nic+zatR) m.20||--prsnn siddhAM0 / -prasitAvudayAparavargayorubhayIM siddhi2 . mubhAvavApatuH- raghu0 8 / 23 / prasAdita tri. (pra+sad+Nic+kta) nirbhara 42j, 2127 prasiti strI. (pra+ti bandhane+karaNe ktin) dhananu 43, pUna 43j, samAdhAna 29.. sAdhana. DI. 3, taMtu, . prasAdhaka tri., puM. (prasAdhayati, pra+sAdhi+Nvula) prasiddha tri., prasiddhi strI. (pra+sidh+kta) prasiddha, zaNagAranAra, zobhAvanAra, rAjA vagerene alaMkAra viNyAta, bhUSita, shaa||2- kAmyAdidoSadRSTyAdyAH paherAvanAra sevaka. kAmAdityAgahetavaH / prasiddhA mokSazAstreSu tAnanviSya prasAdhana na. (pra+sidh+Nic-sAdhAdezaH lyuT) kRtrima sukhI bhava - pnycdshyaam-4|57| (srI. pra+sidh bhUSA-veza, shaa||2, siddha 42, sAdhaq. +bhAve ktin) jyAti, prasiddha5j- pRthak pRthak prasAdhanI strI. (pra+sidh+Nic-sAdhAdezaH lyuTa +DIp) prasiddhyarthaM yAsa loko vyavasthitaH . mAthuM oLavAnI hAthIdAMta vagerenI kAMsakI kAmandakIyanItisAre 2 / 6 / bhUSa-zImA, 2. kezaprasAdhanI kezyA rajojantumalApahA-suzrute 24 / prasIdikA (strI.) nAnI. pA.yo. prasAdhikA strI. (pra+sidh+Nic+Nvul+TAp ata prasupta tri. (pra+sup+kta) ua nidrAmA Avadyu, sUtaj. itvam) mAthu gUMthanArI strI, sAM.2 53vanArI prasupti strI. (pra+sup+bhAve ktin) ua nidrA, vAyuno strI- prasAdhikAlambitamagrapAdamAkSipya-raghu0 7 / 7 / roga nivAra dhAnya-sAma.. prasAdhita tri. (pra+sAdh+kta) sh2||28, siddha 428, prasutra (pu.) te. nAmano. sa. heza. (puM. prasuhrasya rAjA sAdheda- kSIre prasAdhitaM tailaM grahaghno balavarNakRt aNa) te. zanI 22, prasuddha he5i . sArasaMgrahe / prasU strI. (prasUte, pra+sU+kvip) 8nma mApanA2 bhA, prasAdhya tri. (pra+sAdha+yat) Aiuan yogya, saMpana. bhAtA- strIprasUzcAdhivettavyA-yAjJa0 1173 / -mAtarapitarau 42vAya, siddha 42vA yogya. (avya. pra+sAdha+ prasUnayitArau-amara0 / ghoDI, prasa.2nArI. veda, 31. lyap) sAdhIna, siddha zane, vaza arIne. prasUkA srI. (prasUreva, pra+sU+svArthe ka+TAp) ghoDI.. Page #717 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1524 prasUta tri. ( pra + sU+karmaNi kta) bharoddhuM prasava resuM utpanna thayesuM, pechA thayeyuM. (na. prasUyate, pra+sU+kta) Ila. prasUtA, prasUtikA strI. (pra+sU+karmaNi kta+TAp/ prasUtaH suto'styasyAH Than+TAp) suvAvaDI, bhett jaNela che tevI strI. zabdaratnamahodadhiH / prasUti strI. (prasUyate, pra + sU+ktin) bhagavu, peza, suvAva- 'Adye vaH kusumaprasUtisamaye yasyA bhavatyutsavaH / seyaM yAti zakuntalA patigRhaM sarvairanujJAyatAm' -zAkuntale / utpatti, choro De choDarI, bhAtA, aM. prasUtija na. ( prasUterudbhavamArabhya jAyate, jan+Da) hu:.. (tri. prasUterjAyate, jan+Da) prasavathI utpanna thanAra, suvAvaDathI thanAra. prasUna na. (pra+sU+kta, oditvAt tasya naH ) 25latAyAM pUrvanAyAM prasUnasyAgamaH kutaH - uttara0 5|20| -avAkiran bAlalatAH prasUnairAcAralAjairiva paurakanyAHraghu0 2 / 10 / isa (tri pra+sU+kta, tasya naH) utpanna thayesa, pehA thayesa. prasUnaklRpti strI. (prasUnAnAM klRptiH) ija, sanI saMpatti prasUnabANa, prasUnazara, prasUneSu puM. (prasUnaM bANo yasya / prasUnAni zarAH yasya / prasUnaM puSpaM iSurbANo yasya) amaheva.. prasRta na. ( pra + s + kta) je pala jarAjara kheDa bhApayadyanulabheran prasRtAtraM vAJjalimAtraM vA zatapathabrAhmaNe / palAbhyAM prasRtijJeyA prasRtaM ca nigadyate bhAvapra0 / khaudhI saMbhavi -vardhitAni prasRtyA vai tasmAjjalAt sa prasRtitrayam yAjJa0 2 / 112 / ( tri. pra + sR+kartari kta) pasareluM, bheno IsAva thayelo che te, bAMju resuM, sahajavANu, vinayavANuM, vegavAnuM, khAsata, viDita, yobhesuM. prasRtaja puM. (pra+sR+kta, jan+Da) parastrImAM vIrya siMcana karI utpanna karela putra, kuMDa ane goLaka rUpa putra. prasRtA strI. ( pra + sR + kta+TAp) dhA-aMdha prasRti strI. ( pra + sR + ktin) saMbhava, bhuTThIbhara (khA 4 je pamanuM bhApa gAzAya che.) - parikSINaH kazcit spRhayati yavAnAM prasRtaye bhartR0 2 / 45 / prasRtvara tri. (pra+sR + kvarap tukAgamaH) khamatebha IsAvanAra. [prasUta- prastara prasRmara tri. ( pra + s + kamarac) vahetuM, yUtuM, Tapastu. prasRSTa tri. (pra+sRj + kta) atyanta sAI rela, sArI rAte sarbhesa-pechA rela, kheDa tarai nAjesuM tyAgesuM. prasRSTA strI. (pra+sRj + kta +TAp) IsAvelI mAMgaNI aGgulyaH prasRtA yAstu tAH prasRSTA udIritAH / praseka puM. ( pra + sic + bhAve ghaJ) sAya, chAMTa, vu, jarakuM, ina roga- mattadvirephaparipItamadhuprasekazcittaM vidArayati kasya na kovidAraH Rtu0 3 | 6 | prasekin tri. (pra+sik-bA. ghinuN) sAyanAra, chAMTanAra, jharanAra, jaranAra, IInA rogavANuM. (puM.) te nAmano eka asAdhya vraNano roga. prasedikA (strI.) nAno jagIyo, vATikA.. prasedivas tri. (pra+sad + karttari kvasu) prasanna, khuza thayesa. praseduSI strI. (prasedivas + striyAM GIp saMprasAraNam) prasanna thayelI strI. prasena puM. ( prakRSTA senA yasya) te nAmano kheDa yAhava caMdravaMzamAM pedA thayelo eka rAjA. prasenajit (puM.) te nAbhe kheDa rAbha. praseva puM. (sIvyate sma, pra+siv + karmaNi ghaJ) vIeunuM kheDa aMga (puM. pra + siv+ghaJ) sArI rIte seva. prasevaka puM. (pra+siv + Nvul yadvA praseva eva svArthe kan) vAzAne cheu jAMghesa tuMjaDu, sutaranuM ghoDaDu, sutarA zreNI -thesI vagere. (tri. pra+siv + Nvul) sArI rIte sevA karanAra, sArI rIte parovanAra, sArI rIte gUMthanAra. praskaNva puM. (pragataH kaNvaM kAraNatvena ni. RSau suT ) te nAme kaNvano putra RSi. praskandana puM. (pra+skand + karttari lyu) mahAheva, ziva, (na. pra + skand + bhAve lyuT ) vireyana, sAja, reya,. praskanna tri. (prakarSeNa skannaH) paDela. praskunda puM. (pragataH kundam cakram suT ca) kheDa jAtanI cakrAkAra vedikA. prastara puM., prastira na (pra+stU + ac / pra + stR+bA. ka Rta itvaM raparatvaM ca) paththara, pAMDA vagerenI janAvesI zayyA - pallavAdyairviracite zayanIye tu saMstaraH / prastaraH prastira zceti pastAro'pi ca kutracitzabdaratnAvalI / bhajhi, harmanI kheDa bhUhI. Page #718 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prastariNI - prasthApana ] prastariNI strI. (prastarastadAkAro'styasyA ini + GIp ) golomikA nAmanI vanaspati. prastareSThA puM. (prastare tiSThanti, sthA+kvip Satvam prastotR tri. ( prakRSTaM stauti, pra+stu+tRca) sArI rIte alu. sa.) te nAme kheDa vizvadeva. stuti karanAra. (puM.) sAmavedanA prathama bhAganuM gAyana ka2nA2 eka Rtvija. prastotriya tri. ( prastoturhitaM tasyedaM vA gha) prastotA Rtvija saMbandhI. prastha tri. (prakarSeNa tiSThati, pra + sthA + ka) atyanta sthitivANuM, sArI rIte rahetuM, 4nAra, bha4jUta, najhI. (puM. pratiSThate'sminnanena vA, pra + sthA +ghaJarthe ka) eka jAtanuM mApa-cAra kuDava barAbara eka parimANaprN pramANamicchanti prasthaM zoNitamokSaNe - suzrute / ADhakano caturthAMza, be sarAvaDAM barAbara vajana, vistAra, mApelI vastu, jokhelI ke kImata nakkI relI vastu. (puM. na. pra + sthA + AdhAre ghaJarthe ka) parvata uparano 4bhInano sapATa bhAga - prasthaM himAdrermRganAbhigandha kiJcitkvaNatkinnaramadhyuvAsakumA0 zizu0 4 / 11 / parvatanI sarajo bhUbhAga. prasthakusuma, prasthapuSpa puM. ( prasthamiva kusumamasya / prasthamiva puSpamasya) bharavo, thoDa pAMDAMvAlI tujasI, eka jAtanuM bIjoruM. prasthampaca tri. (prasthaM pacati, pac + kha+mum) kheDa prastha vajana barobara anAja rAMdhanAra. zabdaratnamahodadhiH / prastAra puM. ( pra + stR+ghaJ) puSNa ghAsavANuM vana, pAMDa vagerenI janAvelI zayyA, vidhAnaM. (puM. prastAryante vistAryyante gurulaghurUpatayA varNA mAtrA vA'nena, pra + stR + Nic + karaNe ac) chan6 : zAstra prasiddha laghuguruvarzane bhagAvanArI DiyA- pAde sarvagurAvAdyAt laghu nyasya guroradhaH / yathopari tathA zeSaM bhUyaH kuryAdamuM vidhim / / Une dadyAd gurUneva yAvat sarvalaghurbhavet / prastAro'thaM samAkhyAtazchandovicitivedibhiH - vRttaratnAvalI / prastArapaGkti (strI.) te nAbhe kheDa chan6. prastAryama (na.) kheDa bhatano netraroga. prastAva puM. (pra+stu + bhAvakaraNAdau ghaJ) prasaMgatvarA prastAvo'yaM na khalu parihAsasya samaya:- bhAratamaJjarI 9 / 44 / - ziSyAya bRhatAM patyuH prastAvamadizad zA- zizu0 28 / avasara, atyanta stuti, praharA, sAmaveddano bheDa avayava, AraMbha, Amukha, useja, saMketa, saMdarbha- nAmamAtraprastAvaH - zakuM0 7 / prastAvanA strI. (pra+stu+ Nic+yuc+TAp) AraMbhaAryabAlacaritaprastAvanADiNDimaH - mahAvIra0 154 / za3khAta, nATaDanI prastAvanA, prazaMsA, prazaMsita agara ullekhita hovAnuM kAraNa banavuM, paricaya, Amukhaprstaavnaa iyaM kapaTanATakasya mA0 2 / prastAvita tri. ( pra + stu- Nic + kta) za3 resuM ullekhita. prastAvaucitya (na.) vAzInA upa gulo paiDI kheDa gue. prastIta, prastIma tri. ( pra + styai + kta samprasAraNaM ca / pra + styai+kta tasya mo sampra.) dhaTTa, ghATu, savAra iresa, sAhasa resa, lIDa, TonuM janAvatuM. prastuta tri. ( pra + stu + karmaNi kta) praharasAthI prApta, prAsaMgika, upasthita, taiyAra, svIDaaresa, prApta thayesa, sArI rIte stuti karela, prayatnathI thayeluM, pAse AveluM, vicAranA viSayanI rUparekhA banAvavI, upameya, prakRtaaprstutprshNsaa yA caiva prastutAzrayA - kAvyapra0 prastutam (avya.) vidyamAnANe, yAsu samaye, vidyArane khAdhIna - adhunA prastutamanustriyatAm / 1525 prastRta tri. ( pra + s + kta) DhAMDela, chAyesa, sArI rIte vistArela. prasthala puM. (prasthaM lAti, lA+ka) te nAmanI kheDa heza. prasthavat tri. (prastha + matup masya vaH) parvata. prasthAna na. ( pra + sthA + bhAve lyuT ) bhavaM te, gamana ka2vuM, jItavAnI icchAvALAe yuddha mATe prayANa karavuM te, DUya- prasthAnaviklavagateravalambanArtham - zakuM0 5 / 3 / -senAbhiyoga prasthAnam devIbhAga0 (na. pra + sthA + karaNe . lyuT bhArga, upaTezano upAya, nidRSTa zrezInuM nA. prasthAnatraya na. (prasthAnAnAm trayam ) zruti-smRtinA nyAyane darzAvanAra upaniSad-gItA- zArIrikasUtra. prasthAnavighna puM. (prasthAne vighnaH ) prayAzamAM vighna. prasthApana na. ( pra + sthA + Nic + puk + lyuT ) sArI rIte sthApaka, preraNA aravI, bhosakuM, vaNAvavu, vaDIsAta karAvavI, dUtAvAsamAM nimaNUka, pramANita karavuM, pradarzana karavuM, kAme lagADavuM, pazuonuM apaharaNa. Page #719 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1526 shbdrtnmhoddhiH| [prasthApanIya-prahata prathApanIya tri. (pra+thI+f +T+sanIyara) | prasid tri. (+svaM+fmni) samayathI pUrve (garbhanuM) mokalavA yogya, preravA lAyaka, prasthApana karavA lAyaka, paDavuM, kAco (garbha) paDavo. vaLAvavA yogya, vakIlAta karavA yogya. VrAva .. aravana . (+4+ 5/na. pra+4+mAve prasthApita tri. (U+ +kha+pU%+) mokalela. nyu) pANI vagerenuM avicchinna jharavuMsArI rIte sthApeluM, preraNA karela, vaLAveluM, vakIlAta prasraveNAbhivarSanto vatsAlokapravartinA-raghu0 184 / karAvela. parasevo, jyAM jharatuM pANI paDIne vaheLo thAya che te prasthAcina tri. (U++AgyA. aviSyati ni) sthAna, UmaTIne paDatAM AMsu, malotsarga. (ja. prastravRti bhaviSyamAM janAra. (tri. +rA+3. ni fSya) namAmin vA pra+su+ cuTa) jyAM jharatuM pANI paDIne khAbociyuM thAya te sthAna, phuvArojavAnA manavALuM, kUca karanAra. sthi strI. (stAro castha: +TA) samAcitAH prasravaNaiH samantataH-Rtu0 2 / 13 | stanamAMthI dUdha vahevuM te- dastanaprastravargavyaMvardhayaaMbaSThA nAmanI eka vela. kumA0 5 / 14 / (puM. prasravati jalamasmAt pra+ pasthita re. (pra+thAtta) AgaLa vadhelo, vidAya su+pAvAne nyuTa) mAlyavAna parvata- nanAmaththo thayelo. giriH prasravaNo nAma-uttara0 1 / sthiti strI. (ka+thI+vita) cAlyA javuM, vidAya prastAva . (prasUkti, pra+suM+bhave gha) sArI rIte thavuM, dhAra agara pravAha. jharavuM-kharavuM-TapakavuM, mUtra-pezAba. pratra . (+nA+) nAnapAtra. pradyuta tri. (+su+ kha vatta) sArI rIte karela, praranava chuM. (pra+nu+ga) ubharAIne-umaTIne vahevuM. rela, Tapa kala, pezAba karela. - dUdhanI dhAra agara pravAha. praa(svAIna S. (U+svabhAve ma) moTethI zabdaprastuta ne. (U+nu+va7) jharatuM, vahIne nIkaLeluM. { avAja. prastutI strI. (+nu+vista+7) jenI chAtImAMthI | prasvAda 6. (aSTa: svAda ) ghaNo svAda. dUdha Tapake che tevI strI. prasthAni tri. (ka+sva+TU+suna) atyanta svAda anuSA stra. (nuSAyA: nuSA pRSA.) potAnA chokarAnA levaDAvanAra. chokarAnI vahu, pautravadhU. prasvApa puM, prasvApana na. (prasvApyate zatruranena, prasanneya tri. (sniAtumati, pra+nI+marNArthe ya) snAna pra+sva+ +rane /na+sva+kha+ karavA yogya, nahAvA yogya. rane nyu) zatruone uMghADI rAkhavAnuM sAdhana prasvajana na. (U+a+mAve nyu) sArI rIte jharavuM eka astra. kharavuM, TapakavuM, kApavuM, dhaDakavuM. prasvapinI strI. (pra+va+na+) satyabhAmAnI prada tri. (+ ) vikasela, praphulla, khIlela, bahena-kRSNanI eka strI. (strI) zatruo vagerene sArI rIte spaSTa, ughADuM, prakAzita, pragaTa. ughADI denArI eka vidyA. svitra tri. (+vi+vatta) jene parasevo Avela praphurita ne. (U+ +vatta) kAMpato, thaDakatI, hoya te, parasevAthI tara thavuM te. kaMpAyamAna, dhRjato. prasveH 6. (+svi+mAve ) ghaNo ja parasevo. prasphoTana na. (prasphuTyate'nena, pra+sphuTa+karaNe lyuT) . (prasveda+atyarthe rU/ sUpaDuM. (na. pra+ +mAve nyu) mAravuM, ThokavuM | pra+svitva ktava7) atizaya parasevAvALuM, ghaNA prakAza, vikAsa, pragaTa karavuM, anAja jhATakavuM. | ghAmavALuM. prathaja . (+ca+mAve gha) sArI rIte jharavuM, | data tri. ( nya , pra+na+va7) haNela, mArI kharavuM, TapakavuM. (tra. pra+ca+ mRtA ri nAkhela, Dhola bajAvavuM- sa svayaM pradatapuSkara: tIa) sArI rIte jharanAra, kharanAra, TapakanAra, sArI 250 21 24. parAjita, phelAyeluM, gatAnugatika rIte kSaravAnI kriyA karanAra. vidvAna. prasvAdata. prasvAdata Page #720 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prahanemi-prahita] shbdrtnmhoddhiH| 1527 prahanemi puM. (prahanti, pra+han+Da tAdRzo nemirivAgraM | sandhisandhyaGgalAsyAGgAGkavinirmitam / bhavet prahasanaM zRGgamasya) yandra, pU2. vRttaM nindyAnAM kavikalpitam-sA0 da0 553 / 5, prahara, praharaka puM. (prahiyate yAmikaDhakkAdirasmin, tiraskAra. pra+ha+gha ap vA/prahara+svArthe ka) rAta-hivasAnI | prahasantikA, prahasantI strI. (pra+has+zatR+GIp+svArthe mAmo mAga, sADIsAta ghaDI, paDI2- prahare ka+TAp ata itvam/prahasati prakarSeNa vikasati, prahare'sahoccAritAni gAmAnayetyAdipadAni na pramANam- pra+has+zatR+GIp) me. tino bhoga, 05. tarka0 / veso, sagaDI. praharakuTumbI (srI.) me tanI. kSu5. vanaspati. prahasita tri. (pra+has+kta) pUla se, 34302 praharaNa na. (prahiyate'nena, ha+karaNe lyuTa) satra -yA seda. (urvazI) sukumAraM praharaNaM mahendrasya- vikrama0 1 / prahasta puM. (pratataH prasRto vA hasto yatra) Adul me tano 20, yuddha. (na. pra+ha+bhAve lyuTa) senApati. sa. 2rAkSasa- tato nIlAmbudaprakhyaM prahasto prahAra karavo. nAma rAkSasaH-rAmA0 8 sarge / 5DojI. 73vI cha praharaNakalikA (strI.) yauha sakSaranA 52vo me. pAMce AMgaLIo jemAM evo hAthano paMjo. chan6. prahANa na. (pra+hA+lyuT) nA, tyAma, saya, hAni.. praharaNIya na. (pra+ha+anIyar) zastra, sastrA. prahANi strI. (pra+hA+ni Natvam) ni, tyAsa, nAza, praharin tri. (praharo'dhikArakAlatvenAstyasya ini) me atizaya nAza, samAva- apacaya za6 mo. prahara sudhI kAmamAM yojela sainyavizeSa, pahero bharanAra prahAra puM. (pra+ha+bhAve ghaJ) bhAra, bhArI, prahAra, bhuko 5330 // 2, -karaprahAreNa zirazcAmarasya pRthak kRtam-mArkaNDaye / prahariSyat tri. (pra+ha+bhaviSyati luTaH zatR) 2 2 , ghosa, mApAta, bha3- pAdaprahAraH, lattAprahAraH / 2nA2-42ze. me. prahAraNa na. (pra+ha+Nic+lyuTa) 27|thii. 42j chAna. prahartR tri. (pra+ha+tRc) 52 42nAra, so 72nAra, prahAravallI strI. (prahArasya vedanopazamanArthA vallI) bhAranA2. mAMsarohiNI nAmanA. va. praharSa puM. (pra+haS+ghaJ) 5. harSa, satizaya AnaMda, prahArAta tri. (prahAreNAtaH) praDAra 43 pI. pAme, moTo bhaMga- guruH praharSaH prababhUva nAtmani-raghu0 mArathI duHkhI thayela. 3.171 / siMgarnu utthAna. tharbu te. prahArin tri. (pra+ha+Nini) bhatizaya pra.62 72nA2, praharSaNa na. (pra+haS+karaNe lyuTa) atyanta sAha mA2 mAranA2. thavA sAdhana, atyanta. 12.5 vastu. (puM. pra+ prahAsa puM. (prakRSTo hAso'sya) ziva, bhAva, naTa, haS + Nic + lyu) sughaDa. (tri. praharSayati, nAyanArI- te hi marmANyabhighnanti prahAsenApi prahRS+Nic+lyu) AnaMha rAvanA2, 4. zavana2. saMsadikAmandakIye 5 / 20 / saumatIya namarnu puyakSetra, praharSa(rSi)NI strI. (pra+haru+lyuT+GIp) 162, tara te. bha. me 2. (puM. pra+has+ghaJ) atyanta akSaranA caraNavALo te nAmano eka chanda- khaDakhaDATa hasavuM. tryAzAbhirmanajaragA0 praharSaNIyam-chandomaJjaryAm / prahAsin puM. (prakRSTaM hAsayati hasati vA hAsipraharSita tri. (pra+harSa+kta) 8. pAmela, mAna pAmelA. has+Nini) pIne atyanta sAnA2, pote. praharSula (pu.) judhAI. atyanta sanA2. (paM.) viSa bha2422.. prahasa puM. (pra+has+ac) te. nAmano me rAkSasa.. prahi puM. (prahiyate atra, pra+ha+AdhAre in Dicca) prahasat tri. (pra+has+zatR) atyanta satuM, 4304312 vo. satuM. prahita tri. (pra+hi+kta) 25 // 28, bholesa, 348, prahasana na. (pra+has+bhAve AdhAre vA lyuT) bhatizaya bhUda, sthApesa, yoTheva- vicAramArgaprahitena cetasA sa, 31312 sA, sI, ma14 -dhik kumA0 5 / 42 / nizAna. samAvej, 64yuta. (na.) prahasanam-uttara0 4 / 2- dRzyAvya -bhANavat / sUpa za06 huA.. Page #721 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1528 shbdrtnmhoddhiH| [prahitA-prAkaraNika prahitA strI. (prahita+TApa) me tanI vala. / prahlani, prahlatti strI., prahlana, prahlAdita tri. (pra+hlAd+ prahINa tri. (prakarSaNa" hInaH, pra+hA+kta) atyanta ktin hrasvaH) sAha, I. (tri. pra+hlAd+kta hIna, ghaj sochu, tyasa, chousa, nAza pAmesa.. hasvaH/pra+halAd+ itaca) mAnahAbhahA pAbhAM. (na.) prahANa za6 mo. prahlAdana tri. (pra+lAd+kartari lyu) 4.7824, prahINajIvita tri. (prahINaM jIvitaM yasya) na pAmela bhAna..12.8.8bha- prahalAdanAccandraH / jiMdagIvALuM, mRtyu pAmela. prahva tri. (pra+hA tyAge van ni. AlopaH) namra- vinIta prahuta na. (pra+hu+bhAve kta) bhUtaya, atyanta-ghau homa. eSa prahvo'smi bhagavan ! eSA vijJApanA ca naHprahata tri. (pra+ha+karmaNi kta) praDA2 728, mAre8.. mahAvIra0 1147 / bhAsata, hIna, vinIta, suzIla, (na. pra+ha+bhAve kta) bhA2, prA2. (pu.) te. nAme vinayI - prahveSvanirbandharUpo hi santaH-raghu0 1680 / eka RSi. pratIbhavana na. (prahva+vi+bhU+lyuTa) namra yAM, bhAsata. prahaSTa tri. (pra+haS+kta) 46 pAmelA, mAna pAmelA, tha. 420, rAmayita 42. (na. pra+ hRS+kta) 4rSa, prahvIbhAva puM. (praba+cci+bhU+ghaJ) uma, nama ta. mAnaM. pratIbhUta tri. (pra+ha+cci+bhU+karmaNi kta) nama thayeTa, prahRSTaka puM. (prahRSTa+saMjJAyAM kan) go. bhAsata. thaye. praheNaka (na.) meM tanuM 54Ana, miSTAna.. prabalIkA, prahvalikA srI. (pravalikA pRSo.) prahelipraheli, prahelikA strI. (pra+hel+in saMjJAyAM kan+TAp) prahelikA za06 humo. Theno sAtha nae0.zAya tevo meM prazra- vyaktIkRtya prahvAJjali tri. (prahvaH aJjaliryatra) namra sivANu, kamapyarthaM svarUpArthasya gopanam / yatra bAhyantarAvartho namratAthI hAtha jeNe joDelA hoya te. kathyate sA prahelikA-vidagdhamukhamaNDanam / mA prahvAya puM. (pra+ve+ac) podAva, mADvAna. pra.mi. ArthI ane. zAbdI mema. pra. cha. ArthI prA (adA. para. saka. aniT prAti) bha.2, 578 42 k, 68425!- taruNyAliGgitaH kaNThe nitambasthala pUra. prAMzu tri. (prakRSTA aMzavo'sya) yuM, unnata- 'prAMzulabhye mAzritaH / gurUNAM saMnidhAne'pi kaH kUjati muhurmuhuH phale lobhAdubAhuriva vAmanaH' -raghu0 13 / (puM.) mA ArthI praDelAna vAkcha- iSadUnajalapUrNakumbhaH / zAbdI nu, 61&25 / - sadArimadhyApi na vairiyuktA vaivasvata manuno te nAmano eka putra, vatsaprI rAjAno te nAmano eka putra. nitAntaraktApyasitaiva nityam / yathoktavAdinyapi naiva prAk avya. (pUrva dizAmai-) grAmAt prAk parvataH / dUtI kA nAma kAnteti nivedayAzu -40 pradAna. 4. sudhI- prAk kaDArAt / bha6- iti prAgeva nirdiSTamcha- sArikA / vi.so prani so mAra manu0 171 / pUrva (prAci saptamyarthe asiH tasya batAvyAcha- kAvyAdarza 3 / 96-124 / luk) 5i (apahananA sAthe-) sakalAni nimittAni prahoSin tri. (pra+hu+bA0 ini sugAgamazca) atizaya prAk prabhAtAt tato mm-bhtttti08|10| -prAk sRSTe: havana karanAra, sArI rIte homa karanAra. kevalAtmane -kamA0 2 / 4 / prathama -pramanyavaH prAgapi prahA(hrA)da puM. (prahA(lA)date. pra+hA(lA)d-zabde kauzalendre-raghu0 7 / 34 / ac/ralayoraikyam) Di25yazipuno me putra, te prAkcaraNA strI. (prAk caraNaM yasyAm) me tano nAme meM. nA. (puM. lAd+bhAve ghaJ, hRd+ghaJ yoniroga vA, prakRSTaH hAdaH ralayoraikyam) atyanta sa-naha, prAkaTya na. (prakaTasya bhAvaH SyaJ) 4524j, prasiddha, moTo savA, aspaSTa za6. vimala, usulzata 2, puNyAta. prahlAdana tri. (pra+hlAd+kartari lyu) mA 6 // 24, prAkara (puM.) dhutimata. 20%no putra. muzA24. prAkaraNika tri. (prakaraNena prAptaM Thaka) 5724thI. prahlAdita tri. (pra+hlAd+karmaNi kta ralayoraikyam) vicAraNIya viSayathI prApta thayela, prastuta viSaya AnaMda pAmela, harSa pAmela. (AlaMkArikoe prAyaH "upameya'nA arthamAM A zabdano Page #722 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAkarSika-prAkphala] prayoga uryo che.) sAthai saMjaddha- aprAkaraNikasyAbhidhAnena prAkaraNikasyAkSepo'prastutaprazaMsA zabdaratnamahodadhiH / kAvya0 10 / prAkarSika tri. (prakarSe nityamarhate chedA ThaJa) hameza caDhatIne yogya, zreSThata2 samajavAne yogya, nitya kheMcavA yogya. prAkaSika puM. ( pra + A + kaS + ikan) strIkhone nayAvanAra, pAraDI strIo para kavanAra, guhAmaithuna karAvanAra. prAkAmya na. ( prakAmasya bhAvaH SyaJ ) sATha prAranA aizvaryamAMnuM eka aizvarya, svacchandIpaNuM, IcchAnusArapazu, prAmapazu, renI prAptithI IcchAo pUrI thAya che -'prAkAmyaM te vibhUtiSu' - kumAra0 2 / 11 / prAkAra puM. ( prakIryyate, pra+kR+ AdhAre ghaJ dIrghaH) IMTo vagerethI janAvesa Dillo, oTa, vAu. (puM. pra+kR+ bhAve ghaJa) yotara vistAra. prakAramardin tri. (prAkAraM mRdnAti, mRd + Nini ) DillI toDI bhAMgI nAkhanAra. prakArAgra na. ( prAkArasya agram) DisAno agrabhAga, aMgarI. prAkArIya tri. (prAkArasyAyam cha) DissA mATenI IMTa vagere, jyAM killo thaI zake tevo pradeza vagere. prAkAzya na. ( prakAzasya bhAvaH vyaJ) prAzapazu, praTapa, AvirbhAva, svacchatA. prAkRta tri. (prakRSTamakRtaM - apakAryya yasya) nItha, habaDu, pAbha2. (tri. prakRterayaM, prakRti+aN) prakRtinu, prakRti saMbandhi (tri. prakRtyA siddhaM prakRti + aN ) svabhAvasiddha, svabhAvi, gamAra, azikSita prAkRta iva paribhUSyamAnamAtmAnaM na ruNatsi - kA0 146 / prakRtiprasiddha mitra } khamitra- 'syAtAmamitrau mitre ca sahajaprAkRtAvapi ' zizu0 - 2 / 36 / atithI utpannaprAkRto laya:- prakRtibhAM 4 irIyAM lIna thavuM. (na. prakRteH saMskRtazabdAt AgataH aN) bhausiGa mULanI sAhajika bolAtI bhASAmAMthI AvelaprakRtimAMthI utpanna thayela grAmINa ke prAMtIya bolIo je prakRtithI vyutpanna hoya agara tene maLatI AvatI hoya te, bhASA, nATaka prasiddha grAmya pAtra vagerenI bhAgadhI, surasenI vagere bhASA se dRSTikhe- prakRtiH saMskRtaM tatra bhavaM tata AgataM ca prAkRtam-hema0 / 1529 - tadbhavaH tatsamo dezItyanekaH prAkRtakramaHkAvyA0 1 / 33 / 35 / tvamapyasmAdRzajanayogye prAkRtamArge pravRtto'si vizva0 1 / prAkRtajvara puM. ( prakRtizcAsau jvarazca ) kheDa prahArano tAva, sAdhAraNa tAva. prAkRtadoSa puM. (prAkRtazcAsau doSazca) vrssaa-26-vsnte traNa RtuomAM anukrame korpala vAta-pitta-kapha. prAkRtapralaya puM. ( prAkRtazcAsau pralayazca) kheDa bhatano prAya, vizvano pUerzanAza.. prAkRtamanuSya, prAkRtamAnuSa puM. ( prAkRtaH manuSyaH / prAkRto mAnuSaH ) nIya bhArAsa, isase manuSya. prAkRtamitra na. ( prAkRtaM mitram) svAbhAvika chostahAra, kudaratI mitra, svabhAvasiddha mitra. prAkRtazatru puM. (prAkRtaH zatruH) bhUjano duzmana, svabhAvasiddha zatru. prAkRtika tri. ( prakRtyA nirvRttaH prakRterayaM vA ThaJ ) svabhAvasiddha, addhRtisAdhya, svAbhAviGa, addhRtinuM, prakRtisaMbaMdhI. prAkkAla puM. (prAk pUrvavarttikAlaH) pUrvano samaya, jagAuno vajata, pUrvaDAle, pahelo yuga. prAkkUla (puM.) pUrvahizAma bhUso hala keno agrabhAga pUrvahizA taraI vajeso hoya. ( kuzagrAsaH) prAkcaraNA strI. ( caraNAbhyAM vA prAk sA) strInI yoni.. prAkciram (avya.) samaya rahetAM, vAra na lagAuta. prAkchAya tri. (prAk pUrvavartinI chAyA yatra) hastanakSatranI pUrvavartI chAyAvALo divasa vagere. prAktana tri. ( prAci kAle deze prAcyAM dizi vA bhavaH Tyu tuT ca) pUrvanuM prapedire prAktanajanmavidyAHkumA0 1 / 30 / pUrve honAra-thanAra, khagAunuM. prAktanakarman na. ( prAktanaM kAraNaM karma yasya) rbha35 kAraNa hetuvALuM adaSTa pApa athavA puNya, bhAgya. (na. prAktanaM karma) pUrve urela arbha, dUnA ajanuM abh. - saMskArAH prAktanA iva raghu0 1 / 20 prAkpada na. ( prAk pUvavati padam ) pUrvanuM 56-sthAna. prAkpuSpA strI. (prAkpuSpaM yasyAH ajA0 TAp) prathama phUla AvanArI latA. prAkphala puM. (prAk phalamasya) ielasanuM Au. Page #723 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Olle 1530 shbdrtnmhoddhiH| [prAkphalgunika-prAGga prAkphalgunika, prAkphalgunIbhava, prAkphAlguna, | prAgbhakta (na.) vaidhaprasiddha mo4. paDela. auSadha prAkphAlguneya puM. (prAkphalgunyAM bhavaH ThaJ/ | sevananI se . prAkphalgunyAM bhavati, bhU+ac/prAkphAlgunyAM bhavaH | prAgabhAga (pu.) sAmenI (mA, Agajano mAL. aN/prAkphAlgunyAM bhavaH Dhak) pRspati. prAgabhAra puM. (prakRSTaH bhAraH) 68, zreSThatA, 52mA, prAkphalgunI strI. (prAcI phalgunI) pU zagunI nakSatra. parvatano agrabhAga-zikhara, AgaLanA bhAgano kinAro prAksandhyA strI. (prAcI sandhyA) pUrvajana saMdhyA | - krandatpheravacaNDaDAtkRtibhRtaprAgabhArabhImaistaTaiH prAtaH saMdhyA, sUryodayanI lagabhaga lAgelI saMdhyA. ___ mAla0 9 / 15 / moTu paribhA, DhA , samuthyaya, pUra. prAksavana na. (prAkkAlikaM savanam) yaza saMbandhI prathama prAgabhAva puM. (prAk cAsau bhAvazca) pUrva DovA. snAna. parvatano agrabhAga, pUrvajanma, zreSThatA, uttamapaNuM. prAksaumika tri. (somAt somayAgAt prAk avyayI. prAgrahara, prAgraya, prAgrasara tri. (prAgre prakRSTAgre hriyate'sau, prAksomaM tatra bhavaH ThaJ uttarapadavRddhiH) somayA ha+ap/prakarSaNa agre bhavaH yat/prakRSTaH saraH) zreSTha, karatAM pahelAM agnihotra-darza-pINamAsa-cAturmAsya bhuNya pradhAna, sI., atizreSTha. yajJarUpa kriyAno samUha. prAgrATa na. (prAgre aTati, aTa+ac) taNu mAvelu prAksaumikI strI. (prAksaumika+striyAM GIp) soma dUdha-66, pAta ghI. yAganI pahelAM karavAnI ISTi, prAgvaMza puM. (prAk vaMzaH sapatnIkayajamAnAdisamudAyo'tra) prAkasrotasa strI. (prAgvAhi sroto'syAH) parva ta26 ___viDathI-4\uthI(prAcInasthUNo yajJazAlApatA nahI. vizeSaH) pUrvabhAgamA 238. yamAna vagairena. 23vAnu prAkharya na. (prakharasya bhAvaH, prakhara+SyaJ) 5254, gha2. duSTatA, tItA. prAgavacana na. (prAguktaM vacanam) manu, vagaire. mAgaNa prAgana, prAGmukha tri. (prAk agraM yasya/pUrvadiksthaM kaheluM vacana, pahelAM kaheluM vacana. mukhamasya) pUvAmabhuSa-pUrva 62 // 26 bhuSavANu. prAgavata avya. (prAgiva, talyArthe vati) 861 prAgadya, prAgAdya tri. (pragadino'dUradezAdi, pragadin+jya) sara, pUrva deza bhane tulya. sArI rIte vaktAnI samIpano pradeza vagere. prAgabhAva puM. (prAgvartI abhAvaH) nyAyamata. prasiddha | prAgAra puM. (prakRSTaH AgAraH) bhavana, 52, bhAna. saMsagabhiAvano eka prakAra, prathama abhAva. prAgram avya. (prakRSTamagram) zreSTha liMhu. prAgalbhya na. (pragalbhasya bhAvaH Syatra) pragalbhatA za6 prAghAta puM. (prAhanyate'tra, pra+A+han+AdhAre ghaJ) juo, bhayarahita strIono eka sAttvika bhAva, | yuddha, 35. sAsa. bharoso - niHsAdhvasattvaM prAgalbhyam-sA0 da0 / prAdhAra puM. (pra+ghR rakSaNe+bhAve ghaJ dIrghaH) 857j, ahaMkAra, pravINatA, vikAsa, moTAI, paripakvapaNuM TIpuMTIpuM paDavuM, yajJamAM agni upara ghI vagerenI dhAra 4.521529, pratAti- avAptaH prAgalbhyaM pariNatarucaH 12vI ta. zailatanaye-kAvya0 101410auzala- prAgalbhyahInasya prAghuNa, prAghuNaka, prAdhuNika, prAghurNaka, prAghurNika, narasya vidyA zastraM yathA kApuruSasya haste-mA0 3 / 11 / prAghUrNika puM. (pra+A+ghuN+ka/prAghuNa+kan/ dhAmadhUma, dhRSTatA, mahi... prAghuNa+Thak/pra+A+ ghUrNa+Nvul / prAghurNa+ThaJ) prAgudIcI strI. (prAcyA udIcyA antarAlA dik) pUrva waltha, paro, abhyAgata, mAna- ciraapraadhane uttara dizAnI vaccenI dizA-IzAna koNa. smRtimAMsalo'pi roSaH kSaNaprAghuNiko babhUva-bhAminI0 prAggAmin tri. (prAg gacchati, gam+Nini) pUrva. ta26 2 / 66 / -(kathA) zravaNaprAghuNikIkRtA janaiH-naiSa0 nAra, pUrve nA2, prathama 4nA2. 2 / 56 / prAgjyotiSa puM. (prAg jyotiSaM yatra) ma35 heza, | prAGga na. (prahataM aGgamasya) 54-vAca, paNava zubha.. Amaddeza. (baI 4.) . dRzamA 2|2do (tri. prakRSTaM aGgaM yasya) suM62 maMgavANu, bhoTA (na.) 5 nagaranu nAma. zarIravALuM. Page #724 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAGgaNa-prAcyasaptasama] zabdaratnamahodadhiH / 1531 prAGgaNa na. (prakRSTaM aGganaM pUrva0 Natvam ) dharanI bhUmi | prAcInayogya puM. ( prAcInayogasya gotrApatyaM ghaJ) mAMga, imiyuM, pAvavAdya. prAGgaNatas avya. ( prAGgaNa + paJcamyarthe tasil ) sAMgAzethI, bhAMgasAmAM. prAGgI strI. (prakRSTaM aGgaM yasyAH GIp ) bhoTA zarIravAjI strI, sArA zarIravAjI strI. prAGnyAya (puM.) vyavahAramA kheDa prahArano uttara, paDelAM tapAsano tarka, pahelethI ja nizciMta mukadamoaacaarennaavsnno'pi punarlekhayate yadi / so'bhidheryo jitaH pUrvaM prAGnyAyastu sa ucyate / prAc avya. (prAci saptamyarthe asi tasya luk ) pUrvabhAM, pUrve, agA- 'prAkpAdayoH patati khAdati pRSThamAMsam' - hitopadeze / (tri. pra+aJc + kvip) pUrvAnuM, pUrvahezanuM, pUrva dizA saMbaMdhI, paDelAMnuM, jagAunu, AgaLanuM, pUrvadezanA loka, pUrvIya vaiyAkaraNa. prAca puM. (pra+A+cala+bhRtau bA0 Da) sArI rIte rakSA 2nAra. (puM. pra + aJc + ghaJarthe bhAve ghaJ) sArI rIte javuM. prAcAra tri. (pragataH AcArAt) AyAraaSTa, durAyArI prAcAryya puM. ( prakRSTaH AcAryaH) zreSTha AyArya, uttama khAyArya. prAcikA strI. ( prAcinoti madhu, pra+A+ci+Da svArthe kApi ata itvam) bhaMgalI mAMjI, DAMsa.. prAcinvat (puM.) te nAme kheDa rAma.. prAcI strI. (prAc + striyAM GIp ) pUrvahizA- tanayamacirAt prAcIvArkaM prasUya ca pAvanam - zakuM0 4 / 18 / prAcIna tri. ( prAk + bhavArthe kha tasyenAdezaH ) pUrvahizAheza- AjamAM honAra-thanAra, pUrvAbhibhujI, pUrvanuM, jagAunu, prathamanuM, hUnuM (na.) zahera, ghara vagerene isto jheTa, vADa vagere.. prAcInagarbha puM. (prAcInaH garbho yasya) te nAmano kheDa RSi prAcInatilaka puM. (prAcInaM tilakaM yasya) ndra, 52. prAcInapanasa puM. (prAcInazcAsau panasazca ) jIlInuM Au. prAcInabahiMs puM. (prAcInaM barhirasya) ndra, te nAmanI kheDa rAma. prAcInayoga puM. (prAcIno yogo yasya) te nAmano kheDa RSi prAcInayoga RSinuM gotra saMtAna. prAcInA strI. (prAcIna+TAp) vanaspati khaDana-AsaMgha, rAsnA vanaspati. prAcInAmalaka na. ( prAcInaM Amalakam ) pAzI mAM dhatuM khAMjaNaM. prAcInAvIta na. ( prAcInaM pradakSiNaM AvIyate sma, A+vI+ kta) zrAddha vageremAM DAjo hAtha jahAra DADhI jamaNI khAMdha upara nAMkhela janoi-apasavya karela 4no. prAcInavItin puM. (prAcInAvItamastyasya ini) zrAddha vageremAM apasavya karela janoIvALo puruSa. prAcIpati puM. (prAcyAH patiH) 6ndra. prAcImUla na. ( prAcyAM mUlaM yasya tat) pUrvaddizA tarainI kSiti4 - prAcImUle tanumiva kalAmAtrazeSAM himAMzo:megha0 89 / prAcIra na. ( prAcIyate, pra+A+ci+kan dIrghazca) vA, cotarapha veSTana, koTa, iMTo vagerethI banAvelo killo. prAcurya na. ( pracurasya bhAvaH SyaJ ) puSNapazu, atizayapaNuM. prAcetasa puM. (pracetas + apatyAdau aN ) vAsbhADinu gotrasUcaka nAma, prAcIna barhiSa rAjAno putra, varuNano putra, manunuM caitRka nAma, dakSanuM kulasUcaka nAma. pracais na. ( pra + A + ci+bA0 Daisi) prAcIna, bhUnuM, purANuM, pUrva vizAmAM thanAra, pUrve thanAra. prAcya puM. (prAci bhavaH yat) zarAvatI nahIno pUrvahakSizanI heza. (tri. prAci deze kAle prAcyAM vA bhavaH yat) prAcIna, hUnuM, purANuM, pUrva hizAmAM honAra, pUrva kALe thanAra. prAcyabhASA strI. (prAcyA bhASA) pUrvI jolI, bhAratanA pUrvabhAgamAM bolAtI bhASA. prAcyavATa na. ( prAcyo vATo yasya) pUrva dezabhAM rahe. prAcyavRtti strI. (prAcyA vRttiH) prAcIna vRtti, te nAbhe 6. (strI. prAcyA prAcInA vRttiryasya) prAcIna vRttivALuM. prAcyasaptasama tri. ( sapta samAH pramANamasya mAtrac tasya dvitvAt luk, prAcyazcAsau saptasamazca) prAcIna saptasama-mULa svara. Page #725 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1532 prAcch tri. (pRcchati, pracch + kvip nipA. dIrgha) prazna DaranAra, pUchanAra, nyAyAdhIza vagere, thoDasAI 42nAra. prAjaka puM. (pra+aj + Nvul vIbhAvAbhAvaH) gADI vagere DAMDanAra sArathi(preyamena.) prAjana puM. na. ( pra + aj + karaNe lyuT vyabhAvaH) 56 vagere pazune hAMkavAno ThaMDo-lAkaDI, cAbuka, aMkuza tyaktaprAjanarazmiraGkitatanuH pAryAGkitairmAgaNaiHveNI0 5 / 10 / prAjayA (avya.) prazna kriyA- pradRSTa gamana-iMDavAnI DiyA. zabdaratnamahodadhiH / prAjaruhA (avya.) agavuM. prAjaruhAkRtya avya. ( prAjaruhA + kR + lyap tuk) AgIne.. prAjApata tri. (prajApateH dharmyaM, prajApati + aN) prabha patinA dharmanuM, prajApatinA dharma saMbandhI. prAjApatya puM. (prajApatirdevatA'sya yak) khA4 prahAranA vivAhomAMno eka vivAha, jemAM kanyAnA pitA koI paNa prakArano upahAra lIdhA vinA kanyAdAna kare, jethI AnaMda, zraddhA ane bhaktipUrvaka sAthe rahIne chAMpatya bhavana vitAve te sahobhau caratAM dharmamiti vAcAnubhASya ca / kanyApradAnamabhyarcya prAjApatyo vidhiH smRtaH manu0 3 | 30 / athavA - ityuktvAcaratAM dharmaM saha yA dIyate'rthine / sa kAyaH ( prAjApatyaH ) pAvayet tajjaH SaT SaD vaMzyAn sahAtmanAyAjJa0 1 / 60 / (na.) roDiezI nakSatra, te nAbhe kheDa vrata, prayAga tIrtha. (tri prajApatirdevatA'sya yak) prajApati jeno deva hoya tevuM viSa vagere. (puM. prajApaterayam, prajApati + Nya) te nAbhe kheDa haina.. prAjApatyA strI. ( prAjApatya +TAp) saMnyAsI thayA agAu potAnI mAlamilakatanuM bIjAne ApI devI te, jemAM sarvasva dAna karavAnuM hoya che tevo eka yajJa. prAjAvata tri. (prajAvatyA dharmyaM aN) lAInI patnInA dharmanuM, lAlInA dharmasaMdhI. prAjika puM. (pra+aj+ThaJ) jA4 pakSI, zyena pakSI... prAjin puM. (pra+aj + Nini vyabhAvaH) kheDa bhatanuM pakSI. prAjitR puM. (pra+aj + tRc vIbhAvAbhAvaH) gADI vagere hAMkanAra sArathi. [prAcch-prADvivAka prAjeza na, prAjezvara tri. (prajezo devatA'sya aN / prajezvaro devatA yasya aN) rohizI nakSatra. (tri.) prajApati jeno deva hoya tevuM viSa vagere. prAjJa puM. (prakarSeNa jAnAti, pra+jJA+ka svArthe aN) paMDita, vidvAna - kimucyate prAjJaH khalu kumAra:uttara0 4 / - tebhyaH prAjJA na bibhyati veNI0 2 / 14 / eka jAtano popaTa, kalkIno moTo bhAI, vyayupahita yaitanya-va, caitanya. (tri. prajJA'styasya aNa) zAsuM, yatura, hoziyAra, aLasavANuM. prAjJatA strI, prAjJatva na. ( prAjJasya bhAvaH tal+TAptva) buddhimAnpazu, yaturAI, uhAyaza, duzalaya, vidvattA. prAjJamAnin tri. (AtmAnaM prAjJaM manyate, prAjJa + man+ Nini) potAne paMDita-vidvAna-DAhyuM mAnanAra. prAjJA strI. (prajJA + svArthe Na+TAp) buddhi. prAjJI strI. ( prAjJasya patnI GIp ) paMDitanI strI, vidvAnanI patnI, yaturanI strI, sUryanI patnI. prAjya na. ( prakRSTaM Ajyam) yuSNa ghI, zreSTha ghI. (tri. pra + a + kyap) atyanta dhaNuM, atizaya. prAJc tri. (pra+aJc + vic) pUrva-heza- aNabhAM vartanAra, pUrvakALamAM honA2-thanAra. prAJjala tri. (pra+aJj+alac) premAM apaTa-hagobhesAyasuM nathI jevo bhArAsa vagere, sarala, subodha, prAmAzi, spaSTa vastI. prAJjalatA strI, prAJjalatva na. (prAJjalasya bhAvaH tal+TAp-tva) niSGapaTIpa, saradapazu, subodhapazu, prAbhAziGapazu, sIdhApAsuM. prAJjali, prAJjalin, prAJjalika tri. (prabaddho'Jjaliryena / prAJjalirastyasya ini / prAJjali+kan) joDelA be hAthavALuM, sanmAna mATe jeNe aMjalI karelI chete. (puM. prabaddhaH aJjaliH) bheDeTA ke hAtha. prATAhata tri. (prATA AhataH) prazra 42nArAkhe hosa. prADvivAka, prADviveka puM. (pRcchatIti prAT, vivicya vakti, vi + vac+ghaJ prAT cAsau vivAkazca / arthipratyarthinau pRcchati, pRcch + kvip prAT tayorvAkyaM viruddhAviruddhatayA vivecayati, vi+vic+ghaJ, prAT cAsau vivekazca ) nyAyAdhIza, ahAsatamAM rAbhakhe nImela vicAraka, rAjAno sahAyaka. - Page #726 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAN-prANabhRt] prAN puM. (prANiti pra+an+ kvip padAntatve'pi Natvam ) prAvAyuM. zabdaratnamahodadhiH / prANa, prANaka puM. ( prANiti jIvati bahukAlam pra + an+ac, prANityanena karaNe ghaJ vA / prANa + svArthe kan, prANena kAyati kai+ka) brahmA, josa nAme sugaMdhI dravya, DAvyano lavana-rasa, zvAsa, jIvanazakti, jIvanadAyI vAyu, jIvananuM mULa tattva (khA arthamAM . va. bhaDe yAMya che -) Ae, apAna, samAna, vyAna ane udyAna- prANai rUpakozamalImasairvA-raghu0 2 / 53 | priya vyakti khagara pArtha, jheza -kozaH kozavataH prANAH prANA na bhUpateH- hito02|12 / - arthapatervimardako bahizcarAH prANAH daza0 | vAyu, jaya, sUkSma heDa, samaSTibhAM vyApta yaitanya, prAzopAdhiH chava, bhavana, indriyasthAna, ghrANendriya, zarIramAM rahela chidra, dhAtAno eka putra, avitvazakti, te nAbhe kheDa saptarSi, paramAtmA, bhUsAdhAramA rahela vAyu, parAkrama, sattA. (puM. ba. pra+an+karaNe ghaJ) pAMya vRttivANI prANavAyu, daza vRttivALo zarIramAM rahela vAyu. (tri. pra + an+ghaJ) pU[ 4rela, pUrNa bharela. (puM. prANena kAyati, kai+ka) va, vavRkSa (puM. prANa + svArthe ka) josa nAme sugandhI dravya prANakara tri. (prANaM karoti, kR+Ta) jajAra, jana ApavA vALuM. prANakarman na. ( prANAnAM karma) prANavAyunaM urbha - abha prANagraha (puM.) prAzendriya. prANajIvana tri. (prANaM jIvayati, jIvi + lyu) prazane zivAunAra, prAne poSanAra. (puM.) viSNu. prANat tri. (pra+an+zatR Natvam) vatuM, zvAsocchvAsa khetuM. prANataja (puM.) 5syamA thanAra vaimAni heva. prANatyAga puM. ( prANasya tyAgaH ) prAno tyAga. prANatha puM. (prANityanena, pra+an + atha) manuSyano Dusa puruSa, prANavAyu, vAyu. (tri.) jaNavAna, bherAvara. prANada na. ( prANaM prANanaM balaM vA dadAti puSNAti dyati vA, dA-do vA+ka) pAsI, boDI (puM.) viSNu, vavRkSa. (tri. prANaM dadAti dA+ka) prA AyanAraarthadaH prANadaH proktaH prANA hyartheSu kIlitAHkathAsarit0 - 28 / 9 / jaNa khApanAra. 1533 prANadA, prANapradA strI. (prANaM jIvanaM balaM vA dadAti, dA+ka+TAp/pra+dA+ka+TAp) 23- yazohare kimAzcaryaM prANadA yamadUtikA / Rddha vRkSa prANadAtR, prANaprada tri. (prANaM dadAti dA+tRc / prANaM balaM dadAti, pra + dAka) prA ApanAra, zivAunAra. prANadAna na. ( prANasya dAnam) prAza Apavo te. prANadhAraNa na. ( prANAnAM dhAraNam) praae| dhArA 12vo te. prANana na. (pra+an + bhAve lyuT ) vana- kledanaM piNDanaM tRptiH prANanApyAyanondanam - bhAga0 3 / 26 / 41 / vaduM te. (puM. pra+an + karaNe lyuTa) pAzI, 4. prANanAtha puM. ( prANAnAM nAthaH) svAmI, dhAzI, pati cATukAramapi prANanAthaM roSAdapAsya yA sA0 da0 3 / prANanigraha, prANaniyama, prANanirodha, prANayama, prANasaMyama, prANAyAma puM. (prANo nigRhyate'nena, ni+grah + karaNe ap / prANo niyamyate'nena, ni+yam + ap / prANasya nirodhaH / prANo yamyate'nena, yam + karaNe ghaJ, na vRddhiH / prANaH saMyamyate'tra / prANaH Ayamyate'nena, A+yam + karaNe ghaJ) prANAyAma, prANavAyunI, gatine roDanAra vyApAra- prANAyAmaidahed doSAn dhAraNAbhizca kvilbiSAn bhAga0 3 / 28 / 11 / prANanta puM.. (pra+an + karaNe jha, antAdezaH ) vAyu, 2sAMjana nAmanuM aMjana. prANantI strI. ( pra + an+jha, sa ca Sit SitvAt GIS ) kSudhA, bhUkha, DeuDI. prANapati puM. ( prANAnAM patiH) pati, svAbhI, ghazI.. prANaparIpsat, prANaparIpsu tri. (prANa + pari + Ips + zatR/ prANasya parIpsuH) prAzane jayAvavA IcchatuM prAzane bacAvavA icchanAra. prANapiNDa puM. ( prANasya piNDa iva) raDatAjoja nAme gandhadravya. prANabhakSa puM. (prANena ghrANena bhakSyate, bhakS+ghaJ) ghrANendriyathI sUMdha te. (tri. prANena bhakSaH) prANendriyathI sUMghanAra, vAyubhakSI.. prANabhAsvat puM. (prANena vAyunA bhAsvAn uddIptaH ) samudra, sAgara. prANabhRt tri. (prANaM bibhatti, bhR+kvip tuk) prAzI, raDoI bhavatu antargataM prANabhRtAM hi vedaraghu0 2 / 43 / prAzanaM poSaeA DaranAra. Page #727 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1534 prANamaya, prANamayakoSa puM. (prANa+prAcuryye mayaT / prANamayaH koSaH) kavanA sva3pane DhAMDanAra vehAnta prasiddha eka koSa-prANamaya koSa, jyAM prANa hoya che te 'karmendriyaiH paJcabhiraJcito'sau prANI bhavet prANamayastu koSaH ' - vivekacUDAmaNau / prANayAtrA strI, prANayAtrika tri. ( prANasya yAtrA / prANayAtrA'styasya, prayojanatvena Than) prAzano zvAsaprazvAsa vagereno vyApAra, bhojana, prANa dhAraNa azvAnuM sAdhana - piNDapAtamAtraprANayAtrAM bhagavatIm zabdaratnamahodadhiH / mA0 1 / prANayoni puM. (prANAnAM yoni H) paramezvara, bhavanano srota vAyu. prANavat tri. (prANa+astyarthe matup masya vaH) prAzavANuM prANI-4ntu, bhavamAtra. prANavAyu puM. (prANaH vAyuH) zarIramAM rahe prANavAyu. prANavyaya, prANAtyaya puM. (prANasya vyayaH / prANAnAmatyayaH) prANano nAza. prANazarIra puM. (prANaH zarIraM svarUpaM yasya) prazAtmA svarUpe dhyAna karavA lAyaka paramezvara. na prANasaMvAda puM. ( prANAnAM saMvAdaH) mukhya prAzana ndriyonI sAthe potAnI zreSThatA saMbaMdhI vAdavivAda. prANasaMzaya puM. ( prANasya saMzayaH) prAza rahevAno rahevAno saMzaya, prANanI sthitino saMzaya. prANasadyan na. ( prANasya sadma iva) heDa, zarIra. prANasama puM. ( prANena samaH) prAeA sarajo vahAlI pati vagere priyaH prANasamo vazyo vidheyazca sakhA ca merAmA0 2 / 31 / 10 / (tri.) prANa sarabhuM bhavanA jarojara . prANasamA strI. (prANena samA ) prA samAna priya patnI, vahAlI strI prAptaprANasamAsamAgamarasollAsairamI vAsarAH - gIta0 1 / 38 / prANasAra tri. ( prANAnAM sAraH) jaNavAna, chavana 4 bhenuM jaNa che, jasiSTha- giricara iva nAgaH prANasAraM (gAtraM ) bibharti zakuM0 2 / 4 / prANahara, prANahAraka, prANahArin, prANApahAra, prANApahAraka, prANApahArin tri. (prANaM harati dehAd dehAntaMra prApayati balaM vA harati hR + ac/ (tri.na.) prANAn harati, ha + Nvul / (tri.) prANaM harati, hR + Nini / prANAn apaharati, apa + hR + aN / prANAn [prANamaya-prANin apaharati, apa + hR + Nvul / prANamapaharati, apa + hR+ Nini) praza haranAra, prAza benAra aura varachanAga vagere- puro mama prANaharo bhaviSyasi gIta0 7 / prANahitA, prANihitA strI. (prANebhyo hitA / prANinAM hitA) bho4DI, pAhuA, bheDA. prANA strI. (pra+an+ac+TAp) te nAbhe kheDa pakSizI, je aruSa ane garuDanI sAsu hatI. prANAgnihotra na., prANAhuti strI. (prANarUpe'gnau hotram / strI. prANarUpebhyo'gnibhyaH AhutiH) prA3pa agnimAM homa-gRhasthe ka2vAno homa-prANonuM pAMca AhutirUpa agnihotrAtmaka bhojana, kRSNa yajurvedIya eka upaniSa6. prANAcArya puM. (prANadAne AcArya iva) vaidya. prANAdhinAtha puM. ( prANAnAmadhinAthaH) pati, svAmI, ghazI. prANAnta puM. ( prANAnAmanto yatra) mRtyu, bharA. prANAntika tri. (prANAntaH prayojanamasya ThaJa) bha25 jenuM phaLa hoya tevuM prAyazcitta vagere. prANApAna puM.dvi. va. (prANazca apAnazca ) prANa tathA apAna vAyu, je azvinIDumAra vaidya devo- prANApAnau kathaM devAzvinau saMbabhUvatuH - prajApAla / prANAbAdha puM. (prANasya AbAdhaH) prANane saM52 - duHja-pIDA. prANAyatana na. ( prANasya Ayatanam ) zarIramA rahesa nava chidrarUpa prANane rahevAnAM mukhya sthAna. prANAyana puM. (prANasyApatyaM prANa + phak) prAnuM saMtAna. prANAyya tri, prANAyyI strI. (pra+an+ Nic + Nyat, GIp ca) uparyukta, uyita prANAvAya na. ( prANenAvaiti, ava + i + ac) yA vizAsa pUrva prANAsana na. ( prANa + As + lyuT) 'rudrayAmala' granthamAM kahela Asana. prANiNiSat, prANiNiSu tri. (prANitumicchati, pra+an+ san + zatR/prANitumicchuH, pra+an+san+u) vavA icchatuM, jIvavA cAhatuM, jIvavA icchanAra, jIvavAnI umeda rAkhanAra. prANidyUta na. ( prANinAM yuddhArthaM dyUtam ) sabhAvaya nAmanuM eka vivAdasthAna, zarata karI prANIonuM yuddha karAvavuM te.. prANin tri. ( prANo'styasya ini) prANavANuM, haraDIha raMtu, (puM.) yetana, chava, kavAtmA prANinaH prANayantaH zakuM0 111 1 Page #728 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prANipIDana-prAtikUlya] prANipIDana na, prANipIDA strI. (prANinAM pIDanam / prANinaH pIDA ) prazIne pIDA-du:kha he te, prAzane pIDate. zabdaratnamahodadhiH / prANimAtR strI. (prANinAM mAteva garbhadAtRtvAt) kheDa jAtanI kSupa vanaspati. prANihita tri. (prANinAM hitam) prAzInA DitanuM prAzanA hitanuM sAdhana. prANItya na. ( praNItasya prayuktasya bhAvaH SyaJ ) 78, 424, hevuvu. prANeza puM., praNezA strI, prANezvara puM., prANezvarI strI. (prANAnAmIzaH / prANAnAmIzA / prANAnAmIzvaraH / prANAnAmIzvarI) pati, svAbhI, vAyu, patnI, lAya . prANyaGga na. ( prANinaH aGgam ) prAzInuM aMga-hAtha-patra vagere.. prAtaHkAla, prAtaH samaya puM. ( prAtaH kAlaH - samayaH ) prabhAtano samaya, savArano pahora, sUryodaya sudhI muhUrtano kALa. prAtaHkRtya na. ( prAtaH prabhAtakAlasya kRtyaM karttavyA kriyA) zAstrokta prAtaHDAjanuM dharmadhyAna, sandhyA vaMdanAdi karma, savAramAM karavA yogya vihita karma. prAtaH sandhyA strI. (sandhau bhavA, yat+TAp prAtaH prathamArddhayA sandhyA) prAtaHDANe uravAnuM sandhyA arbha gaI rAtri pachI sUryodaya thatAM sudhImAM vacceno eka muhUrtano kALa. prAtaHsava puM., prAtaH savana na. ( prAtaH karttavyaH savaH / prAtaH karttavyaM savanam ) prAtaHDANe uravAnuM yajJanA aMgarUpa eka karma. prAtaH snAna na. ( prAtaH karttavyaM snAnam) prAtaHDANe 'zvAnuM snAna- 'prAtaH snAnena pApAni dhUyante nAtra saMzayaH' - garuDapu. / prAtaHsmaraNa na., prAtaH smaraNIya tri. ( prAtaH smaraNam / prAtaH+smR+anIyar) prAtaHaNe khamuGa heva-guru vagere pUjyonuM smaraNa. prAtar avya. (prAtatIti pra + at + aru) prabhAta prAtaHANa-savArano samaya, sUryodhya suhI trAza bhuhUrtano - prayatA prAtaranvetu sAyaM pratyudvrajedapiraghu0 1 / 90 / prAtara tri. ( prakRSTaH Ataro yatra ) nahI vagere tarI javAmAM puSkaLa dANa lenAro koI deza vagere. 1535 prAtarIya tri. ( prAtara + caturarthyAM chaN) nahI vagere tarI javAmAM puSkaLa dANa lenAra koI dezanI pAseno heza. prAtaracaka (puM.) kheDa bhatano sarpa. prAtaranuvAka puM. ( prAtaH pAThyo'nuvAkaH ) savArabhAM pATha karavA yogya vedano amuka anuvAka-vibhAga. prAtarazana na., prAtarAza puM., prAtarbhoktR tri., prAtarbhojana na. ( prAtar + az + lyuT, az + bhAve ghaJ / prAtaH prAtaHkAle AzaH/prAtaH bhuGkte, bhuj + tRc / prAtaH kAle bhojanam) - anyathA prAtarAzAya kuryAmi tvAmalaM vayam bhaTTi0 8 / 18 / prAtaH ajanuM lona. prAtargAna na. ( prAtaH - prAtaHkAle gAnam) prAtaHANe gAvAnuM gAyana ke sAma vagere. prAtargaya puM. ( prAtaH-geyamasya ) savAramAM gAyana rI rAma vagere uThAunAra saMdhizana vagere. (tri. prAtaH geyaM yasya) savAramAM gAna 42vA yogya sAma vagere. prAtardina (prAtaH dinam ) khAgato divasa. prAtastamAm, prAtastarAm avya. (prAtar + tamap-tarap vA Am) atyanta prAtaHaNa atyanta paroDhiyuM, dhanuM 4 vaDesuM- prAtastarAM pratatribhyaH prabuddhaH praNaman ravi - bhaTTi0 4 / 14 / prAtastya tri. ( prAtar +tyak) savAranI, prAtaHDAlIna. prAtastrivargA strI. (prAtaH prAtaH snAnena trivargoM yasyAH ) gaMgA nahI... prAti strI. (prA+bhAve ktin) pUrti, saMpUrNa vuM te, lAbha, aMgUTho ane tarjanI vaccenuM sthAna. prAtikaNThika tri. (pratikaNThaM gRhNAti, pratikaNTha + Thak ) pratyeka kaMThe grahaNa karanAra. prAtikA strI. ( pra + at + Nvul+TAp itvam) bhavAnI choDa- 'javAvRkSa' / prAtikAmin (puM.) huryodhanano kheDa hUta. prAtikUlika, prAtipakSa tri. (pratikUlaM varttate, pratikUla + ThaJ / pratipakSa + aN) pratisa - viruddha vartatu, viruddha, pratisa prAtikUlikI strI. ( prAtikUlika + striyAM GIp ) viruddha varttatI strI. prAtikUlya, prAtipakSya na. ( pratikUlasya bhAvaH SyaJ / prati pakSasya bhAvaH Syan) pratisapazu, vizedhapazu, virodhitA, zatrutA. Page #729 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1536 arSApAthI prAtikya na. ( pratikasya bhAvaH yak) kharIdavApaNuM, pA rUpiyAnI kharIdI. prAtijanIna tri. (pratijanaM sAdhu khaJ) pratyeka manuSyane sAru, dareka manuSyanA hitanuM. prAtijJa na. ( pratijJA + aN) viyAravA yogya viSaya prAtidaivasika tri. (pratidivas + Thak ) pratidhina dhanAruM prAtinidhika puM. (pratinidhi + svArthe Thak ) pratinidhi zabda rakho.. prAtipathika tri. (pratipathameti ThaJ ) 629 mArge 4nAra. prAtipathikI strI. (pratipathika + striyAM GIp ) 625 bhArge nArI. zabdaratnamahodadhiH / prAtipada, prAtipadika tri. puM., (pratipadi bhavaH aN / pratipadi bhavaH ThaJ ) 83khAta DaranAra, paDave tithikhe honAra-thanAra. (puM.) parave tithise pragaTa bhayesa agni, arthavALA nAmanuM svarUpa-nAmanI aMte vibhakti joDAtAM pahebAMnI saMjJA zab6- arthavadadhAturapratyayaH prAtipadikam - pA0 1 / 2 / 45 / prAtipIya (puM.) te nAmano kheDa rAbha, te nAmano gotrapravara eka RSi. prAtipeya (puM.) te nAme kheDa saMbhavizeSa. prAtipauruSika tri. (pratipuruSa + Thak ) parAbhavAmuM. prAtibha tri. ( pratibhA'styasya prajJA. aN) pratibhAzANI. amIna (pratibhU) thavA bhATe jalA rahevu. (puM.) yogIonA yogamAM vighna karanAra eka upasargaapazukana. prAtibhAvya na. ( pratibhuvo bhAvaH SyaJ dvipavRddhiH ) bhabhInagIrI, bhabhInagIrImAM ApavAnuM dhana- sAkSitvaM prAtibhAvyaM ca dAnaM grahaNameva ca dAyabhAgaH / prAtibhAsika, prAtItika tri. (pratibhAsAdAgotaH ThaJ / pratItyA nirvRttaH ThaJ ) vAstavika nahi parantu abhI bhAsatuM-jema chIpamAM caLakATathI rUpAnI bhrAnti thAya tebha.. prAtilomya na. ( pratiloma + SyaJ) viparItapaNuM, pazu, zatrutA. prAtivezika, prAtivezya, prAtivezyaka, prAtivezmaka tri. (prativeza+ ThaJ / prativezya + SyaJ / prAtivezya + svArthe ka / prativezma + aN + kan) pADozI, pADoza.. prAtizAkhya na. ( pratizAkhaM bhavaH Jya) 625 zAjAmAM honAra-thanAra. (7.) te nAme eka vyAkaraNa, je vedanI koI zAkhAmAM che, jemAM svara, saMdhi ane bIjA [prAtikya-prAdurAkSi varNonA parivartananA niyama batAvelA che, vaLI svarAghAtanI sAthe uccAraNanI rIta batAvelI che. (A prAtizAkhyo cAra che-eka to RgvedanI zAkala zAkhAnuM, be yajurvedanI baMne zAkhAo mATenuM ane eka atharvavedanuM.) prAtizrutka puM. (pratizruti tatsamaye bhavaH ThaJ ) 624 zravaNavelAe honAra puruSa. prAtisvika tri. (pratisvaM bhavaH Thak ) asAdhAraNa dharma vagere, hare vyaktimAM honAra-thanAra, viziSTa. prAtihantra na. ( pratiharturbhAvaH karma vA aJ) pratihatta nAmanA RRtvijanuM karma, pratiharaNapaNuM, sAmuM levApaNuM, badalo levo. prAtihara puM. (pratihAra + aN) bhahugara, gAruDI.. prAtihAra, prAtihAraka puM., prAtihArika tri. (pratihAra eva svArthe aN / pratihAraka + svArthe aN / tri0 pratihAraH prayojanamasya Thak ) pratihAra, chaDIhAra, bhaddugara. prAtIpa puM. (pratIpasyAyaM aN) pratIpa rAbhano putra, zAntanu zubha prAtIpaH zAntanustAta ! kulasyArthaM yathotthitaH - mahAbhA0 5 / 148 / 2 / prAtIpika tri. (pratIpaM varttate ThaJ ) viruddha vartanAra, UlaTuM cAlanAra. prAtRda (puM.) te nAmano roDa RSi prAtyayika tri. (pratyayAya sthitaH Thak ) kheDa prahArano bhabhIna-sAkSI, jAtarInuM, anubhavavANuM. prAthamakalpika tri. (prathamakalpe bhavaH Thak ) prathama AraMbhane yogya vedAdhyayana vagere. prAthamakalpika tri. (prathamakalpamadhIte Thak ) prathama kalparUpa zikSAgraMthane bhaNanAra. prAthamika tri. (prathame bhavaH ThaJ ) prAraMbhiDa, prAraMbhamAM thanAra. (tri. prathamamadhIyate, prathama + Thak ) ve vagerenuM prathama adhyayana karanAra. prAthamya na. ( prathamasya bhAvaH SyaJ ) prathamapazuM- asmAbhireva prAthamyena nAnAmunInAM vacanairevaMvidho nibandhaH kriyate - vijayarakSitaH / prAdi puM. (pra. Adiryasya) 'pra' vagere vyArAzAstrA upasargo- pra, parA, apa, sam, anu, ava, nis, nir, dus, dur, vi, AG, ni, adhi, api, ati, su, ut, abhi, prati, pari, upa / prAdurAkSi (puM.) te nAmano gotrapravara se RSi Page #730 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAdurbhavana-prApita] prAdurbhavana na., prAdurbhAva puM. (prAdus+bhU+ lyuT / prAdus+ bhU+bhAve ghaJ) 452 yavuM. prathama prakAza, haroI padArthano indriyajJAnamAM AvavA yogya prakAza, pedA thavaM te, pragaTa thavuM te- vapuHprAdurbhAvAdanumitamidaM janmani purA- kuvalayAnande / zabdaratnamahodadhiH / prAdurbhUta tri. ( prAdus+bhU+kta) bhenI AhurbhAvi thayela chete, prathama pra52 thayela, prathama prAzesa. prAduSya na. ( prAdus + svArthe yat) AhurbhAva, aTapa. prAdus avya. (pra+ad+usi) praTa, 452, juluM - jyAninAdamatha gRhNatau tayoH prAdurAsa bahulakSapAcchaviH - raghu0 11 / 15 / prAdeza puM. (pra+diz+ghaJ dIrghaH) tanI khAMgajI sAthai paDojo rela aMgUThI, dezamAtra prAdezo dezamAtre ca tarjanyaGguSThasammite- medinI / bheDa bhatanuM bhASa, sthAna- 4gA. prAdezana na. ( pra + A + diz + lyuT ) chAna khApavu, leTa khApavIte.. prAdezika tri. (pradeze bhavaH Thak ) pradezamAM thanAra, pUrva dRSTAMtavANuM, bharyAhAmAM thanAra, yathArtha. prAdoSa, prAdoSika tri. (pradoSe bhavaH, pradoSa + aN / pradoSe bhavaH ThaJ ) proSadvANe rAtrinA AraMbha-saMdhyA samaye thanAra. prAdohana, prAdohanAyani puM. ( pradohanasyApatyaM iJ/ pradohanasya yuvA'patyaM phaJ) prachohanano putra. prAdhanika tri. (pradhanaM saMgrAmaH prayojanamasya Thak ) yuddhanuM upakaraNa, yuddhamAM nAzakAraka sAdhana-sAmAna. prAdhA strI. (pradhaiva svArthe Na) 4zyapanI strI- chakSanI nyA. prAdhAnika tri. ( pradhAna + svArthe Thak tasyedaM Thak vA) pradhAna zabda dukho pradhAna saMbaMdhI, mukhya saMbaMdhI, atyaMta pUjya. prAdhAnya na. ( pradhAnasya bhAvaH SyaJ ) pradhAnapazu, sarvoparitA, mukhyapaNuM, zreSThapaNuM, mukhyarUpe, vizeSarUpe. prAdhIta puM. ( pra + adhi + i + kta) sArI rIte bharosa jeNe abhyAsa karela che te. prAdheya (puM.) kSanyAnA pradhAna putra heva gandharva vagere. prAdhyayana na. ( pra + adhi + i + lyuT ) abhyAsa, sArI rIte lAvu te, zIjavaM te. 1537 prAdhva tri. (pragato adhvAnaM ac samA0 ) jaDu dUra 4nAra ratha vagere, namra, baMdhAyesa. (puM. prakRSTaH adhvA ac samA0 ) ddUramArga, hUrano rasto, bAMjI rasto gADI. prAdhvam avya. (pra+A+dhvan +Dami) anusapazuM baMdhana khane namratA se arthabhAM vaparAya che- sabhAjane me bhujamUrdhvabAhuH savyetaraM prAdhvamitaH prayuGkteraghu0 13 / 43 / prAnta puM. (prakRSTo'ntaH) chevaTanI sImA- prAntasaMtIrNadarbhAHzakuM0 4 / 7 / DinAro, jADInI hacha, te nAbhe kheDa muni.. prAntatas avya. (prAnta+tasil) jADInI thI, cherethI, chevarathI. prAntadurga na. ( prAnte durgaM nRpAzrayasthAnabhedaH) rAbhane rahevAnuM eka sthAna, nagaranI bahAranuM paruM, nagarano DissI. prAntara na. ( prakRSTamantaraM vyavadhAnaM yatra) ddUrano mArga, vRkSa vagerenI chAyA vagarano jala vinAno rasto, kharaeya, vana, DoTa2. prAntazUnya puM. ( prAnte zUnyamasya ) vRkSa vagerenI chAyA ane jaLa vagarano rasto, lAMbo sUmasAma mArga, sa35. prApa tri. (prakRSTA Apo yatra ) puSNa bhasavANu, 4samaya sthAna vagere. prApaka tri. (pra+Apa+Nvul ) paDoyAunAra, prApta DaranAra, bhejavanAra. prApaNa na. (pra+Apa+bhAve lyuT ) prApta 42, pahIMyAunu bhejavaI. prApaNika puM. ( pra + A + paN + uNA0 kikan) bhoTo vepArI, sohAgara, ariyAzu veyanAra- ADhyAdiva prApaNikAdajasram - zizu0 4 / 11 / prApaNIya, prAptavya tri. (pra+Ap + anIyar / pra+ Ap +tavyac) prApta azvAlAya, pahoMyAuvA yogyadhUmajyotiH salilamarutAM sannipAtaH kva meghaH saMdezArthAH kva paTukaraNaiH prANibhiH prApaNIyAH - megha0 5 Adezo vanavAsasya prAptavyaH sa mayA kila rAmA0 / prApita tri. (pra+Apa+ Nic + karmaNi kta) pahIMyAusa, bhejavesa, prApta urela. Page #731 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1538 shbdrtnmhoddhiH| [prApeya-prAmAdika prApara (3) te nAme eka gandharvagaNa-vaturnaza phrenthaH | prAtharina tri. (praSyi viSaya svI tatkA prApeyA parikIrtitAH-agnipu0 / karoti prApya++ni) viSayane prApta karIne teno prApta tri. (+mA+ La ra vA vara) prApta | prakAza karanAra jihvA vagere indriyo. karela, meLavela, pAse Avela, thaI gayela. prabrija na. (pravacce mAva: ) prabalapaNuM, prabhutA. prAptavAha . (prAta: stroDI) karavA yogya samaya, pravadhi chuM. (prodhAya hatuM, pravadha+8) uSAkALa, upayukta kALa, je (vivAha vagere)no samaya AvI paroDha, savAra. (tri. pravotha: prabodhana tatra niyuvata: pahoMcyo hoya te. 4) prAtaHkALe rAjA vagerene jagADavA stutipATha tapazvatra tri. (prAtA puSyatve maraje yena) maraNa karanAra bhATa-cAraNa. pAmela, marela. majjana na. (amaznano devatADaca mav) svAti pratiddhi tri. (ta buddhiryaca) jene zikSaNathI jJAna prApta thayeluM che te, bhAnamAM AveluM, buddhine pAmeluM, nakSatra (tri. pramajhanaye, kamagnana+) vAyu sambandhI, vAyunuM. prakAzavALuM. prAtamAra tri. (prApta: mAra: tavadanATo ya) bhAra mana chuM. (pramaSNanApatye DuMga) hanumAna, pAMDava upADavAno samaya jene prApta thayelo hoya tevo bhImasena. zaktivALo baLada vagere. prama 2, (moryAva: ) moTAI, zreSThatA, prabhutA. prAptarUpa tri. (prApta rUpa yena) manohara, suMdara, rUpavALuM, pramava7 na. (mavato bhava: ) vibhupaNuM, svAmIpaNuM. paMDita, vidvAna. prAbhAkara tri. (prabhAkarasyedaM tanmataM vetti vA, pratAparAdha tri. (prAptaH aparAdho cena) aparAdhamAM pramAjhara+a) prabhAkara nAmanA eka mImAMsaka Avela, aparAdhI. saMbaMdhI, prabhAkara-mImAMsakanA matane jANanAraprativara tri. (prApta: avasara rena) karavA yogya anuyAyI. samaya, yogyakALa, jeno samaya AvI pahoMcyo hoya | prImati tri. (patayevuM 3) prabhAtanuM, prAtaHkAla saMbaMdhI. tti strI. (U+3+mAve vitta) udaya, dhana vagerenI | prAkRta, prAkRta na. (U+A+gR+ kha+tta/pramRta+ vRddhi, lAbha- mApadyapatyaprAtiza kAyamami nivAyata | svArthe ) rAjA ke guru vagerenI pAse laI javA -manu0 1203 | pahoMcavuM, pahoMcADavuM, saMhati-jaththo, yogya bheTa- te ttAmRta sUtaM sa sAmAnya vyasarnayasamUha, aNimA vagere ATha labdhimAMnI eka, bRhadratha | thAsari0 20 164najarANuM, bheTamAM mUkavAnuM vaMzanA jarAsaMdha rAjAnI eka putrI, kaMsanI strI, dravya. saMyogasvarUpa eka dravya, sAhityaprasiddha eka mukhAMga, | (1) te nAme saptarSimAMno eka praSi. te nAmano jyotiSano eka sahama, meLavavuM, javuM, prAmAni tri. (pramApana nivRtta. siddha: 4) pratyakSa gamana, kAmanI eka strI. vagere pramANathI siddha, zAstrasiddha, kAraNathI siddha, pratima () "gautamasUtra'mAM kahela eka jAti uttara. kAraNa saMbaMdhI, mayadiA jANanAra, zAstra jANanAra, prAcAza strI. (prApta mAzA) lAbhanI icchAM, prArabdha kAryanI eka avasthA, meLavavAnI icchA. (nATakIya pramANa karanAra, vizvasanIya, paricchedaka. kathA prabaMdhano eka aMza) rUpAyApAyazahUkhyAM pratyAra prAmAkhya na. (pramANyi mAva: Bga) pramANapaNuM, vizvasanIyatA- satyaM "hitArthovitarveda- prAgyapraaptisNbhvaa-saa0 d06| prANa tri. (+mA+thatu) gamana karavA yogya, meLavavA darzanam-mArka0 bu0 15 / 43 / yogya prANAntImuddayanathawvaghAmavRddhA-dhao | prAmAvI I. (prAmAkhyastha vAda:) pramANapaNAno javA yogya. (1) vyAkaraNa prasiddha eka karma. (maLe. vAda-pramANapaNAnuM kathana. pra+mA+jyapa) gamana karIne, jaIne, meLavIne, prApta prAmavija tri. (prama: yonanama0 8) pramAdanA karIne. kAraNanuM, asatya bhASaNa vagere vyavahAra Page #732 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAmAdya-prArambha shbdrtnmhoddhiH| 1539 prAmAdya na. (pramAdyatyanena, pra+mad bhAve Nya) pramA6. | svAminaM sevamAnaH -mudrA0 4 / 21 / -prAyo gacchati (puM. pra+mad+vA. karaNe Nyat) sara'sAnu mAu, yatra bhAgyarahitastasyaiva yAntyApadaH-bhartR0 / tavaprAjJa ? saraso. prasAdAddhi prAyaH prApsyAmi jIvitam - mahA0 2 / 93 / prAmItya na. (pra+mI+bhAve ktin tatra sAdhu SyaJ) tapata, puSpa , madhitara, adhiza, bhAga 424, he. (na. pramItasya bhAvaH SyaJ) bha.23. AzAbandhaH kusumasadRzaH prAyazo hyaGganAnAM sadyaHpAti prAmodika tri. (pramodaH prayojanamasya Thak) 4.427, praNayihadaya viprayoge ruNaddhi-megha0 10 / mAna, 29. prAyANika tri. (prayANAya hitaM Thak) prayAnA tirnu, prAya puM. (pra+ay-iN ka+ghaJ-ac vA) bha255, anazana prayANanuM sAdhana, prayANane upayogI zaMkha-cAmara vagere. zana bharata, ujuj rIne- kaSTaprAyaM zarIram- prAyika tri. (prAyeNa bhavaH Thak) ghaj rIne thanA2. uttara0 1 / -zAlIprAyo dezaH-paJca0 3 / -kamalA- | prAyuddheSin puM. (prAyudhi prakRSTayuddhArthaM heSate, heS+Nini) modaprAyA vanAnilAH-uttara0 3 / 24 / (na. pra+ azva, ghoDa.. ay+ac) 555, pAta.. (tri.) sa.2j- varSazataprAyaM prAyeNa avya. (karaNArthe) mAta2, sAmAnya niyama dinam, amRtaprAyaM vacanam sa.621, puSTa, pa... bhu4- prAyeNaite ramaNaviraheSvaGganAnAM vinodAH-megha0 / prAyaNa na. (pra+ay+bhAve lyuTa) zarIrako tyAga rI -prAyeNa satyapi hitArthakare vidhau hi zreyAMsi bIje sthAne gamana, jIvanamArga, prAraMbha, prAraMbha divasa. labdhumasukhAni vinAntarAyaiH- kirA0 5 / 49 / prAyaNIya paM. (prAyaNaM ArambhadinaM tatra vihitaH chaH) prAyoga puM. (prayujyate zakaTAdau, pra+yuj+karmaNi ghaJ atirAtra yAga. kutvam dIrghaH) 3. vagairebha uvA yogya baha prAyazasa avya. (prAya+zasa) gha rIne. vagare. prAyazcitta na., prAyazcitti strI. (prAyasya pApasya cittaM / prAyogika tri. (prayogaM nityamarhati ThaJ) prayuta-nitya vizodhanaM yasmAt/prAyas tapasaH vitti, cit+bhAve prayogane yogya, haMmezAM vAparavA lAyaka. ktin) pApa mAtrana nAzana sAdhanazastrota prAyojya tri. (pra+A+yuj+Nic-karmaNi yat) sArI 5- 'prAyaH pApaM samuddiSTaM cittaM tasya vizodhanam / ' zata. yo.4vA-uvA yogya. (na. prAyas tapasaH pasaH cittama nizcayaH) nizcayayata prAyopaviSTa tri. (prAyAya anazanamatyave upaviSTaH, bha, nizcayayuta. ta5- prAyo nAma tapaH proktaM cittaM upa+viz+kta) anazana zana bharavA taiyAra thaye. nizcaya ucyate / taponizcayasaMyuktaM prAyazcittamiti / prAyopaveza puM., prAyopavezana na. (prAyAya anazanamRtyave smRtam / -tapo nizcayasaMyogAt prAyazcittamitIryate ___ upavezaH/-upavezanam) anazana urIne. ma2vA taiyAra hemAdriH / thata, bhaam25|| manazana- mayA prAyopavezanaM kRtaM prAyazcittavidhi strI. (prAyazcittevidhiH) amu. 5 / 54 _ viddhi-paJca0 4 / - prAyopavezanamatirnRpatirbabhUva-raghu0 upara amuka prAyazcitta karavAno prakAra. 8 / 14 / -prAyopavezasadRzaM vratamAsthitasyaprAyazcittika, prAyazcittin tri. (prAyazcittaM veNI0 3 / 19 / - karttavyatvenA'styasya Thak/prAyazcittaM karttavyatvenA'- | prAyopeta tri. (prAyaH prAyopavezaH tena upetaH) anazana styasya ini) ne prAyazcitta 2vArnu, Doya.te, pAyarnu bha25vAj. parizodhana karanAra. prArabdha tri. na. (pra+A+rabh+kta/prakRSTaM ArabdhaM prAyazcittIya tri. (prAyazcittasyedaM cha:) prAyazcittarnu, svakAryajanAnAya yena) mAraMbha, sArI rIte. 13 prAyazcitta saMbaMdhA. are, DAhinI bhAraMbha, aSTa, nasIba-bhAgya, prAyazcittIyatA strI. (prAyazcittIyasya bhAvaH tal+TAp) pUrvajanmanuM kareluM karma. prAyazcitta karavApaNuM. prArabdhiM strI. (pra+A+ra+karaNe ktica) thAna. prAyas, prAyazas avya. (pra+aya+asi/prAya+zas) bAMdhavAnI horI, bhAraMbha-23mAta. ghaj rIna- prAyaH pratyayamAdhatte svaguNeSUttamAdaraH- prArambha puM., prArambhaNa na. (pra+A+rabha+ bhAve ghaJ kumA0 6 / 20 / -prAyo bhRtyAstyajAnti pracalitavibhavaM / mum ca/pra+A+rabha+lyuTa) 13mAta- prArambhe'pi Page #733 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1540 shbdrtnmhoddhiH| [prArambhaNIya-prAvRTkAla triyAmA taruNayati nijaM nIlimAnaM bibharti vaneSu- / prAlambikA srI. (prAlamba+saMjJAyAM kan+TApi ata mA0 5 / 6 / ma. -AgamaiH sadRzArambhaH prArambha- | itvam) (2ii. sudhI4.25tI. sonAnI 680. athavA sadRzodayaH-raghu0 1 / 15 / -phalAnumeyAH prArambhA saMskArA | sonAnI 2. prAktanA iva-raghu0 1 / 20 / 51.514, vyavasAya. | prAlaya na. (prakarSeNa lIyate, pra+A+lI+yat Atve (tri. prakRSTaH Arambho yasya) sArI sate. sAmavANu, etvam pralayAya hitaM aN ni. etvaM vA) 63, umayo.. IzAcalaprAleyaplavanecchayA-gIta0 1 / - prAleyazItaprArambhaNIya tri. (pra+A+rabh anIyar mum) bhAmanA macalezvaramIzvaro'pi (adhizete) -zizu0 4 / 64 / prayojanavALuM. prAlayakara, prAleyakiraNa, prAleyAMzu puM. prAleyaM karoti, prAripsita tri. (pra+A+rabha+san+kta) TenI graMtha kR+ac/prAleyAni kiraNAni yasya/prAleyaM aMzau vagere sArI rIte AraMbha karavAnI icchA thayelI che yasya) yaMdra, 752. prAleyAdri puM. (prAleyasya himasya adriH) himAlaya parvata. prAroha tri. (prarohaH zIlamasya chatrA. Na) gavAnA prAvaTa puM. (pra+ava+aT+ac zaka.) yava, 45. svabhAvavANu, . prAvaNa na. (pra+A+van saMbhaktau+karaNe dha) anii, prArNa na. tri. (prakRSTamRNaM vRddhiH/prakRSTaM RNaM yasya) murathI, Dosa, 4143.. ghaNuM ja devuM, atyanta karaja, bhAre karajadAra, bahu prAvaNi strI. (pra+ava+ani Natvam) sarI zate. 2655.. hevAhA2. prAvara puM. (pra+A+vR+karaNe ap) vAra, yAre ta2rnu prArthana na., prArthanA strI. (pra+artha+lyuTa /pra+artha+ veSTana, ITo vagerethI banAvelo killo, koTa, uttarIya Nic + yuc+TAp) atizaya yAyata, prArthanA - vastra, te. nAmanI me. zi. labdhAvakAzA me prArthanA, -na duravApeyaM khalu prArthanA prAvaraNa na., prAvAra, prAvAraka puM. (pra+A+vR+karaNe zakuM0 1 / yAyanA- ye vardhante dhanapatipuraH prArthanA lyuT/pra+A+vR+karaNe ghaJ/pra+A+ vR+bhAve duHkhabhAjaH-bhartR0 3 / 47 / DiMsA 42vI. te, mAnA, gha) maa27|6n, vastra-1913, uttarIya vastra, atyanta. mAva25. sArI zata. ij -yadIcchasi Icha, prayaprArthanA- kadAcit prArthanAmantaHpurebhyaH lambadazA vizAlaM prAvArakaM sUtrazatairhi yuktamkathayet-zakuM0 2 / galana me aMga, tanI mudrA. mRccha0 8 / 22 / -jAtIkusumavAsitaH prAvArako'prArthanIya tri. (pra+artha+karmaNi anIyara) praarthn2| nupreSitaH-mRccha0 / yogya, yaayn| 52414045. (puM. pra+artha +anIyara) prAvArakarNa puM. (pAvArayuktau karNI yasya) 2. tanA dvA52yuga. dhuva. prArthita tri. (prArthyate sma, pra+artha+kta) prArthanA 428.. prAvArakITa puM. (prAvArasya kITa:) .5 do ... yAcanA karela, kahela, zatrue keda karela, ThAra mAreluM, prAvArika puM. (prAvAra+Thak) uttarIya vastrI. banAvanA2. hiMsA 42.. prAvAsa tri. (pravAse dIyate kAryaM vA vyuSTA. aN) prArthitavat tri. (pra+artha+ ktavatu) prArthanA 42tuM, yAyana pravAsamAM apAtuM, pravAsamAM karavA yogya kArya vagere. 2. prAvAsika tri. (pravAsAya prabhavati ThaJ) pravAsa, sAdhana. prAlamba na. (prakarSaNAlambate, pra+A+lambU, pra+A+ (tri. pravAse sAdhu ThaJ) pravAsamai. sA. lamb+ac) mA 52vI. haya. sudhI. 4.25d. prAvitR tri. (pra+av+tRc) 5va.na. 4282, sa.2. zata. bhAya -prAlambamutkRSya yathAvakAzaM ninAya sAcIkRta- rakSa 42 // 2. cAruvaktraH-raghu0 6 / 14 / -muktA prAlambeSu-kA0 52 / prAvINya na. (pravINasya bhAvaH dhyaJ) duzaNatA, DoziyArI, (tri.) satyaMta. 423, p. 423, - prAlambadviguNita- | AyAtA- AviSkRtaM kathAprAvINyaM vatsena-uttara0 4 / cAmaraprahAsaH-veNI0 2 / 28 / bhotamAna 2, strInA. prAvRTakAla, prAvRTsamaya puM. (prAvRSaH kAlaH/prAvRSaH stana. samayaH) alim, arletuno samaya. Page #734 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaratnamahodadhiH / prAvRTkAlavahA--prAsa] prAvRTkAlavahA strI. (prAvRSi kAle vahati, vaha + ac + TAp) te nAbhe kheDa nahI. prAvRDatyaya puM. (prAvRSaH atyayaH) varSARtu vItI 4vI te, zara6Rtu. prAvRDja puM. (prAvRSi jAyate, jan+Da) varasAha sAthai tojhanI pavana-aMjhAvAta (tri.) varSARtumA utpana thayesa. prAvRta na. ( pra + A + vR + karmaNi kta) sArI rIte DhAMDesakhola vastra (tri. pra + A + vR + kta) vATela, DhAMDela, oDhela vastra. prAvRti strI. ( pra + A + vR + karaNe ktin) vADa, Dillo, cotarapha veSTana. prAvRttika puM. ( pravRttau taddharaNe hitaH Thak ) prvRttikhabaraaMtara laI janAra-lAvanAra dUta. prAvRSa, prAvRSA strI. ( pravRSyate'tra, pra+vRS kvip dIrghaH / prakRSyate'tra, pra+vRS + AdhAre dIrghaH halantatvAt TAp) varSAANa-zrAvaNa ane AdhAre kvip vo kalApinAM prAvRSi pazya nRtyam - raghu0 6 / 51 / - prAvRT prAvRDiti bravIti zaThadhIH kSAraM kSate prakSipanmRccha0 5118 / prAvRSAyaNI strI. (prAvRSA ayanaM yasyAH gaurA. GIS ) kapikacchU vanaspati-vaya-jI-DIMyA. prAvRSika puM. (prAvRSi kAryAti zabdAyate kai+ka) bhora pakSI (tri. prAvRSi bhavaH Thak ) varSARtumA thanAra. prAvRSikI strI. (prAvRSika + striyAM GIS) bhora pakSiNI Dhela. (strI. prAvRSi bhavA, Thak + GIp ) varSARtumA thanArI vanaspati vagere. prAvRSija puM. (prAvRSi jAyate, jan+Da aluk samA.) varasAha sAthai tojhanI pavana-vAta (tri prAvRSi jAyate jan+Da) varSARtumAM utpanna thayela. prAvRSINa tri. (prAvRSi bhavaH bA. kha ) varSAANamAM thanAra. prAvRSeNya tri. (prAvRSi bhavaH, prAvRS + eNya) varSANamAM 2. (tri. prAvRSi dIyate kAryaM vA eNya) varSANAM ApavA yogya kara vagere, varSAkALamAM karavA yogya bha - sA kiM zakyA janayitumiha prAvRSeNyena... vAridena bhAminI 0 1 / 30 / prAvRSeNyaM payovAhaM vidyudairAvatAvivaraghu0 1 / 36 / (puM. prAvRSi bhavaH eNya) januM jhADa, jhuTa4vRkSa, dhArA'haja, (na.) puNDanayA, jahuyA. 1541 prAvRSeNyA strI. (prAvRSi bhavA, enya +TAp) rAtI sAroDI, kapikacchU vanaspati-vayajI. prAvRSeya (puM.) kheDa hezanuM nAma (tri. prAvRSAyAM bhavaH, prAvRSA + Dhak ) varSA[aNamAM thanAra. prAvRSya tri. ( prAvRSi bhavaH yat) varSANamAM thanAra. (puM. prAvRSi bhavaH bA. yat) dhArA januM jhADa, kuTajavRkSa, vikakaMta-viklo vRkSa. prAveNyabh (na.) suMdara anI zAsa. prAvezana tri. ( pravezane dIyate kAryaM vA vyuSTA0 aN) pravezamAM khapAtuM, pravezamAM rAtuM (na. pra+A+ viz+ lyuTa) zilpazAlA. prAvezika tri. ( pravezAya sAdhu ThaJa) pesavAnA hitanuM sAdhana. prAvrAjya na. ( pravrAja + SyaJ ) saMnyAsa dIkSA, saMnyAsapazu. prAza puM., prAzana na. (pra+az+ghaJ) atra vagerenuM atyanta bhojana, sArI rIte jamavuM te. prAzaka tri., prAzu puM. (pra+az + Nvul / pra+az bhojane + uN) sArI rIte 4bhanAra, lo4na 42nAra. prAzanIya na. (pra+az + anIyar ) lo4na, AhAra. prAzavya tri. (prAzave hitaH yat) sArI rAte lakSaNa karavAmAM upayogI, atyanta bhakSaNane lAyaka. prAzita tri. ( pra + a bhojane + karmaNi kta) sArI rIte bhesa, loTana urela. (na. pra+az bhojane + bhAve kta) jAvu, lakSaNa, pitRyajJamAM tarpaza- prAzitaM pitRtarpaNam prAzitra (na.) yajJamAM brahmAne uddezI AApavAnI kheDa lAga prAzu (avya.) atyanta zIghra, ghazI 4 tAvaNa. prAzRGga tri. ( prakRSTaM zRGgamasya vede dIrghaH) bhoTAM ziMgaDAMvALuM, moTA zikharavALuM. prAznika puM. (praznAya taduttaradAnAya sAdhu Thak ) sabhya, samAsa - aho ! prayogAbhyantaraH prAznikaH - mAlavi0 1 / (tri.) praznottara khApavAmAM hI-sAraM. prAzrIputra (puM.) yadurvedhanA vaMzano te nAbhe kheDa RSi prAzya avya. (pra+az + lyap) lo4na arIne, bhIne. prASTavarNa tri. (prakarSeNa aSTaH prApto varNaH) khaneDa prAranA raMgavANuM, raMgaberaMgI. prAsa, prAsaka puM. (prAsyate kSipyate, pra+as+ghaJ/ prAsa+ saMjJAyAM svArthe vA kan) bhAlo, bhAsAnI Page #735 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1542 shbdrtnmhoddhiH| [prAsaGga-priyakI samA, -prAsAstraM tu caturhastaM daNDabughnaM kSurAnanam- | prAsthikI strI. (prAsthika+striyAM DIpa) bha . zukranItau / prAzaka za6 mI. prastha jeTaluM dhAnya vavAya tevI bhUmi. prAsaGga puM. (prasajyate, pra+saGg+ghaJ dIrghaH) navA | prAha puM. (prakarSaNa Aheti zabdo'tra) nRtyo528, jotaravAnA vAcharaDAnI khAMdha upara nAMkhavAnI eka / nRtyAnu zikSa. prakAranI dhUMsarI. prAhuNa, prAhuNaka puM. (prAdhurNa pRSo./prAhuNa+svArthe ka) prAsAGgika tri. (prasaGgAdAgataH ThaJ) prasaMgathI. prApta / matithi, paro. thayena- prAsaGgikInAM viSayaH kathAnAm- uttara0 2 / 6 / prAha avya. (prakRSTamarhatyatra tiSTha. avyayI.) s||2|| prasaMgathI Avela, Rtu anukULa, upAkhyAna viSayaka. hivasavANu, bhoTa hivasavANu. (puM. prathamaM ca tadahazca prAsAGya puM. (prAsaGgaM vahati, prAsaG+yat) dhUsarIna ac samA. ahnAdezaH Natvam) hivasanI paDeto. bhaagvahenAra baLada. prathama bhAga. prAsAda puM. (prasIdatyasmin, pra+sad+AdhAre ghaJ dIrghaH) prAr avya. (prathamaM ca tadahazca ac samA. ahnAdezaH vimadira, 2.48, vedI, bhavana- bhikSuH kuTIyati Natvam ni. edantatvam) havasano pUrvamA prAsAde -siddhA0 / prADhetana tri. (prANe bhavaH Tyu tuTa ca) hivAsanA prathama prAsAdakukkuTa puM. (prAsAde kukkuTa iva) 5 / 2j, bhUta2. praharamAM thanAra, divasanA pUrva bhAgamAM thanAra. prAsAdapRSTha na. (prAsAdasya pRSTham) pAsAdasya paSThamasation | prAhRtanI strI. (prAhaNetana+striyAM GIpa) hivasana vedI 6521 agAzI, jharUkho, devamaMdira athavA rAjamahelanI | pUrvabhAgamA thanArI. agAzI. prAhetamAm, prAhetarAm avya. (atizayena prANe, tamap prAsAdazRGga na. (prAsAdasya zRGgam) mAnI. Toya, / Amu/(avya. atizayena prANe tarap Amu) ch| devamaMdira vagerenuM zikhara. ldsm, paDhiyu. | priya tri. (prINAti, prI tarpaNe+ka) praya- priyamAcaritaM prAsika puM. (prAsaH praharaNamasya Thak) mAdA 43 yuddha late tvayA me-vikrama0 1 / 17 / vAyu, suM622nA2. prAsUtika tri. (prasUti+Thak) prasava. sAdhe. saMcita, tAmUcatuste priyamapyamithyAm-raghu0 14 / 6 / -aho ! priyadarzanaH kumAraH -uttr0.5| (puM.) pati- strINAmAdyaM bALakanA janma sAthe saMbaddha. praNayavacanaM vibhramo hi priyeSu-megha0 28 / -priye prAsta tri. (pra+as+kta) 63j, 3, DA2 cAruzIle priye ramyazIle priye-gIta0 10 / 2vAmI, kADhI mUkela, nivasita karela. bharathAra, priya mRga, (r)43 auSadhi. prAstArika tri. (prastAre vyavaharati Thak) prastAramai. priyaMvada tri. (priyaM vadati. vad+khac+mum) bhAI-madhura vyavahAra karanAra, kosanAra. (puM.) jeyara, ta. nAme me gaMdha. prAsthAnika tri. (prasthAne sAdhu ThaJ) prathA samAyarnu, | priyaMvadA strI. (priyaMvada+striyAM TAp) te nA. ma. prayANa samayanuM maMgala dravya-zaMkha-dahIM vagere. chan6, santAnI meM sI- udyAnamujjihAnAyAH prAsthika tri. (prasthasya vApaH ThaJ) Thebha meM prastha priyakA yatra pAdapAH-rAmA0 2071 / 12 / / sanA bavAya te tara vagaire. (tri. prasthaM sambhavati priyaka puM. (priya+svArthe ka saMjJAyAM kan vA) meM. (svasmin samAvezayati) pacati vA ThaJ) potAnAmA jAtano mRga, eka jAtanuM jhADa, kAMganuM jhADa, kadaMbanuM eka prastha jeTaluM samAvanAra, eka prastha dhAnya rAMdhanAra, vRkSa, dhAma vRkSa, mama2], usa.2, mazana vRkSa, (tri. prasthena krItaM Thaja) prasthAyI zahara kArtikasvAmIno eka anucara. (tri. prasthaparimANamasya ThaJ) meM prasthAna bhA5rnu, priyakAra tri. (priyaM karoti, kR+aNa) priya 4282, me. prasthAna do. dhAnyano Dhagalo. (puM. prasthasya vaDAsa. 12nA2. nimittaM saMyoga utpAto vA ThaJ) se prastha nimitta priyakI srI. (priyaka+striyAM jAti. GIS) meM tanI saMyoga athavA utpAta. mRgalI. Page #736 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1543 priyakRt-priyavAdina] shbdrtnmhoddhiH| priyakRt, priyaGkara tri. (priyaM karoti, kR+kvip tuka | priyadattA (strI.) hAnama apAta pRthvI.. ca/priyaM karoti, kR+khac+ mum) priya. 12n||2- | priyadarzana tri. (priyaM darzanaM yasya) prA.li.42 hepAvana, priyaGkaro me priya ityanandat-raghu0 14 / 4 / vaDA | suMdara hemAvarnu- aho ! priyadarzanaH kumAraH-uttara0 5 / karanAra, cAheluM karanAra mitra vagere. tattad bhUmipatiH panyai darzayan priyadarzanaH-raghu0 1 / 47 / priyaGkaraNa tri. (apriyaM priyaM karotyanena, kR+karaNe (puM. priyaM darzanamasya) popaTa 560, 2. vRkSa, bhAve vA khyun) bhapriyAne priya 42vAnu, sAdhana, muza dhanavizeSa -avehi gandharvapatestanUjaM priyaMvadaM mAM 2vaMta. priyadarzanasya-raghu0 5 / 53 / priyaGkarI strI. (priyaGkara+gaurAdi. GIS) vanaspati priyaprAyas na. (priyasya prAyo bAhulyaM yatra) priya Ahuvana, dhoLI bhoriMgaNI, bRhajivantI vanaspati, vAzya. AsaMdha vanaspati. priyaprepsat, priyaprepsu tri. (priyaM prepsatIti, priyaGgu srI. (priya+gam+Du ni. mum ca) sil, us, pra+Apa+ san+zatR/priyaM prAptumicchati, priya+pra+ pI52, priyaMgu vRkSa- priyuguzyAmAGgaprakRtirapi-mA0 Apa+san+3) pa.tAna prayAyatana prApta 32vA 39 / (SecussvisamayAne tra rekhA meM 205i. | 27j -627 // 2, priyana bheja yAnA2. priyaGgu vRkSa vize. 575 sA. pra. 6. cha-) | priyabhASaNa na., priyabhASin tri. (priyaM ca tat bhASaNaM pAdAghAtAdazokastilakakurabako vIkSaNAliGganAbhyAM, | ca/priyaM bhASate, bhAS+ in) ya. bhosa ta, madhura strINAM spRzAt priyagurvikasati bakulaH sIdhU vAdhya. (tri. priyaM bhASaNaM yasya) priya-bhAhupAsanA2. gaNDUSasekAt / mandArau narmavAkyAt paTumRduhasanA- | priyabhASiNI strI. (priyaM bhASate, bhAS+ in+ GIp) ccampako vaktravAtAt cUto gItAnnamerurvikasati ca priya bolanArI, bhena56. puro nartanAt karNikAraH / 7, usa2. priyamadhu puM. (priyaM madhu madyaM yasya) 152ma, jagadeva.. priyajana puM. (priyazcAsau janazca) aslel mAsa, yAudA | (tri. priyaM madhu yasya) lene 83 priya hoya te. puruSa- sakhi ! duravagAhagahano vidadhAno vipriyaM | priyamANa tri. (prI+zAnac) prasanna yatuM, premANa, prema.. priyajane'pi-AryAsapta0 616 / prauDhatbhAvanaena2. priyamAlyAnulepana tri. (priyaM mAlyamanulepanaM ca yasya) priyajIva puM. (priyo jIvo yasmin) zyonA vRkSa. - puSpanI mALA tathA caMdanalepana jene priya hoya te. priyajIvaka . (priyajIva+svArthe ka) sodharanu OM3. priyamedha (pu.) abhI 20%no me putra te nAme me priyatama tri. (atizayena priyaH tamap) atyanta praya -ziprAvAtaH priyatama iva prArthanAcATukAraH megha0 31 / priyaMbhaviSNu, priyaMbhAvuka tri. (apriyaH priyo bhavati, (puM.) pati, marathAra, mayUrazipa vRkSa. __ bhU-kartari khiSNuc/apriyaH priyo bhavati, bhU+khukaJ) priyatamA strI. (priyatama+striyAM TAp) die priya apriya priya thAya te. patnI . priyarUpa tri. (priyaM rUpamasya) priya-suM62 35vANu. priyatara tri. (atizayena priyaH tarap) atyanta priya, (na. priyaM ca tat rUpaM ca) ya35, suM42 sva35. vaDAj- prANebhyo'pi priyataro jyeSTho bhrAtA priyavacana tri. (priyaM vacanaM vaidyakavacanaM vA yasya) guruzca te -go0 rAmA0 2 / 39 / 7 / mAtizaya yADaM. - priyavAdI, priya bolanAra, Ayurveda upara prema priyatA strI., priyatva na. (priyasya bhAvaH tal+TApa- gharAvanA2. za0. (na. priyaM ca tat vacanaM ca) priyatva) yAM, snehI suMdara vacana. priyatoSa paM. (priyasya toSaH) priya-vasAne saMtoSa. priyavarNI, priyavallI strI. (priyo varNo yasyAH gaurA. priyatoSaNa tri. (priyaM toSayati, tuS+Nic+lyu) vaDAdAne / GIS/priyA manojJA vallI) priyaMguna tA, suMdara saMtoSa. 641vanAra. (puM.) timI 'i 33. . | | deva. tila- nArI pAdau svahastena dhArayejjadhanopari / / priyavAdin tri. (priyaM vadati, vad+Nini) priya-sA stanApIDakaraH kAmI kAmayet priytossnnH-rtimnyjrii|| jobanA2- durjanaH priyavAdI ca naitad vizvAsakAraNam Page #737 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1544 hitA / sulabhAH puruSA rAjan ! satataM priyavAdinaH paJca0 2 / 174 / priyavAdinI strI. (priyavAdin + striyAM GIp ) priya bolanArI strI. priyavrata puM. (priyaM vratamasya ) svAyaMbhuva manuno kheDa putra (tri. priyANi vratAni yasya) vrata bhene priya hoya te. zabdaratnamahodadhiH / priyazravas puM. (priyaM zravaH zravaNaM yasya) paramezvara. priyasakha puM. (priyaH sakhA priyasya sakhA vA Tac samA.) priya mitra- ApRcchasva priyasakhamamaM tuGgamAliGgaya zailam - megha0 12 / jeranuM jhADa, priyanobhitra priyasakhI strI. (priyA cAsau sakhI ca) vahAlI sajI. priyasaMgama puM. ( priyasya saGgamaH) vahAtAnI samAgama. priyasaGgamana tri. (priyayoH saGgamanaM yatra ) priya khane priyAno jyAM saMgama athavA melApa thAya che evuM sthAna-heza. priyasatya na. ( priyaM ca tat satyaM ca) priya jevuM satya vAya. (tri. priyaM satyaM yasya) satya bhene priya hoya te, bhene sAyuM vahAsuM hoya te. priyasandeza puM. (priyaM sandizati, sam + diz + aN) pAnuM . ( priyaH sandezaH, priyasya sandezo vA ) priya evo sandeza, priyano saMdezo. priyasAla, priyasAlaka puM. (priyazcAsau sAlazca / priyasAla + svArthe ka) yArojInuM Au. priyA strI. (priya + striyAM TAp) lAya, patnI puSpAsavAghUrNitanetrazobhi priyAmukhaM kiM puruSazcucumbe - kumA0 3 / 38 / priyAkhya tri. (priyaM AkhyAti, A+khyA + ka) priya kahenAra, sArA samAcAra kahenAra. priyAdi (puM.) pAzinIya vyADaraza' prasiddha roDa zabda . sa ca priyA, manojJA, kalyANI, subhagA, durbhagA, bhakti, sacivA, svA, svasA, kAntA, kSAntA, samA, capalA, duhitA, vAmanA, tanayA, sundarIpriyA iti / priyAmbu puM. (priyaM pitRRNAM priyamambu mUle siktaM jalamasya) jAnu Au (tri. priyaM ambu yasya) pAsI ne priya hoya te. priyA tri. (priyamarhati ah + aN) priya vAya vagerene yogya, priya vayanane sAya. (puM.) viSNu. [priyavAdinI - prIti priyAla puM. (priyAya hitAya alati, al+ac) yArojInuM Au- cArasya ca phalaM pakvaM vRSyaM gaulyAlakaM guru / tadbIjaM madhuraM vRSyaM pittadAhArtinAzanamrAjanirghaNTaH / priyAlA strI. (priyAya alati, al+ac+TAp) dharAna, drAkSa. priyodita tri. (priyAya priyeNa vA uditam ) priya-bhATe uhesuM, vahAlA bhATe josesuM, vahAsAne hetu, (na. priyaM ca tat uditaJca) priyavAya, suMdara bhASA. ( tarpaNe bhvA ubha. saka. aniT prayati-te) saMtuSTa prI , tRpta, prema upabhavavo khuza 5. (krayA. ubha. aniT prINAti- prINIte) tRpta 42, juza vu - sa0 / - prINAti yaH sucaritaiH pitaraM sa putraHbhartR 268 | -sasnuH pitRn pipriyurApagAsubhaTTi0 3 | 38 | tRpta thavu, juza thavu, 2chvu, thAhavu - a. / - kaccinmanaste prINAti vanavAse - mahA0 / (curA. ubha. sa. aniT prINayati - te) prema upabhavavo, khuzabU (proto kAntau divA. saka. Atma. aniTa- prIyate) 2chvu, yAhavu, prIti uravIprakAmamaprIyata yajvanAM priyaH zizu0 1 / 17 / prI strI. (prI+kvip) prIti, prema. prINa tri. (prI + Nic + nuk + karttari ac) prItidvAra5, juzAra, khAnaMdhhAya5. ( na prI + Nic + nuk + karaNe ac) hAMsI, mazrI. prINana na. ( prI + Nic + nuk + lyuT ) prema upabhavavo - tadArAdhanato devi ! sarveSAM prINanaM bhavet -mahA0 / khuza ukhu, tRpta 5. prINasa puM. ( prINi + bA0 asac) geMDI. prIta tri. (prI+karttari kta) prasanna thayesa, juza thayesa. - prIto'smi puruSavyAghra ! na bhayaM vidyate tava - mahA0 4 / 40 / 2 / - prItA'smi te putra ! varaM vRNISvaraghu0 2/63 | tRpta thayela (na. pro+kta) prema, khAnaMha, saMtoSa, khuzI.. prItamanas prItimanas tri. (prItaM mano yasya / prIti manasi yasya) prasanna thayelA manavANu, bhenA bhanabhAM prema hoya. prIti strI. (prIJ tarpaNe+bhAve ktin) harSa, AnaM bhuvanAlokanaprItiH- kumA0 2 / 45 / tRpti, khuzI, te nAbhe kheDa yoga, amahevanI strInuM nAma sapatnI saMjAtA ratyAH prItiriti zrutA / - Page #738 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prItijuSa-prekSyamANa ] prItijuSa, prItimat tri. (prItiM juSate, juS + ka / prIti / astyarthe manup) prItivANu, premANa, prema rAjanAra premALa zabdaratnamahodadhiH / prItijuSA strI. (prItiM juSate, juS + ka+TAp) aniruddhanI patnI uSA khojA prItida (prItiM dadAti dA+ka) prema khApanAra, prItidyAya5. (puM.) lAMDe, vidUSa, bharo. prItidatta tri. (prItyA dattaH) premathI khapela, vahAlathI khApetuM prItyA dattaM tu yat kiJcit zvasrA vA zvasureNa vA / pAdavandanikaM caiva prItidattaM taducyate -mitAkSarAyAm / (na. prItyA dattam) kheDa praDAranaM strIdhana. prItidAna na, prItidAya puM. ( prItyA dAnam / prItyA dIyate, dA+karmaNi ghaJ) prItithI ApeddhuM te, premathI khApetuM chAna tadavasaro'yaM prItidAyasya mA0 4 / prItipUrvaka avya. (prItiH pUrvA yasmin karmaNi . ) snehapUrva premI, khuzIthI. prItibhojana na. (priteH prItyA vA bhojanam ) premamayu lobhana prItibhojya tri. (prItyA bhojyaM) premamayuM bhogna vA yogya atra vagere. annAni prItibhojyAni ApadbhojyAni vA punaH- mahA0 5 / 91 / 25 / prItivacas na. ( prItiyuktaM vacaH) snehanuM vayana, premAja vayana, priya vayana. (tri. prItiyuktaM vaco yasya) prebha vayanavANu, premANa vayanayukta.. prItivarddhana tri. (prItiM varddhayati, vRdh + Nic + lyu) sneha vadhAranAra, prema vadhAranAra, viSNu, bhinaheva. prItu (puM.) kheDa bhatanuM pakSI.. prIyamANa tri. (prIyate'sau prI+yak + zAnac ) khuza dhatuM, tRpta thatuM, prasanna tuM. pru (sarpaNe bhvA. Atma. sa. aniT pravate) saraDavu, jasavaM, vu. pruT (mardane bhvA. pa. saka. seT proTati) bharhan ukhu, yojaj. pruS (bhvA. pa. sa. seTa- proSati) bhasma 42, jAjI nAjavu, AAjavu. (kryA. pa. seT pruSNAti) sAya, chAMTa, pUrNa, bhavuM sa0), sneha vo a0 / pruSTa tri. (pruSa dAhe + kta) lasma Darela, jANI nAMjelauparyasyA nirastAsoH pruSTA kusumavRSTayaH rAjata0 6 / 144 / 1545 pruSva puM. (pruSNAti snihyati piparti vA pruS +kvan) varSanI eka Rtu, AkaDAnuM jhADa, pANInuM TIpuM. (puM. proSati dahati, pruS + kvan) sUrya. pruSvA strI. (pruSNAti siJcatIti pruS + kvan+TApa) pANInuM TIpuM. prekSaka tri. ( pra + IkS + Nvul) hejanAra, tapAsa 42nAra prekSaNa na. ( prekSate pazyatyanena pra + IkS + karaNe lyuT ) dRSTi, netra (na. pra + IkS + bhAve lyuT ) bhevuM- saJcAro ratimandirAvadhi padanyAsAvadhi prekSaNam - rasamaJjarI / tapAsa ravI, nATaDa vagere. prekSaNakUTa puM. (prekSaNasya kUTaH) netrano gojI tvakpoTanaSThIvanagAtrasAda bhRdbhakSaNaprekSaNakUTazoyathAH mAdhavakaraH I prekSaNA strI. ( pra + IkS + yuc+TAp) bhevuM tavI4 42vI a. prekSaNika tri. ( prekSaNamastyasya Than) bhenAra, tapAsanAra. prekSaNikA strI. (prekSaNika+TAp ) ne te bhe bhe DaranArI strI.. prekSaNIya tri. ( pra + I + karmaNi aNIyar) bhevA yogya, - 'ASADhasya prathamadivase meghamAzliSTa sAnuM vaprakrIDApariNatagajaprekSaNIyaM dadarza' meghadUte 2 / tapAsavAlAya, jAva. prekSA strI. (prakarSeNa IkSate yayA, pra + Iz+a+TAp) viSayanA zubha azubha saMbandhe paryAlocanA, buddhipUrvaka ama vuM te, raMgazAsAno tamAzI, nATaDIya pradarzana, abhinaya, bhevu, tapAsavuM, samabhA, sama4. prekSAgAra, prekSAgRha na. ( prekSArthaM AgAram / prekSArthaM gRham ) khAnagI masalata karavAnuM rAjAnuM ghara. prekSAdi (puM.) pAzinIya vyAirasa' prasiddha kheDa zabdagarAsa ca prekSA, halakA, bandhukA, dhruvakA, kSipakA, nyagrodha, ikkaTa, kaGkaTa, saGkaTa, kaTakUpa, ghuka, puka, puTa, maha, parivApa, yavAsa, dhuvakA, garta, kUpaka, hiraNya iti / prekSAvat tri. (prekSA + astyarthe matup masya vaH) vidyArIne DaranAra, buddhimAna, prekSita tri. ( pra + IkS + kta) bheyela, viyArela, tapAsela. prekSyamANa tri. (pra+ IkS + yak + zAnacha) bhevAtuM tapAsatuM, tajavIja karAtuM. Page #739 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1546 preGkhaNa na. ( pra + ikhi + lyuT Natvam) atyanta hAlavu, yAdavu, DIyavu, DIDoja, haza3paDanI antargata sUtradhAra vagerethI rahita ekAMkI nATaka-eka rUpakagrbhaavmrshrhitN preGkhaNaM hInanAyakam, asUtradhAramekAGkamaviSkambhapravezakam, niyuddhasaMphoTayutaM sarvavRttisamAzritam sA0 da0 547 / dukha udhAharaNa- 'vAlivadhe / ' preGkhat tri. ( pra + ikhi + zatR) atyanta hAbatuM, ghazuM yAvatuM, hoya preGkhanakhAMzucayasaMvalito'mbikAyAH zabdaratnamahodadhiH / [preGkhaNa-pretahAra | pretadeha puM. (pretasya dehaH) preta zarIra, bhuuchu. pretadhUma puM. ( pretasya dhUmaH ) yitAnI ghumADI. pretanagara na. ( pretasya nagaram ) pretanuM rahA, yamaghAbha. pretanadI strI. (pretagamyA nadI) yamadvAramAM khAvelI vaitaraNI nahI. amaruza0 1 | preGkhA strI. ( pra + zikha + bA. AdhAre aG+TAp) DIyaDI, Dojo, paribhramaza, svArtha gati, ghoDAnI gati, nAtha, kheDa bhatanuM ghara. preGkhita tri. ( pra + ikhi + kta ) atyanta hAlela-yAlesa, pesa, hIMga Desa, Dolesa. preGkhola (cu. ubha. saka. seT - preGkholayati - te) DAya, DolavuM, DAmADola thavuM. preGkholana na. ( preGkholyate calyate'nena, preGkhola+karaNe lyuT DIDI, DIDojo. (na. preGkhol+bhAve lyuTa) hIthavu, Dolavu, yavu. preGkholita tri. (preGkhol+karmaNi kta) DIyAvesa, DolAvesa, pAvela. preNa (bhvA para. sa. seT preNati) 4, preraNA aravI, leTa. preNi tri. (preN+in) pre24|| 52nAra, 4nAra, leTanAra, preta tri. (pra+i+kta) bharA pAmela- svajanAzru kilAtisaMtataM dahati pretamiti pracakSate raghu0 8 / 26 / (puM.) narama rahesa DoI kuva, pizAya, zaja, bhuuchu, bhUta-preta. pretakarman pretakArya, pretakRtya na. ( pretasya karma/ pretasya kAryam/pretasya kRtyam) bharelAne uddezI vAmAM bhAvatI chAhAhi diyA- akRtvA khalu pretakAryANi pretasya dhanahArakaH - dAyatattvam / pretakAnana, pretagRha, pretageha na, pretabhUmi strI, pretavana na. ( pretasya kAnanam / pretasya mRtasya gRhamiva / pretasya geham/pretadAhAdyarthaM bhUmiH / pretAnAM mRtAnAM vanamiva ) smazAna, masAlA. pretatarpaNa na. ( pretasya tarpaNam) bharelAne uddezI kheDa varSa sudhI karavAmAM AvatuM tarpaNa. pretatA strI, pretatva na. ( pretasya bhAvaH tal+TAp-tva) pretapazu. pretanirharaNa na. ( preta + nir + ha + lyuT ) rAjane AjavA athavA dATavA mATe upADI laI javuM te. pretanirhAraka puM. pretaM nirharati gRhAt zmazAnabhUmI, nir + ha + Nvul) rAjane jANavA athavA ghATavA mATe upADI laI janAra. pretapakSa puM. ( pretAnAM pitRRNAM priyaH pakSaH) lAravA mahinAnuM aMdhAriyuM pakhavADiyuM. pretapaTaha puM. ( pretasya pretasUcakaH paTahaH ) bharADAle vagADavAnuM vAditra. pretapati, pretarAja puM. ( pretAnAM patiH / pretAnAM rAjA, Tac samA.) yamarA4, pretono svAmI.. pretaparvata puM. (pretoddhAraNArthaM parvataH) gayA tIrthamAM Avelo parvata. pretapAtra na. ( pretakAryopayuktaM pAtram) pretArthamAM vaparAtuM kheDa pAtra pretapiNDa puM. ( pretAya deyaH piNDaH) pretane ApavAnI piMDa. pretapura na., pretaloka puM. ( pretasya puram/pretAnAM lokaH) pretamedha puM. ( pretAnAM pitRRNAM medhaH) pitRsonI zrAddha35 yamarAjanuM nivAsasthaLa, yamarAjanI nagarI. yajJa.. pretarAkSasI strI. (pretasya pizAcabhedasya rAkSasIva) tulasI. pretavAhita tri. (pretena vAhitaH) bhenA zarIramAM bhUtanI Aveza thayelo che te. pretazilA (strI.) gayAtIrthamAM Avela guMbha parvata vagere sthaLanI eka zilA. pretazuddhi strI, pretazauca na. ( prete sati kAlavizeSe zuddhiH / prete sati zaucam) bharA thatAM te nimitte sUtaka lAge te dUra thayA pachI zuddhi karavI te, te nAme eka preta saMskAra. pretazrAddha na. ( pretoddezyakaM zrAddham ) pretane uddezI, IravAmAM AvatuM zrAddha. pretahAra tri. ( pretaM harati ha + aN) rAjane smazAnabhAM laI janAra. Page #740 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pretA-preSya ] zabdaratnamahodadhiH / 1547 | pretA strI. (preta + striyAM TAp) pretabhAvane pAbhelI strI pretAyAH putrikAyA na bhartA dharmamarhatyaputrAyAH - dAyabhAge zaGkhalikhitau / pretAnna na. ( pretaprItyarthaM annam ) zrAddhanuM anna, preta prItyartha apAtuM anAja. premin tri. ( premAstyasya ini) prebhavANuM, snehavAnuM priya. preyas tri. ( atizayena priyaH, priya + Iyasun prAdezaH) atizaya priya, ghaNuM ja vahAluM, atizaya snehI. (puM. atizayena priyaH, priya + Iyasun prAdezaH na TilopaH) pati, bharathAra (na. atizayena priyaH, Iyasun prAdezaH) bhokSanuM sAdhana nahi te svarga vagere ISTa ija, prema, anugraha. preti puM. (prakarSeNa itirgamanaM yasya) anna, anAtha. ( strI. pra + i + bhAve ktin) bha258. pretika puM. (prakarSeNa iti gamanaM yasya, pra + iti + kam) bhUta, preta. preyasI strI. (preyas + striyAM GIp ) bhAryA, vahAlI strI. preyo'patya puM. (preyaH apatyaM yasya) GauMya pakSI, jagalo, jhuMDa pakSI. pretISaNi ( tri.) prApta gamanavANu. pretya avya. ( pra + i + lyap) soantara, parasoDa, bharA pAbhIne na ca tatpretya no iha bhaga0 17 / 28 / iha kIrtimavApnoti pretya cAnuttamaM sukham - manu0 2 / 9 / pretyajAti strI, pretyabhavana na. pretyabhAva puM. (pretya mRtvA jAtirjanma/pretya+bhU+ lyuT / pretya mRtvA bhAvaH) maraNa pachIno janma. pretvan puM. ( pra + i + kvanip ) indra, vAyu. prepsat, prepsu tri. ( pra + Ap + san + zatR / pra + Ap + san+u) prApta 42vA athavA bhejavavA chatuM prApta ka2vA icchanAra. preman puM. na. (priyasya bhAvaH imanic prAdeza ekAcakatvAt na TilopaH ) sneha - dRSTvA vyAsaH zukaM prAptaM premNotthAya sasaMbhramam-devIbhAga0 1 / 14 / 24 / sauhArda, prema tatpremahemanikaSopalatAM tanoti - gIta0 11 / harSa, AnaMha, te nAbhe kheDa bhAvabaMdhana- yad bhAvabandhanaM yUnoH sa premA parikIrtitaH- ujvalanIlamaNiH / premapara tri. ( premNi paraH) premAna, prebhavANu. premapAna na. ( premNA snehena pAtanaM yasya) sAMjanuM pAegI, AMsu, netra4Na, khAMsu larelI khAMja. premabandha puM., premabandhana na. ( premNa: snehasya bandhaH / premNaH bandhanam ) gADha anurAga, gADha sneha. premabhakti strI. (premNA bhakti) premapUrva lar3ita - ananya mamatA viSNo mamatA premasaMplutA / bhaktirityucyate bhISma ! prahalAdoddhavanAradaiH- nAradapaJcarAtre / premAliGgana na. ( premNA AliGganam ) snehapUrva bheTavuM nAyakakaTiM nAyikayaikapAdena veSTayitvA dvitIyapAdaM tasya jaGghopari sthApayitvA yadAliGganaM tat kAmazAstram / premAzru na. ( premNaH azru ) snehanAM khAMsu, premanAM khasu. preraka tri. ( pra + I + Nvul ) preraNA 42nAra, prayo. preraNa na., preraNA strI. (pra+ Ir + Nic + lyuT / pra + Ir+ Nic yu+ac + TAp) preraNA ravI, yobhavu te hI mUDhAnAM bhavati viphalapreraNA cUrNamuSTiH- megha0 68 / - dhik cApale vatsimavatsalatvaM yatpreraNAduttaralIbhavantyA - naiSadhe 3 / 55 / prerita tri. ( pra + Ir + kta) preraNA rela (puM.) chUta, khelathI -napuMsakamiti jJAtvA priyAyai preritaM manaH / manastatraiva ramate hatA pANininA vayam prAcInaH / prertvan tri. ( pra + r + vanip tuT ca) samudra. prerzvarI strI. (prertvan + GIS vano ra ca) nahI. preSa (bhvA. pa. seT - preSati) gamana 12vu, 4vu, bho'savu. preSa puM., preSaNa na. ( pra + iS+ghaJ / pra + iS + lyuT ) bhoDalaka pIuvu, khAnA ra prerA 42vI- jAnIyAt preSaNe bhRtyAn bAndhavAn vyasanAgame / mitraM tat cApadi kAle bhAryAM ca vibhavakSaye cANakyasaMgrahe / nibhazU s2vI. preSaka tri. ( pra + iS + Nvul) bhoDasanAra, preraNA 42nAra. preSaNIya, preSitavya tri. ( pra + iS + karmaNi anIyar/ pra + iS +tavyac) bho'savA yogya, preraNA 42vA yogya. preSita tri. ( pra + iS + karmaNi kta) bhoTo, preraNA resuM. preSitavat, preSitR tri. (preSita + astyarthe matup masya vaH / pra + iSa + tRc ) bhoDanAra, preraNA aranAra preSTha tri. ( atizayena priyaH iSThan ) atizaya priya, ghaNuM 4 vaDAluM. (puM.) pati, bharathAra. preSThA strI. (preSTha + striyAM TAp) patnI, lAya, aMdha. preSya tri. ( pra + iS + karmaNi Nyat guNaH) bhoDasavAnI preraNA 42vA yogya- preSyo grAmasya rAjJazca kunakhI zyAvadantakaH - manu0 3 / 153 / (avya. pra + iS+lyap) bhoDasIne, preraNA harIne. (puM. pra+iS + Nyat) chAsa, yArDara, no42, na. (pra+iS + bhAve yat) preravu, bhoDasa. Page #741 -------------------------------------------------------------------------- ________________ che. 1548 shbdrtnmhoddhiH| [prehikaTA-protphala prehikaTA strI. (prehi kaTa ityucyate yasyAM kriyAyAM mayU. | projjhita tri. (pra+ujjh+karmaNi kta.) chousa, tyaTheda.. samA.) "3 32 20." mema. mA upAya.. BAL, vizeSa | proJchana tri. (pra+uJcha+lyuTa) bharchana, sU, sAI prakAranI AcAravidhi, jemAM caTAIono niSedha hoya | karavuM, cholI devuM. proDDIna tri. (pra+ud+DI+kta) se 652 9.30. Ayu prehikardamA strI. (prehi kardama ityucyate yasyAM kriyAyAM Doya te. mayU. sa.) 3 abha. .' avA zata. bha vAya| proDha, prauDha tri. (pra+va+kta vA guNaH vRddhizca) trIsathA. te kriyA, jemAM badhA prakAranI apavitratA varjita te paM.yAvana varSanI bharanu vRddha- vartate hi manmatha - hoya che tevuM eka viziSTa anuSThAna. prauDhasuhado nizIthasya yauvanazrIH-mA0 8 / dhana-[Iya, prehivANijA (strI.) Thebha vepArImAnI niSiddha | saghana -prauDhaM tamaH kuru kRtajJatayaiva bhadram-mA0 7 / 3 / hoya che tevI eka anuSThAna vidhi. ma., 4152- prauDhapuSpaiH kadambaiH megha 025|praiy na. (priyasya bhAvaH pRthvAH imanico'bhAve aN) / prauDhatAlI- vipANDu vagaire sArI.. vaDe.. (puM.) - sneDa, prema, priyapa. cALIsa akSarano maMtra. preyavata tri. (priyavratasyedaM aN) priya vrata , priyavrata | proDhapAda, prauDhapAda tri. (proDhaH prauDho vA pAdo yasya) saMdhI.. paga upara paga jeNe caDhAvela hoya te, Asana upara praiSa puM. (pra+iS+ghaJ vA vRddhiH) seza, mahana 42, jeNe paga rAkhyo hoya te. pI31, 6-maha, bhosaj, pre2942vI.. proDhA, prauDhA strI. (proDhaH-prauDhA+striyAM TAp) sAhitya praiSya tri. (pra+iS+karmaNi Nyat vRddhiH) mo'savA yogya, prasiddha eka nAyikA, trIsathI paMcAvana varSanI uMmaranI pre29|| 42vA yogya- jaGgamaM praiSyabhAve yaH sthAvaraM strI. ASoDazAd bhaved bAlA triMzatA taruNI matA / caraNAGkitam / vibhaktAnugrahaM manye dvirUpamapi me vapuH paJcapaJcAzatA prauDhA bhaved vRddhA tataH param / / kumA0 6 / 58 / (na. preSyasya bhAvaH yat) hAsa5, proDhi, prauDhi strI. (pra+va+ktin vA vRddhiH) sAmathya, no.425j, yArI. (puM. pra+iS+Nyat vRddhiH) yA42, zati, 15 &isd., hoti, 636t. no72, hAsa. prokta tri. (prakarSeNa ucyate sma, pra+vac+karmaNi kta) proDhivAda, prauDhivAda puM. (proDheH vAdaH) &Iti-45 498, moda- ambarIzazukaproktaM nityaM bhAgavataM hAMkavI te, vAvidagdhatAthI yukta garvabharI vANI. zRNu-bhAga0 / (na. pra+vac+kta) 4. vAya. proNTha puM. (pra+aThi gatau+ac pRSo.) pIsell syAdAcamanakaH proNThaH kaTakolaH patadgrahaHproktavat tri. (pra+vac+ktavat) utuM, koyatuM. prokSaNa na. (pra+ukSa+bhAve lyuTa) yAthai 5zune DA. ___ hArAvalI 47 / te, nAza, siMya, chai2j, yattA DA. 5.5.7ieg. prota tri. (pra+ve syUto+kta samprasAraNam) 22. zata. prokSaNI strI. (prokSyate'nayA karaNe lyuTa GIp) 7i2vAnu 50vasa, sIvara- protaM vighAtumiva cetasi rAgasUtram / sAdhana pANI, chAMTavAnuM pANI rAkhavAnuM yaMtra romAJcasUcinicayaM pracurIcakAra-zrIkaNThacarite 15 / 25 / (prokSaNIpAtra). the.da, zUnI. 652 yaDhAvedA. (na. pra+ve+kta bhAve'pi prokSaNIya tri. (pra+ukSa+anIyar) prokSa-siMyana. 4268 sIveda vastra, sAva, 3j. yogya. prototsAdana na. (protaM sad utsAdayati, ut+sAd+lyu) prokSita tri. (pra+ukSa+karmaNi kta) yaza bhATe saM2742 vANu, vastra 438 bhUmi, 73, chatrI... karela pazu vagere, prokSaNa-siMcana karela, chAMTela, vadha protkaTa tri. (prakarSaNa utkaTaH) ghaf4 zreSTha, prItipAtra, karela, mArI nAMkhela. proccaNDa tri. (prA. sa.) bhayAna, atyaMta bhayavANu. prottuGga tri. (prA. sa.) 6nata, paDu lAyu.. proccais avya. (prA. sa.) naI bhoTa mAvA, rathI.. | protphala puM. (prakarSaNa utphalati, pra+ud+phal+ac) projjAsana na. (pra+ud+jas+Nic+lyuT) mArI. naing. eka jAtanuM jhADa-jenAM phaLa siMhanA pUchaDAnA AkAranA projjhana na. (pra+ujjha+lyuTa) chou tyAga 12vI. | thAya cha- sihalAla: / ___prA.li. Page #742 -------------------------------------------------------------------------- ________________ protkarSa-proSThI] shbdrtnmhoddhiH| 1549 protkarSa puM. (pra+ut+kRS+ghaJ) atyanta 68, | pronnata na. (pra+ud+nam+kta) pU. 6d, marAyeda.. ghaNI ja caDhatI. prollAdhita tri. (pra+ud+lAgh+kta) rogathA. bhuta. protphulla tri. (pra+ut+phulvikAze+ac) vi.sa- thayeTo, svastha, haSTapuSTa. ye vardhitAH karakapolamadena bhRGgAH protphullapaGka prollekhana na. (pra+ud+likh+ lyuT) virg, vilaj, jarajaHsurabhIkRtAGgAH-bhAminI0 / jAda, jhUlelA.. yia Ausg. protsAraNa na. (pra+ut+sR+Nic+lyuTa) choDI he, prothatha puM. (proth+bA. atha) bhujano za6, bhothI. sAI 72, 14, nivAsita 42. . 06 42vo te. protsArita na. (pra+ut+sR+Nic+kta) dUra 428, | proSa puM. (puSa dAhe+bhAve ghaJ) saMtau5, hADa. desI, chorI hevAyeda, mAgaNa vadhAre. proSaka (puM.) te nAmanI me. heza.. protsAha puM. (pra+ut+saha+ghaJ) atyanta utsAha- | prASita tri (pra+vas+kta iT samprasAraNam) pravAsa. so'syAH protsAhaduHkhaM yAvad vyapohati / tAvat gayesa, 52heza gaye. padmAvatIpArazvaM prayayuste mahattarAH-kathAsaritsAgare proSitabhartRkA strI. (proSitaH bhartA yasyAH kap) no 1697 / dhaNI pravAse gayela hoya-paradeza gayela hoya te strI protsAhana na. (prakarSaNa utsAhanam) sArI zata. 6us - nAnAkAryavazAd yasyA dUradeze gataH patiH / sA Apavo, te nAme eka nATyAlaMkAra. manobhavaduHkhArtA bhavet proSitabhartRkA-sA0 da0 119 / proSitamaraNa na. (proSite pravAse maraNama) 52hezamA protsAhita tri. (prakarSeNa utsAhitam) sArI. . 6Aus Apela. bha25, pravAsa mRtyu. proth (bhvA. ubha. aka. seT-prothati-te) 525 thaj, proSitavat tri. (pra+vas+ktavat) videza 42, pravAse 42. samartha thavuM. protha puM. na. (pra+thaMk) ayaa| 520, yAsela proSTha, prauSTha puM. (prakRSTaH oSTho yasya) me. tak vRkSAntamudakAntaM ca priyaM prothamanuvrajet-tArAnAthaH / __ bhA , te nA, . deza, paNa, yoDI, TipAs. proSThapada prauSThapada puM. (proSTho gaustasyeva pAdau yasya gho.uk, us, ghornu, bhuma. (puM.) 3, dUrnu vastra, ac proSThapado nakSatravizeSastad yuktA paurNamAsI Alseo, strIno gana, 32, TipazcA6 mAya-muso yatra mAse aNa pakSe na vRddhiH/proSTho gaustasyeva padau athavA Dhaga. (tri. pu+thak) bhASA, bhayaM'2, yasyAH proSThapadayuktA paurNamAsI aN+GIp proSThapadI bhusAi2, sthApela.. paurNamAsI yatra aN vRddhiH) yAMdra mA2vI. mAlinIprothin puM. (protha+ini) ghoDa.. zukraH proSThapade pUrve samAruhya virocate / pro STa na. (pra+ud+ghuS+kta) [4, 57dho pAual, mahA0 63 / 14 / sA. 12vI. proSThapadA, prauSThapadA strI. (proSTho gaustasyeva pAdau prodghoSaNa na., prodghoSaNA strI. (pra+ud+ghuSa+lyuTa) yasya ac prauSThapado nakSatravizeSastad yuktA paurNamAsI elAna karavuM, ghoSaNA karavI, moDhethI avAja karavo. yatra mAse aNa pakSe na vRddhiH padbhAvaH TAp/proSTho proddIpta na. (pra+ud+dIp+kta) bhani 52 2j, ____ gaustasyeva pAdau yasyA aN padbhAvaH TAp) pUvA tuM, hehIpyamAna. bhAdrapada nakSatra, uttarA bhAdrapada nakSatra. prodbhinna na. (pra+ud+bhid+kta) saMkurita, TIna proSThapadI, prauSThapadI strI. (proSThapada+striyAM GIp) __. . cAndra bhAdaravA mahinAnI pUnama. prodbhUta na. (pra+ud+bhU+kta) TI. gaye.j, pAra proSThapAda, proSThapAda puM. (proSThapadAsu jAtaH aN nIkaLeluM. uttarapadavRddhiH) pUrvA bhAdrayaha 3 6tta28 bhAdra56 prodyata na. (pra+ud+yam+kta) 6ghamazAsa, sAya, pacIsamA ane chavvIsamA nakSatramAM janmela. mRta. proSThI srI. (proSTha+striyAM GIp) 2||y, me.. tanI. prodvAha puM. (pra+ud+va+ghaJ) vivAs. bhA78. Page #743 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1550 proSNa tri. (prakRSTaH uSNaH) atyanta garama, jaDu anuM proSya avya. (pra+vas + lyap ) viheza 4ne, pravAse 46. proSyapApIyas tri. (proSyapApIyAn ) paradeza 4ne atyanta pApI thayela. proha tri. (pra+vah uh +ka vA vRddhiH) atyanta vanAra, sArI rIte vaDenAra, ahyaM, vicAra DaranAra, tArDiGa, vivAhI (puM.) DAthIno paNa, tarDa, uDita, saMdhi, sAMdho, hAthInA pAnI ghUMTI. zabdaratnamahodadhiH / prohakaraTA strI. (proha karaTa icyucyate yasyAM kriyAyAM mayU. sa.) '3 522 sArI rIte vicAra 42' khema jemAM kahevAya tevI kriyA. prohaNIya tri. pra + uh + anIyar ) sArI rIte taI DaravA sAtha. prodyapadi avya. (prohyau pAdau yatra ic samA. padbhAvaH) be pagathI atyanta prahAra karavo te. prauDhamanoramA strI. (prauDhAnAM pragalbhAnAM mano ramayati, ram+Nic+ac+TAp) laTToka hIkSitaGkRta 'siddhaantkaumudI'nI eka vyAkhyA. prauNa tri. ( pra + oTa apasArake + ac) atyanta jase nAra-hUra 2nAra, yatura, nipuza-DoMziyAra. prauSThika tri. (proSTho'styasya un) bhoTA-sAMjA hoDavA, zreSTha hoThavALuM. prauha puM. ( prakarSeNa UhaH, pra + Uh + ka vRddhiH) sArI rItano tarka. plaka puM. (pra+kai+ka rasya laH) strIsonuM nIthenuM kheDa saMga. vu, plakS (bhvA. ubha. sa. seTU-plakSate - ti) lakSaNa jAvu. " plakSa puM. ( plakSyate bhakSyate kITaiH, plakSa+karmaNi ghaJ) cIpaNAnuM Au- plakSapraroha iva saudhatalaM bibheda - raghu0 8 / 93 / tenAbhe kheDa jeTa, gupta dvAra, sI pIpajAnuM jhADa. plakSajAtA strI. (plakSAt tatsamIpasthaprasravaNAt jAtA) sarasvatI nahI. plakSatIrtha na ( plakSasamIpasthaM tIrtham) te nAme kheDa tIrtha. plakSadvIpa puM. ( plakSatarUpalakSito dvIpaH ) te nAbhe kheDa jeTa. [proSNa-plavaGga plakSapratravaNa na. ( plakSasya samIpasthaM prasravaNam) sarasvatI nadInuM utpatti sthAna. plakSarAja puM. ( plakSasya rAjA. samA. Tac) somatIrthamAM AveluM eka moTuM pIpaLAnuM jhADa. plakSAdi (puM.) pANinIya vyADarae' prasiddha zabda saca-plakSa, nyagrodha, azvattha, iGgudI, zigru, ruru, kakSatu, vRhatI / plakSAvataraNa na. ( avataratyasmAt, ava+tR+ lyuT plakSaH tannikaTasthitaprasravaNarUpamavataraNam) sarasvatI nahIkhe UtaravAnuM sthAna. plati puM. (plu+bA. Dati) te nAme kheDa RSi plav (bhvA. A. sa. seT-plavate) DUhavaM, tara. plava tri. (plu+ac) IhanAra, heDanAra, taranAra (na. plavate, plu+ac) kheDa bhatanI bhotha, kheDa bhatanuM sugandhI ghAsa-gaMdhatRA. (puM. plu+bhAve ap) bhavu, taravu, DUhavu. (puM. plu+karttari karaNe vA ap) heDaDI, plavA hyete adRDhA yajJarUpAH muNDakopa 1 / 2 / 7 / kuro, vAMharI, thaMDAja, 4jAgaDI, jata pakSI, taravAnuM sAdhana trayo-hoDI vagere- nAzayecca zanaiH pazcAt plavaM salilapUravat - paJca 2 / 38 - sarvaM jJAnaplavenaiva vRjinaM saMtariSyati bhaga0 4 / 36 / sAme 4, preraNA ravI, moDala, zatru, kheDa bhatanI bhaja, mAchayAM paDaDavAnuM yaMtra, jaDUDI, 4jayara amuka pakSigaNa, jyotiSaprasiddha te nAmano saMvatsara. plavaka tri. (plu+bA. aka) DUchanAra, DUhato nAra taravAranI ghAra upara nAyanAra (puM. plavate iva, plu+ac saMjJAyAM kan) thaMDANa, vAMharo, heDaDI, pApaNInuM jhADa. plavaga puM. ( plavan san gacchati, gam +Da ni.) vAMharo, cheuDao, sUryano sArathi, jataGa pakSI, bhaNaDuDuDI, zirISa vRkSa.. plavagati puM. (plavena gatirasya) heDaDI. (tri. plavena gatiryasya) DUhI DUhIne 4nA2. (strI. plavasya gatiH ) heDaDAnI gati -yAsa. plavaGga, plavaGgama puM. ( plavan san gacchati, gam+Da+khac+mum ni.) vAnara - plavaGgA vRzcikA daMzA mazakAzcaiva kAnane-gamA0 2 / 25 / 18 / - eSyanti preSitAstatra rAmadUtAH plavaGgamAH- rAmA0 4 / 62 / 11 / heDDI, mRga, harAma, pIyamAnuM kArDa De pIyamanuM vRkSa. Page #744 -------------------------------------------------------------------------- ________________ plavana - pluSa ] plavana tri. (plavate, plu+lyu) anuubhe nIyArAmAM 42. (na. plu+bhAve lyuT ) DUhavu, pAzI u52 , ta- prAgudak plavanAM bhUmiM kArayed yatnato naraH- matsyapu0 / heDuvu, DUjaDI bhAravI. plavamAna tri. (plu+karttari zAnac ) hatuM hetu, pAzI upara tuM, taratuM. plavika tri. (plavena tarati Than) hoDI vaDe taranAra, trApA vaDe taranAra, tarIne janAra. plAkSa na. ( plakSasya samUhaH tasya phalaM vA aN na lup) pIMpaNI, vRkSonI 4tho- nyagrodha audumbara azvattha plAkSa itImo / bhavantyete vai gAndharvApsarasAM gRhAH sma eva taittirIyasaMhitAyAm 3 | 4 |8 / 4 / pIMpaNInuM i. (tri. plakSasya vikAraH aN) pApaNI vRkSano vihAra. plAyogi puM. ( prayoganAmnaH rAjJaH putraH iJ vede rasya laH) prayoga nAmanA rAbhanI putra. plAva puM. (plu+ghaJ) jahAra nIDajavu, heDavu, DUhavu, chalAMga mAravI evI ke kinArAthI bahAra nIkaLI 4vAya. - zabdaratnamahodadhiH / plAvana na. (plu+ Nic + lyuT ) snAna, sAyamana, pravADI pachArthanuM yotara vuM- tApanaM ghRtatailAnAM plAvanaM gorasasya ca zuddhitattvam / ilAvu, DujAvanuM, bharArdhane ubharAI jAya tema vAsaNamAM pANI vagere bharavuM, pUra, prAya plAvanI strI. (plu+ Nic+karaNe lyuT + GIp ) kheDa jAtanI paMcamahAbhUtonI dhAraNA. plAvita tri. (plu + Nic + kta) 45 vagerethI thotaraI vyApta- sudhAplAvitabhUpRSThAmArdra gandhAnulepanamgaGgAvAkyAvalI / jAusa. plAzi strI. (prakarSeNAznAti bhuGkte'nayA, pra+az+karaNe i vede rasya laH) ziva-siMganA bhUNabhAM AvelI nAhI.. plAzuka puM. ( prakarSeNa Azu kAyati bhavati, kai+ka vede rasya laH) khe'hama sahI raMdhAtI DAMgara. plAzucit (avya.) zIghra, satvara, sahI. pliha (bhvA para. saka. seTa-plehati) 4, gamana 42. plihana, plIhana puM. (plih +kanin) peTamA DAje paDaNe rahela eka mAMsapiMDa, jemAM baroLa vadhe che te rogapaavsaavhnnN nAbhiH kloma yakRt plihA-yAjJavalkye 3 / 94 / jaroja. 1551 plI ( gatau krayA. para. sa. aniT - plInAti) gamana vu, 4. plIhaghna, plIhazatru, plIhAzatru puM. ( plIhAnaM hanti, han+Tak /plIhaH zatruM/plIhAyAH zatruH ) chAumanA ThevA phUlavALuM eka jhADa-2gatarohiDo. plIhA strI. (plih +ka pRSo. dIrghaH) jarojanI roga. plIhAri puM. ( plIhAyAH ariH zatrustannAzakatvAt ) jaroja rogano nAza karanAra, pIMpaLAnuM jhADa. plIhodara (na.) jaroja bhemA vadyesa hoya tevI kheDa jAtano udara roga. plu (sarpaNe utplutya gatau ca bhvA. A. sa. aniTplavate) DUhIne vuM, tara, 4- kiM nAmaitat majjatyalAbUni grAvANaH plavanta iti mahAvI0 1 / - klezottaraM rAgavazAt plavante - raghu0 16 / 60 / - plavante dharmalaghavo loke'mbhasi yathA plavAH - subhA0 / plukSi puM. (pluSyati dahati pluS + ksi) agni, sneha, gharanuM baLavuM, gharamAM lAhya lAgavI. pluta na. (plu+bhAve kta) ghoDAnI bheDa prahAranI yAsa - atha yaH pucchato'zvasya zanairavizado dhvaniH / antarutpadyate kazcit tadazvapluta ucyate- azvavaidyake / tIrachu dhuM, DUhIne dhuM. (puM. plu+ kta) e mAtra nADAmadhI uyyAra urato akSara- ekamAtro bhaveddhasvo dvimAtra dIrgha ucyate / trimAtrastu pluto jJeyo vyaJjanaM cArdhamAtrakam - prAcInakArikA / dUrAhvAne ca gAne ca rodane ca pluto mataH - durgAdAsaH / 'azUdraviSaye pratyabhivAde yadvAkyaM tasya TeH plutaH syAt' -si0 kau0 / (tri. plu+karmaNi kta) heDaDI bhArI gayela, DUhIne gayesuM, tarI gayesa. pluti strI. (plu+bhAve ktin) za mAtrAnuM uyyArA, kUdIne javuM, taravuM, jaLa vagerenI cotarapha gati-phelAvuM. pluSa (dAhe bhvA. para. saka. seTa-ploSati / divA. pa. sa. seT - pluSyati/krayA. pa. seT - pluSNAti) jaNa, jANavu, sIyavu, chAMTa, pUvu, la. sa. / sneha szal, 2 31.1 pluSa, ploSa puM., ploSaNa na. (pluS +ka / pluS + bhAve ghaJ-lyuT) jajavu, jANavu, dhaDa- darISu kinnarIlokaM dhatte yaH ploSaviplave- zrIkaNThacarite 4 / 17 / tArtIyIkaM purArestadavatu madanaploSaNaM locanaM vaH - mA0 1 / Page #745 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1552 shbdrtnmhoddhiH| [pluSi-phaDDAphaDDi pluSi (puM.) bagalAvI . yAMyavANu me pakSI, 5 | pleva (bhvA. A. sa. seTa-plevate) seva, sevA 42vI.. . sa. plota na. (pra+ve+kta sampra. rasya la:) 'suzruta'bhAM pluSTa tri. (pluS+kta) paNesa, mANeda.- pttutrvndaahaat| udA. zastrAbhAnu 65.4258.. pluSTazaSpaprarohAH / paruSapavanavegAt kSiptasaMzuSkaparNA:- | psA (adA. para. sa. aniT-psAti) (mkssaa|| 42j, Rtu-saM0 1 / 22 / -tatra yadvivarNaM pluSyate'timAtraM mA. tat pluSTam / prAcInaH / psA (strI. psA+bhAve aG+TAp) (makSa 2 te, plus (divA. pa. sa. seTa-plusyati) Gunj, anj, jAte. vibhAga karavo, vaheMcavuM. psAta tri. (psA+karmaNi kta) makSa 438, mA.sa. plekha puM. (pra+ila+ghaJ vede rasya laH) atyanta | psAna na. (psA+bhAve lyuTa) makSa, mona. Saj, romag, 5. psu puM. (psA+bA. ku) 35. psura tri. (psu+bA. astyarthe ra) 35vANu, 35uj. ph vyaM namAMno mAvIsamo. vyaM. phaJjipatrikA strI. (bhanakti rogAniti bhaji pRSo. pha na. (phakk+Da) nikSama bola-namuMjobata, bhasya phaH phaJji rogahArakaM patraM yasyAH kapa TAp lUkhuM bolavuM te, phutkAra-phUMphADo mAravo te, krodha yukta ____ ata itvam) 'AkhukarNI' nAma.nA. vanaspati, 2.51-1. bhASa, 5 5hAtha, vagana nahata. (puM.) | vanaspati. 12sA sAthai. tozanI. vA-pavana, Statd., Muv phajI strI. (bhanakti rogAn, bhaj+ac pRSo. bhasya khAvuM, phaLabhAga, kuberanA dUtane vaza karavAno eka pha vA DIp) mA. nAmanI vanaspati.- amRtA maMtraprayoga, nati. (tri. phak+Da) vadhanAra. nAgaraphaJjIvyAghrIparNAsasAdhitaH kvAthaH-vaidyakacaphakAra puM. (phasvarUpaH kAro varNaH) 34. 'pha' akSara- krapANau zvAsAdhikAre / 'kAragrahaNe kevalagrahaNamiti' - sArasvatavyA0 / / phaT avya. (sphuTa+kvip pRSo.) taMtra prasiddha phak (bhvA. para. aka. seTa-phakkati) huSTa Aya295 eka matra, taMtrazAstrokta yoga, karmakAMDamAM vaparAto. 52, dhImA 4 -phakkati-vRddho mandaM gacchatItyartha: za6, anu729. za6, mantramA 52sato. 'phaTa' za6. durgAdAsaH / -astrAya phaTa / -savisargaM phaDantaM tat sarvadikSu phaka (tri.) vyartha, vAI. vinirdizet-bhAgavate 6 / 8 / 10 / (tri. phalatIti phaT phakkikA srI. (phakk+Nvul+TAp+ata itvam) duSTa | Dalayoraikyam, triphalA vizaraNe+kvip) sUI Tej, vyavahAra, kharAba cAlacalagata, tattva nirNaya mATe nagara. pUrva pakSa- 'phaNibhASitabhASyaphakkikA' -naiSa0 2 / 95 / phaTa puM. (sphuTa vikasane pacAdyac pRSo.) nAganI 398, pakSapAta. - zrImatA mathurAnAthatarkavAgIzadhImatA / 395, 6id, 6-isAvaTa. vizadIkRtya daya'nte dvitIyamaNiphakkikA phaTA strI. (phaT striyAM TAp) nAganA.37 -nirviSeNApi anumAnakhaNDaTIkArambhe mathurAnAthaH / / sarpaNa kartavyA mahatI phaTA-paJca0 11204 / 6id, phaguna (puM.) te. nA. prava2. me. RSi.. dhUta, 61. phaJji strI. (bhanakti rogAn bha+in pRSo. bhasya phaTATopa puM. (phaTasya phaTAyAH vA ATopaH) 39. phaH) bhAraMga vanaspati. phajikA strI. (bhanakti rogAn, bhaJja mardane+Nvula vistAravIta, 35. yAvI. ta- viSaM bhavatu mA bhUdvA phaTATopo bhayaGkaraH-paJca0 1 / 204 / pRSo. bhasya phaH TApi ata itvam) vanaspati ghamAso -nirguNDI phaJjikA vAsA ravimUlatrikaNTakaiH-vaidyaka phaDDAphaDDi avya. (jai. prA. phaDDApha9i) gulmano meM mArA rasendra-sArasaMgrahe / hevA vRkSa, pAyaSTi vanaspati, phadaka, eka gaNAvacchedananI saradArI nIce rahelA bhAraMgI vanaspati. sAdhuo bhegA thaIne maMDaLImAM goThavAI rahe te. Page #746 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phaDiGgA-phaNipati shbdrtnmhoddhiH| 1553 phaDiGgA strI. (phaDiti zabdaM iGgati gacchatIti, iGga phaNikhela puM. (phaNinA khelati, khela+ac) sapanA gato ac+ TAp) me tano hI.. sAthe palanA meM pakSI, dAdo pakSI- 'bhAratIpakSI / ' phaDDaka na. (jai. prA. phaDDu) AtmAnI sAnotine | phaNikhelI strI. (phaNikhela+striyAM GIS) saba sAthe bahAra nIkaLavAnuM sthAna, kAdavano piNDo. khelanArI eka pakSiNI. phaNa (bhvA. para. aka. seTa-phaNati) anAyAse 6tpanna phaNicakra na. (phaNyAkAraM cakram) vivA korebhai tha. (bhvA. para. saka. seTa-phaNati) rAmana. 42j, zubhAzumasUya jyotiSa. prasiddha meM 28- azvinyAdi 4 -rurujurbhejire pheNurbahudhAharirAkSasAH-bhaTTi0 likheccakraM sarpAkAraM trinADikam / tatra vedhavazAjJeyaM ___ vivAhAdI zubhAzubham-jyotistattvam / 14 / 78 / phaNa puM. (phaNati vistRtiM gacchati, phaN+ac) sapana. | phaNicampaka puM. (phaNinAmakaH campaka:) nAgapo. 39 / - viprakRtaH pannagaH phaNaM kurute-zakuM0 6 / 30 / - | phaNijA strI. (phaNIva jAyate, jan+Da TAp) te nA. me. vRkSa. maNibhiH phaNasthaiH-raghu0 13 / 12 / ||y parnu phaNijihvA, phaNijihvikA strI. (phaNijihveva AkRtizAI. rastyasyAH ac+ TApa/phaNijihveva AkRti-rasyAH phaNaka puM. (jai. prA. phaNaga) vA bhojavAnI. sisa.DI, kap+TAp ata itvam) dhonI. 58sarI, bhAsatAvarI hatiyo. vanaspati. phaNakara, phaNadhara, phaNabhara, phaNabhRta, phaNavat, phaNijyaka paM. (phaNinAmajyakaH bahiSkArakaH utpAdaka: phaNAkara, phaNAdhara, phaNAbhara, phaNAbhRt, phaNAvat ujjh+Nvula pRSo.) meM tanI tulasI- sugandhAko puM. (phaNaH kara iva yasya/phaNaM dharati, dhR+ac/ gandhanAmA tIkSNagandhaH phaNijjhaka:-vaidyakaratnaphaNaM bibharti, bhR+ac/phaNaM bibharti, bhR+kvip mAlAyAm / bArnu vRkSa, bI.Tho.rAna, iNa, bha2vI, tuk/phaNo'syAsti astyarthe matupa, masya vaH/phaNA bha25.4 prauSadhi- mAruto'sau maruvako marunmarurapi kara iva yasya Adi) sApa, sapa. smRtaH / phaNI phaNijjhakazcApi prasthapuSpaH samIraNaHphaNadharadhara puM. (phaNadharaM dharati, dhR+ac) ziva, maDAva. bhAvapra0 / phaNamaNi, phaNAmaNi paM. (phaNe maNiH phaNasya vA | phaNita tri. (phaN gatau+kta+iTa) gaye, sni maNiH/phaNAyAM maNiH) sapanA 39. 52no bhali., ___ Dita. sApane mAthe rahelo maNi. phaNitalpaga puM. (phaNI eva talpaM tatra gacchati, gam+Da) phaNavat avya. (phaNa+tulyArthe vati) 35.j, su viSyanArAya. tulya, 35||nii. 4. phaNin puM. (phaNA astyasya ini) sapa, sA5- ugirato phaNA strI. (phaNati prasArasaMkocaM gacchati, phaN gatau+ac yad garalaM phaNinaH puSNAsi parimalodgAraiH-bhAmi0 1 / 12 / -phaNI mayarasya tale niSIdati-Rta0 113 / TAp) sa.pa.nA. 395- vahati bhuvanazreNi zeSaH phaNAphalakasthitAm-bhatR0 2 / 35 / -tatphaNAmaNDalodacirmaNi zeSanAgano bhavatA2 5taMsa. muni- phaNibhASita dyotitavigraham -raghu0 10 17 / -jvalati calitendhano' bhASyaphakkikA viSamA kuNDalanAmavApitA nai0 2 / 95 / trevIsamA tIrthaMkara pArzvanAthanuM cihna, ketugraha, sIsu. gnirviprakRtaH pannagaH phaNAM kurute- zAkuM0 6. aGke / maruvaka nAmanuM auSadha. phaNAdi (puM.) vyA4255 prasiddha me dhAtuga. | phaNinI srI. (phaNin+DIp) sApa, meM.3 %udnI phaNAvat avya. (phaNA+tulyArthe vat) 3nI. pahe. auSaya. phaNikA strI. (phaNA+kan+TAp kApi ata itvam) phaNidviS puM. (phaNinaM dveSTi, dviS+kvip) 27, me tanuM 3, 5o . noNiyo. phaNikAra (puM.) te nA. me 12. phaNidviSatA strI. (phaNinaH dviSatA) 3 vanaspati. phaNikezara, phaNikesara puM. phaNinAmakaH kezaraH-kesaraH / phaNipati puM. (phaNinaH patiH) zeSanA, sapanA 2% nAza2. | vAsu, 54linu nAma.. Page #747 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1554 phaNipriya puM. ( phaNinAM prANapradAtRtvAt priyaH) vAyaro, pavana. phaNiphena puM. (phaNinAM phena iva) khajhIe . phaNibhASya na. ( phaNinA kRtaM bhASyam) pAzinInAM sUtro 52 pataMjali nAmanA munie kareluM bhASya. phaNibhuja, phaNibhojana puM. (phaNinaM bhuGkte, shbdrtnmhoddhiH| bhuj + kvip/ phaNI bhojanaM yasya) garuDapakSI. phaNimukha na. ( phaNina iva mukhamasya) thorI 42vAmAM upayogI mATI dUra karavAnuM eka yaMtra. phaNila (puM.) bharavo vanaspati. phaNilatA, phaNivallI strI. (phaNilokasthA latA phaNIva dIrghA latA vA / phaNIva dIrghA vallI) nAgaravesa, nAgavallI, sarpavallI. phaNivairin, phaNihantR pu. ( phaNinaH vairI / phaNinaM hanti, han + tRc) garuDa, nojiyo. phaNisaMbhArA strI. (phaNinaH saMbhAro yasyAH ) kheDa bhatanuM Au, AjA jarAnuM jhADa. phaNiha (puM.) vANa yojavAnI DAMsar3I-chAMtiyo. phaNihantrI strI. (phaNinaM hanti, han+tRc + GIp ) nojiyA mAchA-nojiyo, gandhanADusI nAmanI auSadhi. phaNihat strI. ( phaNinaM haratIti svagandhena apasArayati, ha+kvip tuk) kSudra hurAlamA vanaspati, dhamAso. phaNIndra, phaNIza, phaNIzvara puM. (phaNinAmindraH / phaNinAmIzaH / phaNinAmIzvaraH) zeSanAga, vAsuGinAga, anaMta nAmano sApa. phaNIzvaracakra (na.) nakSatrameha - zaninI sthitithI sAta dvIpanuM zubha ane azubhane sUcavanAra eka cakra. phaNodyata puM. (jai. prA. phaNujjaya) se nAmanI oDa rita citta vanaspati. phaNDa puM. (phaN gatau +Da tasya netvam) peTa, 362, 442. phatkArin puM. (phadityavyaktaM karoti, kR + Nini) pakSI, paMjI. phara na., pharaka puM. ( phalatIti, phal+ac sya ratvam / phara + svAthe kan ) DhAla, pATiyuM. pharuvaka (na.) sopArI rAjavAnuM pAtra. pharphara tri. (sphuratIti, sphur + ac pharpharAdezazca) atyanta aMgaNa, atizaya apana- 'gaNDUSajalamAtreNa zapharI pharpharAyate' udbha0 / [ phaNipriya - -phala pharpharIka puM. (sphuratIti sphur+Ikan pharpharAdezazca ) hAthano paMbhe, tabhAyo, thappaDa (na.) obhalapazu, bhRdupazu, aMDura, navapallava, DUMpaNa- 'pharpharIkazcapeTe syAt pharpharIkaM tu mArdave' - vizvalocane / pharpharIkA strI. (pharpharIka+TAp) bheDA, moDI, mahana, maheva pharba (bhvA. para. sa. seT pharbati) gamana vu, vu, pUrNa 42, lavu. pharbara tri. (pharba-pUraNe+aran) pU24, pUrNa 42nAra, bharanAra. phal (bhvA. para. sa. seT phalati) toDavu, bhehavaM, zIrakhu, jhADa. (bhvA para. a. seMT phalati) utpanna thavuM, iNavuM -iha navazukakomalA maNInAM ravikasaMvalitA phalanti bhAsaH -bhAraviH / nAnAphalaiH phalati kalpalateva vidyA - bhatR0 2 / 40 / paropakArAya drumAH phalanti - subhA0 / sarbha - mauryasyaiva phalanti vividha zreyAMsi mannItayaH - mudrA0 2 / 16 / (bhvA. para. sa. se. -phalata) gamana 42, 4. phala puM. (phal+ac) 24 vRkSa, bhIMDhajanuM u. (na. phalati, phal niSpattau - triphalA vizaraNe vA + ac) vRkSa vagerenuM ija- udeti pUrva kusumaM tataH phalamzakuM0 7 / 30 / zubhAzubha urbhanuM pariNAma- atyutkaTaiH pApapuNyairihaiva phalamazrute - hito0 1 / 83 / na navaH prabhurAphalodayAt sthirakarmA virarAma karmaNa - raghu0 8 / 22 / hI prApti, pehAza, niSpatti, bAlazAntamidamAzramapadaM sphurati ca bAhuH kutaH phalamihAsyazAkuM0 1 / DhAla, artha, uddeza, prayozana, samaja, bhayaiva, haraDAM-jeDa ane sAmasAM chAna khApavu, kaMkola, bANano agrabhAga, strIne Avato aTakAvaraja, haLanA nIcalA lAkaDAnuM phAla, trirAzi vagerenuM icchAphala, trikoNa vatula vagerenuM phala, jyotiSa prasiddha zIghraphala, maMda phala vage2e, vastranA kAraNabhUta kapAsa, indrava, sopArI, jaraju, zahunanuM isa dhAtvartha niSpAdya pradhAnoddeza prayojana, dhAtvarthajanya saMyoga vagere, gautame kahela eka prameya, talavAranI dhAra, khAeubheSa, yogaisa, guezanaila, santati, santAna, aMkagaNitanI kriyAnuM antima pariNAma, upayoga, puraskAra, bhUla ghananuM vyA4. (tri phal + ac) janesa, utpanna thayela. Page #748 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phalaka-phalapAkAnta] phalaka na. ( phal+svAthe kan ) dAsa, iju, nAgaDesara, DA vagerenI taDato kAlaH kAlyA bhuvanaphalake krIDati prANizAraiH - bhatR0 3 / 39 / asthikhaMDacumbyamAnakapolaphalakAm-kA0 218 / jarIsAno aya (puM.) pasaMga. phalakakSa puM. (phale kakSA yasya) te nAme kheDa yakSa. phalakaNTaka puM. (phale kaNTakaM yasya) bhenA isamAM aMTA hoya che te vRkSa, pItapApaDI.. phalakapANi puM. ( phalakaM pANau yasya) kenA hAthamAM DhALa hoya che te yoddho. phalakayantra (na.) bhAraDAyAyeM 'siddhAntaziromazi grantha'bhAM kahela eka yaMtra. phalakarkazA strI. ( phalena karkazA kaThorA ) vanazreNI vanaspati... phalakasaktha tri. (phalakamiva sakthi yasya ac samA.) phalaka, DhAla ke pATiyA jevA sAthaLavALuM. phalakasakthi na ( phalakamiva sakthi) isa DhAsa zabdaratnamahodadhiH / pATiyA jevI sAthaLa. phalakAGkSA strI. ( phalasya kAGkSA) ilanI IcchA. phalakAma tri., phalakAmanA strI. (phalaM kAmayate, kam+ Nic + aN/ phalasya kAmanA) isanI IcchA karavAvALuM, phala. icchanAra, kartavya karmanA phlunI chAvA- dharmavANijikA mUDhAH phalakAmA narAdhamAH / arcayanti jagannAthaM kAmAnnApnuvantyuta- malamAsatattvam / (puM. phalasya kAmaH) isanI 42chA. phalakin puM. (phalakaM phalakAkAro'styasya ini) 5 bhatanuM bhAchasuM, sukhaDa, ghoNuM yandana. (tri. phalakamasyA stIti in) nI pAse dvAja hoya te, pAriyAvANuM. (triphalA jhaJjiriSTavRkSa eva svArthe ka phalakA tataH caturarthyAM prekSA. ini) IsA nAmanA AunI pAseno pradeza. phalakIvana (na.) te nAme kheDa tIrtha. phalakRSNa puM. (phalena kRSNaH ) pAzI jajAnuM Au, aramadhAnuM jhADa. (tri. phalaM kRSNamasya ) DANAM ijavANuM DoI Au phalakezara puM. (phale kezarA ivAsya) nANiyeranuM ThAu phalakoza, phalakoSa, phalakoSaka puM. (phalasya muSkasya koza (Sa) iva/phalaM muSka eva koSo'tra kap) khaMDaDoSa, vRSA-peNiyo... 1555 phalakhaNDana na. ( phalasya khaNDanam) nirAzapa, khAzA vagaranuM. phalagarbha (puM.) kheDa bhatanuM paDavAna phalagrahi puM. (phalaM gRhNAti, gRha +in) yogya samaye mAM ija bhAvatAM hoya te jAu. (tri.) saija, ija grahaNa karanAra, vakhate vakhate phaLanAra. phalagrAhaka tri., phalagrAhin puM. ( phalaM gRhNAti, gRh + Nvul / gRh + Nini) ijane DaranAra, ija senAra, ( phalaM gRhNAti) vRkSa, A. phalaghRta na. ( phalajanakaM zukrAdivRddhikArakaM ghRtam) vIrya vagerenI vRddhi karanAra auSadharUpa eka ghI. phalacamasa (puM.) chaDIMdhI mizra vaDanI chAsanuM yUrza, phaLane uddezI pravartelo eka nyAya. phalacoraka puM. (phalaM cora iva yasya kap) coranAmaka gandha dravya. phalajRmbhaka (puM.) la devatAnI kheDa bhata. phalat tri. (phal+zatR) ijatuM. phalatraya na. ( phalAnAM trayam ) 2Da-jeDa khanejAM drAkha, puruSa ane kAyaphaLa e traNa phaLa. phalatrika na. ( phalAnAM trikam) sUMha, bharI, pIpara se i-triiNA - pathyA bibhItakadhAtrINAM phalaiH syAt triphalA samaiH / phalatrikaM ca triphalA sA varA ca prakIrtitAH bhAvapra0 / phalada, phaladAtR, phaladAyin puM. tri. ( phalaM dadAti, dA+ka / phalaM dadAti dA+tRc / phala dadAti, dA + k + Nini vRkSa, ija khApanAra - viziSTaphaladA kanyA niSkAmANAM vimuktidA- malamAsa0 / phalana na. ( phalatIti, phal + lyuT ) iNavuM te, saija hote.. phalanivRtti strI. ( phalasya nivRttiH) isano abhAva, phaLanI nivRtti. phalaniSpatti strI. ( phalasya niSpattiH nis+pad + + ktin mUrdhanyAdezaH ) ijanI siddhi, ijanI utpatti, ija prApti phalapaJcAmla (na.) jATAM pAMca ija. phalapAka puM. (phaleSu pAko yasya phalasya pAko vA) duramahAnuM jhADa, pAegI AMjaNAnuM Au, ijanopArDa, pariNAma. phalapAkAnta, phalapAkApacaya, phalapAkAvasAna tri. ( phalapAkenAnto nAzo yasya / phalapArkana apacayo Page #749 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1556 vyayo yasya) iNa pAI pachI bheno nAza thAya chete Deja-dhAnya vagere. (puM. phalapAkasya apacayaH hAniH ) ija pAnI hAni, naaaza. phalapAkAntA strI. ( phalapAke sati anto nAzo yasyAH ) kheDa bhatanI aMgasI Deja- 'vanakadalI / ' phalapAkApacayA, phalapAkAvasAnikA strI. (phalakena apacayo yasyAH / Than TApa) bhaMgalI Deja- 'vanakadalI' phalApAkin puM. ( phalapAko'styasya ini) galAMDa vRkSa. phalapAtana na. ( phalAnAM pAtanam ) ija pAuvuM te. phalapuccha puM. (phalaM puccha ivAsya) 'varaNDAlu' nAbhe kheDa huncha. zabdaratnamahodadhiH / phalapuSpA strI. ( phalAni puSpANIva yasyAH ) kheDa bhatanI jadUrInuM u- 'piMDakharjUrI / ' phalapUra, phalapUraka puM. ( phalena pUraH pUrNaH / phalena pUraH, svArthe kan ) jIbherAnuM jaDa, jIbhyUra5. phalaprada tri. ( phalaM pradadAti pra+dA+ka) ija khApanArakrINIhi bhoH phalAnIti zrutvA satvaramacyutaH / phalArthI dhAnyamAdAya yayau sarvaphalapradaH - bhAga0 10, ska0 11. a0 / phalaprayukta tri. ( phalena prayuktaH ) isa vaDe preresuM. phalaprApti strI. ( phalasya prAptiH) IsanI prApti, jhA bhajate. phalapriya tri. ( phalaM priyaM yasya) ija bhene priya hoyaM te (puM.) kheDa bhatano jhagaDao. phalapriyA strI. ( phalena prINAti, prI+ka+TAp) kheDa bhatanI agaDI dhAnya- 'priyaMgu' phalavandhya puM. (phale vandhyaH) ija vinAnuM Au, isa rahita Au. phalabhAj tri. (phalaM bhajate, bhaj + Nvi) i. bhejavanAra, ija prApta DaranAra, ija bhogavanAra mAsapakSatithInAM ca nimittAnAM ca sarvazaH / ullekhanamakurvANo na tasya phalabhAgbhavet-tithyAditattvam / phalabhArin (puM.) kheDa bhatano jaro. phalabhUmi strI. ( phalabhogArthaM bhUmiH ) pAMya bharatakSetra, pAMca airAvata kSetra, pAMca videha kSetra sivAya karmanA isa logavavAnI bhUmi-bhogabhUmi. (bhavatakSetra, harivarSakSetra, ramyak kSetra, hairaNyavata kSetra, uttarakuru khane hevaDur- 'bharatAnyairAvatAni videhAzca kurUn vinA, [phalapAkAntA - phalazADava varSANi karmabhUmyaH syuH zeSANi phalabhUmayaH' haima0 / 'bharatahaimavataharivideharamyakhairaNyavatairAvatavarSAH kSetrANi' tattvArtha0 / - phalabhoga puM. (phalAnAM kRtakarmavipAkAnAM bhogaH ) sujahuHja vagere kamonAM phaLa bhogavavAM te. phalabhogin tri. (phalaM bhuGkte, bhuj + Nini) isa logavanAra. phalamatsyA (strI.) DuMvArapAThA vanaspati. phalamukhyA strI. ( phalena mukhyAH zreSThA) sammoha phalamudgarikA strI. ( mudaM girati gR+phalaM mudgari yasyAH kap TAp) 'piNDakharjUra' nAmanuM Au phalayugmA strI. ( phalasya yugmaM yasyAH) kheDa bhatanI vanaspati. phalayU (strI.) kheDa bhatanI umjaro. phalayoga puM. (phalasya yogaH) nATaDanA aMgArthanI kheDa avasthA, isano saMyoga. phalarAja puM. ( phalAnAM rAjA samA. Tac) tarabUya.. phalakSaNA strI. (phalahetukA lakSaNA) prayona35 hetuvANI lakSazA- vyaGgayasya gUDhagUDhatvAd dvidhA syuH phalalakSaNA-sA0 da0 / phalavat tri. (phalamasyatyasya matup masya vaH) ivAjuapuSpA phalavanto ye te vanaspatayaH smRtAH / puSpiNaH phalinazcaiva vRkSAstUbhayataH smRtAH - manau 1 / 47 / isanuM sAdhana yoga vagaire. (avya. phala + tulyArthe vat) isanI peThe, isa bhevuM. (puM. phalamastyasya matup masya vaH) vRkSa, ADa. phalavartula puM. (phalaM vartulaM yasya) tarabUyano velI. (na.) tarajUya. phalavikrayiNI strI. ( phalavikrayo'syAH astIti ini GIp ) zA vethanArI strI isa vethanArI achiyA. phalavikretR puM. (phala+vi+krI+tRc) isa veyanAra puruSa, zAlA veyanAra achIkho- phalavikrayiNI tasya cyutadhAnyakaradvayam / phalairapUrayad ratnaiH phalabhANDamapUri ca - bhAga0 10. skaM., 11. a0 / phalavRkSa, phalavRkSaka puM., phalaza tri. ( phalapradhAno vRkSaH / vRkSaH svAthe kan / ( phala + tRNA. za) ieAsanuM ADa, ijavA. phalazAka na. ( phalarUpaM zAkam ) I835 zA. phalazADava puM. (phaleSu zADavaH) chAubhanuM jAu. Page #750 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phalazAlin-phalAsakta shbdrtnmhoddhiH| 1557 phalazAlin tri. (phalena, zAlate, zAla+Nini) sauj | phalAkAGkSI tri. (phalaM AkAGkSAte, AkAkSakSa+Nini) OM3 vagai3- parasamavetadhAtvarthajanyaphalazAlitvaM - 290 52 // 2. karmatvam itikarmalakSaNe-sAramaJjarI / / phalAkSI (strI.) rAyaganu . phalazaizira puM. (ziziraM prAptamasya aNa phalaM zaiziraM / phalADhya tri. (phalena ADhyaH) iNayuta, iNasaMpanayasya) ko2.kAu. jenA upara phaLa AvelAM hoya evuM vRkSa vagere. phalazruti srI. (phalasya karmaphalasya vA zrutiH zravaNam) | phalADhyA strI. (phalena ADhyA) meM tanI 31. bhaisanu, zrava, bhanu, 39. Aing - phalazrutiriyaM | phalAtmaka tri. (phalameva AtmA yasya kap) 34.2535. nRNAM na zreyo rocanaM param / zreyovivakSayA proktaM phalAtmikA strI. (phalameva AtmA yasyAH kapa kApi yathA bhaSajyarAcanam -Apa ca-vadoktameva kurvANo ata itvam) 3bIna vasA. niHsaGge'rpitamIzvare / naiSkarmyA labhate siddhi rocanA phalAdana, phalAzana, phalAzin puM. (phalamadanamasya/ phalazrutiH-bhAga0 11. skaM0; malamAsatattvam / / phalAni aznAti, az+lyu/az+Nini) 5.58 phalazreSTha puM. (phalAnAM phalavRkSANAM madhye zreSThaH) lAna pakSI. (tri. phalasya adanaM yasya) 3. mAna2. sAu. (tri. phalena zreSThaH) isa43 uttama. (na. phalasya adanam) iNana makSa. phalasa (paM.) 35sanaM u. phalAdanI, phalAzinI strI. (phalAdana+striyAM GIp/ phalasaMpat strI. (phalarUpA saMpat) isanI saMpatti. phalAzana+striyAM GIS) po42 pakSie, bhenA pakSI .. phalasaMpadvat, phalasaMpattimat puM. (phalarUpA saMpat | phalAdhyakSa puM. (phalamadhyakSamiva yasya) rAyana kAu. astyasya matup masya vaH/phalarUpA saMpattiH astyasya | (puM. phale zubhAzubhaphalapradAne adhyakSaH) zumA bhane matup) 352535. saMpattivANu A. azubha karmanuM phaLa ApanAra Izvara ke bhAgya vagere. phalasaMpatti srI. (phalarUpA saMpattiH) 3535 saMpatti. | phalAnusaraNa na. (phalasya anusaraNam, anu+sR+lyuTa) phalasaMbhava, phalasaMbhU tri. (phalAt saMbhavo yasya) 3nwill. phaLane anusaravuM te, phaLanI pAchaLa paDavuM te. utpanna thanAra. phalAnta puM. (phalena anto yasya phalasya anto vA) phalasAdhana na. (phalasya sAdhanam) iNana sAdhana. ____aisa, iNano santa. phalasiddhi strI. (phalasya siddhiH) inI siddhi, phalApeta tri. (phalena apetam) ThethI 3 // dUra thayu Doya 31prApti. te. ni. . phalasthApana na. (phalayorauDambaraphalayoH sthApanamatra) phalAphalikA strI. (phalasahitaM aphalaM tadastyasya Than sImantonnayana saMskAra. TAp kApi ata itvam) sahita ivinAnI phalasneha puM. (phale sneho yasya) nilesk, 3___ 'aMkoTavRkSa' / phalAvandhya puM. (phalena avandhyaH) iNayogya vRkSa. phalahArin tri. (phalaM haratIti, ha+Nini) garnu, 4211. phalAmla na. (phalamamlaM yasya) vRkSAsa- amadyapAnAmudakaM karanAra, phaLa laI janAra. ___ phalAmlaM vA prazasyate-suzrute / (.) samavetasa., phalahArI strI. (phalAnAM hAro haraNaM yasyai GIS) ta. nA. . hevI, huvI - pUjayet kAlikAM devIM phalAmlapaJcaka (na.) pAya buzi m. nAnAdravyopahArakaiH / -pUjayecca phalairlakSaH zaktito phalArthin tri. (phalasya arthI, artha+Nini) ina bA'pi kAlikAm-mAyAtantra 17. paTale / 627vANu, iNane. yAnA2- phalArthibhistvapratiSThaM phalA srI. (phala+striyAM TApa) me tanI kSu5. vanaspati, __yasmAniSphalamucyate-matapratiSThAtattvam / jI.DI. phalArAjin (puM.) .5 tano 64. phalAkAGkSA, phalApekSA strI. (phalasyAkAGkSA/phalasya phalAsakta tri. (phalAya phaleSu vA AsaktaH) 3i. apekSA) iNanI. 6271-0. athavA phaLane mATe lAlacavALuM. strI . AMbalInuM jhADa. Page #751 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1558 shbdrtnmhoddhiH| [phalAsaGga-phalgutIrtha phalAsaGga puM. (phaleSu AsaGgaH) 3i prema- tyaktvA | phalecchuka puM. (phalecchu+saMjJAyAM kan) te. nA. se. karmaphalAsaGgaM nityatRpto nirAzrayaH / karmaNyabhipravRtto- | 56. (tri. phalasya icchuH, kaH, iS+ us+kan) 'pi naiva kiJcit karoti saH- bhaga0 4. adhyAye / / NanI 427 rAjanA2. phalAsava puM. (phalasya AsavaH) ikono 683. phalendra puM. (phalena indraH) me tanu banuna A3phali puM. (phal+ ini) me. tanu bhAcha.. ___ 'rAjajambUvRkSa / ' phalikA strI. (phalamasyAstIti phala+Than+TAp) . phalepuSpA strI. (phale phalamukhe puSpaM yasyAH alu. sa.) tanuM 2.5. 'niSpAvI' 22 vagaireno mAmA- na ___ 'dropuSpI vRkSa', kSudra kSu5vizeSa. prApyase karAbhyAM hRdayAnnApaiSi vitanuSe bAdhAm / tvaM phaleruhA strI. (phale rohatIti, ruha+ka alu. sa.) mama bhagnAvasthitakusumAyudhavizikhaphalikeva-AryA ___ 'pATali vRkSa' 55. vanaspati.. sapta0 335 / phalesakta tri. (phale saktaH AsaktaH) 3i bhAsata. phaliga puM. (phalinaM gacchatIti, gam+Da) megha. potAne NanI manAvANI- yaktaH karmaphalaM tyaktvA phalita tri. (phalamasya jAtaM itac) iNe.tu, ne. 30. __ zAntimApnoti naiSThikIm / ayuktaH kAmakAreNa thayeda cha aj (13 vagaire) -saMpazyan vividhAn phalesakto nibadhyate -bhaga0 / / dezAn lokAMzca vRttarmiNaH / vanAni pAdapAzcaiva phaloccaya puM. (phalAnAmuccayaH) 35 me.36. 42aikSetrANi phalitAni ca-devIbhAga0 1 / 17 / 12 / niSpanna, bhegAM karavAM, phaLano samUha. siddha, taiyAra, saNa. (na. phalaM jAtaM itac) zita, phalottamA strI. (phalena uttamA) 54. drAkSa, 72i-i me tanu sundhA . dravya. (puM. phalaM jAtamasya ma.na. inni- uttamA dugdhikA dugdhI phalottamA itac) DA. phalinyapi-vaidyakaratnamAlAyAm / phalitA strI. (phalita+TAp) samAyedI tudhavAjI phalotpatti strI. (phalasya utpattiH) ina utpatti. strI. (puM. phalAya utpattiryasya) samAna jAu. phalin, phalIya tri. (phalamastyasya, ini/phala+caturAM phalodaya puM. (phalasya udayaH, phalasya udayo yatra vA) cha) vANu, iNayuta. (puM. phala+astyarthe ini) 3. 6tpatti- so'hamAjanma, shuddhaanaamaaphlodphaLavALuM jhADa. phalina puM. (phalAni santyasya inac) iNavANu, u, yakarmaNAm-raghu0 1 / 5 / dAma, sva.l, DarSa mAnaha. phaloni (strI.) strIna, guhAra, utpatti sthAna. phaLa AveluM jhADa, phaNasanuM jhADa, arIThAnuM jhADa. (tri.) smalj, A65, iNayuta. phalopaga, phalopeta tri. (jai. prA. phalovaya/phalena phalinI, phalI strI. (phalamastyasyAH ini+GIp/ upetaH) 35. sarita, iNa yusta, saNa. phalamastyasyAH, arza Adibhyo ac+GIp) priyaMgu phalka puM. (phal+ka) vistAra aMsa, vistAra pAbheDaM, sigadhAnya, ul, agnizikhA nAmarnu, vRkSa- mithunaM zarIra, sAI-sva.27 42j. zarIra. parikalpitaM tvayA sahakAraH phalinI ca nanvimau phalgu strI. (phal niSpattau+u gugAgamazca) 40% tI52nI raghu0 8 / 69 / - vizvaksenA priyA kAntA priyaGga prathama sAdhvI, kALo umbaro, gayAjI tIrthanI pAsenI phalinI phalI- vaidyakaratnamAlAyAm / 2.5 nahI., sun62, asA2- sAraM tato grAhyamapAsya phalIkAra puM., phalIkaraNa na. (phala+cci+kR+ghaJ/ phalgu -paJca0 1 / 2 / -tarISu tatratyamaphalgu bhANDaM phala cvi+kR lyuTa dIrghazca) iNanI 427, sAla sAMyAtrikAnAvapato'bhyanandat-zizu0 376 / -na vagerenAM photarAM kADhavAM te, aphalane phala lAvavAM te. phalguvAkyaiH pratibodhanIyo rAjA tu vIrairiti phalUSa (puM.) me tano vada. nItizAstram-devIbhAga0 5 / 15 / 32 / nirartha, phalegrahi, phalegrAhi puM. tri. (phale phalaM (karmaNa mithyAvAsya, gudA, vasaMtaRtu. AdhAratvavivakSA) gRhNAti dhArayati svIkaroti. vA | phalgutva na., phalgutA strI. (phalgoH bhAvaH tva-tal ini aluk samA. graha in pRSo0 vRddhiH) yogya TAp) sundaratA, sAratA, nirartha 55, nita5j. kALe phaLa dhAraNa karanAra vRkSa. phalgutIrtha (na.) te nAme se tItha. Page #752 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phalgudA-phiraGga shbdrtnmhoddhiH| 1559 phalgudA strI. (phalguriti nAma dadAti dhArayati, | phANTa na. (phaN+kta nipAtanAt sAdhuH) vaidha prasiddha dA+ka+TAp) gayA tIrtha pAsenI nahI- tatra deze me tano 6tuo -phANTa manAyAsasAdhyaM gayA nAma puNyadezo'tivizrutaH / nadI ca phalgudA kaSAyavizeSaH -siddhA0 / -phANTacitrAstrapANayaH-bhaTTi0 nAma pitRNAM svargadAyinI-bRhaddharmapurANe 56 a0 / 9 / 17 / -kSiptoSNatoye mRditaH phANTa ityabhidhIyate. phalguna puM. (phalguzcUrNabhedo nIyate'smin, nI+Da) api ca- kSuNNadravyapale samyak jalamuSNaM viniHkSipet / mAsa., madhyama pAMDava, mana. (tri. phalgunyAM pAtre catuHpalamiti tatastu srAvayejjalam / so'yaM jAtaH, phala+unan gugAgamaH) igunI nakSatramA pa.6. cUrNadravaH phANTo bhiSagbhirityabhidhIyate-vaidyakaparibhASA / thaye. (tri.) anAyAse. 428.. phalgunAla puM. (phalgunena alati, ala+ac) phANDa (na.) 642, peTa, ha. bhAsa. phAla na. (phalAya zasyAya hitaM aNa phalyate vidAryyate phalgunI strI. (phala+ unan guk ca GIS) pUvAnI . bhUmiranena ghaJ, phalasya vikAraH vA aN) DanA tathA uttarA phAlyunI nakSatra, kALA umbarAnuM jhADa. sabhAmA 23. sI.-- AyasaM dvAdazapalaghaTitaM phalgumitra, phalgurakSita puM. (jai. prA. phaggumitta/jai. phAlamucyate-bRhaspatiH / 45sarnu vastra, tAvejsj __prA. phaggurakkhiya) me. nAmanA chaina. bhuni.mI. 72vAnI meM parIkSau. (puM. phAlamastyasya ac phaleSu phalgulukA (strI.) ta nAmasadRza. bhavaH aN vA) mAheka, maheva, bArAnuMjI4. phalguvATikA, phalguvATI strI. (phalgUnAM vATIva ivAthe phAlakRSTa tri. (phAlena kRSTam) suthI. me 38. kan+TAp/phalgunAM vATIva) me. 'tanuM 6rAna ta.2. 3. 'kAkodumbarikA / ' phAlguna puM. (phalati niSpAdayatIti, phala+unan tato phalguvRnta, phalguvRntaka puM. (phalguvRnta+svArthe ka) gugAgamaH prajJA. aN) zaguna mahinI, va. varSa, te nAme eka auSadha. 5is. arjuna -uttarAbhyAM phAlgunIbhyAM nakSatrAbhyAmahaM phalguvRntAka puM. (phalgunA ramyeNa vRntena AkAyati, divA / jAto himavataH pRSThe tena mAM phAlgunaM viduH A+ke+ka) shyon| vRkSa-12'sAna 33. mahA0 / sAhArnu mA. phalgUtsava puM. (phalgUnAmutsavaH) 19. malinAnI pUnamane. phAlgunapriya puM. (phAlgunasya priyaH) , [. hivase. 42vAnI meM utsava. -phalgUtsavaM prakurvIta phAlgunAnuja puM. (phAlgunAdanujAyate, anu+jan Da) paJcahAni vyahANi vA-dolAyAtrapaddhatiH / Domi- vasanta ANa, yaitra malino, (puM. dvi. va.) 5573, DodI. nadi ane. sava. phalya na. (phalAya hitam, phala+yat) puSya. phAlgunika puM. (phAlgunInakSatrayuktA paurNamAsI asmin phallakin puM. (phallaka: phalakaH tadAkAro'styasya mAse Thak) zarArA malino. ___ ini) me tanuM mA. phAlgunI strI. (phalgunIbhiryuktA paurNamAsI aN GIp) phallaphala (puM.) sUpaunA. pavana. phAgaNa mahinAnI pUnama. phA tri. (phala+DA) vadhAranA2, vRddhi 7242. (paM.) | phi (paM.) ni. vAya. pA5. 04-04- phiH kope niSNa bhASA, saMtApa, vRddhi, vAhI, yaDhatI. . phAzca santApe tathA niSphalabhASaNe-zabdaratnAvalI / phiH kope phAzca santApe tathA niSphalabhASaNe- | phiGgaka puM. (phiGga iti zabdena kAyati zabdAyate, zabdaratnAvalI / kai+ka) me tanuM 56, liMga, dhUbhyAra, bhAmarI phATakI strI. (sphuT+Nvula GIS pRSo. sAdhuH) 1250. vagere. phANi strI..phANita na. (phANayatIti, phaNa gatI+Nica | phiraGa paM. (pho pApe krodhe vA raGgaH anarAgo yasya) in/phaNa gatau+Nic+kta) 350, goganavi.2, A. na. 200- phiraGgasaMjJake deze bAhulyenaiva DhIlI goNa, zabIno to 2sa. - bhakSyAn yad bhavet / tasmAt phiraGga ityukto vyAdhiyA'dhiphANitasaMyuktAn dattvA saubhAgyamacchati-mahA0 vizAradaiH- merutantre 23 prakAze / te nAme meM. 13 / 64 / 23 / 664thI. mizrita sAyavo. pleccha deza. Page #753 -------------------------------------------------------------------------- ________________ DUP 1560 shbdrtnmhoddhiH| [phiraGgaroTikA-pheNa(na)kA phiraGgaroTikA, phiraGgaroTI srI. (phiraGgasya roTikA/ | phulla tri. na. (phulla vikAze+ac) (puM.) 9044 phiraGgasya roTI) ui6, lisTi . vRkSa. (na.) puSpa, sa- 'puSpa ca sumanaH phullam' - phiraGgiNI strI. (phiraGgadezo janmasthAnatvenAstyasyAH | nAmamAlA / puSpaM ca phullaM navamallikAyAH prayAti ini GIp) 20. strI- gandharogaH phiraGgo'yaM jAyate kAntiH pramadAjanAnAm-Rtu0 6 / 6 / -phullAravindadehinAM dhruvam / phiraGgiNo'tisaMsargAt phiraGgiNyAH vahanAm - caura0 1 / jalaM ca zuzubhe channa prasaGgataH-bhAvapra0 / phullairjalaruhaistathA-mahA0 1 / 128 / 41 / phiraGgin puM. (phiraGga+ini) (322 dezamA 22nAra, phullaka (na.) mAzya, atu. ikA, 2 namAnA rogavANu. phullatuvarI strI. (phulle tuvarI) 1253. phu puM. (phala+Du) maMtrAthyA2pUrva mutsa2-tu27 vAdhya. phulladAman (na.) isanI bhASAmA phuka paM. (phunA'spaSTavAkyena kAyati, kai+ka) 5kSA.. | ya25vAjo meM. 7-6- mo gau nau tau gau zarahayaturagaiH phuTa tri. (sphuTatIti, sphuTa+ka pRSo. sAdhuH) thii|yes, phullAdAma prasiddham-udA0-mugdhAmodena sthagitadaza2I gaye. (puM.) sapanA 39. dizAbhogamAhUtabhRGgaM maulau daityAreya'patadanupamaM svastaroH phut, phUt avya. (phul+Duti/phul+ Duti pRSo. vA | phulladAma -chandomaJjarI / dIrghaH) apamAna 2vAmai, ana62 42vAmai, anu324|| phullanayana, phullalocana tri. puM. (phulle nayane-locane karavAmAM, dhikkAravAmAM vaparAto avyaya. yasya/phulle locane yasya) pramukha netravANu (na. phutkara, phUtkara puM. (phuphUd) ityavyaktaM zabdaM karoti, phulle ca te nayane-locane ca) pramukha netravANu .5 ___ kR+Ta) bhagni, mA. tano bhRza, (na. phullaM ca tat locanaM ca) pramukha phutkartukAma, phutkartumanas, phUtkartukAma, phUtkartumanas tri. (phu(phU)tkartuM kAmo yasya/phutkartuM mano yasya) phullaphAla puM. (phullaM phalati, phal+aN) supaDAna phuta karavAnI icchAvALo. vAyu. phutkAra, phUtkAra puM., phutkRta, phUtkRta na., phutkRti phullarIka (puM.) sApa, te. nAme meM deza. phUtkRti strI. (kR+bhAve ghaJ, phudityavyaktazabdasya | phullavat tri. (phul+ktavat) tuM, pramukha yatuM, kAra:- karaNam/phut+kR+bhAve ktin/phut+ visataM. (tri. phullAni santyasya matapa masya vaH) kR+lpap+tuk) sapa vagaireno , jhuta mevo | puSpavANu, savAj. (a. phulla+tulyArthe vat) puSpanI za6, zo- sphurjat phutkRtimIti saMbhramacamatkArasphurjat-saMbhramA- kAvyacandrikA / phullA strI. (phulla+striyAM TAp) tanAmanI se tA. phutkRta, phUtkRta tri. (phu(phU)t+kR+kta) st31 mAresa.. phulli, phulliti strI. (phulla+bhAve ktin) prada phutkRtya, phUtkRtya a. (phut+kR+lyap+tuk) 32 ___tha, visa, dUsaj te, vi.4252 5, mAsa, gha3Q. bhArIne- bAla: pAyasadagdho dadhyapi phUtkRtya bhakSayati- | pheTakAra puM. (pheTa +kR+ghaJ) yIsa, bhUma. hito0 4 / 103 / pheNa(na) puM. (sphAyate vardhate, sphAya+nak pRSo.) phupphusa (puM.) suM, -sthAnAnyAmagnipakvAnAM mUtrasya 37, -gaurIvaktrabhRkuTiracanA yA vihasyeva phainaiH rudhirasya ca / hRduNDakaH phupphusazca koSTha ityabhidhI- | megha0 50 / -payaH pheNanibhA zayyA dAntA yate-mAdhavakaraH / rukmaparicchadA-purANam / samudra39. phulta tri. (phal+kta ata utvam) pramukha, vi.sela, / pheNa(na)ka puM. (pheNa+svArthe saMjJAyAM vA kan) 355, sa.sa. , me.tano so2- hRdyAH pathyatamAsteSAM laghavaH phulti srI. (phal+bhAve ktin ata utvam) 5.5 | phenakAdayaH-suzrute 1 / 46 / / tha, visa, sa. pheNa(na)kA strI. (pheNa iva kAyati, kai+ka+TAp) phulla (bhvA. pa. a. seTa-phullati) pramukha thavisaj, pANImAM rAMdhela cokhAno loTa, arIThAnuM jhADa, iNa, ba. suta2308. Page #754 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pheNa (na) tA-baka ] zabdaratnamahodadhiH / pheNa (na) tA strI, pheNa (na) tva na. ( pheNasya bhAvaH tal +TAp-tva) IeApazu, pazu. | pheNa (na) dugdhA strI. (pheNa iva dugdhaM niryAso yasyAH ) eka jAtanI kSupa vanaspati, eka jAtano velo, moTI dUdhI. pheNa (na)pa (puM.) muni, sAdhu, parebAM isa jAne gubharo DaranAra sAdhu (tri. pheNaM pibati, pA+ka) jhIezane khAnAra jaLajantu vagere. pheNa (na)vat tri., pheNi(ni)n, pheNi (ni)la tri. puM. (pheNa + matup masya vaH / pheNa + astyathe in/ pheNa+ilac/pheNo(no)'sti asya) jhazavANu, IzavANuM. (puM.) joraDInuM ija-jora, kharIhu. ( a. pheNa + tulyArthe vat) jhInA bhevu, IzanI peThe. pheNa (na) vAhin puM. (pheNamiva vahati zvetatAm, vaha + forfa) aza, sug. pheNA (nA) strI. (pheNo'sti bAhulyenAsyAH, pheNa+ ac+TAp) zIDADAI vanaspati. pheNA (nA)gra na. ( pheNasyAgram) parapoTo. pheNA(nA)yamAna tri. (pheNa iva Acarati pheNamudramatIti phena + kyaG + zAnac muk) ezavANuM dUdha vagere. pheNA (nA) zani puM. (pheNa eva azani vajraM yasya) indra pheNi(ni)kA, pheNi (nI) strI. (pheNI svAthe ka+TAp pUrvahasvazca / sphAyate vadhate iti sphAy + nak + phezabdAdezazca ) kheDa bhatanuM par3avAna IsI, pAnaMvaTo vezavArAllavaGgena pheNIsamaM parpaTaH zigrubIjena yAti - jIrNamaJjarI / phetkAra ( puM.) vegathI yAsatAM ke zabda thAya che te. phetkArin tri. (phitkAra + astyarthe In) vegathI yAvatAM je zabda thAya che te karanAra. brU vyaMjanomAM 13mo aghoSAkSara vyaMjana. ba puM. (bal+Da) varuerAheva, sindhu, bhaga-yoni, 45, dhuM te, gaMdhana, gaMdha aravote, taMtu saMtAna-tAMtazo sAMdhavo, vayana-muMDana, ghaDo-maza. bak (bhvA. A. aka sak seT baGkate ) vAMDu -. baMhiman (puM.) lIu, vipulatA. ba 1561 phetkAriNI strI, phetkArIya puM. (phetkarotIti, kR + Nini + GIp ) kheDa bhatanuM taMtra phenamAlinI strI. (jai. prA. pheNamAliNI) mahAviddehanA vaprAvatI vijayanI pUrva sarahada uparanI mahAnadI. phenilacchadA strI. (phenilAH chadAH yasyAH ) joraDInuM 313. phera, pheraNDa puM. (phe iti zabda rAti gRhNAti, rA+ka/ phe ityavyaktazabdena raNDatIti, raND+ac) ziyANa. pheraNDI strI. (pheraNDa + striyAM jAtitvAt GIS) bhAchA ziyANa. pherava tri. (phe iti ravo yasya va0 sa0) dhutA, paTI, dhUrta (puM.) ziyANa krandatpheravacaNDaDAtkRtimA0 5 / 19 / - zUrANAM pheravANAM ca bhUtAnAM cAbhavad raNaH- kathAsaritsAgare 47 / 53 / rAkSasa. pheravI strI. (pherava + striyAM jAtitvAt GIS ) ziyANastrI, rAkSasI. pheru puM., strI. (phe iti zabdena rauti ru+Du/nAtra UG.) ziyANa, ziyANasI. phel (bhvA. para. saka. seT phelati) 4vuM, gamana 42vu. phela na., phelaka puM., phelA, pheli, phelikA, phelI strI. (na. phelyate dUre nikSipyate phel + ac/puM. phela+svArthe saMjJAyAM vA kan/strI. phelyate iti phel + a +TAp / phela + ini / phelireva, svArthe kan+TAp / pheli+ GIS) jAtA jADI rahesuM khehu atra vagere. phophasa na. (jai. prA. phopphasa) zarIrano kheDa avayava. phollakI strI. (jai. prA. phollaI) ne nAmanI kheDa ve. phval (bhvA. para. aka seT - phvalati ) vaj. baMhiSTha, baMhIyas tri. ( atizayena bahuH iSThan Iyasun vA baMhAdeza:) atizaya, dhanuM, apekSAthI jaDu- udvaho nAma baMhiSThastRtIyaH sa sadAgatiH - mahA0 12 / 328 / 39 / baka puM. (baGkate kuTilIbhavati, baki+ac pRSo. nalopaH bavayorabhedaH) jagato pakSI, jaDAsura daitya, haga, dhUrta, te nAmano phUlano choDa, vaidyakamAM auSadha mATe upayogI te nAmanuM yaMtra. Page #755 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1562 shbdrtnmhoddhiH| [bakacara-baDiza 55. bakacara tri. (baka iva carati, car+Ta) pAnI. | bakulA strI. (bakula+striyAM TAp) Da vanaspati, AcaraNa karanAra, bagalAnA jevA vartanavALuM, sAvI.. bagabhagata. bakulI strI. (bakula+gaurA. GIS) vanaspati 51stel.. bakaciJcikA strI. (bakavarNA ciJcikA) me. tanu bakuza puM. (bausa, jai. prA.) zarIra tathA 64.524||nii. mAchA.. | zobhA karavAvaDe mULa guNamAM doSa lagADI cAritrane bakajita, bakaniSUdana, bakavairin, bakazatru, bakAri malina karanAra sAdhu, e nAmano eka deza. puM. (bakaM jitavAn, ji+kvip tuk/niSUdayati+hanti bakerukA strI. (bakAnAM bakasamUhAnAM IrukaM gatiryatra) sudi+lyu, bakasya niSUdanaH/bakasya tannAmAsurasya bagalAnI paMkti, nAnuM bagaluM, pavanathI vAMkI vaLelI vairI/bakasya zatruH/bakasya tadAkhyAsurasya ariH) ___ unI. jI. i3va bhImasena, zrIkRSNA- tadA bakAriM suralokavAsinaH | bakoTa (puM.) jagato. samAkirannandanamallikAdibhi:-bhAga0 10 / 11 / 52 / | bakoTI strI. (bakoTa+striyAM jAti. GIS) maga.. bakadarzin tri. puM. (bakavatpazyati, dRsh+nnini| | baTu (pu.) cho.42. (mAsa. rIne. ti222 samai, baka+dRz+Nini) jagavAnI. 54 lonAra, 26 bha3- cANakyabaTuH / (.) bhUtara 56.. bar3ha (bhvA. pa. a. seTa-baThati) uj, samartha. Do-tha bakadarzinI strI. (bakadarzin+striyAM GIp) amRtI. __-vIro yoddhaM samarthaH syAt / bakadhUpa puM. (baka iva zubhravarNo dhUpaH) 2. tanA baD (bhvA. pa. a. seTa-baDati) Mamu 2, samartha __, vRddhipAma. bakapaJcaka na. (bakopalakSitAH paJca tithayo yatra bar3avA strI. (balaM vAti, vA+ka+TAp lasya DaH) kap) ti. su6 maniyArasathI. pAya tithi gho.31- vaDavAnAM tu zuddhAnAM candrAMzusamavarcasAm'tatraikAdazyAditithipaJcake bakapaJcakama / bako'pi mahA0 11222 / 45 / U3, hAsI, azvinI nakSatra. tatra nAzrIyAnmatsyaM caiva kadAcana / ' baDavAkRta, baDavAhata puM. (baDavayA dAsyAH kRtaH hRtaH) me tano hAsa-yA42. bhaktadAsazca bakapuSpa puM. (baka ivA'bhaM puSpaM yasya) sAthiyAnu vijJeyastathaiva vaDavAkRtaH- nAradaH / bakavRtti tri. strI; bakavRttin tri., bakavrata na. (bakasyeva baDavAgni, baDavAnala, baDavAmukha puM. (baDavAyAH svArthasAdhikA vRttiryasya, strI. bakasya iva vRttiH| samudrasthitAyAH ghoTakyAH agniH/baDavAyAH anlH| baka+vRt+astyarthe Nini/bakasyeva vratam) na baDavAyAH mukhaM sthAnatvenAstyasya ac) samudramA ghoDIna bhusamAMthA. nI..to. dAgni- sA ThevatanavANu, jAmata, hamI- adhodRSTinaiSkRtikaH yathaivArNavagatA tathaiva baDavAmukhe-harivaMze 97 / 22 / svArtha sAdhanatatparaH / zaTho mithyAvinItazca bakavratadharo vaDAnala. mataH-manu0 4 / 196 / / baDavAmukha na. puM. (bar3avAyAH mukham) gho..nu bho (puM.) bakAcI (strI.) tanu bhA .. te nmn| maDAva- tasya devasya yad vaktraM samudre bakI, bakoTI strI. (baka+striyAM jAti. GIS/striyAM tadatiSThate / baDavAmukheti vikhyAtaM pibattoyamayaM jAti DIpa) jagadI.. haviH-mahA0 87 / 200 / 111 / te. nAme me. heza. bakura tri. (bhayaGkara pRSo.) mayaM.42. (puM. bhAskara pRSo.) baDavAsuta puM. dvi. (baDavAyAH ghoDakIrUpAyAH tvaSTrasutAyAH sUrya, mAnnu . sutau) ne azvinI kumArI. bakula, bakUla puM. (baGkate, baki-kauTilye+urac-Urac baDiza na., baDizI strI. (balino matsyAn zyati pratyayarephasya laH nalopaH) morasa.dInu 03, (vi.samaya nAzayati, zA+ka, lasya Datvam/baDiza+gaurAdi. mujaba-taruNIo jo madirAno kogaLo e jhADa GIS) nAnAM bha78 533vAna 2.5 yaMtra- yaste 652 chAMTa to tene bharI 2ii nI.je.) -bakulaM kaNThamanuprApto nigIrNaM baDizaM yathA / dahedaGgAravat madhuraM grAhi dantasthairyakaraM param / upAsana tilA.. | putra ! taM vidyAt brAhmaNarSabham -mahA0 1 / 28 / 10 / Page #756 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baNa-baddhaphala shbdrtnmhoddhiH| 1563 baNa (bhvA. para. sa. seTa-baNati) 204-savA 4 42va.. | badaraphalI, badaravallI strI. (badarasyeva phalamasyAH baNa puM. (baN+ac) za6, savA4. DIpa/badaraphalapradhAnA vallI) bhUmibadarI za6 duAo, baNikpatha puM. (baNijAM panthA yasmin ac samA.) | . nA. . 2. DI. badarA strI. (badati chinnAyAmapi punaH prarohaNAt baNigbandhu puM. (baNijAM bandhuriva poSakatvAt) jAna __ sthirIbhavati, vad+bA. ara+TAp) 4&lntA vRkSa, jA.. vArAhI un6. baNigbhAva paM., baNijya na., baNijyA strI. (baNijaH | badarAmalaka na. (badaramiva Amalakam/badarAmalakayoH bhAvaH/baNijo bhAvaH karma vA yaH/baNijAM karma, / samAhAraH) poranAj Hij. (na.) po2 ane. baNija+ya TApa) vepAra, vAliyA5j - sthANau AMbaLuM. niSaGgiNyanasi kSaNamparaH / zazoca lAbhAya katakrayo | badari strI., badarika puM, badarikA, badarI srI. baNik-zizu0 12 / 26 / -tataH sa tatpitA tena (badari+svArthe ka/badarI+svArthe ka+TAp hrsvH| tanayena samaM yayau / dvIpAntaraM snuSAhetorbaNijyAvya- . badara+gaurA. GIS) porI- anye badarikAkArA padezataH-kathAsarit0 13 / 38 / bahireva manoharAH-hito0 114 / jora, pi.42baNigvaha puM. (baNijaM vahati, vah + ac) 62. kavaca, kapAsanuM jhADa, varAhakrAMtA vanaspati. baNij puM., baNij strI., baNija puM. (paNAyate vyavaharati, badarikAvana, badarItapovana na., badarikAzrama (badarikA vanama/badarikAcihnitaH tasyAH samIpe vA AzramaH) paNa+iji pasya vaH bavayorabhedAt/paNyate vyavahvIyate, badarikAzrama-gaMgAno pravAha je nara-nArAyaNa AzramanI paNa+iji pasya baH/baNigeva,baNij+svArthe aN) pAse vahe che tene badarInArAyaNa kahe che, te nAme AjIvikA mATe vecANa, kharIdI karanAra vepArI tAtha. vANiyo, jyotiSa prasiddha eka karaNa. badarIcchadA strI. (badA iva cchado yasyAH) hastikolI bata (avya.) mAzcarya- aho ! bata mahaccitram-kA0 vRkSa, zaMpanI . 154 / niMha, 6, :- vayaM bata vidUrataH kramagatA badarIpatra, badarIpatraka puM. (badA iva patramasya/ pazoH kanyakA-mA0 3 / 18 / -aho ! bata mahatpApaM badarIpatra+svArthe ka) nanado nAsugandhI dravya. kartuM vyavasitA vayana-bhaga0 1145 / dhyA- kva bata ! badarIphalA strI. (badaryA iva phalamasyAH) nIlasephAlikA hariNakAnAM jIvitaM cAtilolam-zakuM0 1 / 10 / saMtoSa, nAme vanaspati. saMbodhana - bata ! vitarata toyaM toyavAhAH nitAntam badarIzaila (puM.) 56 52 24o himAlaya parvatano gaNa09-maDo ! batAsi spRhaNIyavIryaH-kumA0 3 / 20 / / eka bhAga. e athomAM vaparAya che. baddha tri. (badhyate sma, bandha+karmaNi kta) dhAyadAbad (bhvA. pa. a. seTa bavayorabhedAt-badati) nizcaya varuNena yathA pAzairbaddha evAbhidRzyate-manu0 9 / 308 / thavo, sthira tharbu-cho. (cu. ubha. sa. seTa-bAdayati- vAMdhesa, 46 543, 3sa. te bavayoraikyAt) (bhvA. pa. sa. seTa badati-badat) | baddhakakSa, baddhakakSya, baddhaparikara tri. (baddhA kakSA ilaj, 3. ___ yena) 8. bha2 mAMdhedI cha te, taiyAra, sa%8. badara puM. na. (badati sthirIbhavati chinnasyApi punaH prarohaNa baddhaguda na. (baddhaM gudamatra) hAne. dha rI henarI bad-sthairye+arac/na. badarasya phalaM aN tasya luk) eka roga, jhADAne rokI denAra eka roga. boraDInuM jhADa, devasarasavanuM jhADa, kapAsIo, kapAsanuM | baddhacitta, baddhamanas tri. (baddhaM cittaM yasya/baddhaM mano 3. (na.) bI2, 5||srnu, 31- karabadarasadRzamakhilaM yasya) bhanane. AIna. 26 sayaveDaM Doya, bhanane bhuvanatalaM yatprasAdataH kavayaH / pazyanti sUkSmamatayaH koImAM daDhatApUrva lagADanAra. sA jayati sarasvatI devI-vAsa0 5 / baddhapi (na.) mUhI. badarapAcana (na.) te nAmanu, me.5 tIrtha.. baddhaphala puM. (baddhAni phalAnyasya) 424 vRkSa.. 14simakSa svArtha a Page #757 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1564 shbdrtnmhoddhiH| [baddhamuSTi-vadhra baddhamuSTi tri. (baddhaH dAnAyAprasArito muSTiryasya) 545, | badhira tri. (badhnAti karNaM, bandha+kirac) , all, MidhesI bhUhIvANu - sajIvamapyarthimude | zravAndriyarahita. -dhvanibhirjanasya badhirIkRtazruteH dadadbhyastava trapA nedRzI baddhamuSTe:-nai0 385 / | zizu0 13 / 3 / baddhamUla tri. (baddhaM mUlaM yasya) baMdhAye-68 bhUNiyAvaY | badhiratA strI., badhiratva na., badhiriman puM. (badhirasya -baddhamUlasya mUlaM hi mahadvairataroH striyaH-zizu0 2 / 28 / bhAvaH tal+TApa-tva/badhirasya bhAvaH dRDhA0 imanic) baddhamauna tri. (baddhaM maunaM yasya) bhauna 23nArI, yu5- marA, narAza. __ adRzyata tvaccaraNAravindavizleSadaHkhAdiva baddhamaunama- | badhirayati (nAma dhAta0 para.) urI banAvavA... raghu0 13 / 23 / badhirita tri. (badhira+itac) 1.32. nanAvI ho - baddharasAla puM. (baddhazcAsau rasAlazca) meM tana ail. badhiritAzeSadigantarAlam-kA0 mahAvIra0 680 / baharAga tri. (baddhaH rAgo yatra) AsAta, mugdha, anu25ta.. strI. (badhnAti mamatayA bandha+una lopaH, uhyate baddhazikha tri. (baddhA zikhA yena) Mi vunj, vaha+U dhazcAntAdezo vA) mAyA, baDu -varaH sa coTalo bAMdhelI strI vagere. vadhvA saha rAjamArga prApa dhvajacchAyanivAritoSNambaddhazikhA strI. (baddhA zikhA yasyAH) uccaTA nAme raghu0 7 / 4 / nArI, pR pUrImadhUra vanaspati, vanaspati. navI paraNelI strI, putranI strI, zArivA auSadhi, baddhAJjali tri. (baddhA aJjaliryena) prama. mATe zahI-yUro. be hAtha joDelA hoya te, namaskAra karatAM. badhUjana puM. (badhUreva janaH) vaDu, strI. kSitipratiSTho'pi badha (cu. ubha. sa. seTa-bAdhayati+te) Mirg, 6 mukhAravindairvadhUjanazcandrama janazcandramadhazcakAra-ziza0 3152 / 453, niyamamA se. (bhvA. A. saka. seTa - | badhUTazayana na. (badhUTInAM zayanamiva pRSo. IkhArasyAkAraH) bIbhatsate) niji -yebhyo bIbhatsamAnAH-uttara0 1 / | goma-nAnuNiyu. Giug. badhUTi, badhUTI strI. (alpavayaskA badhUH, badhU+alpArthe badha puM. (han+ghaJ vadhAdezaH bavayoraikyAt) bhArI nainj, Ti: DIp) huvAna. strI, saubhAgyavatI strI - 2 bhA2j, vadha, nA. 'nUtanajaladhararucaye gopavadhUTIdukUlacaurAya'-bhASA0 / badhaka tri. (badh+kvun) 44. 4282, bhArI nainnA2, badhUtsavaprasava, badhUtsava puM. (badhvAH utsavaH ArttavaM 6 // 2 bhAranA2. (puM.) vyAdhi, roga, mRtyu. sa iva prasavaH puSpAdiryasya) 'raktAmlAna' namarnu badhakAmyA strI. (badhasya kAmyA) 482 ||2vaanii 29, vRkSa. vadha karavAnI umeda, badhodyata tri. (badhAya udyataH) bhArI nainA taiyAra badhajIvin tri. (badhena jIvati, badha+jIv+Nini) che. koIne mArI nAMkhavAnA kAma upara jIvanAra pAradhI, badhopAya puM. (badhAya upAyaH) bhArI nainal bhATeno usA. 6ya. badhatra na. (badha+karaNe katran) sastra, thiyAra. | badhya tri. (badhamarhati, han+yat badhAdezaH) 40. 425 / badhadaNDa puM. (badhasya daNDaH) mA umal-. sa.%, | vAya, bhArI iman yogya. (tri. bandhamarhati, vadhanI zikSA. bandha+yat na lopaH) avi pUrI vA sAya.. badhasthalI, badhyabhUmi srI., badhasthAna, badhyasthAna | badhyatA strI., badhyatva na. (badhyasya bhAvaH tal+TAp na. (badhArtha-badhyasya sthalI/badhArtha-badhyasya sthAnam) tva) bhArI nainal yogyapa, 4 52vA sAya55j. gunegArane phAMsI devAnuM athavA zUlie caDAvavAnuM badhyapAla, badhyapAlaka puM. (bardhya pAlayati pAl+aN/ astri, sma zana. badhyapAla+svArthe ka) pAnAno 264., 62. badhAGgaka na. (badhaH aGgamatra kap) , .... badhyoga (puM.) ta nAme me. vi. badhArha tri. (badhamarhati, arha+aN) bhArI nainal yogya, | badhra na. (badhyate'nena, bandh+STran) sIkheM -sIsaM badhaM ThAra mAravA yogya. | ca bapraM ca yogeSTaM nAganAmakam-bhAvapra0 / thaye. Page #758 -------------------------------------------------------------------------- ________________ badhI-bandhana shbdrtnmhoddhiH| 1565 badhI strI. (badhyate'nayA, bandh+STran+DIe) yAma3AnI | sthi2 42, 47j, Haj -yadi maNipuNi pratibadhyatehorI, vArI.. paJca0 175 / -bahalAnurAgakurubindadalapratibaddhabadhya (na.) DoTa, bho4I, 52. madhyamiva digbalayam-zizu0 9 / 8 / avarodha 42vo, badhvA strI. (bandha+ktvA) MidhAna. 5DhI. bhUj, raj. 2j -pratibadhnAti hi zreyaH ban (tanA. A. dvika. seTa-banute) yAya, bhaunj. pUjyapUjAvyatikramaH- raghu0 179 / sam+bandhabandi, bandI strI. (band+in/bandi+GIp) dhana, saMbadhnAti sArIrIta. iaj, saMsa[ 42vI, uj. rAvAsa, ha.. A+bandh-AbadhnAti -Mirg,833j, 2, nibhaae| bandha (krayA. pa. rA. aniTa-badhnAti) wiuj -barddhana 72, vyavasthita 42. - AbaddhamaNDalA tApasapariSad saMbhAvita eva tAvat kareNa ruddho'pi ca kezapAzaH- kA0 49 / -aabddhmaalaaH-megh09| - AbaddharekhakumA0 7 / 57 / ma sAvavo, bhai nAvo - mabhito navamaJjarIbhiH-gIta0 11 / (cu. para. sa. karmabhirna sa badhyate-bhaga0 4 / 14 / - balirbabandhe seTa- bandhayati) Miug. jaladhirmamanthe- bhaTTi 2 / 39 / 5.32 dhaa24|| 42, na | bandha puM. (badhyate paJcabhibhUtaiH, bandha+ghaJ) zarIra, hi cUDAmaNiH pAde prabhavAmIti badhyate-paJca0 172 / / (puM.) viaj, ro'g -gajabandha0-raghu0 16 / 2 / nimA bhAiSTa 42j, 45ve -babandha caDhUMSi bhavaprarohaH 2yanA, vyavasthApana. -sargabandho mahAkAvyam-sA0da0 kumA0 7 / 17 / - yA badhnAti te cakSuH citrakUTa:- 6 / mAvana, dhaa29||, viyaa29|| -he rAjAnastyaja raghu0 13 / 47 / ud+bandha-udbadhnAti yu. prazane. sukavibandhe virodham-vikramAGga0 18 / 107 / ciug. anu+bandha-anubadhnAti manasara, 5 // 7 // bhavabaMdhanathI mukti, sAMsArika baMdhanothI pUrNa mokSa 4. ni+bandha-nibadhnAti niyama. pUrva bAMdhaj, -bandhaM mokSaM ca yA vetti buddhiH sA pArtha ! sAttvikIbhAva, sthira. 42 nir+bandha-nirbadhnAti mAha bhaga0 18 / 30 / -bandhAnmuktyai khalu makhamukhAn kurvate 72vI. pra+bandha-prabadhnAti gUMtha, pani . karmapAzAn-bhAmi0 4 / 21 / aMgavinyAsa. - Asana (AMkha agara manane) sthira karavuM, jamAvavuM, Adeza bandhadhIraH-raghu0 2 / 6 / / (puM bandh+karaNe ghaD) gha2. 5vA. - dRSTi lakSyeSu bandhan mudrA0 1 / 2 / nibhAe. vagerene. vIravArnu sutara, is, 31, 204nA-ghare72, 2yn| 72vI, vyavasthita. 2j - baddhorminAka thApaNa rUpe mUkela koI vastu, saMsAra, gatirodhanuM vanitAparibhuktayuktam-kirA0 8 / 57 / - tasyAJjaliM sAdhana. bandhumato babandha-raghu0 1615 me. 42j, 2yanA bandhaka na. (badhnAti, bandh+Nvul) 424mA vizvAsa 12vI. (aels, vitaut) nibhA 42 -tuSTairbaddhaM Ave te mATe ghareNe ke zAnamAM mUkelo padArtha, sImita 42. (puM. bandha+svAthe kana) mahAlahada-vinimaya, tadalaghu raghusvAminaH saccaritram-vikrama0 181107 / - zloka eva tvayA baddhaH-rAmA0 / kaNThamubadhnAnimudrA0 Mia mA aga2 aMza. -RNaM sadRzabandhakam yAjJa0 276 / 36, 22, vyatbhiyArI puruSa. 6 / tAnyevAkSarANi mAmanubadhnanti-uttara0 3. / 442. bandhakI strI. (badhnAti mAnasaM, bandh+Nvul-striyAM GIS) rAkhavuM, cupacApa anusaraNa karavuM, pagale pagale cAlavuM vyabhicAriNI strI, pAMca puruSo pAse janArI strI, - madhukarakulairanubadhyamAnam-kA 0 139 / -ko nu vezyA strI. -na me tvayA kaumArabandhakyA prayojanamkhelvaya manabAdhyamAnastapasvinIbhyAmabAlasattvo bAla: maa07|-blaad dhRto'si mayeti bandhakIdhASTaya'mzakaM0 7. / - AtmavantaM na karmANi nibadhnanti kA0 237 / hAtha.. dhanaJjaya !-bhaga0 4 / 29 / vyavasthita 42, -hemanibaddhaM bandhatantra na. (bandayuktaM tantramasmin) saMpU senau. cakram-pASANapacayabaddhaH kUpaH mAha, anj, syanA bandhana na. (bandha+bhAve lyuT) lug, 36 42. te. 72d. -mayA nibaddhe yamatidvayI kathA-ka0 5 / liMgana 2 . vinamrazAkhAbhujabandhAni-kumA0 prati+bandh-pratibandhnAti , 242304j - Mium, 3 / 39 / -ghaTaya bhujabandhanam-gIta0 10 / - mAtRjaGghA 853j, -banAya pItapratibaddhavatsAm (dhenum)raghu0 2 / 11 | hi vatsasya stambhIbhavati bandhane-hito0 1 / 95 / bhArI. Page #759 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1566 nAMjavuM. (na. bandh+karaNe lyuTa) gAMDa, aMdhi, bhArI nAMjavAnuM sAdhana chorI-zaMso - zazidivAkarayorgrahapIDanaM gajabhujaGga mayorapi bandhanam' - hitopadezaH / (na. badhyate'smin adhikaraNe lyuTa) dehajAnuM, arAgAra, 4. bha - bandhanAgAraH / - tvAM kArayAmi kamalodarabandhanastham - zakuM0 6 / 20 / bandhanagranthi strI. (bandhanArthAM granthiH) jAMdhavAnI gAMDa, jALa. zabdaratnamahodadhiH / bandhanarajju strI. (bandhanArtha rajjuH) bAMdhavAnI chorI. bandhanavezman, bandhanAgAra na., bandhanAlaya puM. (bandhanAya bandhanasya vA vezma / bandhanasya AgAram / bandhanasya AlayaH) dehajAnuM, bhesa bandhanastambha, bandhastambha puM. (bandhanArthaM - bandhArthaM vA stambhaH) DAthIne jAMdhavAnI jIlo, baraDordhane bAMdhavAno thAMlalo. amaheva, thAmaDAno paMjo, bandhitra puM. (bandha + itra ) vIMbho, ghanjo, bhaso.. bandhu puM. (badhnAti manaH snehAdinA, bandh + u ) jJAti lAI jAndhava -yatra drumA api mRgA api bandhavo mAtRbandhanivAsanam - raghu0 12 / 12 / sagotra baMdhunuM artavya - tvayi tu parisamAptaM bandhukRtyaM prajAnAmzakuM0 5|8| kaccit saumya ! vyavasitamidaM bandhukRtyaM tvayA me megha 0114 | kheDa vaMzamAM utpanna thayelo, mitra - bandhujIvamadhurAdharapallava-mullasitasmitazobham - gIta02 / pitA mAtA-bhAI vagere, aMdhukava vRkSa-jayoriyAnaM Au makarandagandhabandho mA0 1 | 36 | ( gandhano mitra bheTale suvAsita) vaidehi bandhohRdayaM vidadre - raghu0 14 / 33 / pravAsabandhuHsahayAtrI, khAdhyAtmika lAI -zakuM0 4 19 / bandhuka, bandhujIva, bandhujIvaka puM. (bandhU+uka/ bandhuriva jIvayati, jIva+aN / jIvi + Nvul) bandhujIvavRkSa - japoriyA Au. bandhujana puM. (bandhuH janaH) jandhu bhAeAsa-chuTumbI bhASAsa sagAMvahAlAM vagere. bandhutA strI, bandhutva na. ( bandhorbhAvaH tal+TAp-tva) baMdhuono samUha, baMdhupaNuM. bandhudatta na. ( bandhunA dattam ) strInA lagna samaye bAMdhavoe-sagAMoe Apela strIdhana yAjJa0 2 / 114 / (tri. bandhunA dattaH) aMdhukha khApesa. [ bandhanagranthi-bandhyAkakoTakI bandhudA strI. (bandhu + dA+ka+TAp) bandhura (puM. ba) sAthavo (na. bandh + urac) bhuGkuTa, strInaM zila, tasano jona (puM.) jayoriyAnuM jhADa, haMsa, jagaso, vAvaDiMga, RSabha auSadhi. (tri.) manohara, suMdara, ramaNIya, namra, nIyuM-ayuM sthaNa vagere badhnAti me bandhuragAtri ! cakSuH raghu0 13 | 46 / bandhurA strI. (bandhura + striyAM TAp) vezyA strI. bandhu tri. ( bandhUn lAti snehena gRhNAti, bandhu+lA+ka) manohara, suMdara, namra. (bandhuM lAti, lA+ka) chInAjanI choro, khasatIputra - paragRhalalitAH parAnnapuSTAH parapuruSajanitAH parAGganAsu, paradhananiratA, guNeSvavAcyA gajakalabhA iva bandhulA lalAma:- mRccha0 4 / 28 | bandhuhIna tri. (bandhunA hInaH) aMdhuvagaranuM - bhAMDu baporiyAnuM jhADa. rahita. bandhUka puM. (badhnAti saundayyeNa cittaM bandh + Uka) japoriyAnuM Au - tava karanikareNa spaSTabandhUkasUnatabakaracitamete zikharaM vibhratIva zizu0 11 / 46 / -bandhUkadyutibAndavo'yamadharaH- gIta0 10 / (na.) adhuupbanduka zastravizeSa. bandhUkapuSpa puM. (bandhUkasya bandhujIvasya puSpamiva puSpaM yasya) pittazAla vRkSa. bandhUra tri. ( bandh + Uraca) sundara, manohara, namra, aM nIthI bhIna. (na. bandhU- bandhane + Ura) chidra, jAMDu. bandhUli puM. (bandh + Uli) jayoriyAnuM jhADa. bandhya tri. (bandh +yak) vAMJiyaM niSNa -avandhyayatnAzca babhUvurete raghu0 3 / 29 / bandhyazramAste raghu0 16 / 75 / (tri. bandh + karmaNi yaH) jAMdhavA sAya. bandhyaphala puM. (phale bandhyaH pUrvani.) isahIna vRkSa. bandhyA strI. ( bandh + yak + striyAM TAp) vAMegI strI na - hi bandhyA vijAnAti gurvI prasavavedanAm - subhA0 / - rUpaudAryavayojanmavidyaizvaryazriyAdibhiH / saMpannasya guNaiH savaizcintA bandhyAraterabhUt- bhAga0 14 / 12 / jAtA nAmano sugandhI padArtha, eka jAtano yoniroga. bandhyAkarkaTI strI. (bandhyAyAH upakAriNI karkaTI) eka jAtanI kaDavI kAkaDI. bandhyAkakoTakI strI. (bandhyAyAH upakAriNI kakoTakI putrapradatvAt) vAMJaegI iMDoDI, ita isavAjI aMDIDI. Page #760 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bandhyAtanaya--barhis] / bandhyAtanaya, bandhyAsuta puM. ( bandhyAyAstanaya iva / bandhyAyAH suta iva) bhithyA pahArtha, bhenu astitva na hoya te, vAMjazInA choDarA Thevo mithyA pachArtha eSa bandhyAsuto yAti khapuSpakRtazekharaH bandhra na. ( bandhra + STran) baMdhana, gAMDa. babhUvas tri. (bhU+vas) hotuM, dhatuM. babhra (bhvA para. saka. seTa-babhrati) gamana vu, vuM. babhravI strI. (babhroH zivasyeyaM patnI, babhru + aN + GIp na vRddhiH ) hurgA hevI. babhri pu. ( babhrU +in ) 4. (tri. bhR + kin dvitvam) dhArA astu, poSaeA 42nAra. 0 babhru puM. (bibharti bharati vA, bhR + ku dvitvam ) ziva, viSNu, agni, nojiyo, te nAbhe kheDa heza, te nAmano kheDa muni, pIMgajo raMga -jvAlAbabhruziroruhaH-raghu 15 / 16 / - babandha bAlAruNababhruvalkalam - kumA0 518 / udhara, te nAme kheDa yAdava, (tri. bhR+uNA. ku dvitvaM babhrU+uvA) pIMganA raMganuM, pIMganuM, vizAsa. (puM. ba.) janu dezamA rahenAra. zabdaratnamahodadhiH / babhrudhAtu puM. (babhruH piGgalo dhAtuH) sonuM, geru. babhruvAhana (puM.) bhazipurano kheDa rAma, citrAMgadvAnI kRkSithI janmelo ajunano putra. bambU (bhvA. para. seT-bambati) gamana 42, 4. bambhara (puM. (bambha + ac rA+ka) lamaro. bambharAli, bambharAlI strI. (bambharANAM AliH) labharAkhonI paMDita-hAra, bhAMjI. bambhAri tri. (bhR+in dvitvaM abhyAse mum ) sarvanuM bharaNapoSaNa karanAra. bara na. (bR+ac) sAhu, ta4, Desara, te nAbhe kheDa sugandhI dravya. (puM. bR+ karmaNi ac) (2, 4bhA, varachAna, vyabhiyArI. (na. bR+bhAve ap) vara, svIkAra. baraTa, barbaTa puM. (bR+ aTan. bavayorabhedaH / barva + aTan) eka jAtanA aDada. baram avya. (bR+bA. amu) sAraM, hI, thoDuM-ISTa. barA strI. (bR+ac+TAp) haraDa, jeDa ne khAmaNAM gaNo, hajAra, vanaspati brAhmI, vanaspati pAThA, vAvaDiMga, bhehA vanaspati. barI strI. (bara + gaurA. GIS ) zatAvarI vanaspati. barjaha (na.) gAyo vagerenA dUdhanI utpattinuM sthAna. 1567 barba (bhvA. pa. saka. seTa-barbati 4, gamana khu. barbaTI strI. (barbaTa + gaurA. GIS ) DAMgara, vezyA strI. barbaNA strI. (bab + lyu+TAp) AsamAnI raMganI bhAjI. barbara (tri.) bhUrja, bhaMgalI anArya, nItha -zRNu re barbara ! - hito02 / barbura na. ( bab + urac) pAzI, kheDa vRkSa -upasarpema bhavantaM barbura ! vada kasya lobhena bhAmi0 1 / 24 / ) barha (bhvA. A. sa. seT -barhate ) Apa, hevu, vistArakaM, alag, s eg, sisg, seg. fa+ae-fact -bhArI nAja, naSTa 5. barhana. puM. (barha+ac) bhoranuM pAchu - davIlkAhatazeSabarhAHraghu0 16 / 14 / - ( kezapAze) sati kusumasanAthe kaM haredeSa barhaH ? - vikrama0 4 / 10 / pAMDu -ApANDuraM ketaka rhamanyaH - raghu0 6 / 17 / parivAra. barhaketu puM. (barha ketuzcihnaM yasya) navabhA manuno putra. barhaNa na. ( barha+ lyuT ) pAMDu. barhavat, barhiNa, barhin puM. (bah + astyarthe matup masya vaH / barha + ina Natvam / barha + astyathe in ) bhora pakSI -AvAsavRkSonmukhabarhiNAni (vanAni) - raghu 0 2 / 17 / (tri.) bhora pIchavAnI. barhas na. ( barha - stutau + asun) mAstaraNa, pAtharA. barhi na. ( barha+in) chAla, chala. barhikusuma puM. (barhi - barhayuktamiva kusumamasya) morapicchavRkSa. barhipuSpa puM. (barhi barhayuktamiva puSpamasya) mayUrapiccha nAmanuM vRkSa, eka jAtanuM gaMdhadravya. barhimukha puM. (barhi vahnirmukhamasya) a. barhivAhana puM. ( bahI mayUro vAhanamasya) artisvAmI. barhiH zuSman, barhiSkeza puM. (barhiH kuzaH zuSma balamasya/ barhiH keza iva yasya) agni. barhiSad puM. ba. va. (barhiSi sIdati, sad + kvip) te nAme eka pitRgaNa. barhiSTha tri. (barhiSi kuze tiSThati, sthA+ka vA visargalopaH Satvam) 6 upara rahenAra (na. sugandhIvAjI, hevahArano khAsava.) barhiSmat tri. (barhirastyasya matup ) harbhavANuM. barhiSya tri. (barhiSi dattaM yat) harbha para sthApesa piMDa. barhis na. ( barha+karmaNi isi ) hala, chAla, yajJano hala, chIpti, anti, agni Page #761 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1568 bal (bhvA. pa. a. seT-balati) zvAsa sevo, chava, dhAnyanI saMgraha 52vI. (bhvA. ubha. sa seT-balatite) hetuM, khApavu, vadha 42vo, ni35 4, samabhava, hAra bhAravu. (cu. A. sa. seT-bAlayate) nizza vu, samabhavavu, bharA-poSaNa khu. bala na. ( balate vipakSAn hanti, bal + ac) sainya aparyAptaM tadasmAkaM balaM bhISmAbhirakSitam-bhaga0 1|10| bhavedabhISmamadroNaM dhRtarASTrabalaM katham - veNI0 3 / 24 / (na. bal+ac) heDanuM sAmarthya, bAhubalena jitaH, vIryabalena vagaire, balAt jaNapUrva jaNa-bhera. sthUlapa gaMdha rasa, 35, vIrya, cheDa, pahalava, DUMpaNa, soDI. (puM. balate nirUpayati sveSTamiti, bal+ac) agaDI, jagadeva, varuNa vRkSa, te nAbhe kheDa haitya, bhegha. (tri. bala + astyarthe ac) jaNavAna, bhairAvara, bhajUta. balakSa puM. (balaM kSAyatyasmAt kSyai+ka) dhoNo raMga - zabdaratnamahodadhiH / dviradadantavalakSamalakSyata sphuritabhRGgamRgacchavi ketakam - zizu0 6 / 34 / caMdra yathAnatyarjunAbjajanmasadRkSAGko balakSaguH - kAvyA0 1 / 46 | (tri balakSa + astyarthe ac) dhonA raMganuM, dhoju. balaja na. ( balAt jAyate, jan+Da) jetara, zaDeranI haravAbhe yuddha, dhAnya -tvaM samIraNa iva pratIkSitaH karSakeNa balajAn pupUSatA - zizu0 14 / 7 / (tri. balAjjAyate, jan+Da) jajathI utpanna thanAra, bherathI hA dhanAra balajananI strI. (balasya jananI) jasahevanI bhAtArohilI. balajA strI. (balAt balakRtasAhasayuddhAdikAt jAyate, jan+Da + TAp ) zreSTha strI. durdha. balajJa tri. (balaNNa, jai. prA. ) potAnI zakti bhaganAra. balatI (strI.) mahesa uparanI maMDaviDA-nAnI jaMgalI. balada puM. (balaM dadAti dA+ka) va vRkSa, poSTiGa DiyAnA sAdhana 35 kheDa agni (tri.) jaNa khApanAra pauSTi'- anyedyuH praNayakrIDAvyAjAcca mama sUtrakam / gale'badhnAdahaM dAntastatkSaNaM balado'bhavam - kathAsarit0 37 / 153 / baladA strI. (balad + striyAM TAp) saMgha nAmanI vanaspati. baladInatA strI. (balena dInatA) sAni baladeva puM. (balena dIvyati, div+ac) jasarAma, vAyu. [bal-balavat baladevA strI. (baladeva + striyAM TAp) trAyamANA auSadhi. baladviS, balaniSUdana, balabhid, balaripu, balavRtraniSUdana, balavRtrahan, balazatru, balasUdana, balahan, balArAti puM. (balaM balAsuraM dveSTi, dviS + kvip / balaM niSUdayati, bala+ni+sUd + lyuT / balaM bhinatti, bala+bhid + kvip/ balasya tannAmAsurasya ripuH / bala + vRtra+ni+ Sud + lyu/ bala+vRtra+han + kvip / balasya zatruH / balaM tannAmakamasuraM sUdayati sUd + lyu/ balaM tannAmakamasuraM balaM vA hanti, han+Tak / balasya tannAmAsurasya arAtiH) indra - balaniSUdanamarthapatiM ca tam - raghu0 9 / 3 / balanigraha puM. (balasya nigrahaH) jajanuM khochApa, kamajo25NuM. prasU strI. (prasUte iti prasUH, balasya prasUH) jagahevanI mAtA rohiNI. balabhakta puM. (balabhatta, jai.prA.) hevane bhATe loMnanuM jasihAna. balabhadra puM. (balaM bhadraM zreSThamasya yadvA balA + astyarthe ac balo balavAnapi bhadraH saumyaH) jaNavAna manuSya jaNarAma, roja 4nAvara, zeSanAga, bodharanuM Au. balabhadrA, balabhadrikA strI. (baleSu bhadrA / balabhadrA + svArthe ka+TAp ata itvam) trAyamANA auSadhi, kheDa jAtanI kuMvAra. balabhid tri. (balaM bhinatti, bhid + kvip) sainyamAM phATaphUTa karanAra, sainyamAM bhaMgANa pADanAra. balarAma, balabhadra, balala, balahan, balin) balena ramate, ram+ saMjJAyAM karttari ghaJ / balaM bhadraM zreSThamasya yadvA bala + astyarthe ac balo balavAnapi bhadraH saumyaH / balaM lAti, lA+ka, bal+kalac vA / balanAmAnamasuraM balaM vA hanti, han+Tak/ balaM + astyarthe ini) jaNaheva, jaNarAma. balavat tri. (bala+astyarthe matup masya vaH) jaNavAna - vidhiraho ! balavAniti me matiH bhatR0 2 / 91 / balavAnidriyagrAmo vidvAMsamapi karSati manu0 2 / 215 / bhajUta, puSTa, sainyavANuM. avya. ( bala + atizaye matup masya vaH dhazuM, atyanta atizaya punarvazitvAd balavadvigRhya - kumA0 3 / 68 / balavadapi zikSitAnAmAtmanyapratyayaM cetaH- zakuM0 1 / 2 / zItArti balavadupeyuSeva nIraiH- zizu0 8 / 62 / - Page #762 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaratnamahodadhiH / 1569 balavattA, balazAlitA strI, balavattva, balazAlitva | balAkin (tri.) (balAkA+vrIhyA ini) agavAnI na. ( balavato - balazAlino vA bhAvaH tal+TAp-tva) balavattA--balAbhra] baLavAnapaNuM, jorAvarapaNuM. balavarddhana tri. (balaM varddhayati, varS + Nic + lyu) jajane vadhAranAra, zera vadhAranAra (puM.) utsana athavA upAkarmano sthaMDilAgni. balavarddhin tri. (balaM varddhayati, bal + vRdh + Nini) jajane vadhAranAra, sAmarthya vadhAranAra. balavarddhinI strI. (balaM vardhayati, vRdh + Nini + GIp ) vaDa auSadhi. balavallabhA strI. (balasya vallabhA) 63, mahirA baLarAmanI vahAlI strI vagere. balavasA (strI.) gaMdha. balavinyAsa puM. (balAnAM sainyAnAM vizeSeNa durbhedyatvena nyAsaH sthApanam ) sainyanI vyUharacanA, sa242nI gohavazI.. balavyApRta tri. ( balavAuya, jai.prA.) sainyamAM bAgI gayela, lazkaramAM parovAI gayela. balazAlin, balADhya, balin tri. ( balena zAlate, zal+ Nini / balena ADhyaH / bala + astyarthe ini) jaNavAna, bherAvara. balasthiti strI. (balasya sthitiH) (242nI chAvazI, sainyano paDAva. balahan puM. (balanAmAnamasuraM balaM vA hanti, han+Tak) indra, zarIramA rahesa huI dhAtu, janarAma. balahIna tri. ( balena hInaH) ubhabhera, nirmANa.. balahInatA strI, balahInatva (na.) nirjanatA, ubhabherI. balA strI. (balaM kAryyatvenAstyasya ac+TAp) te nAmanI bhrupa vanaspati, vizvAmitre rAma-lakSmaNane Apelo 'balA' nAmano zaktisaMpanna maMtrayoga je astravidyA nAmathI prasiddha che -tau balAtibalayoH prabhAvataH raghu0 11 / 9 / (strI.) nAgaravesa, jasahArA, vAvaDiMga, bhyaMtI vanaspati, pRthvI, lakSmI. balAka puM. (balena akati, bala + ak + ac) jagalo. balAkA strI. (balakA + striyAM TAp) jagalI, jagasAnI 2 - 'seviSyante nayanasubhagaM khe bhavantaM balAkAH 'meghadUte 9 / abhuDI - maithunanI IcchAvAjI strI, priyA. balAkAzva (puM.) te nAmano kheDa rAma. hAvA -kAlike nibiDA balAkinI - raghu0 11 / 15 / bagalIvALuM, kAmukI strIvALuM. (puM.) te nAme eka dhRtarASTrano putra. balAGgaka puM. (balayuktamaGgamatra kap) vasantadvAja. balAJcitA strI. (balena aJcitA) jagarAmanI vIe. balATa puM. (balAya tAnAya aTati gacchati udaraM, aT+ac) bhaga balAt avya. (balaM sAmarthyaM kAraNatvenAtati, at+kvip nipA.) jaNathI -balAnnidrA samAyAtA - paJca0 11 hRdayamadaye tasminnevaM punarvalate balAt- gIta0 7 / bherasamayI - bAlAt saMdUSayed yastu parabhAryAM naraH kvacit - mAtsye 201 a0 / 4thI. balAtkAra puM. (balAt+kR+bhAve ghaJ) jajapUrva - balAtkAreNa nirvartya0 / zApayantrita paulastya - balAtkArakacagrahaiH- raghu0 10 / 47 / 4thI 5. balAtmikA strI. (balamevAtmA svarUpaM kAraNatvAt yasyAH kuM kap) kheDa bhatanuM sUrambhujI DUsa, hastizaMDI vRkSa. balAdi (puM.) pAzinIya vyArA prasiddha kheDa zabda ge| (1) 'bala, cula, nala, dala, vaTa, lakula, urala, pula, mUla, ula, Dula, vana, kula' iti / (2) 'bala, utsAha, udbhAsa, udvAsa, udAsa, zikhA, kula, cUDA, sula, kUla, AyAma, vyAyAma, upayAma, Aroha, avaroha, pariNAha, yuddha' iti / balAdyA strI. (balAya AdyA zreSThA) te nAme kSupa vanaspati. - - balAdhyakSa pu. ( balasya adhyakSaH) senAdhipati. balAnuja puM. (balasya balarAmasya anujaH) zrIkRSNa. balAnvita tri. ( balena anvitaH) jajavAna, senA sahita, sainya yukta. balApakarSam (avya.) jalAtkArathI, DuThathI. balApaJcaka na. ( balAyAH paJcakam ) jalA-mahAjasAnAgajasA-atijasA-jasA se pAMtha auSadhi balAbalAdhikaraNa na. ( balaM ca abalaM ca te adhikriyete'smin adhi + kR + AdhAre lyuT ) tulanAtmaka zakti jemAM che ane asamarthatA, AkAMkSAanAkAMkSA rUpa baLAbaLano nizcaya karAvanAra vaiminine duhela kheDa nyAya samaya eva karoti balAbalam - zizu0 6 / 44 / balAbhra puM. (balamevAbhrANi) vA 35 sainya. Page #763 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1570 balAmoTA strI. (balamAmoTayati, A+muT + ac+TAp) jIpaTo, sAsa aghADI, nAgahamanI vanaspati.. balAya puM. (balasya ayaH sthAnam) vara vRkSa. balAlaka puM. (balAya sAmarthyAya alati paryApnoti, zabdaratnamahodadhiH / al + Nvul ) pAejA Au. balAvalepa puM. (balasya avalepaH) jajano garva. balAza, balAzaka, balAsa, balAsaka puM. (balamaznAti, az + aN / balAza + svArthe ka / balamasyati kSipatti, as + aN / balAza + svArthe ka) zarIramAMnI duIdhAtu -balAza evAyatamunnataM ca zophaM karotyannatagatiM nivAryahemacandraH- 3 / 126 / balAsaghnI strI (balAsaM hanti, hana+Tak + GIp ) te4, a balAsama (puM.) te nAbhe kheDa haina, juddha. balAha na. ( balaM Ahanti, A + n + kvip) pAegI, 4. balAhaka puM. (balena hIyate, bala+hA+kvan yadvA vArINAM vAhakaH pRSo.) bhegha - balAhakacchedavibhaktarAgAmakAlasandhyAmiva dhAtumattAm- kumA01 | 4 | nAgaramotha, parvata, viSNuno dhoDI, te nAbhe kheDa sarparAja, te nAme eka daitya. balAkanda puM. (balaM sAmarthyamAhvayati, A+hve+ka) eka jAtano kanda. bali puM. (balyate dIyate, bal- dAne + in) pUbha, khADuti -nIvArabaliM vilokayataH zakuM0 4 / 20 / bheTa, rAbhakha vagerethI sevA yogya 42 - prajAnAmeva bhUtyarthaM sa tAbhyo balimagrahIt - raghu0 1 / 18 / yAbharanI hAMDI, gRhasthIe karavAnA pAMca yajJo paikI bhUtayajJa, viroyanano putra kheDa daitya -javirAja -chalayasi vikramase balibhadbhutavAmanagIta0 1 / - baliM babandhe jaladhirmamanthe-bhaTTi0 2 / 39 peTano amuddha lAga, guddAmAM rahela aMkurAkAra mAMsa piMDa, yayAti rAjAnA vaMzanA sutapa rAjAno putra, vaizvadeva vageremAM kAgaDA vagerene khapAtuM anna - yAsAM baliH sapadi madgRhadehalInAM haMsaizca sArasagaNaizca viluptapUrvam - mRccha0 1 / 9 / / (strI. balati bala-saMvaraNe+in bavayorabhedAt) vRddhAvasthAthI zarIre paDatI karacalI. balika puM. (bali + svArthe a) puM. bali zabda dukhI.. [balAmoTA - balivatsa balikarambha (puM.) DobhavA bhATenuM kheDa bhatanuM paDavAna. balikarman na. (baleH karma) jasidvAnanuM durbha-vaizvadeva. balikA strI. (balaiva, balA + svAthe kan kApi ata itvam) atijalA nAme vanaspati, dharanA chAparAno chevaTano bhAga. balicandana na. ( balyarthaM candanam ) sAsa sukhau. balidAna na. ( balyarthaM dAnam ) javidhAna -balidAnena satataM jayecchatrUn nRpAn nRpa ! kAlikApu0 / balidhvaMsin puM. (baliM dhvaMsayati svasthAnAt pAtayati, dhvaMs+ Nic + Nini) viSNu. balin puM. (baliM dhvaMsayati svasthAnAt pAtayati, dhvasaM + Nic + Nini) viSNu. balin puM. (bala + astyarthe ini) aMTa, pADo, jagaha, lUMDa, bhogarAnuM Au, 4I, khaucha, jagadeva jaNavAna. balina, balibha, balisat tri, balI strI. (bali: zithilaM carma asyAsti, bali + pAmAditvAnnaH / balizcarmasaMkoco'styasya, bali+bha+matup / bali pakSe GIS ) vRddhAvasthAthI zarIre 42yalI jovAmuM. bAlanandana puM. (balestadAkhyayA prasiddhasya daityasya nandanaH) baLIrAjAno putra-bANAsura. balinI strI. (balaM deyatvenAstyasyAH ini + GIp) te nAme eka kSupa vanaspati. balipuSTa puM. (balinA vaizvadevabalidravyeNa puSTaH ) jhagaDao. balipodakI strI. (baleH podakI upodakI) kheDa bhatanuM mArjAli dukho.. balipriya puM. (balinaM prINAti, prI+ka) soghravRkSa, uddejanuM jhADa. balipriya, balibhuja puM. (balirvaizvadevabaliH priyo yasya/ baliM vaizvadevadravyaM gRhasthadattabaliM vA bhuGkte bhuj + kvip) agaDI. balibindhya (puM.) raivata manuno te nAmano kheDa putra. balimandira, balisadman na. ( baleH svanAmakhyAtasya rAjJaH mandiram / balestadAkhyadetyasya sadma) pAtANa. balimukha, balImukha puM. (baliyuktaM mukhaM yasya yadvA balI balizca carmasaMkocayuktaM mukhaM yasya) vAMharI, vRddhatAnI karacalIovALA mukhayukta. balivatsa puM, balivatsA strI. (baleH vatsa iva) gaMdha. Page #764 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baliSTha-baha shbdrtnmhoddhiH| 1571 baliSTha, balIyas tri. (atizayena balI, balin+iSThan- | ballava (pu.) govANiyo -kuJjaSvAkrAntavIrUnni Iyas) atyanta paNavAna -prAyazcittaM vinA pUtA tvameva / ___cayaparicayA vallavAH saMcarantu-veNI0 6 / 2 2so'yo, zuddhamAnasA / akAmA yA baliSThena na strI jAreNa pAMDava bhIma-sena (virATa rAjAne tyAM je rasoiyAnuM dUSyati- brahmavaivarte 55 a 0 / - AgamAdezayormadhye kArya karato hato.) balIyAnAgamo vidhiH-durgAdAsaTIkA / ghaj Tho.212. | ballavI strI. (ballava+striyAM GIS) gopI-govAsa (puM.) 12. -harivirahAkulavallavayuvatisakhIvacanaM paThanIyambaliSNu tri. (bal-saMvaraNe+iSNu) ti22kRta, apamAna gIta04 / pAmesa.. balvajA strI. (bala+kvip taM vati, vaj+ac+TAp) balihana puM. (baliM hanti, han+kvip) vAmanAvatAra 5 tarnu ghAsa- ulapa. viSya. balha (bhvA. A. seTa-balhate) vistA2j, 3sAvaj, he, balI strI. (bali+pakSe GIS) vRddhAvasthAthI. 538. Apaj, vadha 42vo (sa.), yAyanA 42vI, mAMga 42yavAsI -kuSThaM sucUrNitaM kRtvA ghRtamAkSikasaMyutam / | dvika0 / bhakSaNAt svapnavelAyAM balIpalitanAzanam . balhi puM. (balha+in) te. nAme meM kSatriya, te. nA. vaidyakabhaiSajya0 / balIka puM. (bAlayati AvRNoti, bal+Ikan ni.) | bava puM. (baM vAti, vA+ka) jyotiSaprasiddha te. nAmarnu gharanA 75rAno chavaTanI mA -yasyAmasevanta paDeguM 529. namabalIkAH samaM vadhUbhirvalabhIryuvAnaH-zizu0 3 / 53 / / baSkayaNI, baskayanI, baSkayiNI, baskayinI strI. balIna (puM.) dIchI.. (baSkayastaruNavatsaH so'styasyAH, baSkaya+ pAmAdi. balIvarda puM. (I lakSmIH vR+vic vara, tau Ivarau dadAti na+DIe/baskayo'syAsti, baskaya+pAmA. na+GIp/ dA+ka IvardaH, balI cAso Ivardazca) 556 -gorapatyaM maska-gatau+ ayan pRSo. masya baH sasya Satvam pumAn balIvardaH / baSkayo'syAsti ini + DIp/baskaya+astyarthe balIzaka (puM.) tanuM 3. ini+DIp) huvAna. vA72.7/vAjI gAya, hene ghai balUla, balopaviSTa, balopeta tri. (bala+sidhyA. vA 187278 hoya. tavI. ya. - poTAyuvatistokalac U/balena upaviSTaH/ balena upetaH) javAna, katipayagRSTidhenuvazAvehadvaSkayaNIpravaktR zrotriyAza22. balotkaTaka tri. (balena utkaTa:) . 43 6ddhata. dhyApakadhUtairjAtiH-siddhAntakau0 2 / 1 / 65 / basta (ca. A. seTa-bastayate) va 42vI, gamana 2d, balotkaTA (srI.) atisvAmIna anuya2 . bhAtRl. balottama tri. (balena uttamaH) 4 4.3 uttama.. he saka., bhAMga dvika0 / balottamA strI. (balena uttamA) . tanI vanaspati. basta, bastaka puM. (bast+ac/basta+svArtha ka) 532, .. balya na. (balAya hitaM bala+yat) pradhAna dhAtu-zuvIrya -kaTvamlavIryA lazuno hitazca snigdho guru bastakarNa puM. (bastakarNa iva parNAkAraH yasya) rAyaernu svAduraso'tha balyaHhArIte 3 a0 / (tri. balAya ___ 3. (puM. bastasya karNaH) 452no jAna. hitaM bala+yat) jamarnu sAdhana, bhajane, rita42. (tri. bastagandhA strI. (bastasya gandha iva gandho yasyAH) balena nivRttaM yat) thI. anedA, thaye.da. (pu.) te. 10. tujasI, amo6. nAme eka bauddha bhikSuka. bastamodA strI. (bastasya modo yasyAH) maha.. balyA strI. (balAya hitA yat+TAp) bhAsaMgha vanaspati, bastazRGgI strI., bahalAGga puM. (bastasya zRGga iva atibalA vanaspati, eka jAtanI kSupa vanaspati, ___ prnnaanysyaaH| bahalAni aGgAni yasya) vanaspati prasAraNI (tA. meMDhAzIMga. balyAkhyapaJcamUla na. (balyAkhyaM paJcamUlama) gaNo- baMha (bahi-vRddhau bhvA. A. aka. seTa idit-baMhate) upalasarI-bho kohaLI-haLadara-meMDhAzIMgI e pAMca. | vRddhi pAmavI, vadhavuM. Page #765 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1572 shbdrtnmhoddhiH| [bahala-bahuguDA bahala tri. (bahi+kalac iditvAnnum nalopazca) puSTa, traNathI AraMbhI aneka saMkhyAvALuM kaMIka, lagabhaga, gha, gAI, mahAna, bhabhUta, saghana, 38o2, 68, (puM. prAya: mAvi vAthI: ? -kiM bahunA vaktavyena ? bahi+kalac iditvAnum napolapazca) mojAnA uina. 362 72vI, DumanAthI. -53j - tvatsaMbhAvitameM roga, zevaDIna2sa, zesa...... mAtmAnaM bahu manyAmahe vayam-kumA0 6 / 20 / - ya bahalagandha puM. (bahalo gandho yasya) me 4.52k yAteriva zarmiSThA bhaturbahumatA bhava-zakuM0 4 / 6 / yaMhana. bahuka puM. (bahu+saMjJAyAM kan) 42yatA, sUrya, 20.53k bahiraGgaH na. (bahiH prakRterbAhyamaGgaM yasya) vyA4215 au3, AtyUDa 5l. (tri.) 5uel mATe mohanA2. prasiddha pratyaya vagere nimittaka prakRtinA avayava vagerenuM bahukaNTaka puM. (bahUni kaNTakAni yasya) (r)u olu, Arya. ghojI pAuNa, ghamAsa.. (tri. bahUni kaNTakAni yasya) bahirindriya na. (bahirdehAd bAhyasya padArthasya grAhaka- ghal sieland. mindriyam) za06 vagere pAviSayona aDa2nArI. bahukaNTakA strI. (bahUni kaNTakAni yasyAH) agnidamanI zrotra vagere indriya. nAmanI auSadhi. bahirgata tri. (bahiH gataH) mahA2 gyes..| bahukaNTA strI. (bahavaH kaNTA: kaNTakAH yasyAH) bahirgamana na. (bahiH gamanam) baDA2 4 te. moza. bahirddhAra na. (bahisthaM dvAram) pArI 42vATho - bahukanda puM. (bahavaH kandAH yasya) sU29.. bahirgaccha / bahukandA strI. (bahavaH kandAH yasyAH) 3050. bahirbhavana na. (bahir+bhU+bhAve lyuTa) paDA2. thaj - bahukara tri. (bahukaroti bhuvaM saMmASTi, bahu+kR+Ta) Do. samA- ye.. vagaire sAI 42 // 2. (tri. bahUni kAryANi bahirbhUta tri. (bahi:bhU+kta) nA2. thayeTa. karoti, kR+ac) gharjst. 42 // 2. -nihantA vaira bahimukha tri. (bahirbAhyaviSaye mukhaM pravaNatA yasya0 kArANAM satAM bahukaraH sadA / pArazvadhikarAmasya bAhya viSayomAM Asakta manavALuM viSayAsakta, zaktarantakaro raNe-bhaTTi0 578 / sAtazayama AtmasvarUpathI vimukha. 42 // 2. (puM. bahu karoti, kR+ac) 2. bahizcara puM. (bahizcaratIti, car+Ta) 42yadA (tri. bahukarI strI. (bahukara+striyAM jAti. GIS) 61231, bahizcaratIti, car+Ta) bA2 32nAra * bahizcarAH Aiael.. (strI. bahu+kR+karaNe apa+GIS) sAva27. prANA:-dazaku0 / bahukarNikA strI. (bahavaH karNA iva parNAnyasyAH kap+TAp bahiSkaraNa na., bahiSkAra puM. (bahis+kR+lyuT/ ___ ata itvam) vanaspati 4251nI.. bahis+kR+ghaJ) nA2 &in staj, MSTiAra bahukusumita tri. (bahUni kusumAni saMjAtAni yasya 2vI, anA62 42vI. bahiSkRta tri. (bahis+kR+kta) nA2. in. tDhesa, ___ itac) ghai savANu, vRkSa. vagere. bahukUrca puM. (bahUni kUrcAnyasya) nAgiye2. anAdara karela. bahis avya. (baha+isun, bavayorabhedAt) 52mAthI bahugandha puM. (bahurgandho yasmin) , (na.) ta4, (5. na. sAthe. -nivasannAvasarthe purAd bahiH- raghu0 hAsyAna. bahugandhadA srI. (bahurgandhaM dadAti, dA+ka+TAp) bhuu8|15| bahaiDaka puM. (baha + ac, bahaH eDaka iva bRhat kANDo vizeSa, stUrI.. yasya) bAnu u. bahugandhA strI. (bahurgandho yasyAm) yaMAnI jI, pANI bahyAnta (avya.) pAnI methI. -antarbahiH purata dUdha, 47. ___ eva vivartamAnAt-mA0 1140 / bahugavAJc tri. (bahugA bahu ninditA vAk yasya) bahu tri. (baMha+ku nalopaH) ghaj, paDu- tasmin bahu ghaNI ja niMdavA yogya vANIvALuM, ghaNuM asabhya posanAra. etadapi -zakuM0 4 / -bahu praSTavyamatra-mudrA0 3 / - alpasya hetorbaha hAtumicchan- raghu0 2147 / 5 | bahuguDA strI. (bahuH guDaH yasyAm) me tana vanaspati. Page #766 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1573 gagA. bahuguNa-bahupatrikA shbdrtnmhoddhiH| bahuguNa tri. (bahavaH guNA yasmin) // vANu, | bahudakSiNa tri. (bahavaH dakSiNAH yasya) gha0. Eaudij, bhanevAranu, tAta . atizaya dakSiNAvALuM. bahugranthi pu. (bahavo granthayo yasmin) disa, zevaTa. | bahudaNDika, bahudaNDin tri. (bahavo daNDAH santyasya bahucchinna tri. (bahu yathAsyAttathA cchidyate sma, chid+kta bahudaNDa+Than/bahudaNDa+ astyarthe ini) ghal _tasya dasya ca naH) bhane 5402 pa.j, pa. pa.la. daMDadhArIovALuM. bahucchinnA strI. (bahucchinna+sriyAM TAp) me tanI. bahudala puM. (bahUni dalAnyasya) me. tarnu anA4. (tri. bahuni dalAni yasya) ghai vibsiall. bahutantri tri. (bahavastantrayo yasya) gha0. namovANu. bahudalA strI. (bahUni dalAni yasyAm) me tanu pae taravANu- 'vibhajya naktaM divamastatantriNA'- __ 54vAna. iti kirAte husvekArAntatantrizabdasya prayogadarzanAt / bahudugdha puM. (bahUni dugdhAnIva cUrNAni zubhravarNatvAt bahutantrI, bahutantrIka tri. (bahavaH tantrayo yasmin/ | yasya) gha6. bahutantrI+svArthe kan) ghau u2vANu me vAhitra bahudugdhA srI. (bahu dugdhaM yasyAm) puSTha dUdhavANI vAdha. gAya. bahutama, bahutara tri. (bahu+atizaye tamap/bahu+atizaye bahudugdhikA strI. (bahudugdhA+svArthe ka+TAp ata itvam) tarap) atizaya-gha,apekSA bahu. thoranuM jhADa. bahutarakaNiza puM. (bahutarANi kaNizAni dhAnyazIrSANi bahudRSTa tri. (bahu dRSTaM yena) ugl .yesa. hoya. ta, yasya) .5 tarnu dhAnya. atizaya joyela, ghaNIvAra joyela. bahutas avya. (bahubhya ityathe, bahu+tasil) 59. bahudezya tri. (bahudesiya, jai. prA.) thoI vadhAre. pAmethI, mahuthI. bahudoSa tri. (bahavo doSAH yasmin) ghoSavANu. bahutA strI., bahudhana tri. (bahu dhanaM yasya) 5 // dhanavANu, dhanADhaya.. bahutva na. (bahUnAM bhAvaH tal+TAp-tva) bahupa, bahudhA avya. (bahu+prakAre dhAc) bahu pr.reghaNApaNuM. bahudhApyAgamaibhinnAH-raghu0 10 / 26 / 55u ., ghaj bahutikta tri. (bahuzcAsau tiktazca) atyaMta. j, pazu zana- 'ekatvena pRthaktvena bahudhA vizvatomukham' - bhaga0 9 / 15 / 4 53. bahutiktA strI. (bahu tikto raso yasyAH) bhAyI. bahudhAra na. tri. (baDhyaH dhArAH yasya) 4%8. (tri.) ghaNI dhAravALuM. vanaspati, kAgaDiyuM. bahutitha tri. (bahUnAM pUraNaH, bahu+DaTh tithuk ca) bahunaTa puM. (bahunaDa, jai. prA.) 12-1 maI sane veza dhAra 42 / 2. bhanenI saMdhyAvANu, puSTha, ghaj -kAle gate bahutithe bahunADIka puM. (bahvayaH nADyaH yasmin bahunADI+kap) zakuM0 5 / 3 / -tasya bhuvi bahutithAstithayaH-kirA0 havasa, thAMbhato. 12 / 2 / bahunAda puM. (bahurmahAn nAdaH zabdo yasya) zaM. bahutRNa na. (bahu tRNamiva) pahATe prAya: ghAsanI. bahupaTu tri. (ISadUnaH paTuH) Au2 bhochu DoziyAra jevo hoya, mahattva rahita, tiraskaraNIya hoya . (tri. bahu yathAsyAttathA paTuH) 4. 4 choziyAra, nidarzanamasArANAM laghurbahutRNaM naraH-zizu0 2 / 50 / naI AyuM. bahutra avya. (bahu+saptamyarthe val) mane. Pl bahupatra puM. (bahUni patrANi dalAnyasya) hu.. (tri., heza.twi, ghauwi.. na. bahUni patrANi yasya) ghai issivANu. (na.) bahutvaka, bahutvaca puM. (bahutvageva, bahutvac+svArthe mama dhAtu. kan/bahavaH tvaco yasya) modeg5tranu sAu. bahupatrA sro. (bahupatra+ striyAM TAp) 525. puSpa. bahuda tri. (bahUn dadAti, dA+ka) maI mApanAra, ghaj bahupatrikA strI. (bahupatrI+svArthe ka+TAp hrasvaH) moyahanA2. wil, methI, mahAzatAvarI. Page #767 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1574 shbdrtnmhoddhiH| [bahupatrI-bahumUrddhan bahupatrI strI. (bahupatra+gaurA. GIS) tuNasI, dama, bhAyA-uiyuM, pusI.-50531, nAnI // 28, bhoya liMginI vanaspati, bRhatI-bhorIMgaNI eka jAtanI | AMbalI, AMbalI, mRgevAMru-eka jAtanI kAkaDI. kuMvAra-ghIkuMvAra, gorakSadugdhA vanaspati. bahuphalikA strI. (bahuphala+saMjJAyAM kan+TA itvam) bahuparNa puM. (bahUni parNAnyasya) sAtapuDAna 3. (tri. / eka jAtanI boraDI. bahUni parNAni yasya) ghai visivAj. bahuphena tri. (bahu phenaM yasmin) ghai nauj. bahuparNikA strI. (bahUni parNAni yasyAH kapa TAp ata | bahuphenA srI. (bahu phenA yasmin) me. tanuM vRkSaitvam) 4231. vanaspati. sAtalA / bahuparNI strI. (bahuparNa+gaurA. GIS) methI. bahubala puM. (bahu balaM asya) siMDa. (tri. bahu balaM bahupAd, bahupAda puM. (bahavaH pAdAH yasya vA antylopH| yasya) gha maNavANu, atizaya sava2. bahavaH pAdAH yasya) 4unu 3- vaTo raktaphala: bahubalI strI. (bahubala+striyAM jAti. GIS) siMDa.. zRGgI nyagrodhaH skandhajo dhruvaH / kSIrI vaizravaNo bahuballI (strI.) DI.DIna 3. vAso bahupAdo vanaspatiH-bhAvapra0 / (tri.) ghau bahubIja puM. tri. na. (bahUni bIjAni yasya) . pagavALuM, ghaNAM mULiyAvALuM. jAtanA lIMbaDAnuM jhADa. (tri.) ghaNAM bIvALuM, puSkaLa bahuputra puM. (bahavaH putrA iva parNAnyasya) sAtapuDAnu pIyuta. (na.) sItA. 3. (tri. bahavaH putrA yasya) ghara cho2iuj. bahubhAgya tri. (bahu bhAgyaM yasya) saa2| nasIlavA. bahuputrI strI. (bahavaH putrA iva mUlAnyasya GIp) zatamUnA bahubhuja tri. (bahu bhunakti, bhuj+kvip) ghaj. mAnA2. ' nAmanI vanaspati. bahuputrikA strI. (bahuputtiyA, jai. prA.) pU[bhadra yakSendranI bahumaJjarI strI. (bahvaya maJjaryaH yasyAH) tulasI.. bahumata, bahumati tri. (bahubhirmatam/bahUnAM matirmAnaM ayamaDivI, saudharma hevanAnI mehevI.. bahupuSpa puM. tri. (bahUni puSpANyasya) sArnu, u, ___yatra) ghame bhAnej, atizaya mAnya.. ghaNAM phUlovALuM. bahumala na. (bahuH maloM yatra) sAsu-ta namAnI se bahupuSpikA strI. (bahupuSpa+saMjJAyAM kan+TAp ata dhAtu, (tri. bahuH malo yasmin) ghau bhesavANu, __itvam) pAvana vRkSa- dhAtakI / atizaya meluM. bahupraja puM. (baDhyaH prajAH yasya) (mUMu-42, 94 | bahumArga na. tri. (bahavaH mArgAH yasmin/bahavaH mArgAH ghAsa. (tri.) pravANu, ghara chosiauj.. ___yasya) yauTuM, yo.. (tri.) bhane.. bhAofauj, 59 // bahupratijJa tri. (bahvayaH pratijJAH yasmin) gharI rastAvauj.. pratizamovAj- bahupratijJaM yat kArya vyavahAreSu / bahumAna puM. (bahu mAnaM yeSAM te) bahu sanmAna magara nizcitam-kAtyAyanaH / arthAt-anekapadasaMkIrNa mAhara, yuM bhUtyAMna- puruSabahumAno vigalitaHpUrvapakSo yugapanna siddhyatIti tasyArthaH-mitAkSarA / / bhatR0 3 / 9 / -vartamAnakaveH kAlidAsasya kriyAyAM ghaNI uktio ane vAkyovALuM. kathaM pariSado bahumAnaH-mAlavi0 1 / / bahaprada tri. (bahUni pradadAti, pra+dA+ka) ghaj 4 | bahumUrti strI. tri. (bahvI mUrtiryasyAH/bahvayaH mUrtayaH ApanAra, udAra sakhAvatavALuM. yasya) 4. 5.sa. (tri.) bhane bhUti-20.502 vANubahapravAha tri. (bahavaH pravAhAH yasya) ghe| pravAhIvANaM. / aneka mUrtiravyaktaH zatamUrtiH sanAtanaH-mahA0 bahuprasU strI. (bahUn prasUte, bahu+pra+sU+kvip) 13 / 149 / 90 / hA sva35vAj. chokarAMvALI strI, bahu saMtativALI bairI. bahumUtratA srI., bahumUtratva na. (bahumUtrasya bhAvaH bahuphala puM. tri. (bahUni phalAni yasya) jarnu , tal+TAp-tva) ThethI evAra pezAle. 4 53 cha 431, vita-vi.se. (tri.) ghai muj. te. 2.5 roga, madhumeDano ronA. bahuphalA, bahuphalI strI. (bahUni phalAni ysyaaH| bahumUrddhan puM. (bahavaH mUrdhAno yasya) vi], virATa bahuphala+striyAM GIS) bhASa54-25.78, kSavi., puruSa. (tri.) a.ne. mastavAj. Page #768 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bahumUla-bahuvacana shbdrtnmhoddhiH| 1575 bahumUla tri. (bahUni mUlAni) ane. bhUmiyailj, ghai. | duHkhamataH param-hito0 1 / 184 / (puM. bahUni lAti, bhUgavAj. (puM.) s20||o, sthUbasa2-mo, OMnel lA+ka) mAgni, 195kSa.-dhAriyu -prAdurAsa bakaro, te nAmano eka nAga. bAhu lakSapAcchaviH- raghu0 19 / 15 / -kareNa bahumUlaka na. (bahumUla+saMjJAyAM kan) sugaMdhIaul- bhAnorbahulAvasAne saMdhukSyamANeva zazAGkarekhA- kumA0 jasa. 7 / 8 / ti bhAsa, yitra vRkSa, mo. 2. (na.) bahumUlA strI. (bahumUla+striyAM TAp) bhAvanaspati, mAza, sani bharI. zatAvarI vanaspati. bahulagandha tri. (bahula: gandho yasya) puSNa gandhavANu. bahumUlI strI. (bahumUla+striyAM jAti. GIS) kI bahulagandhA strI. (bahula: gandho yasyAm) melathI.. . bahulacchada puM. tri. (bahulAni cchadAni yasya) vAda bahumUlya tri. (bahu mUlyaM yasya) matiDImatI, bahumUlya, | s22||o. (tri.) ghai uiciauj. bhoMdhu (na. bahu ca tat mUlyaM ca) gha DImata. | bahulatA strI., bahulatva na. (bahulasya bhAvaH tala+TApbahurantrikA strI. (bahUni randhrANi yasyAH, saMjJAyAM tva) puSpa , bADupa. ___ kan+TAp ata itvam) bheha nAmanI vanaspati... bahulavalkala puM. (bahUni valkalAni yasya) mApana bahurasa tri. (bahU raso yasmin) 198 2savANu. (puM. bahU | 3. raso'smin yadvA bahU rasaH) zesI, ghara 2sa.. | bahulavaNa na. (bahUni lavaNAni yasmin yadvA bahu ca bahurasA strI. (bahU raso yasyAm) bhAla.sixel.. tat lavaNaM ca) mArI bhInamA pahA thayesa. me. bahurI (srI.) me satarnu rAdheDaM dhAnya. tarnu bhAI, ghajA . bahuruhA strI. (bahu rohati, ruha+ka+TAp) .5 tanA - 'kandagaDucI / ' | bahulA strI. (bahUnarthAn lAti, lA+ka+TAp) ||y, bahurUpa, bahurUpaka puM. na. (bahUni rUpANi yasya/ dAyayI, go, bhAsa.57, . nA. sa. hevI- pratyahaM bahurUpa+svArtha ka) ziva, viSY, MI, 132, tatra sAvitrI gAyatrI bahulA tathA-kAlikApu0 23. maheva, za, te nAme suddha. (na.) 52 . (tri. ___ a0| (srI. ba. va. bahula+TApa) vRttiAnakSatra.. bahUni rUpANi yasya) baDu35. ane| 35vANu- tamasA bahulAzva puM. (bahulAH azvA yasya) bhaithisazanI meM bahurUpeNa veSTitAH karma hetunA-manu0 1 / 49 / / 2 . bahurUpA strI. (bahurUpasya zivasya srI, bahurUpa+TAp) | bahulikA (srI. ba. va.) iti. nakSatra. hu|| 40- arUpA parabhAvatvAd bahurUpA kriyAtmikA / | bahulAkaraNa na. (bahula+cci+kR+lyuTa) gha puSTha jAtA zailendragehe sA zailarAjasutA tataH-devIpu0 45 2. a0| bahulIkRta tri. (bahula+cci+kR+kta) puSTha resabahurekha tri. (bahvayaH rekhAH yasya) ghara. 2AvA.. parAkramavatA vIra ! tvayA tadbahulIkRtam- mArkaNDeye bahurekhA strI. (bahvI bahulA rekhA) gha. 25/- rekhAbhiH 21 / 92 / mehu 728, ddh| . (na.) bhUkhaMDIDhI. bahubhiH klezaM svalpAbhirdhanahInatAm / raktAbhiH khaLAmAM Dhagalo karela dhAnya, prakAzita karavuM, vistAra sukhamApnoti kRSNAbhiH preSyatAM vrajet-gAruDe 64 42va., vRddhi 42vI- bhUteSu kiM ca karuNAM bahulIkarotia0 / bhAmi0 11122 / bahuretas puM. (bahu reto yasya) brahmA. bahulIbhavati (cci.) 3sA, vistRta 42j -chidreSvanA bahuroman puM. tri. (bahUni romANi yasya) 5.422, gheTau. | bahulIbhavanti- paJca0 2 / 175 / dUra dUra sudhI. isAI (tri.) ghai diziauj, di.2. 4. bahulIbhavantaM...soDhuM na tatpUryamavarNamIze-raghu0 bahula tri. (bahi+kulac ni. nalopaH) bhane saMjyAuj | 14 / 38 / -avinayabahulatayA-kA0 143 / puSTa, ghaj, stu | bahuvacana na. (bahutvaM vakti, vac+lyu) vyaa525|| garnu samRddha, pUna- janmani kalezabahule kiM na | prasiddha marDavayana. Page #769 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1576 bahuvalka puM. (bahUni valkAni yasya) yArojInuM Au ''priyAsa' dukha.. zabdaratnamahodadhiH / bahuvallI (strI.) DoDI nAbhe kSupa vanaspati, bahuvAra, bahuvAraka puM. (bahUni vArayati, bahu + vR + Nic + aN / bahUni rUkSAdIni vArayati, bahu + vR + Nic + Nvul) zleSmAta vRkSa. bahuvAram, bahuzasa avya. (bahuH vAraH yasmin karmaNi/ bahu + zas) eIvAra - guNakRtye bahuzo niyojitAkumA0 / jahuvAra- capalA dRSTiM spRzasi bahuzo vepathumatIm - za0 1 / 24 / sAdhAraNataH, sAmAnyataH bahuvidha tri. (bahavaH vidhAH yasya) jaDu prahAranuM, aneka prakAra -evaM bahuvidhA yajJA vitatA brahmaNo mukhe bhaga0 4 / 32 / bahuvistIrNa tri. (bahu vistIrNaM yasmin) dhanuM vistAravArju atyanta vizAla. bahuvistIrNA strI. (bahu yathA syAttathA vistIrNA) vRkSa. bahubIja (puM. tri.) na ( bahUni bIjAni yasmin) bhatanA bIMdhunuM jhADa. (tri.) ghaeAM jIvANuM. sItAija. bahuvIrya puM. tri. (bahu vIryyaM tejo yasya) jAnu Au bharavo, tAMdRnabhanuM zArDa, zImajAnuM Au (tri.) dhazuM parADabhI. khilA kheDa (na.) bahuvIryyA strI. (bahu vIryaM yasyAH) yAMjalI.. bahuvrIhi (puM. tri.) vyArA prasiddha cha samAsa paiDI te nAmano kheDa samAsa. (tri. bahavo vrIhayo yasya) puSNa dhAnyavANuM, ghAzI aMgaravANuM- 'tatpuruSa ! karmadhAraya yenAhaM syAM bahubrIhiH' udbhaTaH / bahuzatru puM. ( bahavaH zatravo yasya) yasso (tri. ) ghaTA zatrubhovANuM- bahuzatruH paTole syAt dhanahAnistu mUlake - tithitattve / bahuzalya puM. (bahu zalyaM yasya) rAtA jeranuM jhADa. (tri. bahUni zalyAni yasya ) ane jIsAvA. bahuzAkha tri. puM. (bahvayaH zAkhA: yasya) ghazI zAkhAkhavA. (puM.) nivaDaMga. bahuzAla puM. (bahubhiH zAlate, zAl+ac) thoranuM 313. bahuzikha tri. ( bahvayaH zikhA yasya ) ghazI zijAkhovANuM. bahuzikhA strI. ( bahvI zikhA yasya ) 4sapIyara. [bahuvalka- -bahvapatya bahuziras puM. ( bahUni zirAMsi yasyAm) viSNu (tri.) ghaNAM mAthAvALuM. bahuzravA strI. (bahu yathA syAttathA zravati, zru+ac+TAp) sallakI nAmanuM vRkSa. bahuzRGga puM. tri. ( bahUni zRGgANi yasya) viSNu'catvArizRGgAH trayo asya pAdAH zrutiH / (tri.) ghaNAM zIMgaDAMvALuM, ghaNA zikharovALuM. bahuzruta tri. ( zru+bhAve kta, bahu zrutaM yena) ne vAra zAstrazravaNa jeNe karela hoya te vidvAna. bahuzreyas tri. (bahu zreyo yasya) ne syAzavANuM. bahuzreyasI tri. ( bahvayaH zreyasyaH yasya) ane AbAdIvALuM, kalyANakArI lakSmIvALuM. bahusantati tri. (bahuH santativistAro 'sya ) dhAegA jahonA vistAravANuM. (tri. bahuH santatiryasya) ghazAM saMtAnavANuM, ane saMtativANu (puM.) bheDa bhatano vAMsa.. bahusampuTa puM. (bahuH sampuTo yasya) viSNu huncha bhUNa. bahusAra puM. (bahuH sAro yasya) jeranuM Au (tri.) ghaNA sAravALuM, aneka sAravALuM. bahusuta tri. ( bahavaH sutA yasya) jaDu putra-putrIyovAmuM. bahusutA strI. (bahavaH sutA iva mUlAnyasyAH) zatabhUjI nAmanI vanaspati. bahusU strI. (bahUn sUte, sU+kvip) jaDu bhaeAnArI strI, bhUMDaegI, DumrI.. bahusUti strI. (bahuH sUtiH prasavo yasyAH ) dhazIvAra viyAyelI gAya, ghaNIvAra jaNanArI strI. bahutra tri. (bahu yathA syAttathA sravati sru+ac) aneka prakAre jharanAra, atyanta savanAra. bahusvana tri. (bahuH pracaNDaH svanaH zabdo yasya) e zabdavANuM, bhoTA avAvA. (puM. bahuH svano yasya) dhuvaDa. bahusvanI strI. (bahusvana + striyAM jAti GIS) dhuvaDI. bahUdaka puM. ( bahUni udakAni zaucAGgatayA yasya) kheDa bhatano saMnyAsI (na. bahu ca tadudakaM ca) dhAzuM pAegI. baheDaka (puM.) jahenuM u. bahala (bhvA. A. sa. seT-bahalate) mukhya thavu, hAra bhAra, vadha avo, hevu, khApavu josavu, uhe. bahvapatya puM. (bahUni apatyAni yasya) lUMDa, 62. ( tri. ) ghaeAM choDarAMvAmuM. Page #770 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bahvartha-bANapura shbdrtnmhoddhiH| 1577 bahvartha tri. (bahavaH arthAH yasya yasmin vA) uu | bADaveya puM. dvi. va. (baDavAyAH apatye pumAMsau, Dhak) arthavALuM, bahu paisAdAra, ghaNA prayojanavALuM. | be azvinIkumAro. bahvAdi (puM.) uPlya' vyA:24 prasiddha ta nAmanI | bADavya na. (bADavAnAM samUhaH, saMghe yat) prAno . me. 204 / 5- sa ca, - bahu, paddhati, aJcati, samuhAya. aGkati, aMhati, zakaTi, zakti, zAri, vAri, rAti, | bADasa (puM.) uj. rAdhi, ahi, kapi, yaSTi, mani, caNDa, arAla, | bADiGgana puM. (bADe vRddhyai iGgate, igu+lyu) zIno kRpaNa, kamala, vikaTa, vizAla, visaGkaTa, bharuja, | valo. candrabhAga, kalyANa, udAra, purANa, ahana, kroDa, | bADIra (puM.) 5||2thii. 2vAmAM Avato. yA42. nakha. khara zikhA. bAla. zaka. gada. 'AkatigaNo'yama' | bADha na. (bAha prayatne+kta nipA.) matizaya, satyaMta, tena bhaga, gala, rAga, itigrahaNam / nizcaya -bADhameSu divaseSu pArthivaH karma sAdhayati bahvAzin tri. (bahu anAti, az+Nini) maI mAna2. putrajanmane-raghu0 18152 / pratizata, avazya, vastutaH, (puM.) te. nA. dhRtarASTrano me putra. &ii (pra.zranA vAlamai) cANakyaH-candanadAsa ! eSa baDhc na., bavRtta puM. (bayaH Rco yasmin yasya te nizcayaH?/candanadAsaH-bADham eSa me sthiro nizcaya:vA) ve sUrata, 6. (puM. bayaH Rco'dhyetavyA mudrA0 1 / tathAstu, zubha, gha, sA. yena/ (puM. baDhyaH Rco'dhyetavyA+ac samA.) 4205 bANa puM. (vaNa-zabde vaNa-gatau vA saMjJAyAM kartari ghaJ) mAnA2 puruSa - yatnena bhojayet zrAddhe bar3hecaM pA, tI2- dhanuSyamoghaM samadhatta bANam-kumA0 3 / 66 / vedapAragam-manu0 3 / 145 / / sAyano mAyaNa, viroyananI putra, me. haitya, 36., bacI strI. (barlacasya RgvedajJasya patnI, zarapuMja, jI. jI.jI.TI- bikacabANadalA-valayo'dhikaM baDhca+ GIS) vaha himAnArI strI- yadyapi rucire rucirekSaNavibhramAH- zizu0 6 / 46 / 204, strINAM svAdhyAyAdhyayanaM niSiddhaM tathApi purA yAra se2no motInohAra, mA. vi. dubho bANabhaTTa za6. pAMyano saMjyAvAya za6. kalpeSvetadAsIt, yathAha yamaH-purAkalpeSu nArINAM bANagar3A strI. (bANena prakaTitA gaGgA) rAvarAna bArA maujIbandhanamiSyate / adhyApanaM ca vedAnAM sAvitrIvacanaM prahArathI nadI meM nahI- somezAd dakSiNe bhAge tathA / bANenAdriM vibhadya vai / rAvaNena prakaTitA bAka tri. (bakasyedaM aN) 4 saMdhI, manu. jaladhArA'tipuNyadA / bANagaGgati vikhyAtA yA (na. bakAnAM samUhaH aNa) 16sAmAno samUDa.. snAnAdaghahAriNI / bAD (bhvA. A. seTa-bADate) ThUla, snAna 32 a., | bANagocara puM. (bANasya gocaro viSayaH) all kumAu sa. / bhA-viSaya. bADava puM. (bAD-ghaJ, bal-ghaJ lasya Do vA bADo bANadaNDa puM. (bANasya daNDaH) bhA53-vebhA. vRddhiH taM vAti, vA+ka vA URL (puM. baDavAyAM | bANadhi paM. (bANA dhIyante'smina, dhA+AdhAre ki) jAtaH aNa) vAudAnava-samudrano mAnina. (na. baDavAnAM bANa rAkhavAno bhAtho. samUhaH aNa) 43vA-dho.mono samudAya. bANanikRta tri. (bANena nikRtaH) 443 5pAye. bADavAgni puM. (bar3avA samudrasthA ghoTako tatsambandhI bANapatra, bANapakSa puM. (bANa iva patramasya/bANa iva ___ agniH) 43vAnasa- payasi salilarAzernaktamantarnimagnaH pakSo yasya) pakSI.. sphuTamanizamatA'pi jvAlayA bADavAgneH-zizu0 | bANapANi tri. (bANaH pANau yasya) nA DAyama 49 11 / 45 / samudrano mAni. Doya te. bADavAgrya puM. (bADaveSu brAhmaNeSu agryaH zreSThaH) zreSTha | bANapaGkhA strI. (bANasya puko yasyAH) zarapuMja namAnI pA- ityAkarNya vacastasya vADavAgryasya dhImataH / / vanaspati. prapaccha hRSTamAnaskastIrthayAtrAvidhiH munim- pAdme / | bANapura na. (bANasya tadAkhyAmurasya puram) Musuranu pAtAlakhaNDe 19 a0 / / za2-zazitapura. Page #771 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1578 shbdrtnmhoddhiH| [bANabhaTTa-bAdhyatA bANabhaTTa (pu.) 103, bayarita. (4050c4) vagai3 / badarasyedaM aNa) suta6 ditsu. (tri. badarasya graMthonA kartA mahAkavi bANa sAtamI sadInA pUrvArdhamAM vikAraH, badara+aN) suta286 vastra vagaire. harSavardhana rAjAnA darabAramAM vidyamAna hatA. temanA bAdaraGga (puM.) pI5mArnu OMu. vize govardhana kRta "AyasiptazatI'mAM A prakAre bAdarAyaNa puM. (badA bhavaH phak) vhaaNtshnn| 6cdnche -jAtA zikhaNDinI prAg yathA zikhaNDI ___ zarI23 sUtro'nA syayitA havyAsa.. tathAvagacchAmi / prAgalbhyamadhikamAptaM vANI bANo bAdarAyaNi puM. (bAdarAyaNa+iJ) dehavyAsanA putra babhUveti- AryA0 37 / bhe. 4 . vi. 4yavi. zuheta. rayita. prasanarAghava. nA23 Hi. 6825. cha- hRdayavasatiH bAdari puM. (badarasyApatyaM pumAn, iJ) zuvana pitApaJcabANastu bANaH-prasanna0 1 / 22 / vedavyAsa. bANamudrA strI. (bANAkhyA mudrA) te. nA. sa. bhudrA. | bAdarika tri. (badarANyuJchati, badara+Thak) 4mIna. 952 bANamokSaNa na. (bANasya mokSaNam) pAyA chou. paDela borane eka eka karI vINanAra. bANayuddha na. (bANairyuddham, bANena tadasureNa saha yuddham bAdha (bhvA. A. saka. seTa-bAdhate) pI.3j -UnaM na vA) 443 yuddha, cusuranI. sAthe. yuddha. sattveSvadhiko babAdhe-raghu0 2 / 14 / -na tathA bAdhate bANaliGga na. (bANAca'nArthaM kRtaM liGgam) Musure skandho yathA bAdhati bAdhate-prabhAvakacarite pUjIne narmadAmAM nAkheluM eka zivaliMga. vRddhavAdiprabandhe / hunaj, 24234j, ali s2va.. bANavAra paM. (bANaM vArayati. vAri+aNa) kya. mAta2. | bAdha paM. tri.. bAdhaka tri. pa.. bAdhana na..bAdhA strI. ___ -bANavAraM mRjANavatejobalavivarddhanaH-suzrute 4 / 24 / (bAdhanam, bAdha bhAve ghaJ, (tri.) bAdh kartari bANasutA strI. (bANasya sutA) MusuranI putrI te. ac/(tri.) bAdh+svAthe ka/ (puM.) bAdhate, bAdh+ ___manirakhanI. strI-mojA (641). Nvul/(na.) bAdh+bhAve . lyuT/bAdha+striyAM TAp) bANahan, bANAri puM. (bANaM bANAsuraM hanti, han+Tak / pIDavuM, duHkha devuM, aTakAvavuM, upadrava, nyAyamata pramANe __ bANasya bANAsurasya ariH) zrI... svabhAva vALo padArtha, te nAme hetudoSa (tri.) pIDA bANA strI. (bANa+TAp) te nAme meM vanaspati. karanAra, upadrava karanAra. (muM) strIonA RtukALamAM bANAzraya . (bANasya AzrayaH) dhanuSa. pratpattinI zatine 1251402 me. ro. (na.) bANAsana na. (bANasya Asanam) dhanuSa, mahu. pI.31, pI.u. (strI.) pI.31, nibaMdha- rajanyA saha bANija puM. (baNigeva, baNij+aN) verI, vAvAgni.. bhRmmate madanabAdhA-vikrama0 3 / -bhramarabAdhA nirUpayati bANijaka, bANijika puM. (bANija+svAthe ka/baNigeva ___-zakuM0 1 / -caraNasya baadhaa-maalaavi04| baNij+aN+ThaJ) vArI- yattu vANijake dattaM | bAdhita tri. (bAdha+karmaNi kta) roda, pI3, 6padrava neha nAmutra tad bhavet-manu0 3181 / vAgni . rela, vighna 338. bANijya na., bANijyA strI. (baNijo bhAvaH karma vA bAdhanIya, bAdhitavya, bAdhya tri. (bAdh+karmaNi anIyar/ SyaJ/bANijya+TAp) pAra, vepArI5j- kRSyAM bAdh karmaNi tavyac/bAdh+Nyat) pIuvA yogya, bANijyalAbhe ca zAnti kurvantu me sadA-mArkaNDeye rovA yogya. 5154 / bAdhirya na. (bAdhirasya bhAvaH, badhira+SyaJ) 52 / 21, bANin tri. (bANa+astyathe ini) GdhArI, nI. barA5j- sAmAnyato vizeSeNa bAdhiye pUraNaM zRNu / pAse bANa hoya te. gavAM mUtreNa bilvAni piSTvA tailaM vipAcayet-suzrute bANinI strI. (bANa+iNi+GIp) yatura strI, uttama. 20. a0 / strI, nAyanArI strI. bAdhyatA strI., bAdhyatva na. (bAdhyasya bhAvaH tala+TApbAdara puM, bAdarA strI. (badara+svArthe'N/bAdara+ tva) mAdhya5j, 4.25tdan.55, pIuvA ajAderAkRtigaNatvAt TAp) sarnu, jA. (na. | yogyapaNuM. Page #772 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAdhyamAna--bAlakhilya] bAdhyamAna tri. ( bAdh + yak + karmaNi zAnac ) pIDAtuM vighna urAtuM, roatuM, khaDAvAtuM vighna purAtuM. bAndhakineya puM. (bandhakyA: apatyaM Dhak inaG ca) vyabhicAriNIno putra, varNasaMkara. zabdaratnamahodadhiH / bAndhava puM. (bandhureva, bandhu + svArthe aN) bandhu 276 juo, pitA ane mAtAno saMbaMdhI bhAI, mAmo ke DADI vagere - yasyArthAstasya bAndhavAH- hito0 1 / - dhanebhyaH paro bAndhavo nAsti loke - subhA0 / dAridryAt puruSasya bAndhavajano vAkye na saMtiSThatemRccha0 1 / 36 / (tri. bandhoridaM bandhu + aN) baMdhunuM, bandhu saMbaMdhI. bAbhravI strI. (babhrormahAdevasya patnI, babhru+aN + GIS ) hurgAdevI.. bAbhravya (puM.) te nAmano se RSi bArakIra (puM.) dvAragADI, brAhmaNa, uu, Arati utArelo dhoDI. bArbIra puM. (bArbaTI +rA+ka) sAI dhAtu, jAMjAnI goTalI, navo aMDura, vezyAnI putra. bArha tri., bAhI strI. (barha + aN) bhoranAM cIMchAMnAM caMdrakothI baneluM. bArhata na. ( bRhatyAH phalam, plakSA0 aN) bRetilorIMgazInuM i. (tri. bRhatyAM bhavaH, bRhatI + aJ) bRhatImAM thanAra. bArhadagna puM. (bRhadagnerapatyaM kaNvA, aN) bRhanni nAmanA RSino putra. bArhadratha, bArhadrathi puM. (bRhadrathasyApatyaM zaiSiko'N iJ vA) bRhadratha rAbhano putra, rAbha 4rAsaMdhanuM pitRpara5 nAma (tri. bRhadrathasyedaM, bRhadrathaM + aN) bRhadrathanuM, bRhadratha rAjA saMbaMdhI. bArhaspata puM. (bRhaspateridam, bRhaspati + aN) bRhaspatinuM, bRhaspati saMbaMdhI saMvatsara vagere. (tri. bRhaspatirdevatA'sya, aN) bRhaspati bheno heva che tevuM haviSa. bArhaspatya tri. (bRhaspateridaM sa devatA'sya vA patyantatvAt yak) bRhaspati sAthai saMbaMdhita bRhaspatinuM nAsti bhata- syAdvAdavAdyArhataH syAcchUnyavAdI tu saugataH / naiyAyikastvakSapAdo yoga: sAMkhyastu kApilaH / / vaizeSikaH syAdaulUkyo bArhaspatyastu nAstikaH / cArvAko lokAyatikazcaite SaDapi tArkikAH- hemacandraH | 1579 bArhiNa tri. (barhiNo vikAraH tAlA aNa) bhorano vihAra. bAla puM. na. (balati, bal+Na) te nAme kheDa sugandha dravya, sugandhivANI-jasa (puM.) choDaro-jANa bAlena sthavireNa vA manu0 8 / 70 / bAlAzokamupoDharAgasubhagaM bhedonmukhaM tiSThati - vikrama0 2 / 7 / khe 4 rIte bAlamandAravRkSaH - megha0 75 / mastanA vALa-keza, ghoDAnuM baccuM, ghoDAnuM pUMchaDuM, pAMca varSano hAthI, hAthInuM pUchaDuM, nALiyera, harakoI pazunuM pUMchaDuM, caMdra - pupoSa vRddhiM haridIdhiteranupravezAdiva bAlacandramAH - raghu0 3 / 22 / (tri. bAlAti, bAl + ac) bhUrkhakhajJAnI, chor3aru. - bAlAdapi subhASitaM grAhyam-manu0 2 / 239 / soNa varSanI vaya sudhInuM -bAla ASoDazAd varSAt-nAradaH / bAlaka puM. (bAla+svArthe ka) choro, vIMTI De khAMgaNInuM AbhUSaNa, deza, hAthInuM pUMchaDu, ghoDAnuM pUMchaDu, sugandhIvANI-jasa. (na. bAla + saMjJAyAM kan ) sugandhIvALo-khasa, pArihArya-hastabhUSaNa kaDuM, kaMkaNa vagere. bAlakatA strI, bAlakatva na. ( bAlakasya bhAvaH tal+TAp-tva) jasapazu. bAlakapriya tri. ( bAlakaH priyo yasya) jAjaDa bhene priya hoya te. bAlakapriyA strI. (bAlakaM prINAti, prI+ka+TAp) 6nharavara, De bAlakunda na. ( bAlaM ca tat kundaM ca ) yamesInI jIlelI navI jI - alake bAlamukundAnuviddhammegha0 65 / bAlakezI strI. ( bAlakeza + striyAM GIp ) kheDa bhatanuM ghAsa. bAlakRmi puM. (bAlAnAM kRmi:) dezano DIDI-bhU. bAlakrIDana, bAlakrIDanaka na. ( bAlaH krIDatyanena, krID + karaNe lyuT / krID + lyuT, svArthe kap) jhoDI, 2. (tri. bAlaH krIDatyanena, krID+lyu) saDane ramavAnuM sAdhana. bAlakhilya (puM. bahu.) 'bhAIDeyapurAza'bhAM vaerzana resA aMgUThAnA parva ThevA sATha bhara bhunikho- bAlakhilyAstu aGguSThaparimitAH SaSThisahasrasaMkhyAkAH / prA. Page #773 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1580 bAlagarbhiNI strI. (bAlaiva garbhiNI) prathama garmizI thayelI gAya. bAlagopAla puM. (bAlaH zizumUrtidharo gopAlaH) zrIkRSAnI jAsabhUrti bAlagraha puM. (bAlAnAM pIDakaH grahaH) jAvaDIne pIunAra upagraha bAlacarya puM. (bAlasya bAlakasyeva caryyA yasya) DArti'svAmI.. bAracaryA strI. (bAlasya caryyA) jAsar3anuM khAyarAvartana. bAlacumbAla puM. (bAla: cumbAlo yasya) kheDa bhatanuM bhAchasuM. zabdaratnamahodadhiH / bAlatanaya, bAladalaka puM. (bAlAstanayA iva patrANyasya / bAlaH iva svalpaM dalamasya kap) pheranuM Au (puM. bAlazcAsau tanayazca) jANau-choro ( tri. bAlaH tanayo yasya) jAsa-choDarAvA. bAlatanayA strI. (bAlaH tanayo yasyAH ) nAnA jANavANI strI. bAlatantra na. (bAlArthaM tadrakSaNArthaM tantramupAyaH) jAne rakSaNa karavAno upAya, bAlacikitsA garbhiNInI carcA, kumArabhRtyA ane garbhiNInuM avekSaNa. bAlatRNa na. ( bAlaM ca tat tRNaM ca) navuM tAbhuM ghAsa, komaLa ghAsa. bAladhana tri. (bAla eva dhanaM yasya) jAsa3pI ghanavANuM. (na. bAlasya bAla iva vA dhanam ) jAjanuM dhana, bAlakarUpI dhana. bAladhi puM. (bAlAH kezAH dhIyante'tra, bAla + dhA+ki) vANavANuM pUMcha - camarIgaNaiH zivabalasya balavata bhaye'pyupasthite / vaMzavitatiSu viSaktapRthupriyabAladhibhirAdade dhRtiH - kirAte 12 / 47 / bAlanakha puM. na. ( bAlAnAM nakha iva) vAdhanA. bAlapatra, bAlapatraka puM. (bAlaM iva kSudraM patraM yasya / bAla iva kSudraM patra yasya + kap ) 4vAso, jeranuM 3. (tri. bAlAni patrANi yasya) navAM pAMDAMvANuM. bAlapatrA strI. (bAlAni nUtanAni patrANi yasyAH ) DAUDIno velo. [bAlagarbhiNI-bAlasUrya bAlapAzyA strI. (bAlasya kezasya samIpasthA pAzyA) sImanta-saiMthAnI pAse rahetI kheDa khavaMDA2- bAlapAzasthitamaNiH- tarkavAgIzaH / bAlapuSpikA, bAlapuSpI strI. (bAlAni kSudrANi puSpANi yasyAH svArthe kan+TAp kApi ata itvam / bAlAni puSpANi yasyAH GIp) bhU. bAlabhadraka puM. (bAle'pi bhadra iva kAyati kai+ka) eka jAtanuM jhera. bAlabhAra puM. (bAlAnAM bhAraH yasya tat) vAjanA bhAravANI sAMjI pUMchaDI- bAdhetolkA kSapitacamarIbAlabhAro davAgni- megha0 53| bAlabhAva puM. (bAlasya bhAvaH) jAjapA, jAjaDapazu. bAlabhaiSajya na. ( bAlasya zizoH bheSajyam) 2sAM4na, jAnonuM auSadha- bhaiSajyaM pUrvamuddiSTaM nagaNAM yajjvarAdiSu / kAryaM tadeva bAlAnAM mAtrA tasya kanIyasI - vaidya kacakrapANisaMgrahe / bAlabhAjya puM. (bAlAnaM bhojyaH) yazo (tri. bAlairbhojyaH) bALake khAvA yogya, nAnAM chokarAMone khAvA lAyaka. bAlamUSikA strI. (bAlA kSudrA mUSikA) nAnI haraDI.. bAlayajJopavItaka na. ( bAlasya yajJopavItamiva kAyati, kai+kaH) jAsar3anuM nAnuM samanuM, nAnI 4no. bAlarAja, bAlasUrya, bAlasUryaka puM., bAlavAyaja na. ( bAlaH svalpo'pi rAjate, rAj + ac / bAlaH sUryastadvaNo'styasya / bAlasUrya iva kAryAta, kai+ka) vaiDUrya bhazi.. bAlaroga puM. (bAlasya rogaH ) jAjaDanI roga. bAlava (puM.) te nAmanuM bhyotiSa prasiddha bheDa 42. bAlavAsasa na. ( bAlasya vAsaH bAlanirmitaM vAso yA ) bALakanuM vastra, vALanuM banAveluM vastra. bAlavAhya puM. (bAlAH zizavo vAhyAH yasya) bhaMgalI jaro. bAlavyajana na. ( bAlasya camarIpucchasya bAlena nirmitaM vA vyajanam) yabharI gAyanA vANothI janesI yAbhara, kheDa rA4yila gaeAya che - yasyArthayuktaM girirAjazabda kurvanti bAlavyajanaizcamaryaH - kumA0 1 / 13 / bAlavrata (puM.) bhaMnughoSa nAbhe bheDa jauddha sAdhu. bAlasandhyAbha puM. (bAlasandhyAyA ivAbhA yasya) rAto raMga, aruSa varNa. bAlaparNI strI. (bAlAni nUtanAni parNAnyasyAH GIp ) bAlasUrya puM. (bAlazcAsau sUryazca) savAramAM agato bhethI. sUrya. Page #774 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAlahasta-bAleyazAka shbdrtnmhoddhiH| 1581 bAlahasta puM. (bAlAH kezA hasta iva yatra) pazumonu / vA adhame dharmamAninaH-bhAga0 4 / 14 / 23 / (na. bAlAH pUM. (puM. bAlAnAM hastaH samUhaH saMghAthe ni.) santyasya, ini bAlI mUrddhA zete'tra zI+bA. AdhAre zasamUha. Da) mozI.. bAlA strI. (bAlAH kezAkArAH padArthAH santyasya ac) | bAlizatA srI., bAlizatva na. (bAlizasya bhAvaH nANiye2, 4562, ghogI dUdha, I. medhya, SuyayI, tal+TAp-tva) bhUv5j, Insuj. sugandhA , dhIra, vanaspati. laSTha, stu | bAlihan, bAlihantR puM. (bAliM bAlinaM hanti han+Tak/ jIjITI (srI. bAla+ striyAM TApa) soja. varSanI bAliM hanti, han+ tRc) zrIrAmayaMdra. yuvatI strI -jAne tapaso vIrya sA bAlA paravatIti / bAlIza (puM.) bhUtrakRcchno ro me viditam-zaku0 31 / -iyaM bAlA mAM | bAlu, bAluka puM. (bala+uN / bAlu+svArthe kapratyayaH) pratyanavaratamindIvaradalaprabhAcoraM cakSuH kSipati-bhartR0 meM tanu, sugaMdhI dravya. (na. bAla+uka) 5il, 3 / 67 / -gADhotkaNThAM guruSu divaseSveSu gacchatsu malaj bAlAm-megha0 83 / nAma., unyA, meM varSa nI. ya, bAlukA strI. (bAlu+saMjJAyAM ka+striyAM TAp) 38, devInI eka mUrti. ___51531, 3pUra, bhe tarnu yantra.. bAlAki puM. (balAkAyAH apatya bA. iJ) te nA. bAlukAgaDa puM. bAlukAyAH gaDati kSarati gaD+ac) eka RSi. eka jAtanuM mAchaluM bAlAkSI strI. (bAlAH kezA ivAkSitulyaM puSpamasyAH bAlukAtmikA srI. (bAlukAvadAtmA svarUpo yasyAH Sac samA. striyAM GIS) zapuSpAnu jAu. ___ kan+TAp itvam) sA52. bAlAtapa puM. (bAlazcAsau Atapazca) jagatA sUryanA bAlukAprabhA strI. (bAlukAnAM prabhA bAhulyaM yasyAm) tApa-ta33. jenamata pramANe trIjI narakavizeSa. bAlApatya na. (bAlaM ca tat apatyaM ca) nAnu, cho. bAlAyani pu. (bAlAyA apatyaM tikA. phiJ) uml bAlukAyantra na. (bAlukAyA yantram) auSayana us bhATernu .5 yantra- bhANDe vitastigambhIre madhye soLa varSanI strIno putra. bAlArka puM. (bAlazcAsau arkazca) nako. lAgato. sUrya - nihitakupake / kUpikAkaNThaparyantaM bAlukAbhizca raktavastraparidhAnAM bAlArkasadRzIM tanUm-vizvasAre / pUrite / / bheSajaM kUpikAsaMsthaM vahninA yatra pacyate / bAli, bAlin puM. (bAle keze jAtaH iJ/bAla: bAlukAyantrametaddhi yantratantrabudhaiH smRtam-bhAvapra0 / utpattisthAnatvena vidyate'sya+ini) te. nAme bAlukAsveda puM. (bAlukAbhirvihitaH svedaH) dudel vAnara-vAlI, A vAlIne zrI rAmacaMdra haNyo hato. retIthI parasevo lAvavo te. bAlikA strI. (bAlA eva, svArthe kan+TAp ata bAlakI, bAluGkI, bAluGgikA strI. (balati bAlayati ___ itvam) bAlA za6 mI., veNu, retI.. vA, bala+uka+GIS/bala-prANane+uka +gaurA GISa bAlikhilya (puM. ba.) tunI saMtati nAmasvIthI. / mum) me tana 35-31. utpanna thayela 60 hajAra munio. bAlUka paM. (bal+Nic+Uka) me tana, 2. bAlinI (strI.) azvinI nakSatra.. bAleya puM. (balerapatyaM balaye hitaM vA Dhak) gadheDIbAliman puM., bAlya na. (bAla+astyarthe imanica/ ekacchAgaM dvibAleyaM trigavaM paJcamAhiSam / SaDazvaM bAlasya bhAvaH karma vA SyaJ) 59l, 485j. saptamAtaGgaM gRhaM yakSAzu zoSaya-mArkaNDeye 50 / 85 / -bAlyAt parAmiva dazAM madana'dhyuvAsa-raghu0 5 / 63 / te nAme eka daitya, eka jAtano mULo, aMgAravallI pArnu rAma, sIpavarSa sudhInI. savasthA -ASoDazAd nAme. vanaspati. (tri. bAlAya hitaM Dhak) .5 bhaved bAla:-nAradaH / phAyadAnuM, bAlakane upayogI. bAliza tri. (bAD-in bADiM vRddhi zyati, zo+ka | bAleyazAka puM. (bAleyazcAsau zAkazca) me tanu Dasya la:) bhU, mANa, jayyuM -bAlizA bata yUyaM zA. Page #775 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1582 shbdrtnmhoddhiH| [bAleSTa-bAhuja bAleSTa, bAleSTaphala na. (bAlAnAmiSTam/bAleSTasya | bASpodbhava puM. (bASpasya udbhavaH) masu. i te. phalama) lo2. boraDIna -bI2. (tri. bAlairiSTama) | bAskala (paM.) tanAmano satya. bALakane priya, bALake cAheluM. bAsta tri. (bastasyedaM aN) 43rAnu, 2. saMdhI.. bAlailA strI. (bAlA cAsau elA ca) nAnI Seunil.. | bAsteya na. (basti+Dhak) sti-bha sAI 42vAnI bAlopavIta na. (bAlAnAM upavItam) noina 562. zalyaThiyA. (tri. basteridaM, basti+Dhak) masti saMdhI, Guns wid ho. 53rAve. cha. uraskaTa / / bastina. bAlmIki puM. (valmIkasyApatyaM pumAn, valmIka+iJ) / bAha (prayatne bhvA. A. aka. seTa-bAhate) prayatna valmI.. binA putra, bha. 24000 Atma 2vo. 'rAmAyaNa' nAmaka mahAkAvyanI racanA karI che. teno bAha puM., bAhA strI. (bAhu pRSo.) Datha, vAI-bhu. prathama.28 - tapaHsvAdhyAyanirataM tapasvI vAgavidAMvaram / -mAM pratyAliGgito gatAbhiH zAkhA baahaabhiH-shkuN3| nAradaH paripapraccha vAlmIkirmunipuGgavam / / dhAo. bAlyAvasthA strI. (bAlyasya avasthA) nAba.59nI. bAhAbAhavi, bAhubAhavi avya. (bAhubhyAM bAhubhyAM savasthA. bAlvajabhArika tri. (balvajAnAM bhAraM vahati Thak) prahatya pravRttaM yuddham ic samA. pUrvapade Ad dIgho upala nAmanA ghAsanA bhArAne upADanAra. vA/bAhubhirbAhubhiH yad yuddhaM vRttaM ic samA.) uthoDAtha bAhraka na. (balideze bhavaH bA. vuJ) usa.2. pr.642-bh|2|bhaarii rIne re yuddha. hastAhasti bAAyana tri. (balau jAtaM phak) pani dezamA | - ghamasAera yuddha DonA2-thanA2. (na. bahalideze bhavaM phaka) ha. bAhIkA ba. va. (bah+IkaNa, bavayorabhedaH) 4.00, bAlika puM. (bahali+svAthe ThaJ) te. nAme me deza, 4100na0 23vAsI, maha. lA ihezana. 20%.. (tri. bahali: vAsatvenAstyasya | bAhu puM. (bAdhate zatrUn, bAdh+ku dhasya ha:) pAI, Than) pani dezamA 22nArI. (na. bali+ThaJ) mu, -zAntamidamAzramapadaM sphurati ca bAhuH kutaH sa2, ot. phalamihAsya-zakuM0 1 / 16 / DAyano pAyo, pazunA bAhrIka (pu.) te namanI meM. gandhada.. AgaLanA paga, daravAjAnA cokhaThAnI bAju, samakoNa bASkala (pu.) te namAnI se RSi, te nA . tribhuja AdhAra. tya. (tri.) moTuM mahAna... bAhuka puM. (bAhu+saMjJAyAM kan) tu59 20%no. ma.zvAsa bASpa, bAspa puM. (bAdhate netre, bAdha+pa ni. pRSo. baneko nasa0%, te nA. me. . (puM. bAhu+ SatvaM, satvamapi) sAMsa -kaNThaH stambhitabASpavR- kai+ka) mAzrita, no'2, ya.42. ttikaluSaH-zakuM0 4 / 5 / -akarot pRthivIruhAnapi bAhukuNTha, bAhukuJja tri. (bAhunA kuNThaH, bAhau kuNThaH srutazAkhArasabASpadUSitAn -raghu0 8 / 70 / netraNa, __ vA/bAhunA kubjaH) hU, thathA. hU, qist & tuj. 2bhI, I. (na. bAdh+pRSo. Satvam) 3, bAhukuntha puM. (bAhuriva kunthati, kunth+ac) pakSamInI do. 5i . bASpavikala tri. (bASpaiH vikala:) suthI gaNarA. bAhukuleyaka tri. (bahukule jAtAdi. DhakaJ) bAguNamA bASpasaMjitA strI. (bASpa iti saMjJA jAtA'sya itac) nbhesa. vanaspati-duSTa-38. bASyAkula tri. (bASpenAkulaH) sAMsuthI vyApa bAhuguNya na. (bAhuguNasya bhAvaH SyaJ) baDagu5. bASpAyate (nA. dhA. A.) isuvAvA, - tat bAhucApa puM. (bAhvIzcApaH) pauruSarnu, bhA5, ne. ya. kimiti bASpAyitaM bhagavatyA-mA0 6 / pahoLA karIne mApeluM aMtara. bASpikA, bASpI strI. (bASpI+svArthe ka hasvaH ttaap| | bAhuja puM. (bAhubhyAM jAyate, jan+Da) kSatriya- bAhU bASpa+ striyAM GIp) pitrI vanaspati, 27, / rAjanyaH kRtaH-manu0 1 / 31 / popaTa, potAnI bhaNe. kALuM jIre thaye. tasa. (tra.) pAthI. utpanna. thanAra. Page #776 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAhutra-bAhyAdi shbdrtnmhoddhiH| 1583 bAhutra puM. na., bAhutrANa na. (bAhuM trAyate trai+ka/bAhU | bAhulI srI. (bahulanakSatrayuktA paurNImAsI aN+DIp) trAyate'nena, trai+karaNe lyuTa) 2. MidhavAnu, jantara, kArtika mAsanI pUnama. hAthanuM rakSaka. bAhuleya puM. (bahulAnAmapatyaM pumAn Dhak) ti: svAmI.. bAhudanta, bAhudantaka puM. (bahavaH catvAro dantA asya/ bAhuloha (na.) isu. bahavazcatvAro dantA asya, svArthe aN+kap) bhairAvata | bAhulya na. (bahulasya bhAvaH SyaJ) bahupa, ghauj. hAthI.. bAhuvIrya na. (bAhvoH vIryam) murnu, 528, pAhunu bAhudantaka puM. (bAhudantakaH upacArAt indraH tena proktamaNa) naiti. tavyonI smRti35. Indra mA. | bAhuzAlin tri. (bAhubhyAM zAlate tadvikramAdhikyena nirUpaNa kareluM te eka nItizAstra. __ zlAghate zAla+Nini) bAhunA mAvi ravANu, bAhudantina, bAhudanteya puM. (bAhudanto'syAsti ini/ atyanta bAmaNa yuta, ziva, bhImasena. ___ bahudantazcaturdanta airAvatastamarhati bA. ThaH) indra. / bAhusambhava puM. (bAhU brahmabAhU sambhavo'sya) kSatriya. bAhudA srI. (bAhU dattavatI yA, bAhu+dA+ka+TAp) (tri. bAhunA sambhavati, sam+bhU+ac) lAIthI. parIkSitanI eka strI, te nAme eka nadI. utpanna thanAra. bAhupAza puM. (bAhvorpAzaH) bhallayuddhamA dhezako 4 | bAhusahasrabhRt puM. (bAhusahasraM bibharti, bhR+kvip tuk) AliMgana karAya tevI sthiti. AttavIya-sasa na.. bAhupraharaNa na. (bAhubhyAM praharaNam) pAhuyA. mAmArI bAhU (dvi. ba.) mAdrA nakSatra.. 12vI.. (tri. bAhuH praharaNaM yasya) DAyathA mArAmArI bAhUtkSepam (avya.) musIne yI rIne. -bAhUtkSepa karanAra yoddho vagere. krandituM ca pravRttA-zakuM0 5 / 30 / / bAhubala na. (bAhvoH balam) yaj, 2. bAhya tri. (bahirbhavaH, SyaJ) mA.DA. thanAra- 'bAhyodyAnabAhubhUSaNa na., bAhubhUSA strI. (bAhvoH bhUSaNam/bAhvoH / sthitaharazirazcandrikAdhautahAH ' -meghadUte 7 / mahArarnu bhujayobhUSA) DAyanI-mAno no mAnya. mahA2 238- virahaH kimivAnutApayed bada bAhubhedin puM. (bAhuM bhinatti, bAhu+bhid+Nini) viSNu bAyairviSayairvipazcitam-raghu0 8 / 89 / (tri.) pAne. mehana2, DAyane. tounA2. bAhyakarNa (pu.) te. nAmano . nA. bAhumAtra tri. (bAhuH pramANamasya, bAhu+mAtrac) meM bAhyakA strI. (bAhya+ke+ka+TAp) yaMdravaMzana mamAna hAthanA mApanuM. rAjAnI kanyA. bAhumUla na. (bAhvoH mUlam) bhUNa-maga. bAhyakuNDa (puM.) me. nAganu nAma. bAhuyuddha na. (bAhubhyAM yuddham) K43 yuddha 42j . bAhyanAman (tri.) bahAnu nAma' bheTale. patranI meM bAhula, bAhulaka puM. (bahulAnAM kRttikAnAmayaM svAmI bAjue nAma ane ThekANe lakhyuM hoya te-saranAmuM aN/bAhula+ svArthe ka) bhanina, yitrAnu, Au. mudrA0 1 / videzI, ayo, maurI- bAra(puM. bAhulI paurNamAsI yatra mAse bAhulI+aN) jAtAstadorupamAnabAhyAH-kamA0 1136 / samAthIyAndra ti. bhAsa.. (tri. bahulena nivRttam saMka. aNa) utithI malita apariyita bAhyaH, bAhyam, bAhyena, 5943 siddha thanAra, sAdhya. (na. bahulasya bAhye (avya.) baDA2, mA2-. bA. bhAvaH aNa) paDupa, ghauj. (na. bAhuM lAti, | bAhyAzva puM. (bAhyaH azvo yasya) te nAmano meM. lA+ka) hAtharnu panta2. candravaMzano rAjA. bAhulaka na. (bahulena bahulagrahaNena nivRttaM aN bAhula+ bAhyAdi puM. (bAhyaH Adiryasya) uIya vyA425. saMjJAyAM kan) vyA4251 prasiddha hopa. vinAnu vidhAna prasiddha me. za06. sa ca-bAhu, upabAhu, upacAku, vagaire. - bAhulakAcchandasi-vyA0 / nivAku, zivAku, vaTAku, upabindu, vRSalI, vRkalA, bAhulikA strI. (bahula+bhAve vuJ+TAp) paDala, cUDA, balAkA, mUSikA, kuzalA, chagalA, dhruvakA, bahulabhAva. dhuvakA, sumitrA, durmitrA, puSkarasad, anuharat, devazarman, Page #777 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1584 shbdrtnmhoddhiH| [bAhavRcya-bimba agnizarman, bhadravarman, suzarman, kunAman, sunAman, | bindutantra (puM.) ze4 savI. ta, so18 presavArnu paJcan, saptan, aSTan, amitaujas, sudhAvat, udaJcu, pATiyu-yopATa, pAso. ziras, mASa, zarAvina, marIcI, kSemavRddhin zRGkhalatodin, | bindudeva puM. (binduvarNasya devaH) ziva.. kharanAdin, nagaramardin, prAkAramardin, loman, ajIgata, bindupatra puM. (binducihnitaM patraM yasyAH) mA 45tranu 3. kRSNa, yudhiSThira, arjuna, sAmba, gada, pradyumna, rAma, bindupatraka puM. (bindupatra+saMjJAyAM kan) . tanI. udaGka, udaka iti / mA. bADhacya na. (baDhac+SyaJ) vernu 5252ta. bindupatrA strI. (binducihnitaM patraM yasyA) sakSma 3-6. adhyayana. binduphala na. (binduyuktaM phalam) bhotI, bhauti.. biT (bhva. pa. sa. seTa-beTati) 245 4o, uml bindumAdhava (puM.) AzAmA Aveda. .50mAdhava maMdira. mAudhI, niha. bindura tri. (bindu+rA+ka) buddhimAna, bhasavANu. biTaka puM., biTaka na., biTakA strI. (piTaka pRSo.) bindurekhaka puM. (bindurUpA rekhA sUcikA yasya kap) karaMDIo phollo, netara vagerenA dAbhaDAno samUha. biTha na. (baT+ka pRSo.) antarIkSa, 400A.. anusvAra akSara, eka jAtanuM paMkhI. biDa na. (biDa pRSo) me tanuM sava. binduhada, bindusaras na. (bindujAto hRdaH/bindujAtaM biDAra, biDAla, biDAraka, biDAlaka puM. (bilADa saraH) ofunanAre mAveluM . sarova2. pRSo./biD+kAlac, bavayoH ralayoraikayAt/biDAra bibboka (pu.) garvana 2re priya pArtha ta26 +svArthe kana) vilA. GetInatArnu pradarzana- manAk priya-kathAlApe biDojas puM. (veveSTi viT vyApakamojo yasya) chandra bibboko'nAdara kriyA-pratAparudre / -bibbozakuM0 7 / 34 / kastvatigarveNa vastunISTe'pyanAdaraH-sA0 da0 139 / bid, bind (bhvA. pa. sa. seTa-bindati) avayava 81.524 // 2 prema. viSaya saMta- saMzayya 2vA, vimA 2vA. kSaNamiti nizcikAya kazcid bibbokerbakasahavAsinAM bidala na. (bidi+kalac ni. nalopaH) am, aMza, parokSaH-zizu0 8 / 9 / bhAga bibhISaNa puM. (bhI+san+lyuTa) meM rAkSasanu nAma, bindavi puM. (bidi-avayave+bA. avi) liM, TI, maMza. rAvaNano bhAI. bindavIya tri. (bidi-avayave+avi+cha) nindu saMbaMdhI. bibhItaka puM. (bibhIta+ivArthe kan) pArnu 3bindu puM. (bidi+u iditvAnnum) alpa , TI - 35. jalabindunipAtena kramazaH pUryate ghaTaH / -vistIryate bibhrakSat tri. (bhrasj+san+zatR) y44-0.40 29, yazo loke tailabindurivAmbhasi-manu0 7 / 33 / - adhunA nAza karavA icchatuM. (kutUhalasya) bindurapi nAvazeSitaH-zakuM0 2|t. | bibhakSu, bibhrajjiSat, bibhrajjiSu tri. (bhrasj+san+u/ nAme eka rAjA, rekhAgaNita prasiddha eka padArtha, bhrasj+san+zata/bhras+san+u) y4vA-zevA sAhitya prasiddha eka artha prakRti, anusvAra sUcaka icchanAra, nAza karavA cAhanAra. me 24aa, bhAI, -na romakUpaudhamiSAjjagatkRtA kRtAzca bibhrajjiSa puM. (bhras+san+3) magni, yitra vRkSa. kiM dUSaNazUnyabindavaH -nai0 1 / 21 / nAnya bimba puM. na. (bI+ban ni0 sAdhu) sUrya.31, magara cizaktinI eka avasthA, eka bIja. yaMdrabha31- vadanena nirjitaM tava nilIyate binducitraka puM. (bindurUpaM citramasya kap) meM tanA candrabimbamambudhare-subhA0 / go2 bhaM31. hoya tyAM, Thebha- nitambabimbam, zroNIbimbaH / . vRkSarnu bindujAla, bindujAlaka na. (bindUnAm jAlam/ bindujAla+saMjJAyAM kan) binduono. samUDa, tthAnI. phaLa. pAkelA e phaLanI taruNIonA hoTha sAthe tulanA sUMDha upara TapakAMno samUha. rAyacha, bha- raktA zokarucA vizeSitaguNo Page #778 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bimbaka- bisanAlikA ] bimbAdharAlaktaka:mAlavi. 3 / 5 / pakvabimbAdharoSThI joDa- umAmukhe medha0 82 / jiMjaijanI bhAi bimbaphalAdharoSThe - kumA0 3 / 67 / bimbaka na, bimbikA strI. (bimba + kan / bimba+kan itvam) sUryabhaMDaNa, caMdramaMDaNa, jiMjaija. bimbita tri. (bimba + itac ) pratibiMbita paDachAyo, citrita. bil (cu. ubha. sa. seTa-belayati - te) lehavaM, yAvaM, bAhu pAuvu, TuDu TuDA 42vA (tu pa. sa. seTabilati) lehavaM, bhAga rakho, toDavu, jhaDavu, loya. bila na. ( bila+ka) chidra jADu-bhoyara, rAIDo, gujha, netara, jAo (puM.) indrano asyaiHzravA nAmano ghoDo. bilakArin tri. (bilaM karoti, kR + Nini) jADo 42nAra, rAIDI 42nAra, gujha DaranAra, jADu pAunAra. (puM.) 62. bilavAsa puM. (bile vAso'sya) kheDa bhatanuM raMtu bilavAsin, bilevAsin bilezaya puM. (bile vasati, vas+ Nini / vas+ Nini alukas) udhara, sarpa, sasato. (tri. bile garte varsAta, vas+ Nini) chidramA rahenAra, bAMkAmAM rahenAra, guphAmAM rahenAra, khADAmAM rahenAra. bilavAsinI, bilevAsinI, bilezayA strI ( bilavAsin + striyAM GIp / aluk sa striyAM TAp ca) sAyA, u~dharI, sasalI, dho, seDhAI. zabdaratnamahodadhiH / bilma na. (bil+bA. man) bhAsavu, dIpa, mAthA uparano Topa-zirastrANa, laDhAInI TopI. bilmin puM. (bilma asyAsti ini) rudraddeva, zivanI aMza (tri. bilma + astyarthe ini) prAzamAna, zirastrANavANuM, TopavANuM. billa na. ( bil + kvip taM lAti, lA+ka) hIMga, pyArI, jADo. billamUlA strI. (billamiva mUlamasyAH) vArAhI 6. billasU strI. (billa+sU+kvip) 6za putrane bhaganArI strI. bilva puM. (bil + ulva ni.) jIsInuM Au, kheDa vizeSa tola, padabhAra. (na. bilvasya phalaM aN) jIsInuM ija, jIsuM bilvaka (na. puM.) te nAbhe kheDa tIrtha, te nAbhe kheDa nAga bilvakA strI. (bilvaka + striyAM TAp) hiMgupatrI nAmanI vanaspati. 1585 bilvakAdi puM. (bilvakaH Adiryasya) pAziniya vyArA prasiddha kheDa zabda gae. sa ca - bilva, veNu, vetra, vetasa, ikSu, kASTa, kapota, tRNa, kuJcA, takSan iti / bilvakIya tri. (bilvAH santi yasyAM naDA cha kuk ca) jIsIvANI pradeza. bilvagandha puM. (bilva iva gandho yasya) he24 vRkSa, balA vanaspati. bilvaja tri. (bilvAt jAyate jan+Da) zrIsImAMthI yehA thayesa. bilvatejas (puM.) te nAme nAgavizeSa. bilvapatra na. ( bilvasya patram) jIsInuM pAMha. bilvapANDara (puM.) te nAme kheDa nAga. bilvapeSikA strI. (bilvasya peSa: sAdhanatvena astyasyAH un) suDAyelA jIsAno TuGao. bilvavana na. ( bilvasya vanam ) jIsInA vRkSonuM vana bhaMgasa bilvA strI. (bil-bhedane + ulvA. ni.) hiMgupatrI vanaspati. bilvodakezvara (puM.) te nAme kheDa zivamUrti. bis (divA para saka. seTa-bisyati) jheMDa, vu, hAlavu, yAsavu, preraNA aravI, bhauDAva, TuDe TuDA harI nAjavA. bisa na. ( bis +ka) bhRzAla bhajanA taMtuvAnI maMDalo - pAtheyamutsRja bisaM grahaNAya bhUyaH - vikrama0 4 / 15 / -bisamalamazanAya-svAdupAnAya toyam bhatR0 3 / 22 / bisakaNThikA strI. (bisamiva kaNTho'syAH kap+TAp itvaM ca ) jagatI, sArasI. bisakaNThin puM. (bisamiva kaNTho'styasya ini) jagalI, sArasa. bisakusuma na. ( bisasthitaM kusumam ) bhajanuM DUsakSurbisaM ghRtavikAsibisaprasUnAH- zizu0 5|5ttaa bisakhA tri. (bisaM mRNAlaM khanati, khana + viT +DA) mRNAla-kamaLanA dAMDalAne khodanAra. bisagranthi puM. (bisasya granthiH) bhRgAsa-bhajanA choulAnI gAMDa. bisanAbhi strI. (bisaM nAbhirivAsyoH) bhalinI, ubhajano dekho.. biccheda puM. (bisasya cchedaH) ubhaNanA chAMDasAno TuDuDI. bisanAlikA strI. (bisasya nAlikeva) bhajano chAMDalImRNAla. Page #779 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1586 shbdrtnmhoddhiH| [bisala-buddhadravya bisala na. (bis+kalac) 3 , 2, dUM55. | buk (bhvA. pa. a. seTa-bukkati/cu. ubha. a. seTabisavat tri. (bis+caturajhaM matup masya vaH) bhajana bukkayati- te) masa, j. _isualj, YusavANu.. buk avya. (bukk+kvip pRpo0 upadhAlopaH) anu7278 bisavarman (puM. na.) netrano meM ro. ___ bhUkha za6. bisinI strI. (bis+puSkarA. ini+GIp) malinI, | buka tri. (bukk+ac pRSo. upadhAlopaH) masanA2. kamaLano samUha, kamaLavALo deza. bukin tri. (buka+caturarthyAM ini) masanAranI. samApano. bisila tri. (bis+ caturAM kAzyA. ila) Ful, pradeza vagaire. kamaLanA dAMDalAnI samIpa vagere. bukka tri. (bukkayati bukbuk iti avyaktazabda karoti, bIja na. (bi+jan+Da, upasargasya dIrghaH, bavayorabhedaH) bukk+ac) masanAra, sa.vyAta. za6 4282. jIno , manA4- araNyabIjAJjali (puM. bukkayati, bukk+ac) 542, drUtarI, samayadAnalAlitAH-kumA0 5 / 15 / -bIjAJjaliH patati jata. (na.) haya-bukkAghAtairyuvatinikaTe prauDhavAkyena kITamukhAvalIDhaH- mRccha0 1 / 9 / (r)auj, tatva, bhUja rAdhA-udbhaTaH / boDI, hayano mAMsapiMDa. pravAha, 7829. -bIja 206pUrva- bIja prakRti, bukkan puM. (bukk+kanin) tarI, 5.42, samaya. bIjagaNita, bIjamantra ko3. ___ (puM. buk+zata) hRdaya, hisa.. bIjakartR (puM.) ziva. bukkana na. (bukk+bhAve lyuTa) masaj, aspaSTa kosaj. bIjakoza-Sa (puM.) ubhajana 404 pAtra. bukkasa puM. (pukkasa+pRSoda.) yaM . bIjagaNita na. jItana, vizAna. bukkasI strI. (bukkasa+striyAM GIS) yaM. .. bIjadarzaka (puM.) raMgano vyavasthA54 vagaire. bukkA, bukkI strI. (bukk + ac+TAp/bukk+ac+gaurA. bIjanyAya (puM.) 4 ane. saM.2nI nyAya. GIS) 665, BM, All. bIjAkR0 4 vAva -vyomani bIjAkurute-bhAmi0 bukkAgramAMsa na. (bukkasya agramAMsam) hRyama 238. mAMsapiMDAkAra ajhamAMsa. 198 / . 4 zata bukkAra puM. (bukkaM bhaSaNamRcchati, R+aN) siMDanI. bIjAkSara (na.) maMtrano prathamAkSa2. InA. bIjAkura (puM.) jInA maM.purI. buTa (cu. ubha. seTa-boTayati-te) (bhvA. para. sa. seTabIjAdhyakSa (puM.) ziva. bIjAzva (puM.) Aia, ghoTa. boTati- te) DiMsA 42vI, bhArI naing. bIjapUra, bIjapUraka (puM.) jI, pI. buD (tyAge saMvaraNe tu. kuTA. pa. sa. seTa-buDati) bIjotkRSTa (na.) suM42 4. tyA 42vI, Dhaisg. bIbhatsa tri. (badha-nindAyAM+svArthe san+ghaJ vA bIbhatsA buDila puM. (tudA. buD+ilac) tanAmanI me. 20%0. ghRNAstyatra, ac) mehavAnA vAdhavAnI 627, pApI, bud (bhvA. ubha. sa. seTa-bodati-te) tavIthI .j, nidha, ghReu%8- hanta ! bIbhatsamevAgre vartate-mA0 5 / Alocana karavuM, pratyakSa jovuM, oLakhavuM, samajI -kRtaM bIbhatsamayazasyaM ca karma tadA nAzaMse bijayAya se. snyjy| -mahA0 1 / 1 / 210 / vikRta mAMsa. vagaire,ghi 2 buddha puM. (budha+kta) bhagavAnanI meM avatAra- nindasi pAtra. (puM. (bIbhatsyate'nena badha+ san+ karaNe ghaJ) yajJavidherahaha ! zrutijAtaM sadayahRdaya ! darzitapazudhAtaM nATyazAstra prasiddha jugupsA-sthAyIbhAva rasa, te rasano kezava ! dhRtabuddhazarIra ! jaya jagadIza hare ! viSaya -'jugupsA sthAyibhAvastu bIbhatsaH kathyate rasaH' -gIta0 1 / paMrata vidvAna. (tri.) bodha pAmela, gela, -sA0 da0 3 / 263 / arjuna, sA6 vRkSa. zani., prAzamAna. bIbhatsu (badh-nindane+svArthe san-u) arjuna- na kuryAM | buddhagayA (sro.) 81.52 dezamA Aveta suddhagayA tItha. karma bIbhatsaM yudhyamAnaH kathaJcana / tena devamanuSyeSu buddhadravya na. (buddhaM stUpAkArato jJAtaM dravyam) stUpabIbhatsuriti vizrutaH / / sAhArnu OM3. gata 35 28 dravya. Page #780 -------------------------------------------------------------------------- ________________ buddhapurANa-budha shbdrtnmhoddhiH| 1587 buddhapurANa na. (buddhasyAvirbhAvajJApakaM purANam) yuddhanA | buddhyavajJAna na. (buddheravajJAnam) sii. sama4no Avibhavane jaNAvanAruM purANa. tiraskAra karavo athavA tene vize halako vicAra buddhAnta puM. (budh+bhAve kta, buddhasya antaH paricchedaH) al. -aprAptakAlaM vacanaM bRhaspatirapi bruvan / jIvanI eka avasthA-jAgradavasthA. prApnoti buddhyavajJAnamapamAnaM ca puSkalam-paJca0 buddhi strI. (budhyate'nayA, budha+ktin) 24.5, buddhi, 1 / 63 / su, pratimA- tIkSNA nAruntudA buddhiH-zizu0 2 / 109 / budabuda na. (bud+ka pRSo. dvitvam) pAnI vi2, -zAstreSvakuNThitA buddhiH-raghu0 1 / 19 / sAMdhyama sa parapoTo, garbhanI eka avasthA. pacIsa tattvo paikI sukhaduHkhAdi aniSTa dharmavALuM | budbuda (puM.) 525oTo- satataM jAtavinaSTAH payasAmiva bIjuM tattva te prakRtipariNAma, vedAntavAdIonA matathI bubudAH payasi-paJca0 57 / nizcayAtma vRttivANu, manta:429-mana- mUDhaH / budha (bhvA. pa. sa. aniTa-bodhati/bhvA. ubha. sa. seTaparapratyayaneyabuddhiH-mAlavi0 1 / 2 / te. nA. dhamanI. bodhati- te/divA A. sa. aniTa-budhyate) teej, meM. patnI, Aquaj, zana- buddhiryasya balaM tasya- jodha thavo- kramAdamuM nArada ityabodhi saH-zizu0 hito0 2 / 122 / bhAvanA, viyAra, bhAva- dUrAt / 1 / 3 / -nAbuddha kalpadrumatAM vihAya jAtaM tamAtma tamavalokya vyAghrabuddhyA palAyante-hito0 3 / nyasipatravRkSam- raghu0 14 / 48 / -hiraNmayaM haMsamabodhi buddhikAma tri. (buddhiM kAmayate, kAmi+aN) buddhine. naiSadhaH-nai0 1117 / -api laDitamadhvAnaM bubudhe na IcchanAra. budhopamaH-raghu0 1 / 47 / 'gRta. tha, sayeta thaj, buddhikAmA strI. (buddhikAma+striyAM TAp) suti svAmInI sUna. 8j -dadadapi giramantabudhyate no mnussyHanucara eka mAtRkA. zizu0 11 / 4 / -te ca prApurudanvantaM bubudhe cAdipUruSaHbuddhijIvan tri. (buddhyA jIvati, jIv+Nini) buddhi raghu0 10 / 6 / izathI sayeta. thaj, Dozama bhAva rUpa upAyathI jIva para, buddhithI AjIvikA calAvanAra. -zanairabodhi sugrIvaH so'luJcIt karNanAsikAm-bhaTTi0 buddhitas avya. (buddhi+paJcamyarthe tasil) buddhithI, 15 / 57 / mabhiprAya, Apako, paziyita 42vA - sathI, DoziyArIthI. bodhayantaM hitAhitam-bhaTTi0 18182 / anu+budh - buddhibhRt, buddhibhat tri. (buddhiM bibharti, bhR+kvip jANavuM, zIkhavuM, jANIne saceta thavuM, dhyAna devarAvavuM tuk ca/buddhirastyasya matup) prazAvAna, sasavANu, -AyeM ! samyaganubodhito'smi -zakuM0 1 / ava+budhbuddhimAna, AdhuM. sama4, sUcita 2j, pazyiya Apako -brahmacodanAnubuddhirahita, buddhihIna tri. (buddhyA rahitaH-hInaH/bhAvaH puruSamavabodhayatyeva kevalam-zArI0 / 6613j, tala+TApa-tva) AT&-., suddhi vinAnu, ava.. 40 // 3. ud+budh- bhAva, lodhana 2j, buddhirahitatA, buddhihInatA strI., buddhirahitatva, utteti. 2. 3aj, Manj. ni+budh -guj buddhihInatva na. (buddhirahitasya bhAvaH tal+TAp- sama - nibodha sAdho ! tava cet tahalama tva/buddhihInasya) OM2litapaj, buddhi vinA5j. kumA0 5 / 52 / bhAna, viyA2 42vI, samaxj. buddhilakSaNa na. buddhalakSaNam) buddhimatta bhAra pratimA- pra+budh- 3sAva, sarAva, bhIma- sAbhre'hrIva [ yina- prArabdhasyAntargamanaM dvitIyaM buddhilakSaNam / sthalakamalinI na prabuddhAM na suptAm -megha0 10 / buddhivaibhava puM. (buddhevaibhavaH) suddhi-pratimAnI. zani.. prera0 -sUyita 42, jatAbaj, samAyA2 mAvA, buddhisahAya puM. (buddhidAne sahAyaH) buddhi vAmai Qu3. prati+budha -ng, Bj -nanu0 yAjJa0 sahAya-amAtya-mantrI-pradhAna. 174 / vi+budh -40 // 3,6813j, izathI sAvadhAna buddhIndriya na. (buddheH jJAnasyendriyam) zAnendriya-mana., 72. atha mohaparAyaNA satI vivazA de DAna, be netra, ma, tvayA, nAsi..-zrotraM kAmavadhUrvibodhitA-kumA0 4 / 1 / sam+budh -1.j, tvakcakSuSI jihvA nAsikA caiva paJcamI -mai sama4, sUyita 52j, -tavAgatijJaM smbodhynyaam'mana'ne paNa joDavAmAM Ave che. raghu0 13 / 25 / Page #781 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1588 budha puM. (budhyate yaH, budh +ka) paMDita vidvAna -nipIya yasya kSitirakSiNaH kathAM tathAdriyante na budhAH sudhAmapinai0 111| budha graha - rakSatyenaM tu budhayogaH-mudrA0 1 / 6 / DUtaro, budhavAra. (tri. budh +ka) ahyo, samalu. budhacakra na. ( budhasya grahavizeSasya cakram) bhyotiSa prasiddha zubhAzubhasUcaka eka cakra. budhacAra puM. (budhasya cAraH) budhagrahano zubhAzubha sUcaka saMcAra. zabdaratnamahodadhiH / budhatanaya, budhaputra, budhasuta puM. (budhasya grahavizeSasya tanayaH- putraH / sutaH) pururavA rAbha. budhatAta puM. (budhasya tAtaH) yandra. budharatna na. ( budhapriyaM ratnam ) bharata bhazi.. budhavAra, budhavAsara puM. (budhasya grahavizeSasya vAraH / budhapatiko vAsaraH) budhavAra. budhasAnu puM. (budha + Anuk suk ca ) yajJapuruSa, pAMDu. budhA strI. bodhayati jJApayati rAgiNaM sevanAt, budh + ka+TAp) 4TAmAMsI nAmanI vanaspati. budhAditya puM. (budhasahitaH AdityaH ) 4mANe kheDa 4 rAzimAM budha ane ravino yoga. budhAna puM. (budh + Anac kicca) AyArya, guru, dharmopadveSTA, vidvAna paMDita, avi, brahmavAhI, adhyAtma mArgadRrza. (tri.) priya josanAra, bhIhu~ josanAra. budhASTamI strI. ( budhavArayutA aSTamI) budhavArayukta ajavALI AThama. te divase karavAnuM eka vrata. budhita tri. (budhyate sma, budh + kta + iT) bharosa, jJAta. budhila tri. ( budh + kilac) vidvAna paMDita, samadu, ahyo. budhna puM. (badhnAti, bandhu+nak budhAdezaH) bhUNa, taNiyuM, ziva- nivezya budhne caraNaM smitAnanA guruM samArodumathopacakramuH- haravilAse / antarIkSa, guza. budhnya puM. (budhne bhavaH yat) garhapatya agni, te nAbhe rudra. bund (bhvA. ubha. saka. seTa-bundati) Aloyana ravI, heja, vicAra rakho, sama, prazidhAna vuM sasraMze zarabandhena divyeneti bubunda saH bhaTTi0 14 / 72 / bundh (bhvA. ubha. saka. seT - bundhati - te) khAtoyana vu, bhevuM (cu. ubha. saka. se. bundhayati jAMdhavu. bubhukSat tri. ( bhoktumicchati, bhuj + san+zatR) bhobhana ravA-jAvA 62chatuM. [budha-bRhaccaJcu bubhukSA strI. ( bhoktumicchA, bhuj + san+a+TAp) lona ravAnI 42chA, lU. - bubhukSita, bubhukSu tri. ( bubhukSA saMjAtA'sya itac / bhoktumicchu, bhuj + san + u ) (bhUkhyuM bubhukSitaH kiM na karoti pApam paJca0 4 / 15 / bubhukSitaH kiM dvikareNa bhuGkte udbhaTaH / bhUjavANuM. bubhUSA strI. (bhU+san+a+TAp) hovAnI IcchA. bubhUSu tri. (bhU+san + u ) hu~ janavAnI } hovAnI IcchAvANI. bul (cu. ubha. a. seT - bolayati - te) DUja - bolayati plavaH payasi / buli strI. (buD+in kicca Dasya laH) bhaya, jI. bulva tri. (bul + va ulvA. ni.) tIrachu, khaDu, vAMDu. bus (divA0 para0 buSyati ) choDavu, jogAja, gajI dhuM. buSa, busa na. (busyate utsRjyate, bus+ka pRSo. vA Satvam) tuccha dhAnya, iNarahita dhAnya-lUsuM, gAyanuM suprayetuM chAtra, saMpatti. bust (cu. ubha. saka. seT bustayati - te) khAra 42vo, anAdara karavo. busta na. ( bustyate nAdriyate Adriyate vA bust+ghaJ) phaNasa vagere phaLano tyAga karavA lAyaka bhAga, eka jAtanA bAphelA mAMsanuM piSTaka. bUkka na. ( bukkayati zabdAyate, buk+ac pRSo. dIrghaH ) hRdhya, ajandu, boDI, dukha bukka zab6. bRvaduktha (na.) 56, rA. bRSI, bRsI strI. (bruvanto'syAM sIdanti, pRSo. brubo vR + sad +Da gaurA. GIS / vR + sad +Da gaurA. GIS - na Satvam) RSikhonuM khAsana. bRMha (bhvA tudA. para. - bRMhati, bRMhita) vadha, agavuMbRMhitamanyuvega0 bhaTTi0 3 / 49 / garbhavu. prera0 paalnpoSaNa karavuM. bRMhaNa na. ( bRMha+ lyuT ) DAthIno garbhasva. bRha (vRddhau bhvA tudA. pa. sa. seT -barhati - bRhati ) vadha, agavu, garbhavu. bRhaka puM. (bRha+kvun) te nAme kheDa heva gandharva. bRhaccaJcu puM. (bRhat caJcuryasya) kheDa bhatanuM zAschUchanI lAbha. Page #782 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhaccitra-bRhatsena] shbdrtnmhoddhiH| 1589 bRhaccitra puM. (bRhat citraM yasmin) sarnu A3. | bRhatkukSi tri. (bRhatI kukSiryasya) bhI20 peTavANu.. bRhacchalka puM. (bRhantaH chalkAH yasya) me tanuM | bRhatketu tri. (bRhan keturyasya) bho.2.4%, magna. bhA7j. (puM. bRhan keturasya) te nAme 5 28%. bRhacchravas tri. (bRhat zravo yasya) bhoTa mA3vANu, bRhatkSatra (puM.) te. nAmano me 20%l.. ___ mahAna yazasvI.. bRhattAla puM. (bRhan tAla:) hiMda vRkSa. bRhajjana puM. (bRhaccAsau janazca) mahA4, bhoTo. mA5sa.. bRhattiktA strI. (bRhan tikto raso'syAH) 48. nAmanI bRhajjAtaka na. (bRhacca tat jAtakaM ca) rAjamArata vanaspati. eka jAtakagrantha. bRhattRNa puM. (bRhat tRNAkArANi patrANi yasya) isa, bRhajjAbAla puM. (bRhaccAsau jAbAlazca) te nAme meN| vAMsa.. 6paniSada. bRhajjIvantI strI. (bRhatI cAsau jIvantI ca) mahAvantI. bRhattvaca tri. (bRhatI tvag yasya) me. tanu, vRkSa.. bRhatpatra, bRhatparNa puM. (bRhanti patrANi asya/bRhanti vanaspati. bRhaDDhakkA strI. (bRhatI DhakkA) bhoTu na , merI vAhina.. ___ parNAni yasya) dho dodharanu 3, stin6 vRkSa. bRhat tri. (bRha+ati zatRvat kAryam) moTu, maDAn, bRhatparNa tri. (bRhanti parNAni yasya) bhozi uiesiauj. puSTa, dhAre, pu40, vistRta- dilIpasUnoH sa (na. bRhat parNam) bhoTu pAMDaM. bRhadbhujAntaram-raghu0 3 / 54 / bha4sUta, eij, yu- bRhatpATali (pu.) dhaMtUzana 3. devadArubRhadbhujaH-kumA0 651 / (puM.) niva, viSNa. bRhatpAda tri. (bRhantaH pAdAH yasya) bhoTa8 5gavANu, bRhatikA strI. (bRhat-AcchAdane+kvan+TAp ata itvam) bho bhUNiyaiauj. (puM. bRhantaH pAdAH asya) 4unu uttarIya vastra (strI. bRhatI+svArthe ka+TAp hasvaH) 3. nAyano bRhatI za6 mI. bRhatpArevata puM. (bRhan pArevataH) bhoTu pAre-utara. bRhatI strI. (bRha+ati+striyAM GIS) uttarIya vastra, bRhatpAlin puM. (bRhantaM pAlayati, pAli+Nini) 0l. nava akSaranA caraNavALo eka chanda, vANI, nAnI 7, 53j 7. vaMtAkaDI-rIMgaNI, jalAzaya, bhoMyarIMgaNI eka zAka. bRhatpIlu puM. (bRhan pIluH) bhoTA pAkhuna jhADa. bRhatIpati puM. (bRhatyAH vAcaH patiH) gRhaspati-pura. bRhatpuSpa tri. (bRhanti puSpANi yasya) bho| dUsaauj. bRhatka tri. (bRhat+prakAre kan) bhoTa 2 . bRhatpuSpA strI. (bRhanti puSpANi asyAH TAp) 30. bRhatkathA strI. (bRhatI cAsau kathA ca) piya. urlwi. bRhatpuSpI strI. (bRhanti puSpANi yasya, GIS) te. nA. varacie racelI eka kathA. me vRkSa- ghaNTArava vRkSa / / bRhatkanda puM. (bRhat kando yasya) // 42, uMgI , bRhatphala tri. (bRhanti phalAni yasya) bhozi. mauj. sasa. __ (puM. bRhanti phalAni asya) 35sarnu kAu. bRhatkarman na. (bRhacca tat karma ca) bhauTuM ma. (tri. bRhatphalA strI. (bRhatphala+striyAM TAp) 53vI. tuMbana.. bRhat karma yasya) bhoTA bha.vA. bRhatkAya tri. (bRhan kAyo yasya) mo. zarIravANu. velo, indaravaraNAMnI vela, koLAMno velo, mahAjabU (!) ajamIDha vaMzamAM pedA thayelo te nAmano eka vRkSa, mahAbalA vanaspati, moTI TeTIno velo. bRhatsaMhitA (srI.) varADamiDi2 prIta. me. 20%. bRhatkAlazAka puM. (bRhan kAla: zAkaH) . tarnu yotiSAntha. ___L5-50sandrIna us. bRhatsAman na. (bRhacca tat sAma ca) te. namAnI bRhatkAsa puM. (bRhaccAsau kAsazca) me. tanu ghAsa.. sAmavedano vibhAga, bRhatkIrti tri. (bRhatI kIrtiryasya) bho2I. mA3auj, bRhatsena tri. (bRhatI senA yasya) bho.TI. senAvAj.. bho|| yazavANu. (puM. bRhatI kIrtirasya) Hil22. (6) magadhadezano eka rAjA, bRhadrathanA vaMzano eka agnino putra, te nAme eka asura. bhAvI rAjA. Page #783 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1590 shbdrtnmhoddhiH| [bRhatsenA-bRhadbIja bRhatsenA strI. (bRhatI cAsau senA ca) bhoTa senA- | bRhaddhanuSa tri. (bRhad dhanuryasya) moTA dhanuSyavANu. sa242. bRhadnusa puM. (bRhadnusamasya) sabhI... 23 25%81. bRhadagni tri. (bRhan agniH yasya) sana 28 | bRhaddhana puM. (bRhad dhanamasya) vAzI . 2.5 28%t. agnivALuM. (tri. bRhad dhanaM yasya) gha dhanavANu, puSSNa dhanavANu. bRhadaGga tri. (bRhadaGgaM yasya) moTA zarIravANu, moTara bRhadbala na. (bRhad balaM) bhoTuMbaNa. (tri. bRhad balaM savayavAj. (puM. bRhad aGgamasya) DAthI. yasya) atyanta javAna, ghaumvAj. bRhadaGgI strI. (bRhad aGgaM yasyAH GIp) bho| zarIravANI bRhadbrahman puM. (bRhan cAsau brahmA ca) saMginI strI, e. eka RSi. bRhadambAlikA (strI.) ti:svAmI.-. anuya2 . bRhadbhaTTArikA strI. (bRhatI cAsau bhaTTArikA ca) huvI, bhAtahI pAvata. bRhadamla puM. (bRhan amlo raso yasya) me. tarnu bRhadbhaya puM. (bRhan bhayo yasmAt) sAvA manunI meM 3-52mAna 3. putra. bRhadazva puM. (bRhan azvo yasya) zrAvastya. 20% nI. 2. bRhadbhAnu puM. (bRhanto bhAnavaH kiraNAH asya) bhani, putra, te namanI meM RSi. citrakavRkSa, IndrasAvarNI manvantaramAM harino avatAra. bRhadasRGmati puM. (bRhatI asRji matiryasya) (bhUta, bRhadbhAva puM. (bRhan bhAvo yasya) me tarnu pakSI. pizAya. bRhadraNa, bRhadrAja (puM.) vAzI . me. mAvI. 20%t. bRhadAraNyaka (na.) te. nAmarnu me 6paniSada. bRhadratha puM. (bRhan ratho'sya) chandra, bhauryavaMzama .. bRhadiSu puM. (bRhan iSuryasya) sabhIDhana putra21%, thayelo te nAmano eka rAjA, AMgirasa agnino harya vaMzano eka rAjA. eka putra, magadha dezano eka rAjA, jarAsaMghano pitA, bRhaduktha (puM.) azvamegha yaza. agnivaMzI. ta5. nmn| cedirAja vasuno eka putra. 20%1no putra, te. nAmano agni. (na. bRhacca tat / bRhadrathantara (na.) te. nAmanI meM sAmavehana vimA. ukthaM ca) mahAna stotra. bRhadrAvin puM. (bRhat yathAsyAttathA rauti, ru+Nini) bRhadukSa (puM.) 4gatasaSTi zyanA2 prati . eka jAtanuM ghuvaDa pakSI. bRhaduttaratApanI srI. (bRhatI cAsau uttaratApanI ca) te bRhadpa puM. (bRhanti rUpANi asya) te nA. me. nanu, upaniSada. ma265. bRhadelA strI. (bRhatI cAsau elA ca) moTI adAyI.. bRhadvat puM. (bRhat sAma tadasyAsti stotratayA matup bRhadgarbha puM. (bRhan garbho yasya) zili. 20%no putra.. masya vaH) 'utsAmastotra'thA. stuti. 4258 vAya.5 bRhadgu (puM.) tanAmanA. sa. 20%81.. Indra, a. 4t2 no. ya. bRhadguha, bRhadgRha puM. (bRhatI guhA yasmin/bRhanti bRhadvatI strI. (bRhat+astyarthe vat+striyAM GIp) te. gRhANi yasmin) 25 nAme deza-muhevAMu. nAme eka nadI. bRhadgola na. (bRhat golamasya) taracya. bRhadvalka, bRhadvalkala puM. (bRhad valko'sya/bRhad bRhaddarbha (pu.) prakSe yuvaMzI. te nAmanI meM A%.. valkalamasya) . tanu, sonu, vRkSa, Atul62rnu bRhaddala puM. (bRhanti dalAni asmin) DiMtara vRkSa, / jAu. lodhara vRkSa, lAla lasaNa. bRhadvAta puM. (bRhad vAto yasmAt) 55rIna. bRhadyuti tri. (bRhatI dyutiryasya) ghau buj, // eka jAtanuM dhAnya. ||shvaannu. (srI. bRhatI cAsau dyutizca) ghaj. te4, bRhadvAruNI strI. (bRhatI cAso vAruNI ca) mAundra bahu prakAza. vAruNI vanaspati-IdaravaraNI vela. bRhaddyuman puM. (bRhad dyumnaM asya) ta nAmano bRhadbIja puM. (bRhanti bIjAni yasmin) sAmrAta:11. jaMgalI AMbo. Page #784 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhannala-bodhayitu] shbdrtnmhoddhiH| 1591 bRhannala puM. (bRhannaleti AkhyAtvenAstyasya ac) marchana | baiDAlavRtti strI. (biDAlasyeyaM, baiDAlI cAso vRttizca) vRkSa, sAhAnu u. linI vRtti. (tri. baiDAlI vRtiryasya) nidAna bRhannAradIya na. (bRhacca tat nAradIyaM ca) te. namarnu ThevA. vRttivANu, is, aion, 5visn. eka upapurANa. baimbika puM. (bimb+ThaJ) strImAna yobhai bRhanArAyaNopaniSad (strI.) te nA. . 64niSa6. manoyogapUrvaka kAma karanAra, prema karavAmAM nipuNabRhnnaukaa (srI.) zema dAto . tano mela, premI- dAkSiNyaM nAma bimboSThi baimbikAnAM kulvrtmeka ramatanuM nAma. mAlavi0 4 / 14 bRhanmanas puM. (bRhat mano yasya) yandravaMzama pahA | bailva tri. (bilvasyedaM, bilva+aNa) bIdInu, thayelo te nAmano eka rAjA. _all. (na. bilvasyedaM aNa) kAlAnu pAhubRhaspati puM. (bRhatyA vAcaHpatiH, pAraskarA. devatAyAmeva bIvIpatra. sTa talopazca) heva42, navalomAMnI te nAmano | bokaDI (strI.) koDIna bhAtarakuM. aDa, - bRhaspatiyogadRzyaH-raghu0 13 / 76 / bhagirasa. bodha puM. (budha+bhAve ghaJ) na. -bAlAnAM sukhabodhAyabhuni, meM smRtirnu, nama.. tarkasaM0 / ga, tanAmano meM deza (puM. budha+karaNe bRhaspaticakra (na.) zubhAzubha sUya te nAme meM ghaJ) 6512. 48, 116 saMvatsarano samuhAya. bodhaka, bodhakara tri. (budha+Nic+Nvul/bodhaM jJAnaM bRhaspatipurohita puM. (bRhaspatiH purohito yasya) indra, jAgaraNaM vA karoti, kR+Ta) na. 64na 42 // 2, 26 va. samajAvanAra, bodha ApanAra, vaitAlika rAjAone bRhaspativAra, bRhaspativAsara puM. (bRhaspatipatiko prAtaHkALamAM stuti karI jagADanAra, cADiyo. vAraH/vAsaraH) guru||2. bodhana na. (budh+Nic+lyuTa) 49uag, samaaj, bRhaspatisava puM. (bRhaspatiprItyarthaM savaH) pRspatinA. jodha. 5vI- bhayaruSozca tadiGgitabodhanam- raghu0 prasannatAne mATeno eka yajJa. 9 / 49 / samayane. . 305 pAna. sI.cha. thayeTI bRhaspatistoma puM. (bRhaspatiprItyarthaM stomaH) te. nAmanA gaMdhamAM vadhAro karavo, jAgavuM, upadeza Apavo, jagADavuM -samayena tena cirasuptamanobhavabodhanaM samamabodhiSatabRhita na. (bRha+kta iditvAnnum) &AthAnI su, tthI-1 zizu0 9 / 34 / yIsa. (tri. bRha+karmaNi kta vadheDaM, vRddhi pAbheTu. bodhanA srI. (bodhana+triyAM TAp) no vo. ba (krayA. para. sa. seTa-buNAti. baNAti vA) bhAgava.. bodhanI srI. (bodhyate'nayA atra vA, budha+Nic+karaNe pasaMda karavuM, svIkAravuM, bharaNapoSaNa karavuM. bekanATa puM. (be ityapabhraMzaH dvitvabodhakaH, ekaM guNaM AdhAre vA lyuT+GIp) ti suTTI, maniyArazadravyamRNikAya dattvA dviguNaM mahyaM deyamiti samayena devaUThI agiyAraza -te divase viSNudeva cAra nATayati vyavaharati, nATi+ac be ekazabdayoH mahinAnI nidrAmAMthI jAgRta thAya che te smRtidina.) pRSoH bekabhAvaH) vyA8421vana dhaMdho 72nA2. * zayanIbodhanImadhye yA kRSNekAdazI bhavetbekurA (srI.) al, vAya.. tithyAditattvam / ber3A strI. (beDa+TAp) nAva, nAvasimono samUha | bodhanIya tri. (budh+karmaNi anIyar) 6512 // 5 // beha (prayatne bhvA. A. aka. seTa-behate) prayatna 2.. yogya, samajAvavA yogya, jagADavA lAyaka. baijika tri. (bIjasyAyaM, ThaJ) jIxj, Main bodhayat tri. (budh+Nic+zatR) samavatuM, mAgha 2tuM, (na. bIjaprayojanamasya, bIja+ThaJ) meM tanuM tela, 6paheza hetuM, uatuM, utuM. bhUkha 25 vI saMdhI, bhaithuna saMbaMdhI. (puM. bIjena bodhayitR puM. (budha+Nic+karjathe tRc) 64heza mApanA2 sambhUtaH Than) nako .2, 3 . ke zIkhAvanAra guru vagere. yaza. Page #785 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1592 shbdrtnmhoddhiH| bodhavAsara-brahmagarbhA bodhavAsara puM. (bodhasya bhagavato mAyAnidrAyAH prabodhasya | baudhya tri. (bodhasya gotrApatyaM yaJ) lodhana in2sa. vAsaraH) iti sahamagiyA22, ta. hivase. 52vAna gotra saMtAna. (tri. bodho dezabhedo'bhijano'sya jya) vrata. -vRthAbhavati tat sarvaM na kRtvA bodhavAsaram- bApadAdAothI bodha nAmanA dezamAM rahenAra. haribhaktivilAse / byadh (divA. para. saka. aniT bavayorabhedaH-bidhyati) bodhAna tri. (budha+karmaNi Anac) khoziyAra, AyuM, tAuna 42, bhAra. vidvAn, sama. (puM. budhyate, budh +Anac) Daspati. byuSa (cu. ubha saka. seTa bavayorabhedaH-byoSayati-te) hevono gura. choDavuM, tyAga karavo, vibhAga karavA. bodhi puM. (budha+in) me tana samAvi, pIpaNAna, braNa (bhvA. para. a. seTa-braNati) savA4 42va., 206 OMu, . nAme suddha, hainamate. sabhyAitva -tA 2vI. deva! dijja bohiM bhave bhave pAsa jinacaMda- | adhna paM. (bandha+naka bradhAdezaH) sartha, mAna , uvsgghrm| 04-35:za-.-.- evaMvidhairativilasi ziva, hivasa, ghoDa, te. nAme meSa, satanA tairatibodhisattvaiH-mA0 10 / 21 / (tri.) nA2, 2.nI... roga- jvarazUlAGgarasAdADhyaM taM badhnamiti nirdizetbodhita tri. (budha+Nic+kta) 49yesamAvesa. mAdhavakaraH / bodhitaru puM. (bodhireva taruH) pApaNArnu u. bradhanazva (puM.) te. nAmano . rA. bodhidurlabhA srI. (bohidullahA, jai. prA.) wllpell brahmakanyakA, brahmakanyA srI. (brahmaNaH kanyakA kanyA) durlabhapaNAnI bhAvanA. sarasvatI, ausl. vanaspati, nAhI, Gatel... bodhidru, bodhidruma, bodhivRkSa puM. (bodhireva druH/bodhireva brahmakarman na. (brahmavihitaM karma) hArnu , _ drumaH/bodhireva vRkSaH) pI5NAnu, . alsds. tri. (brahmaNi karmaphalaM yasya) bhanai bodhibIja na. (bodheH bIjam) nanu, bhUga, samyaitpana phaLa Izvarane arpaNa karanAra, bhUga. brahmakarmasamAdhi puM. (brahmaNi karmaNAM samAdhiH) sa tal. bodhisattva sa. (bodhi bodhavat sattvam) niyuta. vagerenuM IzvarasvarUpe cintana. satpa, sabhyatva sAthe. sattva- evaMvidhairativilasitairatibodhisattvaiH-mA0 10 121 / (puM. bodhiyutaM sattvaM brahmakASTha na. (brahmaH kASTham) 52sa. pI5o. yasya) te nAma se suddhava. brahmakuNDa na. (brahmaNA nirmitaM kuNDam) te nAme me. boddhavya tri. (budha+karmaNi tavyac) sarAva2. Lal dAya, samajAvavA yogya. brahmakuzA strI. (brahmakuza+ac+TAp) mohA boddhA tri. (budhyate yaH, budha+tRc) bodha 42nAra vanaspati. boddhAro matsaragrastAH-bhatR0 / brahmakUTa puM. (brahmA kUTe zikhare yasya) te. nA. me. baudhAyana puM. (bodhasyApatyaM pumAn-bodha+phak) zrauta parvata. vagaire sUtronA ryn| 12nAra meM prAthAna bhanina brahmakUrca na. (brahmaNo brAhmaNatvasya kUrcamiva) paMcagavya pitR527 nAma. pIvArUpa eka vrata, kuzodaka sahita paMcagavyabauddh na. (buddhena proktamaN) yuddha 438. 2||2tr bhauddhiAstra. __ ahorAtroSito bhUtvA paurNamAsyAM vizeSataH / paJcagavyaM (tri. bauddhamadhIte vetti vA punaH aNa) mauddhazAstrano pibet prAtaH brahmakUrcamiti smRtam / / abhyAsa. 4252, bauddhazAstra. 2. (tri. buddhasyAyaM, | brahmakRt tri. (brahma tapaH karoti, kR+kvip tuk) ta5. buddha+aN) suddhanu, zuddha saMbaMdhI, juddhanA anuyAyI 22. (puM.) vi. vagaire. brahmakRta tri. (brahmaNA kRtaH) bahA. , bodha puM. (budhasyApatyaM pumAn, budh+ aN) budhanI putra 428, pro resa. 5225.. brahmakozI strI. (brahmaNaH kozIva) abhAhI. vanaspati. baudhi puM. (bodhasya gotrApatyamAGgirasabhinnaM iJ) brahmagarbhA strI. (brahmeva gabho yasyAH) saahitym.5taaAMgirasabhinna bodhanuM gotra saMtAna. sUrajamukhI vanaspati. Page #786 -------------------------------------------------------------------------- ________________ brahmagArgya-brahmada] shbdrtnmhoddhiH| 1593 brahmagArgya (pu.) tanAmanI meM Si. | brahmaja puM. (brahmaNo jAyate jan+Da) u275 -76L. brahmagiri puM. (bahmaNo giriH parvataH) te nA. se. parvata. (tri. brahmaNaH jAyate jan+Da) bAthI. pa68 thayesa, brahmagItA strI. (brahmaNA kathitA gItA) 'bhAbhArata'nAthI. utpanna thanAra. anuzAsanaparvanA 3pamA adhyAyamAM brahmAe gAyelI brahmajaTA strI. (brahmaNo jaTeva saMhatA) mana vRkSa. gItA. brahmajAmala (na.) bahAyAmala yaMtra. brahmagupta (puM.) meM jyotirvi6 6. sa. 588i brahmajAra (puM.) bAsanA patnIno premI.. vidyamAna sato. brahmajijJAsA strI. (brahmaNaH jijJAsA) bahAne vAnI brahmagola (paM.) vizva... 27. brahmagaurava (na.) bahAthI. maSThita sastranu sammAna. brahmajijJAsa tri. (bahma jJAtumicchu:, jJA+sana+u) brahmanA brahmagranthi (pu.) nI50. Dis, ul2 viziSTa sva35ne va yAnA2. saidho. brahmajIvina puM. (brahna vedastadvihitena zrautakarmaNA jIvati, brahmaghAta puM. (brahmaNaH ghAtaH) mahADatyA, no. ___ jIva+Nini) zrauta- smAnI . yAthI potAnI vadha, brahmayayana nAza. AjIvikA meLavanAra, brAhmaNa veda upara jIvanAra. brahmaghAtaka, brahmaghAtin tri. (brahmANaM vipraM hanti, brahmajJa tri. (brahma jAnAti, brahma+jJA+ka) bAne han+Nvul/brahmANaM vipraM hanti, brahma+Nini) 46.ne. nAra-bahAvettA, zAstra vagere nA2. (puM.) mArI nAMkhanAra, brahmahatyA karanAra. vi.], tiya. brahmaghAtinI (srI.) tunA bhI. hivasanI. 20426u. brahmajJAna na. (brahmaNi brahmaviSaye yad jJAnam yadvA brahmaghoSa puM. (brahmaNo vedasya ghoSaH) vevani, vano za06. brahmaghna tri. (brahmANaM vipraM hanti, han+Tak) bahAlatyA brahmaNaH jJAnam) 6. viSaya zAna 'Dubaha chu' 2nAra. me zAna, bAna zAna. brahmaghnI strI. (brahmaghna+striyAM DIp) duvA2 vanaspati. brahmaNaspati puM. (brahmaNa patiH alusa. nighaNTau eka. brahmacakra na. (brahmanirmitaM cakram) 4-127||tm ___ padatvam) AL. tino svAmI, maMtrI svAmI. saMsArarUpI cakra-duniyA, "rudrayAmala'mAM kahela dIkSAne brahmaNya puM. (brahmaNe hitaH, yat) viSNu -brahmaNyo brahmakRd upayogI eka cakra. brahmA brahma brahmavivardhanaH-mahA0 13 / 149 / 84 / brahmacarya na. (brahmaNe vedagrahaNArthaM tapase vA carya (puM. brahman+yat) GE2 vRkSa, muMghAsa, tAunu AcAraNIyam) prahAya prata - brahmacarya jara, zanaizvara, sahI, 6, ta5. (tri. brahmaNe hitaM, guptendriyasyopasthasya saMyamaH' -bhA0 / no mAyA yat) LL hitanu, hA upayoga. (tri. pachI gRhasthAzramI thatAM sudhImAM AcaraNa karavAnA brahmaNi tapasi sAdhuH yat) tapasvI, taponiSTha, vaha niyama - aviplutabrahmacaryo gRhasthAzramamAcaret-manu0 ke zAstramAM sthita. 3 / 2 / yoganA 35. yama-saMyamavizeSa. (puM. brahmaNe brahmatattva na. (brahmaNaH tattvam) hArnu tatva, 52mAtma zAstragrahaNArthaM tapase vA caryA yasya) yA, ta5. tatpa, varnu tapa. vagere mATe saMyamadhArI puruSa. brahmatA strI., brahmatva na. (brahmaNo bhAvaH, tala+TApbrahmacaryA strI. (brahmana+cara+bhAve kyapa TApa) bAyarya tva) brAno dharma, bAha banela. Rtvino dharma, vrata, yoganA 35. yama-saMyama, satItpa, ThImAya. nA54, zuddha mahAno bhAva. -brahmatvamamarezatvaM devatvaM brahmacAriNI strI. (brahmacArin+striyAM GIp) bAyarya / marutastathA-mArkaNDeye 57 / 60 / / undl strI, hu-hevI, vA29 tA. brahmatIrtha na. (brahmaNastIrtham) pu042 tIrtha, puS42bhUra. brahmacArin puM. (brahma jJAnaM tapo vA Acarati | brahmatuGga (puM.) te. nAmanI me. parvata... arjayatyavazyam, brahma + car-Avazyake+Nini) | brahmada puM. (brahma zAstraM dadAti, dA+ka) upanayana, brahmacArI, brahmacaryAzramanuM pAlana karanAra puruSa. | janoI saMskAra karI vedazAstra bhaNAvanAra AcArya. Page #787 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1594 brahmadaNDa puM. (brahmaNo brAhmaNasya daNDaH) brAhmaeAno cheu - ekena brahmadaNDena bahavo nAzitA mama- rAmAyaNe vizvAmitravAkyam / brAhmAno zApa35 63, brahma brAhmaNanI lAkaDI, brAhmaNayaSTi vRkSa, ketubheda, vasiSThanI siddha evI eka lAkaDI. brahmadaNDI strI. (kSudro daNDaH GIp, brahmopAsanArthaM daNDI) kheDa bhatanI kSupa vanaspati- brahmadaNDI tu puSyeNa snAne pAne vazIkarA - gAruDe 186 a0 / brahmadatta puM. (brahmaNA dattaH) kSviADuvaMzamAM pechA thayelo kheDa rAma - sa kRtvyAM zukakanyAyAM brhmdttmjiijntbhaag09|21|25| yuhanI putra. (tri. brahmaNe viprAya dattaM, brahmaNA dattaM vA) brAhmaNane ApesuM brahmA khApesuM. zabdaratnamahodadhiH / brahmadattA strI. (brahmaNA dattA) zuddevanI kheDa anyA brahmadarbhA strI. (brahmaNe hito darbhA yasyAH) vanaspati yamAni DA. brahmadAtR puM. (brahma zAstraM dadAti dA + tRc ) veDe 2 koI zAstra vagere bhaNAvanAra AcArya. brahmadAna na. ( brahmaNo vedasya dAnam) vedyapAna, veha bhAvavI te brahmadAya puM. (brahmaNe adhyayanasamAptau AcAryAya viprAya dIyate, dA+karmaNi ghaJ) vedyAdhyayananI samApti samaye bhaNAvanAra brAhmaNa, gurune apAtuM dhana. brahmadAyAda (puM.) brahmarA, 4 vehone AnuvaMzi upahAra rUpe prApta karAve te. brahmadAru puM. (brahmaNo viprasya hitakaro dAru) kheDa jAtanuM pIpaLA jevuM jhADa, pArasa pIpaLAnuM jhADa. brahmadviSu tri. (brahmaNe viprAya zAstrAya tapase ca dveSTi, dviS + kvip) brAhmaNano dveSa uranAra, zAstranI nihA ka2nA2, tapazcaryAnI nindA karanAra, nirIzvara vAdI. brahman na. ( bRMhati barddhate, bRMha+manin, nakArasyAkAre Rto ratvam) ve6, tapa, satya, yathArthatattva, parabrahma - 'yato vA imAni bhUtAni jAyante yena jAtAni jIvantI yatprayantyabhisaMvizanti tajjijJAMsasva brahmeti / ' (puM. bRh + manin nakArasyAkAraH Rto ratvam) asti tAvannityazuddhabuddhamuktasvabhAvaM sarvajJaM sarvazaktisamanvitaM brahma- zArI0 samIbhUtA dRSTistribhuvanamapi brahma manute - bhatR0 3 / 84 / 'OM' iti - ekAkSaraM paraM brahma- manu0 2 / 83 / - zAzvate [brahmadaNDa-brahmapurI brahmaNi vartate zakuM0 1 / brAhmaNa, brahmA thayelo Rtvija, jyotiSaprasiddha 25mo yoga, bRhaspati, khAkharAnuM jhADa. brahmanAbha (puM.) viSNu, sahi nArAyaza. brahmanirvANa na. ( brahmaNi Izvare nirvANaM layaH) zva23panI prApti-mokSa-paramAnanda- eSA brAhmI sthitiH pArtha ! nainAM prApya vimuhyati / sthitvAsyAmantakAle'pi brahmanirvANamRcchati - bhaga0 2072 / brahmaniSTha puM. (brahmaNi niSThA yasya) kheDa bhatanuM vRkSa. (tri.) brahmamAM lIna thanAra, veha upara zraddhA rAjanAra, tapazcaryAmAM niSThA rAkhanAra-tapasvI. brahmaniSThA strI. (brahmaNi niSThA) brahmAM niSThA, vedyamAM sthiti, tapamAM niSThA-zraddhA- sthiti. brahmapatra, brahmaparNa na. ( brahmaNastadAkhyayA prasiddhasya vRkSasya patram / brahma tannAmakavRkSasya parNam) jAjarAnA Aunu pAMDu -bhojanaM brahmapatreSu kathayAlocanaM hareHpAdmottara- khaNDe0 / brahmaparNI strI. (brahmeva vistIrNAni mUlAdArabhya sthitAni parNAnyasyAH GIp) pRzniparNI vanaspati. brahmapavitra puM. (brahmaNi vedoktakarmaNi vA pavitraH ) harl, Duza-hAla. brahmapAdapa puM. (brahmaNaH priyaH pAdapaH) jAjarAnuM jhADa. brahmaputra puM. (brahmaNaH putra iva kapilavarNatvAt) khe jAtanuM jhera, uttara dezamAM Avelo eka nada, je himAlayanI pUrva sImAthI nIkaLIne gaMgAnI sAthe maLI jaI baMgALanA upasAgaramAM maLI janAra 'brahmaputra' nAma bhoTo na6 - brahmakuNDAt sRtaH so'tha kAsAre lohitAhvaye / kailAsopatyakAyAM nyapatad brahmaNaH sutaH skandapurANe / ye kSetra (puM. brahmaNaH putraH ) nAraha vagere brahmAnA putra, brahmaputrI strI. (brahmaNaH putrI) sarasvatI nahI, bhAraMga vanaspati. brahmapura na. ( brahmaNaH puram) brahmanI upAsanA 42vA mATe hRdayasthAna, brahmAnuM zahera, IzAna dizAmAM Avela eka deza. brahmapurANa (na.) vyAse rayesa aDhArabhAnuM kheDa mahApurAsa brahmapurI strI. (brahmaNaH purI) azInagarI, brahmAnI nagarI vidyAprabodhodayajanmabhUmirvArAnasI brahmapurI duratyayAprabodhacandrodayanATake / - Page #788 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaratnamahodadhiH / brahmapuruSa-brahmarAkSasa] brahmapuruSa puM. ba. (brahmaNaH puruSAH iva) prAyadvArayANa35 yakSu-vAzI - mana-prANa vagere. brahmapurohita puM. (brahma bRhaspatiH purohito yasya) heva. brahmaprasUta tri. (brahmaNA prasUtaH) brahmathI utpanna thayesa jagata vagere, brAhmaNathI utpanna thayela, brahmAthI thayela. (na. brahmaNA prasUtam ) brAhmaNe za3 resuM urbha. brahmabadhyA strI. (brahmaNo badhyA, badh+bhAve kyap+TAp) brahmahatyA. brahmabandhu puM. (brahmA vipro bandhurutpAdako yasya brahmaNo viprasya bandhuriva vA) brAhmaNanA AyArathI bhraSTanIya brAhmaNa - vapanaM draviNAdAnaM sthAnAnnirmApaNaM tathA / eSa hi brahmabandhUnAM vadho nAnyo'sti daihikaH - bhAga0 1. skandhe / brahmabindu puM. (brahmaNa zAstrAdhyayanakAle binduH) zAstra vagere abhyAsa karatI vakhate moMmAMthI je lALa nIkaLe che te. brahmabuvANa puM. ( AtmAnaM brahmANaM brUte, brU+ zAnac ) potAne brAhmaNa tarIke kahenAra, nIca brAhmaNa. brahmabhadrA (strI.) vanaspati trAyamAzA. brahmabhAga puM. (brahmaNaH bhAgaH ) brahmA35 Rtvikane ApavAno yajJadravyano bhAga. brahmabhU, brahmabhUta tri. (brahmaNA bhavati, bhU+kvip/ brahmaNA bhUyate sma bhU+ kta) brahmathI thayela, brAhmazathI utpanna thayela, brahmAthI thayela. brahmabhUti strI. (brahmaNo bhUtirutpattirasyAH) sandhyA. brahmabhUmijA strI. (brahmabhUmito jAyate jan+Da+TAp) siMhalI nAmanI vanaspati. brahmabhUya na. ( bhU+ bhAve kyap brahmaNo bhUyaH) brahmapa brahmabhAva-zuddha caitanya svarUpanI prApti vedazAstrArthatattvajJo yatra tatrAzrame vasan / ihaiva loke tiSThan sa brahmabhUyAya kalpate - manu0 12 / 102 / brahmamaNDUkI (strI.) kheDa bhatanI kSupa vanaspati. brahmamaya tri. (brahmAtmakaM brahman + mayaT ) brahmA35 brahmAtmaka-IzvararUpa vedathI yukta agara vyutpanna, vedRjJAnathI saMjaddha -jvalanniva brahmamayena tejasA - kumA0 5 / 30 / (na.) brahmAstra- brahmA bheno heva che khetuM jastra. brahmamayI strI. (brahmamaya + striyAM GIp ) mahAkAlI devI. brahmamaha puM. (brahmaNaH viprAnuddizya mahaH ) brAhmazonA viSayano utsava, brAhmaNone uddezIne utsava. 1595 brahmamitra puM. (brahma mitramasya ) te nAmano kheDa muni, brahmamImAMsA strI. (brahmapratipAdikA mImAMsA) vyAse racelo eka vedAnta grantha, jemAM paramAtmAnI carcA che. brahmamekhalA strI. (brahmaNa: brAhmaNasya mekhalA yasyAH ) bhuM ghAsa. brahmayajJa puM. (brahmanimittakastadadhyayanatadadhyApananimittako yajJaH) paMtha mahAyajJa paiDI te nAmanI kheDayajJa, veha tathA zAstranuM bhAvaM tathA bhAvavA3pa yajJa -adhyApanaM brahmayajJaH pitRyajJastu tarpaNam0 3 / 70 / brahmayaSTi, brahmayaSTikA strI. (brahmaNo yaSTirivAlambanatvAt/ / brahmayaSTi + svArthe ka+TAp) kheDa bhatanuM vRkSa-vAmanahATI vRkSa. brahmayuga na. ( brahmA viprastadupalakSitaM yugam ) brahmAnI brAhmaNasRSTi jemAM mukhya tevo eka yuga-kALa. brahmayoga puM. (brahmaNaH tatsAkSAtkArasya yogaH samAdhiH ) brahmanuM sAkSAt darzana karAvanAra eka samAdhi. brahmayoni, brahmayonI puM. (brahmaNo yonirutpattiratra) brahmagiri parvata, Izvara prAptinA upAya rUpa jJAnaniSThA - brahmaNA brahmayonisthA ye svakarmaNyavasthitA / te samyagupajIveyuH SaT karmANi yathAkramam - manu0 10 / 74 / (tri. brahmaNa : yoniryasya) brahmArthI utpanna thayesa sRSTi vagere brahmayoni+pakSe GIp (strI. brahmaNaH yoniH brahmA yonirutpattikAraNaM yasyAH vA) brAhmanI yonibhata, sarasvatI, te nAbhe bheDa tIrtha- tatraiva brahmayonyasti brahmaNA yatra nirmitAH / pRthUdakaM samAzritya sarasvatyAstaTe sthitaH- vAmanapu0 38 adhyAye / brahmarandhra na. ( brahmaNaH paramAtmanaH adhiSThAnAya randhram AkAza:, yadvA brahmaNe brahmaprAptaye randhram) bhAeAsanA mastaka uparanuM chidra (tALavuM) ke jyAM yogI SaT cakrano vedha karI vRttine sthApe che ane vidyA tathA avidyAsameta brahmanuM ddarzana 42 che -jJAtvA suSumnAsadbhedaM kRtvA vAyuM ca madhyagam / sthitvA sadaiva susthAne brahmarandhre niyojayet haThayogapradIpikAyAm 4 / 16 / brahmarAkSasa puM. (Adau brahmA brAhmaNaH pazcAt rAkSasaH kukarmabhiH) brahmarAkSasa (pretayonivizeSa) - zakyo'vA mayaM yajJo nAzaktena mahIkSitA / na caivAzraddadhAnena na cAlpadraviNena ca / / chidraM hi mRgayantyatra yajJaghnA brahmarAkSasAH - rAmA0 1 / 11 / 21 / Page #789 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1596 shbdrtnmhoddhiH| [brahmarAta-brahmazirasa brahmarAta, brahmarAti puM. (brahma tajjJAnaM rAtaM yasmai) | brahmavAdinI (srI.) ||ytrii- AyAhi varade devi ! zukadeva, yAjJavakya muni. ___yakSare brahmavAdini ! - gAyatryA AvAhanam / brahmarAtra puM. (rAtrerayaM aNa, brahmaNa: rAtram) trinA | brahmavAluka (na.) te nA. me. tIrtha.. zeSa bhAganuM eka muhUrta. brahmavAsa puM. (brahmaNo vAsaH) mahA.. brahmarIti strI. (brahmavarNA rItiH) me tana pittama. brahmavAhas tri. (brahmaNA mantrarUpavedena Uhyate, vaha+karmaNi brahmarSi puM. (brahmA brAhmaNaH caturmukhatulyo vA RSiH ___ bA. asic Nic) maMtrI prApta rAtuM. yadvA brahma zAstraM RSati smarati, RSa+i) pahA | brahmavida, brahmavedina tri. (brahma zAstraM vetti yada-vA sarA Si, zAstranu sma258 42nA2- brahmarSizabdamatulaM brahmasvarUpatayA vetti AtmAnaM, vid+kvip/brahma vetti, ravArjitaiH karmabhiH zubhaiH / yadi me bhagavannAha tato'haM AtmA'bhedena, vida+Nini) hI ane sAmAnI vijitendriyaH-rAmA0 (puM. brahmaNaH vedasya RSiH) sata nA2, 2trane nA2. (puM.) viSNa. vedadraSTA RSi samudAya. brahmavidyA strI. (brahmaNaH brahmaviSayiNI yA vidyA) GAuna, brahmaSideza pu. (brahmarSANAM dezaH vAsayAgyasthAnam) 2kSatra- zva2 viSaya vijJAna- tvaM brahmavidyA vidyAnAM mahAnidrA bhastya-paMyAsa-zusena se dezo. ca dehinaam-mhaa06|22|27| brahmalakSaNa na. (brahmaNaH lakSaNam) manu-Gallstk | brahmavivarddhana na. (brahmaNAm tapa AdInAM vivarddhanam, sakSa. vRdha+Ni+bhAve lyuTa) saha-ta5. vagairenI atizaya brahmaloka puM. (brahmAdhiSThito lokaH) satyatA, mAno. vRddhi. (puM. brahmaNA tapasA vivarddhanaH) vi. ___es. (puM. brahmaiva lokaH) turIya praha. 2535. brahmavRkSa puM. (brahmAkhyayA prasiddho vRkSaH) manu brahmavat tri. (brahma+matup) venuM na yazavanAra. jhAu, 64zana jAu. brahmavarcasa na. (brahmaNA vedAdhyayanena varcaH ac samA.) | mA.) | brahmavRtti strI. (brahmaNaH viprasya vRttiH jIvanopAyaH yadvA vedAdhyayanathI utpanna thayeluM teja, brahmateja. __ brahmaNi Izvare vRttiH) nAmAnI mAvi.51, yaitanya brahmavarcasvin tri. (brahmaNo varcaH samAsAntavidheranityatvAt IzvararUpa aMtaHkaraNanI vRtti. na ac, astyarthe vini) zAstrAdhyayanathI. utpanna thayedA te4vANu, brahmatevANu- RSayo dIrghasandhyatvAd brahmaveda puM. (brahmaNo vedaH jJAnam brahmapratipAdako vedo vA) bahAna, vahAnta- prANAyAmaH paraM brahma paramAtmA dIrghamAyuravApnuyuH / prajJA yazazca kIrtizca brahmavarcasameva caturmukhaH -gItAsAraH / / ca -mana0 4 / 94 / brahmavartta paM. (brahmaNo vattoM varttanaM yatra) bahAvata deza brahmavedi puM. (brahmaNo vediriva) te. nAmanI me. deza-sarasvatI dRzadvatyormadhyagato'yaM prdeshH-shbdrtnaavlii| 42kSetramA cha- brahmavediH kurukSetre paJcarAmahadAntarambrahmavarddhana na. (brahmA vedho rUpamiva varddhate, vRdha+lyu) abhidhAnacintA0 4 / 16 / brahmavaivarta na. (vivRttireva vivRtti+aNa, brahmaNo vaivatam) dig. brahmavATIya (pu.) te namanI me. muni te nAmanuM eka mahApurANa. brahmavAda puM. (brahmaNaH zAstrasya vAdaH) va56, brahmavrata (na.) 2 varSanu me. prata. zAstrAdhyayana. (puM. brahmaNaH nirNayAtho vAdaH) bahAnA brahmazalya puM. (brahmaiva sUkSmaM zalyaM kaNTakAgraM yasya) te. tatyanAnie[ya. mATe vAha-bIsa te- bRhaspatirbrahmavAde nAmanu me vRkSa. Atmavatve svayaM hariH-bhAga0 4 / 22 / 62 / | brahmazAlA (strI.) te. nAme meM tIrtha, zAstra, bhavAnI brahmavAdin puM. (brahma zAstraM vadati, vad+Nini) 42.6 pAnI 46 42nAra, 365163. (puM. brahma zuddhaM brahmazAsana na. (brahmaNaH zAsanam) 24tranI. mA. catanyaM sarvAtmakatayA vati, vad+ni) IzvaravAhI, (na. brahmaNa: zAsana nirNayo upadezo vA yasmin) ... cha teniyana lato. (na. brahma brahma saMbaMdhI vicAra jyAM thAya te sthAna, brahmopadezanuM zuddha caitanyaM vadati bodhayati vad+ni) zuddha caitanya sthAna. Irabodhaka zAstra. brahmazirasa (na.) te. nAmanu me. mastra.. zA . Page #790 -------------------------------------------------------------------------- ________________ brahmasaMzita-brahmAdhigama] shbdrtnmhoddhiH| 1597 brahmasaMzita tri. (brahmaNA mantreNa saMzitaH) maMtrI. tA | brahmasU puM. (brahmANaM sUtavAn sU+kvip) yatuvyUhAtma, 38. vinI. . bhUta, bhaniruddha. (puM. brahmaNi tapasi brahmasaMhitA srI. (brahmaNaH saMhitA) vaissnnvon| mAyA2 suvati prerayati, sU-preraNe+kvip) maheva. siddhAntano meM graMtha- kRSNopaniSadAM sAraH saJcitA brahmasUtra na. (brahmANi vedagrahaNakAle ucitaM sUtram brahmaNoditA / brahmapratipAdakaM sUtram vA) xls, pyAse. 42du brahmasatI strI. (brahmarUpA satI) sa.22vatI.. brahmapratipAdaka "zArIrika sUtra'. brahmasattA strI. (brahmaNaH sattA) hAnI gaThiAtrI brahmasUnu puM. (brahmaNaH sUnuH) vAivaMzI the. 2%sattA, veda vagere zAstranI sattA, tapanI sattA. hAtta vasiSTha vagere. brahmasatra na. (brahma vedastatpATharUpaM satram) vena, adhyayana brahmasomA (mI.) vanaspati. nAhI.. tathA tana adhyApana. brahmayajJa za6 mI. brahmasteya na. (brahmaNaH steyaH) zastra 3 vahanI. yorI, brahmasadana na. (sIdatyasmin, sad-AdhAre lyuT brahmaNaH AjJA vinA veda ke zAstranuM bhaNavuM. sadanam) vinuM hamAsana, bahasa, brahamAna 23811. brahmasthAna na. (brahmaNaH sthAnam) te. nAmanu, . tI. brahmasambhava puM. (brahmaNo rAjJaH sambhavati, sam+bhU+ac) | brahmasva na. (brahmaNaH svam) bAnadhana. dvipRSTha namAnA chainavizeSa. (tri. brahmaNaH sambhavati, brahmasvarUpa na. (brahmaNaH svarUpam) brahma-bA- prArnu sam +bhU+ac) IzvarathI utpana thanAra, nahAthI. svarUpa, vedanuM svarUpa. utpanna thanAra vasiSTha vagere. brahmahatyA strI. (han+kyap+TApa, NaH brahmahatyA) brAno brahmasarasa (na.) te namarnu, .3 tIrtha. vadha. brahmasarpa puM. (brahmeva bRhan sarpaH) me tano bhoTo. brahmahatyAsama (na.) hADatyA samAna asatya mApa.esa. sApa. brahmahan tri. (brahmANaM hatavAn han+kvip) bAno brahmasAt avya. (brahmAdhInaM karoti sAti) hamane 2nAra. brAhmaNane AdhIna, brahmArpaNa, brahma agara paramAtmAnI brahmAGgabhU, brahmAtmabhU puM. (brahmaNo'GgAt bhavati, sthiti. bhU+kvip/brahmaNaH AtmanaH dehAt bhavati, bhU+kvip) brahmasAman (na.) sAmavahana mama vibhA.. gho., bAhAnA putra. brahmasAyujya na. (saha yunakti yuj+kvipa, tasya bhAvaH brahmAJjali puM. (brahmaNe zAstrapAThAya aJjali:-gurau kRto __sAyujyaM, brahmaNaH sAyujyam) naamaav-iishv.25.7||ne. vinayAJjali: svaravizeSajJApanArthaM vA kRto'Jjali:) pAma ta- brahmaNo bhavanaM tAdrUpyaM brahmabhUyaM bhUhanaH vedapATha mATe ke zAstranA abhyAsa mATe gurune joDelA kayabiti kayap tvatau bhAve iti tve brahmatvam be hAtha-guru pratye vinayAMjali, vedanA svaravizeSa magdhabodhamate / jaNAvavA mATe karelo vinayarUpa praNAma. brahmasASTitA strI. (brahmaNaH sASTitA) braha. tulya gati. bahmANI sI. (brahmANaM Anayati jIvayati, brahmasAvarNi puM. (brahmaputraH sAvarNiH) te namana zamI an+Nic+aN pUrva0 Natvam GIp) nAti , manu- manvantare tu dazame brahmaputrasya dhImataH-bhAga0 8 / 13 / 21 / / reNukA nAme gandha dravya, rAjarIti, brahmAnA adha brahmasiddhAnta puM. (brahmaNaH siddhAntaH) bAhAme, 2yesa. zarIrathI utpanna thayelI zatarUpA, brahmAnI patnI eka jyotiSano siddhAnta. sAvitrI, rAyatrI, sarasvatI. brahmasuta puM. (brahmaNaH sutaH) bahAnA putra. bhazayi vagaire. | brahmAdanI strI. (brahmA brahmavAhanaM haMsaH, tasyevAdanaM pAdarUpaM hetu vizeSa. yasyAH gaurA. GISa) haMsapadI zabda mo. brahmasuvarcalA (srI.) snAna 2 vA. 662 dUdha | brahmAdhigama, brahmAbhyA | brahmAdhigama, brahmAbhyAsa puM., brahmAdhigamana na. (brahmaNaH jevA rasavALI pANImAM pedA thanAra eka auSadhi, __ vedasya adhigamaH/brahmaNaH vedasya abhyAsaH/brahmaNaH brahmasuvarcalA nAMkhI ukALeluM pANI. vedasya adhigamanam) vahAdhyayana-vAbhyAsa. 42vo te.. Page #791 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1598 brahmAnanda puM. (brahmaNaH AnandaH ) brahmano AnaMda, IzvarAnanda-mokSa. brahmApeta puM. (brahmANaM brahmatejaH svarUpaM sUryyamupetaH upagataH pRSo.) sUryabhaMumA rahesa rAkSasa. brahmAraNya na. ( brahmo vedaya araNyamiva ) vedyapAhanI lUmi brahmArpaNa na. (brahmaivArpaNam, brahmaNaH arpaNam vA ) sarva karma-kartA vagerenuM brahmasvarUpe ciMtana, brahma- paramAtmAmAM sarvakarma phaLano saMnyAsa-tyAga, brahmane arpaNa. brahmAvartta puM. (brahmaNAM brahmaniSThabrAhmaNAnAvartta iva) te nAme kheDa heza. (na. brahmaNAM AvartaH AvarttanaM yatra ) brahmAvatta dezamAM Avela tIrtha. zabdaratnamahodadhiH / brahmAsana na. (brahmaH Asanam brahmaNe brahmaprAptyai Asanam vA) brahmA RtvinuM khAsana, yogaDiyAnAM padma svastika vagere Asana, devapUjAnA aMgarUpa eka Asana, brAhmanuM khAsana. brahmAstra na. ( brahmaNo brahmasvarUpaM vA astram) brahmAnuM astra, brahmapAsa astra brahmAhuti strI. (brahmaiva AhutiH) vedyAdhyayana. brahmin puM. (brahma vedastapo vA'stasya zeSatayA, brahman + ini TilopaH) paramezvara, veha bhAnAra, tapasvI.. brahmiSTha tri. ( atizayena brahmo iSThan TilopaH ) atizaya brahmavettA, atizaya Izvara tattva jANanArabrhmisstthmaadhy nije'dhikAre brahmiSThameva svatanuprasUtamraghu0 18 / 28 | brahmiSThA strI. (atizayena brahma, iSThan +TAp) hugahivI. brahmI strI. (brahmaNe hitA medhAjanakayA aN TilopaH GIp na vRddhiH) zrI vanaspati. brahmaghRta na. ( brahmAjAtaM ghRtam) brahmAnuM ghI, brahmAthI taiyA2 kareluM ghI. brahmezaya puM. (brahmaNi tapasi zete, zI+ac pRSo.) viSNu, artisvAmI. brahmojjha puM. (brahma vedamujjhati, ujjha tyAge + aN) vedano tyAga karanAra. brahmojjhatA strI, brahmojjhatva na. ( brahmojjhastha bhAvaH tal+TAp-tva) veddano tyAga urakhApa, zAstrano tyAga karavApaNuM. brahmota tri. (brahmaNi A samyak prakAreNa Utam) IzvaramAM parovesuM-gUMthesuM. [ brahmAnanda - brAhmaNaka brahmottara tri. ( brahmA brahmaNaH uttaro'dhikArI yasya ) jeno mAlika brAhmaNa hoya tevI jamIna vagere, brahmapradhAna. brahmodumbara (na.) te nAme kheDa tIrtha. brahmodya na. ( vad + bhAve kyapa, brahmaNaH vedasya udyam) brahmapratipAdharDa vAya, brahmasthana, vehapATha. brahmopanetR puM. ( brahmANaM vipramupanayate taddhetudaNDahetutvAt, upa+nI+tRc) jAjarAnuM jhADa. brahmopaniSad (strI.) te nAmanuM kheDa upaniSadha. brahmodana puM. (brahmArthamodanam ) yajJamAM brahmA-Rtvi mATenuM atra. brAhma tri. (brahmaNa idaM brahman + aN TilopaH) vedhanuM, vedha saMbaMdhI, brAhmaNanuM, brAhmaNa saMbaMdhI (puM. brahmaNo'patyaM pumAn + aN brahmaNa ivAyaM aN vA ) brahmAnA putra vasiSTha-nArada vagere, te nAmano vivAhabraahmo AhUya dIyate zaktyalaGkRtA yAjJa0 1158 | pAro, brAhmANa, manukhe helo rAbhakhono dharma. (na. brahmaNA proktaM, brahman + aN TilopaH) brahmA uDe, vede kaheluM, aDhAra mahApurANa paikI eka mahApurANa. (na. brahmaNa idaM, brahman+aN TilopaH) 24 bhuhUrta, eka nakSatra, aMguSThanA mULarUpa tIrtha. brAhmaka tri. (brahmaNA kRtaM kulAdi vuJa) brahmakhe aresa brAhmaNe karela. brAhmagupta puM., brAhmaguptIya tri. (brAhmagupta + svArthe cha) te nAmano eka Ayudha jAtivarga, brAhmaNa na. ( brahman + aN na TilopaH) maMtra sivAyano kheDa veha vibhAga (puM. brahmaNo viprasya prajApatervA'patyaM aN) vipra, brAhmaNa- brahmaNo'sya mukhamAsIt Rk 0 10 / 90 / 12 / - janmanA jAyate zUdraH saMskArairdvija ucyate, athavA jAtyA kulena vRttena svAdhyAyena zrutena ca / ebhiyukto yastiSThennityaM ya dvija ucyate / / (tri. brahma zAstraM zuddhaM caitanyaM vA vettyadhIte vA aN na TilopaH) brahma bhAnAra, zAstrane bhanAra, khAtmajJAnI. brAhmaNaka puM. (kutsito brAhmaNaH, brAhmaNa + kutsitArthe + kan) nItha brAhmasa, jarAja brAhmaeA. (puM. brAhmaNena jAtimAtreNa kAyati kai+ka) brAhmaNanA arbha rahita DevaNa bhati mAtrathI brAhmaNa. (puM. brAhmaNa + saMjJAyAM kan) bhyAM brAhmaNo hathiyAra upara chavatA hoya te he. Page #792 -------------------------------------------------------------------------- ________________ brAhmaNakAmyA brAhmaya shbdrtnmhoddhiH| 1599 brAhmaNakAmyA strI. (brAhmaNasya kAmyA) brAnI. 291, | brAhmaNasama puM. (brAhmaNasya samaH) prAByAthI bhraSTa brAhmaNano viSaya. 9, tithI. lAla tulya. brAhmaNakIya tri. (brAhmaNakasya saMbandhi, brAhmaNaka+cha) | brAhmaNAcchaMsin puM. (brAhmaNe mantretaravedabhAge vihitAni jyAM brAhmaNo hathiyAra upara jIvatA hoya te deza __zAstrANi upacArAt brAhmaNAni zaMsati dvitIyArthe saMbaMdhA. paJcamyupasaMkhyAnam aluk sa., zaMs+ ini) te. nAme brAhmaNacakSus na. (brAhmaNasya sarvArthaprakAzatvAt cakSuriva) yajJIya Rtvija. brAhmaNanuM netra, brAhmaNanA netrarUpa veda ke dharmazAstra, brAhmaNAtikrama (pu.) grAma prati. ti22412sUya vaha-smRti. vyava.2, brAno manA62- brAhmaNAtikramatyAgo brAhmaNacANDAla puM. (brAhmaNazcANDAla iva) zastramA bhavatAmeva bhUtaye-mahAvIra0 280 / brAhmaNAdi . (brAhmaNa: Adiryasya) pAnIya vyA427 varNavelAM niSiddha karma karanAro adhama brAhmaNa. prasiddha meM zahae. sa ca-brAhmaNa, vADava, mANava, brAhmaNajAtIya puM. (brAhmaNajAti+svArthe cha) lAe, cora, dhUrta, ArAdhaya, virAdhaya, aparAdhaya, uparAdhaya, brAhmaNanI jAtano. ekabhAva, dvibhAva, tribhAva, anyabhAva, akSetrajJa, brAhmaNajIvikA strI. (brAhmaNasya jIvikA) pAnI saMvAdin, saMvezin, saMbhASit, bahubhASin, zIrSaghAtin, vRtti-4na-adhyApana-prati vagaire vRtti-sAdhana. vighAtina, samastha, viSamastha. paramastha. madhyastha, brAhmaNatA strI., brAhmaNatva na. (brAhmaNasya bhAvaH anIzvara, kuzala, capala, nipuNa, pizuta, kutUhala, tal+TAp-tva) prA . kSetrajJa, mizra, bAliza, alasa, duHpuruSa, kApuruSa, brAhmaNatrA strI. (brAhmaNAya deyaM trAc+TAp) brAne. rAjan, gaNapati, adhipati, gaDula, dAyada, vizasti, ApavAyogya, brAhmaNane samarpaNa. viSama, vipAta, nipAta-AkRtigaNaH / brAhmaNapriya puM. (brAhmaNasya priyaH) vi. (tri.) LAIL | brAhmaNAyana puM. (brAhmaNApatyaM naDA. phak) zuddhavaMzamA Dita , nArAne vAyu.. utpanna thayela brAhmaNa. brAhmaNabruva puM. (brAhmaNaM viprajAtimAtratayA AtmAnaM brAhmaNika puM. (brAhmaNasya mantretaravedabhAgasya AkhyAno bravIti, brU+ka vA. na vacyAdazaH) 06.10 thI. granthaH Thak) manta2 vaha vibhAganA vyANyAna35 praSTa mAtra namana !- bahavo brAhmaNabruvA se anya. nivasanti-daza0, manu0 785 brAhmaNI strI. (brAhmaNasya patnI GISa) ALLnIstrI.. brAhmamuhUrta (puM.) hivasanI. sI. savAranI bhA- rAtrezca brAhmaNa jAtinI strI, vanaspati pUkkA-kapUrImadhurI, pazcime yAme muhUrte brAhma ucyate / -brAhma muhUrte brAhmI vanaspati, bhAraMga vanaspati, buddhi, nAnI kIDI. kila tasya devI kumArakalpaM suSuve kumAram-raghu0 | brAhmaNIgAmin (puM.) Ue strIno premI. 5 / 36 / brAhmaNDa na. (brahmaNa aNDam) 15t2 bhuvanaauSa. brAhmaNayajJa puM. (brAhmaNamAtrakartRko yajJaH) bhAtra prA. brAhmaNya na. (brAhmaNAnAM samUhaH bhAvo vA SyaJ) curl.na. karavA lAyaka sautrAmaNi yajJa.. samUDa, dha, nAma, prA5 -satyaM zape brAhmaNyena-mRccha0 5. / (puM.) zani. A... brAhmaNayaSTi, brAhmaNayaSTikA (srI. brAhmaNapriyA yaSTiH/ brAhmI strI. (brahmaNa iyam, brahman+aN TilopaH+GIp) brAhmaNasya yaSTiriva, svArthe ka+TAp) vanaspati sarasvatI, vANI, somalatA, eka jAtanuM zAka, te mA0.. (strI. brAhmaNasya yaSTiH) bAnI 40530. nAme eka mAtRkA, te nAme dugadivI, vArAhI kanda, brAhmaNalakSaNa na. (brAhmaNasya lakSaNam) yoga-ta5-6bha- | usamAthi vanaspati lie. hAna-satya-pavitratA-yA-24AzAna-vi.na- | bAhmIkanda puM. (brAhmayAH iva kando'sya) vArAhI 36, Astikya-vidyA e rUpa brAhmaNanuM cihna. bhAraMga vanaspati. brAhmaNazastra na. (brAhmaNasya zastramiva tatkAryakAritvAt) brAhmaya tri. (brahmaNa idaM SyaJ) brahma saMdhI, nahArnu. abhicArAdi maMtroccAra rUpa brAhmaNa vAkya. | (na. brahman+SyaJ) vismaya, zya, dRzya-hemAvA. Page #793 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1600 brAhmamuhUrta puM. (brahmA devatAsya SyaJ TilopaH, brAhmayaH muhUrtaH) rAtrinA chetsA praharanuM muhUrta. buvat, bravANa tri. (bravIti, brU+ zatR/ (brU, brU+ zAnac ) josatuM, uhetu. bru (adA. ubha. dvika. seT bravIti- Aha, brUte) josavu, - bruvate hi phalena sAdhavo na tu kaNThena nijopayogitAm-nai0 2 / 46 / - chandasi dakSA ye kavayastanmaNimadhyaM te bruvate zruta0 / ahaM tu zakuntalAmadhikRtya bravImi - zakuM0 2 / 3 / -rAmaM zabdaratnamahodadhiH / maiM vyaMjanomAM covIsamo 'pa' vargIya vyaMjana. bhana. puM. (bhAti, bhA+ka/bhAti, bhA+bAhu. Da) nakSatra, aha, rAzi, zuddhaAyArya, parvata, chanda:zAstra prabhA lagA, Anti. bhaMsas puM. (bhasat kaTidezaH pRSo.) guhA.. bhakAra puM. (bha+svarUpe kAraH) bha svarUpa akSara laDA2. bhakakSA strI ( bhasya nakSatrasya kakSA) nakSatranI 9kSA. bhakUTa na. ( bhasya rAzivizeSasya kUTam ) vivAhamAM varavadhUnuM zubhAzubha sUcavanAra rAzisamUha. bhaktikA strI. (phaDiGgA pRSo.) kheDa bhatano DIDI. bhakta puM. na. ( bhajyate sma, bhaj-sevAyAM + karmaNi kta) anna, bhAta- uttara0 4 / 1 / (tri. bhajyate sma. bhaj + kta bhaktivANuM, bhaktibhAM tatpara- bhakto'si me sakhA ceti - bhaga0 4 | 3 | vibhAga resuM, lAMgesuM. (na. bhaj + bhAve kta) (bhAga 42vA, vibhAga ravA, sevayuM bhana vu, bhaktakaMsa puM. na. ( bhaktArthaH kaMsaH) ana-bhAta sAvavAnuM pAtra, loThananI thANI. na bhaktakara puM. (bhaktaM bhajanaM karoti, kR+Ta) ane sugaMdhI padArtha ekaThA karI banAvelo dhUpa. bhaktakAra tri. ( bhaktamannaM karoti, kR + aN) rAMdhanAra, 2soI ka2nA2-2soiyo vagere. bhaktachanda (na.) bhUkha-kSudhA. bhaktajA strI. ( bhakta +jan + Da+TAp) amRta, tRpti, bhaktatA strI, bhaktatva na. ( bhaktasya bhAvaH tal+TAp tva) tapazu. bha [ brAhmamuhUrta - yathAsthitaM sarvaM bhrAtA brutesma vihvalaH bhaTi0 6 |8| - mANavakaM dharmaM brUte-siddhA0 / prati + brU- 4vA Apavo- kiM tvAM pratibrUmahe - bhAmi0 1 / 46 / nis+brU -vyAkhyA ravI vyutpatti jatAvavI. pra + brU vu, josa, bAta rakhI. (anu + brU = anubravIti brUte) won alag, ale seal. fa+q=fadatfate - viruddha josa, vivAha 42vo.. brUs ( cu. ubha. saka. seT brUsayati) duHkha hevu, unauvu, cIDavu. -bhaktatavatsala bhaktatUryya na. ( bhakte tadbhojanakAle vAdanIyaM tUryyam) rAjAnA darabAra vageremAM bhojanakALe je nagArAM vAge chete. bhaktada, bhaktadAtR tri. ( bhaktaM dadAti, dA+ka/bhaktaM dadAti dA+tRc) anna khApanAra bhaktadAna na. ( bhaktasya annasya dAnam ) anna khAya te. bhaktadAyaka, bhaktadAyin tri. (bhaktaM dadAti dA+ Nvul yuk ca / bhaktaM dadAti dA+Nini) anna khApanAra. bhaktadAsa puM. (bhaktena annamAtralAbhena dAsaH bhaktasya dAso vA ) ThevaNa annanA sAla bhATe thayelo chAsa, annano dAsa. bhaktapAnAvamodarikA strI. (bhattapANomoyariyA, jai. prA. ) AhAra ocho karavo te, haMmezanA pramANathI ochuM khAvuM te; uNodarI tapano prakAra. bhaktapulAka puM. (bhaktasya pulAka iva) annano DoNIkho, bhAtano koLIo, ukALelA cokhAnuM osAmaNa, bhaktapratijJA strI. (bhattapainnA, jai. prA.) loThananA paccakhANa, saMthArAno eka prakAra, jemAM bhaktapratijJAno adhikAra che evA eka payatrA prakIrNakazAstranuM nAma. bhaktapratyAkhyAna na. ( bhattapaccakkhANa, jai. prA.) hsncalana kriyAne na tajatAM kevaLa bhojanAdino tyAga karavo te, saMthArAno eka prakAra. bhaktamaNDa, bhaktasiktha puM. (bhaktasyAnnasya maNDaH / bhaktasya sikthaH) uDaNelA bhAtanuM khosAmA. bhaktatavatsala tri. ( bhakteSu bhaktasya vA vatsalaH) lar3ata upara prema rAjanAra, lastano premI. (puM. bhakteSu vatsalaH) viSNu. Page #794 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhakti-bhagabhakta shbdrtnmhoddhiH| 1601 bhakti strI. (bhajyate, bhaj+ktin) sAdhanA, sevA, | bhakSAli puM. (bhakSANAmAliyaMtra) te nA. me 121. sevAma .. vittavRtti, vimA, mana, gaue bhakSita tri. (bhakS+karmaNi kta) bhkss9|| 428, mAghesa, vRtti, 5yAra, savayava, bhaLL, 2yana Aci.st2, ___AvA yogya. sa.%1.42 - AbaddhamuktAphalabhakticitre-kumA0 7 / 10 / bhakSivas tri. (bhakSa+kvasu vede na dvitvaM) (bhksse| -anyatra kAlAgurudattapatrA bhaktirbhavazcandanacarciteva- 2nAra, pAnA2. raghau0 13 / 55 / zraddhA, nyAyamata. prabhA bhAvanA bhakSyakAra puM. (bhakSyaM karoti, kR+aN) bhI815 abhAva. janAvanAra, savA . bhaktikA strI. (bhakti+saMjJAyAM kan+TAp) meM -1. | bhakSyAlAbU strI. (bhakSyA bhakSyA alAbU) me. satanA vanaspati. tuMbaDIno velo. bhaktibhAja, bhaktimat tri. (bhakti bhajate, bhaj+kvip/ | bhaga puM. na. (bhaj+gha) sUrya, caMdra, A53Anu OM3, ___ bhaktirastyasya matup) mastivANu, mata-seva.. aNiyA vagere ATha prakAranuM aizvarya, vIrya, parAkrama, bhaktiyoga puM. (bhaktirUpo yogaH) yittanI meyatArnu yaza, lakSmI, zobha, zAna, vairAgya, yoni, 67, sAdhana meM 6pAya, masti 35 yoga- vAsudeve bhagavati mahAtmya, yatna, dharma, bhokSa, saubhAgya, zanti, pU2, bhaktiyogaH prakIrtitaH janayatyAzu vairAgyaM jJAnaM ca sA nasA- Aste bhaga AsInasya-aita0 brA0 / yadahetukam-bhAga0 1. ska0, 1. a0 / -bhagamindrazca vAyuzca bhagaM saptarSayo daduH-yAjJa0 1 / 282 / bhaktirasa puM. (bhaktiH IzvaraviSayA ratireva rasaH) Izvara pUvA zalgunI nakSatra. (puM. bhaj+gha) vRSa bhane masti35. 2sa.. guhA vayyeno bhAga yoni. (na.) 56, sthAna, dhana. bhaktila puM. (bhakti bhaGgI lAti, lA+ka) udauul bhagaghna, bhaganetraghna, bhaganetrApaha, bhagAlin puM. (bhagaM 6ttama. ghoDA. tadAkhyAsurasya netraM hanti, han+ Tak/bhaganetraM bhaktisUtra na. (bhaktyAH sUtram) iDilya, vagere nAaai dakSayajJakAle hanti, han+Tak/bhaganetraM apahanti, bhakti pratipAdaka sUtra. apa+han+Ta/bhagAlaM nRkapAlaM bhUSaNatvenAstyasya iti) bhakSa (cu. ubha. sa. seTa-bhakSati+te/bhvA. ubha. sa. mahAvi, ziva. seTa- bhakSayati-te) bhakSae2. sAvaM. 4 - bhagaNa paM. (bhAnAM nakSatrANAM gaNaH samahaH bhasaMjJito gaNaH yathAmiSaM jale matsyairbhakSyate zvApadairbhuvi-paJca0 1 / vA) mA2 zimono samUha, pAra zimono bhakSa puM., bhakSaNa na., bhakSikA srI., bhakSya na. (bhakS+ bhogyakALa, chanda zAstra prasiddha bhagaNa. bhAve karmaNi vA ghaJ/bhakSa+bhAve lyuTa/bhakSa arhAdau bhagadatta puM. (bhagamaizvaryaM dattamasmai iti) 127suno gamye bhAve Nvula bhakSa+yat) ulg, mona, mo2|4- me putra. vAyogya pArtha -bhakSyabhakSakayoH prItirvipattereva bhagadA (strI.) tisvAmIna anuya2 . bhAtRA. kAraNama-hito0 1155 / bhagadeva puM. (bhagena dIvyati, div+ac) 50bhI puruSa. bhakSaka tri. (bhakSayati, bhakS+Nvul) (bhakSA 42nAra, bhagadaivata na. (bhago yonidaivataM devatA yasya) pUrvA mAnAra, 2.2itiyu. jhalgunI nakSatra. bhakSakAra puM. (bhakSaM karoti, bhakSa+kR+aN) bhI.815 bhaganandana puM. (bhagena aizvaryeNa nandanaH) azvathA janAvanAra, 58. AnaMdavALA viSNu. bhakSaTaka puM. (bhakS+bA. aTan, saMjJAyAM kan) goma. bhaganandA (strI.) sutisvAmInI anuya2 me. bhAtR.. bhakSaNIya bhakSitavya, bhakSya tri. (bhakSa+karmaNi anIyar/ | bhaganetra (puM.) te nAmanA. . haitya. bhakS+tavyac/bhakS+karmaNi Nyat) bhakSA 42vAyogya, bhagandara (puM.) (bhagaM guhyamuSkamadhyasthAnaM dArayati, yogya. (na.) jo24, tuj.. dR+Nic+khaz mum, khaci isvaH) te. nAmanI me. bhakSapatrA strI. (bhakSaM bhakSaNIyaM patramasyAH) nAgavela. roga-gudA ane vRSaNanI vacce thatuM gUmaDuM. bhakSayan, bhakSayamANa tri. (bhakS+Nic+zatR/bhakS+ | bhagabhakta tri. (bhage dhane bhagasya vA bhaktaH) dhanamA Nic+zAnac) makSa 42tuM, mAtuM. .. bhAsata, dhanano mata. Page #795 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1602 bhagabhakSaka tri. ( bhagena tadvyApAropapAdanena bhakSati | bhakSU+Nvul) khaza-mAzu strI-puruSane paraspara meLavI ApanAra dalAla, kuTaNano dhaMdho ka2nA2. bhagavat, bhageza puM. (bhagaM astyasya matup masya vaH / bhagasya IzaH ) samagra saizvarya, vIrya, yaza, lakSmI, jJAna ane vairAgya - evA cha prakA2nI vibhUti bhogavanAra 52bhezva2- atha bhagavAn kuzalI kAzyapaH ? za0 5 / -bhagavan ! paravAnayaM janaH raghu0 8 / 89 / juddhadeva. (tri. bhaga+ astyarthe matup masya vaH) khaizvaryavAna, dhanavAna, sArA nasIjavANuM. bhagavatI strI. ( bhagavat + striyAM GIp ) dugavi, zrImatI, sarasvatI - sA mAM pAtu sarasvatI bhagavatI niHzeSajADyApahA - paurANikAH / sArA nasIjavANI strI. bhagavadgItA strI. ( bhagavatA gItA ) 'mahAbhArata'nA 'bhISmaparva'mAM Avato aDhAra adhyAyano eka grantha. bhagavaddRzya tri. ( bhagavAniva dRzyate, dRz+karmaNa kyap) bhagavAna tulya. bhagazAstra na. ( bhagavyAparabodhakaM zAstram) amazAstra. bhagahan puM. (bhagamaizvaryaM saMhArakAle hanti, han+ kvip) viSNu bhagAGkura puM. (bhage guhyasthAne'Gkura iva) harasano roga. bhagAdhAna na. (bhagasya AdhAnam, A+dhA + lyuT ) mahAtmyanuM sthApana, saubhAgya. bhagAla na. ( bhaj + kAlan nyaGkA. kutvam) bhAzasanuM mAyuM bhAAsanI joparI.. bhaginikA, bhaginI, bhagnI strI. ( bhaginI + kan+TAp itvam / bhagaM yatnaH pitrAdito dravyAdAne'styasyAH ini GIp / bhaganI pRSo0) jana bhaginIpati, bhagnIpati puM. ( bhaginyAH, bhagnyAH patiH ) janevI, janano pati zabdaratnamahodadhiH / bhagIratha (puM.) sUryavaMzamA pechA thayela kheDa rAma. bhagIrathapatha, bhagIrathaprayatna (puM.) lagIrathano prayatna eTale atyaMta duSkara kAryane karavAnA prayAsane AlaMkArika rIte pragaTa karavA mATe vaparAya che te. bhagola puM. (bhAnAM nakSatrANAM gola: golAkAraH padArthaH) rAziyala, nakSatramaMDala.. bhagos (avya.) saMbodhanArthe satDArapUrvaka jolAvavAmAM vaparAya che. bhagna tri. (bhaJj+kta) lAMgesuM, tUTela, DArela, apamAna pAbhela- pinAkinA bhagnamanorathA satI - kumA0 5111 - kSatrANi rAmaH paribhUya rAmAt kSatrAd yathA'bhyajata [bhagabhakSaka-bhaGgAkaTa sa dvipendraH- nai0 22 / 133 / (puM. bhajyate Amardyate, bhaJj + kta) te nAmano kheDa roga. bhagnapAda (na.) bhena tRtIyAMza anya rAzimAM gayelo hoya che tevuM nakSatra. bhagnapRSTha tri. (bhagnaM pRSThaM yasya) bhAMgelI pIThavANuM, sanmukha bhagnaprakrama puM. (bhagnaH prakramo yatra ) avyano kheDa vADayaghoSa, anukramano laMga. bhagnasandhi puM., bhagnasandhika tri. ( bhagnaH sandhiryatra / bhagnaH sandhiryasya kap) mAM sAMdhA lAMge che te kheDa roga (tri.) lAMgelA sAMdha vANuM. bhagnasandhika na. ( bhagnaH sandhiH sandhAnamavayavayojanamatra) chA.sa. bhagnAtman puM. (bhagnaH krameNa hIna AtmA deho yasya) yandra, yUra. bhagnAza tri. ( bhagnA AzA yasya) hatAza, mAMgelI AzAvANuM, nirAza. bhagnodyama tri. (bhagnaH udyamo yasya) niSNa udyabhavANu, jhegara udyogavANuM -'manye durjanacittavRttiharaNe dhAtApi bhagnodyamaH' - subhASite / bhaGkArI strI. ( bhamityavyaktazabdaM karoti, kR + aN + gaurA. GIS) labharI, DAMsa.. bhakti strI. ( bhaJj + ktin) tUTavu, DAuDanuM tUTavu. bhaGga puM. (bhajyate bhaJj + karmaNi bhAvAdau ca ghaJ) taraMga, bhobhuM, parAbhya, DAvuM te, khaMDa, TuDaDI - vAryargalAbhaGga iva pravRttaH - raghu0 5:45 / - puSpoccayaH pallavabhaGgabhinnaHkumA0 3 / 61 / khe bhatano roga, DuTilatA, bhaya, patraracanA-kapALa vageremAM arcA kADhavAmAM Ave che te, gamana, gati, pAzInuM nIDajavuM te, zaza, ghAsa, dhAnya, hara roga, apamAna. bhaGgakAra puM. ( bhaGga + kR + aN) avikSita rAbhano kheDa putra, satrAta rAbhano kheDa putra ( tri.) bhAMganAra, harAvanAra, apamAna karanAra, bhaMga karanAra. bhaGgavAsA strI. ( bhaGge sati vAsaH saurabhaM yasyAH ) 3562. bhaGgasArtha tri. ( bhaGgastadyutaH sArthaH mAyAyutatvAt saprayojanaH ) suTila, varDa, aprAmANika, suyyuM-sajAu. bhaGgA strI. (bhajyate, bhaJj + bAhu. ghaJ+TAp) (lAMga, nasotara. bhaGgAkaTa na. ( bhaGgAyAH rajaH, bhaGgA + rajasi kaTac) kheDa bhatanuM auSadha, lAMganI 24, lAMga. Page #796 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhaGgAna-bhaT] shbdrtnmhoddhiH| 1603 bhaGgAna puM. (bhaGgeNa taraGgeNa aniti, an+ac) meM. | kaJcidaparam-bhartR0 3|64|-n kazcit varNAnAmapathamapa jAtanuM mAchaluM. kRSTo'pi bhajate-zakuM0 5 / 10 / pAsa.na. 2- bheje bhaGgAnI strI. (bhaGgAna+striyAM jAti. GIS) me. vatana. dharmamanAturaH- raghu0 1 / 21 / anubhava. 32va., mano204na bhA780.. 42 -abhitaptamayo'pi mArdavaM bhajate kaiva kathA bhaGgArI strI. (bhamityavyaktazabda girati; gR+ aN gaurA. zarIriSu-raghu0 8 / 43 / sva.2. 42vo, 5saMha 2 GoS) mamI, yAmAyA. -santaH parIkSyAnyatarad bhajante-mAlavi0 1 / 2 / / bhaGgAsana (puM.) te. nAme me 20%1. bhajaka tri. (bhaj+kartaryarthe Nvula) mA 4282, 9 bhati, bhaGgI strI., bhaGgiman puM. (bha+in nyaGkvAdi. 42nAra, manAra, sevanAra, bhogavanA2. kutvam/GIp ca/bhaGga+bA. svArthe inic) wing, | bhajata, bhajamAna tri. (bhajati, bhaja+zata/bhaja+zAnaca) tUTaj, juTisatA, prAmABiisjvinyAsa-bhU.pu. - (bhAga 2, 9 2, 4tuM, seva, bhogavatuM, bhaGgyantareNa kthnaat-kaavy-10| -bahuGgivizAradaH- | seva vagere, nyAyathA mAveza dravya vagaire. (pu.) daza0 / sthAya, ta, bhoI, meha, maTArnu, mogha, sAtvata. 2rAno se patra.. pravAI, 2yanA- dRgabhRGgibhiH prathamamathurAsaMgame cumbito'- bhaji, bhajin, bhajamAna puM. (bhaja-dhAtunirdeze+ in/ smiunTaH / mAmAsa -yaH pAJcajanyapratibimbabhaGgyA bhaja+in) bhaj dhAtu, sAtvata, 25% no putra.. vArAmbhasaH phenamiva vyanakti-vikrama0 11 / bhajenya tri. (bhaj+bA. kaNi enya) 4na 42vA bhaGgina tri. (bhaGga+astyarthe ini) bhagavAna svabhAvavANu, yogya, bhAga karavA yogya, sevavA yogya. ___nAzavaMta- tadapi tatkSaNabhaGga karoti cet-bhartR0 2 / 91 / bhajeratha (puM.) te nAme merA . bhaginI strI. (bhaGgin+striyAM Gopa) . .tanI bhaJj (dIptA, cu. ubha. saka, seTa idit-bhnyjryaatvanaspati. te) hI4j, .toj. (vibhaktA, rudhA0 pa0-bhanakti bhaGgila, bhagIla na. (bhaGga+ilac/bhaGgI lAti, lA+ka) toDavuM, phADI nAMkhavuM, chinnabhinna karavuM, TukaDe TukaDA jJAnendriyamAM nyUnatA. 4218 - bhanajmi sarvamaryAdAH-bhaTTi0 6 / 38 / -dhanurabhAji bhagura tri. (bhaJ+ghurac) violl.4vAnA svabhAvAj, yat tvayA-raghu0 1176 / / nAzavanta- AmaraNAntAH praNayAH kopAstatkSaNabhaGgurAH- bhaJjaka tri. (bhaJ+Nvul) bhAganA2, to.3||2, n||2|| hito0 1 / 188 / duTisa- zazimukhi ! tava bhAti 72nA2. bhagurabhrUH-gIta0 10 / 4.6. (puM.) nahIInoaituals. bhajana na. (bha+bhAve lyuTa) wing, its, na. bhagurA strI. (bhagura+striyAM TAp) priyagu (sion 62vI, &04j, mI hetaditabhayabhaJjanAya dhAnya) mativijanI 3jI, bhAga. yUnAm -gIta0 10 / bhaGgaya na. (bhaGgAnAM bhavanaM kSetraM yata) Hindi (tpanna bhajanaka puM. (bhanakti Amardayati, bha+lyu, saMjJAyAM tha za: te ta2. (tri. bhaGgamarhati bhaGga+yat) kan) meM tano bhoDhAno ro, tuma hota. 5.4. bhAMgane lAyaka. jAya ane hoTha vAMko vaLI jAya te. bhacakra na. (bhAnAM nakSatrANAM rAzInAM vA cakrama) nakSatra bhaJjanAgiri puM. (bhajanasya giriH, kiMzulu dIrghaH) te. ___, 2ziya. nAme eka parvata. bhaj (bhAge, pRthakkaraNe, sevAyAM, bhvA. ubha. saka. | bhaJjaru puM. (bhanakti, bha+bA. arupratyayaH) vimahimA aniT-bhajati +te) mA 42vA- bhajeran paitRkaM 6. vRkSa. riktham-manu0 9 / 104 / -na putrairbhajet sArdham-manu0 bhajA srI. (bhanakti bhayAdikaM, bhaJ+ac+TAp) 209 / - paitryaM vA bhajate zIlam -manu0 10 / 59 / ___ mana hevI. zuddha 42, sevA 42vI- gAyatrImagnaye'bhajat-aita0 / bhaTa (bhRtau, karmamUlyagrahaNe ca, bhvA. para. saka. seTa-bhaTati) brA0 / bhAgava. (curA. ubha. sa. seTa-bhAjayati- ___mA , ma. 42vAnuM mUlya vebu, 5 // 2 sevA. (bhASaNe, te) saMdha, he, Apa. samapA 2, 5Doya. 207vI- bhvA. para. saka. seTa-bhaTati) mosa, mAgha 42. zilAtalaM bheje-kA0 179 / mAtarlakSmi ! bhajasva / (cu. pa. sa. seTa-bhaNTayati) cheta2j, 60j. Page #797 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1604 bhaTa puM. (bhaTyate bhriyate yadvA bhaTati, bhaTa+ac) yoddhI -tadbhaTacAturI - naiSa0 1 / 12 / - vAditra sRSTirghaTate bhaTasya nai0 22 / 22 / vIra, kheDa bhatano nIya rAkSasa, nizAyara zabdaratnamahodadhiH / bhaTA strI. ( bhaTa - striyAM TApa ) 6622zAMnI velo. bhaTitra na. ( bhaTa + itra) soyA upara rAMdhenuM mAMsa. bhaTTa puM. (bharTAta, bhaT- bAhu. tan) lATa-stuti pATha veha bhaganAra - (bhaTTagopAlasya pautraH - mA0 1 / paMDita), svAmIpaNuM, mAlikI, kumArila bhaTTa nAme eka bhImAMsa. bhaTTAcArya puM. ( bhaTTastutAtabhaTTaH AcArya udayanAcAryya zcAta tulyatayA tanmatAbhijJatayA vA'styasya aN ) tutAta bhaTTa ane udayanAcArya samAna, te bannenA matane jANanAra. bhaTTAra, bhaTTAraka tri. ( bhaTTaM svAmitvamRcchati, R + aN/ tri. bhaTTAra + svArthe ka/puM. bhaTTAra + saMjJAyAM kan ) pUbhya - bhaTTAraharizcandrasya padyabandho nRpAyate - harSa0 / pRthvA-sAya, rAma (nATaDanI bhASAbhAM ) ( puM. bhaTTAra + saMjJAyAM kan ) heva, tayodhana, sUrya, khaDaDAnu Au. bhaTTArakavAra, bhaTArakavAsara puM. (bhaTTArakasya sUryasya vAraH /bhaTTArakapatiko vAsaraH) ravivAra. bhaTTArikA, bhaTTArI strI. ( bhaTTArI + kan+TAp hrasvaH / bhaTTAra + striyAM GIS) kheDa devatA. bhaTTi (puM.) te nAme kheDa mahAavi, 'laTTivya'no rathanAra. bhaTTikAvya na. ( bhaTTikavinA proktaM kAvyam) laTTi kavie kareluM mahAkAvya. saMskRta bhASAmAM vAlmIki pachI lalita kAvyaracanA lekhe TTi kavi sarva prathama zAya che. bhaTTinI strI. ( bhaTTa svAmitvamasyAH asti, bhaTTa + ini + GIp nATa vagerebhAM nA upara paTarANI tarIDe abhiSeka nathI thayela tevI rAjAnI rANI, brAhmaNanI strI, laTAzI bhaTToji (puM.) siddhAntaDImuddInA urtA kheDa vyApurAnA paMDita ane kavi. bhaNDU (bhvA. A. saka. seT idit-bhaNDate) josavu, upahAsa haravo, bhazrI 42vI, dhiDArathI gAvaM. (cu. ubha. sa. seT bhaNDayati - te) ulyAsa josavu. bhaDa puM. (bhaDi+ac) kheDa bhatano esi42. bhaDila puM. (bhaD+ilac) vIra, seva, te nAbhe kheDa RSi [bhaTa-bhaNDu bhaN (bhvA para. dvika. seT bhaNati ) he puruSottama iti bhaNitavye - vikrama0 3 / vaerzana 42- kAvyaH sa kAvyena sabhAmabhANIt-naiSa0 10 59 / eza. bhana na, bhaNita tri. ( bhaN + kta) bhosa, uDela, vAto karela. bhaNiti strI. ( bhaNyate, bhaN+ ktin) (bhAvu, josa vu, vAzI - na yeSAmAnandaM janayati jagannAtha ! bhaNitiH- bhAmi0 4 / 39 / - zrIjayadevabhaNitaM hariramitamgIta0 7 / uDevata. bhaNTAkI strI. (bhaTyate, bhaTi + Aka gaurA. GIS ) rIMgazI, bRhatI vanaspati. bhaTuka, bhaNka puM. ( bhaTi + uka iditvAnnum / bhaTi+Uka iditvAnnum) zyonA-kharasI vRkSa. bhaND (bhvA. A. bhaNDate) tiraskAra vo bhazrI 42vI, upahAsa rakho. (curA. ubha. bhaNDayati, bhaNDayate) saubhAgyazAlI banAvavI. bhaNDa puM. ( bhaNDate, bhaDi+ac) bhAMDa- trayo vedasya kartAro bhaNDadhUrtapizAcakAH sarva0 / bhazro. bhaNDaka puM. (bhaNDa + saMjJAyAM kan) jaM4na pakSI.. bhaNDakI strI. ( bhaNDaka+striyAM jAti, GIS ) jaMna pakSizI. bhaNDana na. (bhaDi+bhAvAdhArAdau lyuT ) Thagavu, chetavu, avaya-tara. rushAsinI strI. ( bhaNDena saha hasati, has + Nini + GI) vezyA. bhaNDi strI. (bhaDi+in) vIthi-taraMga, zirISa-saraso.. bhaNDikA, bhaNDItakI, bhaNDIralatikA, bhaNDIrI strI, bhaNDIla puM. (strI bhaND + Nvul kApi ata itvam/bhaNDI sati tarkAta, tak sthAne + ac + GIp / bhaNDIra iva latate, lat ac svArthe ka, kApi ata itvam / bhaDi vA Ira gaurA. GIS (puM. bhaDi + Ira, rasya laH) 48. bhaNDita puM. ( bhaDi + kta iditvAnnum ) te nAbhe kheRSi bhaNDira puM., bhaNDI strI. ( bhaND+ilac pRSo. lasya vA raH bhaNDi + GIp ) zirISa vRkSa, sarasaDAnuM Au bhaNDila puM. (bhaND+ilaca) zirISa vRkSa. (tri .) zubhahUta, sAraM nasIja, prasannatA. bhaNDIra puM. (bhaNDi bA. ira) me bhatanI kSupa vanaspati, tahabhanuM zArDa, zirISa vRkSa. bhaNDu puM. (bhaDi+uN) te nAbhe kheDa deza. Page #798 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ni bhaNDuka-bhadrapAda] shbdrtnmhoddhiH| 1605 bhaNDuka puM. (bhaDi+uka iditvAnnum) . tanu bhAcha{. | bhadrakASTha, bhadravat na., bhadradAru puM. na. (bhadraM kASThaM bhaNDUka puM. (bhaDi+Uka) zyonA-12:so. vRkSa. / yasya/bhadra+astya rthe matupa masya vaH/bhadraM ca tat bhand (bhvA. A. aka. seTa iditvAnnum-bhandate) zuma | dAru ca) vihA2nujAu. 53j, prasanna thaj. (cu. ubha. aka. seTa idi. num- | bhadrakumbha puM. (bhadrakArakaH kumbhaH) 48.pU. 12-gha32. __ bhandayati-te 'syA 72. bhadragandha puM. (bhadraH kalyANakArakaH gandhaH) lyAe.302.4 bhadanta puM. (bhandate, bhadi+jhac nalopazca) te nAme meM gaMdha. yuddha -bhadanta ! tithireva na zuddhyati-mudrA0 4 / | bhadragandhikA strI. (bhadro gandho'styasyAH, bAhulyena (tri.) pUthya, sAdhu-saMnyAsI.. Than+TAp) nAgaramotha. bhadAka na. (bhadi-kalyANe+Akan nalopaH) syAe, | bhadragaura (puM.) nAme me heza. saubhAgya, saMpannatA. bhadrakaraNa na. (bhadraM kriyate'nena, kR+khyun+mum) bhaMgagarnu bhadra na. (bhadi+rak ni. nalopaH) yaMhana, 9, pou6, sAdhana, ityAnu, 1295. nAgaramotha, ANu, bhaga, syA, bhaMga- tvayi vitaratu | bhadracandanasArikA (srI.) stii 64sarI vanaspati. bhadraM bhUyase maGgalAya-uttara0 3 / 48 / -bhadraM bhadraM vitara bhadracAru puM. (bhadreNa cAruH) bhima zrIkRSzathI bhagavan ! bhUyase maGgalAya-mA0 1 / 3 / masta.7, sonu, | pedA thayela eka putra. yotiSa prasiddha sAta 4255. (puM. bhandate, bhadi+ran / bhadracUDa puM. (bhadrA cUDA yasya) me. tanu jAu. nipA. nalopaH) mahAvi., maha, vina. 5kSA, marnu bhadraja, bhadrayava puM. (bhadrAya jAyate, jan+Da/bhadraH A3, thA.nI. 2.5 %ad, ajaya, mano. sa. dUta, zubhado yava iva) 62%84. sumeru parvata, thorana Au, vihA2nu kAu, te. nAme - bhadrataruNI strI. (bhadrA taruNIva) mu0047 vRkSa. me. madhya. he, vasuvino. a.putra, te. nA. au5 bhadratuGga (pu.) te. nAmanu ma. tAtha.. hevA, . nAme meM. na... (tri. bhadi+rak ni. bhadraturaga na. (bhadrAsturagA yatra) te. nA. ma. dezanalopaH) 6ttama- papraccha bhadraM vijitAribhadraH-raghu0 - vizeSa -mAlyavajjaladhimadhyavarti yat tattu bhadraturagaM 14 / 31 / zreSTha, suM62, lyA5024, Hinles. jagurbudhAH-siddhAntaziromaNI golAdhyAye0 / bhadraka tri. (bhadra+svArthe kan) manoDa2, suM62. (puM. bhadradantikA strI. (bhadrA cAso dantikA ca) tIvRkSa bhadra+saMjJAyAM kan) vihAnu sAu, sArI za6. ne . (na.) me tanI bhItha, mAvIsa. akSaranA ya2vANo bhadradvIpa (pu.) te nAme me. zivizeSa. eka chanda, bhadradAAdika puM. (bhadradAru Adau yasya, kap) bhadra3 bhadrakaNTa puM. (bhadraH kaNTo yasya) gomana Au. jemAM mukhya che evI auSadhigaNa. bhadrakarNa puM. (bhadrasya vRSasya karNo yatra) te nAmanu me | bhadranAman puM. (bhadraM nAma yasya) vi4. pakSI.. tIrtha. bhadranAmikA strI. (bhadraM nAmAsyAH kap TAp ata bhadrakarNezvara puM. (bhadrakarNasya IzvaraH) [ wi itvam) trAyaMtAna veto. raheluM eka zivaliMga. bhadranidhi puM. (bhadrAH nidhayo'tra) hAna bhATe taiyAra 438. bhadrakAra tri. (bhadraM karoti, kR+aN/kR+ac+mum) tAMbA vagereno ghaDo. ___wiues, yA182.4. (pu.) te nA. me. 32. | bhadrapadA strI. (bhadrasya vRSasyeva padaM yasyAH) pUvA bhadrakAya paM. (bhadrA kAyA yasya) zrI. inota nAme mAha tathA 612 bhAdrapada nakSatra. me putra. (tri.) Hili. zarI2vAj. bhadraparNA strI. (bhadraM parNamasyAH TAp) prasAri vanaspati, bhadrakAlI strI. (bhadrA maGgalamayI cAso kAlI ca yadvA kaTabhIvRkSa -22.sArnu kAu. bhadraM kalyANaM kAlayati, kala+aN+Dop) duhavI. bhadraparNI strI. (bhadrANi parNAni asyAH gaurA. GIS) eka zakti. vanaspati gAMbhArI, prasAriNI latA. bhadrakAzI strI. (bhadrAya kAzate, kAz+ ac gaurA. | bhadrapAda tri. (bhadrapadAyAM jAtaH bhadrapadA+aN uttarapadaDoS) . tanI motha. vi bhAdrapadA tathA utarA bhAdrapadAmAM janmela. Page #799 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1606 ke bhadrapITha puM. na. ( bhadrArtha pITha: pITham vA) rAma heva vagerenA abhiSeka mATeno pATalo-Asana. zabdaratnamahodadhiH / bhadrabalana puM. (bhadraM balanaM balamasya) jaNarAma. bhadrabalA strI. (bhadrAya barlAta calati, bal+ac+TAp) gaMdhikA vanaspati, mAdhavI satA, jasA vanaspati. bhadrabhImA (strI.) 4zyapanI patnI - kheDa chakSanI nyA. bhadramallikA strI. bhadravarman puM. (bhadrA cAsau mallikA ca/ bhadraM vRNAti, vR+manin) navamallikA latAjttbhogrii.. bhadramukha tri. (bhadraM mukhaM tadvyApAro'sya ) sAraM josanAra, bhAMgalika josanAra, sArA bhujavAnI. bhadramuJja puM. (bhadro muJja iti) kheDa bhatanuM bhuMbha ghAsa. bhadramustaka puM., bhadramustA strI. (bhadrazcAsau mustakazca / bhadrA cAsau mustA ca) nAgaramotha bhadraratha puM. (bhadro ratho yasya) kSeyuvaMzamAM pechA thayelo harlaMga rAjAno putra. bhadrareNu puM. (bhadrAH reNavo'sya) indranI bhairAvata hAthI. bhadrarohiNI strI. (bhadrArthaM rohati, ruh + Nini + GIp ) uDu. bhadralatA strI. ( bhadrA cAsau latA ca) hajahara, kheDa jAtano mogaro. bhadravatI strI. (bhadrANi parNAni santyasyAH matup masya vaH GIp ) gAMbhArI vanaspati, bharatanI kheDa anyA -zrI kRSNasya nAgnajitIgarbhajAtA kanyA mahA0 4 / 24 / 18 / bhadravallikA, bhadravallI strI. (bhadrA cAsau ballikA/ bhadrA cAsau vallIca) ananta bhUjano velo- gopavallI. bhadravirAj (puM.) te nAbhe kheDa ardhasamavRtta chan- 'oje taparI jarI guruzcain msau jagau bhadravirAT' - vRttaratnAkare / bhadrazarman tri. (bhadraM zarma sukhaM yasya) putra vagerenA khAnaMdhvANu, sujI. bhadrazAkha puM. (bhadrAH zAkhAH sahAyAH yasya) arti svAbhI. bhadraziphA strI. ( bhadrA ziphA yasyAH ) uja62. bhadrazraya na., bhadrazrI, bhadrAzraya puM. (bhadrAya zrIyate, zri+karmaNi ac / bhadrA zrIryasya / bhadrasya AzrayaH) yaMhana vRkSa, ghoNuM yaMdhana. bhadrazravas (puM.) dharmanI kheDa putra. bhadrazreNya (puM.) dvivoddAsanI jagAu thayelo te nAmano jhAzIno rA. bhadrasaras na. (bhadraM ca tat sarazca ) supArzva parvata upara AveluM eka sarovara. [ bhadrapITha-bhadrodanI bhadrasAlavana na. (bhadrasAlasya vanam ) bheru parvatanI taLeTImAM AveluM eka vana. bhadrasena puM. (bhadrA senA yasya) hevaDIbhAM thayesa vasuddevano eka putra, kuntidezanA rAjAno eka putra. bhadrasomA strI. (bhadraH soma iva dravo'syAH) gaMgA nAbhe kheDa nahI. bhadrahaMsa (puM.) nAgaramotha bhadrA strI. (bhadra + ajAdi TAp) te nAmanI kheDa nahI, bhadrAtithi-bIja-sAtama-bArasa, jyotiSa prasiddha sAtamuM 42za, vaizvavanI patnI, yandranI putrI - utathyanI patnI, raudrAzvanI eka kanyA, kAyaphaLa, jaina devI, vekhaMDa vanaspati, dhoNI gho, jasA vanaspati, nAgaravesa, kALo uMbaro, kALI upalasarI, cAMdavela, zrIkRSNanI jahena. bhadrakaraNa na. ( bhadra+DAc + kR + lyuT ) muMDana. bhadrAGga puM. (bhadramaGgamasya ) jaNarAma. bhadrAtmaja puM. (bhadraH hitakara Atmaja iva rakSAkaratvAt) taravAra bhadrAraka (puM.) te nAme kheDa dezavizeSa. bhadrAlapatrikA, bhadrAlI strI. (bhadrAya alati paryApnoti, al + ac, bhadrAlaM patraM yasyAH, kap+TAp itvam / bhadrAyAti paryyApnoti ac gaurA. GIS) gaMdhAlI vanaspati. bhadrAlI strI. (bhadrAyAH aliH) maMgalanI zreNI, ityAzanI paraMparA.. bhadrAvatI strI. (bhadra + astyarthe matup masya vaH GIp pUrvadIrghaH) DAyaijanuM Au. bhadrAzva puM. (bhadrAH azvAH yasya) te nAbhe kheDa rAma, bhadrAzva khaMDanI rahevAsI (na. bhadrAH azvAH atra ) te nAme eka dezivazeSa. bhadrAsana na. ( bhadrAya lokakSemAyAsyate'tra, As + AdhAre lyuTrAbhanuM khAsana, hevanuM khAsa. bhadrikA strI. (bhadrA + svArthe ka hrasvaH TAp ata itvam) bIja-sAtama-bArasa e tithi, jyotiSa prasiddha te nAme eka dazA, nava akSaranA caraNavALo eka chanda, agiyAra akSaranA caraNavALo eka chanda. bhadrezvara puM. (bhadrazcAsau Izvarazca) te nAme kheDa mahAdeva. bhadrelA strI. (bhadrA cAsau elA ca) moTI khesathI. bhadrodanI strI. (bhadramudanityanayA, ud + an+vA. ghaJarthe ka gaurA. GIS) jasA nAbhe vanaspati. Page #800 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhan-bhara shbdrtnmhoddhiH| 1607 bhan (bhvA. pa. sa. seTa-bhanati) 54, 5% 12vI. | bhayaGkarI sI. (bhayaGkara +sriyAM jAti. GIS) bhand (bhvA. A. saka. aka. seTa-bhandate) 54, hIya. tisvAmInI bhAnuya2 . bhAta, me. tanI bhandila tri. (bhadi+ilac iditvAnum) Hila., zubha. pakSiI .. __ (puM. bhadi+ilac num) 5, 4, hUta. bhayaDiNDima puM. (bhayAya zatrubhayajananAya DiNDimaH) bhandruka (puM.) te. nA. 2. hezavizeSa. 25.vAya. 'bhapaJjara na. (bhAnAM paJjaramiva) nakSatra usa.. bhayada, bhayadAtR tri., bhayadAya pu., bhayadAyaka tri. bhapati puM. (bhAnAM patiH) nakSatrIno svAmI yandra, | (bhayaM/dadAti, dA+NNul yuk ca) bhayaM dadAti, rAzionA mAlika maMgaLa vagere, kapUra. dA+ ka/bhayaM dadAti, dA+tR/bhayaM diyate, dA+aJ/ bhamaNDala na. (bhasya rAzeH maNDalam) 2ziya:. bhayaM dadAti, dA+Nvula yuka ca) (maya sApanAra, bhambha puM. (bhamityavyaktazabdena bhAti, bhA+ka) meDa mayaM.42. __ tanI bhAjI, uisa, dhumAu.. bhayadruta, bhayabhraSTa tri. (bhayena drutaH/bhayena bhraSTaH) bhambharAlikA, bhambharAlI strI. (bhambharAlI+svArthe bhayathA nAsI. gaye... ka+TAp hrasvaH/bhamityavyaktazabdasya bhamaramAlAti | bhayanAzana puM. (bhayaM nArAyati, nAzi+lyu) viY, gRhNAti, A+lA+ka gaurA. GIS) mamI, sa... niva. bhambhAsAra puM. (bhambhA+ru+ac) yano sakA, | bhayanAzinI lI. (bhayaM rogabhayaM nAzayati, mama2. (puM.) te. nAmanI magadha dezano 20%- | / naz+Nic+Nini) trayamAna veta.. lilisA2. bhayaprastAva, bhayahetu puM. (bhayasya prastAvaH/bhayasya hetuH) bhaya na. (bibhetyasmAt, bhI+apAdAne ac) (bhayana | bhaya 7829. 295- bhoge rogamayaM kule cyutibhayaM pitte nRpAlAd bhayabrAhmaNa puM. (bhayena brAhmaNaH sampadyate) bhayathA pote. bhayam -bhartR0 3 / 33 / -yadi smaramapAsya nAsti brAhmaNa na hovA chatAM brAhmaNa che evuM kahenAra. mRtyorbhayam - veNI. 3 / 4 / maya, bI, saM32- tAvad | bhayabhIta, bhayAtura, bhayaikapravaNa tri. (bhayena bhiitH| bhayasya bhetavyaM yAvad bhayamanAgatam / AgataM tu bhayena AturaH/bhaye ekapravaNaH) bhayathA trAsa. pAme.dA. bhayaM vIkSya naraH kuryAd yathocitam- hito0 1157 / | bhayavidhAyin tri. (bhayaM vidhatte, vi+dhA+Nini) bhaya nATyakazAstra prasiddha bhaya stAyI bhAvavALo eka 2nAra, trAsa 64%vanA2. 2sa. (pu.) nitina tanAmanA5tra. (na. bhA+ bhayavipluta tri. (bhaye viplutaH) bhayabha basa. bhAve ac) me tanI vittanI vRtti. bhayavyUha puM. (bhaye sati vyUhaH) . tanI senAnI bhayakara, bhayakRta, bhayakAraka tri. (bhayaM karoti, racanA, paDakhenA rAjAnA bhayathI karavAmAM AvatI kR+ac/bhayaM karoti, kR+kvip+tuk ca/tri. bhayaM sainyasyanA. karoti, kR+kattarthe Nvul) bhaya824, bhaya satyana bhayasaMhaSTaroman tri. (bhayena saMhRSTAni romANi yasya) inA2. bhayathI jenAM ruvAMTAM khaDAM thaI gayela hoya te. bhayakRt, bhayanAzana, bhayApaha tri. (bhayaM kRntati, kRt | bhayasthAna na. (bhayasya sthAnam) bhayarnu sthAna. chedane+kvip, bhayaM nAzayati, nAzi+lyu/bhayamapahanti | bhayAvaha tri. (Avahati, A+va+ac, bhayasya AvahaH) bhaya+apa+han+Da) bhayanI nAza 42nA2, 52mezva2. bhayaMkara, bhayane prApta karAvanAra, bIka pamADanAra - bhayaGkara tri., bhayAnaka (bhayaM karoti, kR+khac+mum/ svadharme nidhanaM zreyaH paradhamo bhayAvaha:-bhaga0 3 / 35 / bhI+Anaka) viDama, bhaya , vi52- kimataH | bhayopazama puM. (bhayasya upazamaH) bhayanI zanti, paraM bhayAnakaM syAt-uttara0 2 / (puM.) nA23 prasiddha nitmayatA, ni.u259. nava. 2so. pai.DI. bhayAna: namana22- bhayAnako | bhavya na. (bhI+bhAve yat veda ti.) bhaya, bhIs. bhayasthAyibhAvaH kAlAdhidaivataH / strI nIcaprakRtiH / bhara puM., bharama tri. (bhR+ap) 634, samUDa- dhatte bharaM kRSNo matastattvavizAradaH -sA0 da0 3. pari0 / kasamapatraphalAvalInAma -bhAmi0 1194 / . me tanuM pakSI, vizvava-L. phalabharapariNAmazyAmajambU0 uttara0 220 -bharavyathA Page #801 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1608 shbdrtnmhoddhiH| [bharaga-bharuja mudrA0 2 / 18 / (tri. bhR+kartari ac/bhR. bA. amac) | duSyanta putra, agnino eka putra, bhautya manuno eka bha. 2poSa.9 4282 -khuratraye bharaM kRtvA-paJca0 1 / putra, te nAme AyudhajIvI eka saMgha, jaMgalI mANasa, - sunj- nivyUMDhasauhRdabhareti guNojjvaleti-mA0 strIno veSa lenAra, raMgamaMca upara abhinaya karanAra 6 / 17 / -AzAbharaiH saMbhRtAH -bhAmi0 1 / 103 / - pAtra- tat kimityudAsate bharatAH-mA0 1 / 5 / 2||ynkopbhrenn-giit0 37 / nRtya. 52nA2 puruSa. (puM. ba.) bharatavaMzI. 28%AmI, bharaga tri. (bharamatizayaM gacchati, gama+Da) atizaya bhaartshaastr.-122||str. mAnA2- tathApIdamastu 42. (puM. bhAsi+Da=bhaH, raJji+Da-raH, | bharatavAkyam / gam+Da-gaH bhazca razca gazca teSAM samAhAraH) 527hA, bharatakhaNDa (puM.) subhAri 13-DindustAna-bhArataddeza. 52mAtmA -'bheti bhAsayate yasmAt reti raJjayati bharatadvAdazAha (puM.) bharate. 728. se. ya. prajAH / geti ca gacchate'jasraM bharagAt bharga ucyate' bharataputraka puM. (bharatasya nATyAzAsrakartuH putra iva -yAjJavalakyaH / kAyati. kai +ka) naTa, nADiyo. bharaTa puM. (bibharti, bhR+aTan) kuMbhAra, hAsa.. bharataprasU strI. (prasUte, pra+sU+kvip prasUH bharatasya bharaTika tri. (bharaTena harati, bhasrAdi SThan) humAra vaDe | prasUH) yI, zakuntalA, mahevanI. patnI. nA2. bharatavarSa puM. (bharatasya varSaH) bindustAna-bhArata.. bharaNa, bharaNya na.. bharasa paM. (bha+bhAvakaraNAdau lytt| bharatAgraja puM. (bharatasya agrajaH) 28mayandra.. maraNe sAdhu yat/bhR+asun) poSa, 5 // 2, dhA29, bharatha puM. (bibharti, bhRJ+uNA. atha) 28%81, te. nAmano posa. (puM. bharati, bhR+lyu) bha.25nakSatra. . heva. bharaNika tri. (bharaNena harati, bhastrAdi. SThan) 5||2thii / bharadvAja puM. (dvAbhyAM jAyate, jan+Da pRSo. dvAjaH HS 42. saGkaraH bhriyate marudbhiH , bhR+ap-bharaH, bharazvAsau bharaNI strI. (bharaNa+gaurAditvAt GIS) ma270. nakSatra, dvAjazca) te nAme meM muni, mano35. me. RSi, eka jAtanI vela. eka jAtanuM pakSI, te nAme eka deza. bharaNIbhU puM. (bharaNyAM bhavati, bhU+kvip) rADuDa. bharadvAjaka puM. (bharadvAja+svArthe ka) meM.5 tarnu pakSI. bharaNIya, bharaNya, bhartavya tri. (bhR+karmaNi anIyar) | bharadvAjI strI. (bharadvAja+striyAM jAti. DIe) me. bharaNapoSaNa karavA yogya, dhAraNa karavA yogya. jAtanI pakSiNI. bharaNDa puM. (bibharti, bhR+aNDan) svAmI, 2%, te / bhariNI strI. (mano bibharti harati, bhR+ni+gaurA. nAme 5kSI.. GIS pRSo.) Cla . bharaNya (kaNDvA . nAmadhAtuH pa. sa. seTa-bharaNyati) bharita, bhatrima tri. (bharo jAto'sya tArakA. itac) dhAraNa karavuM, poSaNa karavuM. jenuM bharaNapoSaNa thayuM hoya te, poSaNa pAmelabhrnnybhuj tri. (bharaNyaM vetanaM bhuGkte, bhuja+kvip) | jagajjAlaM katAM kusumabharasaurabhyabharitam-bhAmi0 pagAradAra nokara vagere. 1 / 54 / (tri. harita+pRSo hasya bhaH) dAdA gavANu, bharaNyA, bhartavyA strI. (bharaNya+ajAditvAt TAp/ bI. bhartavya+striyAM TApa) strI. bharitra na. dvi. va. (bhR+itra) pAI. bharaNyAhvA strI. (bharaNyA AhvA AkhyA yasya) me. bhariman puM. (bhR+karmaNi imanic) muTu (puM. bhR+bhAve tanuM vRkSa. katari ca inic) bha24poSa, viSNu. bharaNyu tri. (kaNDvA . bharaNya+bA. uN) 2227, mitra, bharu puM. (bharati bibharti jagaditi, bhRJ-bharaNe+uNA. u) svAmI. (puM. bharaNya+un) mAna, yandra, yitra- A3, zva2-527ma, sonu, mAsi-pati, samudra. 52. bharuka puM. (bharu+saMjJAyAM kan) kSiHi mAveto. me. bharata puM. (bharaM tanoti, tan+Da) ubharata muni, Hit2||straano ta meM.5 bhuni, zanara, tantuvAya, bharuna puM. strI. (bhetizabdena rujati, bha+ruj+ka) kSetra, thAno putra bharata, zantamAthI. utpanna thayeso ziyA. heza. Page #802 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bharujA-bhallapAla] bharujA, bharujI strI. (bharuj + striyAM jAti pakSe TAp/ bharuja + jAti GIS ) ziyANa-bhAhA. na. (bhR+bAhu. uTa, saMjJAyAM kan ) zeDeluM bharuTaka zabdaratnamahodadhiH / mAMsa. bhare avya. (bhR+bA. e) saMgrAma, yuddha. bharga puM. (bhrasj+ghaJ bharjAdeze kutvam) ziva, bhyotiH, te4 pachArtha -'AdityAntargataM varco bhargAkhyaM tanmumukSubhi:yAjJa0 / sUryabhAM rahe IzvarI te4, ghRSTahetu vaMzano eka rAjA; te nAme eka deza. bharga puM., bharjana na. ( bhrasj + bhAve ghaJ / bhrasj + bhAve lyuT bharjAdezaH) se'vu, lUMbhavu te, uDAI. bhargas puM. (bharjate, bhRj+asun nyakvA. kutvaM) te4. bhargAdi puM. (bhargaH Adiryasya) pANinIya vyAkara prasiddha kheDa zabdagA- sa ca bharga, karuSa, kekaya, kazmIra, bAlva - susthala, urasa, kauravya iti / bhargAyaNA (puM.) te nAme kheDa RSi puM. (bhras+ yat bharjAdezaH kutvam) ziva. bharNas tri. (bhR + asun nugAgamazca) bharAyoSaza DaranAra, dhAraNa karanAra. bhartR puM. (bhR+tRc) svAbhI, pati yad bhartureva hitamicchati tat kalatram - bhartR0 2 / 8 / strINAM bhartA dharmadArAzca puMsAm - mA0 6 / 18 / bhartuH zApena megha0 1 / adhipati zeDa, zubha, viSNu. (tri. bibhartti puSNAti pAlayati dhArayati vA bhRJ-dhAraNapoSaNayoH + tRc) bharoSA karanAra, dhAraNa karanAra. bhartRghna tri. ( bhartAraM hanti, han+Tak ) svAmI-dhI zeTha-rAjAno nAza karanAra. bhartaghnI strI. ( bharttAraM hanti, han+Tak + GIp ) ptidhaNI zeTha-rAjAno nAza karanArI hAthanI rekhA, potAnA dhaNIno nAza karanArI strI. bhartRtA strI, bhartRtva na. ( bhartu bhAvaH tal+TApU-tva) svAbhIpazu, zeDAI, poSa'pazu. bhartRdAraka puM. (bhartuH adhipasya rAjJaH dArakaH putraH) yuvarA, rAnaDubhAra (nATaDanI vAzIma) uttarAdhikArI bhartRsAt avya. (bhartR+sAti) jaghu svAmIne arthaza svAmImaya. bhartRdArikA strI. ( bhartRdAraka + striyAM TAp ata itvaM ) yuvarAjJI, rAhubhArI (nATya bhASAmA). bhartRsthAna (na.) te nAbhe kheDa tIrtha. 1609 bhartRhari puM. ( bhartA haririva) vimAhityano bhoTo lAI } bher3o nIti-zRMgAra tathA vairAgya-khe tra 'zata ' tathA 'vAiyayahIya' vagere graMthI rayyA. bhartsa (cu. ubha. saka. seT bhartsayati - te) tanA 42vI, tiraDAra, niha. bhartsana na., bhartsanA strI, bhatsiti (bhars + lyuT / 4247+219/49+3+9) dgfu, lazzsiz, Piel, abhizApa. bhartsyapatrikA strI. ( bhartsya bhartsanIyaM patramasyAH kap kApi ata itvam) mahAnIlI vRkSa. bharm (bhvA. pa. sa. seT bharmati) hiMsA 42vI.. dharma na. ( bhriyate'nena bhR+bAhu. man) sonuM, pagAra, bhakSUrI, nAbhi, dhaMtUrI. bharman na, bharmaNyA strI. (bharati bhriyate vA bhR + manin / bharmmaNi bharaNe sAdhuH, bharmman+ yat+TAp) pagAra, AdhAra, pAlanapoSaNa, mahUrI, sonAno siDI, sonu. bharmayUthI (strI.) pIjI dUdha. bharmAzva (puM.) te nAme bharatavaMzano kheDa rA. bhav (hiMsAyAm bhvA para saka. seT bharvati) hiMsA IravI, lo4na 42vuM. bhal, bhall (vadhe dAne nirUpaNe ca bhvA. A. saka. seT bhalate) (bhvA. pa. saka. seTa - bhallati) khApavu, hevu, samabhava, bhagAva, hAra bhAravu, bhArI nAMja, niupAe 42. (curA. A. seT-bhAlayate) ni3pae 5- nibhAlaya bhUyo nijagaurimANaM mA nAma mAnaM sahasaiva yAsI: - bhAmi0 3 / 176 / -yA yanmAM na bhAmini nibhAlayasi prabhAtanIlAra-vindamadabhaGgipadaiH kaTAkSaiH bhAmi0 3 | 4 / 4e||v. bhalatA strI. (bhAti, bhA+bAhu. Da+TAp, bhA cAsau latA ca) 24jalA nAmanI batA, yAMdhvesa. bhalandana (puM.) anya dezano zubha. bhalAnas (tri.) bhAMgasiddha bhujavANuM. bhalla, bhallaka puM. (bhall + ac / bhalla svArthe ka) rIMcha, ziva, pIjuM nasotara, kheDa bhatano roga, sannipAta, te nAbhe kheDa heza (puM. na. bhall+ac) bhAlo, jAe - kvacidAkarNAvikRSTabhallavarSI raghu0 9 / 66 / (puM.ba.) (bhalsa dezamAM honAra-thanAra. bhallapAla, bhallapAlaka puM. (bhallaM pAlayati, pAli+aN/pAl + Nvul) rIMchane pAjaNAra. Page #803 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1610 shbdrtnmhoddhiH| [bhallapucchI-bhavAcala bhallapucchI nI. (bhallasya pucchamiva puSpaM yasyAH) | bhavadA (srI.) suti.svAmInI. anuyara meM mAtR. vanaspati gorakSa taMDulA. bhavadAdi puM. (bhavat Adiryasya) nIya. 'vyA727' bhallavi (paM.) tenAme meM vi. prasiddha eka zabdagaNa. bhallA strI. (bhalla+ac GISbhAve pakSe TAp) N75.. bhavadAru puM. na. (bhavapriyaM dAru) vihAnu, . bhallAkSa puM. (bhallasyevAkSi yasya ac samA.) me bhavadIya tri. (bhavato'yam chasa sitvAt padatve tasya __tanA. sa. daH) Apanu, tamA, 2||5naa saMbaMdhI, tmaa2|| saMdhI. bhallATa puM. (bhalla ivATati, aT+ac) zi64% bhavana na. (bhU+AdhAre lyuTa) ghara, nivAsthAna- athavA rAjAno putra, brahmadattanA vaMzano eka rAjA. bhavanapratyayAt praviSTo'smi-mRccha0 3 / 23489. (na. bhallAta, puM., na. bhallAtaka bhallAtakI, bhallikA | __ bhU+bhAve lyuTa) bhAva, 4nma, sattA- DovApa[. bhallI, strI. (bhallaM bhallAlamivAtati sparzinaM, bhavananAtha, bhavanapati puM. (bhavanasya nAthaH/bhavanasya at+ ac/bhallAta+svArthe ka/bhallI+svArthe patiH) gharano mAsi, rAzi svAmI, hainamate me ka+TAp hasvaH/bhalla+ac gaura. GIS) bhIma hevAti. nAmanuM jhADa. bhavanAzana tri. (bhavaM saMsAraM janmAdikaM vA nAzayati, bhallAtakataila na. (bhallAtakasya tailam) vaidhaprasiddha naz+Nic+ lyu) 4nma : saMsAranI nAza 52nA2. bhIlAmAnuM tela. bhavanAzinI strI. (bhavaM saMsAraM janmAdikaM vA nAzayati bhallAtakalauha na. (bhallAtakena pakvaM lauham) mAdamA naz+Nic+ Nini) sarayU nahI, diu, bhavano nAza vageremAM pakavela loDhuM. 72nArI- bhAvanA bhavanAzinI-subhA0 / bhallAtakavidhAna (na.) me 12 lIlamAna ne. | bhavanIya tri. (bhU+karmaNi anIyara) DovA-thavA yogya. sevavAno prakAra. bhavanodara na. (bhavanasya udaramiva) gha2no madhyapradeza, bhalluka, bhallUka puM. (bhalla+uka/bhalla+Uka) N7 - gharano aMdarano bhAga. -dadhati kuharabhAjAmatra bhallakayUnAm-uttara0 2 / 21 / bhavanta puM. (bhavatyatra, bhU+jhac) , samaya. zyonaka vRkSavizeSa, eka jAtanuM jalajaMtu. bhavanti puM. (bhU+jhic) vartamAnaNe. 4nma vagaire. bhava puM. (bhavati asmAt, bhU+apAdAne ap) bhAva, bhavantI strI. (bhU+zatR+striyAM GIp) hotI, thatI, ziva- dakSasya kanyA bhavapUrvapatnI-kumA0 2 / 21 / / gusavatI strI. OM2. yo53. mA. (puM. bhUyate, bhU+bhAve apa) 4nma, utpatti- bhavo hi bhavabhAj tri. (bhavaM bhajate, bhaj+Nvi) saMsArI (r)va, lokAbhyudayAya tAdRzAm-raghu0 3 / 14 / prApti.. prA . (puM. bhavati utpadyate'smin, bhU+AdhAre apa) saMsAra | bhavabhAvana puM. (bhavasya bhAvanaH) 4-manu, 74251, 6tyattinu, (na. bhavati bhUyate vA, bhU+ac ap vA) 35. 25. bhavacchid tri. (bhavaM chinattIti kvip) Aieurs nAna bhavabhUta (na.) 52bhezva2. apn||2, punarjanmane. ronA2- bhavacchidastryayamba- bhavabhUti puM. (bhavena zivena bhUtiraizvaryAdikaM yasya, bhava kaNAdapAMzavaH-kA0 1 / / eva bhUtiryasya vA) maDAvIrarita, bhAlatI mAdhava bhavaka tri. (bhU+bun/puM. bhavatAt iti. bhR+vun) 64na uttararAmacarita vagere nATakanA graMthono racanAro te thayela, janmela, AzIrvAda ApanAra puruSa. nAmamA vibhavabhUteH sambandhAt bhUdharabhUreSa bhAratI bhavaketu (puM.) me 3tuvizeSa. bhAti / etatkRtakAruNye kimanyathA rAditi grAvAbhavaghasmara paM. (bhavanasya vanasya ghasmaraH) hAvAna. AryAsa0 36 / (puM. bhavasya bhUtiH) bhAvanA vibhUti. bhavat tri. (bhAti vidyate, bhA+Davatu) // 5- kathaM bhavAn / bhavarut puM. (bhave janmAnte rodityanena, rud+kvip) manyate mAlavi0 1 / -bhavanta eva jAnanti raghUNAM ca preta-428-mahAMne gharamAMthA Stad u. utuM kulasthitim-uttara0 5 / 23 / tabha(mAnyabhai), (tri. bhavati bhU+zata) tuM, tha]- samatItaM bhavaM ca bhAvi | bhavAcala puM. (bhavasya acala:) mNh|ysnii pUrvamA ca-raghu0 878 / vartamAna, pArtha. Avela eka parvata-kailAsa. Page #804 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vRkSa. tarI. bhavAtmaja-bhastrA shbdrtnmhoddhiH| 1611 bhavAtmaja puM. (bhavasya AtmajaH) partisvAmI, pati.. | bhaviSya, bhaviSyat puM. (bhR+ zatR+syaT ca pRSo. vA bhavAtmajA strI. (bhavasya AtmajA) manasAvI.. / talopaH/bhU+zatR+syaTa ca) bhaviSya.tu, 5ull, bhavAdRkSa, bhavAdRz, bhavAdRza tri. (bhavatastaveva darzanamasya, vizana the. 58. (tri.) bhaviSyamA DonAra bhavat + dRz+ksa/bhavata iva darzanamasya, bhavat+ | padArtha. dRz+kvip/dRz+Tak) mA5.j, 5. samAna. bhavIyas tri. (atizayena bahuH, bahu+ Iyasun bhUrAdezaH bhavAnI strI. (bhavasya patnI, bhava+GIp Anak ca) vede na IlopaH) ghari, satizaya, ma. zivanI patnI, duhavI, patI- AlambatAgrakaramatra bhavya tri. (bhU+kartari ni. yat) mAvI, thavA-DovA bhavo bhavAnyAH-kirA0 5 / 29 / dAya, zreSTha, sA, sAyuM. (na. bhavati bhUyate iti bhavAnIguru puM. (bhavAnyAH guru:) limAsaya, pArvatana vA, bhU+yat ni.) 2.5 satana 51, , satya, pitA. zubha yogya5. (paM. bhavati utpadyate bhU+ni. bhavAnIpati puM. (bhavAnyAH patiH) bhAva, ziva- kartari vA yat) . tanI. 2sa, 22 namana adhivasati sadA yadevaM janairaviditavibhavo bhavAnIpatiH -kirA0 5 / 21 / bhavyA strI. (bhavya+striyAM TAp) pI52, saNasIbhavAntakRt puM. na. (bhavasya antaM karoti, kR+kvip) sata.sI... tIrtha 42, rA.hA. (na.) saMsAranI. nA. 42nAra zAna. bhaS (bhvA. pa. sa. seTa-bhaSati) dUsarAnu masa, moj. bhavAbhAva puM. (bhavasyAbhAvaH) saMsAranI. sAmAva, tyattino. bhaSa, bhaSaka puM. (bhaSati, bhaS-zabde +aca/bhaS+kvun) samAva. bhavAbhISTa puM. (bhavasya abhISTaH) gaNa. (tri. bhave | bhaSakI, bhaSI strI. (bhaSaka+striyAM GIS/bhaSa striyAM abhISTaH) saMsAramA priya. ___ jAti. GIS) dUta.. bhavAyana tri. (bhave ayanaM yasya) zivama tatpara, zaiva. | bhaSaNa na. (bhaS+bhAve lyuTa) dUtArnu masaj. bhavayanI strI. (bhave mahAdevazirasi ayanaM sthAnamasyAH bhaSA srI. (bhaS+ac+striyAM TAp) svAkSarI gaurA. GIS) gaMga nahI.. vRkSasonAmupa.. bhavika na. (bhavaH aizvaryAdirutpAdyatvenAstyasya Than) bhas (juho. pa. seTa-babhasti) dIpa aka., ti22712 duzaNa, kSema, bhaMgaNa. (tri. bhavika+ac) duzaNa-kSema 52vI. saka. / yuta, bhAMgali., ityA 1512.5. bhas (bhvA. pa. sa. seTa-bhasati) bhakSA 2j, mA. bhavita tri. (bhavo maMgalaM vA jAto'sya tAra. itaca) bhasat tri. (bhati, bhas+zatR) makSA 42tuM, tuM. thayeTa, 6tpanna thayeda, utpatti vinAnu.. bhasad na. (bhas+adi) (strI.) , (na.) mAMsa.. bhavitavya tri. (bhU+karmaNi tavyac) thavA dAya, DovA (puM.) , samaya, machavI, 12va. 56, strI-puruSanI sAya:- tvayA mama sahAyena bhavitavyam-zakuM0 3 / chano. mA, yoni, sUrya, mAna 3. -guruNA kAraNena bhavitavyam-zakuM0 2 / bhasana puM. (bhas+lyuTa) madhamAjI. bhavitavyatA strI. (bhavitavyasya bhAvaH tala+TApa) avazya bhasanta paM. (babhasti, bhasa bhasti, bhas+bAhu. jhac) , samaya. bhAva, nazIba-bhAgya, thavAnuM hoya te avazya thavApaNuM. bhasandhi puM. (bhasya saMdhiH) samunakSatrAno saMdhi35. - bhavitavyatA blvtii-shkuN06| -sarvakaSA bhagavatI . bhavitavyataiva-mA0 1 / 23 / bhasita na. (bhas+kta) bhasma, 24.. bhavitR tri. (bhU+tRc) thanAra, Donara, 6tpana yanA2. bhasUcaka puM. (bhAni nakSatrANi sUcayati, sUci+Nvul) bhavina tri. (bhU-cintAyAm bA. ina) 54 sal svi. | __ozI, nakSatra nA2. bhavila tri. (bhU+bhaviSyatyarthe ilac) 2, thana.2, bhastrA, bhastrAkA, bhastrikA, bhastrI strI. (bhasyate'nayA, bhavya. (puM. bhU+ilac) vyabhiyArI, 12chInANavo. bhas+STran+TAp/bhatrA svArthe ka+TAp na itvm| bhaviSNu tri. (bhU+tacchIlAdyarthe iSNuc) thavA-DIvAnA ___ bhatrI+svArthe ka+TAp hrasvaH/bhasyate'nayA, bhas+Tran svabhAvavALuM. gaurA. GIS) dhama, bha7, yAmanI meM 1.12. Page #805 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1612 shbdrtnmhoddhiH| [bhastrAphalA-bhAkoSa bhakhAphalA strI. (bhaneva phalamasyAH TAp) 2. na. bhasmIkaraNa na. (bhasman+cvi+kR+lyuTa) mama 42vI, supa vanaspati. rAkha karavI. bhastrIya tri. (bhatrA+utkarA. caturAM cha) dhamanI bhasmIkRta tri. (bhasman+cci+kR+karmaNi kta) bhasma pAseno pradeza vagere. 728, 27 28. bhasmaka na. (bhasma karoti, kR+Da) ghaf 41vanA2 bhasmIbhavana na., bhasmIbhUta tri. (bhasman+cci+ meM ro, te. nAme me roga. (na. bhasmeva, ivArthe bhU+lyuT/bhasman+ cci+bhU+kta) bhasma yaj, 25 kan) 3\, vAvaDiM. tha, jAne. 25 thayeTa, bhasma thayela- 'bhasmIbhUtasya bhasmakUTa (pu.) bharabha35 parvatavizeSa. dehasya punarAgamanaM kutaH' -cArvAkadarzanam / bhasmagandhA, bhasmagandhikA sro. (bhasmana iva gndho'syaaH| | bhA (adA. para. aka. aniT-bhAti) 65, pra.za, bhasmagandhA+svArthe ka+TAp ata itvam) te. nAme | 45u - paGka vinA saro sadaH khalajana vinA / me. padravya- reNukA. kaTuvarNavinA kAvyaM mAnasaM viSayavinA- bhAmi0 1116 / bhasmagandhinI, bhasmagarbhA strI. (bhasmana iva gandho' -samatItya bhAti jagatau jagatI-kirA0 5 / 25 / hemA. styasyAH bAhulyena ini Gop/bhasmagarbha+striyAM TAp) prati+bhA pratibhAti pratIta thaj, hepA - strIratna te nAme me gandha dravya- reNukA / sRSTiraparA pratibhAti sA me-zakuM0 2 / 9 / - bubhukSitaM bhasmagarbha puM. (bhasma garbhe yasya) sIsamarnu, A3, viniza na pratibhAti kiJcit-mahAbhASye / yama... vRkSa. pratibhAntyadya vanAni ketakAnAm-ghaTa0 15 / buddhinI bhasmagUNThana, bhasmoddhUlana na. (bhasmasya guunntthnm| pragalbhatA yavI. abhi+bhA -yama-divi sthitiH sUrya bhasmasya urdUlanam) zarI2 52 2. yogavI. . ivAbhiyAti-mahA0 / A+bhA -OMAmA, yama:bhasmoddhUlana ! bhadramastu bhavate-kAvya0 10 / / narendrakanyAstamavApya satpati tamonudaM dakSatA bhasmajAbAla (puM.) te nAme 5 6paniSada. ivAbabhuH-raghu0 3 / 33 / nis+bhA -yama...98j - bhasmatUla na. (bhasma tUlayati, tUla utkSepe+ka) umano akSabIjavalayena nirbabhau-raghu0 11 166 / pragati. 42vI, samudAya, dhUma- gharSa, Dima... nati 42vI. vedAd dharmo hi nirbabhau-manu0 5 / 44 / bhasman na. (bhas+manin) 27- dhruvaM citAbhasmarajo pra+bhA -zita thavA dAga, prabhAta tha. vizuddhaye-kumA0 579 / prabhAtakalpA zazinaiva zarvarI-raghu0 2 / 3 / - nanu bhasmanihu (avya.) 25i augti hevI meTa. vyartha prabhAtarajanI-zakuM0 4 / vi+ati+bhA=vyatibhAti - 32 2. bhasmarohA strI. (bhasmani rohati, ruh+ac+TAp) dadhikA 52252 65, bahu yamaj -api lokayugaM dRzAvapi zratadRSTA ramaNIgaNA api / zratigAmitayA nAme vRkSa. bhasmavarNa puM. (bhasmasya varNa iva varNo yasya) me. damasvasurvyatibhAte nitarAM dharApate ! -naiSa0 2 / 22 / jAtano kAgaDo. bhA strI. (bhA-dIptau+a+TAp) dIpti- tAvad bhA bhasmavedhaka puM. (bhasmana iva vedho vedhanaM yasya kap) pU2. . bhArave ti yAvanmAghasya nodayaH-udbhaTaH / ) nti, bhasmasA (avya.) yavanya zarnu anu7275. zakunI chAyA. bhasmasAt avya. (kAtnyena bhasmasampannaM karoti, bhARjIka (bhAsa RjIkaH) anti meNavanAra. bhasman+sAt) padhu 535 42 thaj. bhAkuTa puM. (bhayA dIptyA kuTati, kuTa+ka) meM bhasmAGga puM. (bhasmavarNa aGgaM yasya) Domo pakSa., me. tarnu, 79.. tano bhali. bhAkuri puM. (bhAM kurcati, kurc+ki pRSo.) 50nti.12.5. bhasmAcala (puM.) mahezamA veda pavata. bhAkUTa puM. (bhAyuktAH kUTAH zikharANi yasya) . nAme bhasmAsura puM. (bhasmAkhyeyo'suraH) te. nA. sa. asu2. / me. parvata, me. tanuM bhA79. bhasmAhvaya puM. (bhasma Ahvayate sparddhate, A+he+bAhu0 | bhAkoSa puM. (bhAnAM dIptInAM koSa iva) sUrya, Arnu zaH) 752. U3. Page #806 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAkta-bhAjaka shbdrtnmhoddhiH| 1613 bhAkta tri. (bhakteH gauNyAvRtterAgataH aN) bhopAriza- | bhAgahara tri., bhAgahAra puM. (bhAgaM harati ha+ac/ gauravRttithI 49||yel. artha. (tri. bhaktasyedaM, bhAgasya hAro haraNam) bhAga lenA2, vArasa, bhAgarnu bhakta+aNa) anna. saMbaMdhI. (tri. bhaktamannamasmai niyataM | 248. (puM. bhAgaM harati, ha+ac) Hu2ust2.. dIyate-vA aNa) ne DAyama niyata satra apAtaM bhAgAnubandhajAti strI. (bhAgasya anubandhajAtiH) 4 Doya. tevo. pAzrita (tri. bhaktAya hitaM, bhakta+aNa) traNa pUNaka eka catuthAza evI gaNita-prasiddha jAti. anna saMpAdananuM sAdhana, cokhA, caNA vagere. bhAgApavAhajAti strI. (bhAgasya apavAhajAtiH) bhAgabhAktika tri. (bhaktamasmai niyataM dIyate Thak) ne. jAti, prabhAgajAti, bhAgAnubaMdha ane bhAgApavAhakAyama atra apAya che evo Azrita, parAzrayI. evI gaNitanI cAra jAta paikI te nAmanI eka. bhAkSa tri. (bhakSA zIlamasya chatrA. aN) (makSa 42vAnA bhAgAsiddhi (trI.) te. nAme se tvAmAsa.. svabhAvavALuM. bhAgika, bhAgya tri. (bhAgo vRddhyAdirasmin dIyate, bhAga puM. (bhaj+bhAve ghaJ) mana, 4, bhAgaj. (puM. bhaj+karmaNi ghaJ) bhAsa, aMza, 5STa vastuno bhAga+Thak/bhAgo vRddhirasmin dIyate, bhAga+yat) mI mAga, bhAgya -nirmANabhAgaH pariNataH- uttara0 vArasa, bhAgavALuM, jenA upara vyAja caDhatuM hoya 4. jyotiSamAM kahela rAzino trIsamo bhAga, tRtIyAMza ! tevI ghareNe mUkelI vastu. -yatu vagere. (na. bhago devatA'sya aNa) bhAgin tri. (bhaj+dhinuNa) bhAgavAj, vArasa, sNshpUrvAphAlyunI nakSatra, agiyAranI saMkhyA. viziSTa, bhAkAhA2. bhAgajAti strI. (bhAgasya vibhajanasya jAtiH prakAra:) | bhAgineya puM. (bhaginyA apatyaM, Dhak) mA 4, mA. bhAgavAno prakAra, aMzano samaccheda karavo te. bhAgineyI srI. (bhaginyAH apatyaM strI, Dhak +GIp) bhAgadheya na. (bhAga eva, bhAga+svArthe dheya abhidhAnAt ___eusll, mAra4. . napaMsakatvama) mAya, nasIla. (paM. bhAgena dhIyate'sau. | bhAgIyas tri. (atizayena bhAgI, bhAgin+Iyasana ino dhA+karmaNi yat) 20%Ane mAyAma bhAvato. 72, bhaUL, lopaH) atizaya bhAgavANu, mAI vibhAgavANu. saMza- nIbArabhAgadheyocitairmRgaiH-raghu0 150 / (pu. bhAgo | bhAgIrathI strI. (bhagIrathena AnItA, bhAgIratha+aN+GIp) dhIyate'smai, dhA+sampradhAne yat) yAha-sa59 - | nahI- bhAgIrathI nirjharazIkarANAm-kumA0 1 / 15 / vArasa. bhAguri (pu.) smRti-vyA425 graMthonA 2yanAra bhAgana na. (bhae-nakSatrabha31, rAziya, tubanI. parigha.. vidvAna- 'vaSTi bhAgurirallopamavApyorupasargayoH' bhAgalakSaNA strI. (bhAgelakSaNA) 49644 svArthalakSau. | -siddhAntakaumudyAm / bhAgavata tri. (bhagavataH bhagavatyA vA idaM aNa) bhagavAnana, bhAgya na. (bhajyate'nena, bhaj+Nyat) bhAgya -striyAzcaritraM bhagavAna saMdhI, bhagavatAna, bhagavatI saMdhI.. (tri. puruSasya bhAgyaM devo na jAnAti kuto manuSya:bhagavAn hariH bhagavatI durgA vA'sya devatA aNa) viY, subhA0 / nasIla, prA203, samRddhi, saMpanatA -bhAgyeSvanuhevA.no. mAta. (na. bhagavataH bhagavatyA vA idaM aNa) tsekinI -zakaM0 4 / 17 / (tri. bhAgamahati. bhAga+ya) aDhAra purANa paikI eka parANa-zrImad bhAgavata bhAgane yogya, bhAgane lAyaka. mahApurANa-viSNu ke devInA guNonuM varNana karanAra grantha. ! bhAGgIna na., bhAGgya tri. (bhaGgAyA vijayAyA bhavanaM bhAgavitti (puM.) te. nAme meM Si.. kSetraM khaJ/bhaGgAnAM kSetraM, bhaGgA pakSe ya) Hindi bhAgavittika puM., bhAgavitteya tri. (bhAgavitti+kutsAyAM thaI zake tevuM khetara vagere. yUnyapatye vA Thak/bhAgavitti+kutsAyAM yUnyapatye vA bhAj (curA. ubha. saka. seTa-bhAjayati-te) mA 42vI, Thak pakSe phak) mAgavitti pina naM yuvAna | huI 42, saya 2j, bhAga. pA.. bhAj tri. (bhAja+kartari kvip) 9 72nA2, masarA bhAgavRtti (trI.) GuesUtranI me vRtti-viva25. 282, bhAga-2, 64.mI 282, sAnubhava 4282. bhAgazas avya. (bhAga+zas) mA pramANe, bhAjaka tri. (bhAj+Nvula) mAnA2 1.53 vagaire hissAmujaba. bhAganA2. Page #807 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1614 bhAjana na. (bhAjyate'sminnAdheyaM bhAj + AdhAre lyuT ) pAtravAsA, AdhAra, yogya puNyabhAjanam zakuM0 4 / sa zriyo bhAjanaM naraH - paJca0 1 / 43 / - kalyANAnAM tvarmAsa mahasAM bhAjanaM vizvamUrte ! - mA0 1 / 3 / (na. bhAjyate'nena, bhAj+ lyuT) (bhAgAdvAra 42vo, ADhaka dukho bhAjanatA strI, bhAjanatva na. (bhAjanasya bhAvaH tal+TAp-tva) pAtrapaNuM, AdhArapa, yogyapazu. bhAjA strI. (bhAjyate, bhAj+ghaJ+TAp) yaiva vyNknzAka vagere padArtha. bhAjita na. ( bhAj + bhAve kta) aMza, bhAga. (tri. bhAjyate sma, bhAj + kta) buddu Daresa, lAgela, bhAga surekha.. bhAjin tri. ( bhajati, bhaj + Nini ) seva labhnAra, sevanAra. bhAjI strI. (bhAjyate, bhaj+ghaJ + GIp ) zeDela, paDavela koI padArtha. zabdaratnamahodadhiH / bhAjya tri. (bhAj + karmaNi ya) vibhAga 42vA sAya, bhAga karavA yogya, bhAMgavA lAyaka. bhATa, bhATaka puM. na., bhATi strI. (bhaTati, bhaT-poSaNe +Nvul) bhADu, bhadUrI.. bhATTa tri. (bhaTTa + aN) DumArila laTTe sthApana rekhA 'mImAMsAdarzana'nA siddhAMtono anuyAyI. bhANa puM. ( bhaNyate'tra, bhaN + adhikaraNe ghaJ ) 6za3panI andaranuM eka rUpaka-eka dazya kAvya nATaka jemAM raMgamaMca para eka ja pAtra hoya che ane antarvAdIonA sthAne AkAzamAM bolAtA saMvAda dvArA pUruM karAya che- 'bhANaH syAt dhUrtacarito nAnAvasthAntarAtmakaH / ekAGka eka evAtra nipuNaH paNDito viTa:' -sAhi0 darpa0 513 / bhANaka puM. ( bhaN + Nvul) ghoSaNA 42nAra. bhANDa na. ( bhaNyate bhaNati vA bhaN-zabde + Da+ aN) pAtra-vAsaNa, tela vagere rAkhavAnuM pAtra, vepArIonuM bhUjadhana, vethavAnuM ariyAzuM mathurAgAmIni paJca0 / a DImatI saMpatti, nidhi zAntaM vA raghunandane tadubhayaM tatputrabhANDaM hi me uttara0 4 / 24 / bhaMDArabhANDAgArANyakRta viduSAM sA svayaM bhogabhAjivikramAGka 0 18 / 45 / nahInA janne DAMThAnI varayeno pradeza, ghoDAno khAra (na. bhaNDate bhaDi + ac, bhaNDasya bhAvaH aN) (bhAMunuM yaritra - bhavArDa, lAMDa (puM. bhaNDa+ aN) galAeu vRkSa. [bhAjana-bhAdra bhANDapuTa, bhANDila, bhANDivAha puM. (bhANDe puTA yasya) vAha (bhANDirastyasya bhANDi + lav bhANDi kSurAdyAdhAraM vahati, vaha + aN) vANaMha, ebhama. bhANDapuSpa (puM.) kheDa bhatano sarpa. bhANDapratibhANDa (puM.) kheDa vastu chardhane tenA jahasAmAM bIjI levAno gaNita prasiddha prakAra. bhANDabharaka (puM.) bhAMDamAM ke vastu bharAya che te vastu. bhANDala tri. (bhANDaM lAti, lA+ka) lAMDa grahaza 42nAra, pAtrano senAra. bhANDava tri. ( bhaNDoH samIpe cAturarthyAM aN) bhaMDunI pAseno pradeza vagere. bhANDavAdana na. ( bhANDasya vAdanam ) pAtranuM vAghavagAubuM te. bhANDAgAra na. ( bhANDAnAM pAtrANAM AgAram ) bhaMDAra, DohAra, amano-tibherI. bhANDAgArika, bhANDAgArin, bhANDArin tri. (bhANDAgAre niyuktaH ThaJ / bhANDAgAro'stya ini bhANDa / bhRcchaMti R + Nini) bhaMDArI, bhaMDAra upara nImela puruSa. bhANDi strI. (bhaDi+in pRSo.) ebhamanI astro TapaTapI vagere ojAro rAkhavAnI kothaLI. bhANDika puM. (bhANDa + saMjJAyAM kan ) bhAMDa, bhama, bhATa, stutipAThaka-gAyana vagere rAjAne jagADanAra. bhANDin tri. (bhANDa + astyarthe ini) bhAMDavANu-yAtravANu bhANDIra puM. (bhaNDa + Irac pRSo.) vaunu Au, vRMhAvanabhAM Avela vaDalAonuM eka vana. bhAt, bhAtR tri. (bhA + zatR/ bhAti, bhA+tRc) hIyatuM, prakAzatuM, yajatuM, hasta, prAzamAna. bhAta na. ( bhA+dIpto + kta) prabhAta DAsa-paroDhiyuM. (tri. bhA+karmaNi kta) hIpesa, prAzesa. bhAti strI. ( bhA+karmaNi ktin) hIpti, anti, zobhA, pratIti, pratyakSa jJAna. bhAtu puM. (bhAtIti, bhA+tu) sUrya, khaDaDAnuM Au bhAdra puM., bhAdrapadA, bhAdrapad strI. (bhAdrI paurNamAsya sminniti, bhAdra + aNU / bhAdrapadAnakSatrayuktA paurNamAsI, bhAdrapadI sA yasmin mAse aN / strI. bhAdramiva padamAsAM aN+TAp) bhA62vo bhAsa (na. bhadreva svArthe aN ) pUrvA bhAdrapadA ke uttara bhAdrapadA nakSatra-pacIsa ane chavvIsamuM nakSatra. Page #808 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAdrapadI-bhAradvAja] shbdrtnmhoddhiH| 1615 bhAdrapadI, bhAdrI strI. (bhAdrapadAnakSatrayuktA paurNamAsI / bhAmin tri. (bhAma+astyarthe Nini) ghI, deud. aN+ GIp/bhadrAbhiryuktA paurNamAsI aN+ DIp) bhAminIvilAsa puM. (bhAminyA vilAso yatra) zrImAn bhAdaravA mAsanI pUnama. jagannAtharAya paMDite racela e nAmano eka kAvyagraMtha. bhAdramAtura puM. (bhadramAturapatyaM, bhadramAtR+aN) satIno putra.. | bhAra puM. (bhriyate, bhRJ-bharaNe+ghaJ) gurutvaparimA, bhAna na. (bhA+bhAve lyuTa) 4.72, zApti. (bhA+karaNe polI- kucabhArAnamitA na yoSitaH-bhartR0 3 / 27 / lyuTa) zAna. meM. 4 rIte- zroNIbhAra0-megha0 82 / -bhAraH bhAnavat tri. (bhAna+astyarthe matup masya vaH) UAmAna, kAyopajIvitaM vajra kolam-mA0 9 / 37 / vi. zAnI. (puM. bhriyate'nena, bhRJ+karaNe ghaJ) mAre 5hAtha, bhAnu puM. (bhAti, caturdazabhuvaneSu svaprabhayA dIpyate bhA+nuH) vIsa tolAnuM mApa, ATha hajAra tolAnuM mApa, be sUrya- bhAnuH sakRyuktaturaGga eva-zakuM0 5 / 4 / hajAra pala sonAnA tola barAbara. 4053Arnu kAu. (puM. bhAti, bhA+nu) 57A, B25, | bhAraka puM. (bhAra+svArthe ka) mAra, po. -maNDitAkhiladikprAntAzcaNDAMzoH pAntu bhAnavaH-bhAmi0 | bhAraGgika tri. (bhR+aGgac+Than) poSA 7282. 1 / 129 / mAsi, 25% te. nAme meM gandhava, yaduvaMzIya | bhAraGgI strI. (bhR+aGgac+ GIp) pauSa 2nArI strI.. meM. kSatriya-bhAnumatIno pitA, viSNU. bhUtAnA | bhAraTI (sro.) me tana jAnu jAu. 562mA natIrtha 2 pitA, suMdaratA, zobha, lAra | bhAraNDa (puM.) te nAmamuM zakuna 124 5kSA.. saMdhyAnu nAma.. (bhAnavaH) (strI. bhAti, bhA+nu) dharmanA / bhArata na. (bhAratAn bharatavaMzyAn adhikRtya kRto eka patnI, dakSa prajApatinI kanyA. granthaH aNa yadvA bhAraM vedazAstrebhyo'pi sArAMzaM tanoti bhAnuphalA srI. (bhAnuriva dIptimat phalamasyAH TAp) tan+Da) vyAsata. 'mahAbhArata' tihAsa. graMthagarnu, OM3. zravaNAJjalipuTapeyaM viracitavAn bhAratAkhyamamRtaM yaH / bhAnumat, bhAnumAlin puM. (bhAnavaH santyasya; bhAnu+ tamahamarAgakRSNaM kRSNadvaipAyanaM vande-veNI0 1 / 4 / matup / bhAnUnAM mAlA astyarthe Nini) sUrya, ALtd, -vyAsagirAM niryAsaM sAraM vizvasya bhArataM vande / jhADa, te nAme eka rAjA, bAranI saMkhyAvALuM. bhUSaNatayaiva saMjJAM yadaGkitAM bhAratI vahati-AryAsa0 31 / bhAnumatI srI. (bhAnu+matup+DhIp) yA65. sugamA 68 (na. bharatena cihnitaM tasyedaM vA aN) mAyAvata. thayelI bhAnu rAjAnI kanyA, duryodhananI patnI. jindustAna. bhArata. (tri. bharatasyedaM, bharata+aN) bhAnuvAra, bhAnuvAsara puM. (bhAnoH vAraH-vAsaraH) 2vivAra. bharatana, bharata. saMcial, bharatavaMzana. (tri. bharatena bhAnusena (puM.) [na meM putra.. muninA proktaM aN) bharatamuni zyeDaM naatty.2||2tr bhAnemi puM. (bhAnAM prabhAcakrANAM nemiriva) sUrya, 4053Anu. vage3. OM3. bhAratavarSa puM. na. (bhArataM bharatasambandhi varSam varSaH bhAnta puM. (bhAnAmantaH, bhAnAmanto yasmAd vA) yandra, vA) hindustAna, bhArataddeza. nakSatrano maMta, zino cheu.. bhAratI strI. (bhR+atac svArthe aN+DIp) vAya, bhAm (krodhe, bhvA. Atma. aka. seTa-bhAmate) 14. 42va.. zailI, ausl- bhAratI saMskRtaprAyo vAgvyApAro naTAzrayaH bhAma puM. (bhAmanamiti, bhAma-krodhe+ghaJ) Adha, o5, -sA0 da0 285 / -tamarthamiva bhAratyA sutayA gussI. (puM. bhAti, bhA+uNA. man) sUrya, 4053k yoktumarha si-kumA0 679 / -navarasarucirAM OM3, janevI. (bhA+bhAve man) hapta, praza... nirmitimAdadhatI bhAratI kaverjayati-kAvya0 1 / bhAmaka puM. (bhAma eva, bhAma+svArthe kan) nevI.. sarasvatI- bhAratInirghoSaH-uttara0 3 / . tanuM bhAmanI puM. (bhAmaM nayati, nI+kvip) 52mezva2. pakSI, alaMkAra zAstra prasiddha eka vRtti, saMnyAsonI bhAmA, bhAminI strI. (bhAmate, bhAm+ac+TAp/bhAmate, 6dhi. bhAma+Nini+GIpa) sadhavAnI strI- upacIyata eva bhAradvAja paM. (bharadvAjasya gotrApatya aNa) gotrapravata kApi zobhA parito bhAmini te mukhasya nityam-bhAmi0 eka muni, droNAcArya, agamya muni, bRhaspatino 2 / 1 / muDI. strI. putra, me. tanuM 56l. (na. bharadvAja+aNa) DA. bhAnamata, bhAnumAnAlA astyartha jyAvA... Page #809 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1616 zabdaratnamahodadhiH / [ bhAradvAjI-bhA bhAradvAjI, bhArdvAjI strI. ( bhAradvAja + striyAM GIp ) | bhArgabhUmi (puM.) AMgirasa bhArgavano kheDa putra. eka jAtano jaMgalI kapAsa, cakalI, atibalA vanaspati. bhArgava puM. ( bhRgorapatyaM tadgotrApatyaM vA aN) bhRgu RSino vaMzaTha, parazurAma, zuddhAyArya, zukragraha, dhanurdhara, hAthI, pUrvamAM Avelo eka deza, mahAdeva, drupadanA nagarano eka kuMbhAra. bhArgavana na. ( bhArgAkhyaM vanam ) dvArAnuM kheDa vana. bhArgavapriya puM. ( bhArgavasya priyaH) DI... bhArabhRt tri. (bhAraM birbhAta, bhR+kvip tuk) bhAra dhArA 42nAra. (puM.) viSNu. bhArameya tri. ( bhAramasyedaM zubhrA Dhak ) bharAyoSA karanAra saMbaMdhI. bhAraya puM. ( bhAsA rayo vego yasya) bheDa bhatanuM pakSI. bhArayaSTi strI. (bhArasya vahanArthA yaSTiH bhAra upADavA mATenI sADaDI, AvaDa, khUMTI. bhArava na. ( bhAraM vAti, vA+ka) dhanuSanI chorI.. bhAravAha, bhAravAha, bhAravAhaka, bhArasaha, bhArahara, bhArahAra, bhArahAraka, bhArahArin, bhArika tri. bhAraM vahati, vaha aN / bhAraM vahati, vah + Nvi / vah Nvul / bhAraM sahate / bhAra + ac / bhAraM harati hR anudyamane ac / ha + udyamane aN/ ha + Nvul/ ha + Nini / bhAraM vahati, bhAra + Thak / bhAro'styasya vAhatvena ini) bhAra vahI bhanAra, bhAra upAunAra, (DesaDArI) udyabha rahita, jobhe uThAvanAra. bhAravi (puM.) (rAtArjunIyAvya'nA urtA kheDa mahAvi, teoDaresa DAvya- 'tAvad mA bhAraverbhAti yAvanmAghasya nodayaH / udite ca punarmAghe bhAraverbhA raveriva' - udbhaTaH / bhAravRkSa puM. (bhArIbhUto vRkSaH) kheDa bhatanuM sugandha dravya-akSI. bhArazRGgaH puM. (bhArabhUte zrRGge yasya) sAjara bhRga bhArakAnta tri. (bhAreNa AkAntaH) bhArathI hajAyesa. bhArakrAntA strI. (bhAreNa AkrAntA) sattara akSaranA yazavAjI roDa chan6- 'bhArAkrAntA mabhanarasanA guruH zrutirasahayaiH' chando. ma. / bhAri puM. (ibhasyAriH pRSo.) siMha. bhAriTa puM. ( bhAsA reTati, riT+ka) aNo rAhato. bhAruNDa (puM.) kheDa prahAranuM asthAnika lAraMDa paMjI. bhArUpa na. ( bhA. rUpamasya) vihAtmA brahma (puM. bhA rUpamasya) khAtmA. bhAroddharaNa, bhArodvahana na. ( bhArasya uddharaNam / bhArasya udvahanam ) (bhAra pAuvo te, jobhe aMDavo te.. bhArga puM. (bhargasya dezabhedasya rAjA aN) bhagahezano rAbha, pratarhananI putra. bhArgavI strI. (bhRguNA proktA, adhItA jJAtA vA, bhRgu+aN + GIp ve prasiddha kheDa vidyA, pArvatI, lakSmI, ghoja, pUMchaDI.. bhArgAyaNa puM. (bhargasya gotrApatyaM bharga+phaJ) bharjano gotra. bhArgI strI. (bhArgasyeyaM, aN + GIp ) lAraMga vanaspati. bhArgya puM. ( bhargasya gotrApatyaM yaJ) te nAmano kheDa 24. bhAryya tri. (bhR + Nyat) bharaNapoSaNa 42vA sAya, parAzrayI. bhAryyA strI. ( bharaNIyA, bhR+Nyat+TAp) vidhithI parazAvesI strI, patnI, haraDoI strI- 'sA bharyA yA gRhe dakSA sA bhAryA yA priyaMvadA (prajAvatI) / sA bhAryA yA patiprANA sA bhAryA yA pativratA' - hito0 1 / bhAryyATa puM. ( bhAryyAM tAdRnamaTati, aT +aN upa. sa.) jArakarma mATe potAnI strIne bIjA puruSa pAse mokalanAra, potAnI strInA vyabhicArathI jIvana calAvanAra. bhAryyATika puM. ( bhAryyayA ATo gatiH prayojanamasya Thak ) strIne vaza thayelo, kheDa bhatanuM harA, kheDa bhuni.. bhAru puM. ( bhAryyaM dhAryyamRcchati, R + aN) te nAbhe parvata (puM. bhAryyAM parabhAryyAmRcchati, R + uN) eka jAtano mRga, 52strI sAthe vyabhicAra karanAra. bharvyAvRkSa puM. (bhAryyeva priyatvAt vRkSo yasya) pataMgarnu 313. bharyoDha puM. (UDhA bhAryyA yena AhitA. vA paranipAtaH) strIne parosa, ke parazesa hoya te bhAryoDhaM tamavajJAya bhaTTi0 4 / 15 / bhAryAjita puM. ( bhAryayA jitaH, ji+ ktaH) patnIthI prabhAvita, patnIno chAsa. bhAla na. ( bhA+lac) bATa- yaddhAtrA nijabhAlapaTTalikhitaM stokaM mahad vA dhanam- bhartR0 2 / 49 / pANa, te. Page #810 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaratnamahodadhiH / bhAlakRt-bhAva ] bhAlakRt (puM.) gotra pravartakhe RSi bhAlacandra puM. (bhAle candro'sya) ziva, mahAdeva, gaNayati. ( strI. bhAle candro yasyAH ) hugahivI. bhAladarzana puM. na., bhAladRz, bhAlanayana, bhAlanetra, bhAlalocana puM. (na. bhAle dRzyate, dRz + karmaNi lyuT / puM. (bhAle darzanaM netraM yasya / bhAle dRgasya / bhAle nayanamasya / bhAle netraM yasya / bhAlelocanaM yasya) siMdUra, kapALamAM trIjA netravALA mahAdeva, ziva. bhASaNa na. ( bhAS + bhAve lyuT) josavuM te, uhe te, sAhitya prasiddha nirvahaNanuM eka aMga. bhASamANa tri. (bhAS + zAnac) josatuM, uhetuM. bhASA strI. (bhASyate zAstravyavahArAdinA prayujyate, bhAS + a+TAp) vAsya, saMskRta vagere vADya, josI, - 'yadAvedayate rAjJe tadbhASetyabhidhIyate' -smRtiH / - sthitaprajJasya kA bhASA0 bhaga0 2 / 54 | prtijnyaasUcaka vAkya, te nAme eka rAgiNI. bhASApAda puM. (bhASAyAH pAdaH) iriyAha, chAvo. bhASAsama (na.) soDa vagerenI saMskRta jane Aita bhASAmAM racanA karavI te- zabdAlaMkAra jemAM zabdakramano nyAsa yA prakAre durAya che- 76. -maJjumaNimadirendrakalagambhAravihArasarasItIre, virasAni kelikIre kimAli dhIre ca gandhasamIre sA0 da0 642 / bhASika tri. (bhASayA nivRttaH ThaJ ) 36 vagerenI paribhASAthI banela. bhASikasvara puM. (bhASikazcAsau svarazca) maMtrathI Itara velAga35 (brAhmaeAmAM) uDela svara. bhASita na. ( bhASyate, bhAS+bhAve kta) hevu, josa, vAya. (tri. bhASyate sma, bhAS+karmaNi kta) josesa, DaDela bhASitapuMska tri. (bhASitaH uktaH pumAn yena kap) jeNe puliMga kahyuM hoya tevo zabda-je narajAtimAM paNa hoya tevo zabda. bhASin tri. (bhAS + Nini) jolanAra, anAra. bhASya na. ( bhASyate vivRtatayA varNyate bhAS + Nyat) harakoI varNana, mULa upara vizada vivecana. bhAlanayanA, bhAlanetrA, bhAlalocanA strI. ( bhAle nayanaM yasyAH TAp / bhAle netraM yasyAH TAp/bhAle locanaM yasyAH TAp) hugAvI. 1617 bhAlAGka puM. (bhAlasyevAGko yasya bhAle aGko yasya vA ) ziva, aravata, pANamAM vilavANI DoI puruSa, agramo eka jAtanuM mAchaluM, eka jAtanuM zAka. bhAlu puM. (bhRNAti rogAn bhR-udvasane juN, rasya laH) sUrya, khaDaDAnuM Au bhAluka, bhAlUka, bhAlluka, bhAllUka puM. (bhalate hinasti prANinaH, bhal hiMsAyAm +bA. uka + aN/ Uka + prajJA0 aN / bhalluka + svArthe aN / bhallUka svArthe aN) cha. bhAllavi (puM.) sAmavehanI kheDa zAkhA, sAmaveddanI bhAvi zAkhAno abhyAsa karanAra. bhAlukI, bhAlUkI, bhAlluka, bhAllUkI strI. (bhAluka + striyAM jAti0 GIS / bhal + Uk striyAM jAti0 GIS / bhalluka + striyAM jAti0 GIS / bhallUka + striyAM jAti0 GISa) cha. bhAvapuM. (bhAvayati cintayati padArthAn bhU+ac) paMDita.. yogya puruSa- bhAva ! ayamasmi - vikrama0 1 / -tAM khalu bhAvena tathaiva sarve varyAH pATitAH - mA0 1 (nATya bhASAmA) (puM. bhAvayati jJApayati hRdayagataM, bhU+ Nic + ac) hRdhyanI avasthA bhAvanAze ane mAnasika vikArane jaNAvI denAra vyabhicArI bhAva, rati vagere sthAyI bhAva. (puM. bhU+ bhAve ghaJa) sAdhya35siddha35 - DiyA35 dhAtuno artha, rAga-sneha- dvandvAni bhAvaM kriyayA vivavruH- kumA0 3 / 35 / ti - tvayi me bhAvanibandhanA ratiH - raghu0 8 / 52 / khAzaya, sattAhovA - nAsato vidyate bhAvaH - bhaga0 2 | 16 | sthitithanArI avasthA -latAbhAvena pariNatamasyAH rUpamvikrama 0 4 / 4 yeSTA, vibhUti khaizvarya- devIbhAvaM gamitA-kAvya0 10 / (puM. bhU+karttari Na) khAtmA, vidvAna, bhantu (puM. bhU+karaNe ghaJa) kheDa hoI abhinaya, yoni, upadeza, saMsAra, prAzI pahArthamAtra, jyotiSa prasiddha lagnAdithI tanu vagere bArabhAva, strIonA yauvanakALamAM sattvathI thanArA aThThAvIsa alaMkAro paikI prathamAlaMkAra, grahonuM zubhAzubha phaLa, te te pahArthano asAdhAraNa dharma -jagati jayinaste bhAvA navendukalAdayaH - mA0 1 / 17 / tu-AzI, zraddhA, svabhAva, abhiprAya (tri. bhavasyedaM bhava+aN) saMsAranuM, saMsAra saMbaMdhI (puM. bhU-cintAyAm + karaNe ac ) antaH4271- tayorvivRtabhAvatvAt mA0 1 / 17 / Page #811 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1618 bhAvaka puM. ( bhAva + svArthe ka) bhAva 276 dukho manovidvAra (tri. bhU- bhAvi vA Nvula) sattAzraya, utpAdaka, utpanna karanAra. bhAvata tri. (bhU+zatR bhavan tasyedaM bhavat + aN) utpanna thanAra saMbaMdhI, utpanna thanA2nuM. bhAvatka tri. ( bhavatAmayaM bhavat + Thak ) khApanu, sA saMbaMdhI, tabhA, tamArA saMbaMdhI.. bhAvana na. ( bhU+ Nic + lyuT ) zre bhatanuM ija, vAsita druvu, yintA, bhanana, dhyAna, vicAra, dhAraNA - madhuripurahamiti bhAvanazIlA-gIta0 6 / paryAsoyanA, vaidya prasiddha kheDa auSadhano saMskAra. (puM. bhU+ Nic+lyu) viSNu, pedA karanAro puruSa. bhAvanA strI. (bhU+Nic +yuc+TAp) anubhavathI thanAra smRtinuM dvArA se saMskAra. (strI. bhU. cintAyAm, yuc+TAp) cintA, manana, dhyAna, vAsita du. (strI. bhU-mizraNe + bhAve yuc+TAp) niryAsa vagaire sAthai yUedravyane mizra 42 draveNa yAvanmAnena cUrNaM sarvaM plutaM bhavet / bhAvanAyAH pramANastu cUrNe proktaM bhiSagvaraiH ' bhA0 pra0 | DalpanA. bhAvabodhaka puM. ( bhAvasya ratyAderbodhakaH anumApakaH ) hRdayanA bhAvane jaNAvanAra ceSTA (kaTAkSa izAro). bhAvayat tri. (bhU+ Nic + zatR) panA ra yintAmanana vagere karatuM. zabdaratnamahodadhiH / bhAvayU tri. (bhAvamicchati, bhAva+kyac un vede ni.) bhAvanI icchA ka2nA2. bhAvavat tri. ( bhAva + rasA. matup masya vaH) lAvavANuM. bhAvavikAra puM. (bhAvasya vikAraH ) yA sAyAyeM aisA utpattivALA padArthanA janmAdi cha dharma. bhAvavRtta puM. (bhAve vRttaH pravRttaH yadvA bhAvo vRtto jAto yasmAt) sRSTi 42nAra brahmA. bhAvazabalatva na. (bhAvAnAM zabalatvaM mizritatvam) bhAvonuM seLabheLapaNuM. bhAvazAnti strI. ( bhAvasya zAntiH) manovijharanI zAnti. bhAvATa puM. (bhAvaM bhAvena vA aTati, aT+aN ac vA) bhAva, sAdhu, abhI, naTa. (puM. aT+ghaJ, bhAvasya ATa) lAvaprApti. bhAvAnuga tri. (bhAvaM padArthamAzayaM vAnugacchati, gam +Da) abhiprAyane anusaranAra, bhAvane anusaranAra. bhAvAnugA strI. (bhAvaM mUrttapadArthamanugacchati, anu + gam + i + TAp) chAyA, chAMyaDI. [bhAvaka - bhAS bhAvAbhAsa puM. (bhAvasya AbhAsaH) hRdhyamAM bhAvano AlAsa. bhAvArtha puM. (bhAvasya arthaH) tAtparyArtha niyou. bhAvAlInA strI. (bhAve padArthe AlInA) chAyA, chAMyo. bhAvAva (tri.) sneDavANuM, ghyAvA. bhAvika tri. ( bhAvena nirvRttam Thak) bhAvasAdhya padArtha, rasiGa, svAbhAvi, zraddhAvANu, (tri bhAva + Tak) te nAme kheDa athavA2- pratyakSA iva yadbhAvAH kriyante bhUtabhAvinaH, tad bhAvikam - kAvya0 10 / bhAvita tri. (cu. bhU-zuddhau cintAyAM mizraNe vA karmaNi kta) vAsita, prApta, zuddha, yintaveva- bhAvitaviSavegavikriya:- daza0 / mizra uresa, vaidya mAMDalesa niryAsa vagerethI mizra karela cUrNa vagere, bIjagaNitamAM kahela avyakta aneka varganA samIkaraNathI vyaktikaraNa. (na. bhU+kta) zuddha, cintA, manana, mizra 42. bhAvitavat tri. (bhAvita + astyarthe matup masya vaH) zuddha yintA-manana 42nAra, mizra 42nAra. bhAvitra na (bhU+ sattAyAM + Ni + tran) svarga, mRtyu khane pAtALa e traNa loka. bhAvin tri. (bhU-gamyA. bhaviSyati Nini) bhaviSya pachArtha, DonAra-thanAra- lokena bhAvI pitureva tulyaHraghu0 18 / 38 / - ' bhAvini bhUtavadupacAraH ' -nyAyaH / bhAvinI strI. ( bhAvo ratyAdibhAvaH sAttvikabhAvo vA'styasya bAhulyArthe ini + GIp ) jaDubhAvavANI strI, haraDoI strI, te nAme kheDa gandharva nyA. bhAvuka na. (bhU+ ukaJ ) maMgala, ulyAe (tri. bhU+karttari juk) bhAMgali sa etu vo duzvyavano bhAvukAnAM paramparAm kAvya0 7 / ityAzavANuM, bhAvanAvANuM. (puM. bhU+ukaJ) samRddha, prasanna, maMgalamaya, guNagrAhI. nATaDanI bhASAbhAM-anevI, prema, prAyamarI bhASA. bhAvodaya puM. ( bhAvasya udayaH) manovihArano adhya. bhAvya tri. (bhU+Avazyake bhAve Nyat / bhavya+svArthe aN) avazya hovA sAyaDa - kiM tairbhAvyaM mama sudivasaiH - bhartR. 3 / 4 / avazya thanAra bhASa (bhvA. Atma. dvika. seT bhASate, pari + bhAS paribhASate) josa, hevuM tvayaikamIzaM prati sAdhu bhASitam- kumA0 5 / 81 / zAstrahArano saMketa, bahudhA dvirbha- bhItAM priyAmetya baco babhASe raghu0 766 / AkhaNDala: kAmamidaM babhASe - kumA0 3 | 11 | - kSitipAlamuccaiH prItyA tamevArthamabhASataiva- raghu0 2 / 51 / anu + bhAS - josavu, Page #812 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhASyakara - bhAskareSTa ] ghoSaNA 42vI, sabhAyAra khApavA. apa + bhAS -sAraMnarasuMDe, niMdhAvI. - ahamaNumAtraM na kiJcidapabhASebhAmi0 4 / 27 / - na kevalaM yo mahato'pabhASate zRNoti tasmAdapi yaH sa pApabhAk kumA0 5 / 83 / - AbhASi rAmeNa vayaH kanIyAn bhaTTi0 3 / 51 / pari + bhASkhopayAri' rIte bolavu, ubha sthApavA. pra+bhAS hevu, josa - sthitadhIH kiM prabhASeta bhaga0 2 / 54 prati+bhAS -4vAja khApavo, varzana kuM, nAma beyuM, poDA -kAmini ! tAmupagItiM pratibhASante mahAkavayaHzruta0 6 / vi + bhASachi niyama3ye nI 42. sam + bhAS -kheDIsAthai josa, vAtayIta ravI, saMskRta ke prAkRtamAM sUtranI vyAkhyA karanAra graMtha-jemake zAMDarabhASya, rAmAnubhUbhASya, pAtaM sabhASya vagere'sUtrArtho varNyate yatra padaiH sUtrAnusAribhiH / svapadAni ca varNyante bhASyaM bhASyavido viduH / ' saMkSiptasyApyato'syaiva vAkyasyArthagarIyasaH suvistaratarA vAco bhASyabhUtA bhavantu me zizu0 2 / 24 / (tri. bhAS + Nyat) kahevA lAyaka, bolavA lAyaka. bhASyakara, bhASyakRt puM. (bhASyaM karoti, kR + aN / puM. bhASyaM karoti, kR + kvip tuk ) sUtra (52 vyAkhyA karanAra pataMjali rAmAnuja, zaMkara vage2e. bhAs (bhvA. A. bhAsate, bhAsita) yamavu, agabhaga 42 - tAvat kAmanRpAtapatrasuSamaM bimbaM babhAse vidho:bhAmi0 2 / 74 / spaSTa thayuM, manamAM hotuM tvadaGgamArdave / dRSTe kasya cittena bhAsate / mAlatI zazabhRllekhAkadalInAM kaThoratA - candrA0 5 / 42 / yabhAvavu, hehIpyamAna - prAzita 42 - adhiva- saMstanumadhvara dIkSitAmasamabhAsayadIzvaraH - raghu0 9 / 21 / gavu, bhaDe2 42vu, ava+bhAs yabhavu, pragaTa dhanuM, spaSTa tha - AhosvinmukhamavabhAsate yuvatyAH- zizu0 8 29 / A+bhAs pragaTa thavu, pratyakSanI prema hejAvu sthAnAntarasvarga ivAvabhAse - kumA0 7 / 3 / ud + bhAsa-yamaDavu, nI prema hejAvuM prati + bhAs -yamadruvu, vi+bhAs zubha'vaM. bhAs strI. ( bhAsate, bhAs+ kvip) hIpti, aMti- dRzA nizendIvaracArubhAsA - nai0 22 / 43 / prabhAte4, 2 4278 (puM. bhAs+bhAve ghaJa) hIpti, anti (puM. bhAsante gAno'tra bhAs + AdhAre ghaJ) gAyo vagerene rAjavAnI vADI. (puM. bhAsate, bhAs+karttari ac) Itaro, zuru, pakSI, gIdha pakSI, te nAme kheDa zabdaratnamahodadhiH / 1619 avi- bhAso hAsaH kavikulaguruH kAlidAso vilAsaH - prasanna0 1 / 22 / nATyaDAra. bhAsaka tri. ( bhAs + Nvul ) zobhAvanAra, dIpAvanAra, pragaTa karanAra, bodhagamya banAvanAra. bhAsad, bhAsada na. ( bhAs + bA. adi / bhasadaH kaTidezasyedaM aN) nitaMja, TipazcAhU lAga, Dulo. bhAsana na. (bhAs + lyuT) yabhaDavu, lagabhaga, dhutimAna. bhAsanta puM. ( bhAs + jhac) sUrya, yandra, nakSatra, lAsa pakSI, khaDaDAnuM jhADa, DayU2. (tri. bhAsate, bhAs+jhac) suMdara gAravA, manohara. bhAsantI strI. ( bhAsanta+gaurA GIS) tArA. bhAsamAna tri. ( bhAsate, bhAs+Anac) chIyatuM, prakAzatuM, zobhatuM. bhAsayat tri. (bhAs + Nic+zatR) zobhAvatuM hIyAvatuM. bhAsas na. ( bhAs + bhAve asic) hIpti, anti, te. bhAsA strI. (bhAs+ac+TAp) DuMvArI unyA. bhAsAketu puM. (bhAs+bhAve a+TAp, bhAsA dIptiH keturyasya) agni. bhAsApura (na.) te nAbhe kheDa zahara. bhAsu puM. (bhAs+uN) sUrya, khaDaDAnuM Au. bhAsura tri. ( bhAsate, bhAs + karttari ghurac) hehIpyamAna, prAzamAna, tersvI, bhayaM42 (puM. bhAs + ghurac) 2iTi4 bhaSi, vIra, yoddho. (na.) jhuSTha auSadhi.. bhAsuraka puM. ( bhAsura + saMjJAyAM kan ) dha vizeSa nAma. bhAsuratA strI. bhAsuratva na. ( bhAsurasya bhAvaH tal+TAp tva) anti, te4, te svIya. bhAskara puM. ( bhAsaM karoti, bhAs+kR+Tac) sUrya, agni vIra, khaDAnuM Au, citrAnuM Au, te nAbhe kheDa paMDita, mahAdeva. (na.) sonuM. bhAskaradyuti puM. (bhAskare dyutirasya) viSNu (strI.) bhAskarasya dyutiH) sUryanI anti bhAskarapriya puM. ( bhAskarasya priyaH) padmarAga bhazi. bhAskaralavaNa na. ( bhAskareNa nirmitaM lavaNam) lAsre banAveluM mIThuM, vaidyaka prasiddha te nAme eka cUrNa. bhAskarAcArya puM. (bhAskarAbhidheyo AcAryaH) bhyotiSano 'siddhAntaziromaNi'grantha racanAra paMDita. bhAskarAvartta (puM.) kheDa bhatano masta roga. bhAskara puM. (bhAskarApatyaM pumAn iJ ) vaivasvata manu, durga, yama, zani, te nAme kheDa bhuni. bhAskareSTa tri. (bhAskarasya iSTaH) sUryane priya. Page #813 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1620 shbdrtnmhoddhiH| [bhAskareSTA-bhittipAtanI bhAskareSTA strI. (bhAskarasya iSTA) me. patana. veda, | az+lyu) -bhikSAzanaM tadapi nIrasamekavAram-bhartR0 - AdityabhaktA latA. vairA0 / bhAsmana tri. (bhasmano vikAraH aN manantatvAt na | bhikSAzatA strI., bhikSAzatva na. (bhikSAzasya bhAvaH TilopaH) bhasmano vi.5t2, bhasmanu, 43suM. ___ tal+TAp-tva) mirI5j, bhIma is unabej. bhAsmAyana puM. (bhasmano gotrApatyaM phaJ) bhasma RSinI bhikSArha tri. (bhikSAmarhati, arha + ac) bhikSA mAvA gotra. yogya brahmacArI, sAdhu vagere. bhAsmAyanyA (strI.) bhasma SinI 2.04 strI.. bhikSita tri. (bhikSa+kta) mANasa, bhagela. bhAsvat puM. (bhAsa+astyarthe matupa, masya vaH) sUrya- | bhikSu tri., bhikSuka puM. (bhikSa+un/puM. bhikSa+uka) bhAsvAnudeSyati hasiSyati paGkajAliH-subhA0 / 2050k bhAMga, bhimArI, bhIma bhAMganAra. saMnyAsI. (puM. 3, vI2. (tri. bhAsaH santyasya matup masya vaH) bhikSa+Un) yati- bhikSAM ca bhikSave dadyAt-manu0 HzavANu, yatuM, te4uj. 3 / 94 / saMnyAsa, te. nAme meM yuddha meM tanI bhAsvatI strI. (bhAsvat+striyAM GIp) te nAme meM kSu5. vanaspati. kokilAkSa duAo, te. nAme 6paniSada. nahI, te nAme sUryanI nagarI, 52, 61, me bhikSusaMghATI strI. (bhikSu saMghaTate prApnoti, sam+ jyotiSa-nibandha ghaTa+ aN+ GIS) mArInu, vastra, saMnyAsInI bhAsvara puM. (bhAs+varac) sUrya, Arnu OM3, agni, unI vagare. hivasa, mitrAnu, u, ti.svAmIno anuya2. (tri.) bhikSusUtra na. (bhikSoH tadAzramavihitadharmasya jJApakaM sUtram) hehIpyamAna, Munauj.. (na.) duSTha nAmanI auSaya. ____ vyAsakRta. 'brahmasUtra' - 'zArI2i.4sUtra..' bhikSa (bhvA. A. seTa-bhikSate) dona 72vo. sa., mIna, bhikSotkara puM. (bhikSAyA UtkaraH) bhikSAno samUha. maing dvi. ka., .2. pAbhavo. a., yAya-na yajJArthaM bhiNDa, bhiNDItaka puM., bhiNDA(DI) strI. (bhaNyate, zUdrAd vipro bhikSate karhicit-manu0 11 / 24 / / bhaN+Da pRSo./puM. bhiNDI satI takate, takbhikSaNa na. (bhikSa+ lyuTa) mikSA Hindi, bhIma. hAse+ac/bhaNa+Ta pRSo. TAp GIS ca) mArnu bhikSamANa tri. (bhikSa+zAnac) bhIma bhagatuM, yAca bhitta na. (bhid+kta ni. tasya na naH) 13, 25.. 2. bhikSA srI. (bhikS-yAcanAdau+a+TAp) bhIma- bhavati ! bhitti strI. (bhid+bhAve ktin) bhAta- samayA saudhabhittim___ bhikSAM dehi / yAyanA, yA, mikSauthA mAzelI. vastu. daza0 / hAvAsa, bha230. 3 134 vastu, 2, jou, ana, mA, mAdhA2- citrakarmaracanA bhitti bhikSAka, bhikSAcara tri. (bhikSate, bhikSa+kAkan/tri. vinA vartate-mudrA0 2 / 4 / bhikSAM carati, car +Ta) bhijArI, mArA. bhittikA strI. (bhitti+svArthe ka+TAp) bhAta, havAla. bhikSATana na. (bhikSArthamaTanam) mikSA bhATe ma23. __(srI. bhitti+saMjJAyAM kan+TApa) garojI, nAnu ma. bhikSAdi puM. (bhikSA Adiryasya) pANiniya vyaa425|| prasiddha meM sh06|5. sa ca-bhikSA, garbhiNI, kSetra, bhittiyAtana puM. (bhittiM kuDyaM ghAtayati bhedanena, han karISa, aGgAra, carman, sahasra, yuvati, padAdi, paddhati, ___ Nic lyu) cUMsa-. 42nI. ta. atharvan, dakSiNA, mata, viSaya, zrotra / | bhittighAtanI srI. (bhittighAtana gaurA. DIe) cUMsa-meM bhikSAnna na. (bhikSAyAH annam) bhikSAna, bhImail __ tanI 42-31. mADaM ana.. bhitticora puM. (bhityA kuDyAdibhedanena corayati, bhikSApAtra na. (bhikSAharaNArthaM pAtram) mana bhail ___ cur+ac) mIta 11. (gha22) yo. 2 // . yo2. vivAna pAtra. (puM. bhikSAyAH pAtram) bhikSAne pAtra bhitiyAtana | bhittipAtana puM. (bhittiM kuDya pAtayati bhedanena, (bhiti kalA -bhikSA ApavA yogya brahmacArI vagere. __ pAti+lyu) bhoTo. 2-dhUMsa.. bhikSAza, bhikSAzin tri., bhikSAzan na. (bhikSAlabdha- bhittipAtanI strI. (bhittipAtana+striyAM jAti. GISa) manAti, az+ac/az+ Nini/bhikSAyA azanam, cUMsa-me tana. 627.. 7. Page #814 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhid-bhinnavarga] shbdrtnmhoddhiH| 1621 bhid (rudhA. ubha. saka. aniTa-bhinatti-bhitte) mA bhidya puM. (bhid+kartari kyap ni.) me. viziSTa nahana 72vA -dvidhA bhinnA zikhaNDibhiH-raghu0 1139 / u, nAma -toyadAgama ivodvayabhidyayornAmadheyasadRzaM yI2j -avizItalamapyambhaH kiM bhinatti na bhUbhRtaH- viceSTitam -raghu0 118 / / hito0 3 / 45 / -teSAM kathaM nu hRdayaM na bhinatti / bhindipAla puM. (bhidi-vidAraNe in, bhindi bhedanaM pAlayati lajjA-mudrA0 334 | tou -samayaM lakSmaNo'bhinat- __pAli+ aN) DAyathI. 34vArnu .sastra, pistAda, raghu0 15 / 94 / -nihatazca sthiti bhindan dAnavo'sau ___oll, nAno. mauat.. baladviSA -bhaTTi0 7 / 68 / mahasa, parivatana. 2 | bhinna tri. (bhid+kta) mehera, yo28, saMgata, tuTu, bhindanti mandAM gatimazvamukhyaH-kumA0 1 / 11 / -yA asama- tasmAdayaM bhinnaH-52I gaye. (tri. bhida+ vizvAsopagamAdabhinnagatayaH zabdaM sahante mRgAH-zakuM0 ___ Nic+kta) chAyeda, yirAyeda. (na. bhid+kta) 114 / jasa, visa, - sUryAMzubhibhinnamivAravindam- eka jAtano roga. kumA0 112 / -navoSasA bhinnamivaikapaGkajam-zakuM0 / bhinaka puM. (bhinnaM kaM yasya) mauddha. 7 / 16 / go. hevI, 62 yAtyA 4 -SaTkarNo bhidyate bhinnakUTa, bhinnagarbha (na.) 'mahIna.' bhADedo mantraH-paJca0 1199 / ud+bhid-utpana thavajA savyasanano me meha. --TI. nI.vI. anu+bhid- vaya, to.. na . | bhinnakrama puM. (bhinnaH kramo yatra) mA ma tUTayo. DAya nis+bhid-3j, TIna. savaya,tU2j. pra+bhid- evo vAkyagata eka kAvyadoSa. tos, jtIna bA 2. prati+bhid- bhinnagAtrikA srI. (bhinnaM vidAritaM gAtramavayavo yasyAH) meha, dhUsa, niM: 12vI- pratibhidya kapa TAp ata itvam) 3153. kAntamaparAdhakRtam-zizu0 958 / sam+bhid -tIu, | bhinnaguNana na. (bhinnaM guNanam) 'dAvatI'ma Dela. phADIne TukaDA karavA. meLavavuM. eka sthaLe rAkhavuM- sanI ut2- aMzAhatizchedavadhena bhaktA labdhaM anyo'nyasaMbhinnadRzAM sakhInAm-mA0 1 / 33 / vibhinne guNane phalaM syAt' -lIlAvatyAm / bhid, bhidA strI. (bhit+sampra. bhAve kvip/bhid+bhAve | bhinnaghana puM. (bhinnaH ghanaH) sa.pU.no. tridhAta. aG+ TAp) mej, 3j, thAra, meha, vizeSa bhitradalA srI. (bhinnaM dalaM yasyAH) bhoraveda vanaspati, 42. (tri. bhid+ kartari kvip) 312, thii2||2, bhUvA. mahanA2. bhitradeza puM. (bhinno dezaH) duheza. (tri. bhinno dezo bhidaka na. (bhid+kvun) chandranu 4%, tasavAra, 22. yasya) hA zivANu. bhidat tri. (bhid+zatR) mehatuM, yAra, utuM. | bhinnadezatA strI., bhinnadezatva na. (bhinnadezasya bhAvaH bhidAdi (puM.) unIya vy||525 prasiddha me 2065L. tala+TAp-tva) hA deza ho deza Doya te. sa ca-bhidA, chidA, vidA, kSipA guhA, zraddhA, medhA, bhinnanauka, bhinanaukA strI. tri., (bhinnA naukA yasya) godhA, ArA, hArA, kArA, (bandhanasthAne) kSipA, maiol. 538nal.statj. (strI. bhinnA cAsau naukA) tArA, (jyotiSi)dhArA, re(le)khA, cUDA, pIDA, vapA, - bhAMgI paDelI naukA, tUTelI hoDI. vasA, mRjjA, kRpA, atra chidA-dvaidhIkaraNa evAnyatra bhitraparikarman (na.) alcuatii. anya'mA De. saM212. cchittiH / bhinnabhAgahara puM. (bhinnabhAgaM harati, ha+ac) August bhidi puM., bhidira, bhidu, bhidura, bhidra na. (puM. bhid + bhAra. ki/na. bhid+kirac/na. bhid+ku/na. bhid+ kurac/ | bhinnabhitrAtman puM. (bhinnaprakAraH, prakAre dvitvaM tAdRzaH bhid+rak) 4%4, mA5 meNe mahAmAra. ___AtmA yasya) yA, yoga.. bhidura puM. tri. (bhid+kurac) pIpaNA, jaDa. (tri.) | bhinnamarman tri. (bhinnaM marma yasya) mahAyedA marma azyAta, maNej, mizrita- saMzliSTanIlAzma- sthAnavA. dyutibhidurAmbhaso'paratra-zizu0 4 / 26 / / bhinnayojanI srI. (bhinnaM yujyate'nayA, yuj+karaNe bhidelima tri. (bhid-karmakartari kelima) pAnI bhaNe. __lyuT+GIp) pASANabheda nAmarnu vRkSa. bhadAtuM. | bhitravarga (puM.) apUjano. dvighAta. Page #815 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1622 zabdaratnamahodadhiH / [bhinnavarcas-bhItavat bhinnavarcas, bhinnavarcaska, bhinnaviTka tri. ( bhinnaM varco | bhiS (sautra. pa. saka. seT bheSati.) rogano pratidvAra yasya / bhinnaM varco yasya kap vA / bhinnaM viT yasya kap vA) dravIbhUta thayelA bhasavANuM. bhinnavikA strI. ( bhinnA viT malaM yayA) tuMmaDIno veso. bhinnavRtti strI. ( bhinnA cAsau vRttizca) hI vRtti khAlavA. (tri. bhinnA vRttiryasya) bhuTTI vRttivAnuM, vividha prakAranI bhAvanAo, ruci ane vyavahAra rAjanAra, DumArge yaDelo. bhinnavyavakalana, bhinnavyavakalita na. ( bhinna+vi+aba+ kal + lyuT / bhinna + vi + ava + l + kta) pUrNAni jAhajADI. bhinnasaMkalana, bhinnasaMkalita na., bhinnasaMkalanA strI. ( bhinna+saM+kal + lyu+kta / bhinnA cAsau saMkalanA ca) pUrAno saravAnI. (tri. bhinnAH saMkalanAH) dudhI nAvA, hI DasanA, buTTI gaerAtarI. bhinnahRdaya tri. ( bhinnaM hRdayaM yasya) dhenuM hRdhya vadhAI gayuM hoya te. bhinnAJjana na. ( bhinnaM ca tad aJjanaM ca) ghazI auSadhikho basoTIne janAvesI surabhI prayAnti... bhinnAJjanavarNatAM ghanAH- zizu0 12 / 68 / bhinnArtha, bhinnArthaka tri. ( bhinno artho vAcyo yasya / bhinno'rtho yasya, kap) hA arthavANuM. (puM. bhinnazcAsau arthazca) duddo artha. bhiyas na, bhiyA strI. (bhI+bA. kasun iyaG ca / bhI + a + iyaG TAp) bhaya, jI. bhiriNTikA (strI.) dhojI yAgoThI. bhirITaka (puM.) ziyANa. bhirITakI strI. (bhirITaka + striyAM jAti GIS) ziyANastrIbhati. bhil (cuM. ubha. sa. seTa-bhelayati - te) (tu. pa. saka. seTa-bhilati) lehavu, toDavu, vibhAga rakho. bhilla puM. (bhil+lak) bhIsa- mAlA bhillA kirAtAzca sarve'pi mlecchajAtayaH- hemacandraH / bhillagavI strI. (bhillAnAM gauriva pac samA. GIS) kheDa bhatanuM ro-4nAvara. bhillataru, bhilloTa puM., bhillI strI. ( bhillapriyaH tadupajIvyatvAt taruH/bhillapriyaM uTaM patraM yasya / strI. bhil+lak gau. GIS) sodharanuM ADa. (strI.) lIsa.DI. bhillabhUSaNa na. ( bhillaM bhUSayati, bhUSi+ lyu) yazohInu 13. 42vo. bhiSapriyA strI. (bhiSajaH priyA) gaNo. bhiSagjita na. ( bhiSajA jitam ) auSadha, havA. bhiSagbhadrA strI. (bhiSaji auSadhe vaidye vA bhadrA ) bhadradantikA nAbhe vRkSa. bhiSagmAtR strI. (bhiSajAM mAteva ) araDusAnuM jhADa. bhiSaj (kaNDvA. pa. sa. seTa- bhiSajyati) roganI thiGitsA 42vI. (puM. bibhetyasmAt rogaH, bhiSaj + kvip / bhI + Suk hrasvazca) vaidha- bhiSajAmasAdhyam - raghu0 8 / 93 / huDIma, DoTa2, viSNu. bhiSNaj (kaNDvA. pa. saka. seTa-bhiSNajyati) pAse rahIne sevavu, sevA ravI. bhiSmaTA, bhismaTA, bhissaTA, bhissiTA strI. (bhissA mantraM TIkate, TIk+Da pRSo.) jajesuM mantra-anAtha, ukALelo cokhA. bhismiTA, bhissA strI. (bhid + kvip, bhidaM syati so+ka pRSo.) anna-khanA- odano'strI striyAM bhissAdIdiviH puMsi bhASitaH amara0 2 / 48 / bhI (juho. pa. a. aniT bibheti) (kryA para aniT - bhInAti, bhinAti) (bhaya pAbhavo, jIvu-mRtyorbibheSi kiM bAla ! na sa bhItaM vimuJcati-rAvaNAd bibhyatIM bhRzam bhaTTi0 8 / 70 / laya pAvo - a. / larapoSaeA 2 sa. / bhI strI. bhIta na bhIti strI. ( bhI+sampra. kvip / bhI+bhAve karttari vA kta / bhI+bhAve ktin) (bhayavapuSmAn vItabhIrvAgmI dUto rAjJaH prazasyate - manu0 7 / 64 / - bhIradhikeyaM kathayati rAgaM bAlAvibhaktamivaAryAsa 387 / jIDa, uMca, dhU4. bhINI (strI.) artisvAmInI anuyara kheDa bhAtRDA. bhIta tri. ( bhI+karmaNi+kta) bhaya pAmesa- 'na bhIto maraNAdasmi kevalaM dUSitaM yazaH mRccha0 10 / 27 / ( bhI+kta ) kheDa bhatanI maMtra. bhItaGkAra tri. ( bhItaM bhayaM karoti, kR + aN) (bhayaM42, DarAvanAra. bhItaGkAram avya. (bhItaM+kR+ghaJ) Done DAyara IDIne josAvavI-saMjodhavo. bhItabhIta tri. ( bhI+kta, atizaye dvitvam) atyanta laya pAbhela. bhItavat tri. ( bhI+ ktavatu) jIdhesuM, bhaya yAmesuM. Page #816 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhItinATitaka-bhImA] shbdrtnmhoddhiH| 1623 bhItinATitaka (na.) bhayabhIta thavAnA DAvA. 4258- a0 / dhRtarASTrano me. putra, dhanvaMtari vazano batAvavA. eka rAjA, dazAI vaMzano eka rAjA, zrIkRSNano bhIma tri. (bibhetyasmAt, bhI+apAdAne mak) bhayaM42, / me. putra.. bhayarnu 8296, vi.42- na bhejire bhImaviSeNa | bhImarathI (strI.) te nAmanI meM nahI- malApahA bhImarathI bhItimbhartR0 280 / -bhImakAntainUpaguNaiH sa | ca ghaTTagA-rAjanighaNTe / sittAta2 varSamA sAtamA babhUvopajIvinAm -raghu0 1 / 16 / (puM. bibhetyasmAt, bhAsanI sAtamI patri.4 bhasIne mAtidusta2 DIya bhI+mak) bhayAna. 2sa- bhayAnako bhayasthAyibhAvaH / cha - 'saptasaptatike varSe saptame mAsi saptamI / kAlAdhidevataH-amara. TIkAyAm / mahAdeva, bhImasena, / rAtribhImarathI nAma narANAmatidustarA !' -zabdamAlA / asata.sa., 52mezvara, mahevanI. 20.5135 mUrti, bhImarikA (strI.) zrI.654nI satyabhAmAthI 6t5na thayeTI ta. nA. sa. vasandharva- bhImazcitrarathazcaiva vikhyAtaH / .te. nAmanI me. putrI. sarvavid vazI-mahA0 165 / 43 / gi2sa. mArina, | bhImala tri. (bhiyo mala: sambandho yataH) bhayaM42. te nAme eka dAnava, amAsavaMzano eka rAjA, bhImavikrama puM. (bhImaH vikramo yasya) te namana sAtvatavaMzI eka rAjA, vidarbha dezano eka rAjA, dhRtarASTrano eka putra, bhayaMkara parAkramavALo. aDhAra akSarano eka maMtra. bhImavikrAnta puM. (bhImazcAsau vikrAntazca) siMDa (tri. bhImaH bhImaka puM. (bhIma+kai+ka) pAvatAnA TaizithI. utpanna vikrAnto yasya) bhayaM72 52mANa. thayelo eka gaNa, rukmiNIno bApa, damayaMtIno pitA. bhImavikrAntI strI. (bhImavikrAnta+striyAM jAti. GIS) bhImakarman na. (bhImaM karma) mayaM.42 ma., vi.20 siMDa. u (tri. bhImaM karma yasya) bhayaM72 mA 42 // 2. bhImavigraha puM. (bhImazcAsau vigrahazca) bhayaM.72 122, bhImajAnu (puM.) yamanI sabhAmA asanAra te. nAmano mayaM42 yuddha. (tri. bhImaH vigraho yasya) bhayaM42 me 20%0. zarIravALuM, bhayaMkara yuddhavALuM. bhImatithi strI. (bhImopAsitA tithiH) bhIma. agiyA22... bhImavega puM. (bhImazcAsau vegazca) mayaM52 325. (tri. bhImaH bhImadarzana tri. (bhImaM darzanaM yasya) mayaM.42, GARLHij, ____ vego yasya) mayaM.42 vegavA. virANa pAvana. (na. bhImaM ca tat darzanaM ca) bhImaveza puM., bhImavezavat tri. (bhImaH vezaH/bhImo bhayaMkara darzana, bhayAnaka dekhAva. vezo yasya bhImaveza+astyarthe matupa masya vaH) bhImadvAdazI strI. (bhImopAsitA dvAdazI) mAgha mahinAnI bhayaMkara veza, dhRtarASTrano eka putra(tri.) bhayaMkara suda bAraza, bhIme upAsanA karelI bArasa. bhImanagara, bhImapura na. (bhImasya nagarama/bhImasya puram) vidarbha rAjAnuM kuMDinapura damayaMtInA piItAnuM nagara. bhImazara puM. (bhImaH zaro yasya) dhRtarASTrano me putra.. bhImanAda puM. (bhImo bhairavo nAdo yasya) no savA __ (tri.) mayaM42 vANu. mayaM. 2 Doya. ta. siMha vAgha. (tri. bhImo nAdaH bhImazAsana puM. (bhImaM zAsanaM yasya) yama, mayaM.42 yasya) mayaM42 zANu, miDa 4uj. ____ zAsana 42nAra 280.. bhImaparAkrama puM. (bhImaH parAkramo yasya) viS. (tri. bhImasena (puM.) yudhiSThirano nAnomA 5iuva. bhImasena, bhImaH parAkramo yasya) mayaM.42 52bhavA. bhImasenI barAsa, janamejayano eka bhAI, janamejayano bhImabala tri. (bhImaM balaM yasya) mayaM.42 jalavA. __me putra. __(puM.) dhRtarASTrano me putra, tano mani. bhImahAsa puM. (bhIme grISmAdau hAso yasya) indratula bhImayu strI. (Atmano bhImaM vRSamicchati kyac vede ni. zazumo. un) potAne, bhATe sADhanI 627 2tI. Aya. bhImA strI. (bhI+mak+striyAM TAp) duhavI, zaya-1bhImara na. (bhIma+rA+ka) yuddha goroyana, te namAnI se nahI -kAverI vIrakAntA bhImaratha puM. (bhImaH ratho yasya) te nA. ma. sura ca bhImA caiva payoSNikA-hArIte 1 sthAne 7 a0 / hariNA kUrmarUpeNa hato bhImaratho'suraH-gAruDe 86 dhadravya, yAmu. vezavANu. Page #817 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1624 shbdrtnmhoddhiH| [bhImAdi-bhuktabhoga bhImAdi (puM.) nIya. vyA4255' prasiddha meM za65L | bhIluka, bhIlUka puM. (bhI+klukan/bhIluka pRSo. dIrghaH) sa ca-bhIma, bhISma, bhayAnaka, vAha, caru, praskandana, 7. prapAta, samudra, snuva, snuka, dRSTi, rakSaH, zaku, bhISaka tri. (bhISayate, bhI+Nic+suk+Nvul) bhy||26. suka, mUrkha, khalati / bhISaNa puM. (bhISayate, bhI+Nic+suk+lyu) bhayAna bhImAdevI strI. (bhImAkhyA devI) huvA- . bhUti- sa, kunduruka vRkSa, hintAla vRkSa, seMal ul, bhImAdevIti vikhyAtaM tanme nAma bhaviSyati- mahAvi, Doto. (tri. bhISayate, bhI+Nic + lyu mArkaNDeyapu0 / SugAgamazca) 62, mayaM52- bIbhyubiDAlekSaNabhISaNAbhyaHbhImaikAdazI srI. (bhImena upAsyA ekAdazI zAka. zizu0 3 / 45 / JuDha (na.) mAyane uttehita 62nArI ta.) mahA malinAnI suha maniyAra, bhIma vastu. sagiyA2za. bhISA strI. (bhI+Nic+suk+bhAve a+TAp) bhaya bhIru tri. (bibheti, bhI+kru) ., bhayabhIta- 'ayaM batAvo, bhaya dhamataal. sa te tiSThati saGgamotsuko vizaGkase bhIru ! | bhISita tri. (bhI+Nic+kta, SukAgamaH) urela, bAseyo. yato'vadhIraNAm' -zAkuntale / (puM. bibheti, bhI- bhISma na. (bhI+Nic+suk apAdAne mak) bhayAna bhaye+ kru) ziyANa, vAgha, meM tanA. zelI- 22. (tri.) bhayAna, bhayaM.42, vi.42|. (puM. bahuputrI varA bhIrU: zatamUlI zatAvarIdharaNiH / bibhetyasmAt, bhI+maTuk) dra, rAkSasa, zAntanu (srI.) zatAvarI vanaspati, mozae0, Adult putra-bhISma pitAmaha- 'hate bhISme hate droNe zalye ca vanaspati, chAyA, strI- kSAntyA bhIru:-hito0 2 / 26 / / nidhanaM gate' -mahAbhArate / nArI. bhISmaka puM. (bhISma+ke+ka bhISma+kan) zrI. nI. bhIruka puM. (bhI+krukan) ziyANa, pAca, sAtanI. patnI rukmiNInA pitA (vidarbhanA rAjavI.) zAMtanuno. zI- pauNDrako bhIrukazcaiva vaMzakaH zataporaka:- gaMgAthI utpanna putra. suzrute 40 a0 / (tri. bibheti, bhI-bhaye+krukan) bhISmakezava (puM.) 10 prasiddha zavanI bhUti. bhayavANu, ul.se, bhayazIla. (na. bhIru+saMjJAyAM kan) bhISmagandhaka puM. (bhISmaH gandho yasya kap) me vana, 125ya. tanuM dUsaOM. bhIrukaccha (puM.) te nA. me. 12. bhISmajananI, bhISmasU strI. (bhISmasya jananI/bhISme bhIrucetas puM. (bhIru ceto yasya) bhR. (tri.) bhayabhIta ___ sUte, sU+kvip) diu-bhImanI mAtA. __ bhanavApuM. bhISmapaJcaka na. (bhISmeNa prAptaM upadiSTaM vA paJcakam) bhIrutA srI., bhIrutva na. (bhIroH bhAvaH tal+TAp- kArtika suda agiyArasathI pAMca tithie karavAnuM ___ tva) alsgunj, mayapa. eka vrata. (A pAMca divaso bhISma mATe pavitra bhIrupatrikA, bhIrupatrI strI. (bhIrupatrI+svArthe ka+TAp bhanAya che.) hrasvaH/bhIrUNIva patrANyasyAH GIp) zatamUI vanaspati. bhISmaratna na. (bhISmaM bhayAnakaM ratnam) himAlayana bhIruSThAna na. (bhIroH sthAnam) bI.ena sthAna. uttara pradezamAM utpanna thatuM eka ratna. bhIruhRdaya puM. (bhIru hRdayaM yasya) bhRL. (tri.) 40. bhISmASTamI strI. (bhISmasya aSTamI, bhISmanAzikA aSTamI hRyavAj. (na. bhIru ca tat hRdayaM ca) bhayabhIta vA) bhImano heDatyA hivasa-DA. su6 mAma. bhukta tri. (bhuja+karmaNi kta) mA 428, mAdhela. bhIrusutA strI. (bhIruH suto yasyAH) al(r) viyAyedI (na. bhuj+bhAve kta) mona, makSa, bhogagAya. manuprabhRtibhirmAnyairbhuktA yadyapi rAjabhiH-raghu0 4 / 7 / bhIrU, bhIlU strI. (bhIru+striyAmUG/ralayorabhedaH) 40.54 ___-AsitaM zayitaM bhuktaM sUta ! rAmasya kIrtaya-rAmA0 strI- tvaM rakSasA bhIrU yato'panItA-raghu0 13 / 24 / 2 / 58 / 12 / bhIlu, bhIluka tri. (bibheti, bhI+klu/bhI+klukan) bhuktabhoga tri. (bhuktaH kRto bhogo yena) le bhI 40.581, bhayabhIta, Aya2. karyo hoya te. Page #818 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhuktavat-bhujaGga shbdrtnmhoddhiH| 1625 bhuktavat tri. (bhuj+ktavat) mAna. 42582, mAnAra, | bhujaGgadAraNa, bhujaGganAzana, bhujaGgabhakSaka, bhogavanAra. bhujaGgabhojin, bhujaGgaripu, bhujaGgazatru, bhujaGgahan, bhuktazeSa tri. (bhuktAt zeSam) mInAthI-bhogayI. bhujaGgahantR, bhujaGgAntaka, bhujaGgAri, bhujaGgAzana bAkI rahela, ucchiSTa anna. puM. (bhujagaM dArayati, dAri+lyu/bhujaga iva dAruNaH/ bhuktasamujjhita tri. (Adau bhuktaM pazcAt samujjhitaM bhujagasya bhakSakaH/bhujagaM bhuGkte, bhuja+kvip/ "tyaktam) mauna sana cho3, mo . tyaThe.. bhuja+Nini/bhujagaM nAzayati, naz+Nic+lyu/bhujagasya bhukti strI. (bhuja+ktin) mo04na, bhAga- bhuktistripuruSI ripuH/bhujagasya zatruH/bhujagaM hanti han+kvip/ siddhayedapareSAM na saMzayaH- dAyatattvam / sUrya vagaire han+tRc/bhujagasya antakaH/bhujagasya ariH/bhujagAn grahonuM rAzi vageremAM gamana, bhogavaTo. anAti, az+lyu/bhujaGgasya ghAtakaH/bhujaGgasya bhuktiprada puM. (bhukti bhogaM bhojanaM vA pradadAti, ghAtanaH/bhujaGgaM dArayati, dR+Nic+lyu/bhujaGga pra+dA+ka) bhA. nAzayati, naz+lyu/bhujaGgasya bhakSakaH/bhujaGgaM bhuGkte, bhuktivarjita tri. (bhuktyai varjitam) chenI 64mo2 bhuja+Nini/bhujaGgasya ripuH/bhujaGgasya zatruH/bhujaGgaM karavAnI manAI che te. hanti, han+kvip/bhujaGgaM hanti, han+kartari tRc/ bhugna tri. (bhuj moTane+kta) vAIvajI gayesa, nabheTa.. bhujaGgasya antaka./bhujaGgasya ariH/bhujaGgAn azvAti, bhuja (rudhA. A. saka. aniTa-bhuGkte) makSa 2. - az lyuTa) 27, bhora, noNiyo. zayanastho na bhuJjIta-manu0 4 / 74 | zaUNR bhoga bhajaganisatA (strI.)nava akSaranA ya29vAko cha. 72vI- sadayaM bubhuje mhaabhujH-rghu08|7| -surUpaM vA bhujagabhojinI, bhujaGgabhojinI srI. (bhujagabhojin kurUpaM vA pumAnityeva bhujte-mnu09|14| (rudhA. pa. +sriyAM GIp/bhujaGgabhojin+ sriyAM GIS) bhora saka. aniTa-bhunakti) pANa- rAjyaM nyAsamivAbhunak pakSI , veda (mahA. bhora), nAMil. raghu0 12 / 18 / -ekaH kRtsnA (dharitrI) nagaraparidhaprAMzu- | prAzuH | bhujagAkhya, bhujaGgAkhya na. (bhujagasya-bhujaGgasya AkhyA bAhurbhunakti-zakuM0 2 / 14 / 265 // 42j, bhogava, yasya) nAgasa.2. upa+bhaja-yAjavaM.bhAvIsahana, 2j -vRddho naro duHkhazatAni bhuGkte- siddhA0 / tapasAmupabhuJjAnAH phalAni-kumA0 6 / 10 / Mu-pA.(tudA. pa. saka. aniT-bhuJjati) bha27. naing, dig aopabhuktena bisena-kumA0 3 / 37 / -payaH putropabhukSva 42. raghu0 2 / 65 / anu+bhuja- 34.bhAga 42vI, (52rAba bhuja puM. (bhujyate'nena, bhuj+ghaJarthe karaNe ka) bhAI 2 s||2) 3jano anubhava. 42vI, bhogava -meghabhuje bhujaGgendrasamAnasAre-raghu0 2 / 74 / -jJAsyasi muktavizadAM sacandrikAm (anvabhuGkta)-raghu0 19 / 39 / kiyadbhujo me rakSati maurvIkiNAGka iti-zakuM0 1 / 13 / pari+bhuja- uj, 64mI. 2vI, mAnahAvI- na bhu, sImAvatI' prasiddha amura kSetrAMza. khalu ca paribhoktuM naiva zaknomi hAtum-zakuM0 5 / 19 / (tri. bhuj+ka) mA 2n||2, mAnAra, didu thaye. bhujagAstra, bhujaGgAstra na. (bhujagAkhyaM-bhujaGgAkhyaM asram) bhujakaNTa, bhujakaNTaka puM. (bhujasya kaNTaH/bhujakaNTa+ nAstra, sastri. svArtha ka) DAyanA na. bhujagI, bhujaGgI, bhujaGgamI strI. (bhujaga-bhujaGgabhujakoTara puM. (bhujasya koTara iva) stv, bagalA. bhujaGgamam/striyAM jAtitvAt GIS) sA55, nA55. bhujaga puM. (bhuj-vakraNe+ka, bhujaH kuTilIbhavam san bhujaGga, bhujaGgama puM. (bhujaH vakraH san gacchati, gam+khac gacchati gam +Da) sp-s||5- bhujagAzleSasaMvItajAnoH mum Dicca/bhujaM+gam+khac+mum TilopAbhAvaH) sapamRccha0 1 / 1 / -tasmin hitvA bhujagavalayaM zambhunA bhujaGgamapi kopitaM zirasi puSpavad dhArayet-bhartR0 2 / 4 / dattahastA-megha0 62 / mAzleSA nakSatra. -amUbhireSA bhujaGgabhaGgibhASitAnAm-kA0 196 / - bhujagadAraNa, bhujagadAruNa, bhujagabhakSaka, bhujagabhuja, zazidivAkarayorgrahapIDanaM gajabhujaGgamayorapi bandhanambhujagabhojina, bhujaganAzana, bhujagaripu, bhujagazatru, bhartR0 / - ArUDhamadrInudadhIn vitIrNaM bhujaGgamAnAM vasatiM bhujagahan, bhujagahantR, bhujagAntaka, bhujagAri, praviSTam- raghu0 677 / vyatmiyArI puruSa, chaTo, bhujagAzana, bhujaGgaghAtaka, bhujaGgaghAtana, / AzleSA nakSatra. Page #819 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1626 bhujaGgakanyA strI. (bhujaGgasya kanyA) sAyanI nyA. bhujaGgaghAtinI strI. (bhujaGgaM sarpaM tadviSaM vA hanti, han + Nini GIp ) sarpAkSI satA. bhujaGgajihvA strI. (bhujaGgasya jihvA iva AkRtiryasyAH tasya jihvA vA) kheDa bhatanI vanaspati, sApanI zubha bhujaGgadamanI strI. ( bhujaGgo damyate'nayA, dam+karaNe lyuT gaurA. DIS) naDuleSTi vanaspati. bhujaGgaparNikA, bhujaGgapaNinI, bhujaGgaparNI strI. zabdaratnamahodadhiH / ( bhujaGgastadAkAra iva parNAni yasyAH GIp +TAp hrasvaH / bhujaGgastadAkAra iva parNAni santi yasyAH ini + GIp / bhujaGgastadAkAra iva parNAni yasyAH GIp ) nAgabhanI vanaspati. bhujaGgapuSpa puM. (bhujaGga iva puSpamasya) kheDa bhatanI kSupa vanaspati. bhujaGgaprayAta na. ( bhujaGgavat prayAtaM gatiriva bhaGgImAn zabdavinyAsoyasya) jAra akSaranA yarazavAjI kheDa chan6- yadAdyaM caturthaM tathA saptamazcet tathaivAkSaraM hrasvamekAdazAdyam / zaraccandravidveSi vastrAravinde taduktaM kavIndrairbhujaGgaprayAtam zrutabodhe / bhujaGgabha (na.) AzleSA nakSatra. bhujaGgama (na.) sIsuM. bhujaGgameza, bhujaGgeza puM. ( bhujaGgamAnAM IzaH / bhujaGgAnAmIzaH) heva, vAsuddhi nAga, pataMbhatibhuni, piMgalamuni, zeSanAga. bhujaGgalatA strI. (bhujaGga iva kuTilA tallokasthA vA latA) nAgaravela. bhujaGgavijRmbhita (na.) chavIsa akSaranA yarazavAjI eka chanda. bhujaGgAkSI strI. (bhujaGgasyevAkSi puSpaM yasyAH Sac samA. GIS ) rAsnA vanaspati- nakuleSTA bhujaGgAzI sarpAkSI viSanAzinI - bhAvapra0 / bhujajyA strI. (bhujasya jyA) trioza kSetranI luTha ral - athAGgadAzliSTabhujaM bhujiSyA hemAGgadaM nAma kaliGganAtham - raghu0 6 / 53 / vezyA. bhujadala, bhujAdala, bhujAgra puM. (bhujasya bhujAyA bAhorvA dala iva / bhujasya agraH) hAtha. bhujaphala na. ( bhujena AnItaM phalam ) gaNitazAstra prasiddha bhujathI ANela eka phaLa. bhujamadhya na. ( bhujasya madhyam) je bhanI madhyano bhAga. [bhujaGgakanyA-bhurij bhujazikhara puM., bhujaziras na. ( bhujasya zikhara iva / bhujasya ziraH iva) jAMghe. bhujA strI. ( bhuja + striyAM +TAp) jADu, lubhaaviratakusumAvacAyakhedAnnihitabhujAlatayaikayopakaNTham zizu0 771 / bhujAkaNTa, bhujAkaNTaka puM. (bhujAyAH karasya kaNTa iva / bhujAkaNTa + svArthe ka) hAthanA naja. bhujAntara na. ( bhujayorantaraM madhyam) je hAthanI vazyeno bhAga- dilIpasUnoH sa bRhad bhujAntaraM pravizya bhImAsura - zoNitocitaH - raghu0 3 / 54 / bhujApIDa puM. (bhujA + pID +ac) te. bheTavu, khAsiMgana bhuji puM. (bhuj dhAtunirdeze ik, bhuj+in kicca vA) bhuj dhAtu agni citrAnuM Au bhujiGga (puM.) te nAme kheDa heza. bhujisya tri. (bhuj + kisyan) svataMtra. bhujiSya puM. (bhuj + kiSyan ) 6Asa- vadhyamabhihatabhujiSyamamuM saha cAnayA sthavirarAjakanyayA - zizu0 15 / 62 / roga, hastasUtra. bhujiSyA strI. ( bhujiSya + striyAM TAp) hAsI - ayAGgadAzliSTabhujaM bhujiSyA - raghu0 6 / 53 / vezyA. bhujyu puM. (bhuj+yuc na anAdezaH ) pAtra vAsA. (puM. bhuGkte sarvAn, bhuj + karttari yuk) agni, citrAnuM Au, yajJa. bhuJjat, tri., bhuJjAna puM. (bhuj + zatR / bhuj + zAnac ) loga- bhuJjAno vardhayet pApamasatyaM saMsadi bruvanprAyazcittatattvam / azitodakaM yuktayA bhuJjAnazcAntarA pibet-suzrute 46 a0 / bhuND (bhvA. A. sa. seT - bhuNDate) bharoSA 5, pAlana, bha66 42vI. bhuNika (puM.) khamuGo gotra. bhuNya (puM.) puruSavaMzamAM pechA thayelo bharatano putra rAma . bhuraj (bhvA. A. saka. seT bhurajate ) prApta bhuraNa (kaNDvA yak A. saka. seT bhuraNyati) dhArA bu, poSaeA khu. . bhuraNyu na. ( bhR bhRtau + kanyu) (bharApoSaeA (na. kaNDvA. bhuraNa + un) zIghra, 4hI, vegavANu, utAvaniyuM. bhurij strI. ( uNA. bhR + Iji kicca dhAtorukArAdezaH) pRthvI. (strI.dvi. va. bhR + iji kicca dhAtorukArAntAdezaH) je. jADukha.. Page #820 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhuruNDa-bhU] bhuruNDa (puM.) kheDa bhatanuM pakSI, bhAraMDa pakSI. bhurbhurikA, bhurbhurI (strI.) kheDa bhatanI mIThAI. bhurva (bhvA. pa. saka. seT bhUrvati) lakSaNa 5 jAdu. bhurvaNi puM. (bhurv + ani na dIrghaH ) utta, DaranAra. bhuva puM. ( bhavantIti, bhU+ka) agni, citrAnuM Au lavaloDa. zabdaratnamahodadhiH / bhuvadvat puM. (bhU-zatR, bhuvan dhArayan astyasya matup masya vaH) sUrya, khaDAnuM jhADa. bhuvana na. ( bhavatyatra, bhU+ AdhArAdau kyun) bhagata, 48, loDa- bhuvanAlokanaprItiH - kumA0 2 / 45 / - guNairvaraM bhuvanahitacchalena yam- bhaTTi0 1 1 | huniyA, khADAza, pAzI, tra agara yaudhanI saMkhyA za bhuvana (svarga, mRtyu, pAtAla - tribhuvanam / iha hi bhuvanAnyanye dhIrAzcaturdaza bhuJjate bhartR0 3 |23| bhuvanakoSa puM. (bhuvanasya koSa iva) bhUgoNa, jyotiSano eka graMtha. bhuvanatraya na. ( bhuvanAnAM trayam ) 4gata. bhuvanezvara puM. (bhuvanatrayasya IzvaraH ) paramezvara. bhuvanezvarI strI. (bhuvanasya IzvarI) mahAvidyA madhye devInI eka mUrti. bhuvanti puM. (bhuvaM tanoti tan+vA. Di. khicca mum ) te nAme eka rudra. bhuvanyu puM. (bhU+kanyuc) svAmI, sUrya, agni, yandra, khAnu Au, DayUra. bhuvapati, bhuvabhartR puM. (bhuvalokasya patiH / bhuvarlokasya bharttA) luvaloDano pati. bhuvar avya., bhuvarloka puM., bhuvas avya. ( bhavati, bhu + asun sa kit / bhuvaH lokaH / bhu+asun+ kicca ) AkAza rUpa bIjo loka-bhuvaloka. bhUlokathI barAbara 352- bhurlokaH kalpitaH padbhyAM bhuvarloko'sya nAbhitaH / hRdA svarloka urasA mahalloko mahAtmanaHbhAga0 21518 / bhuvaspati puM. (bhuvo lokasya patiH) bhuvano svAbhI, AkAzano svAmI. bhuviSTha tri. (bhuvi tiSThati, sthA+ka aluksa. Satvam) pRthvI upara rahela. bhuvis puM. (bhu + isin kicca ) samudra. bhuzuNDi, bhuzuNDI (strI.) paththara jheMDavAnI yAbhaDAnI goila. 1627 bhU (cu. A. saka. seT bhAvayati+te / 2. bhvA. ubha. saka. seT bhavata+te / cu. ubha. seT bhAvayati+te/ bhvA para. aka seT bhavati + te) prApta vu, bhejava, zuddha dhuM aka, cintana ukhu, mizra 42 saka., thadhuM kathamayaM bhavennAma, asyAH kimabhavatmA0 9 / 29 / - yad bhAvi tad bhavatu uttara0 3 / hovu, peA yaduM yadapatyaM bhavedasyAm- manu0 9 / 127 / bhAgyakrameNa hi ghanAni bhavanti yAnti mRccha0 1 / 13 / 37f&+4-37fe4af7= ulasiSell ug, Suz ug. anu + bhU- anubhavati = bhArAvu, bhabha ravI, anubhava vo saka asaktaH sukhamanvabhUt - raghu0 1 / 21 / - AtmakRtAnAM hi doSANAM phalamanubhavitavyamAtmanaivakA0 121 / - AmodI na hi kastUryAH zapathenAnubhAvyatebhAmi0 1 / 120 / antar + bhU- antarbhavati antardhyAna tha. aka / abhi + bhU -abhibhavata tirasDAra. DarAva, Dumaso vo vipado'bhibhavartyAvakramamkirA0 2 / 14 / - abhyabhAvi bharatAgrajastayA - raghu0 11 | 16 | Avis+bhU- Avirbhavati =452 thayuM, hejAvu ud+bhU udbhavati 4nma, yehA thavaM udbhUtadhvaniH / parA + bhU - parAbhavati = parAbhava 42vo, urAva, satAvakuM pari + bhU-paribhavati = tirashAra, ghevu vaTavu, pachADavu. lagnadvirepha paribhUya padmam-mudrA0 7 / 16 / - mA mAM mahAtman ! paribhUH bhaTTi0 1 / 22 / prati+bhU-pratibhavati = tulya35 tha. vi + bhU-vibhavati= vyApta thayuM, bhepuM zrAzraya khApavo, jaraM DarI hejAuvu, urAva. ati + bhU- atibhavati atirikta ho, adhi dhuM pra + bhU-prabhavati = 65 yavo nIja, ITavu, 4nma thavo lobhAt krAdhaH prabhavata hito 127 / - svAyaMbhuvAnmarIceyaH prababhUva prajApatiHzakuM07 / 9 / prabhavati hi mahimnA svena yogIzvarIyammA0 9 / 52 / vi + ati + bhU-vyatibhavati =52spara kheDa citta dha, paraspara bhitra yavu sam + + bhUsambhavati = saMbhava - kathamapi bhuvane'smiMstAdRzAH saMbhavanti mA0 2 / 9 / dharmasaMsthApanArthAya saMbhavAmi yuge yuge - bhUga0 4 / 8 / majavu, saMmilita tha sambhUyAmbhodhimabhyeti mahAnadyA nagApagAH- zizu0 21100 - saMbhUyaiva sukhAni cetasi mA0 5 / 9 / yogya thapuM. vi + ati + bhU-vyatibhavati = 52252 me vitta tha, paraspara mitra . Page #821 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1628 shbdrtnmhoddhiH| [bhU-bhUtagandhA bhU strI. (bhavatyasmin, bhU adhikaraNaM kvip) pRthvI, 82305 | bhUgola puM. (bhUgolo maNDalamiva) pRthvInu, lust2 sthAna- divaM marutvAniva bhokSyate bhuvam- raghu0 3 / 4 / bhaMDasa- bhUgolamurbibhrate-gIta0 1 / -madhye samantAdaNDasya -mattebhakumbhadalane bhuvi santi zUrAH / -prAsAdopari | bhUgolo vyomni tiSThati-sUryasiddhAnte / bhUmayaH-mudrA0 3 / i2550. (puM. bhU+ apAdAne kvip) | bhUghana puM. (bhuvaH ghanaH) yA, zarIra. yasanI mani, 52.zva.2. (tri. bhU+kartari kvip) | bhUghnI strI. (bhU+han+Tak+GIp) 2550. utpana yatuM. (avya.) ALA.35. bI. sI. bhUcakra na. (bhuvaH cakram) viSuva358; bhUmadhya38. bhUka na. (bhavati, bhU+kak) chidra, ga.. bhUcara tri. (bhuvi carati, bhU+ca+ac) pRthvI. 652 bhUkadamba puM. (bhuvi kadamba iva) tanu vRkSa. yAtanA2-622 uell vagaire. (puM.) ziva.. bhUkadambaka puM. (bhUkadamba+saMjJAyAM kan) moha. bhUcchAya na., bhUcchAyA strI. (bhuvaH cchAyam/bhuvazchAyA) bhUkadambA strI. (bhUkadamba+ac+TAp) go2tu. sUryanA kiraNa nahi paDavAthI pRthvI upara thato rAhu bhUkanda puM. (bhuvaH kanda iva) 25 sAtArnu OMA3 graha nAmano aMdhakAra-aMdhAruM. * 'mahAzrAvaNikA' bhajanta paM. (bhariva jantaH) hAthI. bhAnanI sahI. bhUkampa puM. (bhuvaH pRthivyAH kampaH) pRthvIna 5-60.2rI. bhUjambU strI. (bhuvo jamburiva svAdutvAt) 5, me. bhUkarNa puM. (bhuvaH karNaH) pRthvIno vyAsa. tarnu 301. (strI. bhuvi linA jambUH) nAnA bunu bhUkabuMdAraka (pu.) me vRkSa. u. bhUkala puM. (bhuvaH pRthivyAH kala:) tIs-1-2mauiyala gho.. bhUta na. (bhU+kta) yuta-yogya, nyAya maresuM pRthvIbhUkazyapa puM. (bhuvi jAtaH kazyapaH) vasudeva-zrI. 68 pANI-teja-vAyu ane AkAza evA pAMca bhUta paikI pitA- tadasya kazyapasyAMzastejasA kazyapopamaH / pratye: -taM vedhA vidadhe nUnaM mahAbhUtasamAdhinA-raghu0 vasudeva iti khyAto gopuH tiSThati bhUtale 1 / 29 / satya, yathArtha, tatvAnusaMdhAna, vAstavi: prA0.. trikANDazeSaH / -bhUteSu kiM ca karuNAM bahulIkaroti-bhAmi0 1 / 122 / bhRkAka puM. (bhuvi khyAtaH kAkaH) me tano go, (puM. bhU+kari kta) pizAya vagere, yogIndra ti:ya pakSI, jo hoto. svAbhI, dRSya kSa. (tri. bhUyate sma vA, bhU+kta) bhRkumbhI strI. (bhuvi kumbhIva) te. nAmanI meM vanaspati, thayeda, yaI gayesa, sa621, samAna, prApta thayeTa, bhUpATI.. bhUkuSmANDI strI. (bhuvi kuSmANDIva) al2.31. satyArtha.. (tri. bhU+kta) prA. vagaire. bhUtakalA strI. (bhUtasya kalA) pRthvI ko3 mahAbhUtAna bhUkeza puM. (bhuvaH pRthivyAH keza iva) 4.unu A3, sevANa. utpanna karanArI eka zakti. bhUkezI, bhUkezA strI. (bhUkeza+striyAM jAti. DoS) bhUtakRt puM. (bhUtaM karoti, kR+kvip tuk) viSNu. rAkSasI, pizayi. bhUtakeza puM. (bhUtAnAM keza iva) .5 tarnu ghAsa.. bhUkSit puM. (bhuvaM kSiNoti, kSi+kvip tuk) (ys, bhUtakezA strI. (bhUtakaza+striyAM TAp) zeli vanaspati. bhUtakezI strI. (bhUtakeza+striyAM jAti. DoS) jI 2, bhUya.2. bhUkharjUrI strI. (bhuvi lagnA khajUMrI) me adnI jI. nago3 -golomo cAjalomI ca bhUtakezI jaTA tathAbhUgara na. (bhuvaH pRthivyAH garam) viziSTa 4.2nu U2. suzrate 60 a0 / __ (puM.) bhavabhUti. vi.. bhUtakesarA sro. (bhRtakaMsara+striyAM TAp) methI.. bhUgarbha puM. (bhUH sarvabhUtAzrayabhUtA pRthvI garbha kukSau bhUtakrAnti strI. (bhUtAnAM krAntiH) (bhUtano 43, yasya) viS- hiraNyagarbho bhRgarbho mAdhavo madhusUdanaH manuSya vagerenA zarIramAM bhUtano Aveza. mahA0 13 / 149 / 21 / uttararAmayarita. (bhavabhUti. bhUtagaNa puM. (bhRtAnAM gaNaH) pizAya vagaireno samudAya, vi, bhAsatImAdhavana sal). utpanna prANIono samUha. bhUgRha na. (bhUmadhyasthaM gRham) bhInamA 29 52 bhUtagandhA strI. (bhUtaH prabhUtaH gandhA yasyAH) bhu2|| nAme ya. eka gandhadravya. Page #822 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhUtaguNa-bhUtavAsa shbdrtnmhoddhiH| 1629 bhUtaguNa puM. (bhUtAnAM guNaH) Atul bhaDAbhUtAna | bhUtapUrva (tri.) 5ulethA. vidhamAna, 53j -bhUtapUrvakhaAuTYL, bhUtIno gurA- 'zabdasparzarUparasagandhAH rAlayam-uttara0 2 / 17 / / bhUtaguNAH smRtAH / ' bhUtabali puM. (bhUtArthaM baliH) bhUtana bhATe sahAna, bhUtagrasta tri. (bhUtaiH grastaH) 4. bhUta. vaNavyu loya te. | prANImAtrane balidAna ApavuM. bhUtagrAma puM. (bhUtAnAM grAmaH) pRthvI vagaire paMya. mahAbhUtAno bhUtabAdhA strI. (bhUtasya bAdhA) bhUtanI pI31. samudAya, prANIvarga, samagra jIvasRSTi. bhUtabrahman puM. (bhUtAtmano brahmA) manuSyabhUtino 5%3. bhUtaghna puM. (bhUtaM hanti, han+Tak) mopatra. (puM. bhUtaM | -aghama prAma, potArnu purAna. bhUrti 652 prakRtaM gandhaM hanti adhaHkaroti han+ Tak) sa, ya30. vastumAthI 42 cha. Giz. (tri. bhUtaM hanti, han+Tak) bhUtano nAza | bhUtabhartR tri. (bhUtAnAM bhartA) uk possH| 52-02. 42 // 2 // -bhUtaghnastu vikIrNaistairvidrutAH krUracetasaH / / (puM.) ziva, mAheta. bhUtapretapizAcAzca vetAlA bhairavAdayaH-tantrasAre / | bhUtabhAvana, bhUtabhRt puM. (bhUtAni pRthivyAdIni bhAvayati bhUtaghnI strI. (bhUtaM hanti, han+Tak+DIp) tulasI.. | janayati bhU+Nic+ lyu/bhRtAni bibharti, bhR+kvip bhUtacaturdazI strI. (bhUtapriyA bhUtoddeze kriyA kartavyA tuk) viSNa- bhUtabhRnna ca bhUtastho mamAtmA bhUtabhAvana: vA caturdazI) jIyau62, Aso vaha yauhaza. - bhaga0 9 / 5 / 5 bhairava. (tri.) mAtranu possH| caturdazyAM dharmarAjapUjA kAryA prayatnataH-pA0 / 22. bhUtajaTA strI. (bhUtasya pizAcasya jaTeva) 48mAMsI | bhUtamaNDala na. (bhUtAnAM maNDalam) pRthvI vagairenu amuDa vanaspati- jaTAmAMsI bhUtajaTA jaTilA ca tapasvinI | bha31. - bhAvapra0 / gandhamAsI vanaspati. bhUtamaya tri. (bhUta+mayaTa) Mi pro . sabheta, 6tpanna bhUtadayA strI. (bhUte prANini dayA) prA. mAtra 652 6yA. prANIonA mULa tattvathI nirmita. bhUtadrAvin puM. (bhUtAn drAvayati, dru+Nic+Nini) / bhUtamArin puM. (bhUtAn pizAcAn mArayati apasArayati, lAla kareNa, bhUtAMkuza vRkSa. mR+Nic+Nini) yi nAme sugaMdhI dravya. bhUtadruma puM. (bhUtasya AvAsArthaM drumaH) bhAta vRkSa, ! bhUtayajJa puM. (bhUtAni prANino vAyasAdIn uddizya yajJo "urlis vRkSa. bhUtArtho yajJo vA) prAmAtrane 6deza game te prAzana bhUtadhAtrI, bhUtamAtR strI., bhUtala na. (bhUtAni jantUn baliyA Ahuti ApavA karAto yajJa, paMcamahAyajJa dhArayati, dhA+tRca+GIp / bhUtAnAM mAteva/bhUreva pai.DI. se. li.35. yaza. -RSiyajJaM devayajJaM bhUtayajJaM talama) 5vI -saMhRSTalokAM kalidoSamaktAM kSatraM tadA | ca sarvadA / nRyajJaM pitRyajJaM ca yathAzakti na hApayet zAsti ca bhUtadhAtrIm-bRhatsaMhitAyAm 8 / 30 / / manu0 4 / 21 / bhUtanAtha puM. (bhUtAnAm nAthaH) ziva, maDAva -tadbhUtanA- bhUtayoni strI. (bhUtAnAM yoniH kAraNam) 40 3 thAnuga ! nArhasi tvam-raghu0 2 / 58 / (bhairava. paMcamahAbhUtanuM kAraNa paramezvara, utpanna prANIono bhUtanAyikA strI. (bhUtAnAM nAyikA niyAmikA) huzahavA. bhUgalIta. bhUtanAzana puM. (bhUtAn nAzayati, naz+Nic+lyu) | bhUtala na. (bhuvastalam) pAtA, pRthvInI sapATIno bhIlA , sarasava, Mi bharI. (na. bhUtAni prANijAtAni | nIyalo mAra nAzyante'nena, naz+Nic+lyuTa) rudrAkSa.. bhUtalikA strI. (bhUtalaM pAtAlaM mUlatvenA'styasyAH Than bhUtapakSa puM. (bhUtapriyaH pakSaH andhakAravattvAt) pRSpakSa, ___TAp) pRkkA- pUrImadhurI nAmanI vanaspati. vahi. bhUtalipi srI., bhUtavarNa puM. (bhUtAnAM lipiH/bhUtAnAM bhUtapatrI, bhUtapriyA strI. (bhUta iva kRSNaM patraM yasyAH varNaH) (bhuut-pi||yonii sipi, piyAno 14-32. GIS/bhUtasya priyA) 3jI tusasI.. bhUtalonmAtha (.) te. nAme me hAnava.. bhUtapuSpa puM. (bhUta iva puSpaM kRSNatvAt yasya) zyou5 bhUtavAsa, bhUtAvAsa puM. (bhUtAnAM vAso yasmin/bhUtAnAvRkSa, saraso. mAvAsaH) mArnu bha3- bibhItakatriliGgaH syAnAskaH bhUtapUrNimA strI. (bhUtAnAM pUrNimA) bhAso suddhi pUnama. karNaphalastu saH-bhAvapra0 / vi. Page #823 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1630 shbdrtnmhoddhiH| [bhUtavikriyA-bhUti bhUtavikriyA strI. (bhUtAnAM tadAviSTAnAmiva vikriyA | bhUtAGkuza puM. (bhUtAnAmaGkuza iva nivArakatvAt) yataH) apasmA2-bhRNI-vAinI roga eka jAtanuM jhADa. bhUtavidyA strI. (bhUtArdAinavAraNArthI vidyA) (bhUto vo3ne bhUtAtman puM. (bhRtAni pRthivyAdIni paJca dravyANi aTakAvavAnI vidyA. AtmA svarUpaM yasya) mAtmA, zarI2. -ya: karoti bhUtavRkSA strI. (bhUtavRkSa+sriyAM TAp) 25tuM vanaspati. tu karmANi sa bhUtAtmocyate budhaiH -manusaMhitAyAmbhUtavezI strI. (bhUtAnAmiva vezo'syAH gorA. GIS) 12 / 12 / 5276, Di25yaga, yAtmA, vi. me vanaspati. 'zvetazephAlikA / ' nAtma25. bhUtabrahman puM. (bhUtaH pizAca iva brahmA) devapU030. bhUtAdi, bhUtAdika puM. (bhUtAnAmAdiH/bhUtAdi+svArthe bhUtazuddhi strI. (bhUtAnAM dehArambhakapRthivyAdInAM zuddhirbhAvanA - ka) 52bhezva2, mA2tva.. vizeSAt zodhanam) pRthvI ko3 bhUtonu vizeSa zodhana. bhUtAnukampA strI. (bhUtAnAmanukampA) mAM prAmI -jIvaM tattvAni cAnIya svasthAne sthApayet tataH / 652. anubhA -yA -bhUtAnukampA tava cet-raghu0 iti kRtvA bhUtazuddhi mAtRkAnyAsasamAcaret-tantrasAre / 2148 bhatasaJcAra, bhatAveza paM. (bhatasya saJcAra:/bhatasya | bhatAri paM. (bhatasya ari:) hA AvezaH) bhUta-pizAya vagereno mAveza-pasAro. bhUtArtta tri. (bhUtena AtaH) (bhUta-pizAyathI. pI.Ayeda.. bhUtasaJcArin puM. (bhUta iva saMcarati, sam+car+Nini) bhUtArtha puM. (bhRtaH satyabhUto'rtho yasya) yathArtha, satya dAvAnala. pAta. -kathayAmi te bhUtArtham-zakuM0 1 / - bhUtArthazobhA bhUtasaMpRkta tri. (bhUtaiH saha saMpRktaH) pRthvI mAha ___ hriyamANanetrAH-kumA0 7 / 13 / -kaH zraddhAsyati bhUtArtha paMcabhUto sAthe maLela. sarvo mAM tulayiSyati-mRccha0 3 / 24 / / bhUtasaMplava puM. (bhUtAnAM saMplava:) pralaya. bhUtArthakathana na. (bhUtArthasya kathanam) satya 9.4I.ta. bhUtasarga puM. (sRjyate sRj+bhAve ghaJ, bhUtAnAM sargaH) DevA. bhUtasRSTi, prael mAtranI tpatti -prathamo mahataH bhUtArthavyAhati strI. (bhUtArthasya vyAhatiH) tathya. vAna. so vijJeyo brahmaNastu saH / tanmAtrANAM dvitIyastu ___ -bhRtArthavyAtiH sA hi na stutiH paramapThinaH-raghu0 bhUtasargaH sa ucyate-bahnipa0 / bhUtasAdhanI srI. (bhUtAni prANinaH sAdhayatyatra, AdhAre | bhUtAlI strI. (bhUtAnIva ati payAMpnoti, __ lyuTa + DIp) pRthvI. al+ ac+ GIS) te. nAme vRkSa. (strI. bhUtAnAm bhUtasAra puM. (bhUta iva kRSNatvAt sArA'sya) zyonA vRkSa. ___ AlIH) bhUtAnI paMDita.-82... bhatasaSTi strI. (bhatAnAM suSTiH) mAtrA6tpatti. bhUtAviSTa tri. (bhUtena AviSTa:) tthe| zarIramA bhUtabhUtastha tri. (bhUteSu titi, sthA+ka) pRthvI Adi pizAca pesela hoya te. paMca mahAbhUtomAM rahenAra. bhUti strI. (bhavatyanayA, bhU+ktic) maNimA aSTa bhUtahantrI strI. (bhUtAn tandrayaM hanti, han+tRc+GIp) azva, zivanA meM 652nA bhasma -sphuTopamaM eka jAtanI kAkaDI, dhoLI dhrokhaDa. bhUtisitena zambhunA-kumA0 1 / 4 / 42.6 25 - bhUtahara puM. (bhUtAn haratyapasArAta, ha+ac) gugala. bhRta- bhUtirahInabhAgabhAk-zizu0 16 / 71 / tha, ho, bhUtahArin puM. (bhUtAn harrAta sthAnAntaraM naryAta, ha+Nini) gajaveza humI -bhakticchedairiva viracitAM bhUtimaGga 4162rnu u. gajasya -megha0 19 / 2.5 tarnu, ghAsa, saMpatti, bhUtA strI. (bhUta+striyAM TApa) AjI yauhaza. -zivarAtrivrate somAya -vipatpratIkArapareNa maGgalaM niSevyate bhUtAM kAmaviddhAM vivarjayet- tithyAditatve / / bhUtisamutsukena vA-kumA0 5 / 76 / samRddhi - prajAnAmeva bhUtAMza (puM.) me. vivizeSa, 82554Si. (puM. bhUtAnAM bhUtyarthaM sa tAbhyo balimagrahIt-raghu0 1 / 18 / - bhUtasya vA aMzaH) paMyamAbhUtAnA mAsa, bhUtanI narapatikulabhUtyai-raghu0 2 / 74 / ti, vRddhi nAmanI aMza. auSadhi, rAMdheluM mAMsa. Page #824 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhUtika- bhUpuSpA ] bhUtika, bhUtIka na. (bhU+ktic saMjJAyAM kan / bhUtika / pRSo. dIrghaH) uriyAtuM, ayaiNa, abhmoha, aMdhana, kheDa bhatanuM ghAsa, citrAnuM Au, DyUra bhUtikarman bhUtikRtya na. ( bhUtyarthaM karma / bhUtyarthaM kRtyam) vivAha vagere mahotsava. zabdaratnamahodadhiH / bhUtikAma tri. (bhUti kAmayate, kam+aN) saMpatti, samRddhinI ch| rAjanAra, khAjAhI yAhanAra- vAmavyaM zvetamAlabheta bhUtikAmaH / (puM. bhUtiM kAmayate, kam+aN) mantrI, bRhaspati bhUtikIla puM. (bhUteH sampatteH kIla iva) 4bhInamA jAe. bhUtitIrthA (strI.) DArtisvAmInI anuyara roDa mAtRA. bhUtinidhAna na. ( bhUtarnidhAnam) dhaniSThA nakSatra. bhUtimat puM. (bhUtirastyasyeti matup ) bhaizvaryazAlI, samRddhivANI- AyuSmAn bhUtimAMzcaiva zrutvA bhavati parvasu mahA0 3 / 203 / 43 / bhUtiyuvaka (puM.) te nAme kheDa deza. bhUtilaya (puM.) te nAmanuM kheDa tIrtha. bhUtRNa na. (bhuva iva tRNaM gandhavattvAt) kheDa bhatanuM sugandhI ghAsa, kheDa bhatanuM ghAsa- rohiSatRNa / bhUtejya tri. ( bhUtasya ijyA yasya) pizAya vagerenI pUjA karanAra. bhUteza, bhUtezvara (bhUtAnAM IzaH / bhUtAnAM IzvaraH) paramezvara, pramatha vagaire bhUtagaNzanI svAbhI mahAdeva - bhUtezasya bhujaGgavallavalayakhaGnaddhajUTAjaTAH - mA0 112 | bhUteSTA strI. ( bhUtAnAM iSTA) azvina kRSNa yau za. bhUtoDDAmara (na.) te nAme kheDa taMtrazAstra. bhUtonmAda puM. (bhUtakUtaH unmAdaH) bhUte-pizAye rela gAMupA.. bhUttama na. ( bhuvi uttamam) sonuM, suvArtha. bhUdara, bhUdAra puM. (bhuvaM dRNAti, khanati du+ac / dR+N 762, 2- bhUMu. (na. bhuvi daram) pRthvIbhAM 62. bhUdarAzrayA, bhUdarIbhavA, bhUdarodbhavA, bhUdaryA, bhUmyudarAzrayA strI. (bhUdare AzrayA yasyAH / bhUdaya bhUmibile bhavati, bhU+ ac+TAp / bhUdare udbhavati, ud + bhU+ac+TAp/ bhUdare bhavA, ya TAp / bhUmerudare Azrayo yasyAH) udharaDAnI vanaspati. bhUdarI, bhUdArI strI. (bhUdara + striyAM jAti GIS / bhUdAra striyAM jAti GIS) aMdharaDI lUMDA (strI. bhuvi darI) pRthvIbhAM 62-gujha vagere. 1631 bhUdeva, bhUmideva puM. (bhuvi deva iva / bhUmyAM bhUmyAH vA deva iva) brahma adya kriyAH kAmadudhAH kratUnAM satyAziSaH saMprati bhUmidevAH - kirA0 3 | 6 | bhUdhana, bhUnetR, bhUpa, bhUpati, bhUpAla, bhUbhartR, bhUbhuj, bhUbhRt, bhUmipa, bhUmipati, bhUmipAla, bhUmibhRt, bhUsvAmin puM. (bhUreva dhanaM yasya / bhuvaH netA-nAyakaH / bhuvaM pAti rakSati, pA+ka/ bhuvaH patiH / bhuvaM pAlayati, pAl + aN / bhuvaM bhuGkte bhunakti pAlayati vA, bhuj kvip/ bhuvaM bibharti pAlayati, bhU+kvip tuk ca / bhUmyAH pati: / bhUmiM pAlayata, pAli + ac / bhUmiM bibharti, bhR+kip+tuk/bhuvaH svAmI) zubha, pRthvIno dha dAtA me bhUbhRto nAthaH pramANIkriyatAmiti kumA0 6 |1| - niSprabhazca ripurAsa bhUbhRtAm - raghu0 11 / 81 / pRthvI 35 dhanavANuM. (na. bhUreva dhanam ) pRthvI 35 dhana. bhUdhara, bhUdhra, bhUbhRt, bhUmidhara, bhUmibhRt puM. (bhuvaM dharati dhR + ac / bhuvaM dharati dhR+ka/ bhuvaM bibharti dhArayati bhR + kvip tuk ca / bhUmiM dharati dhR + ac / bhUmiM bibharti dhArayati, bhR+kvip + tuk ca ) parvata. bhUdhAtrI strI. (bhuvi lagnA dhAtrI) loyAMjalI. bhUnAga puM. ( bhuvi nAga iva) kheDa uSarasa. bhUnimba puM. (bhuvi lagno nimbaH) riyAtuM. bhUnimbAdya (na.) te nAme kheDa auSadha. bhUnIpa puM. (bhuvi lagno nIpaH) kheDa bhatanuM ahamjanuM Au bhUpada puM. ( bhuvi padAni mUlAnyasya ) . bhUpadI strI. (bhuvi padaM yasyAH gaurA. GIS ) bhogarImallikA / bhUparidhi puM. (bhuvaH paridhiH) pRthvInI gherAvo. bhUpalAza puM. (bhuvi palAzo yasya) kheDa bhatano chor3a bhUpATali strI. (bhuvi khyAtA pATaliH) loyapAusa vanaspati. bhUputra puM. (bhuvaH putraH ) bhaMgaNagraha, naraDAsura. bhUputrI, bhUmijA, bhUmiputrI bhUmisaMbhavA, bhUsutA strI. ( bhuvaH putrI / bhUmejayate, jan+Da+TAp / bhUmeH bhUmyA vA putrI / bhUmiH saMbhavo yasyAH / bhuvaH pRthivyAH sutA) sItAhevI bhUputrI yasya patnI sa tu bhavati kathaM bhUpatI rAmacandraH -rAmAyaNe kaikayIvAkyam / bhUpura na. ( bhUriva puram) yaMtranI jahAra rahesa pramu rekhAmAM bhUkhyAkAra sthAna. bhUpuSpA strI. (bhUpuSpa + striyAM TAp) kheDa bhatano thaMpI. Page #825 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1632 shbdrtnmhoddhiH| [bhUpeSTa-bhUmimaNDa bhUpeSTa puM. (bhUpasyeSTaH) yAjAnu 3. (na.) 2.ne. ___ kAmandakayAH prathamAM bhUmikAM bhAva eva adhItepriya, 28ne gamatuM. mA0 1 / -lakSamIbhUmikAyAM vartamAnorvazI vAruNIbhUbadarI srI. (bhuvi khyAtA badarI) nAnI 4027.. bhUmikAyAM vartamAnayA menakayA pRSTA- vikrama0 3 / bhUbala (na.) 2 na. 4yana, sAdhana, meM tana sainya nATyazAstrIya grantha. ___-'nivAsAya prazasyante bhUbhujAM bhUtimicchatAm !' | bhUmikAlikA strI. (bhUmikAlI+kan+TAp hasvaH) me bhUmaNDala tri. (bhuvaH maNDalam) bhaMDA2 bhUvimA, tana vanaspati- goma.. 5thvI . bhUmikuSmANDa puM. (bhUmijAtaH kuSmANDaH) bhoyI. bhUmaNDinI srI. (bhuvaH maNDinIva) bhogarAno to. bhUmikhajUrikA, bhUmikharjUrI strI. (bhUmijAtA kharikA/ bhUman puM. (bahorbhAvaH, bahu+imanic ilope bhvAdezaH) ___ bhUmijAtA kharjUrI) me. tanI gahUrI. maDupa, puSNatA- bhUmnA rasAnAM gahanA prayogAH- bhUmigama (pu.) ii. mA0 1 / 4 / saMbhUyeva sukhAni cetasi paraM bhUmigamI strI. (bhUmigama+striyAM jjAti. GIS) 6250. bhUmAnamAtanvate-mA0 4 / 9 / (tri. atizayena bahu, bhUmigRha na. (bhUmighara je. prA.) bhoyare, zuI. svArthe imanic ilope bhvAdezaH) maI 4- ApaH bhUmicampaka puM. (bhUmilagnaH campaka:) moyayaMpa. strI bhUmni-amara0 / bhatizaya moTu. bhUmicara puM. (bhUmyAM carati, car+Ta) 4Ana. 45.2 bhUmaya tri. (bhU+mayaTa) bhATIbhaya, bhAna35. cAlanAra pazu. bhUmahas puM. (bhUha jai. prA.) bhUmAn nAmarnu, 219 bhUmija puM. (bhUmyAM bhUmervAjAyate, jan+Da) bhaMgams, bhuDUta. n24||su2, . tanu marnu 3- carasthirabhavaM bhUmayI strI. (bhU+mayaTa+DIpa) chAyA. bhaumaM bhUkampamapi bhUmijam-viSNudharmottare / manuSya. bhUmi, bhUmI strI. (bhavantyasmin bhUtAni, bhU+mi kicca | (tri. bhUmeH bhUmau vA jAyate, jan+Da) pRthva. 652 vA GIp/bhU+mi kicca vA DA) . (sva pedA thanAra, jamInathI thanAra. AAULA, pAtAsa.-) dyaurbhUmirApo hRdayaM yamazca-paJca0 | bhUmijaguggulu puM. (bhUmijo gugguluH) . tanI gugaNa. 1 / 182 4bhIna, bhoya, 26 sthAna maja3- | bhUmijambu, bhUmijambukA, bhUmijambU strI. (bhUmilagnA pramadavanabhUmayaH-zakuM 06 / -adhityakAbhUmiH nai0 ___ jambuH/bhUmijambu+svArthe ka+ TAp/bhUmijAtA jambUH 22 / 41 / ma, yogA monAyittanI abhu avasthA, __ madhya0 lopa) me tanI bu.. ekanI saMkhyA. bhUmijIvin puM. (bhUmyA tatkarSaNAdinA jIvati, bhUmikadamba puM. (bhUmijAtaH kadambaH) tanu46ok jIv+Nini) vaizya, meDUta.. bhUmiJjaya puM. (bhUmiM jayati, ji+khac mum) vi.282 bhumikadambikA strI. (bhUmikadamba+svArthe ka+TAp ata rAjAno eka putra. ___ itvam) 25tuM vanaspati. bhUmitala na. (bhUmyAH talam) bhUtasa, pRthvInI sapATI.. bhUmikandalI strI. (bhUmilagnA kandalI) me.LtanI bhUmipakSa, bhUmirakSa, bhUmirakSaka puM. (bhUmiH pakSa ivAsya/ ___680.. (bhUmi rakSati, rakSa+ ac/bhRmirakSa+saMjJAyAM kan) bhUmikampa paM. (bhUmeH kampaH) bha75, 52.65. eka jAtano uttama ghoDo. bhUmikA srI. (bhUmiriva kAyati, kai+ka+TApa) 2yanA, bhUmipatitA kho., bhUmipatitva na. (bhUmipatabhAvaH veza, 6podhAta- 'naiyAyikAdibhirAtmA prathamabhUmi- tala+TAp-tva) 2%ej, nR55j. kAyAmavatAritaH' - sAMkhyapravacanabhASyam / (srI. | bhUmipizAca puM. (bhUmau pizAca iva) tAunu u. bhUmireva, svArthe kan TAp) bhUmi, 4thA, satmAsthaNa, bhUmiputra puM. (bhUmeH putraH) bhaMgatA, na2.su.2. 50, 624- madhumatIsaMjJAM bhUmikA sAkSAt kurvataH- bhUmipravibhAga (puM.) suzruta prasiddha mauSadhamA 35 yoga0 / yogA mo.nI. me tana vittavRtti, kSA- bhUmivibhAga. 1125Hits pAtrano abhinaya- yA yasya yujyate bhUmimaNDa puM. (bhUmi maNDaryAta, maNDa+ aNa) me bhUmikA tAM khalu tathaiva bhAvena sarve varSyAH pAThitAH / tano ve.. mA. Page #826 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhUmimaNDapabhUSaNa-bhUridakSiNa] shbdrtnmhoddhiH| 1633 bhUmimaNDapabhUSaNa na. (bhUmimaNDape bhUSaNamiva) mAdhavI | bhUmyAhulya na. (bhUmimAholati AcchAdayati, A+hul+ka satA. tataH yat) . tanI vanaspati.. bhUmiruha, bhUmIruha puM. (bhUmau rohati, ruha+kvipa/ | bhUya (na.) DovAnI sthiti, bha3 -brahmabhUyam mAM bhUmyAM bhUmau vA rohati, ruh+ka) A3, vRkSa. dAzarathibhUyam -zizu0 14181 / bhUmilatA strI. (bhUmilagnA latA) zaMpuSpI, jAvadI. bhUyas tri. (atizayena bahuH IyasUn IlopaH bhUrAdezaH) vanaspati. satizaya, ghaj, naI -bhavati ca punarbhUyAn bhedaH bhUmilAbha puM. (bhUmirlabhyate'tra, labh+AdhAre ghaJ) | phalaM prati tadyathA-uttara0 2 / 4 / -bhadraM bhadraM vitara bhagavan ! bhUyase maGgalAya-mA0 1 / 3 / mAdi . bhUmilepana na. (bhUmilipyate'nena, lip+karaNe lyuTa) -na kharo na bhUyasA mRduH-raghu0 88 / -pazvArdhana cha, vI59. praviSTaH zarapatanabhayAt bhUyasA pUrvakAyam- zakuM0 bhUmivarddhana puM. (bhUmiM varddhayati, svadehasthapArthivAMzopacayena | 17 / (avya. bhuve bhAvAya yasyati bhU+yas+kvip) bhUmi+vRdh+Nic+lyu) bhuurdu, zab. (tri. bhUmi vAraMvAra - bhUvobhUyaH savidhanagarIrathyayA paryaTantamvarddhayati, vRdh+Nic+lyu) pRthvIna. vadhAranA2. mA0 1615 / izarI. -'bhUyobhUyo svayamapi kRtAM bhUmizaya puM. (bhUmau zete, zI+ac) Ins. (tri.) mUrcchanAM vismarantI' -meghadUte / pRthvI upara sunAra. bhUyastA strI., bhUyastva na. (bhUyaso bhAvaH tala+TApbhUmiSTha tri. (bhUmau tiSThati, sthA+ka amba. Satvam) tva) matizaya, ghauvej. pRthvI upara rahela-rahenAra. bhUyazas avya. (bhU+yas+vIpsArthe zas salopaH) bhUmisatra na. (bhUmidAnarUpaM satram) pRthvI mahAna bhanevAra, ghAvA. -paJcAnAM triSu varNeSu bhUyAMsi rUpe ApavAmAM Ave che tevo yajJa guNavanti ca-manusaMhitAyAm-2 1137 / / bhUmisambhava puM. (bhUmeH sambhavaH utpattiryasya) bhagavaDa, bhUyiSTha tri. (atizayena bahuH iSThan bhUrAdezaH yuk) na24Asu2. (tri. bhUmebhUmau sambhavati, sam+bhU ac) atyanta, urf, bahu- abhirUpabhUyiSThA pariSad-zakuM0 jamInathI pedA thanAra, jamInamAM pedA thanAra. 1 / -aye uditabhUmiSTha eSa tapana:-mA0 1 / - bhUmisena (puM.) 6zamA bhanunI te. nAmano me putra.. nirvANabhUyiSThamathAsya vIryam -kumA0 351 / -bhUyiSThaM bhUmistoma (pu.) meM tanoyAsa.. bhava dakSiNA parijane-zakuM0 4 / 17 / bhUyuktA strI. (bhuvA yuktA saMbaddhA) 2. tanI dUrI.. bhUmispRz puM. (bhUmiM spRti, spRz+kvip) vaizya, manuSya, me. tano yo2. (tri.) sUj, Hij. bhUr avya. (bhU+ruk) bhUyA, pRthvI -bhUrbhuvaH svastrayIbhUmisapin tri. (bhUmisappi jai. prA.) bhUmimA vista2nAra, _zAnamArhantyaM praNidadhmahe-sakalArhat0 1 / / bhUri tri. (bahu+ri bhUrAdezaH) puSpa, ghaj- navAmbubhibhUri pRthvImAM phelAnAra. bilambino ghanA-zakuM0 5 / 12 / (puM. bhavati, bhU+krin) bhUmIcchA srI. (bhUmau tatpatane icchA) pRthvI. 652 viSya, bA, ziva, somahattano putra. (na. bhavati, paDavAnI IcchA. bhUyate vA, bhU+krin) sonu. bhUmIndra puM. (bhUmau indra iva) 28%81. bhUrigandha tri. (bhUriH pracuro gandho yasya) puSTha gandhavAj. bhUmIsaha puM. (bhUmI sahate, saha+ac) me tanu (strI. bhUriH pracuro gandho yasyAH) bhurA. nA. ga. 5kSI, 3 vizeSa. dravya. bhUmya tri. (bhUmimarhati, yat) pRthvInA yogya. bhUrigama puM. (bhuri bhArayuktatve'pi bahu gacchati, bhUmyantara puM. (bhUmeranantaraH) potAnA zinI pAsenA ___ gam+ac) gadheDa. dezanA rAjAono zatru. : bhUrigamI srI. (bhUrigama+striyAM jAti. GIS) 13.. bhUmdAlakI, bhUmyAmalI strI. (bhRmilagnA AmalakI/ bhUrij strI. (bhU+iji Uzca raparaH) pRthvI... bhUmyA saha Amalati sambadhnAti, A+mala+ bhUridakSiNa puM. (bhUridakSiNA yasya) viSNa. (tri.) puSpa ac+DoSa) moyaine. dakSiNAvALuM mUlyavAna upahAroyukta. Page #827 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AP 1634 shbdrtnmhoddhiH| [bhUridugdhA-bhUSa bhUridugdhA strI. (bhUrINi dugdhAni niryAsA yasyAH) vRzcikAlu | bhUrizrRGga tri. (bhUrINi zrRGgANi yasya) Uri niauj, nAme vanaspati. ghaNAM zikharovALuM. bhUridhana tri. (bhUri dhanaM yasya saH) dhanADhaya, zrImaMta... bhUrizreSThika puM. (bhUrayaH zreSTino yatra kap) . nAme bhUridyumna, bhUridhAman puM. (bhUri dyumnaM yasya/bhUri dhAma eka zahera, yasya) navamA bhanuna te nAmano putra. bhUrihan tri. (bhUrIn hanti, han+kvip) mAno bhUridhAman tri. (bhUri dhAma yasya) puNate.gauj, nAza. 4282. (puM.) te. nAmano me. masu2. zrImAnta. bhUruNDI strI. (bhuvaM pRthivIM ruddhi bhuvi rohati vA, bhU+rudh bhUripatra puM. (bhUrINi patrANyasya) me. tanu ghAsa.. vA ruha+ka pRSo. nakAraDakArAM gArA. DoS) .5 tarnu (tri.) puSTha 5i6iauj. bhUripalitadA strI. (ri palimiva dAti, dai+ka+TAp) bhUruha puM. (bhuvi rohati, ruha+ka) 3 -imimiti eka jAtanI keLa. bhUruhAM prasUna:-zizu0 7.50 / bhUripuSpA strI. (bhUrINi puSpANyasyAH) zatapuSpI nAme bhUrja puM. (U+ghaJ bhUH UjoM valaM yasya bhuvi Urjayate, vanaspati. bhU+U+ac vA) mo.45trana Au -bhUrjagato'kSarabhUripreman puM. (bhUriH pracuraH premAsya) 43413 56.. vinyAsaH-vikramo0 2 / - bhUrjeSu mamarIbhRtAH kIcakadhva___ (tri. bhUriH pracuraH prema yasya) YNa premavAj. nihetavaH-raghu0 4 / 73 / rANi phenAni yasya) 57naj. bhUrjakaNTaka (pu.) me sahI manuSyAti-525 bhUriphenA strI. (bhRrINi phenAnyasyAH) mahAna jAra, 'vrAtyAttu jAyate viprAt pApAtmA bhuurjknnttk:'vanaspati zikAkAI. manu0 10 / 2 / bhUribala tri. (bhUri balaM yasya) puSTha5mauj. (puM.) | bhUrjakaNTakI strI. (bhUrjakaNTaka+striyAM jAti, DoS) dhRtarASTrano me putra. sI. manuSya ti-strI.... bhUribalA strI. (bhUroNi balAni yasyAH) matimA bhUNi strI. (bhR+ni ni. Uzca raparaH) pRthvI.. vanaspati. bhUloka puM. (bhUH lokaH) pRthvI 35.8:- pAdagamyaM ca yat bhUrimaJjarI strI. (bhUrayaH maJjayaH yasyAH) tubasa.. kiJcid vastvasti pRthivImayam / sa bhUloM kaH bhUrimallI strI. (bhUri bahu yathA syAttathA malati mal / samAkhyAto vistAro'sya mayAditaH- viSNu pu0 2. aMza, __lac-gaurA. DIe) naTa-mAsI nAme vanaspati. 5. a. / bhUrimAya . (bhUrayaH mAyA yasya) ziyA. (tri.) bhUlagna tri. (bhuvi lagnaH) pRthvI. 5.2. vAjagesa. puSNa, bhAyAvANu, ghaj 45TI.. bhUlagnA strI. (bhuvi lagnA) zaMpuSpI-pAvajI vanaspati. bhUmimAyA strI. (bhUrimAya+striyAM TAp) ziyA-strI bhUlatA strI. (bhuvi lateva) me tano sA5. ____onld, ghaj 452. bhUliGgazakuni puM. (bhUliGgaH zakuniH) 62ma5.24nA bhUrimUla vi. (bhUroNi mRlAni yasya) pu. bhUNiyAMvAj. me pakSI. bhUrimUlikA strI. (bhUrINi mUlAni yasyAH kap TApi bhUvalaya na. (bhUvalayamiva) pRthvImaMDala.. ata itvama) sabaSTA vanaspati, mAnAbhacha. bhazamI strI. (bhalagnA zamI) sa tanI nAnAjI.. bhUrizas avya. (bhRri+zasa) pAvara, mane 4582 - bhUzaya tri. (bhuvi zete, zI+ac) 62mAM. 2282 baddhapadmAsanAdIni ditAnyapi bhAraza:- mahAnirvANatantre nojiyo vagere, pRthvI 752 sunA2. (puM.) viss1152| __ bhRzayo bhUSaNo bhRtiviMzokaH zokanAzanaH-mahAbhArate / bhUrizravasa tri. (bhUri zravAM yazaH yasya) ghain yazavAyu - bhUzarkarA strI. (bhuvi khyAtA zarkarA) . tanI un6. samarvatAsrAyaH zUrAH bhUribhUrizravAH zala:- mahA0 bhUzelu puM. (bhuvi khyAtA zeluH) me. satarnu u. 1187 / 14 / (puM. bhUri zravA yajJAdirjAnataM yazo yasya) bhaSa (ca. ubha. sa. seTa-bhUSaryAta-te/bhvA. para. sa. caMdravaMzI somadattanI putra eka rAjA, kauravonA pakSe seTa-bhUrSAta) mAbhUSa.55 5920, 2, 1.3 // 2 me yoddho ne sAtyasi bhArI najyo rato. zobhAva- zuci bhUSaryAta zrutaM vapuH-bhaTTi 20115 / Page #828 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhUSaNa-bhRguvallI shbdrtnmhoddhiH| 1635 -bhUSayate kanyA svayameva / abhi+bhRS- abhibhUSayati babhAra bAlA-kumA0 1-39 anubhava 42vI. bhogavaj, -saMta 42, sauMha , vi+bhUSa- sAMkRta sahana. 42j -bhAvazuddhisahijana mudaM jano nATakariva 2, sAThata tha -kayUrA na vibhUSayanti puruSam babhAra bhojanaH-zizu0 14 / 50 / sama. 2j, utpanna -bhartR0 2 / 19 / 42. yauvane sadalaGkArAH zobhA bibhrati subhravaHbhUSaNa na. (bhUSyate'nena, bhRS+karaNe lyuTa) sa.82, subhA0 / sam+bhR-saMviti -meha, j, me 42 60Ina, sa.142na sAdhana- kSIyante khalu bhUSaNAni -tyAgAya saMbhRtArthAnAm-raghu0 17 / prazita. 12j, satataM vA'bhUSaNaM bhUSaNam-bhartR0 2 / 19 / (na. bhUSa+bhAve bhejaj - suratazramasaMbhRto mukhe svedalavaH-raghu0 8 / 51 / lyuTa) zobhAvaj, zobhA. (puM. bhUSati bhaktavRndaM, bhRkuMza, bhRkuMsa puM. (dhruvA kuMzA iGgitajJApanaM yasya ni. bhUSa+lyu) vi. __ bhravaH vA samprasAraNam) strI. vezadhArI nAThiyo, bhUSaNAkhya puM. (bhUSaNaM AkhyA yasya) i62.. bhRkuTi, bhRkuTI srI. (bhravaH kuTiH bhaGgi vA sampra./ bhUSaNAI bhUSaNIya, bhUSayitavya tri. (bhUSaNamarhati, bhravaH sampra. vA DIp) dhavaNe3thI mamaranu distuj arha + ac/bhUS+kaNi anIyar / bhRS+tavyac) thAya. chata, bhava yAvai te- racitabhRkuTibandhaM dAgInAne yogya, zaNagAra-zobhAvA lAyaka. nandinA dvAri ru -bharatadhRtaharavilAse / bhUSA strI. (bhUSa+bhAve a+TAp) 2002j, hIna | bhRgu puM. (bhRjjati bhRja+kvip, bhRk jvAlA tayA 54zavavAbha3- dampatyAH payaMdAt prItyA bhUSAvAsaH sahotpanna iti u:) mahAno patrameSi . mahAdeva paricchadAn-bhAga0 3 / 22 / 22 / zobhAva.. zu, parvata, zasa2, 5tanI sapATI, mahagni, bhUSita tri. (bhUS+kta) sh||28 -maNinA bhUSitaH sarpaH parvata vagerenuM nirAdhAra UMcuM sthAna, varuNa putra eka kimasau na bhayaGkaraH / zobhAvela, hInA 53rAve... RSi. (puM. ba. bhRgogoMtrApatyAni aN tasya luk) bhaSNa tri. (bha+gaSNa) thavA-DovAnA svabhAvavANa - bhRgunA gotra santAna. nAvamanyeta va bhUSNuH kRzAnapi kadAcana-manu0 4 / 135 / bhRguka puM. (bhRgu+ke+ka) te nAmanI me. hesa. bhUsaMskAra puM. (bhuvaH saMskAraH) yahi 2to. pRthvIno bhRgukarNa (puM.) te. nAmarnu me tItha. saM22. bhRgukezava puM. (bhRguNA sthApitaH kezavaH) 52ImA bhUsuta puM. (bhuvaH pRthivyAH sutaH) bhagaNa bhRgue sthApela kezavanI mUrti. mahattvAcchIghraparidheH saptame bhRgubhUsutau - n.24||4.2. bhRguja, bhRgutanaya bhRguputra, bhRgubhava, bhRgusuta, bhUstRNa na. (bhRvastRNam pRSo. suT) chatrAka za06, amo. bhRgunandana puM. ('bhRgAjAyata, jan+Da/bhRgAstanayaH (MALSIno To5) yobhAsAmA yatI . vanaspati, bhUgoH putraH/bhRgaNA bhavati, bhRga+aca/bhRgAH staH/ eka prakAranuM sugaMdhI tRNa-ghAsa. bhRgAH nandanaH) zubhayArya- vIro na yasya bhagavAn bhUspRz puM. (bhUmi spRzati, spRz+kvin) bhAesa., manuSya. bhRgunandanA'pi-uttara0 5134 / .. bhUsvarga puM. (bhuvi svarga iva) sumeru parvata. bhRgujA strI. (bhRgu+jan+Da+TApa) mA vanaspati. bhR (bhvA. ubha saka. aniTa-bharati/juhA. ubha. saka. bhRgutuGga (na.) te. nAme se tIrtha | bhagapati, bhagaNAMpati paM. (bhagaNAM tadvaMzIyAnAM ptiH| aniTa- bibhatti, bibhRte) (bha.25 2- jaTharaM ko na bibharti kevalam-paJca0 1 / 22 / poss| 42- dhuraM bhRgRNAM bhArgavavaMzIyAnAM patiH aluksamA0) 52zurAma.. dharitryA vibharAMbabhUva-raghu0 18144 / -abhArSAd dhvaninA bhRgupAta puM., bhRgupatana na. (bhRgoH pAtaH/bhRgoH patanam) lokAn-bhaTTi0 15 / 24 / 3 2j, dhA258 42j - parvatanA zikhara uparathI paDavuM te, parvata vagere UMcA karmo bibharti dhariNI khala pRSThakana-caura0 50 / sthAna. 652thI. 5., -bhRgupatanakAraNamapRccham-daza0 / daridrAn bhara kaunteya ! mA prayacchezvaraM dhanam-hito0 bhRgubhavA, bhRGgajA sro. (bhRgu+bhR+ap+TAp (bhRGga 1 / 15 / mAthi.512mA. se. -sindhobaMbhAra lilaM ___ iva jAyate, jan+Da+ TAp) mA vanaspati.. bhRgubhUmi (pR.) 5. bhAvaputra.. zayanIyalakSmIm- kirA0 7 / 57 / -pizunajanaM khalu bibhrati kSitIndrAH-bhAminI0 1174 / -balitrayaM cAru bhRguvallI sro. (bhRgUNA adhotA vallI) taittirIya upaniSanI trIjI vallI. Page #829 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1636 shbdrtnmhoddhiH| [bhRGga-bhRSTikA bhRGga puM. (bhR+gan kit nuTa ca) (ma.bha.2, main | bhRGgAra puM. (bhRGga iva Rcchati, R+ac) Hin.. vanaspati- bhRGgarAjaH kezarAjo bhRGgaH pataga mArdavam- ___ (puM. bibharti jalam, bhR+ Arak ni.) sonArnu, 4Atra, vaidyakaratnamAlAyAm / 2-8yamiyA, sonArnu ArI -zizirasurabhisalilapUrNo'yaM bhRGgAraH-veNI0 6 / jaLapAtra, eka jAtano kIDo, kAkAkauvA pakSI. -nAdya pazyAmi te chatraM bhRGgAramathavA punaH-mArkaNDeyapu0 bhRGgaka puM. (bhRGga iva kAyati, kaM+ka) 805vA 8 / 2 / (na. bhRGga iva Rcchati, Rc) sarvisa, sonu. 5kSA.. bhRGgAri strI. (bhRGgavadvarNa Rcchati, R+in) 25 bhRGgaja na. (bhRGga iva jAyate kan+Da) mana, .4, vanaspati. agaracandana. bhRGgArikA, bhRGgArI strI. (bhRGga+R+aN svArthe bhRGgaparNikA, bhRGgaparNI srI. (bhRGgaparNI+svArthe ka+TAp kan+TAp ata itvam/bhRGgamiyati rUpeNAnukaroti, husvaH/bhRGga iva kRSNatvAt paNa yasyAH GIp) l R+aNa+gaurA. GIS) kSudra tu vizeSa-tama - zAyayI.. jhillIkA jhillikA varSakarI bhRGgArikA ca sAbhRGgapriyA strI. (bhRGgANAM priyA) bhogarI-mAdhavIsatA. hemacandraH 482 / bhRGgabandhu puM. (bhRGgasya bandhuH) 76k 3. bhRGgAvalI trI. (bhRGgAnAm AvalI) mamIna. samUha, bhRGgamUlikA strI. (bhRGgasya bhRGgarAjasyeva mUlamasyAH ___ kapa kApi ata itvam) me tanI vanaspati. bhRGgAhva puM. (bhRGgamAhvayate sparddhate, A+hye+ka) Hin2), bhRGgaraja, bhRGgarajas, bhRGgasodara puM. (bhRGgAn raJjayati, 72, ArI. ra+antarbhUtaNyarthe ac pRSo. nlopH| bhRGgAhvA strI. (bhRGgamAhvayate, sparddhate, A+Dhe+ka+TAp) eka vanaspati. ra+antarbhUtaNyarthe uNA0 asun nalopaH/bhRGgasya bhRGgikA srI. (bhRGgI+svArthe ka+TAp ata itvam) sodara iva) magara. indragopa kIDo, ativikhanI kaLI. bhRGgarAja puM. (bhRGga iva rAjate iti bhRGga+rAj+ac) bhRGgin puM. (bhRGgastadvarNaH kRSNatvAdastyasya ini) 4unu Hin, sta. 4in. (puM. bhRGgAnAM rAjA, __3, zivano anuya2. rAjan+Tac) ma.ma.2no 25%, bhoTo. samo, me. bhRGgI strI. (bhR+gan kit nuT ca gaurA. DIe) mativinI. jAtanuM paMkhI, te nAmano eka yakSa. jI, bhamarI- bhRGgI puSpaM puSpaM so vAJchati navaM bhRGgarAjAdya (na.) vaidha prasiddha auSadha35 : tesa. navam-subhA0 / bhRGgariTa, bhRGgariTi, bhRGgaraTi bhRGgi puM. (bhRGga iva bhRGgIphala puM. (bhRGganyAH ativiSAyA iva phalamasya) raTati, bhRGga+raT + ac itvaM pRSo./bhR+ bA0 gik AmrAtaka-aMbADo vRkSa. nuT ca) zivano me. pAvaya2. bhRGgIri(rI)Ti, bhRGgariTi puM. (bhRGga+raT + in, pRSo. bhRGgarola puM. (bhRGga iva roti, ru+lac) meM tano sAdhuH/bhRGge+riTa+i, aluksa0) zivanA 5 hI. nAma. bhRGgavallabha puM. (bhRGgANAM vallabhaH priyaH) me tanA | bhRGgIza puM. (bhRGgarizaH) bhAva. marnu 3, mo. bhRGgeSTa tri. (bhRGgANAmiSTaH) bhamarAne priya. bhRGgavallabhA strI. (bhRGgANAM vallabhA priyA) . tanI bhRGgeSTA strI. (bhRGgasya iSTA) meM tanI duvAra, ____ Yii. mA vanaspati, t25|| strI. bhRGgasuhRd puM. (bhRGgANAM suhad) bhIgarAno vo. bhRj (bhvA. A. sa. seTa-bharjata) zej, v4j. bhRGgAnandA strI. (bhRGgANAmAnandA yasyAH bhRGgANAM AnandA bhRjjana puM. (bhrasj+karaNe kyun sampra.) 4A-javAna AnandakarI vA) . pAtra-55 tavI. vagere. bhRGgAbhISTa puM. (abhi+iS+kta bhRGgANAmabhISTaH) Rivuk | bhRNIya (bhvA. A. sa. seTa-bhRNIyate) 5. 12vo.. 13. bhRSTikA strI. (bhiriTikA pRSo.) dhonI 2.08.. Page #830 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhRNDi -bher3a shbdrtnmhoddhiH| 1637 bhRNDi (strI.) 22, bhoTu. | bhRzapatrikA srI. (bhRzANi patrANyasyAH kapa TAp itvam) bhRta tri. na. puM. (tri. bhR+karmaNi kta/na. bhR+bhAve | jAnu, jAu. kta/puM. bhR+kta) (bha.25554 438, 52 // 2 mAghI | bhRzam avya. (bhRz+vA. kamu.) atyanta -tamavekSya pAsa, dhaa29|| 428. (puM.) 6.sa., no72- ruroda sA bhRzam-kumA0 4 / 25 / -cukopa tasmai sa uttamastvAyudhIyo yo madhyamastu kRSIvalaH / adhamo | bhRzam-raghu0 7 / 170 / -raghu zaM vakSasi tena tADitaH bhAravAhI syAdityevaM trividho bhRtaH-mitA0 / raghu0 3 / 61 / vAraMvAra sA. bhUtaka, bhRtibhuja tri. (bhRtaM bharaNaM vetanamupajIvati, bhazAdi paM. (bhazaH Adiryasya) pAzinIya vyaa724|| bhRta+kan/bhRtiM vetanaM bhuGkte, bhuja+kvip) 50 // 2. prasiddha the. zA . sa ca-bhRza, zIghra, capala, 45 vanAra yA72 3 bhaThU2- tathA caturbhirbhUtakaH / manda, paNDita, utsuka, sumanas, durmanas, abhimanas, parIkSyate zrutena zIlena kulena karmaNA-gAruDe 112 a0 / unmanas, rahas, rohat, rehat, saMzcet, tRpat, zazvat, bhRtakAdhyApaka puM. (bhRtakazcAsau adhyApakazca) 5 // 2 / / bhramat, vehat, zucis, zucivarcas, antara, varcas, ASHuvanA2 -'bhRtakAdhyApako yastu bhRtakAdhyA- | ojas, surajas, arajas-ete bhRzAdayaH / pitastathA' -manu0 3 / 156 / / | bhRSad strI. (dRSad pRSo.) 5thya2-zivA. bhRtakAdhyAyin puM. (bhRtakaH adhyAyI) 5 // 2 bhASI bhRSTa tri. (bhrasj+kta) muMThesa, zada.. bhaNanAra, pagAra daI zIkhanAra. bhRSTayava puM. (bhraSTazcAsau yavazca) 3. 4. bhRti strI. (bhriyate'nayA, bhR+ktin) 5 // 2, mUlya- bhRSTAnna na. (bhraSTaM ca tat annaM ca) za.3j sanA. paNyamUlyaM bhRtistuSTyA snehAt pratyupakArata:- bhRSTi strI. (bhrasja+bhAve ktin) 2j, y4, sUnImitAkSarA / bhadUrI.. (strI. bhR+ bhAve ktin) ma25- 68deg3 pAya- yo. poSa, dhA29. bhR (qyA. pa. saka. seTa-bhRNAti) y04j, zesj, bhRtya puM. (bhriyate, bhR+kyap tuk ca) (sa, nA.42. | | ti2272, niMha, ma66 42vI., dhA241- po14. 42j. (tri. bhR+kyap tuk ca) ma255oSa9. 42va yas, | bheka puM. (bibheti, bhI+kan kasya netvam) hetthiidhAraNa karavA yogya. saMvRNute'drInudadhinidAghanadyo na bhekamapi-AryAsa0 bhRtyatA strI., bhRtyatva na. (bhRtyasya bhAvaH tala+TAp- | 451 / megha -paGka nimagne kariNi bheko bhavati tva) norI, yA425, hAso hAsatva. mUrdhagaH / bhRtyabharaNa na. (bhRtyasya bharaNam) no32yA 2rnu, poSarA | bhekaTa, bhekani puM. (bheka iva Talati, Tal+Da) me karavuM, poSaNa karavA yogyanuM poSaNa. tanuM bhA79. bhRtyabhartR, bhRtyazAlin tri. (bhRtyasya bhartA/bhRtyaiH | bhekaparNI strI. (bheka iva parNamasyAH GIp) bhae557 zAlate, zal+ini) poss| 42vA yogyanu poSae. vanaspati- bhekaparNIrasenaiva guJjAdvayavaTI hitaamkaranAra, nokaracAkarane poSanAra, poSaNIya vargathI vaidyakarasendrasArasaMgrahe / bhekabhuja puM. (bhekaM bhuGkte, bhuj+kvip) sapa, 4Nayara bhRtrima tri. (bharaNAjjAtaH, bhR+ki map ca) 525- | ___prAvizeSa. poSaNathI thayela. bhekAsana (na.) taMtrazAstra prasiddha meM mAsa.na. bhRmi puM. (bhram+in pRSo. vA samprasAraNam) .5 | bhekI strI. (bheka+striyAM GIS) bha757 vanaspati, tano vAyu, mama.j, 32j. -'kimu cakrabhR(bhra)mi heDI.. kAritAguNaH' naiSadhe / bhekuri (strI.) apsa.28 35. me. nakSatra.. bhRmyazva puM. (bhRmaya ivAzvAH yasya) te nA. me. pi. bheDa puM. (bhI+Da tasyatvaM na guNatvaM ca) 4.5ro, gheTo, bhRz (divA. para. aka. seTa-bhRzyati) naye 57. ____49L, bhajana, kI, 2.5 Si... bhRza na. (bhRzyati prAcuryeNa vartate, bhRz+ka/tri. bheDI, bheDrI strI. (bheDa+striyAM jAti. GIS/bheDra+striyAM bhRz+astyarthe+ac) atizaya, atyanta- bhRzamArAdhane | jAti. GIS) 5.42, ghe.TI.... yatnaH svArAdhyasya marutvataH- kirA0 11 / 46 / bheDU puM. (bheDa+pRSo.) 5.42, gheTo. yuta. Page #831 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAta.. 1638 shbdrtnmhoddhiH| [bhetavya-bhaikSava bhetavya tri. (bhI+tavyac) lAvAvAya, bhaya pAmavA yogya | bhena (puM.) sUrya, yandra, ma.531k, 3, 552. 'tAvada bhayasya bhetavyaM yAvada bhayamanAgatama-hito0 / ' bhera paM., bheri, bherI strI. (bhI+uNA. rana/bhI+krina (tri. bhid+tavyaca) mAMgavAyogya, 34 sAya, vaMtryA. ni. vA. GIS) bhoTu nA, nobata, Dhora yAravA yojya, vimA 42vA sAya5. (na.) vizeSya. -yato bheriveNuvINAmRdaGgatAlapaTahazaGkhakAhalAdibhedena bhetR bhedaka, bhedina tri. (bhinatti, bhid+tRc/bhiT+Nvul/ zabdA anekavidhAH -paJcatantre 1 / -ravaH pragalbhatAhatabhid Nini) mehana2, tounAra -kuddAlapANivijJeyaH bherisaMbhavaH-kumA0 / setabhettA samIpataH-vyavahAratattve / 12nAra -navajvare / bherIsvanamahAsvanA (strI.) atisvAmInI sanayarasa ca ye yogA bhedakAH prikiirtitaaH-vaidykrsendsaarsNgrh| bhAganA2, unA2. bheruNDa (tri.) bhayAna, mayaM42. (na.) f pA295 bheda puM. (bhid+ghaJ) 41 42, 2 2 52vI, 2. (puM.) bhAva, vizeSa. sAma vagaire pAyo pai.DI. se.cha, yI2j -prApnoti tIvaM | bheruNDaka puM. (bheruNDa+kan) ziyA. khalu pANibhedam- kAmandakIye 15 / 16 / vimA bheruNDA srI. (bheruNDa+striyAM TAp) te. nAmanI meM. 42, tAvata - tayorabhedapratipattirasti me-bhartR0 yakSiI , te. nAmanI me. hevatA- 'mahAvizvezvarIzvetA, 3 / 99 / -agauravabhedena-kumA0 6 / 12 / 5.782- bhedAH bheruNDA kulasundarI' -kAlipurANe / padmasaMkhAdayo nidheH-amara0 / - zirISapuSpabhedaH / bhela tri. (bhI+uNA. raH rasya la:) 40.47, yaMyama, mitratA mAne meM.35tA- bhedAbhedajJAnam / dAna- ___ ya5Na, sanI , buddhi garnu. (puM.) te nA. me. 3ya, nyAyamata. prasiddha anyonyAbhAva. (na.) vizeSa. __muni, 4tu. (puM. bhid+Nvula) me. taY us. bhelaka puM. (bhela+svArthe ka) vaDA, Do.. bhedatas avya. (bheda+paJcamyarthe tasil) methI, | bheSa (bhvA. ubha. aka, seTa-bheSati-te) bhaya pAbhava.., taphAvatathI. vAvaM. bhedana na. (bhid+bhAve lyuTa) vimA 42vA, bheSaja na. (bheSa+ghaJ bheSaM rogabhayaM jayati, ji+Da) 42, 3j, 22 52vI, thAra. (na. bhidyate'nena, auSadha, vA- narAnamba ! trAtuM tvamiha paramaM bheSajamasi bhid+lyuTa) DI. (tri. bhedaryAta, bhid+Nic+lyu) __ -gaGgA0 15 / -ativIryavatIva bheSaje bahuralporyAsa recaka, cIranAra, phADanAra, bhAMganAra, alaga karanAra | dRzyate guNaH-kirA0 2 / 4 / / (puM. bhinatti bhUmim, bhid+ lyu) pRthvI nA2 bheSajAGga na. (bheSajasya aGgam) auSadhanI. sAthe. varA-.. (paM. bhida+Nica+lyU) asAveta. anupAna, 12vA yogya vastu-madha, ghI, sA42 vagaire. bhedanaka, bhedanika na. (bhedana+ke+ka) 27. | bhaikSa, bhaikSya na. (bhikSava, bhikSA+aNa ni. bhikSAyAH bhedanIya tri. (bhid+karmaNi anIyara) Hinal yogya, samUhaH aNa) bhikSA-bhI- bhakSeNa vrtyennitymphADavA lAyaka, cIravA lAyaka be vibhAga karavA manu0 2 / 188 / bhikSAno samUDa -ayAcitaM tu tad yogya (na.) vizeSya. bhakSaM bhoktavyaM manurabravIt-prAyazcittatattvam / bhikSAmai bhedita tri. (bhid+Nic+kta) yA3kha, sa, vibhAga DonA2-thanA2. 38, mAMgela. (puM.) taMtrazAstra prasiddha me. maMtra.. bhaikSacaraNa na., bhaikSacaryA strI. (bhekSyaM caraNaM bhekSasya bhedin puM. (bhid+Nini) asAvetasa. -vyutpAditaM hyudarabhedi caraNaM vA/car+bhAve kyap, bhaikSasya cA) mIna bhayaM yato'sya-bhAga0 3 / 15 / 33 / bhAgava.. bhedira, bhedura na. (bhid+kirac kurac vA/bhidura+pRSo. bhaikSajIvika bhekSabhuja tri. (bhakSeNa jIvikaH) bhAna __ guNaH) 4. bhaion 9vanA2- guruNA samanujJAto bhujitAnnabhedya tri. (bhid+Nyat) bhagavA yogya, 34 43, makutsayan-mahA0 14146 / 3 / / yA2vA yogya, vimA 42vA dAya, mina thavA | bhaikSajIvikA sro. (bhaikSeNa jIvikA) mA bhA0. 4g. yogya, liMga dvArA 10. zAya. (na. Nini) bhaikSava, bhekSuka na. (bhikSUkANAM samUhaH, khaNDikA aN) vizeSya. bhIkhArIono samUha Page #832 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhaidika-bhogapAla shbdrtnmhoddhiH| 1639 bhaidika tri. (bhedaM nityamarhati, chedA. ThaJ) umeza bhoktavya tri. (bhuja+kaNi tavyac) mo.na. 42vA bhedavA lAyaka. sAya. bhaima tri. (bhImasya nRpasyedaM, bhIma+aN) bhIma.2% bhoktukAma tri. (bhoktuM kAmayate, kam+Nic + ac) saMbandhI bhImanI putrI, nala rAjAnI patnI damayaMtInA bhogavavAne icchanAra, khAvAne icchanAra. pitAnuM nAma, bhImarAjAnuM, zivanuM, ziva sambandhI, bhoktR tri. (bhuja-bhojane avane ca tRc) bhAvanA2, mAgha zukla ekAdazI agara te divase karAto utsava. mI04na. 4282, 26.9 // 2 // 2 (puM. bhuj+tRc) viSNa, bhaimagava (puM.) te. nAmarnu me gotra. ___pati, 2%, zAsa.3, prema. bhaimaratha puM. (bhImarathamadhikRtya kRto granthaH aN) bhoktRtA strI., bhoktRtva na. (bhokturbhAvaH tl+ttaapbhImarathanA adhikAre karela grantha. tva) bhogavanA25j, bho4na 42vA5j. bhaimaseni, bhaimasenya bhaimAyana puM. (bhImasenasyA'patyaM bhoga puM. (bhuja+bhAvakarmAdau ghaJ) suma-duH, suma pumAn iJ/bhImasenasyA'patyaM jya/bhImasyApatyaM duHkhano anubhava, bhADuM, vezyA vagere upabhoga badala iJantAt phak) bhImasenano putra.. tene sA5vAma mAvatuM mAI, sapana zarI2- banateyabhaimI srI. (bhImenopAsitA bhImasyeyaM vA, bhIma+ zAmatasya bhoginaH bhogaveSTita iva cyato mANaH __ aNa+GIp) bhIma. agiyA21., mayanta.. raghu0 11 / 59 / sapanI 37- zvasadasitabhujabhairava puM. (bhIroridaM, bhIru+aN) maya, 70.s. (puM. gabhogAga0 -mA0 5 / 23 / dhana, 5.njte., 26, bhIrbhayaGkaro ravo yasya svArthe aNa) navaprasiddha bhojana, deha, sarpa, mApa, ravi vagere grahano dareka bhayAna 2sa., bhairava. 20, 2242, bhairava 45- savyena rAzimAM rahevAno kALa, pRthvI vagereno phalabhoga, ca kaTIdaze gRhyavAsi pANDavaH / tadrakSo dviguNaM eka prakArano vaibhava, vahIvaTa, bhogavaTo. bhogavavuM cakre ruvantaM bhairavaM ravam-mahA0 1164 / 27 / te.- 'bhogA marghAvatAnamadhyavilasatsaudAminIcaJcalAHna6, zivano me 2. te nAme me nA. (tri. vairAgyazatake / -bhoge bhayam-bhartR0 3 / 35 / bhogaka tri. (bhoga+saMjJAyAM kan) bhoganA garnu, bhairava+astyarthe ac) bhayavANu, jIvANu, mayanu bhoganA samayanuM. sAdhana. bhairavI nA. (bhIru+aNa+GIp) dugAhavI, bhairavavanI bhogakara tri. (bhAgaM karoti, kR+ac) bhogavanAra, patnI. 4l42 5282, pAna2. bhairavIcakra na. (bhairavyAH pUjanArthaM cakram) bhairavavInI bhogaguccha na. (bhogAya guccham) vezyAne, bhogavyA badala tene ApavAmAM AvatuM bhADuM. pUjA mATenuM eka cakra. bhogagRha, bhogasadman, bhogasthAna na., bhogAvAsa puM. bhaiSaja na. (bheSajameva saMjJAyAM svArthe vA aN) auSadha, (bhogArthaM gRham/bhogArtha sadma/bhogasya sthAnam/bhogArthaM savA kSivizeSa. (puM. ba. bhiSajo gotrApatyaM yaJ AvAsaH) bhogana, 52. strI-puruSarnu tigRha, maMta:pu2. bhaiSajyaM tasya chAtrAH kaNDvA . aN yalopaH) vaidhanA bhogatRSNA strI. (bhogasya tRSNA) HisaPi3 64.mIgonI gotraja putranA vidyArthIo. 727 / - tadupasthitamagrahIdajaH piturAjJeti na bhogatRSNayAbhaiSajya na. (bhiSajaH karma bheSaja+svArthe vA SyaJ) raghu0 8 / 2 / 6vA- y||24, nIti - bhaiSajyaM bheSajaM bhogadeha puM., bhogAyatana na. (bhujyate sukhaduHkhAdikamatra, cAyurdravyamagadamauSadham vaidyakaratnamAlAyAm / (puM. bhuja+AdhAre ghaJ bhogArtha dehaH/bhogasyAyatanam) sUpabhiSajo'patyaM gaI. yaJ) vaidhano putra. dukha vagere bhogavavAnuM sAdhana zarIra, pUla zarIra. bhaiSNaja puM. ba. (bhiNajo gotrApatyaM gargA. yaJ tasya bhogapati puM. (bhogArthaM patiH) no pratinidhi, bhoga chAtrA. kaNDvA aN yalopaH) minA putranA karavAvALo dhaNI. chAtrI. bhogapAla, bhogika puM. (bhoga bhogasAdhanamazvaM pAlayati bhaiSmakI strI. (bhISmakasya strayapatyaM iJ+DIp) viha24 pAli+aN/bhogaH azvabhogaH astyasya karmatvena bhIkhakanI putrI rukmiNI. Than) ghosano 2sevANa, pAsa682. Page #833 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1640 shbdrtnmhoddhiH| [bhogapizAcikA-bhorI bhogapizAcikA, bhogapizAcI strI. (bhoge pizAcikeva/ | bhogyA strI. (bhuja+karmaNi Nyan+TApa) mA 426 ___ bhoge pizAcIva) bhUma.. ___ yogya strI, vezyA. bhogaprastha (puM.) utta2. himai Avedo me. he.. bhoja puM. (bhuja+ac) te. nA. sa. 122, dhaa2| nagarIna bhogabhUmi strI. (bhogAyaiva bhUmiH na karmArthA) trAsa. 10. mAtra, vihamazanI 20%0- bhojena dUto raghave akarmabhUminA tathA chappana aMtaradvIpanA kSetro. visRSTaH-raghu0 5 / 39 / vasudRvanI zantihevI strIthI bhogavat tri. (bhogo'styasya, bhoga+matupa masya vaH) utpanna thayela eka putra, hRdhu rAjAno eka putra. bhogavAj, mogavanAra, mogA. (puM. bhogaH phaNaH bhojaka tri. (bhojayati, bhuja+Nic+Nvul) 4AunAra, kAyo vA bhUmnA'styasya, bhoga+matup masya vaH) ___ mozana prApta 20vanA2. (tri. bhuja+Nvula) bhanA2. sarpa, nAya, Ana. bhojakaTa paM. (bhojaH kaTa iva) tanAbha dRza. bhogavatI strI. (bhogaH sarpazarIraM bhUmnA'styasyAm, matupa | bhojakaTIya tri. (bhojakaTe bhavaH cha) mA4 dezamA masya vaH GIp) se nahI, pAtAsagaM, yanAra. kArtikasvAmInI anucara eka mAtRkA. bhojadeva puM. (bhojo deva iva) dhaa2| nagarIno 2% bhogavarddhana puM. (bhogaM varddhati, vRdh+Nic+lyuTa) mo4. heza. (tri.) bhora vadhAranA2. bhojana na. (bhuja+lyuTa) mAna- ajIrNe bhojanaM bhogArha na. (bhogamarhati. a + aN) dhAnya. (tri.) viSam -subhA0 / uj, bhA. (na. bhuja+karaNe upabhogane yogya, bhogavavA lAyaka vastu vagere. lyuTa) dhana. (puM.) vi. bhogAvalI strI. (bhogAnAM AvalI zreNiryasyAH) 35.na. bhojanagara, bhojapura na. (bhojadezasthitaM nagaram/ ti, stuti, stuti. 4282-bhATe 428i dult- nagnaH ___ bhojadezasya puram) mo.4 dezamainI. ghArAnagara. stutivratastasya grantho bhogAvalI bhavet-hema0 / nAgapurI. bhojanapAtra na. (bhojanasya pAtram) mAna. 42vAnu bhogikAnta puM. (bhoginAM kAntaH priyaH) vAyu. pAtra. bhogigandhikA strI. (bhoginaH sarpasyeva gandho yasyAH bhojanavyagra tri. (bhojanAya vyagraH) Huawi mazagUla, __kap kApi ata itvam) . tanu vRkSa. - bhojana karavA mATe vyAkuLa. bhogin puM. (bhogaH phaNA'styasya ini) sa bhojanIya tri. (bhuja+karmaNi anIyar) bhavA bilal gajAjinAlambi pinaddhabhogi vA-kumA0 578 / sAya. AzleSA nakSatra, gAmano mukhI, rAjA, viSayI hajAma. bhojapati puM. (bhojadezasya patiH) mI zina. 20%1. (tri. bhoga+ atyarthe ini) vyAvRtti 52nAra, bhogavanAra, bhogavALuM. bhoginI srI. (bhoga+ini+GIp) sA55, nAgapurI, bhojin tri. (bhuj+karthe Nini) mona. 4242, jAnA2. paTarANI sivAyanI rANI-upapatnI, rakhAta. bhogibhuja puM. (bhoginaM sarpa bhuGkte, bhuja+kvip) bhojya tri. (bhoj+Nyat bhakSaNArthatvAnna kutvam) mona. 72vA vAya- tvaM bhoktA ahaM ca bhojyama-paJca0 bhora, 27. bhogirAja, bhogIndra, bhogIza, bhogIzvara puM. (bhoginAM rA svAdiSTa bhojana, upabhoga, zrAddhamAM pitRonI rAjA Taca samAH/bhogI indra iva, bhoginAM indraH vA/ tRpti mATe ApavAnuM anna vagere. bhoginAmIzaH/bhoginAmIzvaraH) zeSanAga, vAsunA. | bhojyasambhava puM. (sambhavatyasmAt, sam+bhU+apAdAne bhogivallabha na. (bhoginAM vallabham) yaMhana. ___ ap) 525 43thI. zarIrabha. thanArI. 2sadhAtu. bhogya na. (bhuj+Nyat kutvam) dhana, dhAnya (tri. bhoTa, bhoTAGga puM. (bhoTastajjAtiraGgamasya) bhutAna bhogamarhati, bhoga+Nyas) bhogAyogya vastu - deza, tibbatanuM ja A eka nAma kahevAya che. zApenAstaMgamita mahimA varSabhogyeNa bhartuH-megha0 1 / | bhoTIya (tri. (bhoTa+cha) titavAsa.. cholata-saMpatti- (puM. bhuj+Nyat) : 2no - bhomirI (srI.) . tanu ratna, viduma.. mAnasika roga. bhorI (strI.) dI. ya80.. sa. Page #834 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bholi-bhrakuMza shbdrtnmhoddhiH| 1641 bholi puM. (bhA+uli) 2. bhaurikyAdi (pu.) pANiniya vyA.24 prasiddha me. bhos avya. (bhAti, bhA+bAhu. Dosi) saMbodhananA za06 gae. sa ca-bhauriki, bhauliki, cIpayata, caiTayata, praznanA arthamAM vaparAto avyaya. __kANeya, vANijaka, bAlikAjya, saikayata, vaikayata / bhaujIya tri. (bhojadeze bhavaH cha) mo04 dezamA thanA2. bhaulika puM. (bhauriki+vA rasya la:) bhUmi SinI putra. bhauTTa puM. (bhoTa+aN pRSo.) tiand- titano. | bhaulikyA srI. (bhUrikarSarapatyaM SyaG+TAp rasya la:) rahevAsI. bhUlika RSinI putrI. bhauta puM. (bhUtAni prANino'dhikRtya pravRttaH aN) hevanI | bhauliGga puM. (bhUliGgasya khagabhedasyApatyaM aN) bhUsiMga pUrI lAmA (puM. bhUtAnI praNino devatA'sya aNa) pakSInu ayyu-2. sthe 42vAna pAMya yamanI meM At. (tri. bhauliGgI strI. (bhauliGga+striyAM GIS) bhUdi pakSAna bhUtasyedaM, bhUta+aN) bhUta. saMoil, ugly, usa ayyu-bhAhA. saMbaMdhI. bhauvAdika puM. (bhvAdau gaNe paThitaH Thak vAtpUrva aic) bhautaka (puM. (bhUta+Thak) mAvi, bhotI. gvAdigaNano dhAtu. bhautika tri. (bhUtAni pRthivyAdIni pizAcAn vA adhikRtya bhyas (bhvA. A. a. seTa-bhyasata) maya pAmayI, jI. jAtAni Thak) bhUtanA adhire thayera bhauti: - bhyasane (avya.) uttara 62. piNDeSvanAsthA khalu bhautikeSu -raghu0 2157 / pizAya bhraMza (divA. A. a. seTa-bhraMzyate/divA para. a. seTa vagerethI pedA thayela upadrava-vyAdhi vagere. bhrazyati) nIye. 53j. pra+bhraMza-bhraMzate, bhraMzyati=24.3j, bhautya puM. (bhUterapatyaM bA0 yak) yauhamA bhanu. sapasa -prabhrazyamAnAbharaNaprasUnAm-raghu0 14 / 54 / bhauma puM. (bhUmerapatyaM bhUmi+aN) na2.71su.2, maM AS. -hastAd bhraSTamidaM bisAbharaNam-zakuM.0 3 / 26 / yUthAd (tri. bhUmeridaM, bhUmi+aNa) pRthvInu, pRthvI saMbandhI, bhraSTaH hito 04 / vayita. tha, mohe - dau3 -bhomo muneH sthAnaparigraho'yam-raghu0 13 / 36 / babhraMze'saudhRtastataH-bhaTTi0 14 / 71 / jI. 4, nasI. (tri. bhUmyAmiti, bhUmi+ aNa) pRthvImA vyA5.5. 4 -saGgrAmAd babhraMzuH kecit-bhaTTi0 14 1105 / (puM. bhUmi+aNa) ti Auzo vanaspati, meM tano bhraMza puM. (bhraMza+bhAve ghaJ) nIye 57, vyasana, kSAra, ambara nAme sugaMdhI dravya. 6yAbhAthI nAye sAvaM, adhopAta- sehe'sya na bhaumana paM. (bhUmno'patyaM aNa, mannantatvAta na TilopaH) devono zilpI vizvakarmA deva. bhraMzamato na lobhAt-raghu0 16174 / - kanakavalaya bhraMzariktaprakoSTha: -megha0 2 / smRtibhraMzAd buddhinAzaHbhaumaratna na. (bhomaM ca tat ratnaM ca) 52vANu. bhaga0 263 / bhaumavAra, bhaumavAsara puM. (bhomasvAmiko vAraH/bhomapatiko bhraMzakalA (strI.) DiMsA. vAsaraH) bhaMgaNavAra. bhaumika, bhaumya tri. (bhUmau tiSThati adhikaroti vA | bhraMzathu puM. (bhraMz+athuc) pAnasa, busno -humo ___-prabhraMzathu za6. Thak/yat vA) pRthva. 652 2un||2, bhUmino bhabi.50. bhaumI strI. (bhUmyAM jAtA, bhUmi+aN+triyAM GIS) bhraMza(sa)na tri. (bhraMz+lyuTa) nIye. 342, 57j, sItA hevI. vayita 23, pohe. bhaurika tri. (bhUri svarNamadhikaroti, Thak) 24Iya bhraMzita tri. (bhraMz+Nini) naye. 5.un||2, 75 thAnA2, (25nAra, naSTa thanAra. koza adhikArI suvAdhyakSa, koSAdhyakSa. bhauriki puM. (bhUrikasyarapatyamiJ) (bhU2i4 RSinI bhraMzakalAkRtya avya. (bhraMzakalA+kR+ lyap tuk) hiMsA putra. zana. bhaurikyA strI. (bhUrikasyarSerapatyaM striyAM SyaG+TAp) bhrakuMza puM. (dhruvA kuMzA iGgitajJApanaM yasya ukArasyAtvam) bhUrika RSinI putrI. nATakamAM strIvezadhArI nATakiyo. Page #835 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1642 shbdrtnmhoddhiH| [bhrakuTI-bhramin bhrakuTI puM., bhrakuTi strI. (bhruvoH kuTiH kauTilyaM attvm| bhramaraka, bhramarAlaka puM. (bhramara iva kAryAta, ke+k| DIpa) mama2 disii 42vI, mama2. yAvI. bhramara iva arlAta paryApnoti, al+Nvula) salAnI bhrakSa (bhvA. u. saka. saMTa-bhrAta-te) bhakSaNa 2j, (bhabha2, mastana vAnI saTa. (puM. bhramara+svArthe ___ , jI4. saMjJAyAM vA kan) 6, me 4.52nu vAdhavAnu astra, bhrajas puM. (bhrAjate, bhrAj+ asuna pRSo. husvaH) agni bhamaro, pANInuM goLAkAre bhamavuM. AdityarUpa sura. bhramarakI strI. (bhramara+saMjJAyAM kan+ DIp) nAnI 42... bhraNa (bhvA. para. saka. seTa-bhraNati) 106 12vI. bhramarakITa puM. (bhramara iva kITaH) me.tana30. bhrabhaGga, bhUbhaDga puM. (bhruvo bhaGgaH ukArasyAtvam) bhramaracchallI (strI.) .5 tanI batA-vesa.. bhramara bhAMgavI. bhramarapadaka (na.) 2. akSaranA 52vAyo me chaha. bhram (bhvA. para. a. seTa bhramati/divA para. a. seTa / bhramarapriya puM. (bhramarasya priyaH) me. satanA marnu bhrayati -bhrAmyati) mama -bhramati bhuvane kandarpAjJA- Au. bhogI. mA0 1 / 14 / - mano niSThAzUnyaM bhramati ca bhramarapriyA strI. (bhramasya priyA) bhabha... kimaSyAlikhati ca-mA0 1131 - digamaNDalaM bhrAsa bhramarabAndhavA sro. (bhramarasya vAndhavA) dhonI moTI maanscaapln-bht0377| 32va - sUyo bhrAmyAta nityameva gagane-bhartR0 2 / 95 / - vikArazcaitanyaM bhramayati bhramaramArI strI. (bhramaraM mAraryAta, mAri+ aNa+gorA. saMmIlayati ca-uttara0 1 / 35 / - lIlAravindaM DIe) me tano vaso. bhramayAJcakAra-raghu0 6 / 13 / ut+ bhram-udbhamati) - bhramaravilasitA (strI.) agiyA2. ma.kSaranA 25.24vANI bhrama 42, mAma tama gama 4 dhAvatyudbhamati eka chanda. pramIlati patatyudyAti mUrcchatyapi-gIta0 4 / pari+bhram- bhramarA strI. (bhramara+ajAditvAt TAp) meM adil paribhramati -32, bhrama. 42, mAmA-tama bhUsAparibhramasi kiM vathA kvacana citta / vizrAmyatAma- bhramarAtithi puM. (bhramaraH atithiryasya) yaMpa.. bhartR0 3 / 137 / 22 gAvaparibhramanmUrdhaja- bhramarAnanda puM. (bhramarAn Anandayati, A+nand+ SaTpadAkula:- kirA0 5 / 41 / vi+bhram vibhramati- Nic+aN) mo.sa.sa.rI, atimutano vaso, pharavuM, AMTA mAravA, uDAvavuM, astavyasta karavuM, vyAkula raktAplAna vRkSa. tha, mAzyaM pAma, gabharAj, 6dvina 2j . bhramarikA strI. (bhramaraka+TAp itvam) mA. zAoma prabhamittazcandro jagadidamaho ! vibhramayati-kAvya0 10 / 32nArI. bhrama puM. (bhram+ghaJ) mama-32 te, mithyA nabhAnti | bhramarI strI. (bhramara+striyAM jAti. GIS) mamI., Am, -zuktau rajatamiti jJAnaM bhramaH / 54Ina. nIvArnu putra, hAtrI nA. vanaspati. sthAna, pANInuM goLAkAre pharavuM, phuvAro eka jAtanI bhramareSTa puM. (bhramarANAmiSTaH) zyonA vRkSa-2'sAnu kAu. bhUra78. bhramareSTA strI. (bhramarANAmiSTA) mA vanaspati, me. bhramaNa na., bhramaNI strI. (bhram+bhAve lyuTa/bhram+karaNe tanI mu... lyuT GIp) mama, 32, ta, 253j, 2mata. mATe bhramarotsavA strI. (bhramarANAmutsavo modo yatra TApa) sabhA, 2bhata vizeSa. mAdhavI latA-mogaro. bhramat tri. (bhram+zata) mamatuM, 32. bhramAsakta tri. (bhrame nizAtArthacakrabhramaNe AsaktaH) bhramatkuTI strI. (bhramantI calantI kuTIva) chatrI.. zastro sajanAra, talavAra charI vagere zastra sApha bhramara puM. (bhram+karan) (bhamo. -maline'pi rAgapUrNA 2 // 2- mArjaka / vikasitavadanAmanalpajalpe'pi / tvayi capale'pi | bhrami strI. (bhram+bAhu0 i) bhraNa za6 du.. sAvartana, ca sarasA bhramara / kathaM vA sarojinIM tyajasi- anis, 251512, gati, sAma tema 32, ti. bhAmi0 1100 / sabhI puruSa. | bhramin tri. (bhrama+astyarthe ini) mamanA2, 3282. Page #836 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhraziman--bhrAmaka] bhraziman puM. bhraziSTha, bhrazIyas tri. (bhRzasya bhAvaH atizaye vA imanic Rto raH / atizayena bhRzaM iSThan / / atizayena bhRzaH Iyasun) atyantapazuM atizaya ghANuM, prakhaMDatA, ugratA. bhraSTa tri. (bhraz + kta) nIthe paDela, aSTa thayela, adhikAra vagere aMyA sthAnathI nIthe paDela- bhraSTAdhikAra adhikAra khUMcavI lIdhela, dUSita caritra. bhraSTarAjya tri. ( bhraSTaM rAjyaM yasya, rAjyAt bhraSTa iti vA) rAbhya aSTa thayesa, rAbhya bhenuM chInavI sIdhesuM chete. zabdaratnamahodadhiH / bhrasj (tu. ubha. sa. aniT bhrajjati) paDAva, jAivu - babhrajja nihate tasmin zoko rAvaNamagnimat- bhaTTi0 14 / 86 / bhrAj (bhvA. Atma. a. seT bhrAjate) dvIpa, prAza, lagabhaga- rurujurbhejire pheNurbahudhA harirAkSasAH - bhaTTi0 14 / 78 / - vibhrAjate makaraketanamarcayantI- ratna0 1 / 21 / bhrAja (na.) sAmaveddano amuTu lAga bhrAjaka, bhrAjiSNu tri. (bhrAj + Nvul / bhrAj + iSNuc ) chIpavAnA-pradvAzavAnA svabhAvavANuM. (puM.) viSNu. (na.) pitta. bhrAjathu strI. ( bhrAj + athus) anti, zIlA, prAza. bhrAjathumat bhrAjin tri. ( bhrAjathu + astyarthe matup / bhrAj + Nini) hIptivANuM, aMtivAnuM. bhrAjira (puM.) bhautya bhanvantarano hevavizeSa. bhrAtuSputra puM. (bhrAtuH putraH aluksamA kaskA sattvam) lAIno hIro, matrIbhe. bhrAtR puM. (bhrAj+tRc pRSo.) (bhAI - bhrAtaH ? kaSTamaho ! - bhartu0 3 | 37 / - tattvaM cintaya tadidaM bhrAtaH ! mohamudgara0 / (puM.dvi. bhrAtA ca bhaginI ca) lAI ane bahena. bhrAtRka tri. (bhrAturidaM bhrAtR + ThaJ ) lAI saMjandhI, lAInaM. bhrAtRgandhi, bhrAtRgandhika ( tri.) nAma mAtrano bhAI. bhrAtRja puM. (bhrAturjAyate jan+Da) lAIno putra-maMtrI bhe bhrAtRjA strI. (bhrAturjAyate, jan+Da+TAp) lAInI putrI-maMtrI. 1643 bhrAtRjAyA, bhrAtRpatnI, bhrAtRvadhU strI. (bhrAtuH jAyA / bhrAtuH patnI / bhrAtuH vadhUH) lAInI strI-lobha. bhrAtRdvitIyA strI. ( bhrAtRbhojanArthA dvitIghA) arti zuddhasajI, bhAIjI. bhrAtRdatta na. ( bhrAtrA dattam) jaDenane vivAhamA lAIse ApelI milakata. bhrAtRbhaginI strI. (bhrAtA ca bhaginI ca) lAI jana. bhrAtRmat, bhrAtRvala tri. ( bhrAtR + astyarthe matup / bhrAtA'styasya valac ) lAIvA, kheDa ratAM vadhu bhAIovALuM. bhrAtRvya, bhrAtIya, bhAtreya puM. (bhrAtuH putraH, bhrAtR + vyat/ bhrAturapatyaM cha) lAIno putra, bhitrI, zatru-virodhI.. bhrAtRzvazura puM. (bhrAtA patibhrAtA zvazura iva pUjyatvAt) patino moTo bhAI-jeTha. bhrAtra tri. ( bhrAturidaM zivA. aN) lArDanaM, lAI saMbaMdhI.. bhrAtrIyA strI. ( bhrAtrIya + striyAM TAp) lAInI putrI, bhatrI bhrAtrya (na.) (bhrAtR + SyaJ) lAIyAro, AtRbhAva. bhrAnta na. (bhram+bhAve kta) labha, bhaTavuM varaM parvatadurgeSu bhrAntaM vanecaraiH saha bhartR0 2 / 14 / i2. (puM. bhram + kta) gAMDI hAthI, ghaMtUro (tri. bhram+karttari kta) labhI gayesa, mithyA jJAnavANuM, bhrAntivANu, labhatuM, iztuM. bhrAnti strI. ( bhram + bhAve ktin) bhabhavu, yaDADAra irkhu, -cakrabhrAntirarAntareSu vitanotyanyAmivArAvalIm-vikrama0 1 / 5 / mithyAjJAna- zritAMsi candanabhrAntyA durvipAkaM viSadrumat - uttara0 1 / 46 / bhrAntimat tri. (bhrAnti + astyarthe matup ) AntivANu, -bhrAntimavAriyantram-mAlavi0 2 / 13 / mithyAjJAnavANuM. (puM.) te nAbhe kheDa arthAlaMkAra bhrAntimAnanyasaMvittatulyadarzane - kAvya0 10 / bhrAntihara tri. puM. (bhrAnti harati, ha+Ta) Anti dUra 42nAra. (puM.) maMtrI, pradhAna. bhrAma tri. (bhram+jvalA. karttari Na) AntivANuM, labhatuM, iratuM, bhoha, lUsa. bhrAmaka tri. (bhrAmayati, bhram+ Nic + Nvul) amana, labhAvanAe~, ghutAruM. (puM. bhrAmayati bhramaM janayati, bhram + Nic + Nvul ) soDayuMja, sUryAntamazi sUryaDUsanuM Au, ziyANa. Page #837 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1644 shbdrtnmhoddhiH| [bhrAmakI-zleSa bhrAmakI strI. (bhrAmaka+sriyAM jAti. GIS) ziyANa- | bhUkSepa puM. (dhruvaH kSepaH) sama2 544), saMta. deg45uqal bhA. ___mATe bhamarane, 5.14vI.. bhrAmara na. (bhramareNa saMbhRtaM sampAditaM aN) ma. (tri. | 5jAha na. (dhruvoH mUlam jAhac) (mabharanu bhUga. bhramarasya idaM, bhramara+aN) amarAna, mama28 saMmAndhI.. bhrUNa (cu. A. seTa-bhrUNayate) // 2 // 2 // ii , vizeSa (puM. bhramara+aNa) doDayuma, usna. ro-apasmAra / zaM0 52vI. bhrAmarin tri. (bhrAmaraM bhramarasyeva ghUrNavatvAt rUpamasya bhruNa puM. (bhruNa+ghaJ) strImAno. ga, mA.. ini) vAIna rogavA. bhrUNaghna, bhrUNahan tri. (bhrUNaM garbha hanti, han+Tak/ bhrAmarI strI. (bhramarasyAyaM, bhrAmaroM bhramaravadvarNo'styasyAH han+kvip) paDatyA 72nAra, pApaDatyA 42.2. ac+GIp) hevAnI 2.5 bhUta, yAre bAre ma.ma.j bhrUbhaGga puM. (bhruvoH bhaGgaH) 4. uatu bhATe prama2 -dIyatAM bhrAmaya yaDhAvavI- taraGgabhrUbhaGgA kSubhitavihagazreNirazanA-vikrama0 bhrAza, bhlAz (bhvA. A. aka. seTa-bhrAzate/bhvA. 4 / 28 / A. aka. seTa- bhlAzate/divA. A. a. seTabhlAzyate) hI5, pra.za. bhUvilAsa puM. (bhruvorvilAsaH) bhabhasana, bhu06. saMyAsana, bhrASTra puM. (bhrasj+karaNe STran) 17, tavI, 5305. (bhamarA na. 511830 -sabhrUvilAsamatha so'yamitIrayitvAbhrASTra tri. (bhrASTra saMskRtaH aN) 3315-tavImaiy4.. mA0 1 / 24 / bhrASTramindha tri. (bhrASTra+indh+aN+mum) zanA2, bhrUNahatyA strI. (han+bhAve kyap+TApa, bhrUNasya hatyA) taLanAra bhADabhaMjo gaDatyA, pApaDatyA- bhrUNahatyAM vA ete mantibhraSTraki, bhrASTravatin (puM.) gotrapravata meSi . yAjJa0 1164 / bhrAs (bhvA. A. a. seT bhrAsate/divA. A. a. bhej (bhvA. A a. seTa-bhrejate) dIpa, pra.za. seTa- bhrAsyate) hI, azaq. bhreS zleSa (bhvA. ubha. a. seTa-bhreSati te / bhleSatibhrI (qyA. pa. aniTa-bhraNAti) maya pAma, aka., te) 5.j, yAsa, bhaya bhavA. m2possH| 52 saka. / bhreSa puM. (bhreS-calane bhAve ghaJ) yogya sthAne yI 57j. bhrukuMza, bhUkuMza puM. (dhruvA kuMzA iGgitajJApanaM yasya vA bhauNahatyA na. (bhrUNahatyA+aNa) gamastha, pANI hasvaH) 125ma strI. vezadhArI nADiyo. tyA, aSTa thavaM. bhrukuTi, bhRkuTi pu., bhRkuTI, bhrUkuTI strI. (bhravaH bhauveya tri. (bhruva idaM, pA. Dhak vuk ca) bhrama.2 kuTiH kauTilyaM hrasvaH/bhrukuTi+ striyAM GIp) .bha.2 saMdhI, bhamaranu. yAvI. bhlakSa (bhvA. ubha. sa. seTa-bhalakSati-te) makSa 2j, bhraD (tudA. pa. seTa-bhraDati) isg, sa., a.hu thaj a. / ___. bhU strI. (bhrAmyati netropari, bhram+DU) mama2- kAntibhra zleSa puM. (zleS+ghaJ) yogasthAnamAthI. 57j, praSTa vorAyatalekhayoryA-kumA0 1147 / -bhrUkSepamAtrAnuma tha. tapravezaH -kumA0Tald. Wan tWan Page #838 -------------------------------------------------------------------------- ________________